cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pireneë
Flora en fauna
Die Pireneë is net soos die Alpe ryk aan endemiese spesies. Hier groei die enigste soort Dioscorea (yamwortel), Dioscorea pyrenaica, op slegs een hooggeleë plek in die sentrale Pireneë, en die monotipiese genus Xatardia op net een hooggeleë bergpas tussen die Val d'Eynes en Katalonië. Die genus, wat die meeste in die Pireneë voorkom, is die Saxifrages, waarvan verskeie spesies hier endemies is.
Ook die fauna van die Pireneë spog met 'n aantal voorbeelde van endemiese spesies. Die Pirenese desman of watermol (Galemys pyrenaicus) kom slegs in sommige bergstrome van die noordelike hange voor. Die enigste ander mol van hierdie genus is inheems aan die riviere van die Kaukasus-bergreeks in Suid-Rusland. Die Pirenese euproctus, wat nou verwant is aan die salamander, kom eweneens in hooggeleë bergstrome en mere voor. 'n Ander besonderheid van die Pireneë is die blinde insekte in die grotte van Ariège, waarvan die Anophthalmus en Adelops die bekendste genera is.
Die inheemse Spaanse steenbok (Capra pyrenaica) het in Januarie 2000 op 'n geheimsinnige manier uitgesterf, terwyl die Pirenese bruinbeer in die negentigerjare van die 20ste eeu byna uitgeroei is. Die beer is in 1996 weer in die gebied ingevoer, toe drie bere uit Slowenië hier vrygelaat is. Die bere het goed aangepas; tans is daar 'n twintigtal bruinbere in die sentrale gebied naby Fos. Slegs vier inheemse bere leef in die Aspevallei (Frans: Vallée d'Aspe).
Abdy van Ganagobie
Die abdy van Ganagobie is 'n Benediktynse adby in Ganagobie in die departement van Alpes-de-Haute-Provence, Frankryk. Dit is deel van die Solesmes-gemeente van die Benediktynse Konfederasie en as sodanig fokus op die Gregoriaanse dreunsang.
Pireneë
Vroeë geskiedenis
Omstreeks 455 000 v.C. is die sogenaamde Homme de Tautavel, 'n vroeë Homo erectus-mens, in die ouderdom van twintig jaar in die grot Caune de l'Arago noord-wes van die huidige Perpignan oorlede. Sy skedel, wat in 1971 ontdek is, is tot dusver die oudste wat in Europa gevind is.
Abdy van Ganagobie
'n Kluniak Kloosterorde
Die eerste fondament wat op hierdie afgeleë en bergagtige terrein verskyn, dateer uit die 9de of 10de eeu. Onder die eerste dokumentêre rekords is 'n bul van Pous Stefanus VIII in 939 wat die besittings van Kluny Klooster bevestig, onder hulle was ook die abdy by Ganagobie. Dit was in 1789 onderdruk onder die Ancien Régime en verkoop in 1791 gedurende die verloop van die Franse Rewolusie, nadat groot dele van die geboue gesloop is.
Pireneë
Vroeë geskiedenis
Honderdduisende jaar later, omstreeks 12 000 v.C., het grotbewoners as en bisonvet vir hul muurskilderye van perde, herte en Europese steenbokke gebruik. Die bekendste van hierdie grotte is dié van Niaux suid-wes van Foix.
Abdy van Ganagobie
Geskenk aan Marseilles Kloosterorde
In 1865 het die Benediktyne van Solesmes onder Dom Prosper Guéranger die Kloosterorde van St Madeleine in Marseilles, of Marseilles Kloosterordegestig. In 1891 het Comte de Malijay, teen daardie tyd die eienaar van die kloosterorde eiendom by Ganagobie, 'n geskenk van darvan gemaak aan die Marseilles Priory. In die loop van herstel werk op die nuwe eiendom, was belangrike middeleeuse mosaïek ontdek in 1898.
Pireneë
Middeleeue
Ná die val van die Wes-Romeinse Ryk het die Wes-Gote hul ryk in die 5de en 6de eeu oor die hele Pireneë, met uitsondering van die Baskeland, uitgebrei. Dit was die enigste historiese tydperk waartydens geen politieke grenslyn deur die bergreeks geloop het nie. Vanaf 711 het die Arabiese More groot dele van die Iberiese Skiereiland beset en in 720 oor die Pireneë getrek om die Frankiese Ryk binne te val. Nadat hulle in 732 naby Poitiers 'n nederlaag teen Frankiese magte onder Karel Martel gely het, het hulle hul troepe uit die noordelike Pireneë teruggetrek en Andalusië in Suid-Spanje as hul Europese kernland gevestig.
Abdy van Ganagobie
'n Afhanklikheid van Hautecombe Klooster
In 1901 was die gemeenskap by Marseille gedwing deur die Vereniging Wette om Frankryk te verlaat. Hulle het skuiling in Italië geneem, en het nie terugkeer tot 1922, toe hulle by Hautecombe Klooster gebly, waarvan Ganagobie van toe af 'n kloosterorde, van net een of twee monnike.
Pireneë
Middeleeue
Karel die Grote, 'n kleinseun van Karel Martel, het die Frankiese stryd teen die More, wat as Christelike herowering of Reconquista beskou is, in 778 voortgesit. Omstreeks 800 is die gebied tydens die regentskap van Lodewyk die Vrome deur Frankiese troepe beset en het vervolgens tot in die 11de eeu onder Frankiese bewind gebly.
Abdy van Ganagobie
'n Benediktynse Klooster
In 1987, ná dekades van herstel werk, het die hele gemeenskap van Hautecombe besluit om te skuif na Ganagobie, wat hulle gedoen het in 1992.
Pireneë
Middeleeue
Tussen 820 en 830 het 'n hermiet in die Noordwes-Spaanse gewes Galicië die beweerde graf van die apostel Jakobus ontdek en sodoende die aanleiding tot die bou van kerke en kloosters langs die Sint Jakobsweg-pelgrimsroete gegee. Sommige daarvan het in die Pireneë ontstaan. Tydens die kruistogte teen die Kathare (1209-29) het afgeleë kastele in die bergreeks as toevlugsoorde vir aanhangers van dié geloof gedien.
Moderne tydperk
Vanaf die middeleeue tot in die middel van die 17de eeu was die bergreeks tussen Spanje en Frankryk omstrede. Eers in die sogenaamde Pireneë-vredesooreenkoms van 1659, wat op die sogenaamde Fisante-eiland naby die Baskiese hawestad Hendaye onderteken is, is die huidige grenslyn tussen dié twee state afgebaken. Die verdrag van Paréage, wat in 1278 onderteken is, vorm 'n historiese uitsondering. Met hierdie ooreenkoms het die Franse graaf van Foix en die Spaanse biskop van Urgell hul gemeenskaplike heerskappy gereël. Die verdrag geld steeds, en tans vervul die Spaanse biskop en die Franse staatspresident in personele unie die funksie van staatshoof van Andorra.
