cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kosakke
Oorsig
Teen die einde van die 18de eeu was die Kosakke onder Russiese beheer; hulle het gedien as grenswagte en moes soldate verskaf vir konflikte soos die talle Russies-Turkse oorloë. In ruil daarvoor dat hulle die suidelike grense van Rusland verdedig het, het hulle sekere voorregte geniet soos kwytskelding van belasting. Die mag van die tsaar was ook in Kosak-grondgebied nie so outoritêr as in die res van Rusland nie.
In die Russiese Burgeroorlog het Kosak-streke sentrums vir die Wit Leër geword. Die Don- en Koeban-Kosakke het selfs kortstondige onafhanklike state in hul onderskeie gebiede gestig. Na die oorwinning van die Rooi Leër is die Kosakke in ’n groot mate onderdruk. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het Kosakke vir beide Rusland en Nazi-Duitsland geveg, waarna hulle verder onderdruk is.
Na die verbrokkeling van die Sowjetunie het die leefstyl en idees van die Kosakke weer in Rusland herleef. Spesiale Kosakke-eenhede bestaan in die Russiese weermag, terwyl Kosakke ook ’n parallelle polisiediens en burgerlike besture in hul onderskeie gebiede het.
Zaporozje-Kosakke
Die eerste bekende Zaporozje-leër is in 1552 aan die oewers van die Laer Dnjepr gestig toe Dmitro Wisjnewetski ’n fort op die eiland Chortitsija gebou het. Hulle was bekend vir hul strooptogte in die Ottomaanse Ryk en state onder sy beheer, maar hulle het soms ander lande ook geplunder. In 1539 en 1549 het grootprins Wasili III van Rusland en Iwan die Verskriklike onderskeidelik op versoeke van die Ottomaanse sultan dat ’n einde aan die strooptogte gemaak word, geantwoord dat die Kosakke nie aan hulle verantwoording doen nie, maar maak soos hulle lus het.
In die 16de eeu, toe die Pools-Litause Gemenebes sy mag suidwaarts uitgebrei het, het die gemenebes die Kosakke as sy onderdane beskou. Die sogenaamde Geregistreerde Kosakke was tot in 1699 deel van die gemenebes se weermag.
Die Kosakke se plundertogte en seerowery het die spanning aan die suidgrens van die Pools-Litause Gemenebes verhoog en dit het gelei tot ligte oorlogvoering in dié streke vir feitlik die hele bestaan van die gemenebes.
Omstreeks die einde van die 16de eeu het die gespanne betrekkinge tussen die Pools-Litause Gemenebes en die Ottomaanse Ryk ’n verdere knou gekry weens toenemende aanvalle deur die Kosakke. Die Poolse regering kon die Kosakke nie beheer nie, maar omdat hulle in ’n sin onderdane van die gemenebes was, is dié vir die Kosakke se aanvalle verantwoordelik gehou. Op hul beurt het die Tartare onder Ottomaanse beheer weer gebiede in die gemenebes aangeval. Hulle teikens was hoofsaaklik ylbevolkte suidelike streke, terwyl Kosak-seerowers ryk hawestede naby die mond van die Dnjepr-rivier in die hartjie van die Ottomaanse Ryk aangeval het. Teen 1615 en 1625 het hulle selfs woongebiede aan die buitewyke van Konstantinopel verwoes, met die gevolg dat die Ottomaanse sultan uit sy paleis moes vlug.
Volgens verskeie verdrae tussen die Pools-Litause Gemenebes en die Ottomaanse Ryk moes hulle onderskeidelik die Kosakke en Tartare in toom hou, maar min is van albei kante af gedoen om die aanvalle te stuit.
Die Kosak-getalle het toegeneem namate al hoe meer kleinboere die lyfeienskap in die gemenebes probeer ontduik het. Nadat die szlachta, ’n bevoorregte klas van die gemenebes, probeer het om lyfeienes van die Kosakke te maak, het die Kosakke se taamlike sterk lojaliteit teenoor die gemenebes afgeneem. Die Kosakke se ambisie om as gelykes van die szlachta beskou te word, is voortdurend gefnuik en van planne om die gemenebes van twee nasies te omvorm in ’n gemenebes van drie nasies (met die Roeteense Kosakke as derde nasie) het niks gekom nie weens die Kosakke se ongewildheid. Die Kosakke se sterk trou aan die Oosters-Ortodokse Kerk het hul betrekkinge met die oorheersend Katolieke gemenebes verder versuur. Die spanning het toegeneem nadat die gemenebes se beleidsrigtings verander het van redelike verdraagsaamheid tot die onderdrukking van die Ortodokse Kerk. Dit het die Kosakke sterk anti-Katoliek gemaak – in dié tyd sinoniem met anti-Pools.
Vanweë die Chmelnitski-opstand in die middel 17de eeu het die Zaporozje-Kosakke ’n kortstondige onafhanklike staat gestig wat later die outonome Kosak-hetmanaat geword het. Nadat hulle met die Verdrag van Perejaslaf onder beskerming van die Russiese tsaar geplaas is, is hulle steeds ’n halfeeu lank deur plaaslike hetmans regeer.
In die laaste helfte van die 18de eeu is die leër deur die Russiese owerheid ontbind. Van die Kosakke het na die Donau-deltagebied en later die Koeban-streek getrek. Na 1828 het die meeste van die Donau-Kosakke eers na Azof en later Koeban getrek. Hoewel sommige Koeban-Kosakke hulself nie as Oekraïners beskou nie, praat hulle 'n Sentraal-Oekraïense dialek en hulle volksverhale is onmiskenbaar Oekraïens.
Geregistreerde Kosakke
Die Geregistreerde Kosakke (Oekraïens: реєстрові козаки, rejestrowi kozaki; Pools: Kozacy rejestrowi) was ’n elite-groep onder die Kosakke en het in die Pools-Litause weermag gedien. Hulle het baie voorregte gehad, soos vryheid en die kwytskelding van belasting. Die getalle het gewissel tussen ’n paar honderd en ’n paar duisend – dit is gewoonlik in oorlogstyd verhoog. Die Kosakke se eise dat die getalle permanent verhoog word, is voortdurend van die hand gewys.
Eindelik het die koning se weiering om die Geregistreerde Kosakke te vermeerder gelei tot die grootste van hierdie opstande: die Chmelnitski-opstand, wat in 1648 begin het. Dit was een van die gebeure wat katastrofiese gevolge gehad het vir die gemenebes en een van die redes wat gelei het tot die verbrokkeling daarvan 100 jaar later.
Die opstand het in 1654 geëindig met die Verdrag van Perejaslaf waarin die Kosakke trou beloof aan die Russiese tsaar en waarin laasgenoemde onderneem om die Kosakke te beskerm, hul starsjina (adel) erken en hulle van hulle outonomie onder sy heerskappy verseker. So het die Kosakke onder Poolse invloed uitgekom.
