cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan van der Post
Skryfwerk
Sy ernstige skryfwerk begin toevallig. Vir jare het hy ’n outentieke San pyl-en-boog (met egte giftige pyle) in sy besit. Wanneer sy kinders groter word, besluit hy om veiligheidshalwe daarvan afstand te doen en adverteer dit in ’n koerant. Twee verslaggewers besoek hom om uit te vind waar hy hierdie goed bekom het en hy vertel sy lewensverhaal aan hulle, waarna ’n groot artikel oor sy verblyf onder die San in die koerant verskyn. ’n Vriend lees die berig en moedig hom aan om sy ondervindinge neer te skryf en toe ’n uitgewer hom met dieselfde versoek nader, skryf hy sy eerste boek. Die sukses hiervan moedig hom aan om hom hierna feitlik uitsluitlik aan sy skryfwerk te wy. Hy spits hom in sy skryfwerk veral toe op Namibië en die San se leefwyse en verhaal hulle mites en fabels benewens sy eie avontuurverhale. Sy boeke is ryk aan inligting oor hierdie feitlik uitgestorwe gemeenskap se kultuur en denkwyse en verkry daarom tereg Africana status. Die sketse in sy boeke is deur François Krige en homself gedoen. Sy boeke word in onder andere Duits, Deens, Noors, Russies en Engels vertaal. “Agarob, kind van die duine” is gebaseer op die lewe van die San saam met wie hy in sy jeug baie tyd in die veld deurgebring het. Die verhaal begin op die dag wat Agarob vir die eerste keer alleen moet gaan jag om te wys dat hy ’n man is en sy naam kan kry. Sy gekose prooi lyk wel anders as die elande wat hy ken, maar dit is ’n mooi groot bul wat hy skiet. Hierna kry hy egter te doen met die snaakse mense wat velle oor hulle hele lyf dra, omdat hy ’n bees geskiet het. Van nou af moet hy probeer om sy twee wêrelde te verstaan: die wêreld van die wit mense, waar sy wit maatjie Jan is, en die wêreld van sy eie mense. Die boek word talle kere herdruk en word ook vertaal in onder andere Duits, Deens en Noors. “Jagters van die duine” is ’n versameling van die San se volksvertellinge, waardeur elke nuwe geslag San die dinge leer wat hulle moet weet. Dit sluit in eerbied teenoor Geeloog, die maan, wat na die goeie jagters omsien en die slegte jagters laat verdwaal, en die belangrikheid van die groep, wat op mekaar aangewese is vir oorlewing. Verder leer hulle ook al die stories oor waar alles vandaan kom. “Gaub – vlugteling van die duine” plaas die witmense en San se regsbegrippe teenoor mekaar. Volgens die wette van die veld is daar niks verkeerd daaraan dat Gaub die slegte man doodgemaak het nie, maar hierna word hy deur die witmense agtervolg. Hy slaag daarin om sy agtervolgers in die veld te ontwyk, maar dan kry sy agtervolgers iemand wat sy gelyke in die veld is om hom te volg: Agarob.
Arrie de Beer
Loopbaan en aktiwiteite
In 1998 word hy hy deur die voorsitter van die Waarheid-en-versoeningskommissie (WVK) genooi om saam met Max du Preez, redakteur van die Vrye Weekblad, 'n voorlegging aan die WVK se "media hearings" te doen toe Nasionale Pers en Afrikaanse joernaliste ’n uitnodiging om getuienis te lewer, van die hand gewys het.
Noorweë
Skilderkuns
Skilders van landskappe en persone soos Hans Gude (1825–1903), Johan Fredrik Eckersberg (1822–1870), Adolph Tidemand (1814–1876) en Christian Krogh (1852–1925) is onder meer deur die Düsseldorfse Akademie in Duitsland beïnvloed. Die Franse skilderkuns het veral met sy impressionistiese stromings inspirasie vir Noorse skilders soos Fritz Thaulow (1847–1906) en Gerhard Munthe (1849–1929) gelewer. Die impressionisme is opgevolg deur die Art Nouveau-kuns met Edvard Munch (1863–1944) as een van sy bekendste Noorse verteenwoordigers.
Eier (voedsel)
In kookkuns
Hoendereiers word wyd gebruik in verskeie soorte disse, beide soet en souterig, insluitend gebak. Sommige van die voorbereidingsmetodes sluit in gebakte eier, hard-gekook, sag-gekook en gepiekel. Hulle kan ook rou geëet word, alhoewel dit nie aan te beveel is vir persone wat vatbaar is vir salmonellosis, soos bejaardes, verswaktes en swanger vroue nie. Verder is die proteïen in rou eiers slegs 51% biobeskikbaar, terwyl dié van 'n gekookte eier byna 91% biobeskikbaar is; dus is die proteïen van gekookte eiers tweemaal beter opneembaar as die proteïen van rou eiers. As 'n bestanddeel vorm eiergeel 'n belangrike emulsifiseerder in die kombuis, en die proteiën in eierwitte laat dit toe om te skuim en belugte disse te vorm.
Jan van der Post
Skryfwerk
In “Vonk – Vondeling van die duine” pleeg Vonk ’n misdaad in die waan dat dit ’n weldaad was. Hy word gejag en in die onherbergsame duineveld ingehaal en teruggebring om tereg te staan. Die natuur beslis egter anders en die wit jagter word uitgelewer aan sy gevangene. Wanneer Vonk hom oor sy agtervolger ontferm, word ’n sonderlinge vriendskap gesmee. “Witman van die duine” gee ’n ander, unieke perspektief op sommige van die reeds vertelde verhale. Jan is reeds ’n uitgegroeide jongman wat deur die San in jagkuns, veldkunde en die San-spiritualiteit opgevoed word, waarna hy die naam Kei-Annies verdien. Saam met Agarob word hy dan toegelaat om na ’n San-saamtrek by die Berge van die Maan te gaan. Hy neem ook saam met Agarob deel aan die jagtog op Gaub. Kwai, vegter van die duine” keer weg van die verwarring wat daar tussen die witman en die San ten opsigte van hulle wêrelde en lewensuitkyk bestaan en fokus op die stryd tussen die San en die swart mense. Die swart mense dood baie van die San en ontvoer hulle vrouens en kinders. Ver van hulle natuurlike tuiste lei Kwai ’n groepie oorblywendes na ’n redelik veilige berg waar daar ook baie wild is, maar ook hier word hulle vervolg. Kwai besluit om nie verder te vlug nie, maar om te veg.
Arrie de Beer
Toekennings
De Beer het onder meer die volgende toekennings ontvang:
Noorweë
Skilderkuns
Die karikaturis Olaf Gulbransson (1873–1958) het die kenmerkende grafiese styl van die satiriese Duitse tydskrif Simplicissimus ontwikkel, tog het ander nie-figuratiewe kunsstromings in die eerste helfte van die 20ste eeu soos die kubisme of konstruktiwisme min aandag in Noorse kunstenaarskringe gekry. Eers in die 1950's het hulle hul invloed in die dikwels melancholiese Noorse landskapskilderkuns laat geld.