In die 19de eeu het die Biskaya-kus 'n gewilde trekpleister vir die hoogadel geword. Die visioene van die Moeder Gods, wat die veertienjarige Bernadette Soubirous in 1858 in 'n grot naby Lourdes beleef het, maak van dié dorp die belangrikste bedevaartsoord in Frankryk. Die eerste nasionale park in die Pireneë het in 1918 in die Spaanse Ordesa-vallei ontstaan.
Carl Gustav Wrangel
Carl Gustav Wrangel (23 Desember 1613 - 5 Julie 1676) was 'n Sweedse soldaat en Graaf van Salmi en Suistamo pogosta.
Pireneë
Moderne tydperk
In die 20ste eeu het die bergreeks 'n besondere rol as toevlugsoord gespeel. In die Spaanse Burgeroorlog het generaal Francisco Franco se troepe na die afgeleë Pireneë teruggetrek, veral na die neutrale Andorra. Die laaste republikeinse regering van Spanje het in Februarie 1939 in die Katalaanse dorp Figueres vergader. Ná generaal Franco se oorwinning het duisende Spanjaarde oor die grens na Frankryk gevlug. Die Pireneë het later, gedurende die Tweede Wêreldoorlog, nog eens as toevlugsoord gedien, hierdie keer vir vegters van die Franse weerstandsbeweging Résistance.
Nadat die Duitse weermag in 1942 Suid-Frankryk beset het, word soldate, wat hul militêre opleiding in die Alpe ontvang het, in die Pireneë ontplooi. Plaaslike berggidse van die Franse weerstandsbeweging het nogtans daarin geslaag om vlugtelinge met valse paspoorte op geheime paaie na die neutrale Spanje te lei.
In die 1960's was die Pireneë 'n gewilde trekpleister vir aanhangers van alternatiewe leefstyle wat hulle in Suid-Franse bergdorpe gevestig het, maar ook vir Spaanse rolprentregisseurs wat hier hul westerns geskiet het. Andorra het as Nevada gedien, terwyl die Benasque-vallei Wyoming voorgestel het.
In die prinsdom Andorra is in 1993 'n nuwe grondwet saamgestel wat van die land 'n soewereine staat met 'n demokraties-republikeinse regeringstelsel gemaak het. In die volgende jaar het die land by die Verenigde Nasies en die Europaraad aangesluit. Die politieke en ekonomiese betrekkinge met die Europese Unie is in spesiale ooreenkomste gereël, terwyl Andorra tans geen lidstaat is nie.
Tale
Terwyl politieke grense insinueer dat die Pireneëbevolking slegs uit Franse, Spanjaarde en Andorraners bestaan, word die bergreeks deur 'n groot etniese en taalkundige diversiteit gekenmerk.
Langs die kus en in aangrensende gebiede word Baskies gepraat, 'n geïsoleerde taal wat as die oudste idioom in Europa beskou word en aan geen ander bekende taal verwant is nie. Die taal geniet ampstaalstatus in Spanje, maar nie in sy historiese taalgebied noord van die grens, die Franse département Pyrénées-Atlantiques, nie. Suid van die hoofkam word in die oostelike Pireneëgebied nog Aragonees, 'n Romaanse taal, deur 'n klein minderheid bewoners as omgangstaal gebesig. Sedert die demokratisering van Spanje in 1975 word pogings onderneem om Aragonees van uitwissing te red, en die taal geniet in Aragón amptelike status naas Spaans (Kastilies) en Katalaans. Die laasgenoemde dien tans weer as ampstaal in Katalonië en Andorra, alhoewel dit in Frankryk 'n slagoffer van die amptelike beleid van eentaligheid geword het. Dieselfde geld vir Oksitaans wat histories in die oostelike dele van die Franse Pireneë gepraat is.
Frans en Spaans is geen inheemse tale in die Pireneë nie, maar het eers as gevolg van Madrid en Parys se sentralistiese taalbeleid ingang tot die berggebied gevind. Weens die onderdrukking van plaaslike tale en immigrasie uit ander landsdele het dié twee tale alle plaaslike idiome onder druk geplaas, en slegs in die Spaanse gebiede is hierdie assimilasieproses sedert die 1980's omgekeer.
Nedersettings
Alhoewel die Pireneëreeks minder toeganklik is as byvoorbeeld die Alpe van Sentraal-Europa, het dit nooit as 'n etniese skeidingslyn gefungeer nie. So strek al drie historiese geweste - die Baskeland, Navarra en Katalonië - oor gebiede aan sowel die noordelike asook die suidekant van die gebergte. Die sentrale Pireneë met hul dig beboude klein dorpies is maar yl bevolk met 'n digtheid van soms minder as 15 bewoners per km², terwyl die oostelike en westelike gedeeltes deur hoër bevolkingsdigthede van tussen 50 en 75 bewoners per km² gekenmerk word.
Die bewoners van die Sentraal-Pireneë is in nedersettings van toeristiese belang saamgetrek - in winter- en bergsportoorde, by mineraalbaddens en in herstellingsoorde. Aan die Franse kant het groter dorpe ook in die laer geleë valleie tussen die bergtoppe ontstaan, terwyl groter nedersettings in die Spaanse Pireneë, met uitsondering van Jaca, net teen die voetheuwels geleë is.
Landbou
Die Franse en Spaanse voetheuwels van die Pireneë is bekende wynboustreke. Terwyl Franse wynmakers hulle tot laer geleë dele beperk waar ook pere en appels en, in die ooste, tamaties en groentes verbou kan word, word Spaanse wingerde nog in hoogtes van maksimaal 1 000 meter aangetref. Die belangrikste Franse Pireneëwyne kom uit Jurançon en die Corbières, die historiese tuisland van die Kathare. In die bekkens en valleie van die Spaanse Pireneë word mielies, koring en rog verbou, waarby boere dikwels op besproeiing aangewese is. Hoër geleë gebiede (tot 800 m) is geskik vir die olyfbedryf, terwyl amandels en vygies in beskermde valleie verbou word.
Nywerhede
Plaaslike nywerhede steun tans veral op waterkrag. Nog in die 19de en vroeë 20ste eeu was houtkool die belangrikste energiebron vir swaar nywerhede, maar reeds vanaf 1901 is die eerste hidroëlektriese kragsentrales in die berggebied opgerig. Groter skema's soos dié van L'Hospitalet, wat in die 1960's ontstaan het, het later gevolg om 'n verskeidenheid nywerhede van krag te voorsien.
Nadat die industriële sektor in die 1970's 'n ernstige krisis beleef het, is maatreëls getref om moderne en ekologiese produksiemetodes in te voer en ander sektore soos toerisme doelmatig te ontwikkel. Moderne nywerhede soos die talkfabrieke van Luzenac, sement-, tekstiel- en aluminiumfabrieke lewer 'n belangrike bydrae tot die plaaslike ekonomie, net soos die metaal- en houtbedryf.
