cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elizabeth van York
Elizabeth was van 18 Januarie 1486 tot met haar dood die eerste koningingemaal van die Huis van Tudor. Sy het in 1486 met Hendrik VII getrou ná sy oorwinning in die Slag van Bosworth, wat ’n einde aan die Rose-oorlog gebring het. Elizabeth en Hendrik het sewe kinders gehad.
Lewe
Ná die dood van haar pa, Eduard IV, het Elizabeth se broers, die "Prinse in die Tower", verdwyn en dit is onseker wat van hulle geword het. Hoewel haar ouers, Eduard IV en Elizabeth Woodville, se huwelik in 1484 deur die parlement ongeldig verklaar is met die wet genaamd Titulus Regius, is sy en haar susters daarna terugverwelkom aan die hof van Eduard se broer, koning Richard III.
As ’n prinses van York kon nie finale oorwinning van die Huis van Lancaster in die Rose-oorlog op nog ’n ramp vir haar uitgeloop het, maar Hendrik Tudor het geweet hoe belangrik die steun van die Yorks vir sy oorname van die troon is en voordat hy in Engeland aangekom het, het hy belowe om met Elizabeth te trou. Dit kon daartoe bygedra het dat die Yorks se steun vir Richard afgeneem het.
Dit lyk nie of Elizabeth ’n groot rol in politiek gespeel het nie, maar haar huwelik was op die oog af gelukkig. Haar oudste seun, Arthur, Prins van Wallis, is in 1502 op 15-jarige ouderdom oorlede, en nog drie kinders het jonk gesterf. Haar tweede oudste en enigste oorlewende seun het Hendrik VIII van Engeland geword, terwyl haar dogters, Maria en Margaret, onderskeidelik die koningin van Frankryk en Skotland geword het. Baie hedendaagse koninklikes, soos Elizabeth II, stam van Margaret af.
Sy is die enigste koningin wat die dogter (van Eduard IV), suster (van Eduard V), niggie (van Richard III), vrou (van Hendrik VII), ma (van Hendrik VIII) en ouma (van Maria I, Elizabeth I en Eduard VI) van Engelse monarge was.
Sharon Maiden
Sharon Maiden (gebore 1961) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Clockwise (1986) en in die televisiereekse The Knock (1994), Murder in Mind (2001), en Footballers' Wives (2002).
Nude
Nude (ook De Nude) is ’n nedersetting in die munisipaliteit Wageningen in die provinsie Gelderland in Nederland.
Lenne Hardt
Lenne Hardt is 'n Amerikaanse aktrise.
UMfolozi Plaaslike Munisipaliteit
Die uMfolozi Plaaslike Munisipaliteit (voorheen Mbonambi) is een van die plaaslike munisipaliteite in die King Cetshwayo-distriksmunisipaliteit in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.
Nedersettings
Nedersettings in die munisipaliteit:
SC 04 Westfalia Herne
SC 04 Westfalia Herne is 'n Duitse sokkerklub uit Herne in die deelstaat Noord-Rynland-Wesfale in Duitsland. Die klub is op 13 Junie 1904 gestig. Sedert 9 September 1934 is die Stadion am Schloss Strünkede (kapasiteit vroeër 35 000 toeskouers) die tuiste van die klub.
Die Duitse sokkerstelsel is gereeld verander en die klub speel in die eerste 29 jaar van sy bestaan in 19 verskillende kompetities. In 1933 word sokker in Duitsland geherorganiseer tydens die Derde Ryk en word die Gauligas die hoogste speelklas vir sokker. In die eerste jaar van die Gauliga speel Westfalia nog in die 2de klas, maar hulle is kort daarna gepromoveer na die eerste liga. In 1937 word die klub visekampioen na FC Schalke 04 in die Gauliga Wesfale.
Na die Tweede Wêreldoorlog speel die klub in die Landesliga Wesfale, wat met die invoering van die Oberligas in 1947-48 die 2de hoogste speelklas word. In 1954 promoveer die klub na die Oberliga Wes (die verskillende Oberligas was destyds die hoogste speelklas in Duitsland). In 1959 word die klub kampioen van die Oberliga Wes (voor spanne soos 1. FC Keulen, BV Borussia Dortmund, VfL Bochum, SC Rooiwit Essen en FC Schalke 04) en 'n jaar later vise-kampioen. Die klub se grootste teenstander in hierdie tyd was sy buurman SV Sodingen. Ongelukkig vir Westfalia is die klub in 1963 sensasioneel uit die Oberliga gerelegeer en het as gevolg daarvan nie vir die nuutgestigde Bundesliga gekwalifiseer nie (gebaseer op sy vorige ligaposisies sou die klub kwalifiseer).
Na die stigting van die Bundesliga word Westfalia in die Regionalliga (2de klas) ingedeel waar hy nog enkele seisoene deelgeneem het. 'n Borgskap deur die petrolmaatskappy Goldin Imperium het die klub gehelp om die Bundesliga 2-Noord te bereik in die 1975/1976-seisoen as SC Westfalia Goldin Herne. Na die maatskappy se bankrotskap in 1979 was die klub egter verplig om aan die liga te onttrek na slegs een wedstryd in die 1979/1980-seisoen.
Dumisa
Dumisa is 'n nedersetting in Vulamehlo Plaaslike Munisipaliteit onder die Ugu-distrik in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.
Tosca (opera)
Tosca is 'n opera in drie bedrywe deur Giacomo Puccini ná 'n Italiaanse libretto deur Luigi Illica en Giuseppe Giacosa. Dit is die eerste keer op 14 Januarie 1900 opgevoer by die Teatro Costanzi in Rome.
Die werk, wat gebaseer is op Victorien Sardou se Franstalige toneelstuk uit 1887 getiteld La Tosca, is 'n melodramatiese stuk wat in Junie 1800 in Rome afspeel, met die Koninkryk van Napels se beheer oor Rome wat bedreig word deur Napoleon se inval in Italië. Dit bevat tonele van marteling, moord en selfmoord. Dit bevat ook van Puccini se bekendste liriese arias.
Puccini het Sardou se toneelstuk gesien toe hy in 1889 deur Italië gereis het. Hy het uiteindelik in 1895 die regte bekom om die werk in 'n opera te omskep. Die omskakeling van die franstalige toneelstuk in 'n Italiaanse opera het vier jaar geduur. Gedurende hierdie tyd het die komponis herhaaldelik met sy libretis en uitgewer gestry. Tosca is tydens 'n tydperk van onrus in Rome opgevoer. Die eerste opvoering daarvan is 'n dag lank uitgestel uit vrees vir onluste. Ondanks onverskillige resensies van kritici was die opera 'n onmiddellike sukses.
