cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Verenigde Party
Aanloop tot 1966-verkiesing
Die tydperk van 1961 tot en met sy dood in 1966 is deur dr. Verwoerd oorheers. Hy het geglo die verwydering van die Britse monargie as ’n strydpunt in die Suid-Afrikaanse politiek sou ware volkseenheid tot gevolg hê. Hy het mettertyd besef dat so iets ’n tydsame proses was, maar het teenoor kollegas te kenne gegee dat hy teleurgesteld was dat groter getalle konserwatiewe Engelssprekendes hulle nie by sy party geskaar het sodat hy ’n groter keuse sou hê wat betref deelname van Engelssprekendes aan die regering van die land nie. Uiteindelik was sy keuse beperk tot Frank Waring en A.E. Trollip. Waring het in die 1961-verkiesing as onafhanklike in die kiesafdeling Maitland gestaan en met 907 stemme teen die VP se A. Hickman verloor, ondanks sterk aandrang dat hy as NP-kandidaat moes deelneem. Trollip was indertyd ’n gewilde administrateur van Natal, ’n pos waarin adv. Strijdom hom aangestel het. Ná die verkiesing is albei oorreed om tot die kabinet toe te tree, die eerste Engelssprekendes sedert 1948. Maar selfs in die gunstige klimaat van die 1966-verkiesing kon die NP nie ’n deurbraak onder die Engelssprekendes van Natal maak nie. Net plek-plek het die NP se steun onder dié groep in sekere kiesafdelings toegeneem. Vanaf Waring en Trollip se toetrede tot die NP-geledere tot die ontbinding van die VP in 1977 was net twee ander Engelssprekendes bereid om hulle lot by die NP in te werp. Howard Odell, lid vir Pietermaritzburg-Stad het in 1963 uit die VP bedank en hom die volgende jaar by die NP aangesluit. Harry Lewis het in 1969 sy voorbeeld gevolg. Sen. Owen Horwood, minister van finansies in die sewentigerjare, het ná hulle gevolg, maar hy is as senator benoem sonder dat hy voorheen by die aktiewe politiek betrokke was. Verwoerd se proefneming met die twee Engelssprekende minsisters het blykbaar nie veel vrugte afgewerp nie.
Sedert die vorige verkiesing het die gewapende vleuels van die Pan Africanist Congress en African National Congress hul binnelandse veldtog teen die aprtheidbewind verskerp. Strenger veiligheidsmaatreëls is deur die Parlement aangeneem, maar ná ’n reeks sabotasiedade kom die Rivonia-verhoor waarna Nelson Mandela, Walter Sisulu, Gowan Mbeki en andere na Robbeneiland gestuur word. Nog terreurdade volg, maar teen 1965 lyk dit of die veldtog stoom verloor het. Die leier van die verbode Kommunistiese Party, Bram Fischer, seun van die gewese Vrystaatse eerste minister Abraham Fischer, is ook in dié tyd verhoor en gevonnis nadat hy ’n tyd lank verdwyn en toe in vermomming in Johannesburg gelewe het.
Toe die terreurveldtog nie die gewenste uitwerking het nie, het teenstanders van Suid-Afrika se beleid hulle tot wêreldliggame gewend, soos die Verenigde Nasies, waarvan die kabinet besluit het om sy lidmaatskap te beëindig. Ander omstandighede het ingetree voor die besluit deurgevoer kon word en uiteindelik gaan hulle nie oor tot dié stap nie. ’n Stryd word in die Internasionale Hof teen Suid-Afrika oor Suidwes-Afrika gevoer en in 1964 beëindig die Internasionale Olimpiese Komitee die land se lidmaatskap nadat Suid-Afrika ook uit talle V.N.-agentskappe gesit is. In die V.S.A. begin ’n beperkte sanksieveldtog teen die Verwoerd-bewind, wat die uitvoer van sekere soorte wapentuig verbied het.
Rhodesië eensydig onafhanklik
Op 11 November 1965 lees Ian Smith, Rhodesië se eerste minister, ’n verklaring oor die radio ingevolge waarvan hy sy land hom eensydig onafhanklik (die sogenaamde U.D.I.) van die Verenigde Koninkryk verklaar. Sir De Villiers Graaff het ’n verklaring van steun voorgelees aan die Verenigde Party se sentrale kongres in Bloemfontein wat boekdele oor die VP se eintlike houdings jeens die ander rasse spreek. Hy is staande toegejuig deur ’n emosionele kongres. Ná hy die kongres meegedeel het dat die VP erkenning aan Rhodesië steun, dat Suid-Afrika die nuwe “staat” moes help waar moontlik, mits Rhodesië se optrede dit moontlik maak, het Graaff gesê die regering van sowel Rhodesië as Suid-Afrika “moet nou stappe doen om blanke beheer en leierskap oor die hele Suider-Afrika te verseker”. Verwoerd sê op 25 Januarie 1966 tydens die wantrouedebat in die Volksraad dat hy glo “dat Swart regering oor Blankes in Rhodesië tot vernietiging en chaos sal lei … Niemand kan meer simpatiek staan teenoor daardie mense, Blankes, wie se politiek bedreig word ...” Dr. Verwoerd het voortgegaan om die wit inwoners van Rhodesië se voortbestaan in die maande na die onafhanlikheidsverklaring te help verseker en so waarskynlik steun by Engelssprekende kiesers vir die 1966-verkiesing gewerf. Dit het egter nie op so ’n skaal geskied dat die NP ’n reuse-deurbraak in die oorwegend Engelssprekende kiesafdelings van Natal kon maak nie: sy twee setels uit die 16 van 1961 kon hy opskuif tot 5 uit 18 in 1966.
1966-verkiesing
Die datum van die algemene verkiesing, 30 Maart, is tydens die kort sitting aan die begin van 1966 aangekondig. Teen die einde van die vorige jaar was daar ’n herafbakening van kiesafdelings en is bestaande afdelings se grense ingrypend gewysig en talle nuwes is geskep. Tien nuwes het die getal in die Volksraad van 160 tot 170 vermeerder: Kaapland 54, Natal 18, Transvaal 73, Vrystaat 15, Suidwes-Afrika 6, Kleurlingverteenwoordigers 4. Op nominasiedag is ’n rekord van 345 kandidate deur die verskillende partye genomineer.
