cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Klooster
Hervormings
Die Cluniasensiese hervorming was gemik op 'n sterker rituaal, 'n groter aantal misse, 'n nuwe Mariakult en 'n onderskeiding tussen priestermonnike en lekebroeders. Dit was vanselfsprekend dat hierdie hervorming ook die kloosterboukuns duidelik beïnvloed het. Die Sistersiënsers het die voorkeur aan eenvoudige baksteengeboue gegee wat nie deur muur- of glasskilderye of standbeelde verfraai is nie. Die nuwe Cisterciënser- en Fransiskaanse kloosterboukuns het geen voorsiening meer gemaak vir torings of gewelfboë nie.
Terwyl die Sistersiënsers hulle in afgeleë nuwe gebiede gevestig het, was die bedelordes veral in stede werksaam. Hulle het dus kerkgeboue benodig waarin gelowiges kon byeenkom en na preke luister.
Kuns
Aanvanklik was monnike self besig met alle boukuns, beeldhouwerk, skildery, metaal- en ivoorbewerking en ander kunshandwerk. Geleidelik was ook lekebroeders en kloosterambagsmanne by hierdie aktiwiteite betrokke en het tot 'n eie beroepsgroep ontwikkel. Klein kunste soos ivoorkuns en boekskildery het vinnig voorbeelde vir reliëfs en muurskilderye gevorm, en die Romeinse, Bisantynse en vroeg-Christelike originele is dwarsdeur Europa gekopieer. Rondtrekkende pelgrims en bodes het 'n groot bydrae gelewer by die uitbreiding van nuwe ideeë, ervarings en vorme.
Reformasie en sekularisasie
Ná die Protestantse Hervorming is talle kloosters ontbind, terwyl sommige monastiese instellings as gevolg van oorlogshandelinge verwoes en daarna nie meer herstel is nie. As gevolg van sekularisasie is die geboue of deur die staat of deur adellike gesinne (in enkele gevalle ook nie-adellikes) oorgeneem.
Die Reformasie in Engeland het tot die ontbinding van die meeste kloosters in die land gelei, en hul besittings is deur die staat gekonfiskeer. 'n Aantal Benediktynse priorye (kloosters wat deur 'n prioor gelei is) uit die Normandiese tydperk soos dié van Gloucester, Ely, Chester, Durham, Norwich, St. Albans, Peterborough en Winchester is in katedrale omgeskep.
In Oostenryk het keiser Joseph II in 1781 alle suiwer kontemplatiewe kloosters – dit wil sê instellings wat geen skole of parogieë onderhou het of nie by enige vorm van welsynsorg betrokke was nie – laat sluit.
In Frankryk is monniksordes en kloosters as gevolg van die Franse Rewolusie op 13 Februarie 1790 amptelik ontbind. Ook in Spanje, Portugal, Italië en Switserland is kloosters in die loop van die 19de eeu deur liberale regerings ontbind.
En selfs in voormalige sentrums van die Calvinisme is aan die begin van die 21ste eeu kloosterprojekte aangepak wat 'n nuwe betekenis aan die tradisionele monastiese lewe wil gee. In die Noord-Duitse stad Bremen het Birgittyne-nonne naby die vroeëre Fransiskane-klooster 'n nuwe bontgekleurde kloostergebou in die postmoderne styl laat oprig waar stadsbewoners, wat aan die gejaag van die stad wil ontsnap, die stilte en meditasie van 'n klooster kan ervaar. Die nonne beskryf hul projek as 'n "vulstasie vir spiritualiteit en transendensie".
Terwyl sommige kloosters soos die Nuwe Klooster Johannisberg (Rheingau, Duitsland) om finansiële redes gesluit is – Johannisberg is in 'n hotel omgeskep – het ander begin om as winsgewende ondernemings op te tree wat sosiale dienste of produkte soos gebottelde mineraalwater, konfyt, likeur, kerse en seep self bemark of deur middel van handelsmaatskappye aanbied. Adelholzener Alpenquelle is 'n handelsmerk in besit van die Barmherzige Schwestern vom heiligen Vinzenz von Paul, en hierdie kloosterlike onderneming met 'n jaarlikse omset van 125 miljoen € en 426 werknemers voer sy mineraalwater al na 22 lande uit, terwyl die handelsmaatskappy Manufactum met sy handelsmerk Gutes aus Klöstern produkte van kleiner kloosters bemark. Die kloostergemeenskappe het as winsgwewende maatskappye weer selfvoorsienend geword soos hul Middeleeuse voorlopers en belê hul winste in hul hospitale en ander sosiale instellings.
Suid-Afrika
Kloosters in Suid-Afrika, soos die Grieks-Ortodokse Sint Nektarios-klooster by die Hartebeespoort Dam sowat 45 minute se motorrit vanaf Johannesburg, het as gevolg van sendingwerk of danksy die immigrasie van nie-Protestantse etniese groepe soos byvoorbeeld Grieke ontstaan. In Pinetown (KwaZulu-Natal) het die Trappiste-ab Franz Pfanner in 1882 'n klooster gestig wat in 1909 deur die Mariannhill-sendingorde oorgeneem is. In Grahamstad (Oos-Kaap) is die Mariya uMama weThemba-klooster gestig.
Die klooster as Hemelse Jerusalem
Die grootste inspirasie vir vroeg-Christelike en middeleeuse boumeesters was die belofte van 'n ewige hemelse lewe. So het hulle hul intense godsdienstige gevoelens met aardse boumateriale op 'n volmaakte manier tot uitdrukking probeer bring.
In die Openbaring van Johannes word die geloofservaring van 'n wêreld anderkant die dood in argitektoniese terme beskryf. In sy visioen aanskou Johannes die Hemelse Jerusalem as 'n plek wat enersyds 'n materiële stad met fondamente, mure en poorte blyk te wees, maar andersyds ook hemelse eienskappe het as die "Jerusalem daarbo", die luisterryke stad van God wat uit die hemel neerdaal en van kosbare materiale soos deurskynende edelstene gebou is.
Die twaalf poorte, wat toegang tot die Hemelse Jerusalem bied, is sowel 'n simbool vir die twaalf stamme van Israel en die gemeenskap van twaalf apostels asook 'n verwysing na 'n fisieke plek waar geen tempel meer sentraal staan nie, maar Christus as die Lam van God. Die stad van hemelse verlossing is nie meer op aardse boukuns aangewese nie, maar die woorde, waarmee dit beskryf word, is aan die boukuns ontleen.
Dié paradoks word later eeue lank in die Christelike kloosterboukuns weerspieël wat met kloosters 'n ideale wêreld probeer skep – met bewoners wat hul lewe aan God gewy het en hulle as gemeenskap teen die buitewêreld afgrens.
