cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meestersgraad in Besigheidsadministrasie
Oorsig
Die ontwerp van die MBA-studie kom uit die Verenigde State, maar MBA word nou in baie lande onderrig. Anders as 'n gewone meesters, is MBA-kursus uiters prakties gerig. 'n MBA word nie altyd met 'n tesis afgesluit nie, maar aan die ander kant word daar gereeld gefokus op werkstukke en gevallestudies.
'n MBA-kandidaat kies ook meestal 'n hoofvak waarin hy wil spesialiseer: bemarkingsbestuur, finansiële bestuur, boekhouding, bedryfsnavorsing, bedryfsekonomie, personeelbeleid, besigheidsinligtingstegnologie, internasionale sakebestuur, kwaliteitsbeleid, nie-winsgewende sektor ensovoorts. Afhangend van die tradisie in die MBA-skool, word die studieprogram verder aangevul met 'byvakke' (tweede spesialiteit met minder 'krediete' as die hoofvak) of 'n reeks keusevakke uit ander sakedissiplines.
Die reeks MBA-kursusse is baie uiteenlopend van gehalte en wissel van bekende en uiters veeleisende studieprogramme tot titels met geen of uiters buigbare toelatingsvoorwaardes en minimum of geen eksamenvereistes nie. Sommige programme het ook 'n uitruilprogram vir studente en professore met ander internasionale sakeskole.
Die aantal plekke vir opleiding is dikwels beperk op hoogaangeskrewe programme en die kandidate word gekeur na die gehalte van vorige studies, verwysings en besigheidservaring. Die gestandaardiseerde GMAT-telling speel ook 'n belangrike rol in toelating tot internasionaal-bestuurde MBA-programme. Aan die ander kant het minder hoogaangeskrewe programme 'n baie breër aanstellingsbeleid, waardeur selfs die vereistes vir werkservaring nie altyd toegepas word nie.
Besigheidskole in Suid-Afrika
1 GIBS bied besigheid spesifieke proramme in Londen, Verenigde Koninkryk
2 Nota: vanaf Januarie 2008 het GIBS die Graduate School of Management vervang.
Alix
Alix, geteken deur die Fransgebore Belgiese kunstenaar Jacques Martin, is een van die bekendste Frans-Belgiese reekse van strokiesverhale, wat in die jaar 1948 vir die eerste keer onder die titel Alix, l'intrépide ("Alix, die dappere") in die Journal de Tintin verskyn het. Die strokiesprente behandel die avonture van Alix, die dertienjarige seun van 'n Galliese stamhoof en aangenome seun van 'n Romeinse adellike, en sy metgesel Énak in die tydperk van Gaius Julius Caesar. In opdrag van sy beskermheer Caesar reis Alix na die verste hoeke van die Romeinse Ryk waar hy baiemaal groot gevare trotseer. Die hoofsaaklike tonele is Rome, Gallië, Mesopotamië, Afrika en Klein-Asië. Die tekenstyl van Alix baseer net soos "Die avonture van Kuifie" op die ligne claire en strewe daarna om 'n outentieke indruk van die antieke wêreld te gee.
Die Alix-reeks was 'n goue geleentheid vir Jacques Martin wat nou sy brood met strokiesprente kon verdien en daarnaas ook met sy idool Hergé kon saamwerk. Sedert 1998 word die Alix-strokiesprente deur Rafael Moralès en sy medewerker Marc Henniquiau geteken, terwyl Jacques Martin nog steeds die verhale skryf.
Die album-reeks Les Voyages d'Alix ("Die reise van Alix") behandel die geografiese en historiese agtergronde van die antieke tydperk en is deur die Alix-strokiesprente geïnspireer.
Lily Broberg
Lily Broberg (19 September 1923 – 30 Julie 1989) was 'n Deense aktrise en regisseuse. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Soyas tagsten (1966), Flagermusen (1966), en Going for Broke (1977), en in die televisiereeks Matador (1978).
Odonata
Odonata is 'n orde van vleisetende insekte, waaraan die naaldekokers (Epiprocta) en waterjuffers (Zygoptera) behoort. Naaldekokers en waterjuffers, net soos kakkerlakke, is van die oudste soort insekte op aarde. In prehistoriese tye was Odonata so groot soos valke. Odonata fossiele wat in Kansas, Siberië, en baie ander dele van die wêreld ontdek is, wys dat hulle 'n vlerkspan van ongeveer 76 cm gehad het, dus was hulle die grootste insekte wat ooit bestaan het.
Eienskappe
Verskeie eienskappe onderskei die Odonate van ander insekgroepe – baie klein voelers, baie groot oë (beslaan die grootste gedeelte van die kop), twee pare deursigtige membraanagtige vlerke met baie klein are, 'n lang buiksegment (abdomen), 'n akwatiese larwestadium (nimf) met trageale kiewe (agter), en 'n grypende labium (verlengde kake onder die kop). Daar is vyf-en-twintig lewende Odonata-families, meestal naaldekokers en waterjuffers. Die maklikste manier om 'n naaldekoker of waterjuffer van ander insekte te onderskei, is deur die grootte van die oë en vorm van die buiksegment te vergelyk. As die oë baie groot is in verhouding tot die kop; en die buigsegment is lank en dun, is dit heel waarskynlik 'n spesie in die orde Odonata.
Verskille tussen naaldekokers en waterjuffers
Daar is vier eienskappe wat gebruik kan word om naaldekokers en waterjuffers van mekaar te onderskei: Die oë, liggaamsvorm, vlerkvorm, en die posisie van die vlerke wanneer die insek rus.
Verspreiding
Odonates kom op al die kontinente (behalwe Antarktika) voor, in gebiede waar varswater teenwoordig is. Die meeste spesies in die orde kom in tropiese gebiede voor.
Jean Baptiste Joseph Delambre
Jean Baptiste Joseph Delambre (19 September 1749, Amiens – 19 Augustus 1822, Parys) was 'n Franse wiskundige en sterrekundige.
In samewerking met Pierre Francois André Méchain was sy grootste prestasie die meting van die lengte van die meridiaan tussen Duinkerken en Barcelona. Hierdie deel van die meridiaan, wat ook deur Parys loop, moes gedien het as 'n basis vir die berekening van die lengte van die meridiaan vanaf die Noordpool tot by die ewenaar. Die ekspedisie het plaasgevind vanaf 1792 tot 1799. Die doel was om 'n universeel aanvaarde basis te skep vir die definisie van die meter, wat gedefinieer sou word as 1/10 000 000 van die afstand tussen die Noorpool en die ewenaar.
Delambre het sy loopbaan afgesluit as die Permanente Sekretaris van die Parys Akademie van Wetenskap. Delambre Krater op die maan is vernoem na hom.