Onder Russiese beheer is die Zaporozje-leër verdeel in twee onafhanklike republieke van Moskowië: die Kosak-hetmanaat en die meer onafhanklike Zaporozje. Die twee groepe het geleidelik hulle onafhanklikheid verloor en is in die laat 18de eeu deur Katharina die Grote ontbind.
Swartsee-, Azof- en Donau-Kosakke
Met die ontbinding van die Zaporozje-leër het baie Kosakke in die gebiede aan die Donau of aan die See van Azof gaan woon en bekend geword as onderskeidelik die Swartsee- en die Azof-Kosakke. Sommige van die laasgenoemde groep is later verskuif na die Koeban-steppe, ’n belangrike vastrapplek vir Russiese uitbreiding in die Kaukasus. Ander het oor die Donau getrek, waar hulle ’n leër gestig het, en eers later by die Koeban-groep aangesluit.
Don-Kosakke
Die Don-Kosakke (Russies: донские казаки, donskije kazaki) was Kosakke wat in die gebiede aan die middel- en laer Don-rivier in Rusland gewoon het. Dié steppe was bekend as die "Wilde Veld" (Дикое Поле). Verskeie groepe gewapende Tartare het in die gebied rondgeswerf en reisende handelaars aangeval.
Mense wat van slawerny gevlug het of ontevrede was met die bestaande orde in hul lande het hulle sedert die 14de eeu hier begin vestig. Hulle het aanvanklik gejag en visgevang en moes hulself voortdurend verdedig teen die Turke en Tartare wat hulle aangeval het. Later het hulle hulle permanent in die gebied gevestig en die land bewerk.
Tydens die bewind van Iwan die Verskriklike het die legendariese ataman Jermak Timofejewitsj ’n ekspedisie onderneem om Siberië te verower. Nadat hy khan Koetsjoem in 1582 verslaan en Isker, die hoofstad van die Siberiese khanaat, verower het, het Jermak die volgende jaar ’n Kosakke-eenheid met die Irtisj-rivier langs gestuur om nog gebiede te verower. In 1585, kort na Jermak se dood, het Kosakke die eerste Russiese gefortifiseerde dorp in Siberië, Obskoi, aan die mond van die Irtisj op die regterower van die Ob-rivier gestig. Nog stede het in 1592 en 1594 gevolg. Danksy Jermak se ekspedisie kon Rusland dus Siberië verower.
Onder Pieter die Grote en latere leiers het die Don-Kosakke deelgeneem aan verskeie militêre veldtogte wat gelei het tot die uitbreiding van die Russiese Ryk van die Swartsee tot die Baltiese See. Hulle het ook 'n groot rol gespeel in die Beleg van Azof in 1641 en die oorwinning oor Napoléon Bonaparte in 1812.
Hul grondgebied was sedert 1786 bekend as Don Voisko-land en is in 1870 hernoem na Oblast Voiska Donskowo. In 1916 het die leër uit 1,5 miljoen Kosakke bestaan. Dit is in 1918, na die Russiese Rewolusie, in Rusland ontbind, maar die Don-Kosakke in die Wit Leër en dié wat oorsee geëmigreer het, het die musikale en ander tradisies van die leër bewaar.
Nadat die Wit Leër verslaan is, het die Sowjetunie ’n beleid van "dekosakisering" (Расказа́чивание; Raskazatsjiwanije) gevolg om die oorblywende Kosakke van hul grondgebied te verwyder omdat hulle as ’n bedreging vir die nuwe regering beskou is. Honderdduisende Kosakke is óf vermoor óf verban. Die gebied is ook weens Sowjet-beleid swaar getref deur die hongersnood van 1932–1933. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het baie Kosakke in die Duitse leër geveg – nie soseer vir Duitsland as teen die Sowjetunie nie.
Die Don-Kosakke is in die 1990's weer op die been gebring en in 1997 amptelik deur die regering erken.
Tradisies en kultuur
Die Kosakke was ’n demokratiese gemeenskap waar die belangrikste besluite geneem is op ’n Algemene Vergadering (Казачий Круг). Op die vergadering is ’n tydelike hoof gekies – die ataman.
Die Don-Kosakke was ervare ruiters en het goeie militêre ondervinding gehad vanweë hul vele skermutselinge met omringende gebiede. Hulle het hul militêre kundigheid aan ander lande in Oos-Europa verkoop – tydens die Russiese Tyd van Beroeringe het hulle saam met die Poolse koning strooptogte in Moskowië uitgevoer en onder Russiese beheer ekspedisies teen Turkye en Persië.
Hulle was Russies-Ortodoks en het Russies gepraat, hoewel daar verskeie tradisies en kulture was. Koorsang was baie gewild en hul liedere het regoor Rusland gewild geraak.
Tot die 18de eeu het troues en egskeidings in die Algemene Vergadering plaasgevind. ’n Man moes die vrou met wie hy wou trou aan die vergadering voorstel en as die vergadering haar goedgekeur het, het die troue gevolg. Dieselfde prosedure is met egskeidings gevolg. Pieter die Grote het dié tradisie verbied en daarna moes Kosakke in die kerk trou.
Arboretum
'n Arboretum of boomtuin is 'n versameling bome in 'n tuin of park. So 'n lewende versameling van verskillende soorte bome (en struike) kan aangelê word om kennis en materiaal vir bosbou of boomkwekerye te vergader, of om as 'n suiwer wetenskaplike versameling te dien. Dit kan ook 'n opvoedkundige funksie hê en 'n belangrike toeriste-attraksie word. Die woord arboretum stam van die Latynse 'arbor' = boom.
Kosakke
Tradisies en kultuur
’n Kosak-troue is ’n komplekse geleentheid en gaan gepaard met sang, danse en vertonings. Die bruidegom ry te perd na sy bruid en neem haar na die kerk. Na die troue gaan almal na die bruidegom se huis. Ouers seën die paartjie, breek ’n brood bo hul koppe en besprinkel hulle met koring, neute en hop.
Arboretum
'n Arboretum (meervoud: arboreta) is 'n gespesialiseerde botaniese tuin. In 'n botaniese tuin word allerlei soorte plante bewaar; in 'n arboretum word veral geharde houtagtige gewasse aangehou. Soms is 'n arboretum 'n deel van 'n botaniese tuin. In die meeste botaniese tuine is daar natuurlik ook bome en struike.
Kosakke
Tradisies en kultuur
Wanneer ’n seun gebore word, kry hy ’n pyl, boog, geweer en patroon van sy familie wat bo sy bed gehang word. Op drie jaar mag hy perdry en op sewe of agt mag hy saam met die volwasse mans gaan jag en visvang.