Musikaal gewys is Tosca gestruktureer as 'n "deur-gekomponeerde" werk, met arias, resitatiewe, refreine en ander elemente wat musikaal tot 'n naatlose geheel verweef is. Puccini het Wagneriaanse leitmotiewe gebruik om karakters, voorwerpe en idees te identifiseer —Die krag van die musiek en die vindingrykheid van die orkestrasie word alom erken. Die dramatiese krag van Tosca en sy karakters fassineer vandag steeds kunstenaars en gehore, en die werk bly een van die mees uitgevoerde opera's. Verskeie opnames van die werk, beide lewendig en in die ateljee, is reeds uitgereik.
Agtergrond
Ricordi het hierna sy agent in Parys, ene Emanuele Muzio, gestuur om met Sardou te onderhandel, wat verkies het dat sy toneelstuk deur 'n Franse komponis verwerk word. Hy het gekla oor die ontvangs wat La Tosca in Italië, en veral in Milaan, ontvang het, en het gewaarsku dat ander komponiste in die stuk belangstel. Desnieteenstaande het Ricordi 'n ooreenkoms met Sardou bereik en die libretis Luigi Illica opdrag gegee om die verwerking te skryf.
In 1891 het Illica vir Puccini teen die projek gewaarsku, waarskynlik omdat hy van mening was dat die toneelstuk nie suksesvol tot 'n musikale vorm aangepas kon word nie. Toe Sardou sy ongemak uitgespreek het om sy suksesvolste werk aan 'n relatief nuwe komponis― wie se musiek hy nie van gehou het nie, oor te laat― het Puccini aanstoot geneem. Hy het hom aan die ooreenkoms onttrek, met die gevolg dat Ricordi die komponis Alberto Franchetti versoek het om voort te gaan. Illica het 'n libretto vir Franchetti geskryf, maar Franchetti was nooit gemaklik met die opdrag nie.
Toe Puccini weer begin belangstel het in Tosca kon Ricordi Franchetti sover kry om die regte oor te gee sodat hy Puccini weer kon gebruik. Ingovolge een relaas het Ricordi vir Franchetti oortuig dat die werk te gewelddadig was om suksevol opgevoer te word. Volgens 'n tradisie van die Franchetti-familie het Franchetti egter die werk teruggegee en gesê: "Hy het meer talent as ek." Die Amerikaanse skolas Deborah Burton voer aan dat Franchetti die werk opgegee het omdat hy eenvoudig nie enige verdienstelikheid daarin gesien het nie. Franchetti het in Mei 1895 die regte tot die stuk opgegee, en Puccini het in Augustus van daardie jaar 'n kontrak geteken om weer beheer oor die projek te neem.
Verwysings
Notas
Bronne
Catharina van Aragon
Catharina van Aragon (Spaans: Catalina de Aragón, Engels: Catherine of Aragon; 16 Desember 1485 – 7 Januarie 1536), ook bekend as Katherine of Katharine, was die eerste vrou van Hendrik VIII van Engeland en voor dit die vrou van sy oudste broer, Arthur, Prins van Wallis. In 1507 was sy die ambassadeur vir die Spaanse hof in Engeland toe haar pa niemand anders gehad het nie – sy was dus die eerste vroulike ambassadeur in die geskiedenis van Europa. Sy was ook ses maande lank die regent van Engeland terwyl Hendrik in Frankryk was. Sy het opdrag gegee vir die skryf van die omstrede boek The Education of Christian Women deur Juan Luis Vives, wat beweer het vroue het die reg op ’n opvoeding, en dit is aan haar opgedra. Sy het so ’n indruk op mense gemaak dat selfs haar vyand Thomas Cromwell gesê het as sy nie ’n vrou was nie, sou sy alle helde van die geskiedenis opdraand gegee het.
Op driejarige ouderdom is Catharina as vrou belowe aan prins Arthur, die erfgenaam van die Engelse troon. Hulle is in 1501 getroud, maar Arthur het vyf maande later gesterf. Catharina is toe in 1509 getroud met Arthur se jonger broer, wat koning Hendrik VIII geword het. Teen 1525 was Hendrik smoorverlief op sy minnares Anna Boleyn en ontevrede met sy huwelik omdat Catharina nie vir hom ’n seun gegee het nie. Hendrik se opvolger was dus in dié stadium sy dogter, Maria, in ’n tyd toe dit ongehoord was dat ’n vrou die troon bestyg. Hy wou sy huwelik nietig laat verklaar en dit het eindelik gelei tot die breuk tussen Engeland en die Rooms-Katolieke Kerk. Toe pous Clemens VII weier om die huwelik nietig te verklaar, het Hendrik self beheer oor kerksake in Engeland geneem. In 1533 is sy huwelik nietig verklaar deur Thomas Cranmer, die biskop van Kantelberg (Canterbury), sonder om die pous te raadpleeg.
Catharina het geweier om Hendrik te aanvaar as die hoof van die Anglikaanse Kerk en het haarself as Hendrik se wettige vrou beskou tot met haar dood. Sy het die res van haar lewe in Kimbolton-kasteel in Cambridgeshire gewoon en is op 7 Januarie 1536 daar oorlede.
Vroeë lewe
Catharina is op 16 Desember 1485 naby Madrid gebore as die jongste oorlewende kind van koning Ferdinand II van Aragon en sy vrou, Isabella I van Kastilië. Deur haar ma se familie was sy ’n afstammeling van Jan van Gent en Eduard III van Engeland. Sy was dus ’n verlangse niggie van beide haar skoonpa, Hendrik VII, en skoonma, Elizabeth van York.
Catharina is opgevoed in godsdiens, klassieke letterkunde, Latynse geskiedenis, die reg, wapenkunde en familiegeskiedenis. Sy het Spaans, Latyn, Frans en Grieks gepraat. Sy is ook opgelei in huishouding, naaldwerk, borduurwerk, musiek en dans.
Op ’n jong ouderdom is Catharina beskou as ’n geskikte vrou vir Arthur, Prins van Wallis, die oudste seun van Hendrik VII van Engeland, vanweë die Engelse afkoms van haar ma. Catharina het eintlik ’n groter aanspraak op die Engelse troon gehad as Hendrik VII self, omdat sy van Jan van Gent se eerste twee vroue afgestam het, terwyl Hendrik ’n afstammeling was van Gent se derde vrou, wie se kinders buite-egtelik gebore is en eers wettig verklaar is nadat hulle getrou het. Hulle het egter steeds geen aanspraak op die troon gehad nie, hoewel dié verbod in latere generasies geïgnoreer is. Om dié rede is die Tudor-monargie nie deur alle Europese koninkryke aanvaar nie.