Afrikaanse kwartel
Die Afrikaanse kwartel (Coturnix coturnix) is 'n trekvoël wat feitlik dwarsoor Suid-Afrika en Namibië voorkom. In Engels staan die voël bekend as die Common quail. Die voël is klein en lig dofgeel met swart-en-wit strepe oor die rug. Hulle het ook prominente wit wenkbroue. Die mannetjie se keel is swart of rooibruin. Sy roep en sang is: whit whit-whit en skree krwee-krwee in vlug. Hulle verkies grasvelde en landerye om in te leef.
Eier (voedsel)
In kookkuns
Die albumien, of eierwit, bevat proteïen, maar weinig of geen vet, en kan apart gebruik word in kookkuns. Eierwitte kan belug word of geklop word tot 'n ligte, sponserige tekstuur, dit word gereeld gebruik in poedings soos meringue en mousse. Gemaalde eierdoppe word soms as byvoeding gebruik om meer kalsium te lewer. Alle dele van 'n eier is eetbaar, hoewel die doppe gewoonlik weggegooi word. Sommige resepte benodig onvolwasse of ongelegde eiers, wat geoes word nadat die hen geslag is, of binne-in die hoender gekook word.
Arrie de Beer
Persoonlik
Albei De Beer se ouers was onderwysers. Sy pa is drie maande voor sy geboorte oorlede. Altesame 55 jaar ná hulle mekaar as voorgraadse studente op Potchefstroom ontmoet het, tref 'n geweldige slag De Beer in 2017 toe sy eggenote, Nicolette, oorlede is. Hul drie kinders is dr. Arnold de Beer, ’n elektroniese ingenieur en dosent aan die Universiteit van Johannesburg, dr. Adriana Botha, ’n inligtingskonsultant verbonde aan die Fakulteit Inligtingkunde van die Universiteit van Pretoria, en Jan-Hendrik, ’n regskonsultant verbonde aan Capitec Bank. Sy ses kleinkinders, wat hy “’n groot vreugde in sy lewe” genoem het, is Carla en Anika de Beer; Gideon en Nicolette Botha, en Arno en Suzanne de Beer. Arno was die sewende lid al langs die stamboom van die Suid-Afrikaanse stamvader, Matijs Andriesz de Beer, se seun Zacharias, se nageslag af met die familie-voorname Arnoldus Stephanus. De Beer het onder die naam "Arnold S. de Beer" geskryf en verkies om nie op die bynaam "Arrie" genoem te word wat hy in sy studentejare op die Puk gekry het nie.
Noorweë
Skilderkuns
Sedert die 1970's het die beeldende kuns in Noorweë sy inspirasies ten opsigte van vorm en inhoud uit die veelvuldige internasionale kunsstromings gekry, alhoewel Noorse kunstenaars steeds weer op onderwerpe konsentreer wat die plaaslike natuur bied.
Arrie de Beer
Sterfte
Boodskappe van meegevoel ná De Beer se dood aan 'n beroerte op 20 Oktober 2021 het van oral oor die wêreld ingestroom, het Netwerk24 daarna berig. Prof. Lizette Rabe, voorsitter van die departement joernalistiek aan die Universiteit Stellenbosch, het gesê dat hy ’n baanbreker in die joernalistiek was wat ontsaglike waarde toegevoeg het tot die vestiging van joernalistieke praktyk as wetenskap in die Afrikaanse akademie.
Noorweë
Letterkunde
'n Selfstandige Noorse letterkunde het eers met die nasionale onafhanklikheidsbeweging vanaf 1814 begin ontwikkel sodat die vroeë literêre lewe as deel van 'n gemeenskaplike Skandinawiese letterkunde beskou moet word.
Die Noors-Yslandse periode (tussen omstreeks 800 en 1400)
Wetenskaplikes het hul kennis oor die vroeë Wiking-beskawing onder meer aan Yslandse skrywers te danke wat in die 12de en 13de eeu begin het om die mondelinge tradisies neer te skryf.
Aliwal-Noord-warmbron
Die bron lê 3 km buite die dorp, 1341 m bo seespieёl, ontspring op 'n diepte van 1280 m en lewer jaarliks 3 800 000 liter water teen 'n temperatuur van 36,9 °C. By die bron is vakansiehuisies en 'n woonwapark. Bokant die twee oë van die fontein was daar vlotte sodat siekes die onbesoedelde bronwater, wat besonder hoë vlakke van die seldsame element litium bevat, kon benut. In die verlede was die bron ook bekend om sy modderkuur.
Jan van der Post
Skryfwerk
“Dai, ’n kind van Kaapstad” se hoofkarakter is die weeskind Dai wat in Distrik Ses in Kaapstad bly. Hy bly by Groot Dai en Enn en moet koerante verkoop om ook sy deel van die huishouding by te dra. Aan sy ouers dink hy nooit nie, maar toe hy in die hof beland hoor hy vir die eerste keer sy volle name, Daniël Johannes Pieterse. Vir die eerste keer besef hy dat die wêreld baie groter is as Distrik Ses en begin hy droom.
Aliwal-Noord-warmbron
Geskiedenis
Algemeen word aanvaar dat Pieter Jacobus de Wet die bron op sy plaas Buffelsvallei ontdek het. Voortrekkers van die geselskappe onder Piet Retief en Piet Uys het die bron besoek. De Wet het 'n koringmeul deur die warm water laat aandryf. In die middel van die 19de eeu het die bron wye belangstelling geniet en is die dorp gestig. Veral na die ontdekking van diamante en goud in die binneland het baie besoekers hierheen gekom. In die 1960’s is die geriewe gemoderniseer en was die besoekerstal selfs soms 250 000 per jaar. Jare lank is die metaangas wat die bron vrystel, opgevang en vir verwarming gebruik.
Jan van der Post
Skryfwerk
“Tjeb, die spoorsnyer” is weer in Namibië geplaas. Die baasjagter Tjeb word die spoorsnyer vir ’n grootwildjagter en beleef vreemde dinge wat hy nooit voorheen ervaar of gesien het nie. Deur sy oë gesien verkry die gebeure en die manier van jag wat hy nou vir die eerste keer beleef, ’n ander konnotasie en kry die leser insig in sy manier van dink. Tjeb se heldedaad is die hoogtepunt van die boek. “Ngnô, renoster van die duine” is ’n San wat lank by die wit boer baas Magiel bly en sodoende verloor sy eie mense vertroue in hom. Wanneer Magiel dood is, wil hy terugkeer na hulle toe, maar dit vat lank om weer hulle vertroue te wen. Hierna volg daar ’n stryd teen die Duitsers vir oorlewing.
Aliwal-Noord-warmbron
Vandag
Die warmbron en ontspanningsoord Aliwal Spa is geleë in die munisipale gebied. Van 2010–2014 was die eens gewilde oord se swembaddens en terrein gesluit vir opknappings deur die destydse munisipaliteit, maar is net kortstondig heropen in 2015.