Don-Kosakke-koor
Die Don-Kosakke-koor is gestig deur ’n groep Kosakke wat in Konstantinopel begin sing het. Hulle het daarheen gevlug na die neerlaag van hul leër in die Krim. Hulle het hul konsertdebuut in 1923 in Wene, Oostenryk, gemaak onder leiding van hul stigter, die komponis en dirigent Serge Jaroff.
Arboretum
Bome en struike word soms sistematies of geografies gegroepeer en daar word gestreef om die versameling so volledig moontlik te maak. By die aanlê van 'n arboretum word daar veral gestreef om spesifieke spesies tot hulle reg te laat kom. Naamgewing en etikettering speel hier 'n belangrike rol.
Kosakke
Don-Kosakke-koor
Hulle was wêreldwyd gewild en het in die 1930's, '40's en '50's deur die wêreld getoer met hul a cappella-sang. Die mans, in Kosak-klere, het Russiese kerk-, volks- en ander gewilde liedere gesing. Later is danse by hul program bygevoeg.
Na die verbrokkeling van die Sowjetunie het die koor herleef. Hulle spits hulle toe op die bewaring en herlewing van Kosak-tradisies en toer weer dikwels oorsee.
Arboretum
'n Arboretum kan ook 'n herbarium hê. Daarin word gedroogde dele van bome en struike bewaar.
Kosakke
Koeban-Kosakke
’n Kenmerk wat hulle onderskei van ander Kosakke is die Oseledets-haarstyl, wat sy oorsprong het in hul Oekraïense wortels. Dit strek terug na die tyd van die Zaporozje-leër.
Georgia Groome
Georgia Groome (gebore 11 Februarie 1992) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Cottage (2008), Angus, Thongs and Perfect Snogging (2008), en The Holding (2011), en in die televisiereeks Inspector Lewis (2006).
Kosakke
Koeban-Kosakke-koor
Nes die Don-Kosakke-koor het die Koeban-Kosakke-koor herleef nadat dit in 1921 met die ontstaan van die Sowjetunie saam met die Kosakke verdwyn het. Dit is in 1936 weer in die lewe geroep en toer dikwels oorsee. Dit het Suid-Afrika ook al verskeie kere besoek.
Terek-Kosakke
Die Terek-Kosakke (Russies: терские казаки́, tjerskije kazaki) is in 1577 gestig deur Kosakke wat van die Wolga- na die Terek-rivier getrek het. In 1792 is dit in die Kaukasus-Kosakkeleër opgeneem, maar in 1860 het dit weer van hulle afgeskei. Hulle hoofstad was toe Wladikafkaz. In 1916 was daar sowat 255 000 Kosakke in dié leër.
Saul Bellow
Saul Bellow (gebore as Solomon Bellows; 10 Junie 1915 – 5 April 2005) was 'n Kanadees-Amerikaanse skrywer. Hy het die Pulitzerprys, die Nobelprys vir Letterkunde en die Nasionale Kunstemedalje vir sy skryfwerk ontvang. Hy is die enigste skrywer wat Amerika se nasionale boekprys vir fiksie drie keer kon wen. Hy het ook in 1990 die Nasionale Boekstigting se medalje vir lewenslange uitsonderlike bydraes tot die Amerikaanse letterkunde gewen.
Sy skryfwerk versinnebeeld in die woorde van die Sweedse Nobelkomitee "'n mengsel van die ryk pikareske roman en 'n subtiele analise van ons kultuur, van vermaaklike avontuur, drastiese en tragiese episodes in vinnige opeenvolging wat afgewissel word met filsofiese gesprekvoering, en wat alles ontwikkel is deur 'n kommentator met 'n spitsvondige tong en deurtastende insig in die eksterne en interne komplikasies wat ons aandryf om op te tree of ons daarvan te weerhou; wat bestempel kan word as die dilemma van ons tyd." Sy bekendste werke sluit The Adventures of Augie March, Henderson the Rain King, Herzog, Mr. Sammler's Planet, Seize the Day, Humboldt's Gift en Ravelstein in. Bellow se werk word beskou as 'n belangrike verteenwoordiger van 20ste eeuse letterkunde.
Bellow het gesê dat van al sy karakters, Eugene Henderson van Henderson the Rain King hom die beste voorstel. Bellow het grootgeword as 'n immigrant uit Quebec. Christopher Hitchens beskryf Bellow se fiksie en hoofkarakters as 'n spieëlbeeld van sy eie hunkering na onvergelykbaarheid, 'n geveg "om nie slegs die omstandighede van die ghetto te oorkom nie, maar ook gehtto-psigose." Bellow se protagoniste worstel almal met wat Albert Corde, die dekaan in The Dean's December, "die grootskaalse kranksinnighede van die 20ste eeu" noem.
Temas en styl
Die werke van die skrywer spreek die verbluffende aard van die moderne beskawing, en die vermoë van die mens om sy broosheid te bowe te kom en grootsheid (of ten minste bewustheid) te bereik, aan. Bellow het verskeie gebreke in die moderne beskawing, en hierdie gebreke se vermoë om waansinnigheid, oëverblindery en materialisme te bevorder, raakgesien. Die hoofkarakters in Bellow se fiksie beskik oor die potensiaal tot heldedade, en word baie keer gekontrasteer met die negatiewe kragte van die samelewing. Hierdie karakters is dikwels Joods en voel dikwels vervreem.
Witkruisarend
Die witkruisarend (Aquila verreauxii) is 'n groot donkerswart roofvoël met 'n kenmerkende wit V-vorm op die rug, en wit kruisvere. Dit is die 6de grootste arendspesie ter wêreld. Vergeleke met hul eweknieë het hulle besonder groot pote en lang kloue. Die arend leef in oorwegend afgeleë en bergagtige gebiede van suidelike en oostelike Afrika (tot in Tsjad), asook lokaal in westelike Asië. Omdat hul bergagtige hougebiede meestal bewaar word, of nié vir landbou of bewoning geskik is nie, word hierdie spesie nie bedreig nie. Omdat hulle nie aas nie, word hulle ook nie maklik vergiftig nie. Hul naaste verwant is die goue arend.
Saul Bellow
Temas en styl
Bellow se werk bevat heelwat verwysings na, en aanhalings uit, Proust en James se werk. Hierdie verwysings na hoëkultuur word egter dikwels afgewissel met kwinkslae en spitsvondighede. Bellow het outobiografiese elemente in sy fiksie geïnkorporeer en daar word dikwels gespekuleer dat baie van sy hoofkarakters ooreenkomste met hom toon.
Kosakke
Oeral-Kosakke
Hulle het van die Wolga- na die Oeral-rivier gevlug nadat Moskowië troepe gestuur het om rowers aan die Wolga te verjaag. In 1580 het hulle Saraitsjik verower en teen 1591 het hulle vir Moskowië geveg.