Petrozawodsk
Petrozawodsk (Russies: Петрозаво́дск) is die hoofstad van die Republiek van Karelië, ’n federale deelgebied van Rusland. Dit lê sowat 27 km ver al langs die weskus van die Onegameer. Die bevolking in 2013 was 268 946.
Stigting
Op 11 September 1703 het die Russiese staatsman prins Mensjikof ’n nedersetting gestig op bevel van Pieter die Grote om kanonne en ankers te vervaardig vir die Oosseevloot tydens die oorlog van 1700–1721 met Swede. Die naam Sjoeiski Zawod (letterlik "Fabriek aan die Sjoeja-rivier") is aanvanklik gebruik, maar ’n dekade later is die naam verander na Petrofski Zawod ("Pieter se Fabriek"). Die huidige naam is in 1777 hiervan afgelei.
Katie Featherston
Katie Featherston (gebore 20 Oktober 1982) is 'n Amerikaanse aktrise, regisseuse, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Paranormal Activity (2007) en in die televisiereekse The River (2012) en Solace for the Unloved (2017).
Tamzin Outhwaite
Tamzin Outhwaite (gebore 5 November 1970) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Cassandra's Dream (2007) en in die televisiereekse EastEnders (1985), Red Cap (2003), en Hotel Babylon (2006).
Kerberos (maan)
Kerberos is 'n klein natuurlike satelliet (maan) van die dwergplaneet Pluto. Die ontdekking van Kerberos deur M.R. Showalter (wat op 20 Julie 2011 aangekondig is), volg op die ontdekking van Charon in 1978, Nix en Hidra in 2005, en maak dit die vierde bekende maan van Pluto.
Supermarine Spitfire
Die Supermarine Spitfire is 'n Britse enkelsitplekvegvliegtuig wat tydens en na die Tweede Wêreldoorlog deur die Royal Air Force en baie ander geallieerde magte gebruik is. Die Spitfire is in baie variante gebou, deur gebruik van verskeie vlerkkonfigurasies, en is in groter hoeveelhede as enige ander Britse vliegtuig vervaardig. Dit was ook die enigste Britse vegter wat aaneenlopend deur die oorlog in produksie was. Die Spitfire bly 'n gewilde vliegtuig, met ongeveer 53 wat steeds lugwaardig is, terwyl baie ander op statiese uitstallings in lugvaartmuseums dwarsoor die wêreld pryk.
Kerberos (maan)
Fisiese eienskappe
Kerberos het ’n tweelobbige vorm en is sowat 11,9 km op sy breedste en 4,5 km op sy smalste. Dit het ’n albedo soortgelyk aan die ander drie kleiner mane. Tot met die verbyvlug van New Horizons is geglo Kerberos is groter en donkerder.
Supermarine Spitfire
Die Spitfire is ontwerp as 'n kortbereik, hoë-prestasie onderskepvliegtuig deur RJ Mitchell, hoofontwerper by Supermarine Aviation Works. In ooreenstemming met sy rol as 'n onderskepper, het Mitchell die Spitfire ontwerp met sy kenmerkende elliptiese vlerke op die dunste moontlike deursnit; hierdie dun vlerke het die Spitfire in staat gestel om 'n hoër topsnelheid as 'n paar kontemporêre vegters, insluitend die Hawker Hurricane, te behaal. Mitchell het voortgegaan om die ontwerp te verfyn tot en met sy dood aan kanker in 1937, waarna sy kollega Joseph Smith oorgeneem het as hoofontwerper, en toesig gehou het oor die ontwikkeling van die Spitfire deur sy menigte variante.
Kerberos (maan)
Fisiese eienskappe
Nes die ander klein mane het Kerberos nie ’n sinchroniese rotasie nie; sy rotasieperiode was sowat 5,33 dae met die New Horizons-verbyvlug, hoewel dit vinnig oor geologiese tydskale wissel.
Ramones
Ramones is 'n Amerikaanse rockgroep wat gewoonlik ook as die eerste punkgroep geag word. Die groep is in 1974 in Forest Hills, Queens, New York Stad, New York, VSA gestig. Al die lede het pseudonieme aangeneem wat met die van "Ramone" eindig. Hulle het 2 263 konserte in 'n virtueel aaneenlopende musiektoer van 22 jaar opgevoer. In 1996, nadat hulle met die Lollapalooza-musiekfees getoer het, het die groep 'n vaarwelkonsert opgevoer en ontbind. Net meer as agt jaar ná die groep se ontbinding het die groep se drie stigterslede — voorsanger Joey Ramone, kitaarspeler Johnny Ramone, en baskitaarspeler Dee Dee Ramone — almal al die tydelike met die ewige verwissel.
Ramones het 'n geweldige invloed op die punkrockbeweging in beide die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk gehad, alhoewel hulle weinig kommersiële sukses bereik het. Die groep se enigste plaat met genoeg verkope in die VSA om as goud gesertifiseer te word, was die versamelalbum Ramones Mania. Erkenning van die groep se belangrikheid het oor die jare opgebou en vandag word die groep in vele assesserings van invloedryke rockmusiek gemeld, soos die Rolling Stone-tydskrif se lys 50 Greatest Artists of All Time en VH1 se 100 Greatest Artists of Hard Rock. In 2002 is Ramones deur Spin-tydskrif as die tweede invloedrykste musiekgroep ooit aangewys, met The Beatles in die eersteplek. Op 18 Maart 2002 is Ramones in die Rock and Roll Hall of Fame opgeneem.
Kerberos (maan)
Wentelbaan
Waarnemings dui op ’n ronde, ekwatoriale wentelbaan met ’n radius van sowat 58 000 km. Kerberos draai tussen Nix en Hidra om Pluto en voltooi rofweg elke 32,1 dae ’n omwenteling. Dit is naby ’n 1:5-resonansie met Charon, met ’n tydsafwyking van omtrent 0,7%.
Nes met die naby-resonansies tussen Nix of Hidra en Charon (onderskeidelik 1:4 en 1:6), sal nog inligting oor Kerberos se wentelbaan nodig wees om te bepaal hoe naby hierdie verhouding aan ’n ware resonansie is.
Oorsprong
Nes met Pluto se ander mane word vermoed Kerberos is saamgestel uit ruimteafval ná ’n groot botsing tussen Pluto en ’n ander voorwerp in die Kuipergordel. ’n Soortgelyke groot impak het volgens die "botsinghipotese" die Maan gevorm.
Verkenning
Die New Horizons-ruimtetuig het foto's van Kerberos geneem tydens sy verbyvlug van die Pluto-stelsel op 14 Julie 2015. Die eerste foto van die maan is drie maande later, op 22 Oktober, gepubliseer. Dit is die laaste maan van Pluto waarvan ’n foto uitgereik is.