Kruisgang
Die kruisgang (soms ook kloostergang of ambulatorium genoem) is 'n sentraal geleë vierkante hof met arkades wat toegang tot verskillende geboue van 'n kloosterkompleks bied, maar ook as 'n plek van gebed en meditasie of as 'n begraafplaas gebruik word. Die belangrikste argitektoniese elemente van 'n kruisgang is die booggang (arkatuur), die gewelf en die fontein (cantharus) wat as sy middelpunt dien. Vanweë die tuinagtige ontwerp word die kruisgang tradisioneel ook "paradys" genoem, 'n verwysing na die paradystuin in die Bybelse boek Genesis en die Nuwe Jerusalem in die Openbaringe.
Die argitektoniese oorsprong is tans nie duidelik nie. Volgens deskundiges kan die Vroeg-Christelike narthex (voorhal of portaal, gewoonlik aan die westelike kant van 'n sakrale gebou), Romeinse villas met hul patio's of Laat-antieke Siriese kloosterhowe as moontlike voorlopers van die latere Europese kloosterkruisgang geïdentifiseer word. Onlangse ondersoeke deur onder meer Rolf Legler toon egter dat die kruisgang eers in die loop van die Aniaanse hervorming omstreeks 820 ingang in die Westerse kloosterargitektuur gevind het.
Die eerste illustrasie van 'n kruisgang is in die bouplan van die Switserse klooster Sint Gallen omtrent 820 as die middelpunt van 'n geïdealiseerde klooster geteken. Die booggang van die kruisgang het volgens 'n vierkante plattegrond ontstaan en omsluit die belangrikste dele van die klooster: Die kerk, die dormitorium of slaapsaal, die refektorium of eetsaal en die kapittelsaal. Die huishoudelike dele soos byvoorbeeld werkplase, kombuis en perdestal was verder af geleë.
Kloosterbiblioteek
Skryfkuns, die Vrye Kunste en teologie het 'n sentrale rol in die reëls van die meeste monniksordes gespeel, en elke kloosterskool het dus sy eie biblioteek benodig. Die Middeleeuse kloosterbiblioteke het daarnaas 'n onskatbare rol by die bewaring van die Middeleeuse kulturele erfenis, maar veral ook die oorblyfsels van die klassieke Grieks-Romeinse literatuur gespeel.
Gewoonlik was die Bybel en werke van die Kerkvaders die belangrikste boeke in 'n kloosterbiblioteek wat met kommentare, die kloosterreëls en materiale wat vir die voorbereiding van preke benodig is, aangevul is.
Veral in Suid-Duitsland en Oostenryk het Benediktynse abdye tydens die woelinge van die Dertigjarige Oorlog begin om die werke van kleiner kloosterbiblioteke in te samel en vir hulle representatiewe nuwe biblioteekssale gebruik. Die abdy Admont in Oostenryk pronk tans met die grootste kloosterbiblioteek ter wêreld, terwyl die meeste moderne kloosters oor teologiese vakbiblioteke beskik.
Skryfkamer (skriptorium)
Die kloosterlike skriptoria het 'n sentrale rol in die Middeleeuse onderwysstelsel gespeel. In hierdie kamers is die werke van antieke Griekse en Romeinse skrywers gekopieer en sodoende basiswerke vir vakgebiede soos geskiedenis, wysbegeerte, sterrekunde, geneeskunde, natuurkunde en letterkunde beskikbaar gestel. Die monnike het ook self boeke vir die gebruik in kerke en kloosterbiblioteke vervaardig en van pragtige boekomslae voorsien. Daarnaas is alle belangrike dokumente oor die klooster se landbesit, inkomste, kopieë van skenkingsoorkonde en korrespondensie hier vervaardig of geskryf.
Die bedrywighede in die skriptorium was hoogs georganiseerd, en take en verantwoordelikhede is aan kloosterlede volgens hulle vermoëns en vaardighede toegeken. Leerlinge het begin om die skryf- en skilderkuns met behulp van wastafeltjies en stilusse (stifte) aan te leer; tekskopieerders het eenvoudige oorkondes vervaardig, terwyl ervare kalligrawe belangrike dokumente of waardevolle originele gekopieer het. Die versierings van beginletters en skilderye, wat die evangeliste uitgebeeld het, is deur spesialiste behartig. Onder die toesig van die klooster se hoofboekbinder het ambagsmanne perkamente vir die skryfwerk voorberei, terwyl die argivaris boeke bewaar en die gewenste werke aan die monnike uitgehandig het.
Die werksomstandighede in 'n Middeleeuse skriptorium was baie power. Die meubilering was allesbehalwe gerieflik en ergonomies, swak lig het net soos die winterkoue die monnike se werk belemmer. 'n Bekende segswyse was: "Drie vingers is besig om te skryf, terwyl die hele liggaam pyn ly."
Refter (refektorium)
Die groot eetsaal waar monnike en nonne hul maaltye gemeenskaplik nuttig word refter of refektorium genoem. Die Latynse werkwoord reficere ("herstel") verwys na die refter se funksie as die plek waar nonne en monnike liggaamlik herstel. Die refter lê gewoonlik suid van die kruisgang en dien ook as vergadersaal.
Nonne en monnike geniet hul maaltye gewoonlik swygend, alhoewel daar dikwels 'n "tafelleser" benoem word wat tydens die etes geestelike tekste of nuusberigte uit dagblaaie aan ander lede van sy orde voorlees.
Tot by die Tweede Vatikaanse Konsilie (Vaticanum II), wat tussen 11 Oktober 1962 en 8 Desember 1965 plaasgevind het, het sommige monastiese ordes soos byvoorbeeld die Cisterciënsers, Trappiste en Kartuisers oor afsonderlike eetsale vir monnike en lekebroeders beskik. Huidige Rooms-Katolieke het net een gemeenskaplike eetsaal. 'n Uitsondering word egter vir gaste gemaak, en soms beskik ook die ab oor 'n afsonderlike eetsaal vir spesiale gaste.
Die grootte van 'n refter was vroeër afhanklik van die periode waartydens dit gebou is, asook die grootte en rykdom van 'n klooster. Daar was egter steeds tipiese kenmerke soos die lang sitbanke; belangrike ampsdraers het hoër sitplekke op spesiale sitbanke aan weerskante van die eetsaal ingeneem. 'n Lavabo of wasbak was buite die refter te vinde.
Normandiese refters het soms 'n lengte van sowat vyftig meter en 'n wydte van tien meter bereik soos in die abdy van Norwich. Vensters was reeds in vroeë refters gebruiklik, maar het in die Hoë Middeleeue steeds groter en meer gesofistikeerd gword. Die refektorium in die abdy van Cluny is deur 36 groot glasvensters verlig.