Amerikaanse korthaarkat
Die Amerikaanse korthaarkat (Engels: American Shorthair) is ’n katras wat waarskynlik deur vroeë setlaars van Europa na die VSA gebring is.
Geskiedenis
Toe die vroeë setlaars van Europa na Amerika gekom het, het hulle katte aan boord van die skepe gehad om die vrag teen muise te beskerm. In Amerika het hulle spesifieke eienskappe ontwikkel om by die nuwe lewe en klimaat aan te pas. Vroeg in die 20ste eeu is ’n selektiewe teelprogram begin om die beste eienskappe na vore te bring.
Beskrywing
Die Amerikaanse korthaarkat is ’n baie atletiese kat met ’n groter, skraler liggaamsbou as die Britse korthaarkat. Hulle was aanvanklik bekend as "kortharige huiskatte", maar is in 1966 hernoem om dit te onderskei van ander korthaarrasse.
Die katte is gesond, liefdevol en sosiaal. Mannetjies is heelwat groter as wyfies. Daar is meer as 80 verskillende kleure en patrone wat wissel van skilpaddop tot wit en van rookkleurig tot kamee. Die bekendste kleur is deesdae die silwer gestreepte kat – met digte swart strepe op ’n silwer agtergrond.
Sien ook
Lys van katrasse
Leah Vandenberg
Leah Vandenberg is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Stupid Stupid Man (2006), Tangle (2009), Lowdown (2010), en The Wrong Girl (2016).
Nama
Nama is 'n Khoisan-taal wat deur die Namas en Damaras in Namibië, Botswana en Suid-Afrika gepraat word. Dit is ook bekend as Khoekhoegowab. Daar is meer as 270 000 mense met Nama as moedertaal. Andere benamings vir Nama sluit in: Namataal, Nama/Damara, Namakwa, Namaqua, Bergdamara en Tama.
Nama is verwant aan die taal van die Hai//om-San, ǂAakhoe.
In Namibië word Nama as 'n nasionale taal erken. In Suid-Afrika is Nama nie een van die elf ampstale nie, maar is wel in die grondwet opgeneem as taal wat deur die nasionale regering beskerm en gekultiveer moet word. Daar is pogings om die taal in Suid-Afrika te bevorder. In 2018 is die Namataal by sommige skole in die Noord-Kaap bekendgestel.
Voorbeelde
Algemene woorde en frases:
Kaapse Onafhanklikheids Party
Die Kaapse Onafhanklikheids Party (sic, CAPE) is 'n politieke party in Suid-Afrika wat poog om alle grondwetlike en wettige middele te gebruik om onafhanklikheid vir die Wes-Kaap, Noord-Kaap (met die uitsondering van twee distrikte), ses munisipaliteite in die Oos-Kaap, en een munisipaliteit in die Vrystaat, teweeg te bring. Die gebied sluit alle munisipaliteite in dié provinsies in met 'n Afrikaanssprekende meerderheid. In 2009 het dit 'n ledetal van ongeveer 1000 mense regoor Suid-Afrika gehad, wat teen 2017 tot meer as 10 000 gegroei het.
In 'n publikasie van 'n Bolandse koerant het die regsverteenwoordiger van die Cape Party, advokaat Carlo Viljoen, beweer dat die Cape Party ondersteuners van alle sektore van die Kaaplander-samelewing het en dat die Cape Party slegs in 2018 met meer as 10 000 gegroei het.
Die Cape Party is by die Onafhanklike Verkiesingskommissie geregistreer en was op die provinsiale stembriewe van die Wes-Kaap in die Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2009, toe die party 2552 stemme ontvang het. Die party het weer aan die munisipale verkiesing in 2016 deelgeneem en 4 473 stemme ontvang.
Gedurende November 2017 het die party aan die tussenverkiesing vir die Brackenfell-wyk deelgeneem, waarin dit 18,72% van die stemme ontvang het en die tweede plek, na die Demokratiese Alliansie, ingeneem het. Gedurende Desember 2018 het die party weer aan die tussenverkiesing vir die Saldanha-wyk deelgeneem, toe dit weer in die tweede plek, ná die Demokratiese Alliansie, en voor die ANC gekom het.
Die party het die 2019 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing slegs op provinsiale vlak in die Wes-Kaap betwis.
Amerikaanse langhaarkat
Die Amerikaanse langhaarkat (Engels: American Longhair) is ’n katras wat in die VSA ontstaan het ná ’n teelprogram.
Geskiedenis
Daar was aanvanklik teenkanting van die telers van Persiese katte, maar die katte word nou deur sekere verenigings aanvaar. Omdat die korthaar-eienskap resessief is, produseer die langhaarkatte steeds katte met kort hare ook.
Beskrywing
Die Amerikaanse langhaarkat het ’n sagte stem en hoewel hulle gewoonlik aktiewer as Persiese katte is, is hulle maklike katte om aan te hou.
Sien ook
Lys van katrasse
Duane Aslett
Duane Aslett studeer aan die Universiteit van Suid-Afrika, waar hy in 1998 die B.Juris-graad, in 2002 die LL.B.-graad en in 2004 die LL.M.-graad in die Regte behaal.
Lewe en werk
In 2009 verwerf hy aan die Universiteit van Johannesburg 'n Sertifikaat in Geldwasbeheer. Hy is toegelaat tot die Balie as 'n Advokaat in die Hooggeregshof van Suid-Afrika. Die Teologie is 'n verdere belangstelling en hy studeer ook aan die South African Theological Seminary, waar hy in 2007 'n Sertifikaat in Christelike Lewe en in 2010 'n M.Th.-Graad verwerf. Hy is 'n senior lektor in Forensiese Rekeningkunde aan die Potchefstroom-kampus van Noordwes-Universiteit, waar hy ook studeer vir sy LL.D.-graad in die Regte. Die voorgestelde titel van sy proefskrif is “Combating Organised Crime in South Africa”. In 2012 woon hy die Herfsskool van die ATKV se Skryfskool by die universiteit by. Hy is getroud met Tammy en hulle bly in Potchefstroom.
Skryfwerk
Sy debuut is met die misdaadroman “Skoppensboer”, met die titel wat in gesprek tree met Eugène Marais se bekende gedig en ook die skurk se noemnaam is. Hy staan aan die hoof van 'n georganiseerde misdaadsindikaat wat belange het in vele bedrywe, insluitende geldwassery, smokkelary, afpersing en prostitusie. Sy teenstanders maak hy van kant met twee skote uit sy rewolwer, maar nie voordat hy 'n koeplet uit Marais se gedig aan die slagoffer voordra nie. Teenoor hom staan die held, Rex Reyneke, gekwalifiseerde prokureur en geheime agent, wat op sy spoor beland en hom probeer vastrek. Dit beland Rex in groot gevaar en die ergste is dat hy boonop gevoelens ontwikkel vir die prostituut Alicia Vermeulen. Kaptein Januarie van die Valke beland ook op Skoppensboer se spoor na aanleiding van die ontvoering van 'n jong vrou.