Radio France Internationale
Radio France Internationale is 'n openbare Franse uitsaaidiens vir die buiteland, wat in 1931 onder sy oorspronklike naam Poste Coloniale gestig is. Die naam is in 1938 verander na Paris Mondial. Sedert die jaar 1975 staan die uitsaaidiens as Radio France Internationale (RFI) bekend. RFI maak aanvanklik deel uit van Radio France se dienste. In die herfs van 1983 word dit 'n outonome diens binne die Radio France-groep en word in 1987 'n selfstandige maatskappy, wat deur die Franse Departement van Buitelandse Sake gefinansieer word.
RFI se dienste is oorspronklik veral gemik op luisteraars in Afrikalande en saai in vyf tale uit (Frans, Engels, Spaans, Duits en Portugees).
Tydens die presidentskap van François Mitterrand begin RFI se dienste geleidelik op 'n wêreldwye skaal uitbrei en word ook in Oos-Europese en Asiatiese tale aangebied, en sy programme word nou ook vir gehore op die Noord- en Suid-Amerikaanse vastelande uitgesaai.
Die destydse voorsitter van RFI, Jean-Paul Cluzel, ontwikkel RFI in 1996 tot 'n nuusdiens wat wêreldwyd opgevang kan word, met programme in Frans en 19 ander tale.
Tans word RFI as kortgolfradio, op die internet en deur middel van talle satelliete en kabelradio wêreldwyd uitgesaai. Daarnaas beskik RFI oor mediumgolf- en FM-dienste in 'n aantal stede soos Parys, Berlyn, Koeweit-stad, Kinshasa en Maputo. Antoine Schwartz is in 2005 as die nuwe voorsitter van RFI benoem.
Tomlinson-verslag
Die Tomlinson-verslag is deur 'n kommissie van ondersoek opgestel nadat die Suid-Afrikaanse regering wou weet hoe om die Bantoe tuislande lewensvatbaar te laat ontwikkel. Die kommissie se verslag is in 1954 aan die regering oorhandig. Die kommissie het bevind dat die tuislande nie al die swart mense van Suid-Afrika ekonomies kon onderhou nie. Die regering het die verslag verwerp.
Agtergrond
Ná die Blanke besetting van die hele Suid-Afrika in die negentiende eeu, het swart stamme steeds sekere gebiede bewoon. Ingevolge die Naturellengrondwet van 1913 is aan Swartes die alleenreg verleen om daardie gebiede te behou, maar hulle is verbied om grond buite daardie gebiede te koop of te huur. ’n 1936-wet het daardie gebied aansienlik vergroot, maar dit was steeds slegs 13 persent van die oppervlakte van die hele Suid-Afrika. Die swart gebiede het onder primitiewe tradisionele stamregering gestaan, waar selfversorgende boerdery, oorbeweiding en armoede  gedy het. Teen 1951 was daar omtrent 8,5 miljoen Swartes in Suid-Afrika. 2,6 miljoen van hulle het op Blanke plase gewoon. 2,3 miljoen van hulle was in stedelike gebiede, terwyl omtrent 3,6 miljoen van hulle in die Swart tuislande oorleef het.
Dr D.F. Malan het sy party se beleid van apartheid verduidelik in ŉ verklaring in  "Die Burger" van 29 en 30 Maart 1948. Apartheid beteken die volgende: Die volslae verbod op huwelike tussen blankes en nie-blankes; die afskaffing van die Naturelle Verteenwoordigende Raad en die verteenwoordiging van naturelle in die Volksraad en die Kaapse Provinsiale Raad; die erkenning van die naturelle reservate as die ware naturelle tuislande; streng beheer oor naturelle toestroming na die stede; die totale skeiding van blankes en nie-blankes waar die twee groepe wel moet saamkom; die beskerming van blanke werkers teen kompetisie deur naturelle en die verbod op naturelle vakunies. Kleurling sal êrens tussen blankes en naturelle inpas; hulle moet ook beskerm word teen onbillike wedywering deur naturelle; maar hulle sou van die gemeenskaplike kieserslys verwyder word. Hulle sou wel blanke verteenwoordigers kon verkies. Indiërs was vreemdelinge en moes repatrieer word. Hul stemreg moes weggeneem word.
Die Kommissie en sy verslag
Die Nasionale Party het in 1948 aan bewind gekom. Hul slagspreuk was "apartheid", bedoelend dat swart en wit apart moes leef. Ten spyte van verskeie beperkende maatreëls om die golf van swart verstedeliking te stop, het hulle nie daarin geslaag nie. Daarom is ’n kommissie van ondersoek in 1950 aangestel om met ’n alomvattende plan vorendag te kom om die tuislande te rehabiliteer sodat hulle alle swart mense kon akkommodeer. Die voorsitter van die kommissie was professor F.R. Tomlinson. In 1929 het hy in Stellenbosch ’n meestersgraad in landbou-ekonomie verwerf. Sy Ph.D. is in 1933 deur Cornell Universiteit aan hom toegeken. In 1939 verwerf hy die graad D.Sc Agric (Landbou-ekonomie) aan die Universiteit van Pretoria. Bekende lede van die kommissie was Nic Olivier en Jan Sadie. Die kommissie se verslag is in 18 volumes aangebied, met ’n verkorte weergawe in Maart 1956. Twee verskillende beskouings is aangebied: in die nouer konteks was dit slegs ’n program vir die rehabilitering en ontwikkeling van die tuislande. In die breër sin was dit ’n alomvattende program vir die toekomstige ontwikkeling van die hele land op die grondslag van apartheid.
Wat die hele land betref het veral Olivier betoog dat daar geen middeweg vir die land was nie: Totale integrasie of totale apartheid. As die regering met sy huidige beleid voortgaan sou daar geleidelike integrasie tussen witmense en swartmense plaasvind en dit sou lei tot ’n homogene gemeenskap. Die alternatief was totale afsondering. Jan Sadie het die demografie uitgewerk. Aldus die 1951 sensus was daar 2,6 miljoen witmense en 8,5 miljoen swart mense in die land. Aan die einde van die eeu sou daar ’n maksimum van 6 miljoen wittes wees en 21 miljoen swartes. Tensy die produktiwiteit van die tuislande behoorlik ontwikkel word, sou daar aan die einde van eeu 17 miljoen swartes in witgebiede wees. Weliswaar kon daar ’n vreedsame omskakeling na ’n gemeenskaplike samelewing plaasvind, maar die witmense sou eenvoudig as ’n aparte rassegroep verswelg word. Witmense se enigste hoop was die snelle rehabilitering en ontwikkeling van die tuislande. Die kommissie het rapporteer dat oor die volgende tien jaar ’n bedrag van £104 miljoen nodig sou wees om die tuislande te rehabiliteer en ontwikkel. Selfs dan sou daar steeds 6,5 miljoen swart mense in die blanke gebiede wees. Blankes sou ’n minderheid in blanke gebiede wees.