Saul Bellow
Politiese beskouinge
Soos wat hy ouer geword het, het Bellow wegbeweeg van links politiek en homself geïdentifiseer met kulturele konserwatisme. Sy opponente het feministe, kampusaktiviste en postmoderniste ingesluit. Bellow het ook betrokke geraak in die dikwels omstrede kwessie van betrekkinge tussen Amerikaanse Jode en Afro-Amerikaners. Bellow het 'n kritiese houding teenoor multikulturalisme ingeneem en op 'n keer volgens Alfred Kazin gesê: "Wie is die Tolstoi van die Zoeloes en die Proust van die Papuane? Ek sal hom met graagte lees." Bellow het homself later ietwat van hierdie opmerkings gedistansieër, wat hy gekarakteriseer het as "terloopse en sekerlik pedantiese opmerkings." Hy het egter by sy standpunt oor multikulturalisme gehou en geskryf: "In any reasonably open society, the absurdity of a petty thought-police campaign provoked by the inane magnification of "discriminatory" remarks about the Papuans and the Zulus would be laughed at. To be serious in this fanatical style is a sort of Stalinism – the Stalinist seriousness and fidelity to the party line that senior citizens like me remember all too well."
Kosakke
In die Russiese Ryk
Van die begin van die Kosakke se bestaan was hul verhouding met die Tsaredom van Rusland baie wisselvallig. Soms het hulle saam met die Russe aan militêre operasies deelgeneem en ander kere was daar groot Kosak-opstande. Een voorbeeld was die ontbinding van die Zaporozje-Kosakkeleër aan die einde van die 18de eeu. Die verdeling binne die geledere van die Kosakke was duidelik: sommige het verkies om lojaal aan die tsaar te bly (en het later na Koeban verskuif), terwyl ander na die Donau-delta getrek en na hul ou leefwyse teruggekeer het.
Saul Bellow
Politiese beskouinge
Ondanks sy vereenselwiging met Chicago het hy hom gedistansieër van sommige van die stad se meer konvensionele skrywers. In 'n 2006 onderhoud met die tydskrif Stop Smiling het Studs Terkel oor Bellow gesê: "Ek het hom nie goed geken nie. Ons het oor politieke kwessies verskil. Tydens die betogings wat aan die begin van Norman Mailer se Armies of the Night plaasvind het, toe Mailer, Robert Lowell en Paul Goodman opgetrek het om teen die Viëtnamoorlog te protesteer, is Bellow uitgenooi vir 'n soort teenvergadering. Hy het gesê: 'Natuurlik sal ek dit bywoon'. Hy het egter 'n groot gewag daarvan gemaak. In pleks daarvan om net 'OK' te sê, was hy trots daarop. Daarom het ek 'n brief aan hom geskryf waarvan hy nie gehou het nie. Hy het my beantwoord met 'n brief van sy eie. Hy het my 'n Stalinis genoem. Andersins was ons vriendelik met mekaar. Hy was natuurlik 'n briljante skrywer. Ek is versot op Seize the Day."
Kosakke
In die Russiese Ryk
Teen die 19de eeu het die Russiese Ryk volle beheer oor die Kosakke-leërs gehad en is hulle vir hul dienste beloon. In dié tyd het die Kosakke aan talle Russiese oorloë deelgeneem. Hoewel hul taktieke in skermutselings afgesteek het by dié van ander soldate, was hulle uitstekend met verkenning en lokvalle stel. In 1840 was daar verskeie leërs, soos die Don, Swartsee, Astrachan, Klein Rusland, Azof, Donau, Oeral, Stawropol, Mesjerja, Orenboerg, Siberië, Tobolsk, Tomsk, Jeniseisk, Irkoetsk, Sabaikal, Jakoetsk en die Tartare-leër.
Saul Bellow
Pryse en eerbewyse
Bellow word uitgebeeld in ses portrette wat deel is van die versameling van die Nasionale Portretgalery van die Verenigde State en wat 'n foto deur Irving Penn, 'n skildery deur Sarah Yuster, 'n borsbeeld deur Sara Miller en skilderye deur Edward Sorel en Arthur Herschel Lidov insluit. 'n Kopie van die Miller-borsbeeld is in 1993 geïnstalleer in die Harold Washington Library Center. Bellow se skrywersnalatenskap word gehuisves in die biblioteek van die Universiteit van Chicago.
Kosakke
In die Russiese Ryk
Tydens die Februarie-rewolusie van 1917 het die Kosakke die algemene ontnugtering met die tsaar gedeel met die res van die Russe en die Kosak-regiment in Sint Petersburg het aan die opstande deelgeneem. Hoewel net ’n paar eenhede betrokke was, was hul oorlopery ’n groot skok vir tsaar Nikolaas II en het dit sy abdikasie bespoedig.
Hank Worden
Hank Worden (23 Julie 1901 – 6 Desember 1992) was 'n Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Red River (1948), Fort Apache (1948), The Searchers (1956), en The Alamo (1960).
Kosakke
Die Razin- en die Poegatsjof-rebellie
Namate Rusland uitgebrei het, moes die Kosakke voortdurend hul vryheid en tradisies beskerm. Hulle wou onafhanklik van die sentrale regering staan en dit het die wrywing tussen die twee partye verhoog. Die regering se mag het toegeneem van 1613 af, toe Michail Romanof die eerste Romanof-tsaar geword het na die Tyd van Beroeringe – ’n tyd wat gekenmerk is deur ’n stryd om die troon en onbevoegde leiers. Die regering het probeer om die Kosakke in die Russiese kultuur en politieke stelsel op te neem deur ’n elite-status aan hulle toe te ken en militêre diens aan hulle op te dwing. Dit het onenigheid onder die Kosakke geskep. Die regering se pogings om hulle nomadiese leefstyl te verander, het daartoe gelei dat die Kosakke oor 200 jaar by feitlik elke groot oproerigheid in Rusland betrokke was, onder andere die rebellies onder Stenka Razin (ook bekend as Stepka Razin) en Jemeljan Poegatsjof.
Onder tsaar Michail het die ontevredenheid onder die lyfeienes en kleinboere algaande toegeneem. Die Kode van 1649 onder Michail se seun, Aleksei, het die Russiese bevolking in spesifieke, oorerflike kategorieë verdeel in ’n poging om ’n stabiele gemeenskap te vorm. Daardeur is kleinboere verbied om vryelik te beweeg en is dorpenaars en stedelinge gedwing om die beroepe van hul pa's te volg. Belasting is ook verhoog, wat veral die kleinboere swaar getref het, en dit het die gaping tussen ryk en arm vergroot. ’n Toename in militêre ekspedisies het ’n verdere las op die kleinboere geplaas. Oorloë met Pole en Swede in 1662 het tot ’n geldkrisis en landwye opstande gelei. Baie kleinboere het gevlug en baie het by die Kosakke aangesluit om vry te kan word.