Die huwelik tussen Arthur en Catharina is dus beskou as ’n wettiging van die Huis van Tudor in die oë van die Europese koninklikes asook die versterking van die Tudors se aanspraak op die Engelse troon deur Catharina se afstammelinge. Die twee is op 19 Mei 1499 met die handskoen getroud en het in Latyn gekorrespondeer tot Arthur 15 geword het en daar besluit is hy is oud genoeg om te trou.
Huwelik met Arthur
Ná hul troue is Arthur na die grens met Wallis gestuur om ’n plig as Prins van Wallis na te kom. Catharina het hom vergesel. ’n Paar maande later het hulle albei siek geword, waarskynlik met die sweetsiekte wat in dié tyd deur die gebied versprei het. Arthur is op 2 April 1502 oorlede, maar Catharina het herstel.
Daar is besluit dat Catharina sou trou met Hendrik VII se tweede oudste seun, Hendrik, wat nou die eerste aanspraakmaker op die troon was. Hy was vyf jaar jonger as sy. Die huwelik het egter afgehang van die besluit van pous Julius II omdat ’n teksvers in Levitikus ’n man blykbaar verbied om met sy broer se weduwee te trou. Catharina het getuig dat haar en Arthur se huwelik nooit seksueel voltrek is nie, wat beteken het die huwelik was nie geldig nie.
Koningin van Engeland
Catharina is op 11 Junie 1509, sewe jaar ná Arthur se dood, getroud met Hendrik VIII, wat toe pas die troon bestyg het. Sy was 23 en hy pas 18.
Op 31 Januarie 1510 het sy die lewe geskenk aan ’n doodgebore dogter. ’n Seun, Hendrik, Hertog van Cornwall, is op Nuwejaar 1511 gebore. Hy het net 52 dae oud geword. In 1513 was Catharina weer swanger. Op 11 Junie 1513 het Hendrik haar aangewys as regent terwyl hy op ’n militêre veldtog in Frankryk was.
Teen die tyd dat Hendrik van Frankryk af teruggekom het, het Catharina nog ’n seun verloor. Hy is óf doodgebore óf kort ná sy geboorte dood. In Desember 1514 het sy nog ’n seun, Hendrik, gehad wat kort ná sy geboorte dood is. Op 18 Februarie 1516 is ’n gesonde dogter gebore. Sy is Maria gedoop. In 1518 het Catharina die laaste keer verwag. Sy het op 10 November die lewe aan ’n dogter geskenk, maar die baba is kort daarna oorlede. Catharina was altesaam ses keer swanger.
Catharina se belangstelling in godsdiens en akademie het gegroei namate sy ouer geword het. Sy het haar kennis voortdurend uitgebrei en haar dogter opgelei. Opvoeding onder vroue het gewild geword, deels danksy Catharina se invloed. Sy het ook groot bedrae aan verskeie kolleges geskenk. Hendrik het egter steeds gedink ’n manlike erfgenaam is noodsaaklik, veral omdat die Tudor-monargie nog jonk was en sy geldigheid soms bevraagteken is.
Die koning se obsessie
In 1525 het Hendrik verlief geraak op Anna Boleyn, ’n diensmeisie van die koningin, en hy het haar die hof begin maak. Teen dié tyd kon Catharina nie meer kinders hê nie. Hendrik het geglo sy huwelik is vervloek en het antwoorde in die Bybel gesoek. Hy het die vers in Levitikus geïnterpreteer dat wanneer ’n man met sy broer se weduwee trou, hulle kinderloos sal wees. Hy het dus geglo hul huwelik was verkeerd in God se oë. Hy het ook besluit pous Julius het nie destyds die reg gehad om die teksvers ongeldig te verklaar nie. Dit is heel moontlik dat sy begeerte om ’n seun te hê, die eintlike rede vir sy ommekeer was. Voor Hendrik se pa koning geword het, was Engeland betrokke in die Oorlog van die Rose weens die aanspraak van verskeie mense op die troon en hy wou ’n soortgelyke situasie ná sy dood voorkom.
Dit het gou sy allesoorheersende begeerte geword om die huwelik nietig te laat verklaar. Catharina het geweier om stilweg in ’n klooster te gaan bly en daarop aangedring dat sy die koning se "ware en wettige" vrou was. Die koning se sekretaris is na pous Clemens VII gestuur in die hoop dat hy die uitspraak van pous Julius II sou veroordeel en die huwelik nietig sou verklaar. Die pous was egter in daardie stadium die gevangene van Karel V van die Heilige Romeinse Ryk, die neef van Catharina. Die pous het Hendrik verbied om weer te trou tot daar ’n besluit in Rome geneem is en nie in Engeland nie. ’n Jaar later, in 1531, is Catharina uit die paleis gestuur en haar kamers aan Anna gegee.
In 1532 het die Engelse hoofminister, Thomas Cromwell, ’n aantal wette aan die parlement voorgelê wat die koning se gesag bo dié van die kerk erken, en so is die breuk met die Rooms-Katolieke Kerk gefinaliseer.
Latere jare
Hendrik is daarna op ’n geheime seremonie met Anna Boleyn getroud. Anna was vermoedelik reeds swanger teen dié tyd. Op 23 Mei 1533 het Thomas Cranmer die koning se huwelik met Catharina nietig verklaar op grond daarvan dat sy vroeër met Arthur getroud was. Vyf dae later, op 28 Mei 1533, het hy Hendrik en Anna se huwelik geldig verklaar.
Tot met haar dood het Catharina na haarself verwys as Hendrik se enigste wettige vrou. Hendrik het haar egter slegs die titel "Weduwee-prinses van Wallis" toegelaat in erkenning van haar posisie as sy broer se weduwee.
Catharina het daarna in Kimbolton-kasteel in Cambridgeshire gaan woon. Sy het net in een vertrek gebly, wat sy net vir kerkdienste verlaat het en het voortdurend gevas. Sy kon nou en dan besoekers ontvang, maar is verbied om haar dogter, Maria, te sien. Hendrik het Catharina en Maria beter blyplek aangebied asook die reg om mekaar te sien as hulle Anna as die nuwe koningin aanvaar, maar albei het geweier.
Catharina is in die Peterborough-katedraal begrawe tydens ’n seremonie vir ’n weduwee-Prinses van Wallis en nie ’n koningin nie. Hendrik was nie op die begrafnis nie en het Maria ook verbied om dit by te woon.
Linxia-bekken
Die Linxia-bekken is 'n paleontologiese vindplaas in die Chinese provinsie Gansu. Die bekken strek oor die graafskappe Hezheng, die weste van Guanghe, die suide van Dongxiang, die oostelike grens van Linxia en Jishishan en die stad Linxia en het 'n oppervlak van ongeveer 1300 km2.
Hierdie bekken is gevul met 700-2000 m neerslae van Laat-Senosoïese tyd van die Laat Eoseen tot onlangs.