Die regering se reaksie
duimnael|regs|180px|Prof. Z.K. Matthews het ook die verslag verwerp.
Die regering se reaksie op die verslag is uiteengesit in ’n witskrif en die daaropvolgende debat in die Volksraad. Die Minister van Naturelle-sake het gesê die bedrag van £104 miljoen was buitensporig. Die regering het drie belangrike aanbevelings uitdruklik verwerp: (1) dat die stamstelsel van grondbesit opgehef word, (2) dat Blanke kapitaal en onderneming in nywerheidsontwikkeling in die tuislande toegelaat word en (3) dat ’n nywerheidsontwikkelings-korporasie vir swart gebiede geskep word. Swart leiers soos dr Alfred Xuma en prof Z.K. Matthews het ook die verslag verwerp.
Vincent Pastore
Vincent Pastore (gebore 14 Julie 1946) is 'n Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Carlito's Way (1993), Shark Tale (2004), en Revolver (2005), en in die televisiereeks The Sopranos (1999).
Bruce Anderson
Bruce Anderson was 'n bekende bariton, operaregisseur en akteur wat in Engeland gebore is, maar later in Suid-Afrika gewoon en gewerk het.
Anderson is op 4 September 1905 in Southport, Lancashire, Engeland gebore. Hy het onderrig ontvang by St. Paul's School in Londen en danksy 'n beurs musiek gestudeer by die Royal Academy of Music onder Thomas Meux vanaf 1924 tot 1927. Hy het hierna ook verder gestudeer en sy debuut gemaak in Madama Butterfly, by die Teatro Duse in Milaan. Hy het 'n uitgebreide sangloopbaan geniet in beide Italië en Engeland en het vir verskillende operageselskappe en vir uitsaaikorporasies gesing, asook in Noel Coward se Bitter Sweet (New York). In 1936 was hy deel van 'n geselskap wat deur Suid-Afrika getoer het met die stuk White Horse Inn. In 1937 het hy permanent na Suid-Afrika teruggekeer.
Met sy terugkoms het hy by die SAUK aangesluit en homself gevestig as die regisseur van radio-operaproduksies en ook as 'n solo- en operasanger. Hy het ook in 1938 met John Connell en dié se Music Fortnights saamgewerk, maar homself tot die operadeel beperk.
Elna Brodthagen
Elna Brodthagen (21 Mei 1909 – 30 April 2009) was 'n Deense aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Farlig leg (1990) en Sofie (1992).
Bruce Anderson
Met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog het hy by die Eerste Suid-Afrikaanse Brigade aangesluit en is later na die mobiele opname-eenheid verplaas. Met sy deelname daar het hy die eerste Suid-Afrikaner geword wat 'n OBE vir sy dienste as oorlogskorrespondent ontvang het. Ná die oorlog het hy van 1945 tot 1947 in Rome vertoef, waar hy deel van die personeel van die Suid-Afrikaanse ambassade was. In dié tyd het hy sy operaloopbaan in Rome voortgesit.
Anderson het in 1947 weer na Suid-Afrika teruggekeer, waar hy die operasangeres Margaret Roux se pos as sangonderwyser oorgeneem het en in Connell se operas deelgeneem het as sanger en spelleier. In die vyftigerjare was hy aktief as sangonderwyser en as sanger-regisseur van 'n verskeidenheid operas, waaronder Die Fledermaus, Tannhäuser en Aïda (1949), en Faust en Pagliacci (1950) en regisseur van Gianni Schicchi (1958). Hy was ook bedrywig in die stigting van 'n nasionale operageselskap, die National Opera Company, en was een van die lede op die komitee van die National Operal Association, wat in 1955 deur Alexander Rota gestig is.
Hy was getroud met die violis Erica Jolley, wat ook in Londen gestudeer het en ná 1937 vir baie jare in die SAUK Orkes gespeel het.
Big Sur
Big Sur is 'n yl bevolkte kusstreek in Sentraal-Kalifornië waar die Santa Lucia-bergreeks skielik uit die Stille Oseaan verrys. Sy naam is afgelei van die Spaanse el sur grande ("die groot suide") of el país grande del sur ("die groot Suidland"). Toe die gebied in 1848 deur Meksiko aan die Verenigde State afgestaan is, was dit die laaste Amerikaanse grensstreek (frontier). Nog tot 1937, toe die snelweg tussen Carmel en San Simeon (Kalifornië se Staatsroete 1 of California State Highway 1) ná 'n boutyd van 18 jaar geopen is, was Big Sur een van die mees afgeleë streke in Kalifornië en die hele Verenigde State. In Mei 2017 het deurdringende reëns modderstortings veroorsaak. Ná 'n storting naby Mud Creek op 22 Mei is Staatsroete 1 gesluit en Big Sur maande lank van die buitewêreld afgesny.
Die streek bied puik uitsigte wat van Big Sur 'n gewilde toeristebestemming maak. Cone Peak (1 571 m bo seevlak) is die hoogste bergpiek langs die kuslyn van die 48 vastelandse Amerikaanse deelstate.
Alhoewel Big Sur geen vaste grense het nie, sluit baie definies van die gebied die kuslyn tussen die Carmel-rivier en die San Carpoforo Creek in die suide in wat ongeveer 32 km landinwaarts tot by die suidelike voetheuwels van die Santa Lucias strek. Ander beskrywings beperk die oostelike grens tot dié bergreeks se flanke langs die kuslyn waarvolgens Big Sur slegs 19 km landinwaarts sou strek. 'n Ander handige definisie van die streek is die deel van Kalifornië se Staatsroete 1 (California State Route 1) wat tussen San Simeon en Carmel loop.
Die noordelike grens van Big Sur is sowat 190 km suid van San Francisco, terwyl sy suidelike grenslyn sowat 394 km noordwes van Los Angeles loop.
Henry Fonda
Henry Jaynes Fonda (16 Mei 1905 – 12 Augustus 1982) was ’n Amerikaanse akteur wat ’n loopbaan van ses dekades op die verhoog en in rolprente gehad het.
Loopbaan
Fonda het vroeg al op Broadway bekend geraak. Hy het sy Hollywood-debuut in 1935 gemaak en het van krag tot krag gegaan nadat hy vir ’n Oscar benoem is vir die rol van Tom Joad in The Grapes of Wrath, ’n 1940-rolprentverwerking van John Steinbeck se roman oor ’n gesin van Oklahoma wat wes trek. Hy het daarna in klassieke prente soos The Ox-Bow Incident, Mister Roberts en 12 Angry Men gespeel. Later wat hy te sien in donkerder epiese flieks soos Once Upon a Time in the West en ligte gesinskomedies soos Yours, Mine and Ours, saam met Lucille Ball.
