cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ronel de Goede
Digkuns
Haar debuutbundel Skoop     getuig van 'n diepgaande woordvaardigheid en taalkennis wat vele temas bestryk. Sy span die woordverwerker in as 'n soort poëtiese alibi om te sê dat dit nie die mens is nie, maar die woorde wat self hulle loop neem. Indrukwekkend is die spel met die woord en die uitbuiting van die moontlikhede van taal, om die betekenismoontlikhede te verruim. Die gedigte getuig egter van 'n diepgang met 'n verwysingsveld wat psalms en gesange, kinderrympies, volksliedjies en Griekse en ander mites insluit. Kannemeyer noem haar in 'n resensie van hierdie bundel die “belangrikste nuwe stem in Afrikaans ná Stockenström en Krog”. Die eerste afdeling (Escape Transfer Options Escape Transfer Load F1) kyk verby die fisiese manifestasies van dinge na die meer geestelike implikasies daarvan. Tiperend van die tegniek is Alembiek. Hierdie gedig beeld in sy opeenstapeling die diverse bestanddele uit wat in 'n soort heksebrousel ingegooi word om eindelik die “suiwer olie” en “swaargegeurde essensie” daaruit te puur, 'n dramatisering van die maak van poësie. Die volgende gedig, Repliek oor die restant, lewer dan kommentaar hierop en relativeer hierdie gegewe. Hierop volg Bon Chrétien en Bonchrétienpeer, gedigte wat behalwe vir enkele woorde en verskillende lettertipes identies is, sodat 'n effens anderse klem gelê word. Escape Help Tutorial Escape Format Stylesheet Attach F1 se gedigte is hoofsaaklik satiries, hoewel dit steeds op speelse wyse weergegee word. Begraafplaas vir nie-blankes, Stellenbosch is op subtiele wyse 'n kommentaar op die Suid-Afrikaanse politieke aktualiteit. Die afdeling Escape Transfer Clear All Escape Transfer Rename bevat gedigte wat op die geskiedenis gerig is, waar die verlede telkens die werklikhede van die huidige tyd belig. In die Mites-reeks word in vyf opeenvolgende gedigte verskillende interpretasies van 'n voorval uit die mites van Zeus, Hera en Herakles gegee, met toespelings op die werk van ander kunstenaars. Escape Quit Escape Insert se gedigte handel oor meer persoonlike onderwerpe soos gesinsverhoudinge en bedrywighede in en om die huis. Tuisakwarium en Tuisbiblioteek is bekoorlike verse vol vernuftige woordspeletjies oor onderskeidelik die seun en dogter van die spreker. Hierdie bundel verower in 1994 die Eugène Marais-prys en word benoem vir die C.N.A.-prys.
Versamelbundels
Van haar gedigte word opgeneem in Groot verseboek en Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte.
Samesteller
Saam met Louise Viljoen stel sy 'n omvangryke bloemlesing uit die nuwere Afrikaanse poësie sedert 1960 saam, wat hulle onder die titel Poskaarte publiseer en saam met Danie Marais stel sy Nuwe verse 4 saam, 'n keur uit die werk ban jong digters wat nog nie met 'n eie digbundel gedebuteer het nie. Haar samewerking met Yves T’Sjoen lei tot die saamstel van bundels met vergelykende studies oor die Nederlandse, Afrikaanse en Vlaamse letterkunde, wat uitgegee word as Over grenzen/ Oor grense en Toenadering.
Publikasies
1993  Samesteller
1997 2009 2010 2013
Frank Marth
Frank Marth (29 Julie 1922 – 12 Januarie 2014) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die televisiereekse The Best of Broadway (1954), Combat! (1962), The Six Million Dollar Man (1974), en Battlestar Galactica (1978).
Geskiedenis van geneespraktyk in Suid-Afrika
Histories in wat vandag as Suid-Afrika bekendstaan, was tradisionele medisyne en geneespraktyke die oorheersende mediese stelsel vir mense, maar die koms van die Europeërs was 'n merkbare keerpunt in die geskiedenis van hierdie tradisie en kultuur. Tradisionele of volksgeneeskunde sluit enige middel of behandeling wat gebruik is om siekte te genees of te verhoed. Dit word as gevolg van oorleweringspraktyke of - tradisie toegepas en van geslag na geslag oorgedra. Die leek wat dit toepas, handel ter goeder trou, met 'n vaste geloof dat dit die gewenste uitwerking sal hê. Die moderne mediese wetenskap daarenteen, berus op geneespraktyke of geneesmiddels wat sistematies getoets word.
Megan Hilty
Megan Hilty (gebore 29 Maart 1981) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Legends of Oz: Dorothy's Return (2013) en in die televisiereekse Bones (2005), Smash (2012), en BrainDead (2016).
Geskiedenis van geneespraktyk in Suid-Afrika
As deel van die mens se stryd om oorlewing, om siektes en beserings die hoof te bied, het die mens gebaseer op oergelowe en die praktiese ervaring met die aanwending van natuurmiddels, tot by die ontwikkeling van die moderne mediese wetenskap. Suid-Afrika het hom as gevolg van sy uitgestrektheid uitstekend daartoe geleen dat 'n uitgebreide volksgeneeskunde beide binne die inheemse bevolking en die latere immigrante te ontwikkel.
Voor die koloniale tydperk
Tradisionele Afrika-medisyne was in algemene gebruik voor die aanbreek van die koloniale tydperk. Dié medisyne verteenwoordig 'n verskeidenheid tradisies van tradisionele medisyne wat inheemse kruie en Afrika-spiritualiteit behels, insluitend waarsêers, vroedvroue en kruiedokters. Praktisyns van tradisionele Afrika-medisyne beweer dat hulle verskillende toestande kan genees, insluitend kanker, psigiatriese afwykings, hoë bloeddruk, cholera, die meeste geslagsiektes, epilepsie, asma, ekseem, koors, angs, depressie, prostaat hiperplasie, urienweg infeksies, jig en genesing van wonde en brandwonde en selfs Ebola.
Diagnose word op spirituele wyse bereik en 'n behandeling word voorgeskryf, gewoonlik uit 'n kruiemiddel wat nie net genesende vermoëns het nie, maar ook simboliese en geestelike betekenis. Tradisionele Afrikaanse medisyne, met die oortuiging dat siekte nie afkomstig is van toeval nie, maar deur geestelike of sosiale wanbalans.