In die vorige verkiesing, so kort na die volkstemming oor republiekwording, is 67 kandidate onbestrede verkies. In 1966 was daar net 19 onbestrede setels, naamlik 17 van die NP en twee van die VP. Die PP se 27 kandidate was vier meer as in 1961. In Natal was daar ’n nuwe party, die National Front, wat ten gunste van blanke voogdyskap oor Suid-Afrika was, maar as die Transkei suksesvol sou blyk te wees, kon nog swart tuislande geskep word. Die party kry gemiddeld 150 stemme in die tien kiesafdelings waarin hy kandidate stel. Dr. Van der Merwe se Republikeinse Party het 22 setels betwis en gemiddeld 320 stemme per kiesafdeling gekry. Nog ’n nuwe party, die Konserwatiewe Nasionale Party, het een kiesafdeling in Transvaal betwis. Aldrie dié partye het later van die toneel verdwyn.
By die ontbinding van die Volksraad op 28 Februarie 1966 het die NP 102 setels gehad, die VP 49 en die PP een. Daar was ook vier Kleurlingverteenwoordigers en vier vakatures. Die VP en die Nasionale Unie het op 19 Junie 1962 saamgesmelt en Japie Basson het Volksraadslid van die VP geword. H.G.O. Odell, lid vir Pietermaritzburg-Stad, het die VP aan die einde van Januarie 1964 verlaat en sy plek as NP-lid ingeneem.
Die PP het heelwat swakker as in 1961 gevaar en weer net vir mev. Helen Suzman Parlement toe gestuur. Die gebeure in Rhodesië het waarskynlik daartoe bygedra dat Engelssprekendes bang was om vir die party te stem. In Kaapland het die NP twee winste op die NP aangeteken: Maitland en Port Elizabeth-Sentraal. In Natal het die NP die nuwe setel Umhlatuzana met 554 stemme gewen en die VP die nuwe setel Port Natal met 667. Die NP het Newcastle en Vryheid oudergewoonte gewen en ook Kliprivier en Zoeloeland by die VP afgeneem. In Pietermaritzburg-Stad het Odell amper die kandidaat van sy voormalige party, die VP, verslaan toe hy vir die NP net 52 stemme minder kry as W.J.B. Smith. Die NP het die beste tot dusver in Natal gevaar deur 40,6% van die stemme op hom te verenig vergeleke met die VP se 52,8%. Vyf jaar vantevore was dit 16,7% vir NP en 48,9% vir die VP Die PP het terugsak van sy tweede plek in 1961 met 26% van die stemme tot net 5% in 1966. In Transvaal het die NP die meeste van sy winste op die VP behaal en vir die eerste keer Benoni, Florida, Germiston-Distrik, Jeppes, Springs en Turffontein verower.
Waterdikkop
Die waterdikkop (Burhinus vermiculatus) is 'n lid van die dikkopfamilie en 'n nagvoël, nes ander lede van die familie, maar meer aktief oordag as die ander dikkoppe. Dit kan bedags naby die oewers van riviere en mere gesien word, waar die voëls se natuurlike kamoeflering hulle byna onsigbaar maak tussen die rotse.
Verenigde Party
1970-verkiesing
Dr. H.F. Verwoerd se opvolger as NP-leier en eerste minister, B.J. Vorster, het te kampe gehad met spanning in sy parygeledere op kultuurrein en in die koerante wat die party ondersteun het. In die Parlement was daar onenigheid in die koukus oor wat sommige beskou het as ’n klaarblyklike afwyking van die sportbeleid van Vorster se voorganger. Dit was dr. Verwoerd se beleid dat gemengde sportspanne nie in Suid-Afrika ontvang sou word nie. Vroeg in 1967 het Vorster egter in die kabinet die sportkwessie aanhangig gemaak en gesê Suid-Afrika sou nie op die geslagsregister van buitelandse spelers ingaan nie. Op 1 April 1967 het hy sy sportbeleid in die Volksraad bekend gemaak. In wese het dit neergekom op die toelating van gemengde toerspanne in Suid-Afrika. Dit het heelwat konserwatiese NP-lede teen Vorster laat draai.
Intussen was daar ook ’n skerp botsing tussen konserwatiewes en liberales in die geledere van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns wat uiteindelik daartoe gelei het dat NP-leiers ’n beroep op die strydende faksies moes doen om die strydbyl ter wille van die party te begrawe. Dit was egter net die voorspel tot veel ernstiger botsings in 1968. Reeds in 1965 het die Nasionale Pers ’n Sondagkoerant, Die Beeld, in Transvaal gevestig as regstreekse mededinger van die Afrikaanse Pers (1962) Beperk se Dagbreek, ’n troue bondgenoot van die regering. Die botsing en meningsverskille oor wat NP-leiers as die verdelende rol van die pers beskou het, het tot ’n aantal vergaderings van die party se koukus in die Transvaal gelei. Uiteindelik aanvaar so ’n vergadering ’n mosie wat die rol van die Sondagkoerante in die ondermyning van party-eenheid veroordeel. Al het die klem op die koerante se rol geval, was dit duidelik dat die verskille in die party, veral in Transvaal, veel dieperliggend was. Mettertyd het die koerantredakteurs openlik, en verligte partyleiers minder openlik, begin steun werf vir die uitdrywing uit die party van die verkrampte elemente wat nie wou toegee aan die eise van die tyd om aan te pas nie.
Waterdikkop
Identifikasie
Hierdie voël is kleiner as die gewone dikkop. 'n Volwasse waterdikkop het 'n lengte van 41 cm en weeg 270 g. Die voël het 'n bruin kop met geel oë, 'n swart snawel en wit keel. Sy rug is ook bruin en sy bene grys van kleur. Die voël het 'n gehurkte postuur.
Verspreiding
Waterdikkoppe kom algemeen in Afrika voor, suid van 5°N van Liberië, Suid-Somalië tot by Suid-Afrika. Hulle kom egter nie voor in die suidwestelike woestyngebiede van hierdie area nie.
Verenigde Party
1970-verkiesing
Die verdeeldheid is tydens die parlementsitting van 1969 op die spits gedryf. Aan die hoof van die verkrampte faksie het dr. Albert Hertzog, seun van genl. J.B.M. Hertzog, gestaan wat in 1968 van sy oorblywende portefeulje as minister van gesondheid onthef is. In April 1969 lewer Hertzog sy sogenaamde Calvinistiese toespraak in die Volksraad waarin hy die verskille onderstreep tussen Afrikaners se Calvinistiese inslag en Engelssprekendes se tradisioneel liberale wêreldbeskouing. Hy het gesê dit is alleen die man wat deurdrenk is van Calvinisme wat sal kan staande bly in die aanslag teen die “Blankedom” in Afrika. Veral P.J. Cillié, redakteur van Die Burger, het dr. Hertzog skerp aangeval. In die Volksraad het sir De Villiers Graaff, leier van die opposisie, geëis dat Hertzog moet bedank. Die Transvaalse NP-leier, min. Ben Schoeman, het die eerste repudiëring in die Volksraad gedoen deur te sê dat die toespraak “’n verskriklike belediging van die Engelssprekendes was”. Vorster self repudieer Hertzog hierna. Die spanning in die NP bereik breekpunt op die party se Transvaalse kongres op 9 September 1969. Afgevaardigdes moes oor vier besprekingspunte stem: die sportbeleid, immigrasie, Engels-Afrikaanse verhoudinge en die regering se uitwaartse beleid. Schoeman het gevra al die lede wat teen die punte gestem het, se name moet aangeteken word. Elf het daarteen gestem en sewe het buite stemming gebly. Die name is toe aan hul kiesfadelingsbestuur oorhandig vir optrede teen hulle. Dr. Hertzog se afdelingsbestuur op Breyten het hom op 4 Oktober uit die party gesit.