In 1981 het hy die Oscar gewen sy spel in sy laaste prent, On Golden Pond, waarin hy saam met sy dogter, Jane Fonda, verskyn.
Sy seun, Peter Fonda, kleindogter Bridget Fonda en kleinseun Troy Garity is ook akteurs. In 1999 was Fonda op die Amerikaanse Rolprentinstituut se lys van 100 beste sterre van alle tye.
Heather Stephens
Heather Stephens (gebore 3 November 1971) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Lost Highway (1997), Dante's Peak (1997), en Tomcats (2001).
Leutes
Leutes is ’n nedersetting in die munisipaliteit Buren in die provinsie Gelderland in Nederland.
Charles Herbert
Charles Herbert (23 Desember 1948 – 31 Oktober 2015) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Fly (1958), Houseboat (1958), en 13 Ghosts (1960), en in die televisiereeks The Twilight Zone (1959).
Groot kwasargroep
’n Groot kwasargroep is ’n groep kwasars (’n soort aktiewe sterrestelselkern om swartkolke) wat moontlik die grootste bekende strukture in die heelal vorm. Daar word geglo hulle is die voorlopers van mure en filamente wat in die relatief nabye heelal aangetref word.
Lockheed P-38 Lightning
Die Lockheed P-38 Lightning was 'n Amerikaanse vegvliegtuig van die Tweede Wêreldoorlog-era, gebou deur Lockheed. Ontwikkel tot 'n United States Army Air Forces (afgekort USAAF) vereiste, het die P-38 kenmerkend tweelingvalbome en 'n enkele, sentrale gondel gehad wat die kajuit en wapentuig gehuisves het. Die name "gevurkte-stert duiwel" (deur die Luftwaffe) en "twee vliegtuie, een vlieënier" (deur die Japannese) is aan die vliegtuig gegee. Die P-38 is in 'n aantal rolle gebruik, soos duikbombardement, vlakbombardement, grondaanvalle, nagveg- en fotoverkenningsmissies, en omvattend as 'n langafstandondersteuningsvegter wanneer toegerus met lostenks onder sy vlerke.
Die P-38 was suksesvol gebruik in Stille Oseaanoperasies en die China-Birma-Indië-slagveld, as die instrument van Amerika se bekroonde vegvlieëniers, Richard Bong (40 suksesse) en Thomas McGuire (38 suksesse). In die suidweste van die Stille Oseaanteater, was die P-38 die primêre langafstandvegter van die USAAF tot die koms van groot getalle P-51D Mustangs teen die einde van die oorlog.
Pharnavaz I van Iberië
Pharnavaz I van Iberië (326 v.C. – 234 v.C.) van die Parnavaziani-dinastie was ’n koning van Iberië.
Viggo Brodthagen
Viggo Brodthagen (20 Mei 1901 – 15 Januarie 1970) was 'n Deense akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente 7-9-13 (1934), Lev livet let (1944), Penge som græs (1948), en For frihed og ret (1949).
Savang Vatthana
In 1978, die regering het berig dat Vatthana, koningin Khamphoui en kroonprins Vong Savang aan malaria gesterf het. Meer onlangse berigte dui daarop dat die koning in die middel van Maart 1980 gesterf het. Volgens Kaysone Phomvihane is Vatthana egter in 1984, op die ouderdom van 77 jaar oud, oorlede. Met die dood van Vatthana en die kroonprins, het die jongste seun van die koning Sauryavong Savang die hoof geword van die Laotiaanse koninklike familie, wat as regent vir sy neef Kroonprins Soulivong Savang opgetree het.
Jack Kerouac
Jean-Louis "Jack" Kerouac (ˈkɛruːæk of ˈkɛrɵæk, * 12 Maart 1922 in Lowell, Massachusetts; † 21 Oktober 1969 in St. Petersburg, Florida) was 'n Amerikaanse skrywer, digter en skilder van Frans-Kanadese afkoms. Hy word as 'n literêre beeldestormer en naas William S. Burroughs en Allen Ginsberg as 'n baanbreker van die sogenaamde Beat Generation (Beat-generasie) beskou.
Kerouac geniet erkenning vir sy spontane manier van skryf waarby hy onderwerpe soos Katolieke spiritualiteit, jazz, promiskuïteit, Boeddhisme, dwelmmiddels, armoede en reis behandel. Hy het bekendheid as ondergrondse digter verwerf en saam met ander beat-skrywers een van die stamvaders van die hippie-beweging geword, alhoewel hy 'n antagonistiese houding teenoor dié beweging ingeneem het.
Die langdurige misbruik van alkohol word as oorsaak vir die interne bloeding aangevoer waaraan Jack Kerouac in 1969 op die ouderdom van 47 beswyk het. Ná sy afsterwe het hy nog wyer literêre aansien geniet en 'n aantal voorheen onbekende werke is postuum gepubliseer. Kerouac se werke word almal steeds herdruk, waaronder On the Road, Doctor Sax, The Dharma Bums, Mexico City Blues, The Subterraneans, Desolation Angels, Visions of Cody en Big Sur.
Harriet Owen
Harriet Owen is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Peter Pan II: Return to Neverland (2002) en in die televisiereeks Castles (1995).
Aardmassa
Aardmassa (M🜨) is die massaeenheid wat gelyk is aan die massa van die Aarde. 1 maarde = 5.972 kg. Die eenheid word dikwels gebruik om ander ruimteliggame se massa uit te druk.
1 maarde is ook gelyk aan:
Naguib Mahfouz
Naguib Mahfouz (Arabies: نجيب محفوظ‎ Nagīb Maḥfūẓ, IPA: [næˈɡiːb mɑħˈfuːzˤ]; 11 Desember 1911 – 30 Augustus 2006) was 'n Egiptiese skrywer wat in 1988 die Nobelprys vir Letterkunde ontvang het.
Hy is beroemd vir die manier waarop hy die Arabiese taal se letterkunde gemoderniseer het. Hy is een van die skrywers van die Arabiese taal wat die letterkundige temas van eksistensialisme ondersoek het.
Anton Anreith
Anton Anreith (11 Junie 1754 – 4 Maart 1822) was 'n Duitsgebore beeldhouer en een van die eerste belangrike beeldhouers wat in Suid-Afrika werksaam was. Hy het in verskeie media gewerk en is veral bekend vir sy houtgekerfde preekstoele. Sy houtsnee- en beeldhouwerke word vandag onder Suid-Afrika se kosbaarste kultuurbesittings gereken en toon kenmerkende sierlike lyne uit die barokstyl.