Hospitale om siekes te versorg na die koms van die Europeërs
Alhoewel koloniale uitbreiding aan die suidpunt van Afrika nie die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie se oogmerk was nie, het dit baie gou geblyk dat in sekere basiese geriewe voorsien sou moes word. Stelselmatig is die noodsaaklikste huise gebou en mettertyd ook kerke, skole en ander geboue opgerig. As verversingstasie moes die Kaap water en vars groente en vrugte aan die verbyvarende skepe voorsien; siekes is aan land gebring om aan te sterk of siek persone is op die skepe gedokter. Een van die noodsaaklikste geboue was ŉ hospitaal.
Jan van Riebeeck het self opleiding as chirurgyn gehad, maar dit nooit aktief aan die Kaap beoefen nie. Chirurgyns is opgelei in 'n paar basiese mediese take soos bloedlaat, fakture spalk, tande trek, wonde verbind en sekere salwe en poeiers meng. Aangesien hulle besoldiging baie laag was, het hulle ook as barbiere gewerk. Die eerste vier jaar na die volksplanting, is 'n gedeelte van Fort de Goede Hoop as hospitaal gebruik. In 1656 is 'n houtstruktuur opgerig, maar daar is nie met die onstuimige weer van die Kaap rekening gehou nie en binne tien maande na die oprigting het dit omgewaai. Eers in 1664 sou die hospitaal weer herbou word.
Nadat die Kasteel die Goeie Hoop gebou is, is 'n nuwe en groter hospitaal in 1676 opgerig. Die ligging was swak aangesien die slawe snags die vullisemmers daar leeggemaak het. Verder was dit gedurende die winter aan noordooste winde blootgestel en gedurende die somer moes die stank van verrotte seegras verduur word. Terwyl Simon van der Stel goewerneur aan die Kaap was, is 'n groter hospitaal aan die voet van die Kompanjiestuin opgerig. Daar is met die bouwerk gesloer en die hospitaal sou eers in 1699 voltooi word. Dit kon sowat 700 pasiënte huisves. Die eerste hospitaalregulasies is in 1697 deur middel van resolusies aan die Kaap uitgevaardig.
In 1772 het goewerneur Joachim van Plettenberg die hoeksteen van 'n nuwe hospitaal gelê. Bouwerk het egter nie gevorder nie en na 20 jaar was dit nog onvoltooid. Regimente is daarin gehuisves en dit het die naam De Kaserne gekry. Met die eerste oorname van die Kaap deur Brittanje in 1797, was die gebou steeds nie klaar nie.
Teen daardie tyd het die veeboere reeds dieper die binneland in getrek, op soek na beter weiding. 'n Hospitaal het in 1774 reeds by Roody en Tulbagh gestaan. 'n Distriksgeneesheer was in 1786 in die distrik Graaff-Reinet werksaam.
Algemene siektetoestande
Behoorlike higiëne is nie toegepas nie, kwarantynregulasies het aanvanklik nie gedurende epidemies gegeld nie en baie aansteeklike siektes soos pokke, cholera, tifuskoors en dies meer is van oorsee deur die verbyvarende skepe aan die Kaap versprei. Skeurbuik was volop onder die matrose as gevolg van gebrekkige voedsel en 'n gebrek aan vitamien C. Die drie maande aan boord van klein skepies van Holland na die Kaap en drie maande van die Kaap na Batavia, was geensins bevorderlik vir die gesondheid nie. Soms het tot 'n derde van die bemanning op see gesterf. Aan die Kaap is nagblindheid deur 'n vitamien A-tekort veroorsaak en die gebrekkige dieet het heelwat disenterie onder die koloniste veroorsaak. Sterftes is ook veroorsaak deur geweld, aanvalle deur wilde diere, verdrinking en alkoholisme. Aansteeklike siektes soos tifuskoors, cholera, pokke, maagkoors en pes het voorgekom. Ander algemene siektes was frakture en wonde, tuberkulose en ander longinfeksies, tetanus, angina, geelsug, ooginfeksies en veneriese siektes. Kroniese siektes soos jig en rumatiek was volop.
Gedurende die 17de en 18de eeu is algemeen geglo dat siektes veroorsaak is deur die aanwesigheid van gifstowwe in die liggaam. Een manier om van die gifstowwe ontslae te raak, was om bloed te laat. 'n Aar is in die lengte oopgesny, sodat bloeding kon plaasvind. Dit is baie gereeld in koors- en inflammasietoestande toegepas. By hierdie manier van bloedlating is 'n spesiale glas oor die gesnyde aar geplaas en die vakuum wat ontstaan het, het die bloed vinniger uitgesuig. Bloedsuiers is ook op pasiënte geplaas. Daarmee saam is 'n purgasie of braakmiddel toegedien. Klismas is as 'n verdere behandeling toegedien. Die vroeë geneeshere het kennis gehad van baie poeiers, druppels, pleisters en dies meer. Hulle kon wonde goed behandel en amputasies is dikwels gedoen.
Pokke was 'n dodelike siekte gedurende daardie twee eeue. Aan die Kaap het die eerste gevalle voorgekom nadat slawe in 1713 klere van besmette matrose gewas het. Die epidemie het vinnig versprei en talle sterfgevalle het daagliks voorgekom. Die Khoi, wat geen immuniteit teen die siekte gehad het nie, het by die honderde gesterf en daar is bepaal dat ongeveer 'n kwart van die bevolking aan die Kaap aan pokke oorlede is. In 1755 het 'n tweede pokke-epidemie die Kaap met noodlottige gevolge getref. Twaalf jaar later, in 1767, was daar 'n derde epidemie, maar nie so ernstig nie, aangesien goewerneur Ryk Tulbagh goeie voorsorgmaatreëls teen die siekte getref het. Kwarantyn is met wetgewing afgedwing en besmette klere is verbrand. 'n Vroeë vorm van inenting is ook gedoen.
Baie koloniste het aan jig gely, want hulle dieet en leefwyse was nie juis bevorderlik vir hul gesondheid nie. Groot hoeveelhede wyn en brandewyn is gedrink en koffie en pyp rook was deel van die man se bestaan. Rooivleis is in groot hoeveelhede verbruik en veral die mans was nie baie aktief nie, aangesien die slawe die meeste van die werk gedoen het. Dr. Häszner het in die 18de eeu behandeling vir jig in sy boek Huiselijk geneeskundig handboek voor de ingesetenen van Nederlands Afrika voorgeskryf. Daarin beveel hy 'n aktiewe lewe aan, baie matige eet- en drinkgewoontes en harthoringsout (ammoniumbikarbonaat) in water of vlierboom-tee kon gedrink word. 'n Aangetaste voet kon in 'n vars geslagte skaap of bok se pens gehou word. Häszner het die handboek geskryf nadat hy in 1791 dr. C.P. Zastron as distriksgeneesheer van Graaff-Reinet opgevolg het. Beserings en wonde het dikwels voorgekom en boegoeasyn is daarvoor, sowel as vir verstuitings gebruik. Pleisters is van verskillende bestanddele gemaak en op sere geplaas. Die San se gifpyle het lewens geëis, waens het dikwels omgeval en beserings veroorsaak en wilde diere, slange en skerpioene het hulle deel bygedra om siektetoestande te veroorsaak. Ledemate moes dikwels as laaste of enigste uitweg geamputeer word.