Dormitorium (slaapsaal)
Die dormitorium (afgelei van die Latynse werkwoord dormire "slaap") is die slaapsaal van 'n klooster. Tot by die Middeleeue het nonne en monnike in 'n gemeenskaplike slaapsaal op strooi geslaap, en net abte of abdisse het soms oor hul eie slaapkamers beskik. Gewoonlik was die dormitorium deur 'n trap met die koor van die kloosterkerk verbind sodat nonne en monnike dit vir hul nagtelike gebede regstreeks kon bereik.
Aanvanklik het net domhere oor hul eie selle (afgelei van Latyns cella "klein vertrek") beskik, terwyl die slaapplekke in 'n groot dormitorium slegs deur voorhange of houtwande van mekaar geskei is. Eers in die loop van die 20ste eeu het ook nonne en monnike in die meeste kloosters privaat selle gekry. Die term dormitorium het dan na die gedeelte van die klooster verwys wat die selle gehuisves het.
Algemene oorsig
In die vroeë Middeleeue het kloosters 'n baie belangrike rol as bewaarders van die kultuur en opvoedkundige sentrums gespeel. Kulturele bedrywighede het uitsluitlik in kloosters plaasgevind – hulle het boeke gekopieer, kulturele en kunswerke geskep en kloosterskole onderhou.
Daarnaas het ook praktiese werk hoë prioriteit geniet – kloosters was besig met die ontwikkeling van die landbou, planteteelt, kruid- en heelkunde en het hul kennis met die bevolking van die omliggende dorpe gedeel. Kloosters het sodoende belangrike ontwikkelingsentrums geword. Omsigtige vorste het gevolglik ywerig nuwe kloosters gestig en groot landerye – wat dikwels in onderontwikkelde gebiede geleë was – aan hulle geskenk. Ordes soos die Sistersiënsers het hulle op kolonisasie toegespits.
Met die golf van stadstigtings in die laat Middeleeue het kloosters nuwe take soos welsynsorg vir die armer lae van die bevolking en sieke- en bejaardesorg oorgeneem. Sodoende is alle groot stadstigtings van tenminste een klooster binne hul stadsmure voorsien, en dit was veral Fransiskane en ander bedelordes wat hulle op hierdie soort sosiale dienste toegespits het.
Nogtans het kloosters met die stigting van stede ook hul vroeëre belangrikheid kwytgeraak. Die stede met hul ambagsmanne, skole en universiteite het kloosters as die nuwe kulturele en tegnologiese sentrums vervang.
Boekskilderkuns
Die laat-antieke boekskilderkuns het met die oorgang van papirus na die meer duursame perkament tot volle ontplooiing gekom – pragtige manuskripte het baie gewild geraak, alhoewel die literêre gehalte van luukse uitgawes soms verontagsaam is.
Antieke pragboeke het in die vroeë Middeleeue nog steeds as voorbeelde gedien en die ontwikkeling van 'n selfstandige boekskilderkuns bevorder wat in Ierse kloosters sy aanvang geneem het en vinnig deur Angel-Saksiese kloosters soos Lindisfarne aan die ooskus van Northumbria, Wearmouth-Jarrow en die katedraalklooster in Canterbury oorgeneem is. Die Angel-Saksiese boekskilderkuns het met die Book of Durrow (tussen 660 en 680), die Book of Lindisfarne (698), die Codex Amiatinus (die Codex Grandior van Cassiodorus wat voor 716 ontstaan het) en die Ierse Book of Kells sy hoogtepunt bereik.
Die Ierse en Angel-Saksiese boekkuns het na die vasteland begin uitstraal, In die oudste skriptorium in Luxeuil het monnike omtrent 700 manuskripte soos die Missale Gothicum van pragtige illustrasies voorsien. Ander bekende werke uit Luxeuil sluit 'n lectionarium ('n liturgiese teks) en 'n manuskrip met tekste van pous Gregorius die Grote in. Nadat die klooster in 732 deur Sarrasene verwoes is, het die vervaardiging van boeke in Luxeuil tot stilstand gekom.
Die klooster in Corbie (Picardie) is in 662 as 'n filiasie van Luxeuil gestig en het aanvanklik die kunsvorme van sy moederklooster oorgeneem. Onder die invloed van Angel-Saksiese, Galliese en Italiese werke het Corbie egter geleidelik sy eie styl ontwikkel en in die 8ste eeu 'n belangrike rol by die ontwikkeling van die Karolingiese minuskel-letters gespeel. Die Luxemburgse klooster Echternach het eweneens Ierse, Angel-Saksiese en Merowingiese skryftradisies met mekaar versmelt.
Die kulturele proses het in die tweede helfte van die 8ste eeu versnel; teenoor net 500 handskrifte in die periode voor 750 het die Merowingiese monnike tussen 750 en 900 sowat 7 000 manuskripte geskep. Opvallend was die versmelting van antieke, Ierse en Angel-Saksiese kunsvorme met dié van die vasteland, terwyl die Karolingiese tydperk nog deur sy eenheidsvorme gekenmerk was.
Huiskloosters en die literêre bedryf
Voor die uitvinding van die boekdrukkuns is die literêre bedryf veral deur baie hoë koste geknel – daar was geen uitgewerye, geen boekhandel en geen outeursreg nie, en die feit dat die meeste Middeleeuse nog ongeletterd was het groot beperkings op die literêre bedryf geplaas.
Aangesien gewoonlik slegs die Latynse alfabet vir die skryf van boeke gebruik is, was net mense wat oor die nodige opleiding in Latynskole beskik het, regstreeks by die vervaardiging van boeke betrokke.
Die literatuur van monnike en ander geestelikes was veral gemik op die kerklike gebruik, en teologie, liturgie en eksegese was die oorheersende onderwerpe. Daarnaas is apologetiese werke vir die Christelike sending, vakwetenskaplike en didaktiese boeke geskryf. Wêreldlike digkuns was aanvanklik 'n uitsondering; die verheerliking van monarge het hier sentraal gestaan.
'n Tipiese verskynsel in die Hoë Middeleeue was die nou verbintenis tussen adellike howe en huiskloosters. Huiskloosters was kloosters wat deur adellike gesinne op hul eie land gestig is en waaroor hulle steeds die wêreldlike gesag uitgeoefen het. Naas die bou van kastele en die stigting van stede het ook die stigting van kloosters 'n belangrike rol by die kolonisasie van 'n land gespeel. Dikwels het huiskloosters ook as begraafplekke vir hul adellike stigtersgesinne gedien, en monnike het generasies lank die nagedagtenis van die oorledenes laat voortleef en vir hul sieleheil gebid.