Waterdikkop
Habitat
Die voëls word oor die algemeen in moerasagtige gebiede en naby mere en riviere aangetref. Hulle word selde alleen aangetref en kom in pare of in 'n swerm voor.
Voortplanting
Waterdikkoppe is monogaam, maar indien die maat van 'n waterdikkop sterf, sal hy of sy 'n nuwe maat soek. Hul neste word in die grond gebou waarin die wyfie tipies 1 tot 3 roomkleurige eiers lê.
Verenigde Party
1970-verkiesing
Vorster moes vinnig optree om enige moontlike wyer verset by die kiesers te besweer en Hertzog en sy volgelinge die geleentheid te ontneem om ’n nuwe party regs van die NP te vestig. Die enigste uitweg was ’n vervroegde algemene verkiesing. Op die Vrystaatse kongres op 16 September 1969, slegs ’n week na die Transvaalse, kondig Vorster aan die verkiesing wat eers in 1971 moes volg sou reeds in April 1970 gehou word. Hertzog hou op 24 Oktober 1969 ’n groot openbare vergadering in die Skilpadsaal in Pretoria, wat die volgende dag uitloop op die stigting van die Herstigte Nasionale Party (HNP).
Waterdikkop
Dieet
Waterdikkoppe vreet meestal insekte en ander ongewerweldes, asook klein watergoggas.
Verenigde Party
1970-verkiesing
Die verkiesing van 1970 sou dus ’n botsing wees tussen vier partye. Die NP, VP, Progressiewe Party en HNP Al die klem het egter geval op die bittere stryd tussen die NP en die nuwe regsgesinde party. Die veldtog wat op die skeuring in Afrikanergeledere gevolg het, was die bitterste in ’n lang tyd. Vuisgevegte, tamatiegooiery en ander laakbare optrede was aan die orde van die dag. Dit was moeilik vir die pas gestigte HNP om onder sodanige omstandighede sy boodskap aan die publiek oor te dra. Die oormag was ook geweldig teen die HNP omdat die volle omvang van die regeringspers ingespan is ter ondersteuning van die regerende party om die nuweling te kelder. Tydens die veldtog het die regeringslede al hul aanvalle op die HNP toegespits en die VP en PP feitlik geïgnoreer. Dit was heel moontlik omdat die VP en PP se krag reeds herhaaldelik getoets is, maar die NP nie geweet het hoe diep die ondersteuning vir die HNP geloop het nie.
Waterdikkop
Geluid
Die klaende, fluitende roep van die waterdikkop kan snags gehoor word.
Verenigde Party
1970-verkiesing
Met die ontbinding van die Parlement op 2 Maart 1970 was die stand van die partye: NP 119, VP 37, HNP 4, PP 1, Kleurlingverteenwoordigers 3. Daar was ook ses vakatures. Ná die verkiesing was die stand van die partye: NP 117, VP 47, PP 1. Langlaagte was vakant nadat die NP-kandidaat oorlede is. Die NP behou die setel in die daaropvolgende tussenverkiesing en bring sy setels op 118 te staan. Die grootste verloorder van die verkiesing was die NP wat agt setels aan die VP moes afstaan. Dié kiesafdelings was Florida, Benoni, Jeppes, Turffontein, Umhlatuzana, Zoeloeland, Port Elizabeth-Sentraal en Maitland. Die NP se taktiese fout om al sy aandag aan die HNP te bestee het in die VP se guns getel. Geen HNP-kandidaat was suksesvol nie.
Probleme ná oplewing
Toe die lojaliteit van die Establishment uiteindelik uitgerafel het, het die proses van ontbinding weerklank gevind in opstand teen die leierskap. Sir De Villiers Graaff het die slagoffer van omstandighede geword waaroor hy geen beheer gehad het nie, maar geen ander leier sou waarskynlik toe nog die golf kon keer nie. Die enigste alternatief van destyds vir die Establishment was die Progressiewe Party, wat in 1970 steeds net ’n enkele Volksraadslid, mev. Helen Suzman, gehad het. So tree daar ’n verskuiwing van die Engelssprekendes ná 1970 na links in. Die PP het sy skielike vordering in die 1974-verkiesing tot ses parlementslede (sewe ná die tussenverkiesing in Pinelands) te danke aan die interne rusies in die VP, maar daar het toe al twyfel bestaan of die party ooit die moontlike lugleegte van die verwagte ontbinding van die VP sou kon vul. Met net 17 setels in 1977 teenoor 10 vir die VP se opvolger, die Nuwe Republiek Party, was dit duidelik dat VP nie gou as politieke instrument van die Engelssprekendes vervang kon word nie.
’n Belangrike gevolg van die 1970-verkiesing was die verstewiging van die sogenaamde reformiste of Jong Turke se posisie in die party. Die reformiste het hierna vergeefs probeer om die leiersposisies in die party te infiltreer en oor te neem, sodat die hele party beweeg kon word om ’n liberale interpretasie aan sy beleid te gee. Die Engelse pers, op wie se steun die VP altyd kon reken, het kant gekies vir die reformiste en selfs geëis “Graaff must go”. ’n Belangrike mylpaal was toe “Meneer Sap”, Marais Steyn, wat as Transvaalse leier deur die Jong Turk Harry Schwarz verslaan is, ná ’n botsing oor die betekenis van “blanke baasskap” in die partybeleid, na die NP oorgestap.
Op die 1973-kongres van die VP in Bloemfontein het sir De Villiers Graaff die verligte interpretasie van die dié beleid aanvaar, naamlik dat dit as ’n instrument tot verandering na magsdeling met ander rasse moes dien. Gaandeweg het daar ’n reaksie teen die sukses van die reformiste gegroei, veral ná Steyn se bedanking. Dit het duidelik geword ’n groot deel van die party, veral die ou gevestigde lede en dié op die platteland, steun nie die liberale interpretasie van die beleid heelhartig nie. Die leierskap het teen individuele reformiste begin optree.