Ooginfeksies was veral gedurende die somermaande volop en is vermoedelik deur miljoene vlieë aan die Kaap versprei. Oogwater of oogsalf as behandeling was nie baie suksesvol nie. Die oogwater het egter sinksulfaat bevat, wat vandag nog vir die behandeling van konjunktivitis aangewend word. Behandeling met menslike urine was geslagte reeds in Europa bekend en dus ook aan die Kaap gebruik.
Masels het dikwels voorgekom en epidemies in 1738, 1771 en 1789 is beskryf. In sy handboek het dr. Häszner 'n braak- of purgeermiddel vir maselspasiënte voorgeskryf. Bokmis is soos tee op water getrek en moes gedrink word, sodat die masels behoorlik kon uitslaan. Volwassenes en kinders is deur hierdie siekte aangetas.
Aan die Kaap het die vroedvrou 'n belangrike gemeenskapsrol vervul. Wanneer 'n vroedvrou nie beskikbaar was nie, het die vrouens mekaar onderling gehelp. Almal was nie ewe ervare nie en dr. Häszner het party "moordenaars van geheele geslachten" genoem. Kraambedsterftes het dikwels voorgekom en kindersterftes was baie hoog. Abraham van Riebeeck, seun van Jan van Riebeeck, het sewe van sy nege kinders jonk verloor. Teen die einde van die 17de eeu is vrouens aangestel om verpleegkundige dienste te verrig.
Geneeshere en chirurgyns
Gedurende die eerste twee eeue aan die Kaap, was daar 'n hele aantal geneeshere en chirurgyns. Jan Vetteman was die eerste geneesheer wat 'n privaatpraktyk begin het. Melding is ook reeds van dr. Johan Friederick Häszner, 'n Duitse geneesheer, gemaak. Sy vernaamste bydrae was seker die mediese handboek wat hy in 1793 geskryf het. Die 40 hoofstukke handel oor die algemeenste siektes wat aan die Kaap voorgekom het, asook praktiese inligting oor bloedlaat, klisma en die gebruik van veldplante en kruie. Ongelukkig is die boek nooit gepubliseer nie, maar die manuskrip word in die Kaapse Argief bewaar.
Aan die einde van die 18de eeu het die garnisoenregimente hulle eie geneeshere Kaap toe gebring. Onder hulle was drr. Liesching, Wehr en Biccard. Dr. Liesching was ook die persoon wat 'n botaniese tuin vir die kweek van medisinale kruie aangelê het. Hy sou later die eerste president van die Suid-Afrikaanse Mediese Vereniging word.
In die binneland was die meeste koloniste en veeboerpioniers van mediese dienste verstoke. Gaandeweg het hulle die medisinale waarde van kruie en veldplante ontdek en het ook heelwat by die Khoi geleer. Ouvrouens het met baie rate gedokter, waarvan heelwat nog op bygeloof gebaseer was. Die mense het egter geloof gehad in die patente medisyne, waaronder die Hallemedisyne wat uit Duitsland ingevoer is. Aptekers het baie middels plaaslik gemeng en dis dan deur smouse die binneland ingeneem.
Aan die begin van die 19de eeu was daar nog steeds 'n tekort aan dokters dié wat wel daar was, het nie veel opleiding gehad nie. Die koloniste het net in uiterste gevalle die hulp van 'n geneesheer ingeroep. Tereg het 'n jong dogter van Swellendam opgemerk dat geen dokter 'n behoorlike bestaan kon maak nie, aangesien die boere slegs braak- en purgeermiddels gekoop het en elke kolonis dus sy eie dokter was.
Teen 1812 het Graaff-Reinet reeds 'n bevolking van ongeveer 15 000 mense gehad, maar moes sonder die dienste van 'n geneesheer klaarkom. Toe Hinrich Lichtenstein Graaff-Reinet in 1804-1806 besoek het, was 'n skeepsdokter besig om daar mediese diens te lewer. Lichtenstein het sy mediese voorrade vir hom aangevul. Hierdie isolasie en die groot afstande van die buitedistrikte van Kaapstad af, het die pioniers gedwing om selfversorgend te wees – ook in hulle stryd teen siekte en dood. Die enkele geneeshere het buitendien verkies om eerder in dorpe naby die Kaap te praktiseer. Daar was geen hospitale in die binneland nie en die pionier, met sy sterk onafhanklikheidsin, het nie graag sy siekes laat hospitaliseer nie. Dit was dus genoegsame rede vir die ontstaan van so 'n uitgebreide volksgeneeskuns.
Huisapteke en lekepraktisyns
Die moeder in elke gesin het 'n huisaptekie saamgestel uit patente medisyne wat sy kon aanvul wanneer 'n smous hulle besoek het. Die meeste het ook 'n deeglike kennis van die medisinale waarde van kruie en ander veldplante gehad. Verder was hulle vertroud met die maak van sekere pleisters, kon absesse dreineer, bloeding stop, frakture spalk, wonde verbind en insek- en slangbyte behandel.
In elke gemeenskap was daar lekepraktisyns – diegene wat besondere goeie mediese hulp kon verleen en ook heelwat suksesse met hulle behandelings behaal het. Aan die ander kant was daar nog nie wetgewing teen kwaksalwers nie en die pioniers het dikwels bedroë daarvan afgekom omdat hulle openlik uitgebuit is. Medisynebeheer het nog nie bestaan nie en geneemmiddels is deur dokters, aptekers en algemene handelaars voorsien. Laasgenoemde groep het dit dikwels in groot hoeveelhede bekom wanneer 'n skip gestrand het. Smouse het dit verder die binneland in geneem en aan die pioniers verkoop. Pryse was ook nie vasgestel nie en enige denkbare prys is gevra. Duitse, Engelse en Nederlandse aptekersboeke is deur lekepraktisyns geraadpleeg, wat dikwels misverstand en wanpraktyke in die hand gewerk het.