Dit het probleme vir die Kosakke veroorsaak. Hulle het subsidies van kos, geld en militêre toerusting van die tsaar ontvang in ruil vir hulle beskerming van die landsgrense. Dié subsidies het baie gewissel en was ’n groot bron van konflik tussen die Kosakke en die regering. Die oorlog met Pole het veroorsaak dat baie van die voorraad nie die Kosakke bereik het nie, en intussen het hulle getalle toegeneem namate al hoe meer kleinboere by hulle aangesluit het. Die Kosakke kon ook nie dié groot getalle vlugtelinge op die tradisionele manier by hulle kultuur inlyf nie. In plaas daarvan om deel van die Kosakke-gemeenskap te word, het baie van die vlugtelinge hulself eenvoudig as Kosakke verklaar en saam met die ouer Kosakke gebly.
’n Skeuring het in Kosak-geledere begin vorm. Die ouer Kosakke het gevestig geraak en vooruitgegaan terwyl hulle die voordele van hul lojaliteit aan die Russiese regering geniet het. Hulle het begin afstand doen van hul tradisies en vryhede om deel te kan wees van ’n elite-lewe. Die vlugteling-kleinboere was op soek na avontuur en wraak teen die adel wat hulle sleg behandel het. Hulle het nie die subsidies van die ouer Kosakke gekry nie en moes harder vir hul geld en kos werk. Dié verskille het gelei tot die ontstaan van ’n Kosakke-leër in 1667 onder Stenka Razin sowel as die mislukking van die daaropvolgende rebellie.
Stenka Razin is in ’n elite-Kosak-familie gebore. Hy het van 1667 tot 1669 ’n strooptog gelei na Persië. Die Russiese regering het die steun van die ouer Kosakke probeer kry en die ataman, die leier van die Kosakke, gevra om Razin te keer. Die ataman was egter Razin se peetpa en het geswig voor dié se beloftes van gedeelde buit. Hy het gesê die elite-Kosakke is magteloos teen die rebelle. Hulle het ook nie Razin en sy volgelinge as ’n bedreiging beskou nie.
In 1669 het Razin en sy volgelinge begin om stede soos Astrachan en Samara te verower en ’n Kosak-heerskappy aan hulle opgedwing. Razin het ’n visie gehad van ’n verenigde Kosak-republiek op die suidelike steppe. Baie van die aanvalle was op die ou tuisstede van die vlugteling-Kosakke en so het hulle die wraak gekry waarna hulle gesoek het.
Eindelik het hulle ’n probleem vir die ouer Kosakke geword en dié het in 1671 besluit om aan die regering se versoek te voldoen in ’n poging om groter subsidies te kry. Op 14 April het ouer Kosakke onder ataman Jakowlef die rebellekamp vernietig, Razin gevange geneem en hom na Moskou gebring.
Razin se rebellie was die begin van die einde vir tradisionele Kosak-praktyke. In Augustus 1671 moes Kosakke trou aan die tsaar sweer. Daardeur het hulle Russiese burgers geword – en dit het gelei tot nog ’n rebellie, dié van Jemeljan Poegatsjof.
Onder Katharina die Grote het die Kosakke se belasting, militêre diensplig en graantekort in 1762 weer toegeneem, nes voor die Razin-rebellie. Sy het ook ’n wet herroep van Pieter die Grote dat kleinboere op kerkgrond kwytgeskeld was van verpligtinge teenoor en betalings aan die kerkowerhede. In 1767 het sy geweier om die kleinboere se klagtes self aan te hoor en hulle het weer eens na die Kosakke gevlug – veral na die Jaïk-leër, wat nog die ou Kosak-tradisies aangehang het. Intussen het die regering weer eens probeer om die Kosak-leefwyse te verander.
Poegatsjof se rebellie het in September 1773 begin. Die meeste van die rebelle se aanvanklike gevangenes was die elite-Kosakke. Na ’n vyf maande lange beleg van Orenboerg het Poegatsjof ’n militêre kollege sy hoofkwartier gemaak. Hy het ’n visie gehad van ’n Kosakke-tsaredom, soortgelyk aan Razin s’n van ’n Kosakke-republiek. Gerugte het deur die kleinboere-gemeenskappe regoor Rusland getrek en hulle het met belangstelling na manifesto's deur Poegatsjof geluister. Die rebellie is egter beskou as ’n onafwendbare mislukking. Die Don-Kosakke het aan die einde geweier om die rebelle te help omdat hulle geweet het Russiese soldate is kort op hulle hakke. In September 1774 het Poegatsjof se eie luitenante hom aan die soldate uitgelewer.
Hierna het die Kosak-elite, in die hoop dat hulle adellike status sou kry, die regering se hervormings aanvaar en het hulle geen keuse gehad as om van hul tradisies en vryheid afstand te doen nie.
Die Burgeroorlog en daarna
In die Russiese Burgeroorlog na die Oktober-rewolusie in 1917 het Kosakke hulle aan albei kante van die konflik bevind. Hulle het ’n belangrike deel van die Wit Leër uitgemaak, maar baie het ook vir die Rooi Leër geveg. Nadat die Wit Leër verslaan is, het ’n tydperk van "dekosakisering" (Расказа́чивание; Raskazatsjiwanije) gevolg om Kosakke van hul grondgebied te verwyder omdat hulle as ’n bedreiging vir die nuwe kommunistiese bewind beskou is. Honderdduisende van hulle is vermoor of verban. Hulle grondgebied is opgedeel en aan ander afdelings en minderhede gegee. Kosakke is ook verbied om in die Rooi Leër te dien.
Die Sowjet-hongersnood van 1932 tot 1933 (vandag bekend as Holodomor) het die Don-, Koeban en Terek-streke veral swaar getref. Die bevolking hier het met tussen 20 en 30% afgeneem. Die Britse historikus Robert Conquest skat dat sowat ’n miljoen mense in die Noord-Kaukasus alleen dood is weens die hongersnood. Graan en ander gewasse is van die Kosakke afgeneem, met die gevolg dat baie van hulle verhonger en gesterf het. Baie is van die koue dood nadat hulle in die winter uit hulle huise verdryf is.
In 1936, vanweë druk deur die Kosakke-gemeenskappe, is die verbod op Kosakke in die weermag opgehef.
Die Tweede Wêreldoorlog
Die meeste van die oorlopers het aanvanklik in die Wit Leër gedien, ander het die Rooi Leër verlaat en by die Duitsers aangesluit. Die eerste Kosakke-eenhede is reeds in 1941 geskep uit oorlogsgevangenes, oorlopers en vrywilligers. Die Doebrofski-bataljon wat in Desember 1941 uit Don-Kosakke geskep is, is in Julie 1942 gereorganiseer in die Pawlof-regiment. Dit het uit 350 man bestaan. Intussen is die Russiese Bevrydingsleër op die been gebring in die hoop om ’n onafhanklike Kosak-staat, Kosakië, te stig.