Jan van der Post
Skryfwerk
“Toordokter van die duine” is die verhaal van Chuba, die jong San wat ten spyte van sy liggaamlike gebreke die leier van sy stam word. Sy naam beteken hottentotsgot, omdat hierdie insek kort na sy geboorte op sy voorkop kom sit het en aan hom spesiale status verskaf het. Wanneer ’n komp leeus en sebras een aand die staanplek plat hardloop en baie San doodgetrap word, wys Chuba hoe dapper hy is. Hy word ook ’n bedrewe jagter. As volwassene word hy egter gekortwiek deur sy humeur, hoogmoed en selfsug, wat hom verkeerde dinge laat doen. Dan word hy gevonnis om vir ’n maand van die stam geskei te word en alleen te jag, sonder ’n pyl en boog. Hy moet hierdie tyd ook kaal deurbring, sodat hy net op homself aangewese is om te oorleef. As gelouterde en wyser man keer hy hierna terug na sy stam. In “Skat tussen die duine” kom drie veewagters op ’n lyk in ’n grot af. By die lyk lê ’n sakkie met blink klippies. Die veewagters vertel vir Baswillem, die eienaar van die plaas, van die lyk. Die witmense wil dan nog van die blink klippies hê en so moet Namib en sy twee maats in die woestyn na die skat tussen die duine gaan soek. In die woestyn kom hulle ’n groot jagter teë, maar moet die polisie ook probeer ontduik.
Helen Suzman
Veral nadat sy in 1959 uit die Verenigde Party bedank het weens die amptelike opposisie se halfhartige bestryding van afsonderlike ontwikkeling en van 1961 tot 1974 die Progressiewe Party se enigste Volksraadlid was, was Suzman dikwels die enigste teenstem in die Parlement tydens die aanvaarding van die mees drakoniese apartheidswette. Al was haar opvattings oor die regering se rassebeleid vir die meeste Volksraadslede van die Nasionale Party aanstootlik, het hulle genoeg respek vir die Parlement as instelling gehad dat dit vir haar moontlik was om vergrype en onreg deur die apartheidsregering aan die lig te bring. Sy was ook ses jaar lank die enigste vrou in die Unie-Volksraad.
Aliwal-Noord-warmbron
Vandag
Die bronne en spa word besit en bestuur deur die Walter Sisulu Munisipaliteit, en die koue swembad is sedert Januarie 2022 weer oop vir die algemene publiek. Die toegangshek is by.
Erica kirstenii
Erica kirstenii is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en is deel van die fynbos. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Helen Suzman
In haar eensame jare van 1961 tot 1974, toe sy die Progge se enigste Volksraadslid was, het selfs VP-lede haar meermale aangeval vir haar onverskrokke geloof in basiese menseregte en die oppergesag van die reg. Met geen geesgenote in die parlement nie, is sy selfs sosiaal uitgesluit en verguis oor onder meer haar sterk standpunt teen aanhouding sonder verhoor en die regering se tuislandbeleid. Al het sy vlymskerp aanvalle op haar teenstanders in die raadsaal geloods, het sy respek by selfs haar vyande afgedwing. Toe sy in 1989 weer haar plek gaan inneem nadat sy haar laaste toespraak in die Volksraad gelewer het, het haar jare lange vriend en medestryder Colin Eglin ’n verkrampte lid van die Konserwatiewe Party teenoor ’n kollega hoor opmerk: "Dié Helen Suzman; sy's darem ’n grand lady." Gelukkig het sy altyddeur die speakers se beskerming geniet, wat verseker het dat sy haar standpunt kon stel en dat die goedgesinde Engelse pers dit verder kon uitdra.
Jan van der Post
Skryfwerk
“Kwê die verklikker” bly per ongeluk op die plaas agter wanneer sy mense vertrek en hy word dan by die witmense groot. Sy speelmaat is die wit seuntjie Chris, wat jonger maar groter as hy is. ’n Ramp tref hulle wanneer Chris deur kinderverlamming gebreklik word. Nadat San in die droogte by die plaas aandoen, vertrek Kwê saam met hulle, maar belowe om weer terug te kom na Chris toe. In die veld word Kwê ’n bedrewe maar geslepe jagter, wat eindelik voor sy eie mense moet vlug. “Njarabeb die ratel” is die grootste jagter van sy groep, wat ’n geloofstryd stry. Sy groot vraag is wie die maan gemaak het en omdat hy nie hierop ’n antwoord kry nie, daag hy die maan se opperheerskappy uit. Njarabeb maak van sy eie mense dood, maar die motief daaragter kan ’n geloofsdaad wees. Hierdie boek dring diep in die religieuse en rituele belewenis van die San.
Helen Suzman
Hoewel nie een enkele van haar tientalle mosies in die loop van 36 jaar aanvaar is nie, het sy meer vrae as enige ander LV gestel en so inligting aan die lig gebring oor die regering se toepassing van apartheidswetgewing wat andersins verskuil sou gebly het. Vanaf die tweede helfte van die 1960's het sy gereeld gevangenisse besoek om ’n verbetering in aangehoudenes se omstandighede te bewerkstellig, iets wat deur haar toedoen geleidelik wel gebeur het.
Jan van der Post
Skryfwerk
“Agter die Rooi Lyn” vertel van die spergebied wat rondom Suidwes se bewoonde gebiede loop en die grens tussen die twee wat as die rooilyn bekend staan. Dit is nie ’n definitiewe grens nie en word soms deur fortuinsoekers oorgesteek ter wille van die diamante wat hier te vinde is. Die woestyn is egter ’n genadelose plek wat menige lewe eis en die Suidwes-Afrikaanse Polisie is immer waaksaam om hulle voor te keer. Wanneer konstabel Hunter hoor dat daar ’n verdagte geselskap op pad is na die woestyn, neem hy ’n Damara-konstabel en Njerab, die San-spoorsnyer om hulle te agtervolg. Die geselskap wat hulle agtervolg tree egter baie vreemd op. Hierdie is ’n spanningsverhaal wat die atmosfeer van die woestyn baie mooi raakvat en tussendeur die legendes van die streek en die aard en plantegroei daarvan op onderhoudende wyse skets.