Die gebied het lank vanweë sy "drakebeendere" bekend gewees, maar dit was in die 1950s die eerste keer dat 'n ploeg geoloë die streek besoek en fossiele soos Hipparion, Chilotherium, Palaeotragus en Gazella uit die Neogeen aangetref. Op 'n ander plek vind hulle kwaternêre beende van Equus, Lynx, Ochotona en Myospalax. In die 1980s word die streek se belang vir die paleontologie erken en Qiu en sy kollega's het sedert 1987 in hierdie gebied opgrawings uitgevoer. Hulle vind nuwe soogdierspesies soos Acerorhinus hezhengensis, Dinocrocuta gigantea, Paraentelodon macrognatus en Hipparion gongxiangense. Daar word eers gedink dat die Plioseen die oudste tyd is waaruit hulle fossiele vind, maar later word ook Midde-Miosene fossiele gevind soos Platybelodon, Anchitherium, Hispanotherium en Kubanochoerus In die 1990 word talle fossiele gevind wat steeds ontleed moet word. Daar is ouer materiaal soos Dzungatherium uit die Oligoseen.
Daar is vandag heelparty plekke waar gewerk word en waar 'n verskeidenheid aan vondste aangetref word, soos Jiaozigou (Vroeë Mioseen; groot renosters, entelodonte), Yagou (Laat Oligoseen; Turpanotherium, Tsaganomys altaicus, Ardynia) en Dalangou (Aprotodon)
Nunspeet
Nunspeet is ’n dorp en munisipaliteit in die provinsie Gelderland in Nederland.
Was Gott tut, das ist wohlgetan, BWV 98
Was Gott tut, das ist wohlgetan, BWV 98, is 'n kantate van Johann Sebastian Bach.
Was Gott tut, das ist wohlgetan, BWV 99
Was Gott tut, das ist wohlgetan, BWV 99, is 'n kantate van Johann Sebastian Bach.
Alex Rocco
Alex Rocco (29 Februarie, 1936 – 18 Julie, 2015) was 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Godfather (1972), The Wedding Planner (2001), Find Me Guilty (2006), en Smokin' Aces (2006).
Dido Miles
Dido Miles is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent First Knight (1995) en in die televisiereekse Silent Witness (1996) en Doctors (2000).
EMjunundwini
eMjunundwini is 'n nedersetting in Vulamehlo Plaaslike Munisipaliteit onder die Ugu-distrik in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.
Doreen Sloane
Doreen Sloane (24 Februarie 1934 – 8 April 1990) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprent Chariots of Fire (1981) en in die televisiereekse Coronation Street (1960), Crown Court (1972), en Brookside (1982).
Koester (voël)
'n Koester is 'n klein voëltjie met 'n bruin-grys kleur bolangs en ligter grys of bont onderlangs, wat veral in oop grasvelde aangetref word. Hierdie voëls, met uitsondering van die goudkoester, behoort aan die genus Anthus, wat onder die familie Motacillidae ressorteer.
Stranding van Haerlem
Tafelbaai was reeds lank voor die koms van Jan van Riebeeck ŉ gereelde aandoenplek vir verbyvarende Engelse en Nederlandse skepe. Dat die baai egter nie heeltemal so veilig was met sy wispelturige branding, seestrome en sterk suidoostewind nie, het die bemanning van die Nieuwe Haerlem ondervind toe die skip op 25 Maart 1647 in Tafelbaai gestrand het. Hierdie toevallige stranding en die gebeure wat daarop gevolg het, het by die Here Sewentien in Nederland gelei tot ŉ hernieude belangstelling in die Kaap as 'n moontlike verversingstasie.
Nadat die seeweg na Indië uiteindelik oopgestel is, het Engelse en Nederlandse skepe gereeld in Tafelbaai aangedoen. Daar is selfs ŉ soort poskantoor opgerig wat gedurende die 20e eeu in die omgewing van die huidige Adderleystraa t in Kaapstad opgegrawe is. Dit het bestaan uit 'n aantal klippe waarop name en aanwysings uitgebeitel is en posstukke is onder hierdie klippe gelaat vir die bemanning van verbygaande skepe.
Die gedagte om 'n soort kolonie in Tafelbaai te stig, is reeds in 1613 van die Engelse kant geopper en die Nederlanders het dit reeds in 1616 genoem. In 1619 het die Engelse en die Nederlanders onderhandel om 'n gesamentlike fort, of twee aparte forte, in Tafelbaai te bou. Niks het egter daarvan gekom nie en St. Helena is inmiddels as ŉ verversingstasie gebruik.
Die stranding
Op 'n winderige dag in Maart 1647 het die Nederlandse skip, die Nieuwe Haerlem (wat later net as die Haerlem bekend sou staan) as deel van die retoervloot van 1647 Tafelbaai binnegevaar. ŉ Ander skip van die VOC, die Oliphant, het egter reeds voor anker gelê. Albei skepe was op soek na vars water en gereed om 'n geselskap jagters die binneland in te stuur op soek na vars vleis.
Die wind het egter onverwags opgesteek en binne 'n paar uur stormsterkte bereik. Die Oliphant het aan haar ankertoue gebeur, maar die Haerlem het dadelik in die rigting van Bloubergstrand begin dryf. Die bemannings van altwee skepe het probeer keer, maar die Haerlem het nietemin gestrand.
Omdat die Haerlem een van die VOC se sterkste skepe was, is dit nie tydens die stranding verpletter nie. Die bemanning het daarin geslaag om nie net hulself nie, maar ook ŉ groot deel van die vrag aan wal te bring. Hulle het 'n tou tussen die wrak en die strand gespan, ŉ bootjie aan die tou vasgemaak en op die manier nog meer mense en vrag gered. Nog 'n Nederlandse skip van die retoervloot het intussen in Tafelbaai aangekom en die twee Nederlandse skepe het vergeefse pogings aangewend om die Haerlem vlot te maak.
Drie dae na die stranding het twee Engelse skepe ook die baai binnegevaar. Ook hulle bemannings het hand bygesit om te red wat daar nog te redde was. Intussen het vise-admiraal Reijnier van't Zum besluit om met die twee oorblywende Nederlandse skepe te vertrek, terwyl 40 lede van die bemanning van die Haerlem deur die Engelse skepe na St. Helena gebring is. Onderkoopman Leendert Janszen moes met 60 bemanningslede agterbly. Sy opdrag was kort en duidelik: hy moes die heIe vrag bymekaarkry en beskerm en bewaak totdat die retoervloot die volgende jaar weer daarlangs sou kom. Sy assistent, Matthys Proot, het ook agtergebly.