Nog eenhede het later gevolg met onder andere Don-, Koeban-, Terek- en Siberiese Kosakke. Uit die eenhede is teen midde van 1943 die 1. Kosakendivision onder die kommando van die duitse general Helmuth von Pannwitz opgerig. In february 1945 is uit twee kosakke devisies die XV. Kosaken-Kavallerie-Korps ontstaan med omtrent 25.000 manne nog steeds onder General von Pannwitz. Aan die einde van die oorlog in 1945 het hulle hulle aan die Britse weermag in Oostenryk oorgegee in die hoop dat hulle die Engelse weermag kan help veg teen kommunisme. Daar was egter min simpatie met hulle omdat hulle beskou is as Nazi-kollaborateurs wat volgens gerugte verantwoordelik was vir groot vergrype in Oos-Europa. Hulle is dus aan die Sowjet-regering uitgelewer. Tussen 40 000 en 50 000 Kosakke en hul gesinne is na bewering na die Sowjetunie teruggestuur. ’n Ongekende getal is daar tereggestel of tronk toe gestuur. Blykbaar was baie van die mense wat uitgelewer is nooit Sowjet-burgers nie. Dié episode staan algemeen bekend as die Verraad teen die Kosakke.
Organisering en leefwyse
In vroeë tye is Kosakke aangevoer deur ’n ataman (later ’n hetman genoem). Hy is deur die Kosakke gekies op ’n vergadering (rada) saam met ander amptenare soos die regter, skriba en selfs die predikante. Die ataman se magsimbool was ’n staf (boelawa). Vandag word Oekraïense Kosakke deur ’n hetman gelei en Russiese Kosakke deur ’n ataman.
Die ataman het uitvoerende mag gehad en in oorlogstyd was hy die opperbevelvoerder. Die rada het die wetgewende mag gehad. Die senior amptenare is die starsjina genoem. ’n Kosakke-groep is ’n leër (woisko) genoem en het bestaan uit regimente, distrikte en dorpe (polki, sotni en stanitsi).
Omdat daar nie geskrewe wette was nie, was Kosakke onderworpe aan die "Kosak-tradisies" – die ongeskrewe, gemene reg.
Moderne Kosakke
Na die Tweede Wêreldoorlog is Kosakke-eenhede as uitgedien beskou en is hulle uit die Sowjet-weermag ontslaan. Hulle is toe meestal as eenvoudige kleinboere beskou en baie het weggetrek, veral na die Balkan-streek.
In die perestroika-era van die Sowjetunie in die laat 1980's het baie afstammelinge van die Kosakke geesdriftig geraak oor die herlewing van hulle tradisies. In 1988 het die Sowjetunie ’n wet goedgekeur wat die herlewing van vorige Kosakke-leërs en die vorming van nuwes toegelaat het. Die Kosakke het daarna aktief deelgeneem aan verskeie oorloë en konflikte: in Transnistrië, Georgië, Kosowo en Tsjetsjnië.
In April 2005 het die destydse Russiese president, Wladimir Poetin, ’n wet goedgekeur wat die Kosakke vir die eerste keer in dekades nie net erken het as ’n aparte etno-kulturele groep nie, maar ook as ’n sterk militêre mag.
Volgens verskeie bronne is daar sowat 7 miljoen mense wat hulle as Russiese Kosakke identifiseer.
Gesinslewe
Kosakke se gesinswaardes is eenvoudig, rigied en vir die moderne oog soms iets uit ’n ander era. Die man bou die huis en sorg vir ’n inkomste terwyl die vrou kook, huis skoonmaak en kinders baar. Tradisionele Russiese waardes, kultuur en Ortodoksie vorm die kern van hul lewe.
Plattelandse Kosakke woon gewoonlik in groot klans met ’n ouerige patriarg aan die hoof wat dikwels die titel ataman het.
Witkruisarend
Hulle leef in pare, en slegs wanneer een sterf sal die oorblywende 'n nuwe maat aanvaar. Die paar werk saam om 'n groot nes op 'n kranslys te bou, en dié kan tot vier maande neem om te voltooi. Wanneer die tyd nader om die eiers te lê bring hulle ook groen takkies van 'n karee of kiepersol wat die voering van die stoknes uitmaak. 'n Broeipaar van gelyke ouderdom kan potensieël vir drie dekades aanhou broei. Hulle is territoriaal, en verjaag ander volwasse arende. By geleentheid sal 'n mannetjie die opgeskote jongeling ook gou uit die nesgebied verjaag.
Soos by roofvoëls in die algemeen is die wyfie die grotere. Sy kan tot 7 kg weeg, terwyl die mannetjie maksimum 4,2 kg weeg. Dié arende het 'n vlerkspan van 186 tot 222 cm. Soos by ander arende is die winterseisoen die broeityd. Die wyfie lê een tot drie eiers wat sy oor 43 tot 46 dae uitbroei. Die wyfie spandeer in die broeityd 94-97% van haar tyd op die nes, terwyl die mannetjie die jagwerk doen. Die wyfie alleen voer die kuiken, met prooi wat deur die mannetjie aangedra word. Wanneer die oudste kuiken oorleef, pik dit rondom die vyfde dag die jonger kuiken of kuikens dood. Die oorlewende enkelkuiken bly vir 84 tot 99 dae in die nes en is 'n maksimum van ses maande van sy of haar ouers afhanklik. Die kuiken roep redelik luidrugtig na die ouers, maar volwasse voëls is betreklik stil. Dit neem die jongeling vier jaar om die volwasse veredos te verkry.
Die ouers poog gewoonlik om in een seisoen twee broeisiklusse te voltooi, en kan dus in 'n gunstige jaar twee kuikens voortbring. Dikwels bou hulle 'n reserwenes, en wissel dan die twee neste (soms binne meters van mekaar) af na gelang van omstandighede. Hulle vreet hoofsaaklik klein soogdiere en het 'n voorliefde vir dassies, maar vreet ook hase, rietrotte, voëls en reptiele.
Laura Haddock
Laura Haddock (gebore 21 Augustus 1985) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Inbetweeners Movie (2011), Guardians of the Galaxy (2014), Transformers: The Last Knight (2017), en Guardians of the Galaxy Vol. 2 (2017).
Kokerjuffer
Die benaming kokerjuffer het eintlik betrekking op die larwestadium van insekte van die orde Trichoptera omdat die larwe 'n koker van takkies of ander materiaal om hom bou. Die insek staan egter ook bekend as skiet- of watermotte. Die verskillende spesies kan dikwels herken word aan die materiaal wat hulle gebruik om die kokers te bou asook die bouwyse.