Geneeshere was baie skaars in die binneland. Getuienis van enkeles word genoem. Die mediese dienste wat die sendelinge gedurende die 19de eeu gelewer het, moet nie uit die oog verloor word nie. Al die sendelinge wat in Duitsland gestudeer het, het ook mediese opleiding ontvang. 'n Voorbeeld van so 'n persoon is Johann August Ludwig Zerwick, wat op 1 Junie 1885 op Middelburg, Transvaal, oorlede is. Daar was nie net 'n ernstige tekort aan geneeshere in die binneland nie; apteke en opgeleide aptekers was net so skaars. Aan die begin van die 19de eeu was daar nege apteke in Kaapstad. In April 1807 is 'n proklamasie uitgevaardig waarvolgens nie net regulasies vir geneeshere neergelê is nie, maar ook vir aptekers. A.L. Emerson en L.G. Biccard sou elke kwartaal alle apteke besoek en verouderde en ongewenste medisyne vernietig. Aptekers en handelaars in medisyne is ook aanspreeklik gehou vir die uitreiking van opium, arseen en ander skadelike stowwe. Dit moes op 'n veilige plek bewaar word en gevaarlike hoeveelhede mag net met geskrewe verlof van die fiskaal uitgereik word. Die bekende dr. James Barry het in 1823 sterk te velde getrek teen die onverantwoordelike verspreiding van medisyne onder die dekmantel van Patente Medisyne, Halliese medisyne ens. Verskaffers is persoonlik vir die verspreiding verantwoordelik gehou en sou vervolg word indien medisyne verkoop is wat nie eers deur die Koloniale Mediese Inspekteur goedgekeur is nie.
.ky
.ky is die Internettopvlakdomein vir die Kaaimanseilande.
Geskiedenis van geneespraktyk in Suid-Afrika
Huisapteke en lekepraktisyns
Gedurende die 19de eeu het die mediese dienste verbeter en waar nuwe dorpe gestig is, het geneeshere, aptekers en verpleegkundiges oor Suid-Afrika versprei. Kennisoordrag en beter opleiding het verseker dat 'n nuwe era op geneeskundige gebied in die 20ste eeu ingelui is.
.ky
Eksterne skakels
Toppdomän
Geskiedenis van geneespraktyk in Suid-Afrika
Volksgeloof rondom geneeskunde
In die vroegste tye het geneeskunde uit 'n verskeidenheid van instinkte, bygeloof, oorlewering en fyn waarneming bestaan, wat uiteindelik die basis van volksgeneeskunde gevorm het. Aanvanklik was dit ondergeskik aan die mistieke lewensbeskouing van die omgewing en het later onder die druk van godsdienstige opvattings of filosofiese beskouings floreer. Heelwat dwalings en mislukkings was deel daarvan, maar die ingebore neiging by die mens om hulp aan noodlydendes te verleen, het hom genoop om, al was dit redelik ordeloos, geneesmiddels en rate te versamel. Tyd vir die ontwikkeling van 'n wetenskap was daar nie. Baie van daardie vreemdsoortige middels vind 'n mens nog in ou kruieboeke, versamelings resepte en farmakopeë.
Dat bygeloof 'n groot rol in die volksgeneeskuns gespeel het, kan nie ontken word nie en ook op Suid-Afrikaanse bodem het dit 'n vastrapplek gekry. Deur die eeue was hierdie geloofselemente 'n wisselwerking tussen die amptelike kerkgeloof en die bygeloof. Die Kaapse koloniste het van die bygelowe uit Europa saamgebring en dié gelowe is verder aangevul met dinge wat hulle by volkere met wie hulle in aanraking gekom het, soos die San en die Khoi, geleen het. Onder nuwe omstandighede aan die Kaap het heelwat nuutskeppinge ontstaan, aangesien hulle by ander omstandighede op 'n nuwe bodem moes aanpas.
Siekte is as iets konkreets wat in die liggaam geskuil het en wat deur 'n sterker mag uitgedryf moes word, beskou. Dit is die geloof van die emanisme. In die geval van maagpyn, moes purgeer- of braakmiddels aangewend word om die siektetoestand uit te dryf. Net so is vryfhitte veral teen koorsblare en karkatjies aangewend. 'n Goue ring is in die handpalm warm gevryf om die inwonende krag te aktiveer en dan op die seerplek geplaas. Gewoonlik is dit volgens 'n magiese getal, soos vyf of sewe maal herhaal. Medisyne is gewoonlik op die nugter maag gedrink, want dan is die inwonende kragte op hulle suiwerste. 'n Mens vind dat met die warmbronkuur, van die water ook op die nugter maag gedrink is.
Verder vind 'n mens die animisme, waar die inwonende krag van sy draer geskei kan word. Hierdie krag het 'n eie wil en persoonlikheid, kan goed op kwaadwillig wees en kan vatbaar vir bevele en rituele handelinge wees. Een van die oudste animistiese rites wat die mens gebruik het om geluk en behoud van die lewe te verseker, vind 'n mens in die niesgewoonte met die heilwens daarby. Die opvatting is dat 'n bose gees onmiddellik na 'n nies die liggaam kan binnedring en 'n seënwens sou dit teenwerk. Die mens het wel 'n verband tussen die nies en gesondheid besef, maar was nog totaal onkundig teenoor kiemoordrag. Daar is ook verskeie bygelowe aan die nies gekoppel: indien 'n siek man een keer sou nies, was dit sy doodsaankondiging, maar indien hy twee keer sou nies, het dit sy herstel beteken.
Geneesmiddels uit die natuur
Van die beste skoolgeneesmiddels het 'n mens te danke aan die gawe wat die mens geopenbaar het om deur fyn waarneming, of blote toeval, plantaardige middels vir sekere siektetoestande aan te wend. Algaande is vasgestel watter kruiesoort bepaalde siektes genees. Die mediese toepassing van kruie en speserye gaan so ver terug as die Antieke Oudheid, maar is die eerste keer op 'n verantwoordbare wyse deur Dioscorides, 'n Griekse geneesheer in die Romeinse leërs van Nero, beskryf. Die uitgebreide handelstransaksies van die Romeinse Ryk het verseker dat dié kennis dwarsdeur die wêreld bekend geword het.
In Suid-Afrika het die Khoi 'n uitgebreide kennis van kruie besit, waarvan heelwat van die San oorgeneem is. Dit het 'n aansienlike agtergrond vir die blanke Suid-Afrikaners se volksgeneeskunde gevorm, in besonder die kennis van geneeskragtige kruie.