Die timmermanne het dadelik opdrag gekry om skuilings te bou, nie net vir die bemanning nie, maar ook vir die kosbare vrag wat nie verlore mog gaan nie. AI die vrag was nog nie van die wrak af nie en Janszen se manne het dae lank hard gewerk. Dit was geen maklike taak nie, en veral die sakke peper het groot probleme veroorsaak. Die soutwater het die peper laat gis en saam met die damp van die smeltende suiker het dit 'n hele paar matrose in die ruim laat flou word.
Die brousel het ook al die rotte en muise laat vrek en dit het die reuk vererger. Uiteindelik was alles egter aan wal en behoorlik toegemaak. Omdat Bloubergstrand nie baie beskut was nie, het Janszen net 'n paar soldate by die vrag laat bly terwyl hy en die res van sy groep na 'n paar riviertjies, presies in die middel van die teenswoordige Kaapstad, verhuis het. Met klippe, klei en takke het hulle 'n behoorlike verskansing gebou om hulle teen die wilde diere en die inboorlinge te beskerm.
Hulle het hierdie fortjie Sandenburg genoem. Hulle het gou reeds met 'n paar redelik vriendelike Strandlopers in aanraking gekom, maar die het geen beeste of vee gehad om aan hulle te verruil nie. Die Nederlanders het die Hottentotte agterdogtig dopgehou. Vreeslike en oordrewe stories oor die volk se astrantheid en mensvretery was in omloop. Vir kos is daar met treknette visgevang en wild geskiet. 'n Paar matrose is ook na Robbeneiland gestuur om pikkewyneiers te gaan haal en het sommer op een dag met 'n vrag van 800 eiers teruggekeer. Aan boord van die Haerlem was daar ook heelwat tuingereedskap en saad en Janszen het sy manne dadelik laat tuinmaak. Dit was ŉ matige herfs en die groente het goed gegroei.
Nadat die ewe agterdogtige Hottentotte hierdie onverwagse Blanke bure vyf maande lank goed dopgehou het. het Harry, hul leier, kom kennis maak. Beeste en skape is geruil en die Kaap was, wat kos betref, 'n ware paradys. So goed het dit met die seevolk gegaan dat toe daar 'n paar maande later ŉ skip vol siekes in die baai anker neergelaat het, kon die bemanning en al die siekes van volop vars groente voorsien word. Die kaptein van die skip het in ŉ latere verslag beweer dat hulle lewens deur hierdie voorrade gered is. Rape, kool, waatlemoene, radyse, uie, knoffel en pampoene het welig gegroei en die verhouding met die Hottentotte was redelik vreedsaam.
Janszen het opgemerk dat ŉ bakleiery net ontstaan het wanneer een van sy manne met geweld van die mense se vee wou afneem. Veral besoekende skepe het hulle hieraan skuldig gemaak. Die storie van die mensvretery het hy vir altyd die nek ingeslaan. Hy en 'n paar van sy manne het selfs besoek afgelê in die Hottentotte se kraal en hulle is vriendelik ontvang. Met verloop van tyd het hulle byna al die Hottentotte op hul name geken en kon hulle selfs 'n paar woorde in Nederlands wissel. Maande het verbygegaan en die seevolk was nie baie tevrede oor hul afsondering nie. In wese was hulle nie tuiniers en boere nie en hulle het sterk na Nederland terugverlang. Janszen het sy hande vol gehad om die orde te handhaaf.
Terugkeer
Net meer as 'n jaar na die stranding van die Haerlem het die retoervloot van twaalf skepe in Maart 1648 onder die bevel van Wollebrant Geleijnssen die Kaap bereik. Vyf van die skepe in die vloot, wat die eiendom van Amsterdam was, moes die bemanning en die lading van die Haerlem aan boord neem.
Aan boord van een van hierdie vyf skepe, die Coninck van Polen, was 'n jong koopman genaamd Jan van Riebeeck. Hy is teruggeroep na Nederland. Van Riebeeck was ŉ knap en wakker man en hy het die tydelike nedersettinkie goed bekyk. Hy het gesien hoe Geleijnssen se matrose moeilikheid met die Hottentotte ervaar het. Hy het die fort en die groentetuine gaan bekyk en ure lank met Janszen en Proot gesels. Die vloot het agttien dae lank in die baai vertoef. Daar word beweer dat die gesprek tydens die terugtog dikwels oor die VOC se verversingsprobleme gegaan het. Gewoonlik het die skepe St. Helena aangedoen vir vars voorrade, maar 'n onverskillige bemanning het 'n paar jaar tevore ŉ klompie honde op die eiland losgelaat.
Hulle het aangeteel en die varkbevolking, die skepe se vars vleisvoorraad, begin uitroei. St. Helena het toe as verversingspos vinnig agteruitgegaan en daar moes iewers anders 'n nuwe een gestig word. Terug in Nederland het Janszen en Proot op versoek van die VOC ŉ volledige verslag oor Tafelbaai se geskiktheid as terrein vir 'n VOC-pos ingelewer. Die "Remonstrantie" van Janszen en Proot is gedagteken 26 Julie 1649 en dit bevat sterk en positiewe aanbevelings oor die Kaap as 'n moontlike verversingspos.
Volgens hulle was die weer goed, daar was volop water, die grond was vrugbaar en die Hottentotte vriendelik. Op grond van hierdie verslag het die Here Sewentien reeds in 1650 in beginsel besluit dat 'n verversingspos aan die Kaap gestig moes word. Matthys Proot is in 1651 genader om as kommandeur van hierdie pos op te tree, maar hy het dit nie aanvaar nie. Jan van Riebeeck het sy dienste aangebied as kommandeur en die Here Sewentien het hom om kommentaar genader op die "Remonstrantie" van Janszen en Proot. Van Riebeeck het ook die Kaap geskik gevind, maar hy was onseker oor die vriendelikheid van die Hottentotte. Hy het gemeen dat daar eers 'n sterk fort gebou sou moes word.
Bharti Patel
Bharti Patel is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Bhaji on the Beach (1993), What a Girl Wants (2003), en Honeycomb Lodge (2014), en in die televisiereeks Doctors (2000).
Mariska Hargitay
Mariska Hargitay (gebore 23 Januarie 1964) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Leaving Las Vegas (1995), Lake Placid (1999), en Tales from Earthsea (2006), en in die televisiereeks Law & Order: Special Victims Unit (1999).
Kilojoule per mol
Kilojoule per mol is 'n SI afgeleide eenheid van energie per hoeveelheid materiaal, waar energie gemeet word in 1000de joule en die hoeveelheid materiaal in mol.