1974, laaste verkiesing
Die laaste verkiesing waaraan die VP sou deelneem, was op 24 April 1974. Uit die uitslag het dit geblyk dat die gesamentlike getal setels van die opposisie 47 was, net ses minder as in 1958, maar twee minder as in 1961. Die Nasionale Party kon 638 424 stemme op hom verenig en die Verenigde Party 357 210 (of 30,8%), teenoor 553 290 (of 36,7%) in 1970. Die Progressiewe Party, wat ses setels verower het en die tussenverkiesing in Pinelands kort na die verkiesing gewen het vir ’n sewende setel, het 72 479 stemme gekry. Die pasgestigte Demokratiese Party het 12 053 stemme gekry, wat beteken die VP en die partye wat uit hom afgestig het, het byna 39% van die stemme gekry. In ’n Westminster-stelsel is dit egter maar skrale troos, want die stedelike setels is met tot 15% oorbelaai en die landelikes met tot 15% onderbelaai. Dit was juis in die stede waar die linksgesinde opposisiepartye die grootste steun geniet het.
Enkele Kaaplandse kiesafdelings deur die VP en die NP gewen met getal geregistreerde kiesers op 31 Augustus 1974 toon hoe beduidend die getalle verskil het: Maar:
Indien ’n stelsel van proporsionele verteenwoordiging destyds, soos tans, gevolg is, sou die uitslag in 1974 volgens setels gewees het (ware getal tussen hakies): NP 94 (120), VP 54 (41), PP 11 (6), HNP 7 (0) en DP 2 (0), met ’n klein regstelling om die oorblywende drie setels toe te ken met bedorwe stembriefies in ag geneem.
Selfs in 1974 het die Verenigde Party nog setels verower waarvan die Demokratiese Party, toe hy 33 setels in die verkiesing van 6 September 1989 gewen het, maar net van sou kon droom. Dit het ingesluit: Oos-Londen-Stad, Oos-Londen-Noord, Maitland (Kaapstad), Rosettenville (Johannesburg), Newtonpark (Port Elizabeth), King William’s Town en Benoni.
Kort na die verkiesing het die PP geseëvier in die “veilige” VP-setel Pinelands en kon die Natalse leier van die VP met net 30 stemme in Umhlatuzana, ook ’n sogenaamde “veilige” VP-setel, teen die leier van die destydse D.P. wen. In Augustus 1974 was die stand van die partye dus NP 123, VP 41 en PP 7 (uit 171, 165 in Suid-Afrika en ses in Suidwes-Afrika).
Nadraai van 1974-verkiesing
Die uitslag van die verkiesing wat weliswaar nie die posisie van die NP verstewig het nie, maar tog die VP na links verswak het, het nuwe stukrag aan interne rusies in die VP gegee. In die parlementsitting van 1975 het vier lede van die Volksraad – Harry Schwarz (Yeoville), Horace van Rensburg (Bryanston), Dave Dalling (Sandton) en Dick Enthoven (Randburg) – van die VP, weggebreek en die Reformiste Party gestig. In die Senaat het twee lede na die nuwe party toe oorgestap en in die Provinsiale Raad van Transvaal eweneens twee. Dit was dadelik duidelik dat die party nie op eie stoom sou kon voortbestaan nie, omdat daar geen wesenlike verskil sy beleid en dié van die Progressiewe Party was nie.
In die parlementêre reses van 1975 vind dan ook die verwagte samesmelting van die twee partye plaas, hoewel dit in werklikheid ’n oorname van die Reformiste deur die veel ouer en beter gevestigde Progressiewes was. Op 5 Mei 1976 slaan die Progressiewe Reformiste Party sy eerste slag teen die VP in die tussenverkiesing in Durban-Noord toe S.A. Pitman met 4 243 stemme wen, ’n meerderheid van 324 teenoor die VP se W.B. Reynolds. Denis Worrall het 3 139 stemme vir die NP gekry. In die verkiesing van 1974 was dit nog ’n onbestrede setel vir die VP Die vorige jaar reeds moes die VP die kiesafdeling Bryanston in ’n provinsiale tussenverkiesing aan die P.R.P. afstaan.
Die begin van die einde
In September 1976 het sir De Villiers Graaff sy veldtog “Red Suid-Afrika” van stapel laat loop en bekend gemaak die VP was van voorneme om ’n nuwe opposisie-party met ’n breë grondslag te stig. Dit sou daarop gemik wees om ’n breë spektrum van Suid-Afrikaanse kiesers te verteenwoordig en geheel en al vry wees van enige verbintenis met die “doodloopstraat-politiek” van die verlede. Die stigters van die party het gehoop die party sou steun kon trek van alle bestaande partye en dat dit uiteindelik sterk genoeg sou wees om ’n algemene verkiesing te wen. ’n Komitee is aangestel met as voorsitter Kowie Marais, afgetrede regter van die Hooggeregshof. Die ander lede was drie wat die VP verteenwoordig het, drie lede van die P.R.P. en Theo Gerdener van die Demokratiese Party (1973). As die beginsels waarop die komitee sou besluit vir die VP aanvaarbaar was, sou die party die beginsels en naam van die nuwe party aanvaar.
Die P.R.P het die beginsels eenparig aanvaar. Graaff en die meeste VP-lede het ook die beginsels gesteun, maar die regtervleuel van sy party (die “Ou Garde”) het dit verwerp. Vroeër in daardie jaar, op 19 Januarie 1977, is ses VP-L.V.’s onder leiding van die Kaapse leier, Myburgh Streicher, geskors omdat hulle geweier het om die planne vir die nuwe party te steun. Hulle het gevolglik die Onafhanklike Verenigde Party op 26 Maart 1977 gestig, wat met ingang 28 Mei 1977 die Suid-Afrikaanse Party geword het. (In die verkiesing van 1977 het die party in twee setels in Port Elizabeth – Sentraal en Walmer – asook Simonstad gewen.) Gerdener het ook die beginsels, met sekere voorbehoud, aanvaar.
Deurdringende onderhandelinge het op die bekendmaking van die 14 beginsels gevolg, maar die drie partye het elk sy eie interpretasie daarvan gehad. Gou het dit duidelik geword dat die inisiatief geen vrugte sou afwerp nie. Dit was hoofsaaklik omdat die partye nie eenstemmigheid oor die veelvoudigheid van die Suid-Afrikaanse bevolking kon bereik nie. Graaff en Gerdener het volgehou in hulle soeke na die basis vir die stigting van ’n nuwe party, terwyl Eglin, as leier van die P.R.P., die 14 beginsels onvoorwaardelik gesteun het.