Aanvanklik was die genesende waarde van kruiemiddels afhanklik van hulle toorwaarde of die bonatuurlike vermoëns van die persoon wat die medikasie voorgeskryf het. Wetenskaplik beskou, besit kruiemiddels sekere kwaliteite waardeur dit as sweetdrywend, uriendrywend, lakserend, koorswerend of as braakmiddels aangewend kan word.
In die 17de eeu is kruie in die Kompanjiestuin in die Kaap aangeplant. Van der Stel het voorbeelde en saad na die bekende mediese tuine in Amsterdam gestuur en plante is in die hospitaal aan die Kaap gedroog. Reisigers het gereeld die Kaap aangedoen, togte na die binneland onderneem en interessante plantsoorte versamel.
Verder is daar die warmwaterbron as kuur. Dit is 'n baie ou Wes-Europese tradisie wat sedert die 16de eeu weer 'n oplewing beleef het. Eers teen die einde van die 19de eeu sou dit weer begin kwyn, veral as gevolg van toenemende vooruitgang op geneeskundige gebied. Die terapeutiese aanwending van water word reeds in die Bybel vermeld. Naas die Goddelike ingryping moes die helende water lopend wees, opborrelend of roerend en van 'n bepaalde plek. Geloof het ook 'n groot rol gespeel.
Patente medisyne
Hand aan hand met die bygeloof en geneesmiddels uit die natuur, vind 'n mens ook 'n groot verskeidenheid patente medisyne in die vorm van druppels, olies, poeiers, pille, balsems, salwe en essense. Hierdie medisyne het eintlik die vernaamste deel uitgemaak van huisapteke wat gedurende die 19de eeu 'n besondere plek in elke gesin ingeneem het. Die meeste middels was breëspektrummiddels, aangesien dit vir 'n hele reeks kwale, ipekonders en mankemente gehelp het.
Sommige van dié middels was reeds gedurende die 17de en die 18de eeu bekend. Gedurende die 19de eeu sou patente medisyne egter sy beslag kry en vandag word dit steeds gebruik. Dit was teen die 19de eeu die gebruik om bykomende medikamente uit die huisapteek saam met die badkuur vir sekere siektetoestande te gebruik.
Die Hallesche Medicamenten, of Halliese medisyne, het in Suid-Afrika baie gewild geword en het later met plaaslike vervaardigde medisyne die belangrikste gedeelte van die huisapteek uitgemaak. In 1696 is die Franse Weeshuis in Halle in Maagdenburg in Duitsland gestig. Met die verkope van hul medisyne is duisende weeskinders van 'n nuttige opleiding voorsien. Die medikamente het vinnig na Nederland en sy kolonies versprei.
Sy take het hy pligsgetrou en akkuraat uitgevoer. Hy was een van die eerste aptekers wat chloroform in Suid-Afrika verkoop het. Heelparty oorsese firmas het Lennon as hulle agent aangestel en gou kon hy sy eerste apteek in Grahamstad open. Daar het hy in patente en Hollandse medisyne handel gedryf. Hy het ook die grondslag gelê vir die stigting van afdelings in die apteek vir snykundige instrumente, glasware, homeopatiese medisyne en fotografiese benodighede. Revell Fairclough, vakleerling van dr. Jurgens in Kaapstad, het spoedig Lennon se assistent in Port Elizabeth geword.
Die aptekersbedryf het uitgebrei. Teen 1868 is Lennon terug Brittanje toe. Fairclough het sy sake behartig en Lennon het dikwels per skip Kaap toe gekom. Juis tydens so 'n seetog het hy ernstig bronchitis opgedoen. Niks kon vir hom gedoen word nie en op 14 Mei 1877 is hy op see oorlede. Sy vrou het die firma aanvanklik beheer en verder uitgebrei. Die eerste Kaapstadse tak is in 1884 gestig en takke in Kimberley en Durban het gevolg. Elizabeth Lennon is later terug Brittanje toe. Die firma het so uitgebrei, dat dit 'n groot nywerheidsonderneming in Suid-Afrika geword het – iets waarvan Lennon self nooit sou kon droom nie.
Die inhoud van Lennon se Hollandse medisyne het baie met die Halliese medikamente ooreengestem. Dit was ook breëspektrummedikasie en is aangewend vir verkoues, duiseligheid, kroep, blaas- en nierprobleme, verstuitings, jig en rumatiek, slaaploosheid, bloedsuiwering, maagpyn, koliek, krampte en winderigheid, diarree maar ook hardlywigheid, asma, rugpyn, rusteloosheid en swak eetlus.
Homeopatie
Die laaste groep medikamente wat gedurende die 19de eeu deur die pioniers in Suid-Afrika toegepas is, is die homeopatiese middels. Hierdie geneeswyse verskil van al die voorafgaandes, aangesien dit miskien nouer by die skoolgeneeskunde aansluit. Natuurmiddels en ander patente medisyne is ter goeder trou deur leke aangewend, met ŉ onwrikbare vertroue in die deugsaamheid daarvan en met die bewuste doel om siektes te verhoed of te genees. Homeopate aan die ander kant het opleiding ontvang en die medikasie is empiries getoets. Nogtans het dit nie so 'n groot vastrapplek in die volksgeneeskunde gekry soos die natuurmiddels en patente medisyne nie.
Die vader van homeopatie is Christian Friedrich Samuel Hahnemann, wat op 10 Mei 1755 in Meissen, Duitsland gebore is. Hy was 'n skrander seun en op 15-jarige ouderdom het hy reeds in die Klassieke gestudeer. In 1779 het hy met 'n dissertasie oor aandoenige wat spasmas veroorsaak gepromoveer. Hy het in verskeie Duitse dorpe gepraktiseer en toe hy in 1780 weer na Leipzig teruggekeer het, het die toestand van die praktiese geneeskunde hom met afkeer vervul.
Hy het besluit om hom met medisynebereiding (farmaseutika) en chemie besig te hou en het heelwat mediese werke vertaal. In 1805 is sy werk, De Geneeskunde der ervaring gepubliseer, waarin hy vir die eerste keer die woord homeopatie gebruik het. Van toe af sou hy ook deur die geneeshere verwerp word. Hy het hom tot die leke gewend deur populêre geskrifte te versprei en sy stellings in die praktyk te bewys. Dit het geneeshere genoodsaak om die homeopatie te bestudeer en baie was dit met Hahnemann se beginsels eens. Hy het hom uitsluitlik op chroniese siektes toegespits en van 1828 tot 1830 het hy De Chronische Ziekten gepubliseer. In 1829 is 'n homeopatiese kliniek in Leipzig gestig. Sy publikasies het heruitgawes beleef en homeopatie is op 'n vaste grondslag geplaas. In 1843 is hy op 89-jarige leeftyd oorlede, ná 'n lewe van stryd – eers teen armoede en later teen vooroordele, maar aan die einde het hy die agting verwerf wat hom toegekom het.