Helen Suzman
Herkoms en skoolopleiding
Albei Suzman se ouers was Litaus-Joodse immigrante. Twee Gavronsky-broers en twee David-susters het op verskillende tye vroeg in die 20ste eeu uit Litaue na Suid-Afrika geëmigreer. Die twee broers is eindelik met elk van die susters getroud. Die Gavronsky-broers het hulle in Transvaal gevestig terwyl die David-susters in Kimberley gaan woon het. Aan die Rand het die Gavronsky-broers hulle besig gehou met die slagterybedryf (vleis, velle, beenmeel, enigiets wat die plaaslike beesbedryf kon oplewer). Mettertyd het hulle vooruit geboer en hul belange uitgebrei na eiendom, en selfs welvarender geword. Samuel (1888–1965) en Frieda (1888–1917) Gavronsky het twee dogters gehad, naamlik Gertrude en Helen. Met Helen se geboorte op 17 November 1917 op die destyds myndorpie Germiston was Gertrude vier jaar en ses maande oud. Toe die baba skaars twee weke oud was, is haar ma (toe 28) blykbaar aan nageboortelike komplikasies oorlede. Samuel Gavronsky is 10 jaar later weer getroud. Intussen het hy en sy twee dogters by sy kinderlose broer, Oscar, en skoonsuster, Hansa, gaan woon. Sy jongste dogter, Helen, het Samuel, wat in 1965 oorlede is, onthou as ’n gesellige kêrel, gek oor katte en honde, oor perde en kaartspeletjies en net terloops godsdienstig. Waar hy ook al tuisgegaan het, sou hy altyd Vrydagaande seremoniële kerse aansteek, en niemand mag vark in sy woonplek geëet het nie; tog het dit hom nie juis gepla waar die wors by iemand anders se braaivleis vandaan gekom het nie, volgens sy dogter.
Noorweë
Die Noors-Yslandse periode (tussen omstreeks 800 en 1400)
Die wêreld van Nordiese godhede en helde is die hoofonderwerp van die Edda, die oudste literêre werk van Noorweë. In die 13de eeu het skalde (afgelei van die Yslandse skáld "digter") Wiking-ideale soos verwantskap, heldedom, eer, eerlikheid en deug, wat aanvanklik in eenvoudige stafryme van rune-inskrifte behandel is, in 'n meer ingewikkelde literêre styl verheerlik. Rondtrekkende sangers het tydens die lang Skandinawiese winters veral die hoofse publiek met hul heldesange oor legendes, historiese gebeurtenisse, heldedade, slagte en deugsame krygers vermaak. Die eerste bekende Noorse skald uit die eerste helfte van die 9de eeu was Bragi Boddason. Later was die skaldedigkuns hoofsaaklik tot Ysland beperk. Ook die Nordiese sagas, vroeë Skandinawiese prosawerke, het ondanks hulle Noorse wortels in Ysland ontstaan, soos byvoorbeeld Snorri Sturluson se Kroniek van die Noorse konings uit die 13de eeu.
Die religieuse en hoofse literatuur van die Middeleeuse Europese – vertalings van preke, legendes rondom heiliges en heldedigte oor Koning Artus, Karel die Grote en Theoderik die Grote – is ook in Noorweë oorgeneem. Die sogenaamde Koningsspieël, 'n didaktiese afhandeling oor sedes en moraal wat in versvorm gegiet is, was 'n belangrike inheemse literêre werk. Daarnaas het ballades vanaf die 13de eeu 'n beduidende rol in Noorweë se literêre lewe begin speel.
Arrie de Beer
Sterfte
In hul berig oor sy dood in Maroelamedia is De Beer ’n “doyen” genoem wat ’n “ongelooflike bydrae tot die joernalistiek gelewer het”.
En vir Litnet het Herman Wasserman in ’n huldeblyk na De Beer se besondere plaaslike en internasionale bydraes en betrokkenhede verwys en voorspel sy “nalatenskap op die vakgebied sowel as sy invloed op die lewens en loopbane van vele mense regoor die wêreld sal nog lank ná sy dood bly voortbestaan".
Helen Suzman
Herkoms en skoolopleiding
Soos die geval was met talle ander Joodse meisies destyds aan die Rand, het Suzman haar skoolonderrig ontvang aan ’n Katolieke kloosterskool, die Parktown Convent (die privaat King David- Joodse skole is eers vanaf 1948 in Johannesburg gevestig). Sy sou later vertel die leerders het geleer memoriseer, want dit is hoe die nonne hulle onderrig het. Hulle is ook geleer om tot elke prys te wen, want as hulle verloor het, sou ’n senior non hulle pak gee. Suzman het gemeen dit het haar goed op die politiek voorberei; "’n mens is nie veronderstel om in die politiek te verloor nie".
Suzman het nie haar politieke bewustheid in haar ouerhuis gekry nie, want sy kon in later jare nie onthou dat haar vader ooit aan swart mense as enigiets buiten "bediendes" gedink het nie. Nadat sy tot die parlement verkies is, het sy hom twee maal daaraan probeer herinner dat "swart mense in Suid-Afrika aan baie van die beperkings onderwerpe is wat hy in sy vroeë lewe as Jood in die Russiese Ryk moes verduur", maar teen daardie tyd het hy aansienlike eiendomsbelange, onder meer enkele hotelle, gehad en was hy blykbaar min gepla deur haar pleidooi. In haar grootwordjare het Suzman self geen kontak met swart mense gehad nie, buiten met huiswerkers.
Noorweë
Die Noors-Deense periode (tussen omstreeks 1400 en 1814)
In die tydperk van die Kalmarunie het die Oud-Nordiese literatuur sy hoogtepunt al lank oorskry, en eers met die Reformasie was daar weer 'n oplewing in die produksie van literêre tekste. Aangesien Noorweë tot 1643 nie oor 'n eie drukkery beskik het nie, is hoofsaaklik Deense boeke van Kopenhaagse uitgewers ingevoer. Die Deense taal, wat uiteindelik ook ampstaalstatus in Noorweë gekry het, het 'n oorheersende invloed op die Noorse letterkunde uitgeoefen.
Die 16de eeuse humanisme het Noorse skrywers soos Absalon Pederssøn Beyer en Peder Claussøn Friis geïnspireer. Friis het met sy vertaling van Snorri Sturluson se Heimskringla-saga uiting aan patriotiese gevoelens gegee, en in 1739 het die geestelike Petter Dass met sy werk Norlands Trompet ("Die Trompet van die Noordland") sy belewenis van die landskap van Noord-Noorweë in versvorm uitgedruk.
Die Noorse letterkunde het veral in die 18de eeu begin om sy eie identiteit en uniekheid uit te druk. By hierdie ontwikkeling het die Noors-gebore Deense skrywer Ludvig Baron von Holberg sentraal gestaan. Op sy reise deur Europese lande is hy deur die Franse rasionalisme en Engelse deïsme beïnvloed, en hy het begin om hierdie ideeë in sy literatuur in te werk. Holberg se werke het historiese afhandelings, satiriese digkuns en morele opstelle ingesluit, alhoewel hy veral met sy tydlose realistiese komedies bekendheid verwerf het wat nog steeds in Noorse en Deense teaters opgevoer word.
Ander bekende skrywers in hierdie periode sluit Holberg se literêre opvolger, Johan Herman Wessel, die digters Christian Braunman Tullin en Johan Nordahl Brun en die kritiese essayis Claus Fasting in. 'n Spesifieke nasionale Noorse literatuur het in 1772 met die stigting van die Noorse Geselskap (Det Norske Selskab), 'n vereniging van klassisistiese digters, gestalte gekry.