Die kapelane en ander geestelikes aan die adellike howe het dikwels uit die huiskloosters gekom, net soos die argitekte, onderwysers en artse. Soms was die klerus van huiskloosters by die argitektoniese ontwerp van nuwe paltse betrokke wat in die 12de en 13de eeu opgerig is, en die kloosters het gevolglik 'n deel van die nuwe gebouekompleks geword.
Die verbintenis tussen adellike stigters en hul kloosters het al in die 11de eeu uitwerkings op die literêre bedryf gehad. Die ontstaansgeskiedenis (Latyns: fundatio) van 'n klooster het dikwels ook sy wêreldlike stigters ingesluit en is soms selfs tot klein kronieke uitgebou. Die kloosterlike kronieke was sodoende ook die bakermat van die dinastiese geskiedskrywing in baie Europese lande.
Tot by die 13de was die meste geletterde mense geestelikes, en vorste het monnike, teoloë en selfs biskoppe ingespan vir administratiewe doeleindes, rekeningkunde en belastinginsameling. As kroniste en geskiedskrywers het monnike egter nie geprobeer om soos huidige historici 'n rasionele en objektiewe wetenskaplike ontleding van historiese gebeurtenisse te doen nie – hulle het eerder die uitwerking van Gods wil in die gebeurtenisse beskryf en dus gewoonlik met die Skepping begin. Morele en godsdienstige lesse was 'n integrale bestanddeel van kloosterlike kronieke. Maar hierdie werke is steeds in die hoop geskryf dat latere generasies hulle sou kopieer en voortsit.
Kloostergeneeskunde
Met die Christendom as nuwe staatsgodsdiens het die geneeskunde weer begin om na sy religieuse oorsprong terug te keer en het – naas Joodse, Arabiese en Italiaanse artse wat by die vorstehowe werksaam was – tot die kloostergeneeskunde van die vroeë Middeleeue ontwikkel. Aangesien die ontbinding van antieke heiligdomme soos die Serapis-tempel in Alexandrië deur keiser Theodosius die Grote in 391 ook 'n einde aan die georganiseerde mediese versorging en opleiding gemaak het, was die vroeë Middeleeuse geneeskunde eerder 'n mengsel van wetenskaplike kennis en volksgeneeskunde.
Die kloosters het in hulle biblioteke oor die meeste geneeskundige tekste en kommentare beskik wat uit die klassieke oudheid oorgeërf is. Die monnike het sodoende ook toegang tot plantkundige werke gehad en 'n verskeidenheid natuurlike medisyne berei. Die kloosterreëls van Sint Benedictus uit die 6de eeu behels onder meer die geneeskundige siekesorg in afgesonderde siekesale, terwyl die Switserse klooster St. Gallen oor sy eie artsehuis beskik het wat nou verbind was met die aderlatingshuis, die geneeskundige kruietuin, die kombuis, die hospitaalbad en die dubbelkapel.
Die kloostergeneeskunde was sodoende 'n belangrike voorloper van die geneeskunde in die Hoë Middeleeue wat danksy die brugfunksie van die Islamitiese wêreld en die geneeskundige skool van Salerno (Italië) in die laat 10de en 11de eeu begin het om die Griekse wetenskaplike geneeskunde stelselmatig te bestudeer en toe te pas.
Boeddhisme
Siddhartha Gautama, die stigter van die Boeddhistiese religie, was sy lewe lank 'n rondtrekkende leraar, en die eerste Boeddhistiese monnike het sy voorbeeld gevolg. Gedurende die reënseisoen, wat hul reis deur die land belemmer het, het die monnike egter 'n verblyfplek benodig. Gelowiges het derhalwe erwe geskenk waar hulle 'n tydelike huisvesting kon oprig. In later periodes het die monnike ook geboue ontvang wat naas woonvertrekke ook 'n vergadersaal behels het. Huidige Boeddhistiese kloosters is verplig om 'n vergadersaal beskikbaar te stel en moet oor 'n leier beskik wat tot monnik gewy is.
In teenstelling met Christelike kloosters strewe Boeddhistiese instellings nie daarna om selfvoorsienend te kan wees nie, en oorspronklik was selfs die erwe waarop Boeddhistiese kloosters opgerig is nie in besit van die monnike nie. Die monnike het gewoonlik aalmoese ingesamel, en gelowiges het hul bydraes as liefdegawes gemaak. Net in Koreaanse en Japanse Zen-Boeddhisme mag monnike werk om in 'n beperkte mate selfvoorsienend te kan wees. Die liefdegawes van gelowiges word vanweë hul religieuse betekenis nogtans ook deur Zen-Boeddhistiese kloosters aanvaar.
Sodra 'n religieuse gebou as Boeddhistiese klooster gewy is, word dit vir ewig as 'n klooster beskou, selfs al sou die monnike dit op 'n later tydstip verlaat en die klooster tot 'n bouval word. Net soos die gee van aalmoese vir die monike se daaglikse lewe word ook skenkings van erwe en geboue as religieuse offergawes beskou. Die monnike is ni in sttat om die eiendomme later terug te gee of te verkoop nie aangesien hulle die goeie daad van die skenker sodoende tot niet sou maak. Die weiering om aalmoese of offergawes te aanvaar is die enigste straf wat monnike vir leke kan oplê.
Die Boeddhistiese klooster word algemeen as 'n leefruimte en rustige plek beskou wat aan mense die geleentheid bied om hulself volledig aan die materiële lewe te onttrek. Kloosters dien daarnaas as instellings vir religieuse onderwys en vergaderings. Kloosters het vir leke 'n belangrike funksie as plekke vir hul offerrituele en instellings wat sielsorg aanbied. Hulle mag ook vir meditasie en as leerders tydelik in 'n klooster bly.
Gedurende Japan se tydperk van wetteloosheid in die 11de en 12de eeu het groot kloosters soos dié in Kyoto en Nara selfs oor hul eie leërs beskik, en Sōhei of "krygermonnike" het 'n belangrike rol in die oorlogvoering teen mededingende kloosters of teen samoerai-leërs gespeel. Die klooster Enryaku-ji op die Hiei-berg noordoos van Kioto, wat vanweë sy ligging as 'n natuurlike fort gedien het, het tot by die 16de eeu vir sy leër met duisende van kryger-monnike bekend gestaan.
Hindoeïsme
In Hindoeïsme word na kloosters as mathas verwys, terwyl ashrams ondanks hulle kloosteragtige karakter net as meditasiesentrums dien.