Amphimedon massalis
Amphimedon massalis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Amphimedon en tot die familie Niphatidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1886 deur Carter.
Napoleontiese Oorloë
Die Napoleontiese Oorloë was 'n reeks konflikte wat Napoleon Bonaparte se Franse Ryk en verskillende Europese geallieerde en strydende koalisies tussen 1803 en 1815 ingesluit het. Die oorloë was 'n vervolg van dié wat deur die Franse Rewolusie van 1789 aangehits is en het tydens 'n deel van die Eerste Franse Republiek en die hele bestaan van die Eerste Franse Keiserryk plaasgevind. Die reeks konflikte het 'n omwenteling teweeggebring in die Europese weermagte en het op 'n ongekende skaal plaasgevind, hoofsaaklik as gevolg van die toepassing van diensplig in Frankryk. Franse mag het vinnig toegeneem en die meeste dele van Europa ingeneem, maar het skielik ineengestort na Frankryk se rampspoedige inval van Rusland in 1812. Napoleon se ryk het uiteindelik 'n algehele militêre nederlaag gely, wat gelei het tot die herstelling van die Franse Bourbon-monargie. Die oorloë het die ontbinding van die Heilige Romeinse Ryk ingelui, terwyl die Spaanse Ryk ook begin ontrafel het: die Franse besetting van Spanje het die Spaanse houvas op sy kolonies verswak, wat die weg gebaan het vir nasionalistiese revolusies in Latyns-Amerika. Ná die Napoleontiese Oorloë sou die Britse Ryk vir die volgende eeu die plek van voorste wêreldmag inneem.
Dublin
Dublin (Iers: Baile Átha Cliath [blʲaːˈklʲiəh]) is die hoofstad en grootste stad van die Republiek Ierland (Éire), geleë naby die middel van Ierland se oostelike kus, by die mond van die Liffeyrivier in die Ierse See en in die middel van die provinsie Leinster. Die stad was sedert die Middeleeue altyd die hoofstad van die Lordskap en die Koninkryk van Ierland. Tans is sowat 'n derde van die Ierse bevolking in Groter Dublin saamgetrek.
Dublin se geskiedenis strek terug tot in die vroeë 9de eeu toe Wikings een van hul grootste nedersettings buite Skandinawië in die huidige stadsgebied gevestig het. In die volgende eeue is die stad verskeie kere deur oorloë en ander gewapende konflikte geteister. In die 20ste eeu het Dublin tot 'n moderne hoofstad met 'n ryk kulturele lewe gegroei wat jaarliks deur miljoene toeriste besoek word.
Napoleontiese Oorloë
Die Napoleontiese Oorloë is op 18 Junie 1815 ná Napoleon se finale nederlaag by Waterloo en die Tweede Verdrag van Parys beëindig.
Dublin
Etimologie
Die stad se huidige naam is 'n Iers-Engelse afleiding van die oorspronklike Iers-Gaeliese naam Dubh Linn (letterlik "Swart Vywer"). Die historiese Gaeliese skryfwyse was 'Duḃ Linn' of 'Duḃlinn', tog het die Franssprekende Noormanne die kolletjie weggelaat en die stadsnaam as Develyn of Dublin gespel.
In moderne Iers word daar gewoonlik na Dublin as Baile Átha Cliath verwys (letterlik "Die nedersetting by die Riethekkiesdrif"). Hierdie naam is afgelei van Ath Cliathe (Áth Cliath), 'n klein Keltiese nedersetting wat aan die noordoewer van die Liffeyrivier geleë was. Sy naam het na die strategiese ligging van die dorp verwys – by die kruispunt van vier belangrike paaie en naby 'n drif in die Liffeyrivier (geleë naby die huidige Heuston-stasie) wat destyds die enigste manier was om die rivier oor te steek.
Die naam Baile Átha Cliath is later gebruik om na 'n vroeë Christelike klooster te verwys wat waarskynlik in die gebied van Aungierstraat op die erf van die huidige Rooms-Katolieke Sint-Valentynskerk bestaan het. Die lang Ierse naam word soms afgekort tot BÁC. In Ierse Engels word bewoners van die stad of die distrik Dublin dikwels Dubs genoem.
Die 18de eeu: Tweede stad van die Britse Ryk
Die 18de eeu was 'n periode van voorspoed vir Dublin. As setel van 'n eie Ierse parlement en danksy die invloed van die landadel het die stad veral in die tweede helfte van die 18de eeu ongekende groei beleef. Stygende pryse vir landbouprodukte het vir Protestantse landeienaars die finansiële middele verskaf om die groot pleine en statige stadhuise van Georgiaanse Dublin te bou. Omstreeks 1800 was Dublin die onbestrede tweede stad van die Britse Ryk en een van die leidende stedelike nedersettings van sy tyd – kleiner as Londen, Wene of ander destydse keiserlike en koninklike hoofstede, maar nogtans een van die belangrikste stede wat tweede in rang na dié metropole gekom het.
Die 19de eeu: Ekonomiese en politieke agteruitgang
In die dekades ná die Napoleontiese Oorloë het Europa, indertyd die sentrum van die ontwikkelde wêreld, 'n ongekende fase van ekonomiese groei en modernisering beleef. Die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland het as moederland van die nywerheidsomwenteling tot die magtigste moondheid in Europa ontwikkel – onder meer omdat sy staatsgebied die verwoestings van die oorlog gespaar gebly het. Meganisering en die vervanging van water- deur stoomkrag het net soos die bou van 'n spoorwegnetwerk en die invoering van stoomskepe op internasionale roetes industriële groei op die Britse Eilande verder aangewakker, net soos die beskikbaarheid van groot steenkool- en ysterertsreserwes. Die Britse kolonies het onverwerkte goedere verskaf en was daarnaas belangrike uitvoermarkte vir die Britse ekonomie. Die ekonomiese vooruitgang is in 'n snelle bevolkingsgroei en die opkoms van 'n nuwe sosiale klas van fabriekswerkers en 'n nuwe middelklas weerspieël.
Maar terwyl Britte in die Victoriaanse tydperk een van die vinnigste en omvattendste omwentelings in die geskiedenis van die mensdom beleef het en Groot-Brittanje tot die dinamiese sentrum van die wêreld ontwikkel het, is Ierland as die tweede element in die Verenigde Koninkryk nouliks deur hierdie gebeure geraak. Sy ekonomie het nog grotendeels op landbou gebaseer, en sy bevolking het as Rooms-Katolieke nie net 'n ander geloof aangehang as die res van die land nie, hulle was ook arm en ontnugter.