Anreith is in Duitsland gebore en het daar in Freiburg in kuns gestudeer. Hy was ook in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie en is in sy hoedanigheid as soldaat van die VOC in 1777 na die Kaap gestuur. In Suid-Afrika het hy egter sy kunsloopbaan hervat en as skrynwerker begin werk. Van sy eerste opdragte was vir die Lutherse Kerk in Kaapstad, waar hy die houtsnywerk aan die preekstoel, orrelraam en koorlessenaar gedoen het. Die werke het aandag getrek en in 1786 is hy as die VOC se amptelike beeldhouer aangestel.
In diens van die V.O.C. het hy ook verskeie beeldhouwerke vir die Kasteel de Goede Hoop geskep en nou saamgewerk met die beroemde argitek Louis Thibault (Anreith het die versieringswerk aangebring aan geboue wat Thibault ontwerp het). Van sy ander werke sluit in die gewel by die Cloete-wynkelder by Groot Constantia en die preekstoel van die Groote Kerk in Kaapstad.
Jagter (sterrebeeld)
Die Jagter of Orion is ’n sterrebeeld op die hemelewenaar wat oral ter wêreld te sien is. Dit is een van die 48 konstellasies wat deur die 2de-eeuse sterrekundige Ptolemaeus beskryf is en is steeds een van die 88 moderne sterrebeelde. Sy helderste sterre is Rigel (Beta Orionis) en Betelgeuse (Alpha Orionis), onderskeidelik ’n blouwit en rooi superreus.
Sterrepatrone
Die Jagter se Belt, Gordel van Orion of Drie Konings is ’n asterisme of sterrepatroon in die sterrebeeld wat uit drie helder sterre bestaan: Alnitak, Alnilam en Mintaka. Deur na die drie sterre aan die naghemel te soek, is die maklikste manier om die Jagter te vind.
Rondom die Belt, teen rofweg dieselfde afstand, is nog vier helder sterre, wat die Jagter se buitelyne vorm. Van die Belt af is daar ’n kleiner ry van drie sterre (waarvan die middelste een nie werklik ’n ster is nie, maar die Orionnewel), bekend as die Jagter se Swaard.
In kunswerke word die omringende sterrebeelde soms uitgebeeld as verwant aan die Jagter: Hy staan langs die rivier Eridanus met sy twee jaghonde, die Groot Hond en die Klein Hond, en veg teen die Bul. Soms word hy uitgebeeld waar hy die Haas jag en soms het hy ’n leeukop in sy hand.
Sigbaarheid
Die sterrebeeld kan gebruik word om ander sterre te vind. Deur die lyn van die Belt suidooswaarts te verleng, kan Sirius (α CMa) gevind word, en noordweswaarts Aldebaran (α Tau). ’n Lyn ooswaarts oor die twee skouers dui die rigting aan na Procyon (α CMi). ’n Lyn van Rigel deur Betelgeuse wys in die rigting van Castor en Pollux (α en β Gem).
Diepruimtevoorwerpe
Van die Jagter se belt af hang sy swaard, wat bestaan uit twee sterre, θ1 en θ2 Orionis, en die Orionnewel (Messier 42). Laasgenoemde is ’n skouspelagtige voorwerp wat met die blote oog van ’n ster onderskei kan word. Deur ’n verkyker kan sy newels van sterre in wording, helder gas en stof gesien word. Die Trapesium-sterreswerm bevat talle nuwe sterre, insluitende bruin dwerge, wat almal sowat 1 500 ligjare weg is. Dit is genoem na die vier helder sterre wat ’n trapesium (vierhoek met twee ewewydige sye) vorm en net ’n paar duisend jaar oud is.
Messier 78 (NGC 2068) is ’n newel in die Jagter. Met ’n algehele magnitude van 8 is dit aansienlik dowwer as die Groot Orionnewel wat suid van hom lê, maar dit is min of meer dieselfde afstand van die Aarde af, sowat 1 600 ligjare. Dit kan deur ’n teleskoop maklik vir ’n komeet aangesien word. M78 word verbind met die veranderlike ster V351 Orionis, waarvan die wisseling in magnitude in baie kort tydperke sigbaar is. Nog ’n taamlik helder newel is NGC 1999, ook naby die Groot Orionnewel. Dit het ’n magnitude van 10,5 en is 1 500 ligjare van die Aarde af. Die veranderlike ster V380 Orionis lê in NGC 1999.
Nog ’n bekende newel is die Perdekopnewel (IC 434), naby ζ Orionis. Dit bevat ’n donker stofwolk waarvan die vorm aan die newel sy naam gee.
Nog talle interessante diepruimtevoorwerpe kan met ’n klein teleskoop gesien word, soos die newels Messier 43 en Messier 78, en veelvoudige sterre soos Iota Orionis en Sigma Orionis. Met ’n groter teleskoop raak voorwerpe soos Barnard se Lus en die Vlamnewel (NGC 2024) sigbaar, asook dowwer en kompakter veelvoudige sterre en newels.
Al die newels is deel van die groter Orionkompleks, wat sowat 1 500 ligjare van die Aarde af en honderde ligjare in deursnee is. Dit is een van die dele van die kosmos met die meeste streke van stervorming wat in die Melkweg sigbaar is.
Die toekoms
Orion is op die hemelewenaar geleë, maar sal weens die presessie van die aarde se as nie vir altyd daar bly nie. Teen die jaar 14000 sal dit so ver suid beweeg het dat dit nie meer van Brittanje se breedtegraad af gesien sal kan word nie.
Verder die toekoms in sal die Jagter se sterre geleidelik van die sterrebeeld af wegbeweeg vanweë eiebeweging. Die helderste sterre van die Jagter lê egter ver van die Aarde af in vergelyking met byvoorbeeld Sirius. Die Jagter sal dus nog herkenbaar wees lank nadat die meeste van die ander sterrebeelde – wat uit relatief nabygeleë sterre bestaan – ander vorms aangeneem het. Die uitsondering is ’n paar sterre in die Jagter wat eindelik sal ontplof as supernovas, soos Betelgeuse, wat na verwagting binne die volgende miljoen jaar sal ontplof.
Klassieke musiek
Klassieke musiek in die wydste sin verwys na musiek van aangeleerde tradisies wat deur instellings geleer word. Dit sluit byvoorbeeld die musiek van musiekskole en geloofstradisies in. In hierdie sin word klassieke musiek gekontrasteer met populêre musiek (ook genoem "ligte musiek") of volksmusiek.