Die 19de eeu
As gevolg van die Napoleontiese Oorloë is Noorweë se politieke bande met Denemarke in 1814 verbreek, maar ook in die nuwe alliansie met Swede, wat voorsiening vir selfregering gemaak het, is die kulturele bande met Denemarke steeds gehandhaaf. Tegelykertyd het die nasionale beweging van Noorweë vir die ontwikkeling van 'n selfstandige Noorse literatuur gepleit wat onder meer in die romantiese stylperiode verwesenlik is.
Helen Suzman
Naskoolse opleiding en huwelik
Kort nadat sy haar studie laat vaar het, het sy op ’n dag perd gery by ’n ryskool toe sy langs ’n dokter, 14 jaar ouer as sy, beland. Dr. Moses Meyer (Mosie) Suzman (6 Maart 1904 – 11 Julie 1994) was een van die agt kinders van ’n welgestelde tabakgroothandelaar. Dié twee het mekaar reeds geken, maar nou het hul vriendskap geblom en in 1937 is hulle in die Groot Sinagoge in Wolmaransstraat, Johannesburg, getroud. Dr. Suzman het later ’n internis geword wat gespesialiseer het in siektes van die hart, bloed en senustelsel. Hy het nog tot in sy tagtigerjare in Johannesburg gepraktiseer. Wanneer die parlement in sitting was (sy vrou was Volksraadslid van 1953 tot 1989), het sy al om die ander naweek opgevlieg Johannesburg toe om twee dae saam met haar man deur te bring.
Die egpaar Suzman het twee dogters gehad. Die jongste, Patricia, ’n nefroloog, het in later jare in Boston in die VSA gewoon en gewerk. Frances, die oudste, was ’n kunshistorikus wat met ’n professor in die regte, Jeffrey Jowell, getrou het en in Londen gaan woon het. Dié egpaar het albei aan Harvard afstudeer. Hul eersteling, Joanna, is in Massachusetts gebore en die tweede, Daniel, in Kanada, waar die gesin ’n tyd lank gewoon het.
Noorweë
Die 19de eeu
Die romanties-nasionalistiese stroming in die letterkunde het met digters soos Peter Christian Asbjørnsen en Jørgen Moe ondr meer die literêre skatte van die volksdigkuns, wat tot dusver net mondeling oorlewer is, herontdek en in geskrewe vorm versamel. Die taalkundige Ivar Aasen het met die wetenskaplike navorsing ten opsigte van Noorse dialekte begin, terwyl die joernalis Aasmund Olafsson Vinje in sy nasionaal-romantiese werke Noors as 'n literêre taal gevestig het. 'n Selfstandige Noorse geskiedskrywing het met Peter Andreas Munch 'n aanvang geneem.
Met die literêre realisme het Noorweë skrywers van wêreldfaam voortgebring. Die roman Amtmandens døttre van Camilla Collett was in die jare 1854 en 1855 net die begin van 'n ontwikkeling wat met die dramatikus Henrik Ibsen, die politieke skrywer Bjørnstjerne Bjørnson, Jonas Lie (wat later deur die impressionisme beïnvloed is, 1833–1908) en Alexander Kielland (1849–1906) sy hoogtepunt bereik het. Verskeie van Ibsen se werke het deel van die wêreldliteratuur geword.
Die naturalisme, landelike lewe en volkstradisies het in die werke van skrywers soos Amalie Skram en Arne Garborg neerslag gevind.
Louis Mountbatten, 1ste graaf Mountbatten van Birma
Vlootadmiraal Louis Francis Albert Victor Nicholas Mountbatten, 1ste graaf Mountbatten van Birma (gebore as prins Louis van Battenberg; 25 Junie 1900 – 27 Augustus 1979), informeel bekend as lord Mountbatten, was ’n Britse staatsman en vlootoffisier, ’n oom van prins Philip, Hertog van Edinburg, en agterkleinneef van Elizabeth II. Hy was die laaste onderkoning van Indië (1947) en die eerste goewerneur-generaal van die Unie van Indië, waaruit die moderne Republiek Indië in 1950 sou ontstaan.
Helen Suzman
Naskoolse opleiding en huwelik
Kort ná Frances se geboorte het Suzman teruggekeer na Wits en daar haar graad in 1942 verwerf. Teen daardie tyd was die Tweede Wêreldoorlog al goed onderweg. Die latere eerste minister John Vorster, met wie Suzman later baie in die parlement te doen sou kry, en sy politieke geesgenote wat nog nie die Britte vir die lyding van die Boereoorlog vergewe het nie, het aangesluit by die Ossewabrandwag wat daarop uit was om die bewind in die Unie van Suid-Afrika omver te werp en deur ’n Nazi-gesinde regering te vervang. Moses Suzman het vir die Suid-Afrikaanse Mediese Korps gewerk en, terwyl sy vrou hul tweede kind verwag het, as luitenant-kolonel in ’n weermaghospitaal in Egipte diens gaan doen. Hy het byna twee jaar lank op afgeleë poste deurgebring. Sy vrou het intussen tyd afgeknyp van die versorging van haar twee dogters om vir die Goewerneur-Generaal se Oorlogsfonds te werk en daarna as statistikus vir die Raad op Oorlogsvoorrade, waar dit haar taak was om mense uit te snuffel wat onwettig by die oorlogspoging baat gevind het.
Noorweë
Die 19de eeu
In die laaste dekade van die 19de eeu is baie Noorse skrywers deur die nuwe romantiek beïnvloed. Die bekendste outeur in hierdie periode was Knut Hamsun. Sy eensame romanhelde voel dikwels aangetrokke tot die natuur en die irrasionele.
Louis Mountbatten, 1ste graaf Mountbatten van Birma
Hoogtepunte uit sy lewe
Tydens die Tweede Wêreldoorlog, in Augustus 1943, het Winston Churchill Mountbatten aangestel as bevelvoerder van die Suidoos-Asiatiese Kommandement (SEAC) met die rang admiraal. In dié tyd het sy kommandement toesig gehou oor die herowering van Birma van Japan. Op 27 Augustus 1946 het hy die titel burggraaf Mountbatten van Birma gekry en op 28 Oktober 1947 die titel graaf Mountbatten van Birma.
Noorweë
Die 20ste eeu
Ná die einde van die politieke unie met Swede in 1905 het die realistiese styl weer 'n oplewing beleef, en Noorse skrywers het hulle op maatskaplike vraagstukke begin konsentreer. Olav Duun het met sy omvattende epiese roman Juvikfolke, wat ses boekdele behels, 'n boeiende verhaal oor die landelike lewe en die geskiedenis van 'n familie geskep. Johan Bojer het in sy werke die morele kwessies van 'n moderne nywerheidsmaatskappy behandel, terwyl Johan Petter Falkberget hom op die probleme van mynwerkers toegespits het.