Hoewel homeopatie gedurende die tweede helfte van die 18de eeu sy beslag in Europa gekry het, sou dit eers teen die middel van die 19de eeu in Suid-Afrika gebruik word. In 1857 het mnr. Hugh Eaton die middels hier bekendgestel. Hy het sy opleiding in homeopatie in Engeland ontvang. 'n Jaar later het 'n Hollandse vertaling van die homeopatiese medisynegids in Kaapstad die lig gesien. Mettertyd het homeopatiese middels oor die hele Suid-Afrika versprei. Dit was veral die Duitse sendelinge wat bedrewe homeopate was. Hulle het nie slegs hulle gemeentelede gedokter nie, maar die pioniers het ook daarby gebaat. As deel van hulle opleiding is hulle ook in die gebruik van homeopatiese en elementêre geneeskunde geskool. Die meeste het hulle eers op sendingstasies oral in Suid-Afrika gevestig, maar aangesien homeopatie 'n beter inkomste verseker het, het 'n aantal later voltyds as homeopate begin werk.
Slot
Die mens het in ontwikkeling oor millennia in sy stryd om oorlewing en om siektes en beserings die hoof te bied, deur van verskillende gelowe gebruik te maak en ook natuurmiddels nuttig aan te wend. Al die kennis wat só opgedoen is was ook nie nutteloos nie, want waardevolle waarnemings kon daartoe lei dat baie plant- en dierprodukte vandag nog in geneesmiddels aangetref word.
Stelselmatig het kommunikasie, opvoeding en 'n deeglike geneeskundige diens oor Suid-Afrika versprei. Meer geneeshere, aptekers en opgeleide verpleegkundiges het die platteland begin bedien. Voorkomende gemeenskapsdiens het die gesondheidspeil verhoog. Beter opleiding het die diversiteit van geneespraktyke afgeskaal en op 'n beter grondslag geplaas. 'n Veranderende gemeenskap het dus bygedra dat tradisionele- en volksgeneeskunde teen die einde van die 19de eeu al meer plek vir die wetenskapgebaseerde geneeskunde gemaak het. Tog bly hierdie geneeskundige tradisies 'n belangrike deel van die Suid-Afrikaanse kultuurgeskiedenis.
Bronne
Wilmans, J. 1990. Geneespraktyke in Suid-Afrika tot 1900. Nasionale Kultuurhistoriese en Opelugmuseum, vol 2, no. 1.
Slag van Iwo Jima
Die Slag van Iwo Jima het begin op 19 Februarie 1945 toe die Geallieerde magte die Iwo Jima-eiland ingeval het om dit oor te neem van die Japannese magte. Die eiland is op 16 Maart veilig verklaar deur die Geallieerdes alhoewel gevegte tot die einde van Mei voortgeduur het. Luitenant-Generaal Tadamichi Kuribayashi was in beheer van die Japannese magte op die eiland.
Darien Angadi
Darien Angadi (19 Maart 1949 – 5 Desember 1981) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rol in die televisiereeks Sexton Blake and the Demon God (1978).
Robin Weigert
Robin Weigert (gebore 7 Julie 1969) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Good German (2006), Synecdoche, New York (2008), en The Sessions (2012), en in die televisiereeks Deadwood (2004).
Jan Schweiterman
Jan Schweiterman is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Good Burger (1997) en Fallen Arches (2000), en in die televisiereekse NightMan (1997) en Beyond Belief: Fact or Fiction (1997).
Hendrik Schoeman
Hendrik Stephanus Johannes Schoeman (gebore 11 Junie 1927 te Witklip, Delmas, Transvaalprovinsie en oorlede op 12 Februarie 1995 in Delmas) was 'n Suid-Afrikaanse beroepsboer en politikus.
Hy was lid van die Nasionale Party en lid van die parlement vir die kiesafdeling Standerton (1966-1974) en Delmas (1974-1986), adjunkminister van landbou (1968-1972), daarna minister van landbou (1972-1980) in die regerings van John Vorster en P.W. Botha, Landbou en Visserye (1980) en laastens Minister van Vervoer (1980-1986) in die kabinet van P.W. Botha.
Vanadium-50
Vanadium-50 (chemiese notasie V) is 'n langlewende radioaktiewe isotoop van vanadium.
Vanadium-51
Vanadium-51 (chemiese notasie V) is 'n stabiele isotoop van vanadium. Dit is die enigste stabiele isotoop.
Neutrondiffraksie
Die koherente strooiingslengte vir termiese neutrone is slegs 0,402 fm en dit maak die element amper onsigbaar in neutrondiffraksie. Vanadium word soms gebruik vir monsterhouers ens., hoewel dit inkoherente strooiing en absorpsie veroorsaak.
Neutronaktivering
V kan met blootstelling aan neutrone bepaal word. Dit vorm die radioaktiewe isotoop V, wat 'n foton van 1432 KeV uitstraal.
Merwe Scholtz
Merwe Scholtz (gebore Hendrik van der Merwe Scholtz; 8 Julie 1924 – 12 Januarie 2005) was 'n professor in Afrikaanse letterkunde en taalwetenskap aan die universiteite van Pretoria, Amsterdam, Kaapstad en Stellenbosch. Hy was ook 'n Afrikaanse digter en skrywer van verskeie letterkundige resensies en artikels.
Lewe en werk
In Augustus 1947 vertrek hy na die Gemeentelike Universiteit van Amsterdam, waar hy aan die einde van November 1949 sy doktorale eksamens cum laude aflê en in 1950 onder professor W.G. Hellinga promoveer met die proefskrif “Sistematiese verslag van ’n stilistiese analise (Eugène Marais ‘Die towenares’)”, wat later gepubliseer word. Hy tree in Januarie 1948 in Ede in Nederland in die huwelik met Rita Karstel, oudste dogter van mnr. en mev. O.A. Karstel van Bloemfontein. Die egpaar het drie seuns, Marius, Merwe en Mark.