Fisiese groothede wat in kJ·mol-1 gemeet word sluit onder ander in:
São Paulo (deelstaat)
São Paulo (Portugees vir Sint Paulus) is een van die 26 state van Brasilië. Dit is die grootste deelstaat ten opsigte van bevolking, en die 12de grootste volgens oppervlakte. Die hoofstad en grootste stad, São Paulo, het 'n bevolking van 11,037,593 in 2010 gehad. São Paulo is in die suide van die deelstaat geleë
Frans Hals
Frans Hals (circa 1582 – 1666) was een van die belangrikste skilders in die Noordelike Nederlande gedurende die Goue Eeu. Hy het veral beroemd geword vir sy portrette wat hy van ryk burgers geskilder het. Hy het in 'n swierige, los tegniek geskilder en sy werke het 'n realistiese, lewendige indruk gewek wat nooit stereotiep, styl of monotoon was nie. Frans Hals is tussen 1581 en 1585 in Antwerpen gebore. Na die Spanjaarde die stad in 1585 ingeneem het, het sy ouers na die Noordelike Nederlande getrek.
Hulle het hulle in Haarlem gevestig waar Hals sy hele lewe lank gewoon het. Omstreeks 1 September 1666 is hy in die Sint Bavokerk in Haarlem begrawe. Van Hals se vroeëre werke en sy opleiding is nie veel bekend nie. In die 17de eeu is wel vermeld dat hy ’n student was van die Vlaamse skilder wat na Haarlem uitgewyk het, Karel van Mander (1548–1606), maar sy invloed is nie in Hals se werk merkbaar nie. Die vroegste skildery van Hals waarvan ons weet, dateer uit 1611.
Die werk, sowel as ander uit die vroeëre periode (1610–1620), het reeds die lewendige karakter wat kenmerkend is vir Hals se oeuvre. Sy eerste groepsportret, een van die Haarlemse burgerwagte, dateer ook uit die tydperk. Die skildery se titel is Maaltyd van die offisiere van die Sint Jorisdoele by Haarlem en hang te midde van diverse soortgelyke werke in die Frans Hals-museum in Haarlem. Hier sien 'n mens Hals se kenmerkende styl: vloeiende kwashale, gekombineer met 'n sterk komposisieskema van diagonale lyne; die klem op die individuele karakter enersyds en op die eenheid van die groep andersyds. In die tydperk tussen 1620 en 1640 het Hals baie opdragte gekry vir portrette van egpare. Hy het meestal 2 afsonderlike skilderye van dieselfde formaat geskilder, waarvan die een links meestal die man en die een regs die vrou weergee. Net een keer het hy die man en vrou saam uitgebeeld in die sogenaamde dubbelportret van 'n egpaar uit ongeveer 1622/1625 (Rijksmuseum, Amsterdam).
Die bont kleure uit sy vroeëre werke het gaandeweg verdwyn. In plaas daarvan het hy skilderye gemaak waar een kleur oorheers en waar die ander kleure aan die kleur verwant is. Sy komposisies het ook ewewigtiger en soberder geword. Die tendens is van 1640 tot 1650 voortgesit: die portrette het nie meer 'n opgewekte bravade uitgestraal nie, maar 'n ingetoë waardigheid. Na 1650 het sy kwaswerk nog vryer geword sodat die gedetailleerde weergawe deur ’n skerp geheelindruk vervang is. Hy het ook steeds meer van donker kleure, waaronder baie swart, gebruik gemaak.
Hals het, veral in Haarlem, sterk invloed op onder andere sy broer en leerling, Dirck Hals (1591–1656) en sy leertinge Jan Miense Molenaer (ongeveer 1609–1668) en sy baie begaafde vrou, Judith Leyster (1609–1660), uitgeoefen. Die skilders was bekend vir hulle genrevoorstelling, dit wil sê gebeurtenisse uit die daaglikse lewe. Verder het Hals ook die Harlemse skilder Adriaen van Ostade (1610–1685) en die Suid-Nederlandse kunstenaar Adriaen Brouwer (1605/06-1638) wat van 1625 tot 1630 in Amsterdam en Haarlem gewerk het, beïnvloed. Enkele van Hals se seuns het ook geskilder, onder wie Harmen Hals (1611–1669), Frans Hals die Jongere (1618–1669), Reynier Hals (1627–1672) en Nicolaes Hals (1628–1686). Die portretskilders Johannes Cornelisz Versponck (1597–1662) uit Haarlem en Bartholomeus van der Heist (1613–1670), wat in Haarlem gebore is maar in Amsterdam werksaam was, is ook deur Hals beïnvloed.
Die aansien wat Hals in sy eie tyd geniet het, het in die volgende eeue verdwyn, maar dit het weer in die middel van die 19de eeu herleef toe die Franse skilder Édouard Manet onder andere sterk onder sy invloed gekom het. Vandag word Hals as een van die grootste Nederlandse skilders gereken. Sy werk, waarvoor fabelagtige pryse betaal word, is in talle museums oor die wêreld te sien. Een van sy portretwerke is in die Michaelis-versameling in Kaapstad.
Leif Enger (akteur)
Leif Enger (5 September 1900 – 11 November 1977) was 'n Noorse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Strandhugg på Kavringen (1923), Vi vil leve (1946), Klokker i måneskinn (1964), en Ballad of the Masterthief Ole Hoiland (1970).
Chorizo
Chorizo is worssoort van Spaanse oorsprong met 'n sterk kruiesmaak en 'n rooi kleur en stewige, growwe tekstuur. 'n Kenmerkende bestanddeel is pimiento choricero, 'n paprika-poeier wat verantwoordelik is vir die rooi kleur van chorizo en ook bydrae tot die lang rakleeftyd. Gewoonlik word chorizo vervaardig uit grof gemaalde, vetterige varkvleis. Ander belangrike bestanddele is sout, knoffel, marjolein, suiker en ander kruie.
Tuinroete- Nasionale Park
Die Tuinroete- Nasionale Park is 'n park, 1 570 km2 groot, op die Tuinroete in die Oos- en Wes-Kaap, Suid-Afrika. Op 6 Maart 2009 het die Tsitsikamma Nasionale Park, Nasionale Wildernispark en Knysna Nasionale Meergebied saamgesmelt om die nuwe park te vorm.
Die naaste stad met 'n groot lughawe is George.
Chorizo
Chorizo kan vars of gedroog verkry word en in laasgenoemde geval word dit soms ook gerook. Daar word veral in Spanje baie variante van die wors voorberei.
St Martin-in-the-Fields
St Martin-in-the-Fields is 'n Anglikaanse kerk in die noordoostelike hoek van Trafalgarplein in Westminster, Londen. Die kerkgebou is van 1721 tot 1726 opgerig en deur James Gibbs ontwerp. Die beskermheilige is Sint Martin van Tours. Net suid daarvan is die Suid-Afrika-huis geleë.
Was Gott tut, das ist wohlgetan, BWV 100
Was Gott tut, das ist wohlgetan, BWV 100, is 'n kantate van Johann Sebastian Bach.