Louis Mountbatten, 1ste graaf Mountbatten van Birma
Hoogtepunte uit sy lewe
Op 20 Februarie 1974 is hy aangestel as onderkoning (viceroy) van Indië om toesig te hou oor die oorgang van Brits-Indië na onafhanklikheid nie later as 1948 nie. Indië en Pakistan het die nag van 14-15 Augustus 1947 onafhanklik geword en Mountbatten het vir nog 10 maande in Nieu-Delhi gebly as Indië se eerste goewerneur-generaal tot in Junie 1948.
Noorweë
Die 20ste eeu
Met Sigrid Undset (1882–1949) het 'n nuwe skryweres van wêreldfaam op die literêre toneel verskyn. Met haar trilogie Kristin Lavransdatter (1920–1922), wat in die tradisie van Oud-Yslandse sagas geskryf is en in die Middeleeuse Noorweë afspeel, het sy in 1928 die Nobelprys vir Letterkunde verower. Naas Undset het ook ander realistiese skrywers soos Olav Dunn (1876–1939) en Johan Folkberget (1879–1967) dikwels etiese probleme teen 'n historiese agtergrond behandel.
Die politieke spannings in die tydperk tussen die wêreldoorloë is onder meer in die werke van Nordahl Grieg weerspieël. Net soos Grieg het ook die digter Arnulf Øverland in sy liriek die Duitse besetting van Noorweë tydens die Tweede Wêreldoorlog gekritiseer. Die oorlog en die besettingstyd het ook ná 1945 'n sentrale in die literêre lewe gespeel en is onder meer in die romans van Odd Bang-Hansen en Kåre Holt verwerk. Algemene kritiek op die maatskappy het die romans en liriek van Jens Ingvald Bjørneboe oorheers, terwyl die prosa van skrywers soos Johan Borgen sterk deur eksistensialistiese tendense beïnvloed is. Die kwessie van goed en kwaad het in die psigologiese romans van Åge Rønning sentraal gestaan.
Helen Suzman
Ná die oorlog
In 1945 het die Universiteit van die Witwatersrand haar ’n deeltydse betrekking as tutor aangebied en kort voor lank is sy aangestel as dosent in ekonomiese geskiedenis. Hier sou sy agt jaar bly. Mettertyd het sy ál meer in die politiek begin belangstel en betrokke geraak by die veelrassige Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings.
ESikhawini
eSikhawini is 'n nedersetting in die noordelike KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Die dorpie het ongeveer 32 400 inwoners en is ongeveer 26 km suid van Richardsbaai en Empangeni geleë. Dit val onder jurisdiksie van die uMhlathuze Plaaslike Munisipaliteit wat onder die King Cetshwayo-distriksmunisipaliteit ressorteer.
Noorweë
Die 20ste eeu
Net soos Sweedse outeurs het ook Noorse skrywers soos Karin Fossum, Anne Holt, Tom Egeland en Jo Nesbø met hul rillers en misdaadromans internasionale sukses behaal. Ook Jostein Gaarder het met sy filosofiese roman Sofies verden (1991), wat vir jonger lesers bedoel was, 'n internasionale blitsverkoper geskryf. Ander belangrike eietydse skrywers sluit Jan Kjærstad en die dramatikus Jon Fosse in.
Louis Mountbatten, 1ste graaf Mountbatten van Birma
Hoogtepunte uit sy lewe
Van 1954 tot 1959 was hy First Sea Lord, ’n pos wat 40 jaar vroeër deur sy pa beklee is. Daarna was hy hoof van die verdedigingstaf tot in 1965 – dit maak hom die langs dienende professionele hoof nog van die Britse weermag.
Helen Suzman
Ná die oorlog
Einde 1945 het die eerste minister, genl. Jan Smuts, ’n kommissie van ondersoek aangewys na die wette wat betrekking het op stedelike swart mense. Regter Henry Fagan van die appèlhof sou die hoof daarvan wees. Die Instituut het Suzman, wat gou-gou gevorder het tot in hul uitvoerende raad, gevra om hul voorlegging aan die Fagan-kommissie te help voorberei. Sy het 40 jaar later vertel sy het laat begin op dié gebied, maar "toe ek eers aan die gang kom, het ek absoluut behep geraak daarmee." Laat in die tagtigerjare het sy tydens ’n debat oor die Wetsontwerp op die Afskaffing van Instromingsbeheer in die Volksraad gesê "dit was die bestudering van die trekarbeidstelsel wat my oorspronklik na die politiek gebring het." Die Fagan-kommissie het eindelik bevind "die migrasie van swart mense na die stedelike gebiede is ’n natuurlike, ekonomiese verskynsel wat gereguleer en bestuur kan word, maar nie omgekeer nie." Smuts het die aanbevelings van die kommissie aanvaar dat swart mense hulle blywende in die "blanke" stedelike gebiede kom vestig het en dat wetgewing hierdie werklikheid moet erken asook dat ’n bestendige, gevestigde swart werkerstand in die stedelike gebiede ’n betroubare arbeidsmag vir sakeondernemings en fabrieke kon skep en voordelig kon wees vir die kleinhandelsektor. Voor die ou generaal egter werk kon maak van die Fagan-kommissie se bevindings, het die Nasionale Party die verkiesing van 1948 gewen met net 36,6 persent van die stemme en 70 van die 150 setels, maar met behulp van die Afrikanerparty se nege setels die bewind by die Verenigde Party oorgeneem. Hierna het die Nasionale Party, wat van 1924 tot 1933 aan bewind was en toe reeds talle van sy apartheidswette ingevoer het, teruggekeer na die verouderde opvatting dat swart mense net tydelike vreemdelinge in die "blanke" stedelike gebiede was.
Louis Mountbatten, 1ste graaf Mountbatten van Birma
Hoogtepunte uit sy lewe
In 1979 is Mountbatten, sy kleinseun Nicholas en twee ander mense deur die Ierse Republikeinse Leër (IRL) vermoor met ’n bom wat hulle in Mullaghmore, Ierland, in sy vissersboot geplant het.
Helen Suzman
Politieke bewuswording
Suzman se topprioriteit buiten haar gesin was dosering, maar teen 1949 het sy reeds soveel in die politiek belanggestel dat sy ’n tak van die Verenigde Party op Wits se kampus vir studente en dosente op die been gebring het. In hierdie tyd het die Nasionale Party nog wetgewing by die bestaande wetgewing gevoeg met ’n magdom nuwe beperkings op swart Suid-Afrikaners, van die Groepsgebiedewet tot die Wet op Afsonderlike Geriewe, op Werkreservering, Bantoe-onderwys, die Verbod op Gemengde Huwelike, die Onderdrukking van Kommunisme (wat mettertyd 84 keer gewysig is om dit ál strenger te maak) en op Rasseklassifikasie. In haar 36 jaar in die Volksraad is nie een van Suzman se mosies ooit aanvaar nie, maar aan die einde van haar loopbaan kon sy darem toekyk hoe baie van die wette herroep word waarteen sy so baklei het, veral die Paswette en dié op instromingsbeheer.