Nadat die regeringsetel volgens die Uniewet van 1800 na Westminster in Londen verskuif is, het Dublin in die 19de eeu 'n periode van politieke en ekonomiese agteruitgang beleef. Anders as Belfast in Noord-Ierland het die stad geen noemenswaardige rol in die nywerheidsomwenteling gespeel nie, maar dit was nogtans 'n belangrike administratiewe sentrum en 'n spilpunt van vervoer vir die grootste deel van Ierland. Aangesien die eiland nie oor beduidende steenkoolreserwes beskik nie (indertyd die belangrikste brandstof vir nywerhede en vervoer) en Dublin ook nooit tot 'n sentrum van skeepsbou ontwikkel het nie (een van die drywende kragte in die nywerheidsomwenteling in Groot-Brittanje en Noord-Ierland), het Belfast in hierdie tydperk danksy sy internasionale handelsbande, linnebedryf en skeepsbouwerwe vinniger gegroei as sy susterstad in die suide. Omstreeks 1900 het Belfast ook ten opsigte van sy inwonertal by Dublin verbygesteek.
Sport
Dublin was een van die gasheerstede tydens die Rugbywêreldbeker 1991, Krieketwêreldbeker 1999 en Rugbywêreldbeker 1999.
Krieket
Dublin beskik oor Ierland se enigste toetskrieketveld, die Malahide Krieketklubterrein. Op 11–15 Mei 2018 is hier Ierland se eerste toets teen Pakistan gespeel. 'n Ander bekende krieketveld in Dublin is die Castle Avenue-krieketveld, wat tydens die Krieketwêreldbeker 1999 vir een wedstryd ingespan is.
Rugby
Ierland se nasionale rugbyspan speel sy tuiswedstryde tydens die jaarlikse Sesnasies-toernooi in die Aviva-stadion wat deur die Ierse Rugbyvoetbalunie besit word. Dublin se professionele rugbyspan Leinster Rugby speel hier in die Pro14.
Wêreldrugby se hoofkantoor is in Dublin gesetel.
Pietro Longhi
Pietro Longhi (* 5 November 1701 as Pietro Falca; † 8 Mei 1785 in Venesië) was 'n skilder in die laaste stylperiode van die Republiek Venesië, die Rokoko-tydperk, wat veral met sy skilderye van alledaagse 18de eeuse genretonele verbind word. Hierdie werke het dikwels fyn satiriese trekkies. Daarnaas het hy fresko's, altaarskilderye en portrette geskep.
Alconaba
Alconaba is 'n munisipaliteit in die provinsie Soria in die Spaanse outonome gebied Kastilië en León.
Pietro Longhi
Longhi is as seun van 'n Venesiaanse goudsmid gebore en het sy eerste opleiding deur Antonio Balestra (1666−1740) ontvang, 'n skilder van historiese tonele. Gedurende sy verblyf in Bologna was hy 'n leerling van Giuseppe Crespi (1665−1747), ook bekend as Lo Spagnuolo ("die Spanjaard"), in wie se werk, wat onder die invloed van Nederlandse meesters geskep is, tonele van die alledaagse lewe sentraal gestaan het. Nog voor 1732 – die jaar waarin hy in die huwelik getree het – het Longhi na Venesië teruggekeer waar hy 'n tyd lank historiese skilderye geskep het. Hierdie werke het egter min aanklank gevind. Die eerste gedateerde voorbeeld van sy studies van Venesiaanse binnevertrekke het in 1741 ontstaan.
Pietro Longhi se seun Alessandro (1733−1813) het as skilder in die voetstappe van sy vader gevolg en hom hoofsaaklik op portretskilderye van Venesiaanse adellikes toegespits.
2020 Oostenrykse Grand Prix
Die 2020 Formule Een Oostenrykse Grand Prix is op 5 Julie 2020 op die Red Bull Ring in Spielberg, Oostenryk gehou. Dit was die eerste wedren van die veranderde kampioenskapseisoen gewees.
Bande
Pirelli het die volgende bande in Oostenryk verskaf:
Blommeoorlog
Blommeoorloë (Nahuatl: xochiyaoyotl) was die oorloë wat die Asteekse Driebond teen hul buurstate gevoer het. Die doel van die oorloë was nie om hierdie state te verower nie, maar om krygsgevangenes vir menseoffers te buit.
Die blommeoorloë word ingestel deur die cihuacoatl (hoëpriester) Tlacaelel. Die meeste krygsgevangenes uit die blommeoorloë word geoffer aan Huitzilopochtli. Sommige Spaanse verslae vermeld dat die Asteke sommige krygsgevanges deels opeet, maar dit word deur baie historici beskou as 'n anti-Asteekse propagandaversinsel.
Perdicinae
Perdicinae is 'n subfamilie van voëls in die familie van Fisantagtiges (Phasianidae). Hulle is medium-grootte voëls wat inheems aan Europa, Asië, Afrika en die Midde-Ooste is. Hulle migreer nie, maak op die grond nes en vreet sade.
Chula Vista
Chula Vista (uitgespreek /ˌtʃuːlə ˈvɪstə/) is 'n stad in die suide van die Amerikaanse deelstaat van Kalifornië, tussen die stad van San Diego en Meksiko. Die stad het 'n bevolking van sowat 210 000 in 2005 gehad.
Demografie
In 2000 het die stad 'n bevolking van 173 556 gehad: 55,18% wit, 4,62% swart of Afro-Amerikaans, 0,78% Amerikaanse inboorlinge, 10,98% Asiaties, 0,58% Pasifiese eilanders, 22,13% van ander rasse en 5,85% van twee of meer rasse. Spaans-Amerikaners of Latyns-Amerikaners van enige ras het 49,59% van die bevolking uitgemaak.
Sioux Falls
Sioux Falls (uitgespreek /ˌsuː ˈfɔːlz/) is die grootse stad in die Amerikaanse deelstaat van Suid-Dakota. Die stad het 'n bevolking van 123 975 in 2000 gehad.
August Aimé Balkema
August Aimé (Guus) Balkema (Avereest, 6 Oktober 1906 – Rotterdam, 4 September 1996), kortweg A.A. Balkema, was 'n Nederlandse boekhandelaar en uitgewer in Amsterdam en Suid-Afrika. Hy speel 'n prominente rol in die Suid-Afrikaanse uitgewersbedryf en word vermeld in They shaped our century (1999), 'n lys van 100 mense wat die grootste invloed op Suid-Afrika in die 20ste eeu gehad het.
Suid-Afrika
Ná die einde van die oorlog het Balkema in 1946 sy boekwinkel in Amsterdam verkoop en na Suid-Afrika gegaan om 'n loopbaan as uitgewer daar te volg. In dieselfde jaar het hy sy eerste boek in Suid-Afrika gepubliseer,  Vyftig Gedigte  deur die Suid-Afrikaanse digter.C. Louis Leipoldt.