By sy terugkeer in 1950 na Suid-Afrika is hy dosent, later senior lektor en vanaf 1955 medeprofessor aan die Universiteit van Pretoria en volg dan in 1959 vir N.P. van Wyk Louw op as hoogleraar in Amsterdam. Hy lewer sy intreerede onder die titel “In en om die gedig”, oor Jan F.E. Celliers se gedig “Dis al”, op Maandag 26 Oktober 1959 Onder sy studente hier is Roswitha Geggus, Rouston Gilfillan, Abraham H. de Vries en Leendert Dekker. In 1963 keer hy terug na Suid-Afrika en is hy hoogleraar in taalwetenskap, agtereenvolgens vanaf 1963 aan die Universiteit van Pretoria, vanaf 1966 aan die Universiteit van Kaapstad en vanaf 1979 aan die Universiteit van Stellenbosch.
In 1963 word hy deeltydse lid van die Publikasieraad en later ook voorsitter van komitees wat publikasies beheer en ’n voorsitter van deskundige komitees. In sy Kaapstadse en Stellenbosse periodes dien hy ook in die bestuur van die Kaapse Raad vir Uitvoerende Kunste (KRUIK) en in die Letterkundige Kommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, terwyl hy ook in die laat sewentigerjare voorsitter is van laasgenoemde komitee. Hy tree af in 1986 en bly in Higgovale in Kaapstad, teen die hange van Tafelberg, Saam met Adam Small, Jans Rautenbach en Pieter Fourie speel hy in Julie 1994 ’n leidende rol met die beplanning en oprigting van die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn. Hy word later opgeneem in die Monte Rosa-tehuis vir bejaardes in Vredehoek in Kaapstad, waar hy op Woensdag, 12 Januarie 2005 aan beroerte oorlede is.
Skryfwerk
Sy gedigte word gebundel in “Vlugtige spore”, wat hy byna dertig jaar later opvolg met “Grimas” en nog later met “Mantessa”. “Vlugtige spore” is kennelik nog jeugwerk en mis oor die algemeen diepgang, maar munt tog uit met tegniese vaardigheid en gevoeligheid vir woordkeuse. Die bundel bevat hoofsaaklik stemmingspoësie, met die deurlopende tema van die ontstaan van lewe met die wete dat die dood die enigste moontlike einde is, wat reeds deur die bundeltitel gesuggereer word. Stemmingsverse soos “Laatherfs”, “Lente” en “Onrus” bevat suggestiewe beelding en gedigte soos “Die oproep”, “Beatrijs” en “Ulysses” is mooi beelding van die heimwee en leed van ander. “Elemente” is ’n hoogtepunt met sy vergelyking van die vele vreugdes wat die geliefde bied met die versplinterde ligstrale uit ’n kristal, waarin beeld en die verklaring dig met mekaar verweef is.
“Grimas ” bevat verse wat tussen 1969 en 1973 ontstaan het. Die titel suggereer sinies-geamuseerde waarnemings, wat dan ook reg laat geskied aan die gedigte in die bundel. Effektief is die vernuftige taalspel en woordspel, waardeur veral die oomblik vasgevang word waartydens verskillende moontlikhede nog bestaan, voordat die besluit geneem word tot aksie. In die eerste afdeling word die mens binne die spel van die lewe geplaas, met ironie en sinisme oor veral die teenstelling tussen jeugdige opwinding en latere werklikheid. Die sjarmante “Tafelrym” ontgin die klank en betekenis van “radys”, “patrys” en “paradys”, terwyl “Sewejaartjie” eweneens klankspel is, met effektiewe progressie vanaf “droog” na “windpomp”. Illusies word gestroop in die tweede afdeling, waar die kringloop van geboorte en dood die tydelikheid van die lewe beklemtoon. Veral treffend is “Heilige Barbara” se taalspel en die geslaagde opbou deur die herhaling van motiewe. Hierdie verse gee ook ’n unieke aksent aan die verse oor die heiliges in die Afrikaanse poësie. “Ophelia” het hierdie karakter uit Shakespeare se “Hamlet” as onderwerp. Die ironie van die lewe is die sentrale gedagte in die derde afdeling. “Dagbreekdief” is die vernuftige uitbeelding van die jakkals na sy nagtelike vangs onder die hoenders, terwyl “Passeerde hings” die verhaal van Wolraad Woltemade na ’n kontemporêre tydperk verplaas. In “Boompraatjies” word die bome se gesprek oor ’n alkoholiese geval pragtig weergegee met behulp van klanke en woorde wat telkens by die karakter van elke boom aansluit. Die laaste afdeling bring al die voorafgaande in balans. Hier word die feit van die kringloop van die lewe, ook in die natuur, aanvaar en word hede en verlede in sinvolle samehang geskets. Hierdie balans is egter ook spel, sodat alles blywende teenspraak is. “Namib” dien byvoorbeeld paradoksaal as bron van water.
“Mantessa” se gedigte behandel veral die erotiese ervaring tussen man en vrou en hierdie tema word reeds deur die titel aangekondig, naamlik man + Tessa of die vroulike vorm van mantis, wat ’n bidsprinkaan of hotnotsgot is. In laasgenoemde verband is dit belangrik dat die hotnotsgot-wyfie die mannetjie na paring opvreet. Die bidsprinkaan suggereer ook iets van biddende heiligheid. Benewens die erotiese is reis ’n deurlopende tema, waar met nuwe oë na bekende plekke of die natuur gekyk word. Die spreker is dikwels die ouer man met sy bepeinsinge oor die dood en die dinge wat nog plesier verskaf, soos familie en plekke. Die gedigte sluit in toonaard aan by die “Klipwerk” gedigte van N.P. van Wyk Louw, terwyl ’n digte web van kruisverwysings (byvoorbeeld spinnerak en botterblom) die bundel in ’n eenheid bind.
Van sy gedigte word opgeneem in versamelbundels soos “Groot verseboek”, “Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte”, “Afrikaanse natuurpoësie”, “Die dye trek die dye aan”, “Goudaar”, “Miskien sal ek die wingerd prys”, “Woordpaljas”, “Verse vir Opperman”, “My Afrikaanse verseboek”, “Die goue vreugde” en “Uit ons digkuns”, terwyl hy ook gedigte in tydskrifte soos Standpunte publiseer.