Naby die einde van 1952 het die leiers van die VP in die gegoede kiesafdeling Houghton in Johannesburg se noordelike voorstede besluit iemand moes hul verteenwoordiger in die Unie-Volksraad, Eric Bell, wat in 1943 (toe die kiesafdeling geskep is) en 1948 onbestrede verkies is, vervang. Houghton was van sy stigting tot die afskaffing van die Driekamerparlement een van net ’n handjie vol kiesafdelings wat die Nasionale Party geen enkele keer kon wen nie en wat altyd veilig in opposisiehande was, hetsy die Verenigde Party, Progressiewe Party en sy opvolgers of die Nuwe Republiek Party. Wie dus ook al vir die 1953-verskieing aan die VP se Houghton-kandidaat benoem is, kon seker wees hy of sy sou Unie-Volksraad toe gaan, of die NP ’n kandidaat daar gestel het al dan nie. Suzman en Joyce Waring is genooi om aan die drierigtingstryd om die benoeming deel te neem. Nadat dr. Suzman by sy vrou aangedring het om haar verkiesbaar te stel (haar dogters was destyds 10 en 13), het sy ingewillig, waarskynlik omdat sy gemeen het haar kans was gering. Maar ook omdat – soos sy later vertel het – "die mees sielsvernietigende ding wat jy vandag in Suid-Afrika kan doen, is om hier te woon en niks aan die situasie te doen nie, om die vleispotte te geniet wat hier is vir ons almal (wit mense), en hoegenaamd niks te doen aan die basiese onreg om ons nie." Suzman is benoem en in die verkiesing in April 1953 onbestrede verkies en het, voor sy haar kom kry, in die parlement beland.
Na die Volksraad
Suzman het haar parlementêre buiging in Kaapstad in Julie 1953 gemaak. Tydens die eerste sessie het sy in ’n hotel tuisgegaan, maar later ’n drievertrekwoonstel met ’n uitsig op Tafelberg gekoop. Ná die VP se skoknederlaag in 1948 was die stand van die partye in die Unie-Volksraad as volg: NP 70 plus nege van die Afrikanerparty, vergeleke met 65 van die VP plus ses van die Arbeidersparty. Dié skraal NP-meerderheid is heelwat versterk nadat die party al ses setels in die eerste verkiesing vir die Suid-Afrikaanse parlement in Suidwes-Afrika in 1950 gewen het. In 1953 se algemene verkiesing, ondanks ’n vasbeslote poging van die Verenigde Party, bygestaan deur die Torch Commando onder leiding van die charismatiese Sailor Malan, om die mag te herwin, het die NP sy seteltal opgeskuif tot 95 vergeleke met die VP (ondersteun deur vyf Arbeiders) se 57. Een van haar kollegas in die VP, wat ’n lewenslange vriend geword het, was Harry Oppenheimer, wat in die Unie-Volksraad gebly het tot sy mynmagnaat-pa se dood in 1957 toe hy uit die parlement getree het om die Oppenheimer-sakeryk te bestuur.
Kort ná Suzman se toetrede tot die Unie-Volksraad het besorgdheid en ontnugtering oor die uitslag van die 1953-verkiesing gelei tot die afstigting van twee partye van die VP, die Verenigde Federale Party (Engels: Union Federal Party) van sen. George Heaton Nicholls van Natal en die Liberale Party, albei in 1953. Die VFP het sy beleid op 11 Mei 1953 gepubliseer. Dit het ’n federale unie van state en gebiede van Suider-Afrika in die vooruitsig gestel met ’n herverspreiding van mag wat ’n veel groter mate van selfstandigheid aan provinsies sou gee sodat provinsies selfs onder seker omstandighede sou kon afstig. Die veroordeling van dié nuwe politieke party was so wydverspreid dat dit in die praktyk niks kon uitrig nie. Die Liberale het ’n veel groter rol gespeel. Die party se sentrale beleidsbeginsel was algemene stemreg op ’n algemene kieserslys, iets waarvoor Suzman eers baie jare later gereed soos wees. Onder sy leiers het mense van die aansien van mev. Margaret Ballinger, Alan Paton, Leo Marquard, dr. Oscar Wolheim, Leslie Rubin en dr. Edgar Brookes getel. Ondanks sy sterk leiers het die LP nooit regtig hond haaraf gemaak by wit kiesers nie en soms ook daarin geslaag om swart en Indiërpolitici te vervreem. Hoewel die LP nie beduidende, gewilde steun op hom kon verenig nie, het dit wel gelei tot verdere verswakking van die VP deur die vooraanstaande, Engelssprekende Suid-Afrikaanse intellektuele van die jare vyftig en sestig van die VP te vervreem.
Suzman sou eindelik agt jaar lank Houghton vir die VP verteenwoordig, want in 1958 is sy herkies, weer onbestrede. Al het die VFP nie in die verkiesing gestaan nie en kon die LP net 2 934 van die 492 071 (oftewel 0,2 persent) uitgebragte stemme op hom verenig, het die VP die eerste keer minder stemme as die NP gekry (42,3 vergeleke met 55,2 persent) en het Suzman se kolleges met drie afgeneem tot 53, maar die NP se seteltal het toegeneem van 95 tot 103 nadat die Arbeidersparty nie ’n enkele setel kon wen nie. Tydens haar tyd as VP-LV is die African National Congress se Vryheidsmanifes opgestel, het dr. Hendrik Verwoerd (volgens Suzman "die enigste man ter wêreld vir wie ek regtig al ooit bang was") in 1954 die leisels by die bejaarde dr. D.F. Malan oorgeneem en so nuwe stukrag gegee aan die magdom apartheidswette wat swart mense se lewe ál ondraagliker gemaak het.
Daar was steeds wrywing in die VP ondanks die splintering na links en regs. Sommige van die probleme was bloot persoonlik en kleinlik. So het ’n vroulike parlementslid byvoorbeeld tydens ’n koukusvergadering opgemerk: "Wel, ek weet nie van mev. Suzman nie, maar wanneer ek na ’n museum gaan, hou ek nie daarvan dat ’n vreemde swart man homself teen my opvryf nie," waarop Suzman geantwoord het: "Gee jy dan nie om dat ’n vreemde wit man homself teen jou opvryf nie?"
Stigting van die Progressiewe Party
In die aanloop tot die Verenigde Party-kongres in die Bloemfonteinse stadsaal in Augustus 1959 was daar bespiegelinge in die pers dat die party weer lede na links sou afstaan. Suzman was een van die Volksraadslede wat pertinent genoem is. Op dié kongres het die meeste VP-lede die party se beleid met betrekking tot swart mense ondersteun, terwyl ’n klein minderheid dit as reaksionêr beskou het. Die kongres het byvoorbeeld sy sterk afkeur uitgespreek aan enige verdere aankope deur die staat van grond in blanke besit ter wille van die uitbreiding van swart stamgebiede. Elf Volksraadslede het bedank weens dit wat hulle as ’n verkrampte beleidsbesluit bestempel het: vyf van Kaapland, vyf van Transvaal en een van Natal. Die Progressiewe Party se eerste vergadering is op 23 en 24 Augustus 1959 aan Suzman se huis gehou. Die party se stigtingskongres in Johannesburg kort daarna, onder voorsitterskap van Harry Lawrence, wat kabinetsminister onder genls. J.B.M. Hertzog sowel as Smuts was, is ook deur enkele swart mense bygewoon. Die 11 LV's het hul parlementêre debuut in 1960 gemaak onder die leierskap van dr. Jan Steytler, met Townley Williams en Colin Eglin as swepe.