Hindoe-kloosters is net soos in die Christendom en Boeddhisme plekke waar mense 'n geleentheid kry om hulself aan die materiële wêreld te onttrek en God nader te kom. Hindoeïsme ken vier pilare of periodes wat 'n gelowige in sy lewe moet deurloop. Hy is aanvanklik 'n leerder of Brahmacarin, daarna 'n huishouer (Grihastha), later iemand wat as Vanaprashta die eensaamheid van afsondering in 'n bos mens soek, en uiteindelik 'n mens wat as Samnysin verlossing soek.
Hierdie afsondering van die wêreld is egter net tydelik – gelowiges word aangemoedig om te trou nadat hulle as leerders matigheid beoefen het. Alhoewel gelowiges in hul latere lewe aangemoedig word om relgieuse leerstellings te bestudeer, is daar geen selibaat vir priesters nie.
Naas Brahmaanse priesters, wat in kloosters bly, is daar ook Sadhoes (askete wat rondtrek sonder om in 'n klooster te lewe), Rishis (wyse manne wat hoë en diepere kennis in afsondering probeer vind) en Swamis (ook Goeroes genoem, wat dikwels as leiers van 'n ashram fungeer, meditasie beoefen en religieuse onderwys aan leerders gee)
Mathas, Hindoe-kloosters wat oor hul eie tempels beskik het, het eers in die tydperk omstreeks 800 VAJ ontstaan en as religieuse, onderwys- en geestelike sentrums gedien. Kloosters beskik daarnaas dikwels oor hul eie skole, hospitale of weeshuise. Die eerste monniksorde het in die tydperk van die geleerde Shankara (788–820) ontstaan, en sy kloosters, wat hoofsaaklik in die side van Indië gestig is en deur sogenaamde Mahants gelei word, word deur vele Hindoe-gelowiges as 'n belangrike geestelike outoriteite beskou.
Jürgen Schadeberg
Jürgen Schadeberg (18 Maart 1931 - 29 Augustus 2020 ) was 'n Duits-gebore Suid-Afrikaanse fotograaf en kunstenaar. Hy het belangrike oomblikke in die Suid-Afrikaanse geskiedenis gefotografeer, insluitend ikoniese foto's soos van Nelson Mandela in die Robbeneiland-gevangenis. Hy het ook in Londen en Spanje gewoon, gewerk en klas gegee en foto’s in baie Afrikalande geneem.
Sy werk word in die versamelings van die Verenigde Koninkryk se kunsraad, die nasionale portretgalery, Tate en die Victoria en Albert-museum in Londen bewaar.
Lewe
Jürgen Schadeberg is in 1931 in Berlyn, Duitsland, gebore waar hy grootgeword het tydens die Nazi-bewind en die Tweede Wêreldoorlog. In die nasleep van die oorlog het sy moeder 'n verhouding met 'n Britse offisier in die besettingsleër begin en in 1947 saam met hom na Suid-Afrika geëmigreer. Schadeberg homself as fotograaf bekwaam by die Deutsche Presseagentur (Duitse persagentskap). Hy verhuis in 1950 na Suid-Afrika om weer by sy gesin aan te sluit en vind die volgende jaar werk by die tydskrif Drum as amptelike fotograaf en uitlegkunstenaar.
Schadeberg het die seniorfiguur van die groep geword en 'n onderwyser en mentor vir sommige van die mees kreatiewe Suid-Afrikaanse fotograwe van sy tyd, waaronder Bob Gosani, Ernest Cole en later Peter Magubane. As een van die min wit fotograwe wat die daaglikse lewe onder die swart gemeenskap gefotografeer het, het hy kennis gemaak met die lewe en kultuur van Swartes. As gevolg hiervan het hy die begin van die vryheidsbeweging, die gevolge van apartheid en die lewenskragtigheid van die township-lewe op film vasgelê. Schadeberg het in die vyftigerjare talle historiese en belangrike gebeure gefotografeer, waaronder die Defiance-veldtog (uitdagingsveldtog) van 1952, die verraadverhoor van 1956, die verwydering uit Sophiatown in 1955, die jazz- en sosiale toneel van Sophiatown, die begrafnis van slagoffers van die Sharpeville-slagting van 1960, en foto's van Robbeneiland-gevangenes. Van die bekende persone wat hy gefotografeer het, is onder andere Nelson Mandela, Walter Sisulu, Oliver Tambo, Trevor Huddleston en Govan Mbeki. Hy dokumenteer ook jazz-legendes uit die 1950's soos Thandi Klaasen, Hugh Masekela, Kippie Moeketsi en Miriam Makeba Hy het dokumentasie oor die alledaagse lewe geskep. Drum wou hê dat die sangeres Dolly Rathebe die voorbladmeisie vir een van hul uitgawes moes wees. Schadeberg het haar na 'n Johannesburgse mynhoop geneem en in 'n bikini afgeneem. Die twee is in hegtenis geneem weens oortreding van die Ontugwet wat verhoudings tussen rasse verbied het.
In 1959 verlaat Schadeberg Drum om vryskutwerk te doen. Hy was deel van 'n ekspedisie onder leiding van professor Phillip Tobias van die Universiteit van die Witwatersrand om die Boesmans te bestudeer en publiseer beelde in The Kalahari Bushmen Dance in 1982.
Schadeberg voel gedwonge deur toenemende burgerlike onrus om Suid-Afrika te verlaat, en gaan in 1964 na Londen,   waar hy fotoredakteur was van die tydskrif Camera Owner (voorloper van Creative Camera), waarin hy 'n sterker ontwerpsin opgeneem het en die beeldinhoud daarvan verhoog het. Hy was van April tot Julie 1965 die redakteur van die publikasie. Hy het ook fotografiese uitstallings in Engeland aangebied en saamgestel, veral vir die Whitechapel-kunsgalery. Daarna verhuis hy na Spanje waar hy hom toespits op 'n loopbaan as kunstenaar. In 1972 keer hy terug na Afrika waar hy 'n pos as fotograaf vir Christian Aid in Botswana en Tanzanië aanvaar. In 1973 reis hy in Senegal, Mali, Kenia en Zaire om foto's te neem.
In 1985 keer Schadeberg terug na Suid-Afrika, waar hy saam met sy vrou Claudia woon. Hy het voortgegaan om as fotojoernalis te werk en het ook dokumentêre films oor die swart gemeenskap gemaak tot 2007, toe hy na Europa teruggekeer het.
Afsterwe
Schadeberg sterf aan 'n beroerte in sy huis in La Drova, Valencia, Spanje, op 29 Augustus 2020, 89 jaar oud.