Ontbinding
Ná die VP in Maart 1977 in die verkiesing van die Johannesburgse stadsraad verslaan is, het die VP besluit om in die stadsraad met die NP saam te werk, pleks van met die PRP Dit het gelei tot die bedanking van Japie Basson as Transvaalse partyleier. Hy het verklaar hy sou hom aansluit by die pogings om ’n opposisie met ’n breër grondslag, met die 14 beginsels as basis, daar te stel.
Tydens die daaropvolgende maande het Graaff en Gerdener op sekere beginsels ooreengestem en op 28 Junie 1977 het die afsonderlike kongresse van die VP en die D.P. besluit om te ontbind en ’n enkele opposisie-party te stig. Op 29 Junie 1977 is die Nuwe Republiek Party met Graaff as tussentydse leier gestig.
Basson en vyf ander L.V.’s het geweier om by die party aan te sluit omdat die P.R.P. nie by die onderhandelings betrokke was nie. Hulle het aangekondig hulle sou die P.R.P. steun in hulle soeke na ’n nuwe grondslag vir ’n opposisie-party. Op 5 September 1977 het die Basson-groepering by die PRP aangesluit om die Progressiewe Federale Party tot stand te bring.
Oorspronklike beleid
In 1934 het die nuwe party se Program van Beginsels, waarin genl. Hertzog ’n sterk hand gehad het, daarop neergekom dat die regering voortgesit sou word op die grondslag van Suid-Afrikaanse nasionale beginsels en in die gees van nasionale selfstandigheid in ooreenstemming met die Unie se soewerein-onafhanklike status. Die party onderneem om te streef na die verwesenliking van die nasionale aspirasies en oortuiginge van die bevolking van die Unie met die leuse Suid-Afrika Eerste. Die party wou volkome nasionale eenheid (destyds het dit neergekom op eenheid tussen die Afrikaans- en Engelssprekende blankes) in ’n gees van toewyding aan Suid-Afrika. Daar is ook bepaal dat die heersende verhouding tot die Britse Ryk gehandhaaf sou word onderworpe aan die Unie se status en sy belange. Dit sou enige lid van die party vry staan om enige regeringsvorm te propageer.
Rassebeleid
Veral die uitsluiting van swart kiesers in Kaapland van die algemene kieslys was ’n groot strydpunt. Van die kant van die eertydse lede van die SAP is selfs geëis dat die gekwalifiseerde stemreg van swartes in Kaapland na die ander drie provinsies uitgebrei word. Die komitee het aanbeveel dat daar pleks van Hertzog se drie wette net twee moes wees. Die komitee het ook glad nie aandag aan die sogenaamde Kleurlingkwessie geskenk nie en het aanbeveel dat dit afsonderlik aandag moes geniet. Die eerste wetgewende maatreël wat die komitee voorgestel het, het gehandel oor naturellestemreg in Kaapland en die tweede oor grond vir swartes oral in die Unie. Daar is voorgestel dat die verskillende Bantoetrusts in ’n enkele trust vir Suid-Afrika saamgevoeg moes word wat gemagtig sou word om grond by blankes te koop in oorwegend swart gebiede met geld wat die parlement daarvoor sou bewillig. Daar is ook voorgestel dat 18 miljoen acre (sowat 73 miljoen km²) gevoeg moes word by die oorspronklike 22 miljoen acre (sowat 89 000 km²) wat volgens die wetgewing van 1913 vir “Bantoebewoning” bewillig is.
Die komitee se voorgestelde wetsontwerp het bepaal die bestaande 11 000 swart kiesers op die gemeenskaplike keiserslys sou die reg behou om saam met die wit kiesers te stem. Alle ander swart stemgeregtigdes sou in vier kiesafdeling verdeel word: Kaapland, die Transkei, die Vrystaat en Natal en Transvaal saam. Hierdie kiesafdelings kon elkeen ’n verteenwoordiger vir die Senaat kies wat vir sewe jaar sitting sou hê. Die twee kiesafdelings van Kaapland en die Transkei sou ook die reg kry om twee verteenwoordigers vir vier jaar na die Kaaplandse Provinsiale raad af te vaardig. Die vier kiesafdelings sou ook die reg kry om twaalf verteenwoordigers vir ’n voorgestelde “Bantoeraad” te kies. Die opposisie in eie geledere was so groot dat Hertzog verplig is om ’n kompromie te sluit. Die kabinet was in twee verdeel.
Buite die parlement het dié wetgewing tot groot verdeeldheid gelei. Ook die Kleurlingkwessie het tot bitterheid gelei. Die kommissie het aanbeveel dat die stemreg van bruin kiesers in Kaapland na die noordelike provinsies uitgebrei moes word. Hertzog, wat destyds nog in die Nasionale Party teen die einde van die twintigerjare weg geneig het van dié standpunt, het daartoe teruggekeer. Die NP was verbind toe die afskaffing van die Kleurlingstemreg en het hul eertydse kollegas in die VP daarvan beskuldig dat hulle bolmakiesie geslaan het nadat hulle deel van die Verenigde Party geword het. Dit het die skeidslyne getrek vir die naderende verkiesing van 1938 en trouens ook vir die dekades wat daarna sou volg.
Laaste rassebeleid
Die Verenigde Party het in 1975 waarskynlik sy laaste “Program van Beginsels” uitgereik. Daarin het die party hom daartoe verbind om “die vrede, welsyn en geluk ten opsigte van almal wie se tuiste die Republiek van Suid-Afrika is, te bevorder, ongeag hul ras, kleur, taal of geloof”.
Ten einde dié doel te verwesenlik het die beginselprogram die party verbind om ’n “federale regeringstelsel te weeg te bring waaronder elke bevolkingsgroep regte van gesag en veiligheid sal uitoefen oor aangeleenthede rakende sy eie gemeenskap, en terselfdertyd ook magte en verantwoordelikhede met ander bevolkingsgroepe sal deel ooreenkomstig sy bydrae tot daardie aangeleenthede wat die ooreengekome onderlinge belange is van almal wat in die Republiek van Suid-Afrika woon”.
Waarop die beleid neergekom het, is ’n sogenaamde rasse-federasie waarin elke groep sy eie belange bevorder, maar waarin die blankes die “leiers” is, soos in paragraaf 4 van die program verduidelik: “Die Verenigde Party staan verbind aan blanke leierskap, nie in die sin van een groep wat baasskap oor ander uitoefen nie, nog in die eiebelang van enige gemeenskap, maar in die diens van alle gemeenskappe vir die handhawing van ordelike politieke, ekonomiese en maatskaplike vooruitgang.”