Erica gnaphaloides
Erica gnaphaloides is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap en kom van die Kaapse Skiereiland tot by Franschhoek, Kogelberg en Kaap Agulhas voor.
Mario Roccuzzo
Mario Roccuzzo is 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent The Majestic (2001) en in die televisiereekse Life Goes On (1989), Working (1997), en Luck (2011).
Habenhauser FV
Habenhauser FV  is 'n sportklub uit Bremen in die deelstaat Vrye Hansestad Bremen in Duitsland. Behalwe sokker, het die klub ook 'n dames-gimnastiekafdeling. Habenhausen is 'n stadsdeel van Bremen wat tot in 1946 'n onafhanklike dorp was.
Die klub is op 2 Maart 1952 gestig as 'n suiwer sokkerklub en het een gebly totdat die gimnastiek-afdeling vir dames in 1983 gevestig is. Tot op daardie stadium was daar nog nooit 'n sokkerklub in Habenhausen nie en was die belangrikste sport in die area handbal.
Die klub het deur die jare 'n lae profiel in die Bremen-stadsligas gehandhaaf en het eers op die Duitse sokkerradar verskyn toe daar drie keer in drie seisoene gepromoveer is tussen 1996 en 1998. Die promosie in 1998 na die Verbandsliga op die 5de vlak van die sokkerstruktuur was ook die klub se grootste prestasie tot op hede.
2016 Monaco Grand Prix
Die 2016 Formule Een Monaco Grand Prix is op 29 Mei 2016 op die Monaco-renbaan in Monte Carlo gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur Lewis Hamilton in sy Mercedes AMG gewen.
Bande
Pirelli het die volgende bande verskaf:
Michiel Coenraad Botha
Dr. Michiel Coenraad Botha (noemnaam M. C. Botha, gebore 14 Desember 1912 in Lindley in die Oranje-Vrystaat, Unie van Suid-Afrika, en oorlede op 10 Julie 1993 in Pretoria) was 'n Suid-Afrikaanse politikus, lid van die Nasionale Party vir Roodepoort-kiesafdeling (1953-1977), adjunkminister van Bantoe-administrasie en -ontwikkeling (1960-1966) in die kabinet van Hendrik Verwoerd en minister van Bantoe-administrasie en -ontwikkeling (1966-1977), asook Bantoe-onderwys in die regering van John Vorster.
Lewensloop
M.C. Botha was 'n boerseun van die Oranje-Vrystaat, en studeer na matriek aan die Universiteit Stellenbosch (1930). Hy behaal 'n nagraadse onderwysdiploma aan die Universiteit van Pretoria (1934). Hy het Afrikaans as vak studeer van 1935 tot 1937 in Transvaal voordat hy van 1937 tot 1943 'n dosent in Afrikaans geword het aan die Pretoriase Tegniese Kollege. Hy word sekretaris van die Afrikaanse Taal en Kultuurvereniging (ATKV) en redakteur van die tydskrif Die Taalgenoot.
Hy word tot die parlement verkies in die Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1953. Hy was 'n lid van die regerende Nasionale Party en word in 1960 in die Verwoerd-regering as adjunkminister van Bantoe-administrasie en -ontwikkeling aangestel voordat hy in April 1966 tot minister bevorder word. Hy was 11 jaar lank in die ministerspos.
Emgangeni
Emgangeni is 'n nedersetting in Vulamehlo Plaaslike Munisipaliteit onder die Ugu-distrik in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.
Erica goatcheriana
Erica goatcheriana is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Białystok
Białystok is 'n Poolse stad en die hoofstad van die woiwodskap Podlachië. Dit het 295 401 inwoners in 2014 gehad.
Kultuur
Pole se grootste operafees, die Białystok-operafees, vind in die stad plaas.
Stephen Mokoka
Stephen Mokoka (gebore 31 Januarie 1985) is 'n Suid-Afrikaanse langafstandatleet. Mokoka neem aan wedlope van 3000 meter tot marathonafstande deel. Hy het vier medaljes tydens die Universiade ingepalm en het Suid-Afrika internasionaal in landlope en baanitems verteenwoordig. Hy het ook Suid-Afrika in die marathon by die Olimpiese Somerspele van 2012 verteenwoordig.
Wieltolbeheer
Wieltolbeheer en Elektroniese Stabiliteitsbeheerstelsels op produksievoertuie met ingang 2005 is hoofsaaklik elektro-hidroliese stelsels wat ontwerp is om die verlies aan beheer te voorkom wanneer die versneller of stuurwiel oormatig gebruik word.
Die ingryping kan bestaan uit enige of al die volgende:
Die remaandrywer en wielspoedsensors is dieselfde as wat gebruik word vir Sluitweer-remstelsels.
Wieltolbeheer word gewoonlik as 'n verbetering beskou wat hoër werkverrigting ten doel het deurdat dit die maksimum klouvermoë verseker tydens versnelling sonder enige wieltol. Dit is ook baie nuttig in lande waar ys en sneeu gereeld op die paaie voorkom: Daarmee kan gladde opdraandes uitgeklim word wat normaalweg bykans sonder wieltolbeheer onmoontlik sou wees.
Dit is veral nuttig op vierwielaangedrewe voertuie wanneer dit op los oppervlaktes bestuur word. Stabiliteitsbeheerstelsels word andersyds beskou as 'n veiligheidsmaatreël wat die verhoed dat 'n voertuig buite sy beheerbare perke bestuur word.
Algemene kritiek op wieltolbeheer is dat dit die bestuurder 'n mate van vaardigheid en beheer oor die voertuig ontsê. Dit is daarom dikwels ongewild by motorsport geesdriftiges. Die poging om 'n verbod op wieltolbeheerstelsels te plaas is in vele motorsportsoorte egter laat vaar aangesien dit uiters maklik is om 'n doeltreffende wieltolbeheerstelsel in die bedrading van 'n voertuig te versteek.
Sipho Hashe
Sipho Samuel Charles Hashe (1934 - Mei 1985) was 'n anti-apartheidsaktivis in Suid-Afrika en een van die Pebco-drie wat in Mei 1985 deur die Suid-Afrikaanse Veiligheidspolisie vermoor is. .
Vroeë lewe
Sipho Hashe is in 1934 in Middledrift, Ngcabasa dorp in die Kaapprovinsie gebore. In die 1950's verhuis hy na Port Elizabeth waar hy aansluit by die African National Congress (ANC) en Umkhonto we Sizwe (MK). Met die verbanning van die ANC in 1961, het hy die werk van die party voortgesit, wat gelei het tot sy arrestasie in 1962. Hy is, onder andere, aangekla van sabotasie en terrorisme, en is tot 10 jaar gevangenis gevonnis wat hy op Robben Eiland uitgedien het.