Versamelings
Schadeberg se werk word in die volgende permanente versamelings gehou:
Jackie Kashian
Jackie Kashian (gebore 20 Julie 1965) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Bam Bam and Celeste (2005) en Looking Forward: 2016 (2018), en in die televisiereekse Murphy Brown (1988) en Young (2012).
Helene de Klerk
Hélène de Klerk (*onbekend, Somerset-Wes –† 4 Desember 1979, Kaapstad) was ’n Afrikaanse aktrise en dramaturg wat veral bekendheid verwerf het vir haar skrywerk vir kinders. Sy was getroud met die skrywer en dramaturg Andries de Klerk.
Vroeë lewe
Hélène Pienaar is in Somerset-Wes gebore as die dogter van ds. P.J. Pienaar en Henriette Pienaar. Haar ma is self bekend as skrywer van kindergedigte. Haar oudste broer is Theo Pienaar, die kaptein van die eerste Springbokrugbyspan wat in 1921 na Nieu-Seeland getoer het.
Opleiding en loopbaan
Sy bekwaam haar aan die Universiteit van Kaapstad om primêre onderwys te gee en is dan ook onderwyseres vir sowat drie jaar. Hierna sit sy haar studies voort aan die Universiteit van Kaapstad in spraakopleiding en toneelspel en sluit dan aan by die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK). Hier bied sy veral kinderprogramme aan en is die Tannie van die Kinderhoekie. Sy moes feitlik elke program self opstel en lewer en die skaarste van geskikte materiaal dwing haar om baie daarvan self te skryf. Sy bedank hierdie pos wanneer sy trou. Sy is getroud met Andries Johannes Bester de Klerk, later Provinsiale Sekretaris van die Kaapprovinsie en self ’n dramaturg, en die egpaar het drie dogters. Hulle bly in Oranjezicht in Kaapstad. As aktrise speel sy in toneelstukke in Kaapstad en ook in Pretoria, terwyl sy ook in radioprogramme optree. Van haar rolle sluit in die hoofrol in die opvoering van Liefdesvuur deur die Kaapstadse Afrikaanse Toneelvereniging. Vir die Eisteddfod verwerk sy liedere uit Engels en Duits in Afrikaans.
Sterfte
Sy is op 4 Desember 1979 in Kaapstad oorlede.
Skryfwerk
Sy skryf veral kinderlektuur, maar ook radioreekse, toneelstukke en gedigte.
Toneelstukke vir kinders
In Twee kindertoneelstukkies bundel sy Ko-ee en As die klok twaalfuur slaan, wat beide eerste pryse verwerf by die Afrikaanse Eisteddfod in Kaapstad. In ’n ou Kaapse tuin is ’n eenbedryf wat vir die jeug geskryf is. Die stuk speel in 1760 af en daarin vertel die bejaarde slavin Nenna hoe sy lank gelede van haar eienaar weggeloop het toe sy nog as Ayesja bekend gestaan het. Deur terugflitse word ’n sterk fantasie-element in die toneelstuk ingewerk. Die beeldjie wat Nenna gehelp het om haar vryheid te verkry, verskyn en verdwyn op die verhoog en die optrede van die Silwerblaarboodskappers, wat op versoek van die beeldjie silwer blare laat val om die verdwaalde kinders terug te lei, dra tot die sprokies- en fantasie-element by. Haar bekendste dramas vir die jeug is die eenbedrywe Die ring en Dienie speel toneel en hulle word dan ook gereeld opgevoer. Die ring is ’n situasiespel waarin ’n verliefde jong meisie sorg dat haar ouer suster se trouring kort voor die troue spoorloos verdwyn. Hierdie drama word opgeneem in Gerhard J. Beukes se versamelbundels Kom ons speel toneel! en Skuif oop die gordyn en in Die ring en ander eenbedrywe, wat sy saam met haar man Andries de Klerk uitgee. Die blyspel Dienie speel toneel word opgeneem in Gerhard J. Beukes se Nuwe eenbedrywe en Woord en masker. Rob Antonissen sonder in sy bespreking van hierdie versamelbundel hierdie stuk uit as die beste wat in die bundel opgeneem is en uitmunt met sy voorstelling van ’n ongewone tipe in ’n ongewone situasie. Haar laaste bydrae kort voor haar dood is die skryf van die woorde vir die musiekblyspel Beertjie met die gelapte broek, waarvoor Arthur Swanson die musiek komponeer.
Versamelbundels vir kinders
Van haar kinderverse word opgeneem in die versamelbundels Nuwe klein verseboek en My Afrikaanse verseboek. Sy skryf verhale vir kinders wat as Kamma-storieboek en kinderverse wat as Bontgesiggie gepubliseer word en vertaal Ouma Loekie en haar hoede van Joyce Wood met tekeninge deur Frank Francis in Afrikaans. Dalro publiseer verder Die jongspan sing, kinderliedjies waarvoor sy die woorde en Walter Swanson die musiek skryf.
Volwasse skryfwerk
Vir volwassenes skryf sy saam met haar man die vollengte historiese drama Die ongebore dag, wat bekroon word met ’n prys in die Van Riebeeck-herdenkingsdramawedstryd. Dit is ’n historiese drama uit die jaar 1795. Die ring en ander eenbedrywe bevat ook haar eenbedryf Plaas toe wat die ondergang van boere op die diamantdelwerye uitbeeld. Marionet aan die muur is ’n tendensdrama. Sy is een van die eerste skrywers wat vir die radio skryf. Haar radiodrama Liefdesdroom is die oudste opname van ’n Afrikaanse radiodrama wat deur die SABC in hulle klankargief bewaar word en is reeds in 1937 uitgesaai. Hierin wil ’n huisvrou haar hoorspel inskryf vir die landwye hoorspelkompetisie. Haar man is skepties, maar sy kry ondersteuning van sy beste vriend. Een aand hoor die man hoe sy vrou en beste vriend hulle liefde aan mekaar verklaar en beplan om saam weg te loop. In ’n vlaag van jaloesie vermoor hy sy beste vriend, net om uit te vind dat sy vrou en hy slegs besig was om te repeteer aan haar radiodrama. Die beroemde aktrise Wena Naudé vertolk ’n hoofrol in hierdie radiodrama. Saam met Stephan Bouwer verwerk sy The beadle van Pauline Smith vir beeldsending oor televisie as Die koster.
Franse Nasionale Dag
Die Franse Nasionale Dag (Frans: La fête nationale française of le quatorze juillet - letterlik die 14de Julie) of Bastilledag word sedert 1880 elke jaar op 14 Julie gevier. Die dag gedenk die Fête de la Fédération wat gehou is tydens die eerste viering van die bestorming van die Bastille wat op 14 Julie 1789 tydens die Franse Rewolusie plaasgevind het. Die bestorming van die Bastille is gesien as 'n simbool van die opstand van die moderne Franse nasie en die versoening van al die Franse binne die grondwetlike monargie wat die Eerste Republiek voorafgegaan het en die einde van absolute monargie in Frankryk aangedui het.