Volwasse insekte
Volwasse kokerjuffers het vier welig behaarde vlerke (Trichoptera = Haarvlerkiges). By ’n paar spesies is die vlerke gereduseer, maar altyd net by een geslag van die betrokke spesie, soos by die wyfies van die genus Enoicyla en by die mannetjies van die genus Anomal opterygella. Die insekte woon gewoonlik naby water, maar van die groter spesies word soms ver daarvandaan aangetref. Die volwasse kokerjuffers is veral teen skemer en snags doenig, maar daar is spesies wat bedags in groot swerms bokant struike rondvlieg.
Kokerjuffers van die genus Hydro psyche, wat in Noord-Amerika voorkom, gee soveel vlerkhaartjies af dat dit allergieë by mense kan veroorsaak. Die volwasse kokerjuffers kan nie meer vaste voedsel inneem nie, maar leef van vloeistowwe wat hulle oplek. Dit is bekend dat sommige spesies net wyfies bevat. Hulle kan net partenogeneties (sonder bevrugting) voortplant. Die spesies is egter 'n uitsondering en gewoonlik het spesies net soveel mannetjies as wyfies. Die eiers word in bondeltjies in of op die water gelê en is soms ringvormig. Die eiers word omhul deur 'n gelatienagtige of taaierige stof wat uitswel in die water. AI word die eiertjies op droë land gelê, beland dit later tog wei in die water.
Larwes
Die jong larwes voed aanvanklik op die stof wat hulle omhul. By die meeste spesies begin die larwes vroeg al om 'n koker of kokon te bou. Die larwes van ander families wag egter tot hulle volgroei is en bou die koker of huisie net voor die papiestadium. Elke spesie het ’n kenmerkende manier waarop die koker gebou word. Die larwes van dieselfde spesie gebruik dieselfde materiaal en bou die koker op die selfde manier. In die meeste gevalle kan die spesies ook aan hulle kokers uitgeken word.
Die larwe bou voortdurend aan sy huisie namate hy groter word. Hy bou die groter deel aan die een kant aan, terwyl die kleiner deel aan die ander kant afgebyt word. Soms gebruik die larwe ander materiaal om sy huisie te vergroot as die materiaal waarvan die huisie aanvanklik gebou is. Die voorste helfte van die huisie kan dan heeltemal anders lyk as die agterste deel. Die keuse van die materiaal hang uitsluitlik af van die omgewing waarin die larwe hom bevind. 'n Paar spesies wat baie algemeen voorkom, bou hulle kokers spiraalsgewys van plantdeeltjies wat aanmekaar gespin word, terwyl ander spesies weer die plantdeeltjies dwars of oorlangs lê en dit soms met die sade van waterplante of klein slakkehuisies meng. Ander kokerjuffers bou weer reguit of geboë silinders van sandkorrels.
Die wye opening van die kokon word teen die stroom geplaas en die larwe sit in die geboë, smal deeltjie, van waar hy alle eetbare deeltjies verorber wat saam met die stroom binnevloei. AI die larwes bou egter nie huisies nie. Die larwes van die genus Rhyacophila leef byvoorbeeld heeltemal in die buitelug. Daar is ongeveer 500 spesies van die genus, waarvan die meeste in die Noordelike Halfrond voorkom, maar sommige word wel in die trope aangetref. Hoewel 'n paar spesies in brak water kan oorleef, is daar net een spesie wat in seewater voorkom, naamlik Philanisus plebeius, wat in Australië en Nieu-Seeland aangetref word. Die spesies wat in moerasagtige gebiede voorkom, het ook ’n seldsame lewenswyse. Hulle woon in moslae en word deur watersproei nat gehou.
Baie van die spesies word ook by waterbronne aangetref. Dan is daar ook 'n genus wat heeltemal sonder water kan klaarkom, naamlik Enoicyla. Die kokerjuffers leef onder meer in eikebosse, waar hulle 'n belangrike rol speel in die organiese afbreekproses van die afgevalde blare.
Gewone dikkop
Die gewone dikkop (Burhinus capensis) is 'n voël wat wydverspreid in Afrika suid van die Sahara voorkom. Die voël word tot 18 duim hoog en het lang bene en bruin vere met wit spikkels daarop. Hierdie spikkels bied uitstekende kamoeflering in die droë grasvelde en savanne waar hulle voorkom. In Engels staan die voël bekend as die Spotted thick-knee.
Duif
'n Duif is 'n voël wat aan die orde van duifagtiges (Columbidae) behoort. Hulle is meestal middelgroot en kompak van bou met 'n ronde bors en 'n kleinerige kop. Hulle het 'n vinnige, maar meestal reglynige vlug. In teenstelling tot ander voëls kan hulle water met hulle snawels opsuig. As gevolg hiervan kan hulle vinnig groot volumes water inneem. Jong duiwe word met duiwemelk uit die krop gevoer.
Sedert die tyd van die ou Egiptenare is duiwe al makgemaak en geleer om boodskappe wat aan hul voete vasgemaak is, oor te dra. Lank reeds word dié voëls deur tallose toegewyde vliegduifgeesdriftiges aangehou en dit is die bron waarvan die meeste stadsduiwe gekom het.
Spesies
Genus Columba Genus Streptopelia
Genus Nesoenas
Genus Macropygia
Genus Reinwardtoena
Genus Turacoena
Genus Turtur
Genus Oena
Genus Chalcophaps
Genus Henicophaps
Genus Phaps
Genus Ocyphaps
Genus Geophaps
Genus Petrophassa
Genus Geopelia
Genus Leucosarcia
Genus Zenaida
Genus Ectopistes
Genus Columbina
Genus Claravis
Genus Metropelia
Genus Scardafella
Genus Uropelia
Genus Leptotila
Genus Starnoenas
Genus Caloenas
Meerenbroek
Meerenbroek is ’n nedersetting in die munisipaliteit Doetinchem in die provinsie Gelderland in Nederland.
Cape Town Rifles (Dukes)
Die Cape Town Rifles (Dukes) is 'n reserwemagregiment in die Suid-Afrikaanse Infanteriekorps van die Suid-Afrikaanse Leër. Dit bestaan sedert 1855, en het 'n geskiedenis wat aktiewe deelname aan verskeie koloniale veldslae, die Tweede Vryheidsoorlog, die Eerste Wêreldoorlog, die Tweede Wêreldoorlog, die Grensoorlog, en die Noodtoestand insluit. Die regiment het verskeie gevegsonderskeidings verwerf, en oor die jare is baie lede met dekorasies vereer. Sy leuse is Semper eadem ('Altyd dieselfde').