In 1914 het die Nasionale Party in sy Program van Beginsels dieselfde mening gehuldig, dog met die skeiding van rasse as bykomende doelwit: “Door bij ons optreden tegenover de naturellen als grondregel te stellen de overheersing der Europese bevolking in een geest van christelike voogdijschap, met strenge wraking van elke poging tot menging der rassen.” Buiten die voorstel vir ’n rassefederasie, het die Verenigde Party se beleid in 1974 nie veel van dié van die NP in 1914 of die VP self in 1934 verskil nie. In daardie jaar stel die party se Program van Beginsels dit as volg: “As ’n grondbeginsel van Naturellebeleid word aanvaar die erkenning van die naturel as ’n blywende deel van die landsbevolking onder kristelike voogdyskap van Europese rasse, met streng wraking van elke poging tot menging van die rasse, en die aankweking van ’n gees van welwillendheid en van onderlinge vertroue tussen die twee rasse, as synde in die beste belang van Suid-Afrika.”
Struktuur en organisasie
In alle belangrike opsigte was die Verenigde Party ’n sogenaamde kaderparty. Lidmaatskap was redelik informeel en die ideologiese beginselprogram het maar min om die lyf gehad. Die party was dus in sowel beleid as optrede altyd redelik buigsaam en pragmaties, anders as die Nasionale Party wat weer dogmaties en onbuigsaam was. Die NP het ook altyd die steun van Afrikaanssprekendes as vanselfsprekend aanvaar, terwyl die VP in ’n sekere mate die steun van Engelssprekendes tot ten minste die verkiesing van 1970 as vanselfsprekend kon aanvaar. Daarna het die Progressiewe Party om dieselfde steun meegeding en was dit nie meer vanselfsprekend dat Engelssprekendes die VP sou steun nie.
Wat die neerlê van beleid betref het, het die parlementêre koukus van die party ’n oorheersende rol gespeel, eie aan ’n kaderparty. Die prosedure wat in die aanwys van kandidate vir ’n verkiesing gevolg is, was ook kenmerkend van ’n kaderparty. Hulle was vooraanstaande mense wat nie noodwendig in die betrokke kiesafdeling gewoon of tot op datum aktiewe partylede was nie.
Verkiesingsuitslae
Hoewel 1974 op die oog af die swakste prestasie in die party se bestaan was, was dit hoofsaaklik te wyte aan die Progressiewe Party se opkoms. Saam het die partye 48 setels verower (nadat die PP die tussenverkiesing in Pinelands gewen het) en hul gesamentlike aandeel aan die stemme was 37,1%, vergeleke met ook 48 setels saam in 1970, maar in daardie verkiesing 40,7% (SWA ingereken). Die VP het in slegs een verkiesing, 1974, 'n kleiner aandeel van die uitgebragte stemme op hom verenig as die beste vertoning van 'n opposisieparty in die jare sedert sy ontbinding, naamlik die Konserwatiewe Party in die 1989-verkiesing se 31,52%, maar sy 41 uit 178 setels, was steeds swakker as wat die VP op sy swakste (39 uit 160) in 1966 gevaar het.
Nenetsië
Nenetsië (Russies: Ненецкий автономный округ, Nenetski Aftonomni okroeg; Nenetsies: Ненёцие автономной ӈокрук, Nenjotse aftonomnoi ɲokroek), ook bekend as die Nenets- Outonome Okroeg, is ’n outonome okroeg (’n deelgebied) van Rusland. Die hoofstad is Narjan-Mar.
Dit het ’n oppervlak van 176 700 km2 en volgens die Russiese sensus van 2010 ’n inwonertal van 42 090.
’n Plan om Nenetsië en Archangelsk-oblast te verenig is op 13 Mei 2020 deur die goewerneurs van albei deelgebiede voorgelê, en ’n referendum is vir September dié jaar beplan. Die plan het egter groot teenstand gekry.
Op 2 Julie 2020 was Nenetsië die enigstes deelgebied in die federasie met meer kiesers wat vir die plan as teen die plan gestem het. Die vereniging, wat reeds uitgestel was, is as gevolg daarvan heeltemal afgestel.
Geografie
thumb|250px|links|’n Kaart van Nenetsië.
Die arktiese ekologie van die streek het ’n paar unieke eienskappe wat flora en fauna betref vanweë die uiterse temperature. Ysbere en taksons eie aan die Barentsseestreek word hier aangetref.
Die outonome okroeg beslaan ’n gebied van sowat 177 000 km2, meer as vier keer soveel as dié van Switserland en sowat die helfte van dié van die Amerikaanse deelstaat Missouri.
Daar is ’n paar skiereilande in die gebied – van wes na oos is hulle die Kanin, Swjatoi Nos, Roesski Zaworot en Joegorski. ’n Paar eilande kom aan die kus voor, waarvan die belangrikstes (van wes na oos) Kolgoejef, Sengeiski, Dolgi, Goeljajefskije Kosjki, Lowetski, Pesjakof, Dolgi, Bolsjoi Zelenets, Waigatsj, Oleni en Mestni is. Van hulle is Kolgoejef en Waigatsj verreweg die grootste.
Geskiedenis
Die eerste keer dat die Nenetsiërs genoem word, is in die 11de-eeuse Primêre Kroniek, ’n kroniek van Kiëf-Roes tussen omstreeks 850 en 1110; dit is oorspronklik omstreeks 1113 deur Nestor die Kroniekskrywer saamgestel. In dié tyd was Kiëf-Roes onder die invloed van Nowgorod. Teen die einde van die 15de eeu het Nowgorod se invloed begin afneem en is die gebied deur Moskowië beheer. In 1499 is Poestozjorsk (Пустозёрск, letterlik "Verlate Mere") gestig en dit het ’n belangrike militêre, kulturele, administratiewe en handelsentrum geword.
Teen die 18de eeu was die gebied deel van die Mezenski Oejezd. In 1891 is Petsjorski Oejezd gestig en in 1896 Neskaja Wolost. Voor die stigting van die outonome okroeg het ’n deel van die gebied tot Mezenski Oejezd en ’n ander deel tot Izjmo-Petsjorski-oejezd behoort.
Die streek wat nou as die Nenets- Outonome Okroeg bekend is, is amptelik op 15 Julie 1929 deur die Sowjetunie gestig. In die 1930's is verskeie gebiede en eilande by die streek gevoeg. In 1935 is Narjan-Mar verhef tot dorpstatus. Die okroeg het sy huidige vorm in 1959 gekry.
Grasveldlangbeklewerik
Die Grasveldlangbeklewerik (Certhilauda semitorquata) is 'n redelike algemene endemiese standvoël in grasveld, gewoonlik teen klipperige heuwelhange. Die voël is 16 – 20 cm groot en weeg 30 - 48 gram. In Engels staan die voël bekend as die Eastern long-billed lark.