Die Bestorming van die Bastille
Op 5 Mei 1789 het Lodewyk XVI die State-Generaal byeengeroep om hulle griewe aan te hoor. Die afgevaardigdes van die Derde Stand wat die burgery verteenwoordig het (die ander twee stande was die geestelike stand en adelstand) het besluit om weg te breek van die Nasionale Vergadering. Op 20 Junie het die afgevaardigdes van die Derde Stand die Eed op die Kaatsbaan onderneem waarin hulle gesweer het om nie uitmekaar te gaan voor 'n nuwe grondwet gevestig is nie. Afgevaardigdes van die ander stande het geleidelik by hulle aangesluit en koning Lodewyk het hulle geldigheid op 27 Junie erken. Die vergadering het hulleself op 9 Julie herdoop tot die Nasionale Grondwetlike Vergadering, en as 'n wetgewer begin optree en 'n grondwet begin opstel.
Toe die skare – waarby drostende gardes françaises naderhand aangesluit het – gewys het dat hulle 'n waardige teenstander van die fort se verdedigers was, het die bevelvoerder van die Bastille, goewerneur de Launay ingegee en die hek oopgemaak om 'n wedersydse menseslagting te voorkom. Gevegte het egter, moontlik weens 'n misverstand, weer opgevlam. Agt-en-negentig aanvallers en slegs een verdediger het in die gevegte self gesterf. De Launay, 'prévôt des marchands' (min of meer die burgemeester) Jacques de Flesselles en sewe ander verdedigers is egter in die nasleep doodgemaak.
Die bestorming van die Bastille was belangriker as 'n saamtrekpunt en simboliese gebaar van rebellie as wat dit 'n praktiese versetaksie was. Kort na die bestorming van die Bastille is feodalisme op 4 Augustus afgeskaf en op 26 Augustus is die Verklaring van die Regte van die Mens en die Burger uitgevaardig.
Die Fête de la Fédération
Die Fête de la Fédération van die 14 Julie 1790 was 'n reusefees en amptelike gebeurtenis om die opstand en die kortstondige grondwetlike monargie in Frankryk te vier benewens wat die bevolking gesien het as die gunstige voltrekking van die Franse Rewolusie.
Die gebeurtenis het op die Champ de Mars, op daardie stadium buite Parys, maar tans die terrein van die Eiffeltoring, plaasgevind. Die terrein is vrywillig deur die burgers van Parys omskep in wat onthou word as die Journée des brouettes ("Kruiwadag").
Ronald Colman
Ronald Colman (9 Februarie 1891 – 19 Mei 1958) was 'n Engelse akteur en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Bulldog Drummond (1929), The Prisoner of Zenda (1937), Random Harvest (1942), en A Double Life (1947).
George Anderson (akteur)
George Anderson (6 Maart 1886 – 26 Augustus 1948) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Little Pal (1915), The Almighty Dollar (1916), en The Shadow of a Doubt (1916).
Franse Nasionale Dag
Die Fête de la Fédération
'n Nagmaaldiens is deur Talleyrand, biskop van Autun, gehou. Die gewilde generaal La Fayette het in sy hoedanigheid as kaptein van die Nasionale Wag van Parys en vertroueling van die koning die eed van die grondwet onderneem, gevolg deur die Koning Lodewyk XVI.
Na die amptelike feesvieringe is 'n reuse vierdaglange populêre fees gehou.
Oorsprong van die Huidige Vakansiedag
duimnael|250px|[[Claude Monet, Rue Montorgueil, Parys, Fees van 30 Junie 1878]] Op 30 Junie 1878 is 'n fees in Parys gehou ingevolge 'n amptelike besluit om die Republiek te vereer. Op 14 Julie 1879 is nog 'n fees van 'n semi-amptelike aard gehou. Die dag se gebeurtenisse het 'n militêre parade in Longchamp, 'n onthaal in die Kamer van Afgevaardigdes, georganiseer en voorgesit deur Léon Gambetta, en 'n Republikeinse Fees in die pré Catelan, wat deur Louis Blanc en Victor Hugo bygewoon is, ingesluit. Orals in Frankryk het, soos in Le Figaro op die 16de verslag gedoen is, "mense baie feesgevier om die Bastille te gedenk".
Op die 21 Mei 1880 het Benjamin Raspail 'n wet voorgestel waarvolgens "die Republiek die 14 Julie as 'n jaarlikse nasionale vakansiedag sou kies". Die Nasionale Vergadering het op 21 Mei en 8 Junie oor die teks gestem. Die Senaat het dit op 27 en 29 Junie goedgekeur en 14 Julie bo 4 Augustus (wat die einde van die feodale stelsel op 4 Augustus 1789 sou gedenk het) gekies. Die wet het op 6 Julie 1880 van krag geword, en die Ministerie van Binnelandse Sake het aan sy prefekte aanbeveel dat die dag "gevier moes word met al die glinstering wat die plaaslike hulpbronne toelaat". Die feesvieringe van die nuwe vakansiedag in 1880 was besonder manjifiek.
In debat wat gelei het tot die aanvaarding van die openbare vakansiedag het Henri Martin, voorsitter van die Franse Senaat, die senaat toegespreek op 29 Junie 1880 in 'n toespraak waarin hy gesê het:
Moderne viering
14 Julie is die Franse nasionaledag wat bloot 14 Juillet of minder algemeen maar altyd in amptelike gebruik Fête nationale genoem word. In Engels word daar byna altyd van Bastille Day gepraat en die naam Bastilledag word ook soms in Afrikaans gebruik, met soortgelyke woordsamestellings in ander tale soos Deens: Bastilledagen.
Die dag gedenk die 1790 Fête de la Fédération, maar dit word dikwels, ook in Frankryk, met die Bestorming van die Bastille verbind. Militêre parades, die Défilés du 14 juillet, word op die oggend van die 14 Julie gehou met die grootste wat langs die Champs-Élysées in Parys voor die President van die Republiek gehou word.
Die parade word geopen met ondermeer kadette van die École Polytechnique, Saint-Cyr en École Navale, wat gevolg word deur ander infanteriemagte, gevolg deur gemotoriseerde magte; en 'n verbyvlug deur die Patrouille de France. In die afgelope aantal jare het 'n gebruik ontstaan om eenhede van Frankryk se internasionale bondgenote na die parade uit te nooi; in 2004 tydens die eeufeesviering van die Entente Cordiale, het Britse magte (die orkes van die Royal Marines, die Household Cavalry Mounted Regiment, Grenadier Guards en King's Troop, Royal Horse Artillery) die parade in Parys vir die eerste keer gelei met die Red Arrows wat 'n verbyvlug uitgevoer het.