Hy is in Oktober van 1973 vrygelaat, maar onder huisarres geplaas vir 'n periode van 5 jaar. Tydens die periode het hy in die Kwazakhele lokasie in Port Elizabeth gewoon, en deur middel van, onder andere sy dogter die stryd voortgesit en veral skoliere en studente aangevuur.Na die verbanning van studente organisasies deur die staat, het Hashe "klasse" aangebied wat gemik was om studente op te voed oor die Vryheidsmanifes (Freedom Charter) en die ANC se nie-rassige beleid.
PEBCO
In Okotber 1979, herleef Hashe saam met aktiviste Edgar Ngoyi, Ernest Malgas en Henry Fazzie, die Port Elizabeth Black Civic Organisation, algemeen bekend as PEBCO. Gekies as die vierde voorsitter van PEBCO, het Hashe tesame met leiers soos Champion Galela, Qaqawuli Godolozi, Jackson Mdongwe, Mangaliso Ngxokwana en Xola Makapela sowel unies verskeie boikotte gereel wat ekonomiese skade aangerig het in die omgewing. . Dit is as gevolf van sy aktivisme dat die regering besluit het om hom te verwyder.
Natuurlike satelliete van kleinplanete
’n Kleinplaneet-maan is ’n natuurlike satelliet wat in ’n wentelbaan om ’n kleinplaneet is. Daar word geglo baie asteroïdes en Kuiper-gordel-voorwerpe het mane en dat party taamlik groot is. Die ontdekking van mane om kleinplanete (en tweeledige voorwerpe in die algemeen) is belangrik omdat hul wentelbane wetenskaplikes ’n beter idee gee van die massa en digtheid van die primêre voorwerp. Dit gee dus ’n insig in die fisiese eienskappe wat nie andersins moontlik sou gewees het nie. Teen November 2011 is al 200 mane van kleinplanete ontdek.
Terminologie
Benewens die terms satelliet en maan word die term "tweeledig" of "binêr" soms gebruik vir kleinplanete met mane (of "drieledig" vir kleinplanete met twee mane). As een voorwerp baie groter as die ander een is, word dit dikwels die primêre komponent genoem en die kleiner een die sekondêre komponent.
Oorsprong
Wetenskaplikes is nie heeltemal seker hoekom sommige kleinplanete mane het nie en verskeie teorieë bestaan. ’n Algemene teorie is dat mane ontstaan wanneer ’n stuk van ’n kleinplaneet in ’n botsing met ’n ander hemelliggaam afbreek. Dit kan ook gebeur dat die kleiner liggaam deur die groter een aangetrek en in ’n baan gehou word.
Die afstande tussen kleinplanete en hul mane wissel van ’n paar honderd kilometer (Ida, Balam) tot meer as 3 000 km (Huenna) vir die asteroïdes. Onder die trans-Neptunus-voorwerpe is die afstande tussen 3 000 en 50 000 km.
Ontdekkings
Teen Januarie 2012 was daar al meer as 200 bekende mane van kleinplanete. In 1978 is al vermoed dat Herculina, in die Asteroïdegordel, ’n maan het en daarna was daar verslae van ander sulke mane. Die eerste asteroïdemaan is egter eers in 1993 bevestig toe die ruimtetuig Galileo die maan Dactyl ontdek in ’n wentelbaan om Ida, ook in die Asteroïdegordel. Die tweede een is in 1998 ontdek om Eugenia. In 2001 het Patroclus en sy metgesel van dieselfde grootte, Menoetius, die eerste bekende tweeledige stelsel van die trojaanse asteroïdes geword. Die eerste tweeledige Trans-Neptunus-voorwerp was 1998 WW31, in 2002.
In 2005 is ontdek die asteroïde Sylvia het twee satelliete, en dit was dus die eerste drieledige kleinplaneet. In dieselfde jaar is gevind Eugenia het ook nog ’n maan. Ook in 2005 is ontdek die Kuiper-gordel-voorwerp Haumea het ook twee mane, die tweede dwergplaneet in dié gordel naas Pluto.
Baie Groot Teleskoop
Die Baie Groot Teleskoop of BGT (Engels: Very Large Telescope of VLT) is ’n teleskoopaanleg van die Europese Suidelike Sterrewag in die Atacamawoestyn van Noord-Chili. Die BGT bestaan uit vier individuele teleskope, elk met ’n primêre spieël van 8,2 m breed; hulle word gewoonlik apart gebruik, maar kan ook saam ingespan word om ’n baie hoë hoekresolusie te behaal. Die vier aparte teleskope is bekend as Antu (Son), Kueyen (Maan), Melipal (Suiderkruis) en Yepun (Aandster), wat alles woorde is in Mapudungun, die taal van die streek se Mapuche-volk. Die teleskope vorm ’n versameling wat aangevul word deur vier beweeglike hulpteleskope met ’n lensopening van 1,8 m.
Algemene inligting
Die BGT werk by sigbare en infrarooi-golflengtes. Elke individuele teleskoop kan voorwerpe waarneem wat rofweg vier miljard keer dowwer is as wat die blote oog kan sien, en as al die teleskope gekombineer word, kan die aanleg ’n hoekresolusie van sowat 0,001 boogsekonde behaal. Dit is rofweg gelyk aan ’n hoekresolusie van twee meter op die afstand van die Maan. Een teleskoop op sy eie het ’n hoekresolusie van sowat 0,05 boogsekonde.
Die BGT is die mees produktiewe gerief op die grond vir astronomie – van alle geriewe wat by sigbare lig werk, het net die Hubble-ruimteteleskoop meer wetenskapgeskrifte tot gevolg. Van die pioenierswerk wat al met die BGT gedoen is, sluit in die eerste direkte beeld van ’n eksoplaneet, die volging van individuele sterre wat om die supermassiewe swartkolk in die middel van die Melkweg beweeg, en die waarneming van die nagloed van die verste bekende gammastraaluitbarsting.
Teleskope
Die vier individuele teleskope (ook eenheidsteleskope of ET's genoem), elk met ’n deursnee van 8,2 meter, bevat optiese elemente wat hulle in ’n sterrekundige interferometer kan kombineer en waarmee klein voorwerpe waargeneem kan word. Die interferometer sluit ook vier beweeglike hulpteleskope, elk met ’n deursnee van 1,8 meter, in. Die eerste ET het in Mei 1998 in werking getree en die ander in 1999 en 2000. Vier hulpteleskope is tussen 2004 en 2007 gebou; hulle is beskikbaar as die vier ET's vir ander projekte gebruik word.
Eenheidsteleskope
Die vier ET's word in kompakte, hittebeheerde geboue gestoor wat saam met die teleskope roteer. Dié ontwerp verminder enige steurende uitwerking op die waarnemingstoestande.