Duif
Spesies
Genus Gallicolumba Genus Trugon
Binyamina-Giv'at Ada
Binyamina-Giv'at Ada, Hebreeus: בנימינה-גבעת עדה, Arabies: بنيامينا غفعات عادة , is 'n munisipaliteit in Israel met sowat 15 600 inwoners in 2017.
Cape Town Rifles (Dukes)
Geskiedenis (Chronologie)
1850's 1860's 1870's 1880's 1890's 1900's 1910's 1920's 1930's 1940's 1950's 1960's 1970's 1980's 1990's 2000's
Duif
Spesies
Genus Microgoura
Subfamilie Otidiphabinae
Genus Otidiphaps
Subfamilie Didunculinae
Genus Didunculus
Subfamilie Treroninae
Genus Phapitreron
Genus Treron
Genus Ptilinopus Genus Drepanoptila
Genus Alectroenas
Genus Ducula
Genus Lopholaimus
Genus Hemiphaga
Binyamina-Giv'at Ada
Die munisipaliteit is in 2003 gestig en lê in die Haifa distrik.
Binyamina-Giv'at Ada lê suidelik van die stad Haifa.
Duif
Subfamilie Treroninae
Genus Cryptophaps
Genus Gymnophaps
29 Februarie
29 Februarie vind slegs plaas in 'n skrikkeljaar in die Gregoriaanse kalender, en is die 60ste dag van só 'n jaar, met 306 dae wat volg in die res van die jaar.
'n Tradisie in Europa (wet gemaak in 1288 in die Skotse parlement) was dat 'n vrou slegs tydens 'n skrikkeljaar 'n huweliksaanbod aan 'n man mag maak, wat later verander is en slegs op 29 Februarie toegelaat is.
Geboortes
Mense wat op 29 Februarie gebore is vier gewoonlik hul verjaardag die vorige dag wanneer dit nie 'n skrikkeljaar is nie.
Kaapse klappertjie
Die Kaapse klappertjie (Mirafra apiata) is 'n algemene, endemiese standvoël in Karoobossieveld, kusfynbos en verkies plekke met riete. Die voël is 15 cm groot en weeg 23 - 38 gram. In Engels staan die voël bekend as die Cape clapper lark.
Breingewas
'n Breingewas of breintumor is 'n abnormale gewas in die brein. Gewasse kan kwaadaardig (kankeragtig) of niekwaadaardig (niekankeragtig) wees. Kwaadaardige gewasse kan verder verdeel word in primêre gewasse, wat in die brein ontstaan, en sekondêre gewasse, wat elders ontstaan en na die brein versprei in 'n proses wat as metastase of uitsaaiing bekend staan. Alle tipes breingewasse kan simptome produseer wat varieer volgens die deel van die brein wat betrokke is. Hierdie simptome kan hoofpyn, beroerte, sigprobleme, naarheid en kognitiewe veranderinge insluit. Hoofpyn is gewoonlik soggens die ergste en verbeter namate daar opgebring word. Ander simptome sluit in probleme met loop, spraak of sensasie. Met vordering van die siekte kan bewusteloosheid plaasvind.
Die oorsaak van die meeste breingewasse is onbekend. Ongewone risikofaktore sluit in blootstelling aan vinielchloried, Eppstein-Barr-virus, ioonbestraling, en oorgeërfde sindrome soos neurofibromatose, rook, tuberose sklerose, en Von Hippel-Lindau-siekte. Navorsing oor blootstelling aan bestraling deur selfone toon geen risiko nie. Die algemeenste tipe primêre gewas in volwassenes is meningiome (gewoonlik niekwaadaardig) en astrositome soos glioblastome. In kinders is die algemeenste tipe 'n kwaadaardige medulloblastoom. Diagnose is gewoonlik deur middel van mediese ondersoek tesame met rekenaartomografie (Engels: computed tomography, CT) of magnetieseresonansiebeelding (Engels: magnetic resonance imaging, MRI). Die resultaat word dan gewoonlik deur 'n biopsie bevestig. Na aanleiding van die gevolgtrekkinge word die gewasse in verskillende ernstigheidsgrade verdeel.
Behandeling kan 'n kombinasie van sjirurgie, radioterapie en chemoterapie insluit. Indien beroerte teenwoordig is, kan antikonvulsante voorgeskryf word. Dexametasoon en furosemide is medikasies wat swelling rondom die gewas kan verlig. Sommige gewasse groei stadig en vereis net monitering en geen verdere tussentrede nie. Navorsing op immunoterapie, dit wil sê behandeling wat 'n persoon se eie immuunstelsel gebruik, duur voort. Uitkomste verskil aansienlik na aanleiding van die tipe gewas en hoe ver dit ten tyde van diagnose versprei het. Alhoewel niekwaadaardige gewasse in een area groei, kan hulle steeds lewensgevaarlik wees weens hul ligging in die brein. Glioblastome het gewoonlik uiters swak uitkomste, terwyl mengiome gewoonlik goeie uitkomste het. Die gemiddelde vyfjaaroorlewingskoers van alle breinkankers in die Verenigde State is 33%.
Sekondêre of metastase breingewasse kom sowat vier keer meer gereeld voor as primêre breingewasse en sowat die helfte van metastates is afkomstig van longkanker. Primêre breingewasse kom jaarliks wêreldwyd in ongeveer 250 000 mense voor en maak daarmee minder as 2% van alle kankergevalle uit. In kinders jonger as 15 jaar is breingewasse die tweede algemeenste vorm van kanker, na akkute limfoblastiese leukemie (bloedkanker). In Australië beloop die gemiddelde lewenslange ekonomiese koste van 'n geval van breinkanker $1,9 milljoen, die hoogste van alle tipe kankers.
Tekens en simptome
Die tekens en simptome van breingewasse verskil wyd. Mense kan simptome ervaar ongeag of die gewas kwaadaardig (kankeragtig) of niekwaadaardig (niekankeragtig) is. Primêre en sekondêre breingewasse vertoon soortgelyke simptome afhangend van die ligging, grootte, en groeikoers van die gewas. Groter gewasse in die frontale lob kan byvoorbeeld veranderinge in die denkvermoë aanbring. 'n Kleiner gewas in 'n area soos Wernicke se area ('n klein area verantwoordelik vir taalbegrip) kan tot 'n groter verlies van funksie lei.
Siberiese Khanaat
Die Khanaat van Sibir was ’n Tartaarse khanaat in die latere Siberië. Dit is bewoon deur die Siberiese Tartare, Chanti, Mansi, Nenets en Selkoep.
Geskiedenis
Die khanaat is in die 15de eeu gestig toe die Mongole van die Huis van Djotsji aan die verbrokkel was. Die oorspronklike hoofstad was Tsjimgi-Toera. Die eerste khan was Taiboega en hy is opgevolg deur sy seun Choja or Hoca, wat weer deur sy seun Mar opgevolg is.