Die parade betrek ook die Franse Republikeinse Wag, en by geleentheid (nie-militêre) polisie-eenhede. Die parade eindig altyd met die baie gewilde Paryse Brandweer, wat in Frankryk militêre status het. Die studente van die École Polytechnique voer gewoonlik een of ander poets uit op die dag.
Die President het in die verlede 'n onderhoud met die pers gevoer waarin die land se toestand en toekomstige projekte bespreek is. Nicolas Sarkozy, wat in 2007 tot president verkies is, het verkies om nie so 'n onderhoud toe te staan nie. Die president hou ook 'n tuinparty by die Palais de l'Élysée.
Baie stede in Frankryk reël vuurwerkvertonings en danspartytjies (bals du 14 juillet) op die aand van 14 Julie. Die plaaslike brandweer reël normaalweg 'n brandweerbal (bals des pompiers).
Die Franse Nasionale dag val met die Tour de France saam en Franse ryers probeer gewoonlik om op die dag 'n stadiumoorwinning te behaal.
Artikel 17 van die Franse Grondwet gee die President die reg om oortreders te verskoon en sedert 1991 het die President op 14 Julie talle oortreders kwytgeskeld van kleiner oortredings soos verkeersoortredings. In 2007 is niemand egter deur President Sarkozy kwytgeskeld nie.
Jackie Moran
Jackie Moran (26 Januarie 1923 – 20 September 1990) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Barefoot Boy (1938), Buck Rogers (1939), Gone with the Wind (1939), en Road to Perdition (2002).
Belgiese gemeenskappe
België is 'n federale staat wat verder verdeel kan word in gemeenskappe en geweste.
Daar is drie gemeenskappe:
Amptelike naamgewing:
Sebastian Stan
Sebastian Stan is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Captain America: The First Avenger (2011), Captain America: The Winter Soldier (2014), Captain America: Civil War (2016), en Avengers: Infinity War (2018).
Lusern
Lusern (Medicago sativa) is 'n meerjarige plant. Na gelang van die variëteit en klimaat kan dit vyf tot twaalf jaar oud word. Met 'n hoogte tot 1 m en trossies klein blou blomme lyk dit baie soos die Klawer (Trifolium). Die plant het 'n diep en sterk ontwikkelde wortelstelsel wat tot 4,5 m kan uitstrek. Dit help die plant om tydelike droogtes te oorleef.
Lusern is inheems aan Europa en word wêreldwyd as veevoer verbou.
Anton van Wouw
Anthonie (Anton) van Wouw (27 Desember 1862, Driebergen - 30 Julie 1945, Pretoria) was 'n Nederlandsgebore beeldhouer en word beskou as die vader van die beeldhoukuns in Suid-Afrika. Van Wouw was die pleegpa van die bekende skilder Jacobus Hendrik Pierneef.
Biografie
Van Wouw het op ouderdom 28 besluit om na die ontwikkelende stad van Pretoria te trek en wag vir tien jaar vir sy eerste opdrag. Die kom toe van die finansier Sammy Marks om die Krugerstandbeeld ter ere van oud-president Paul Kruger te ontwerp wat vandag nog op Kerkplein, Pretoria staan.
In sy werk vang hy gereeld die rowwe en emosionele kern van sy onderwerp vas. Een van sy belangrikste werke is die figuur van 'n vrou wat deel uitmaak van die Vrouemonument naby Bloemfontein. Hy het saam met Frans Soff gewerk in die skep van die figuur. Hy het ook die figuur van 'n vrou en kinders gemaak wat deel is van die Voortrekkermonument in Pretoria, 'n borsbeeld van generaal Christiaan de Wet en die standbeeld van Louis Botha in Durban.
Hy het ook verskeie kleiner beelde gemaak van inheemse mense. Hulle is baie minder formeel as sy groter werk met treffende lewensgetroue gesigsuitdrukkings.
Sy huis (ontwerp deur Norman Eaton in 1939) is as 'n museum ingerig deur die Universiteit van Pretoria in 1974.
Europese spreeu
Die Europese spreeu (Sturnus vulgaris) is 'n algemene standvoël in dorpe en op oop landbougrond. Die voël is vanaf Europa ingevoer en brei nog steeds sy verspreidingsgebied uit vanaf die oorspronklike invoerpunt in Kaapstad. Die voël is 20 – 22 cm groot en weeg 65 - 95 gram. In Engels staan die voël bekend as die Common Starling.
Sy vestiging in Ysland, waar hy sedert 1940 inheems voorkom, het sonder die regstreekse toedoen van die mens plaasgevind, maar hierdie spreeus is daadwerklik in lande soos Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika (in 1899 deur Cecil Rhodes) ingevoer.
Aan die einde van die vorige eeu is verskeie pogings onderneem om die Europese spreeu in Noord-Amerika te vestig. Op een na was almal onsuksesvol: Net die 100 voëls wat in Central Park, die hartjie van New York, losgelaat is, het begin broei en 40 jaar later was Europese spreeus oor die hele Noord-Amerika versprei.
Shevaun Kastl
Shevaun Kastl (gebore 20 Junie 1979) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Cataclysmo and the Time Boys (2007), The Lost Woman (2009) en The Amazing Bulk (2012).
Mercedes-Benz OM621-enjin
Ontwerp
Die OM621 is gebaseer op die M121-petrolenjin, maar beskik oor hersiene nokasse, silinderkop, suiers en brandstofinspuitingstelsel. In 1961 is die enjinkapasiteit verhoog tot 1988 cc en gevolglik die kraglewering tot 40 kW vir gebruik in die nuut-bekendgestelde W110-modelle. Nadat dit vervang is deur die OM615, is 'n 2197 cc opgedateerde weergawe van die OM621-enjin tot 1988 uitsluitlik in Unimog-voertuie gebruik.
Alma
Alma is 'n stad en hawe in Quebec, Oos-Kanada, en aan die Petite-Décharge-rivier an Grande-Décharge-rivier. Alma het 'n bevolking van 30 904 inwoners in 2011 gehad.
NG gemeente Heidelberg, Gauteng
duimnael|regs|300px|Die NG kerk Heidelberg, Gauteng. Die Klipkerk is op [[5 Mei 1971 deur die Historiese Monumentekommissie tot 'n historiese gedenkwaardigheid verklaar.]]