As literator lewer hy ’n belangrike bydrae. Sy proefskrif, “Sistematiese verslag van ’n stilistiese analise (Eugène Marais ‘Die towenares’)” ondersoek hierdie bekende gedig van Marais aan die hand van die stilistiese metode, waarvolgens die styl van die gedig, eerder as die grammaties-sintaktiese, die vernaamste ondersoekmiddel word. Hy slaag daarin om die skoonheid van die gedig self uit te lig op ’n besondere wyse. Kritiek kan egter ingebring word teen praktiese waarde van die stilistiese metode as sodanig, aangesien die omvangrykheid van hierdie benadering dit moeilik of selfs onmoontlik sal maak om meer as ’n beperkte aantal gedigte so te ontleed. Saam met professor W.G. Hellinga gee hy ’n meer uitvoerige uiteensetting van die metodes van die stilistiek op linguistiese grondslag in “Kreatiewe analise van taalgebruik”. Sy belangrikste kritiese opstelle word gebundel in “Die herout van die Afrikaanse poësie en ander opstelle” (waar die titel verwys na ’n opstel oor Pulvermacher) en “Die teken as teiken”. In hierdie essays blyk sy besondere gerigtheid op die wyse waarop taal funksioneer en sy belangstelling in literêr-teoretiese aangeleenthede, waar hy telkens op polemiese wyse standpunt inneem teen ander kritici. Die opstelle beïndruk verder met die skerpsinnige blootlê van patrone in die struktuur van die kunswerk en onverwagte maar telkens deurdagte interpretasies.
Hy lewer bydraes tot ’n verskeidenheid van publikasies, insluitende “Wyn en wysheid”, waarin ook opstelle van Marthinus Versfeld en I.L. de Villiers opgeneem is. As redakteur is hy verantwoordelik vir “Wynland”, ’n verkenning van die Wes- en Suid-Kaapse wyndistrikte met die hulp van ’n aantal medewerkers. Hy stel ook die “Versamelde prosa” van Boerneef, “Versamelde gedigte” van A.G. Visser (beide voorsien van ’n insiggewende inleiding), en die twee kortverhaalbundels “Vertellers” saam, waarin werke van ouer en jonger skrywers opgeneem word en hy ook verhale uit die vergetelheid opdiep. In “Die lewende Totius” is hy redakteur van ’n bundel met literêr-wetenskaplike opstelle oor die werk van Totius en hy skryf ’n inleiding en versorg die uitgawe van “Joernaal van ’n Trek: Uit die dagboek van Erasmus Smit”. Hy redigeer ook “Leipoldt 100”, ’n bundel met studies oor C. Louis Leipoldt wat tydens die eeufees van hierdie digter verskyn. As vertaler lewer hy ’n bydrae deur Aristophanes se “Die paddas” in Afrikaans oor te sit met gebruik van die Engelse en Duitse vertalings.
Eerbewyse
Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns ken in 1979 die Gustav Prellerprys vir Literatuurwetenskap en Letterkundige Kritiek aan hom toe.
Nico Malan-pas
Die Nico Malanpas is 'n bergpas net buite Seymour op die R67-hoofpad tussen Queenstown en Fort Beaufort in die Oos-Kaap. Die pas is in 1967 geopen, met 'n hoogte van 1 456 m bo seevlak en 'n maksimum helling van 1:12.
Ohrigstad
Ohrigstad is 'n klein dorpie 45 km noord van Lydenburg in die Limpopoprovinsie van Suid-Afrika.
Geskiedenis
Ohrigstad is oorspronklik in 1845 deur 'n groep Voortrekkers onder die leierskap van Andries Hendrik Potgieter gestig en dra die naam van 'n Nederlandse weldoener, Georgius Ohrig, wat met die stigting behulpsaam was. Nadat malaria 'n aantal slagoffers onder die setlaars geëis het, moet hulle die dorp verlaat en keer eers later na die suksesvolle bestryding van die siekte weer terug. Dit was ook die tweede oudste dorp in die ou Transvaal-provinsie.
Besienswaardighede
'n Begraafplaas en die ruïnes van 'n fort uit die Voortrekkertydperk kan nog steeds besigtig word.
Die Eggogrotte is 35 km noord van Ohrigstad geleë. Die bekende Abel Erasmuspas is ook bereikbaar vanaf Ohrigstad op die pad na Hoedspruit.
Vuurwapen
'n Vuurwapen is 'n enige tipe skietwapen wat ontwerp is om geredelik deur 'n individu gedra en gebruik te word. Die term word in verskillende lande wetlik verder gedefinieer.
Die eerste vuurwapens het in die 10de-eeuse China ontstaan, toe bamboesbuise met kruit- en korrelprojektiele op spiese gemonteer is om die draagbare vuurlans, deur 'n enkele persoon te laat werk, wat later effektief as 'n skokwapen in die Beleg van De'an in 1132, gebruik is. In die 13de eeu is vuurlanslope met metaalbuise vervang en in die metaalloop-handkanon omskep. Die tegnologie het gedurende die 14de eeu geleidelik deur Eurasië versprei. Ouer vuurwapens het gewoonlik swart poeier as dryfmiddel gebruik, maar moderne vuurwapens gebruik rooklose poeier of ander dryfmiddels. Die meeste moderne vuurwapens (met die noemenswaardige uitsondering van gladde haelgewere) het geriffelde lope om draai aan die projektiel te gee vir verbeterde vlugstabiliteit.
Moderne vuurwapens kan beskryf word deur hul kaliber (d.w.s. loopdeursnee). Vir pistole en gewere word dit in millimeter of duim (bv. 7,62 mm of 0,308 duim) gegee, of in die geval van haelgewere volgens hul maat (bv. 12 ga. en 20 ga.). Hulle word ook beskryf deur die tipe aksie wat gebruik word (bv. voorlaaier, agterlaaier, sluitaksie, pompaksie, rewolwer, semi-outomaties, ten volle outomaties, ens.), Tesame met die gewone maniere van hantering (d.w.s. hand- of meganiese montering ). Verdere klassifikasie kan verwys na die tipe loop wat gebruik word (d.w.s. geweer) en na die looplengte (bv. 24 duim), na die vuurmeganisme (bv. lontslot, ratslot, vuursteenslot of perkussieslot), na die ontwerp se primêre beoogde gebruik ( bv. jaggeweer), of na die algemeen aanvaarde naam vir 'n spesifieke variasie (bv. Gatling-vuurwapen).
Skuts rig vuurwapens op hul teikens met hand-oog-koördinasie, deur óf ystervisiere óf optiese visiere te gebruik. Die akkurate reikafstand van pistole oorskry oor die algemeen nie 100 meter nie, terwyl die meeste gewere akkuraat is tot 500 meter met ystervisiere, of tot langer afstande terwyl optiese visiere gebruik word. (Vuurwapenrondtes kan gevaarlik of dodelik wees ver buite hul akkurate bereik; die minimum afstand vir veiligheid is baie groter as die gespesifiseerde afstand vir akkuraatheid). Doelgeboude sluipskuttergewere en teenmateriaalgewere is akkuraat tot afstande van meer as 2 000 meter.