Balkema het vinnig sy naam gevestig deur spesialisboeke te publiseer wat dikwels deur die meer gevestigde uitgewerye geweier is. Dit sluit in sulke werke as die Hertzog-pryswenner Die Vrou op die Skuit deur Elise Muller (1957). Baie Suid-Afrikaanse skrywers het Balkema versoek om hul werk te publiseer. Dit sluit in Jan Rabie wie se Ons, die afgod die eerste Afrikaans anti-apartheid roman was, wat baie kritiek en omstredenheid opgeroep het toe dit in 1958 gepubliseer is. Balkema se status is beslis gevestig toe hy gevra is om die amptelike publikasie van die Daghregisters (joernale) van Jan van Riebeeck in 1952 te onderneem.
Balkema was bekend om die hoë gehalte van die boeke wat hy gepubliseer het, veral die tipografie en ontwerp. Hy was een van die eerste Suid-Afrikaanse uitgewers om oor te skakel na 'n IBM tikmasjien vir tikwerk.
Sy grootste bydrae was aan Afrikaanse romans. 'n Groot aantal boeke oor die Suid-Afrikaanse natuur, argitektuur, kultuur en geskiedenis is op sy inisiatief geskryf en gepubliseer en word steeds as standaardwerke in hul onderskeie velde beskou. Hy het ook Engelse letterkunde en akademiese boeke en tydskrifte gepubliseer.
Oldambt
Oldambt kan wees:
Kevin Weisman
Kevin Weisman is 'n Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse Alias (2001), Hello Ladies (2013), Scorpion (2014), en Runaways (2017).
Erik Rhodes (akteur, gebore 1906)
Erik Rhodes (10 Februarie 1906 – 17 Februarie 1990) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Gay Divorcee (1934), Charlie Chan in Paris (1935), en Top Hat (1935), en in die televisiereeks Musical Comedy Time (1950).
Safawidiese Ryk
Die Safawidiese Ryk (Persies: دودمان صفوی, Dudmān e Safavi ) was een van die mees kenmerkende heersende dinasties van Iran en word dikwels beskou as die begin van die moderne Iranse geskiedenis. Die Safawidiese sjahs het een van die drie Buskruitryke regeer; die ander twee was die Mogolryk en die Ottomaanse Ryk. Hulle het een van die grootste Iranse ryke na die 7de-eeuse Islamitiese verowering van Persië bestuur,   en het die Twaalfer-Sjiisme as die amptelike godsdiens van die ryk gevestig, een van die belangrikste keerpunte in die geskiedenis van Islam.
Die Safawidiese dinastie het sy oorsprong in die Safawidiese orde van Soefisme, wat in die stad Ardabil van die Azerbeidjan-streek gestig is. Dit was van gemengde herkoms (Koerdies en Azerbeidjans, insluitende ondertrouery met Georgiese, Sirkassiese, en Ponties-Griekse hoogwaardigheidsbekleërs). Vanaf hul basis in Ardabil het die Safawiede hul beheer oor dele van Groter Iran gevestig en die Iranse identiteit in die streek hervestig, en het sodoende die eerste inheemse dinastie sedert die Sassanidiese Ryk geword wat 'n nasie onder die amptelike naam Iran kon vestig.
Die Safawiede was vanaf 1501 tot 1722 aan bewind (benewens 'n kort restaurasietydperk tussen 1729 en 1736) en, op hul hoogtepunt, het hulle die hele Iran, Azerbeidjan, Bahrein, Armenië, oostelike Georgië, dele van die noordelike Kaukasus, Irak, Koeweit en Afghanistan, asook dele van Turkye, Sirië, Pakistan, Turkmenistan en Oesbekistan oorheers.
Ten spyte van hul ondergang in 1736 het hulle 'n groot nalatenskap met die herlewing van Iran as 'n ekonomiese vesting tussen oos en wes, die oprigting van 'n effisiënte staat burokrasie gebaseer op die skeiding van magte, hul argitektoniese innovasies en begunstiging van beeldende kunste. Die Safawiede kenmerk die streek tot vandag toe deur die verspreiding van Twaalfer-Sjiisme in Iran, asook groot dele van die Kaukasus, Anatolië en Mesopotamië.
Westerkwartier
Westerkwartier kan wees:
Pavullo nel Frignano
Pavullo nel Frignano is 'n dorp en comune in die streek Emilia-Romagna, in die noorde van Italië. In 200 het dit 'n bevolking van 17 167 gehad, en 'n oppervlak van 144 km2.
Sorabistiek
Sorabistiek is die wetenskap van die twee Sorbiese taalvariante en hul literatuur. Sorabistiek as 'n selfstandige wetenskaplike dissipline is in 1933 aan die Karels-universiteit te Praag, Tsjeggië gevestig en word daar tot vandag toe as studievak aangebied.
Die Universiteit van Leipzig in Sakse beskik oor die enigste akademiese instituut vir Sorabistiek in Duitsland. 'n Reeks wetenskaplike publikasies, die Potsdamer Beiträge zur Sorabistik, word deur wetenskaplikes van die Universiteit van Potsdam in Brandenburg uitgegee.
Die geskiedenis van institusionele Sorabistiek in Duitsland het eers met die stigting van die Institut für Sorbische Volksforschung in Bautzen en die Instituut vir Sorabistiek in Leipzig in die 1950's begin. Die wetenskaplike navorsing en studiefasiliteite aan die Universiteit van Leipzig is die enigstes van hul soort. Nogtans is daar 'n dringende behoefte aan gegradueerdes in Neder-Lausitz (Brandenburg) en Bo-Lausitz (Sakse) - twee streke waar Sorbiessprekendes as etniese minderheid amptelik deur die Duitse staat erken word. Sodoende het tussen 20 000 en 40 000 bewoners aanspraak op Sorbiese moedertaalonderrig vir hul kinders.
Klawers
Die naam klawers verwys na ’n groep plante wat tot die genus Trifolium van die vlinderblommige plante (familie Fabaceae of Papilionaceae) behoort. Die rooi, geel of wit blomme van hierdie genus is in 'n trosvormige bloeiwyse om die bloeisteel gerangskik. Spesies van klawers wat wild in die natuur groei, word in bykans alle wêrelddele, met uitsondering van Australië, aangetref. Verskillende klawerspesies word vandag as groenbemesting gebruik. Die klawerspesies wat deesdae as voergewasse gekweek word, is waarskynlik uit Suidoos-Europa en Klein-Asië afkomstig. Klawersade is ryk aan proteïene en minerale.