Skeerpoort
Skeerpoort is 'n klein nedersetting in Noordwes, Suid-Afrika. Die naam sou te danke wees aan Hendrik Potgieter se kommando wat een Sondag hier afgesaal het, of dié van Casper Kruger wat seep en skeermesse gekoop het om hul voor te berei vir 'n besoek aan Pretoria. Reeds vanaf die laat-19de eeu het die omgewing uit 'n florerende boerderygemeenskap bestaan.
Ligging en omgewing
Dit is 24 km suid van Brits en 7 km suidwes van die Hartbeespoortdam geleë in oostelike Noordwesprovinsie. Enkele huise, besighede en 'n kerkgebou staan hier langs die R560-roete. Die Skeerpoortrivier loop deur die nedersetting, en sluit aan by die Magaliesrivier wat dan die Hartbeespoortdam binnevloei.
Ekonomie en aktiwiteite
Die nedersetting word omring deur die Moot se uitgebreide boorde, besproeiingslanderye en ander boerderybedrywighede. In die nabye omgewing is kampeerplekke, fietsryroetes langs die boomryke Magaliesrivier en warmlugballonvaarte word aangebied. Die Van Gaalen Kaasmakerij kan deur die publiek besoek word, en hul produksieproses kan besigtig word. Die Ou Pastorie wat om en by 1884/5 opgerig is het aanvanklik gedien as 'n pastorie, maar was later in gebruik as 'n polisiestasie en privaatwoning, en is tans 'n restaurant en gastehuis.
Medel, Nederland
Medel is ’n nedersetting in die munisipaliteit Tiel in die provinsie Gelderland in Nederland.
Miranda Hart
Miranda Hart (gebore 14 Desember 1972) is 'n Engelse aktrise, vervaardiger, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Spy (2015) en in die televisiereekse Hyperdrive (2006), Miranda (2009), en Call the Midwife (2012).
Messier 19
Messier 19 of M19 (ook bekend as NGC 6273) is ’n bolvormige sterreswerm in die sterrebeeld Slangdraer. Dit is op 5 Junie 1764 deur Charles Messier ontdek en hy het dit in dieselfde jaar in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem. William Herschel het in 1784 die individuele sterre geëien.
M19 is een van die mees afgeplatte bekende bolvormige swerms. Hierdie afplatting weerspieël dalk nie die ware vorm van die sterreswerm nie, aangesien lig aan die oostekant in ’n groot mate deur gas en stof geabsorbeer word. Wanneer dit in infrarooi besigtig word, is daar feitlik geen afplatting nie. Die swerm is 28,7 ligjare van die sonnestelsel af en is baie na aan die Melkweg se middelpunt (sowat 6,5 ligjare ver).
Die swerm se massa is sowat ’n miljoen keer dié van die son en is sowat 11,9 miljard jaar oud. Dit bevat minstens vyf veranderlike sterre.
Wallace Worsley
Wallace Worsley (8 Desember 1878 – 26 Maart 1944) was 'n Amerikaanse regisseur en akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Ace of Hearts (1921), Grand Larceny (1922), A Blind Bargain (1922), en The Hunchback of Notre Dame (1923).
Lew Gallo
Lew Gallo (12 Junie 1928 – 11 Junie 2000) was 'n Amerikaanse vervaardiger, akteur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Pork Chop Hill (1959) en I Now Pronounce You Chuck & Larry (2007), en in die televisiereekse Lucan (1977) en Aloha Paradise (1981).
2 Maart
2 Maart is die 61ste dag van die jaar in die Gregoriaanse kalender (62ste in skrikkeljare). Daar volg nog 304 dae in die res van die jaar.
Georgetown, Guyana
Georgetown is die hoofstad en grootste stad van Guyana en is in die noorde van dié land geleë. Die stad het in 2012 'n bevolking van 118 363 en van 354 964 in die Metropolitaanse gebied gehad. Georgetown is aan die Demerara-rivier se uitmonding in die Atlantiese Oseaan geleë.
Geskiedenis
Georgetown is van 1781 tot 1784 tydens die Franse besetting van die Essequibo- en Demerara-kolonie gestig en toe Longchamps genoem. Nadat die kolonie aan die Nederlanders teruggegee is, is die stad herdoop na Stabroek, na Nicolaas Geelvinck, Lord of Stabroek, wat hoof van die WIC-goewerneur was.
Die kolonie Essequibo en Demerara is van 1796 tot 1802 en later van 1803 tot 1814 deur Britse troepe beset. In 1812 kry die stad sy huidige naam, Georgetown, na die Britse koning George III. In 1814 is die kolonies amptelik na die Verenigde Koninkryk oorgeplaas.
Tydens beide die Krieketwêreldbeker 2007 en die T20I-wêreldbeker 2010 is Georgetown se Providencestadion vir ses wedstryde ingespan.
Goudstaaf-lipvis
Die Goudstaaf-lipvis (Thalassoma hebraicum) is 'n vis wat voorkom in die Indiese Oseaan en aan die ooskus van Afrika vanaf Kenia tot by Algoabaai. In Engels staan die vis bekend as die Goldbar wrasse.
Voorkoms
Die vis se lyf is lank en plat. Die sylyn buig afwaarts net agter die dorsale vin. Die vis is aanvanklik blou-groen met donker vertikale lyne met twee blou bane op die kop en bors. Die stertvin is geel met die boonste en onderste rante groenerig. Die dorsale en anale vinne is geel-groen en daar is 'n swartkol tussen die 1ste en 2de strale in die dorsale vin.
Die volwasse vis is vol vertikale blou strepe en lyne en daar is 'n goue streep van die dorsale vin tot by die pens. Daar is ook groen strepe op die kop. Die stertvin is blou en die boonste en onderste strale verleng.
Habitat
Die vis leef in koraal en rots riwwe in water wat 1 – 30 m diep is. Hulle eet onder andere slakke, skaaldiere, wurms en seesterre.
Olenjok
Die Olenjok (Russies: Оленёк / Оленек, Olenek; Jakoeties: Өлөөн, Ölöön) is 'n groot noord-vloeiende rivier in Siberië. Dié rivier, met 'n lengte van 2 292 km (1 424 myl), ontspring in die Sentraal-Siberiese Plato in die Krasnojarsk-krai. Aansluitend vloei dié rivier in 'n oostelike rigting deur die Jakoetië-republiek en bereik Olenjok. Vanaf hier vloei die Olenjok in 'n noordoostelike rigting en mond in 'n delta net wes van die Lena s'n in die Laptefsee uit.
Die Olenjok se omgewing is gekenmerk deur die Taiga, wat by die kus verder noord in Toendra oorgaan. Dié rivier vries in Oktober en bly tot Mei-Junie onder die ys.