In Afrikaans word Europese klassieke musiek gewoonlik veronderstel as daar verwys word na "klassieke musiek", eerder as klassieke musiek van ander style en herkoms. Dit word dus algemeen geassosieer met konsertmusiek. Die term word egter ook gebruik om spesifiek te verwys na musiek van die klassieke musiekera, ongeveer tussen 1740 en 1830, wat veral gekenmerk word aan die komposisies van die komponiste Wolfgang Amadeus Mozart, Joseph Haydn, en hulle tydgenote en onmiddellike opvolgers. In hierdie sin word klassieke musiek dus gekontrasteer met musiek van die voorafgaande barokera, en die opvolgende romantiese era. Dit was juis in die romantiese era wat die term "klassieke musiek" die eerste keer gebruik is om die styl van musiek te assosieer met die klassieke tradisies van kuns, beeldhouwerk en argitektuur van antieke Griekeland en Rome.
Mandy Patinkin
Mandy Patinkin (gebore 30 November 1952) is 'n Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Princess Bride (1987), Alien Nation (1988), en Wonder (2017), en in die televisiereeks Homeland (2011).
Pous Eugenius III
Eugenius III was die 167ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
Biografie
Pous Eugenius III is gebore as Bernardo Pignatelli (ook Bernardo dei Paganelli di Montemagno) in Montemagno by Pisa, Italië. Voor sy verkiesing was hy ab van die Sistersiënserklooster net buite Rome. Op 15 Februarie 1145 volg hy Pous Lucius II op en regeer tot sy dood op 8 Julie 1153. Hy word opgevolg deur Pous Anastasius IV. Die naam ‘Eugenius’ beteken 'adellike'.
Pontifikaat
Pous Eugenius III is verkies weens die afwesigheid van ander geskikte kandidate en sy vriendskap met Bernard van Clairvaux. Bernard self het gedink dat Eugenius nie die regte eienskappe het nie. Eugenius het die grootste gedeelte van sy pontifikaat buite Rome gewoon. Hy is ingehuldig in die klooster van Farfa. Rome was onder die invloed van Arnold van Brescia wat die Romeinse verset teen die wêreldlike mag van die pous gelei het. Eugenius het hulp gesoek by stede wat hulle teen Rome se heerskappy verset het en het 'n kort tydjie sy posisie in Rome gehandhaaf, maar nie lank nie. Hy verlaat Rome in Maart 1146 en via Viterbo en Sienna kom hy uiteindelik in Frankryk.
In Desember 1145 het die Turke Edessa ingeneem onder leiding van emir Zengi van Mosoel en Aleppo en die pous het 'n bul "Quatum praedessores" uitgegee waarin hy veral koning Lodewyk VII van Frankryk oproep tot die tweede kruistog. Die oproep is gesteun deur die Ryksdag van Speyer in 1146. Ook koning Konraad III en baie adellikes van Duitsland is deur Bernard van Clairvaux oortuig om aan die kruistog deel te neem.
Tydens sy bewind hou Eugenius sinodes in Parys, Reims (21 Maart 1148), Trier en Cremona (7 Julie 1148). Die sinodes is bedoel om die kerklike lewe te hervorm. Die pous het ook met lof gepraat oor die lewe van Hildegard van Bingen, 'n Duitse abdis en mistikus.
In 1149 keer Pous Eugenius III terug na Italië en woon in Viterbo. Op 8 April 1149 vlug hy na die fort van prins Ptolemy in Tusculum. Vanaf 7 November 1150 kon hy hom vir 'n kort tydjie in Rome handhaaf met die hulp van die koning van Sisilië. Die nuwe keiser van die Heilige Romeinse Ryk, Frederik Barbarossa belowe om hom te steun in die verdrag van Konstans op 23 Maart 1153, maar die pous sterf voordat die steun bewaarheid is.
Pous Eugenius II het die stigting van die Malteser Orde (ook Orde van Malta) goedgekeur.
Verering
Na Pous Eugenius III se begrafenis in die Vatikaan word wonderbaarlike genesings by sy graf gemeld. Die pous word op 28 September 1872 salig verklaar deur Pous Pius IX. Sy feesdag in die Rooms-Katolieke Kerk is op 8 Julie.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.
Joya de Cerén
Joya de Cerén (Spaans vir "Juweel van Cerén") is 'n antieke argeologiese Majaterrein in die department La Libertad in El Salvador, sowat 35 km noordoos van die hedendaagse hoofstad San Salvador. Dit kenmerk 'n onder lae van vulkaniese as amper merkwaardig bewaarde Voor-Colombiaanse boeredorp. Daarna word dikwels verwys as "Pompeji van die Amerikas", in vergelyking met die bekende Antieke Romeinse ruïnes.
Deur 'n klein boeregemeenskap bewoon so vroeg as 1200 v.C., is Cerén aan die suidoostelike kant van die kulturele Majagebied geleë. Dit is in 200 n.C. ontruim weens die uitbarsting van die vulkaan Ilopango, en is nie vroeër herbevolk as 400 n.C. nie. Dit was in die tyd van sy finale ontruiming 'n sytak van die nabygeleë San Andrés.
Rondom die jaar 590 het 'n ander nabygeleë vulkaan, Loma Caldera, uitgebars en die dorp onder 14 lae se as begrawe. Die dorpenaars was blykbaar in staat om betyds te vlug – geen lyke is gevind nie – alhoewel hulle gereedskap, keramiek, meubels, en selfs half-geëet kos in hul haas om te ontsnap agter gelaat het. Die terrein het besonders goed bewaar gebly as gevolg van die lae temperatuur van die as en se baie vinnige val, 'n 4 tot 8 meter dikke laag het die dorp binne ure bedek.
Die terrein is in 1976 onwetend deur 'n stootskraper bestuurder, wie grond vir 'n landbouprojek van die regering nivelleer het, ontdek. Dit is in 1978 en 1980 noukeurig ondersoek deur Payson Sheets, 'n professor van Antropologie aan die Universiteit van Colorado Boulder, waarna die werk op die terrein onderbreek is deur burgerlike twis en oorlogvoering. Die uitgrawings is voortgesit in 1988 en het sedertdien voortgegaan. Sowat 70 geboue is uitgegrawe, insluitend skure, kombuise, woonkwartiere, werkswinkels, 'n godsdienstige struktuur en 'n gemeenskaplike sauna.
Miskien selfs meer belangrik as die geboue self is paleoethnobotaniese oorblyfsels wat op die terrein gevind is. Die lae temperatuur van die nat as van Loma Caldera, sowel as sy vinnige val, verseker die bewaring van baie van die plantmateriaal. Van groot belang was die ontdekking van maniokvelde, die eerste keer dat verbouing van maniok op 'n argeologiese terrein in die Nuwe Wêreld gevind is. Hoewel die maniok lankal ontbind het, het navorsers gips-gooi deur die gevolglike holtes in die as in te vul geskep. Die boere het die maniok "net ure" voor die uitbarsting geplant.
Joya de Cerén is in 1993 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.