Noorweë
Noorweë se literêre stelsel
Noorweë het 'n unieke literêre stelsel ter bevordering van Noorse literatuur, skrywers en die uitgewersbedryf. Dit baseer op voorgeskrewe pryse vir boeke, die aankoop van honderde eksemplare van bepaalde nuwe titels, die vrystelling van boeke van belasting op toegevoegde waarde (BTW) en kollektiewe ooreenkomste tussen regtehouers. Die program was die sleutelfaktor vir die vestiging van 'n veelsydige en dinamiese boekmark in Noorweë. Die Noorse aankoopprogram vir boeke word deur die staat befonds en deur die Noorse Kunsteraad geadministreer. Jaarliks word tussen 550 en 1 500 eksemplare van sowat 600 nuwe boektitels aangekoop en aan biblioteke dwarsoor die land beskikbaar gestel. Die program se hoofdoelwitte is die bevordering van Noorse boekpublikasies, die versekering van toegang tot nuwe werke vir die algemene leserspubliek en die verskaffing van hoër inkomstes aan skrywers.
Die program is in die 1960's as 'n aankoopstelsel vir Noorse fiksie vir volwassenes geloods en is reeds kort daarna uitgebrei om ook literatuur vir kinders en jeugdiges in te sluit. So is ook skoolbiblioteke van nuwe boektitels voorsien. Die program was 'n groot sukses en het bygedra tot hoër produksie- en oplaagsyfers. Die aankoopprogram is intussen verder uitgebrei na vertaalde fiksie en nie-fiksie, Noorse nie-fiksie vir volwassenes, Noorse nie-fiksie vir kinders en jeugdiges en grafiese romans. Die voorgeskrewe vaste boekprys vir elke nuwe titel mag deur die uitgewery vasgestel word. Boekwinkels en ander kleinhandelondernemings mag tot 1 Mei van die volgende jaar 'n afslag van maksimaal 12,5 persent aan klante aanbied. Deur boeke orals in Noorweë teen meer of min dieselfde prys te verkoop word skrywers en uitgewers van 'n stabiele grondslag vir hul finansiële beplanning voorsien. Die vrystelling van BTW maak boeke vir lesers meer bekostigbaar en verseker toegang tot literatuur vir almal. Kollektiewe ooreenkomste, wat tussen die Vereniging van Noorse Uitgewers aan die een en die belange-organisasies van skrywers, illustreerders en vertalers aan die ander kant gesluit is, verseker vir alle partye, wat regte in die publikasieproses hou, 'n billike deel van die inkomste.
Helen Suzman
Stigting van die Progressiewe Party
Dr. Hendrik Verwoerd, eerste minister van 1958 tot 1966, was ongemaklik met die teenwoordigheid van 11 liberale LV's en het gemeen dat ’n vervroegde algemene verkiesing van dié irritasie ontslae sou kon raak. (Die vernaamste rede vir die vervroegde verkiesing was om die kiesers se mening te toets oor Suid-Afrika se onttrekking aan die Statebond nadat kiesers in die volkstemming van 1960 net gestem het oor republiekwording al dan nie.) Sy droom is so te sê bewaarheid toe al die Progge behalwe Suzman in die verkiesing van 18 Oktober 1961 hul setel verloor, almal teen VP-kandidate: O.T. Williams met 959 stemme in Durban-Musgrave, Ron Butcher met 883 in Durban-Berea, Zach de Beer was derde in Maitland met net 16,8 persent van die stemme, Clive van Ryneveld verloor in Oos-Londen-Noord en kry net 28,8 persent van die stemme, John Cope verloor met net 85 stemme in Parktown, Colin Eglin kry slegs 30,7 persent van die stemme in Pinelands, Jan Steytler byt in die stof met 34,6 persent van die stemme in Port Elizabeth-Suid, Harry Lawrence kry net 31,7 persent van die stemme in Soutrivier, en Ray Swart kry ’n skamele 1 persent van die stemme (104 uit 10 160) in Zoeloeland. In Houghton het Suzman vir H. Miller van die VP met 564 stemme verslaan. Al kon die PP se 24 kandidate 8,5 persent van die stemme op hulle verenig, was Suzman al kandidaat wat die paal gehaal het weens die destydse Westminster-stelsel waarin kandidate met 'n eenvoudige meerderheid van een stem in kiesafdelings verkies is, anders as in proporsionele verteenwoordiging waar 'n party se getal verteenwoordigers sy aandeel aan die stemme in 'n verkiesing weerspieël.
Noorweë
Ander programme ter bevordering van Noorse literatuur
Die Noorse Kunsteraad stel beurse beskikbaar vir talentvolle en belowende skrywers asook finansiële steun vir projekte en produksies. Die uitvoer van Noorse literatuur word deur 'n ander liggaam, NORLA – Norwegian Literature Abroad, deur aktiewe bemarking en subsidies vir vertalings bevorder. NORLA is in 1978 gestig en het in die tydperk tot 2004 die vertaling van nagenoeg 5 200 Noorse boektitels in 65 tale finansieel gesteun. NORLA se werksaamhede word deur die Noorse Departement van Kultuur befonds.
Helen Suzman
Alleen in die Volksraad
Vir die daaropvolgende 13 jaar was Suzman die openbare vergestalting van die hele Progressiewe Party, ’n party wat in die verkiesing van 1961 8,5 persent van die stemme op hom kon verenig, maar wat weens Suid-Afrika se Westminster-stelsel net een setel kon wen. In dié hele tydperk het sy nie een keer die parlementslede se kantien binnegegaan nie, want niemand van die NP of VP was bereid om met haar middagete te nuttig nie; meestal het sy smiddae ’n broodjie alleen in haar kantoor geëet. Al "kollega" wat sy gehad het, was ’n navorser wat haar op die hoogte van aktuele gebeure moes hou, maar sy het nie ’n toespraakskrywer gehad nie en as die Progge (soos haar party se lede gou begin bekendstaan het) teen enige wetsontwerp of gebeurtenis beswaar wou maak, moes sy dit self behartig. Sy het later vertel sy het geleer om na iemand se toespraak te luister terwyl sy terselfdertyd haar eie geskryf het en ook het haar kloosterskoolopvoedig, waar die klem op memorisering geplaas is, nuttige te pas gekom. Die meeste van haar mede-Volksraadslede het Afrikaans in die Volksraad gepraat en hoewel sy dit goed verstaan het, het sy amper al haar toesprake en tussenwerpsels in Engels gelewer.