Chris de Clerq
Chris de Clerq is 'n Suid-Afrikaanse akteur. De Clerq begin sy loopbaan as akteur in 1989 in 'n advertensie in Los Angeles, Kalifornië. Teen 1992 was hy 'n bekende gesig op Suid-Afrikaanse televisie as Paul Brink in M-Net se sepie, Egoli: Plek van Goud. Daarna was hy 'n aanbieder op SAUK se tydskrifprogram, Pasella en later op Reise en Soetkyse, 'n reisprogram op kykNET.
Filmografie
Verraaiers (Rolprent) Ballade vir Robbie de Wee (Rolprent) Alles wat Mal is (Rolprent) Kamera Ligte Liefde (Rolprent) Seun (Rolprent) Bond of Blood (Rolprent)
Guillaume Faye
Guillaume Faye (7 November 1949, Angoulême – 6 Maart 2019) was 'n Franse joernalis, skrywer en leier van die Nouvelle Droite ("Nuwe Regs"). Sy vroeëre werk is deurtrek van antisionisme. In sy latere werk neem kritiek teen Islam 'n prominente plek in.
Lewensloop
Hy het voortgebou op die tradisie van Giorgio Locchi, en sy artikels en boeke poog om Islam as die nemesis te identifiseer wat noodsaaklik is om die blanke (nie-Moslem) mense van Europa en die voormalige Sowjetunie te verenig in 'n entiteit bekend as "Eurosiberië". Faye het streeks- en nasionale griewe as teenproduktief beskou en derhalwe was hy 'n ondersteuner van Europese integrasie.
Stéphane François beskryf Faye as 'n "pan-Europese rewolusionêr-konserwatiewe denker wie se denke aan die oorsprong lê van die hernuwing van die Franse Identitêre Beweging se leerstellinge, en in 'n breër konteks die Euro-Amerikaanse Regs".
Pous Honorius II
Honorius II was die 163ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
Biografie
Pous Honorius II is gebore as Lamberto Scannabecchi ongeveer in 1060 in die gehuggie Fiagnano van die dorp Casalfiumanese naby Imola, Italië. Voor sy verkiesing was Lamberto eers aartsdeken van Bologna en later kardinaal-biskop van Ostia en Velletri (vanaf 1117) en pouslike legaat van Pous Callixtus II aan die hof van keiser Hendrik V (vanaf 1119). Op 21 Desember 1124 volg hy Pous Callixtus II op en regeer tot sy dood op 13 Februarie 1130. Hy word opgevolg deur Pous Celestinus II. Die naam ‘Honorius’ beteken 'eerbaar'.
Pontifikaat
By die pousverkiesings in 1124 is Teobaldo Boccadipecaora tot Pous Celestinus II verkies, maar Roberto Frangipani het die verkiesing versteur met gewapende mag en het Scannabecchi as pous uitgeroep. Na 'n paar dae het Honorius bedank omdat hy nie deur geweld aan die mag wou kom nie. Die kardinale wat Celestinus gesteun het, het dit goed ontvang. Celestinus het na 'n baie kort pontifikaat bedank en Honorius is op 21 Desember 1124 regmatig tot pous verkies.
Jo Hartley
Jo Hartley (gebore 12 Maart 1972) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Dead Man's Shoes (2004), This Is England (2006), David Brent: Life on the Road (2016), en Eddie the Eagle (2016).
Pous Honorius II
Pontifikaat
Honorius het graaf Willem van Normandië in die ban gesit weens sy huwelik met die dogter van graaf Fulco van Anjou omdat sy naby familie was. Graaf Roger van Sisilië is ook in die ban gesit weens sy aansprake op dele van Italië, wat deel was van die pouslike staat.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.
Sodawater
Karbonering
Ongeag of dit tuis gemaak is of in 'n winkel gekoop is, kan sodawater identies wees aan gewone gekarboneerde water of dit kan 'n klein hoeveelheid tafelsout, sodiumsitraat, koeksoda, kaliumbikarbonaat, kaliumsitraat, kaliumsulfaat of disodiumfosfaat bevat, afhangend van die bottelleerder. Hierdie bymiddels word dikwels bygevoeg om die effens souterige smaak na te maak wat jare terug gekry het toe dit aanvanklik as preserveermiddel gebruik is. Prosesse wat natuurlik voorkom, lewer ook minerale bruiswater wat soortgelyk is aan sodawater in artesiese putte soos in Mihalkovo in die Bulgaarse Rhodope-berge, in Medžitlija in Macedonia of vernaamlik in Selters in die Duitse Taunus-berge.
Uitwerking op gesondheid
Dit lyk of sodawater op sig self min uitwerking op 'n mens se gesondheid het. Hoewel soda effens suurvormend is, word dit vinnig deur speeksel teengewerk.
Sodawater kan die simptome van prikkelbaredermsindroom soos 'n gevoel van opgeblasenheid vererger weens die vrystelling van koolsuurgas in die spysverteringstelsel. Dit lyk of dit nie 'n uitwerking op gastroësofageale terugvloeiingsiekte het nie. Daar is voorlopige bewyse dat sodawater vir hardlywigheid kan help vir mense wat beroerte gehad het. Party sodawaters het bykomende sodium, so dit kan 'n probleem wees vir mense op 'n laesodiumdieet.
Tipiese koeldranke met soda in soos kolas het wel gesondheidsrisiko's. Gekarboneerde kolas het 'n korrelasie met effense vermindering in beendigtheid by ouer vroue. Koeldranke is sowat 100% meer wegvretend vir tande as gewone sodawater.
Chemie en fisika
Koolsuurgas wat in water opgelos is teen 'n lae konsentrasie (0.2–1.0%) skep koolsuur (H2CO3)  volgens die volgende reaksie: Die suur gee sodatwater 'n effense vrank smaak. Die pH-vlak tussen 3 en 4 is wat suurvorming betref naastenby tussen appel- en lemoensap, maar veel minder suurvormend as die suur in die maag. Die menslike liggaam behou die pH-ewewig deur suurgegronde homeostase en sal nie beïnvloed word deur die inname van sodawater nie. As 'n alkaliese sout, soos koeksoda, kaliumbikarbonaat of kaliumsitraat by die water gevoeg word, word die suurvlak verlaag.
Die hoeveelheid van 'n gas soos koolsuurgas wat in water opgelos kan word, word deur Henry se wet beskryf. Water word verkoel, optimaal tot net bokant vriespunt, ten einde die maksimum hoeveelheid koolsuurgas daarin te laat oplos. Hoër gasdruk en 'n laer temperatuur veroorsaak dat meer gas in die vloeistof opgelos kan word. Wanneer die temperatuur styg of die druk verminder word (soos wat gebeur as 'n houer met sodawater oopgemaak word), ontsnap koolsuurgas uit die oplossing in die vorm van borrels. Dit staan bekend as opbruising.