Algemeen
Die familie Fabaceae of Papilionaceae (vlinderblommige plante) sluit onder meer die genus Trifolium in, wat klawers genoem word. Die rooi (soms persrooi), geel of wit blomme is in 'n min of meer bolvormige bloeiwyse aan die stingel gerangskik. Soos by alle vlinderblommiges bestaan die blomkroon uit vyf dele, naamlik die vlag (veksillum), twee vlerke (alas) en twee vergroeide blare wat as die kiel (karina) bekend staan. Die meeldrade is binne-in die kiel geleë, en almal met uitsondering van een, is onderling vergroei.
Die vrug van die plant is 'n peul en die blare is drie-drie aan die stingel gerangskik (soms vyf- of sewetallig) of geveer. Voorbeelde van klawers met viertallige blare is seldsaam en volgens bygeloof kan so 'n vierklawer geluk bring. Met uitsondering van Australië is klawerspesies oor die hele wêreld ’n deel van die inheemse plantegroei. Die spesies wat deesdae as veevoer gekweek word, was oorspronklik waarskynlik uit Suidoos-Europa en Klein-Asië afkomstig.
Die Letlanders het waarskynlik reeds in 600 n.C. klawers gekweek en in Wes-Europa is daar in die 16de eeu hiermee begin. In Engeland het sir Richard Weston in die tweede helfte van die 17de eeu sekere klawerspesies as 'n vorm van groenbemesting (met hierdie metode word groen gewasse in die grond ingeploeg om dit vrugbaarder te maak) ingevoer. Die wortelknolletjies van klawerspesies bevat net soos die van ander vlinderblommige plante stikstofbindende bakterieë wat stikstof en nitriete in die grond omsit in nitraatverbindings, wat dan deur die plant opgeneem kan word. Deurdat die groen, stikstofhoudende klawers in die grond ingeploeg word, word die grond se stikstofinhoud verhoog en is die grond gevolglik vrugbaarder vir landbougebruik.
Die klawerblomme bevat baie nektar en is 'n groot lokmiddel vir bye. In die 17de en 18de eeu was hierdie heuninguitvoer 'n belangrike inkomstebron vir Engeland. Volgens oorlewering het Groot Brittanje se vloot, die basis van sy wêreldmag, destyds sy bestaan te danke gehad aan die geld wat met die heuning verdien is. In die volksgeneeskuns is sommige klawerspesies gebruik in die behandeling van swerende wonde. Klawersade, wat net soos boontjies en ertjies ook tot die vlinderblommige familie behoort, is ryk aan proteïene en minerale (veral kalk en fosfor). Daarom word verskeie klawerspesies op groot skaal as veevoer gekweek. Rooiklawer (Trifolium pratense) en alpeklawer (Trifolium alpinum) is veral bekende voergewasse.
Nadat die klawer gemaai is, word dit op spesiale klawerrakke (piramiedvormige stellasies van hout) gehang om in die wind droog te word. Klawermeel word verkry deur die sade te maal, terwyl klawerkuilvoer ook vir vee gevoer word. Die proteïengehalte wissel tussen 16 en 22 %. Klawerplante is redelik vatbaar vir sekere parasiete soos die sogenaamde klawervreter (Orobanche minor), wat die wortels van die plant aanval.
Verteenwoordigers
Die genus Trifolium (egte klawers) omvat sowat 300 spesies. Alle klawerspesies het drie eindblaartjies. Wilde klawers wat in Suid-Afrika voorkom, sluit in die Afrikaanse of Kaapse klawer (Trifolium africanum) en die burchell- of wildeklawer (Trifolium burchellianum). Hopklawer (Trifolium campestre) kom baie algemeen op weivelde voor. Elke blomhofie bestaan uit meer as 20 blomme en die breë vlag vou na die bloeityd oor die kiel. Die bekendste klawerspesies is rooiklawer (Trifolium pratense), witklawer (Trifolium repens), basterklawer (Trifolium hybridum) en Franse of inkarnaatklawer (Trifolium incarnatum).
Laasgenoemde is 'n belangrike voergewas. Inkarnaatklawer is 'n harige plant met skarlakenrooi blomhofies. Alpeklawer (Trifolium alpinum) is nog 'n belangrike voergewas wat uit die Alpe afkomstig is. 'n Merkwaardige klawerspesie is die ondergrondse klawer (Trifolium subterraneum). Die blommetjies van hierdie plant boor die grond binne, waar die peule ryp word. Die blomme is wit terwyl die buitenste blomme ligroos strepe het. Die aarbeiklawer (Trifolium fragiferum) groei in slik- en kleigrond.
Die plant het kruipende stingels en blomhofies wat in die blomtyd soos aarbeie lyk omdat die kelkblaartjies opswel. Ander spesies is die ruklawer (Trifolium scabrum), die hasepootjie (Trifolium arvense), gestreepte klawer (Trifolium striatum) en sigsagklawer (Trifolium medium). Verskeie genera wat aan die genus Trifolium verwant is en baie soos klawerplante lyk, word ook in Suid-Afrika klawers genoem. Lusern (genus Medicago) en die Griekse hooi (genus Trigonella word soms "klawer" genoem), terwyl die heuningklawerspesies (genus Melilotus) en rolklawers (genus Lotus) die naam klawer dra, hoewel hulle nie egte klawers is nie.
Die gewone rolklawer (Lotus corniculatus) het twee subspesies, naamlik die Lotus corniculatus corniculatus wat op duine, in sand en in kleigrond groei, en die Lotus corniculatus tenuifolius, wat seldsamer is en ook in siltgrond groei. Die moerasrolklawer (Lotus uliginosus) groei in moerasse, turfgrond en woude. 'n Baie seldsame klawerspesie is die perdehoefklawer (Hippocrepis comosa), wat in baie wêrelddele glad nie meer voorkom nie. In teenstelling hiermee kom die wondklawer (Anthyllis vulneraria) met sy geveerde blare en geel tot rooi blomme baie algemeen oor die hele wêreld voor.
Spesies van die genus Medicago word deur sekelvormige, opgerolde peule gekenmerk. Die sekelklawer (Medicago falcata) het harige stingels, terwyl die gevlekte klawer (Medicago arabica) aan die getande steunblare en pers vlekke op die blare uitgeken kan word. Die heuningklawerspesies (genus Melilotus) het hulle naam te danke aan 'n sterk blommegeur (die Griekse woord meli beteken heuning). Die gewone heuningklawer (Melilotus officinalis) met sy geel blomme kan tot 1 m hoog word. Die geel heuningklawer (Melilotus altissimus) het baie lang stingels en harige swart peule. Daar is ook ’n wit heuningklawerspesie, naamlik die wit heuningklawers (Melilotus albus).
Ooststellingwerf
Ooststellingwerf is 'n munisipaliteit in die Nederlandse provinsie Friesland, met 'n bevolking van sowat 25 000 in 2021 en 'n oppervlakte van sowat 226 km².