Etswerk
Etswerk is tradisioneel die proses om deur chemiese wegvreting 'n ontwerp in ’n metaalplaat aan te bring. 'n Sterk suur word gebruik om deur die onbeskermde dele van die metaal te vreet (in die metaal in te byt, word gesê), terwyl die beskermde dele onveranderd gelaat word. Die resultaat is ’n geëtste plaat met 'n ontwerp waarvan baie papierafdrukke met 'n drukpers gemaak kan word.
In moderne vervaardigingsprosesse word ander chemikalieë ook op ander soorte materiaal aangewend. As 'n metode van die drukkuns, saam met gravure, is dit die belangrikste tegniek waarmee afdrukke van die etswerke van die ou meesters gemaak kon word, en dit word vandag steeds wyd gebruik.
Die verskil tussen etse en gravures is dat die eersgenoemde chemiese wegvreting behels, terwyl gravures slegs deur fisieke werking geskep word. Gravering is 'n tegniek waar die kunstenaar self met sy gereedskap in 'n metaalplaat insny om sy ontwerp daarin aan te bring.
In die tradisionele suiwer ets word 'n metaalplaat (gewoonlik koper, sink of staal) bedek met 'n wasagtige stof wat bestand is teen suur. Die kunstenaar skraap dan van die stof af met 'n skerp etsnaald, om die kaal metaal te ontbloot waar hy of sy 'n lyn in die finale werk wil laat verskyn. Die échoppe ('n instrument soos 'n etsnaald met 'n geboë punt) word ook gebruik vir "bultende" lyne, en die plaat word dan in suur gedoop. Die suur "byt" in die metaal (dit reageer daarmee in 'n redoks reaksie) tot 'n diepte afhangende van die indoop-tyd en die suur se krag, en laat die tekening op die plaat agter. Die res van die wasagtige stof word dan van die plaat verwyder. Die plaat word vervolgens met ink bedek en weer afgevee; die oorblywende ink lê dan in die groewe van die ets.
Hierna word die plaat in 'n hoëdruk-drukpers geplaas, saam met 'n vel papier (dikwels klam gemaak om dit te versag). Die papier tel die ink van die geëtste lyne op, wat dan op die drukwerk verskyn. Die proses kan baie kere herhaal word; 'n paar honderd afskrifte kan gedruk word voordat die plaat te veel slytasie begin toon. Dele van die werk op die plaat kan dan, waar nodig, herstel word of bykomende etswerk kan aangebring word. So 'n etsplaat kan herhaalde wysigings deurleef, wat meebring dat verskeie veranderde weergawes van die etsafdrukke – van 'n werk in verskillende stadiums – vir die nageslag nagelaat word.
Etswerk is dikwels gekombineer met ander intaglio-tegnieke soos gravure (bv. by Rembrandt) of die aqua (bv. by Francisco Goya).
Etswerk in die oudheid
Etswerk is reeds in die oudheid vir dekoratiewe doeleindes gebruik. Geëtsde karneool krale is antieke dekoratiewe krale wat gemaak was van karneool met 'n geëtsde ontwerp in wit, wat waarskynlik vervaardig was deur die Indusvallei beskawing gedurende die 3de millennium v.C. Hulle is gemaak volgens 'n tegniek van alkaliese ets wat ontwikkel is deur die Harappans, en groot hoeveelhede van hierdie krale is gevind in die argeologiese terreine van die Indusvallei beskawing. Hulle word beskou as 'n belangrike teken van die antieke handel tussen die Indus-Vallei, Mesopotamië en selfs Antieke Egipte, omdat hierdie kosbare en unieke vervaardigde items versprei was in groot getalle tussen hierdie geografiese gebiede gedurende die 3de millennium v.C., en is in talle grafte gevind.
Callot se innovasies
Jacques Callot (1592-1635) van Nancy in Lorraine (nou deel van Frankryk) het 'n belangrike tegniese vooruitgang in etswerk gemaak. Hy het die échoppe ontwikkel, 'n tipe ets-naald met 'n skewe ovaal afdeling aan die punt, wat etsers kon help om 'n bultende lyn te vorm.
Callot ook blyk ook verantwoordelik te wees vir 'n verbeterde, harder resep vir die ets grond met behulp van 'n nuwe was-gebaseerde formule. Nou kon lyne dieper gemaak word en die leeftyd van die plaat kon langer hou as voorheen. Etsers kon ook nou meer gedetailleerde werk doen, danksy die nuwe vooruitgang.
Callot ook gebruik gemaak van 'n meer gesofistikeerde metode waar die suur net liggies in die plaat in byt. Dit het in geheel 'n beter indruk geskep omdat skaduwees en lig beter waargeneem kon word.
Een van sy volgelinge, die Paryse Abraham Bosse, het Callot se innovasies versprei oor die hele Europa en het die eerste handleiding van etswerk gepubliseer, wat vertaal is in Italiaans, Nederlands, Duits en Engels.
Die 17de eeu was die groot era van etswerk, met Rembrandt, Giovanni Benedetto Castiglione en baie ander meesters. In die 18de eeu was Piranesi, Tiepolo en Daniel Chodowiecki die meesters van 'n kleiner groep etsers. In die 19de en vroeë 20ste eeu, was daar 'n herlewing in etswerk, deur 'n groot groep kunstenaars en dit word vandag steeds beoefen.
Grafiese drukkuns
'n Wasagtige suur-weerstandsmiddel word aangewend op 'n metaal plaat, dikwels koper of sink maar 'n staal plaat is 'n ander medium met verskillende eienskappe. Daar is twee algemene vorme van grond: die harde grond, en die sagte grond.
Die harde grond kan toegepas word op twee maniere. Soliede harde grond kom in 'n harde wasagtige blok. Om harde grond op die plaat aan te wend moet die plaat warm wees (stel teen 70° C, 158° F). Die plaat verhit en die grond word aangewend met die hand en dit smelt op die plaat soos wat dit aangewend word. Die grond word versprei oor die plaat so egalig as moontlik met die hulp van 'n roller. Die volgende stap is om dan die plaat te laat afkoel sodat die grond kan hard word.
Nadat die grond verhard het, "rook" die kunstenaar die plaat, gewoonlik met byewas, waar die vlam naby aan die plaat om die grond te laat verdonker, 'n klein hoeveelheid was bly ook dan agter op die plaat. Hierna gebruik die kunstenaar 'n skerp voorwerp om deur die grond te krap en om die metaal bloot te stel.
Die tweede manier om harde grond aan te wend is deur 'n vloeistofvorm. Dit kom voor in 'n houer en kan met 'n kwas oor die plaat gesmeer word. Wanneer dit aan lug blootgestel word, verhard die grond. Sommige drukkunstenaars gebruik olie/teer gebaseerde bitumen, hoewel bitumen gebruik word om staal te beskerm teen roes en koper plate teen veroudering.