Ooststellingwerf lê in die suidooste van die provinsie en grens aan die provinsie Drenthe.
In hierdie munisipaliteit word Stellingwerfs gepraat, wat is 'n Nedersaksiese dialek.
Plekke
Appelscha, Donkerbroek, Elsloo, Fochteloo, Haule, Haulerwijk, Langedijke, Makkinga, Nijeberkoop, Oldeberkoop, Oosterwolde, Ravenswoud en Waskemeer.
Geraldine Viswanathan
Geraldine Viswanathan (gebore 20 Junie 1995) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente EMO the Musical (2016) en Blockers (2018), en in die televisiereeks Janet King (2014).
Sentraalmassief
Die Sentraalmassief (Frans: Massif Central) is 'n yl bevolkte berglandskap in Sentraal- en Suid-Frankryk, met hoogtes tussen 700 en byna 1 900 meter bo seevlak, wat met 85 000 vierkante kilometer sowat vyftien persent van die land se oppervlak beslaan.
Die massief is sowat 350 miljoen jaar gelede gevorm, tog het die berge as gevolg van erosie vandag nog slegs 'n gemiddelde hoogte van tussen 500 en 1 000 meter. Die hoogplatos het tydens 'n latere geologiese tydperk, die Tersiêr, deur alpidiese bergvorming en vulkanisme ontstaan. Die vulkane is eers sowat 6 000 tot 10 000 jaar gelede geblus, en selfs die kleinste aardbewings in die gebied word nog steeds deur seismoloë gemonitor. Die Puy de Sancy in Auvergne is met 1 885 meter die hoogste berg in die Sentraalmassief.
Die Sentraalmassief vorm geen presies afgebakende geografiese, geologiese of historiese eenheid nie. Soms word die term gebruik om uitsluitend na die vulkaniese bergreekse van Auvergne te verwys. Daar is egter verskillende geweste, wat onder meer ten opsigte van hulle mikroklimaat en bodem onderskei kan word.
Volgens hulle geologiese karakter word die bergreekse van Auvergne, die land van die vulkane; die Cevennes-bergereeks; die kalkagtige, barre platos, wat Causses genoem word, met 'n sterk Mediterreense inslag; en die bergagtige gedeelte van Languedoc-Roussillon in die uiterste suide.
Gewoonlik word die Sentraalmassief egter vereenselwig met die régions (geweste) Auvergne en Limousin.
Kultuur en geskiedenis
Die Sentraalmassief vorm 'n ou kultuurlandskap; die plaaslike dolmens en menhirs is oorblyfsels van die eerste menslike nedersettings, wat in die laat steentydperk ontstaan het.
Vandag staan die Sentraalmassief veral as 'n sentrum van die Romaanse boustyl (omtrent 1000-1200) bekend, en baie dorpe in die gebied word deur die tipiese kerke uit graniet met hulle twee kloktorings gekenmerk. Die Romaanse kerke en kapelle het met hulle mure, wat dikwels byna twee meter dik is, vroeër in oorlogstye ook as skuilplekke vir die bevolking gedien. Talle kastele verrys op die hoogplatos en bergpieke. Die bakermat van die Middeleeuse minnesang lê in die kasteel van Ventadour. Van hier het Bernard de Ventadour sy nuwe sangstyl tot by die koninklike hof van Akwitanië bekend gemaak.
Amphimedon micropora
Amphimedon micropora is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Sentraalmassief
Kultuur en geskiedenis
Clermont-Ferrand in Auvergne is een van die oudste en tydens die Middeleeue ook een van die grootste en beduidendste stede in Frankryk. Hier vergader die kardinale en biskoppe in 1095 vir die beroemde konsilie, waartydens Pous Urbanus II sy oproep vir die Eerste Kruistog doen.
Amphimedon micropora
Die spons behoort tot die genus Amphimedon en tot die familie Niphatidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1907 deur Verrill.
Sentraalmassief
Kultuur en geskiedenis
Ook Châlus speel 'n belangrike rol in die tydperk van die kruistogte; hier is die Engelse koning Richard Leeuehart op 6 April 1199 tydens 'n aanval op die kasteel deur die pyl van 'n jong boogskutter dodelik gewond.
Stede soos Limoges, die sentrum van die porselein- en emaljenywerheid, Aubusson, die stad van die gobelin-wewerye, en Fresselines, 'n ontmoetplek vir kunstenaars, verteenwoordig die tradisionele kunshandwerk en ambagte.
Landbou en kookkuns
Die hoogplatos van Auvergne dien veral as weivelde. Die Salers-beesras is eie aan die Sentraalmassief, maar ook in oorsese lande ingevoer. Melk en kaas uit die gebied is gewilde produkte, soos byvoorbeeld die Cantal-kaas, Saint-Nectaire ('n kaas met 'n neutagtige smaak) en die blouskimmelkaas-soorte Bleu d'Auvergne, Salers en Fourme d'Ambert.
Worsies en ham uit Auvergne is net soos die wynsoorte Boudes, Châteaugay, Corent, Madargues en Saint-Pourçain gewilde spesialiteite. Bekende alkoholiese dranke sluit die aperitief Salers en die likeur uit Velay-Pagès in, wat van Europese verbena (Verbena officinalis), 'n geneeskundige kruid, berei word.
Die rooiwyn uit die gebied speel 'n belangrike rol in die plaaslike kookkuns, met wêreldwyd bekende geregte soos Coq au vin. Truffade is 'n aartappelgereg, wat met spek en room verfyn word, terwyl die stede Puy-en-Velay en Tripoux bekend staan vir hulle groen lensies. Gewilde nageregte is Clafoutis, 'n kersietert, en aarbeie met peper.
Finale Emilia
Finale Emilia is 'n dorp en comune in die streek Emilia-Romagna, in die noorde van Italië. In 2012 het dit 'n bevolking van 15 735 gehad, en 'n oppervlak van 105 km2.
Krimpsiekbos
Die krimpsiekbos (Tylecodon wallichii (Harv.) Toelken) is 'n plant wat endemies is aan Suid-Afrika en wat op die SANBI-rooilys as veilig (LC) gelys is. Dit kom in die drie Kaapprovinsies voor.
Dit kom op klipperige rande van Namakwaland tot die Klein Karoo in die Sukkulente Karoo voor. Dit is 'n houtige struikie met 'n knobbelrige stam wat tot 6 cm in deursnee kan word. In die winter het dit dik sukkulente blare aan die toppe van 'n stam of 'n tak. In die droë heet somer verloor dit sy blare en rus die plant. Dit groei baie stadig. Die blare is uiters giftig as hulle geëet word. Uit krimpsiekbos is cotyledosied geïsoleer, wat in 'n dosis van 0,01-0,015 mg per kg liggaamsgewig krimpsiekte kan veroorsaak.
In die Kaapse etnobotanie word dit as 'n pap vir absesse gebruik.