cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaaps-Hollandse styl
Gewels
Duidelike aanduidings van gewels en dakvensters is in sy sketse waarneembaar, maar of dit toe reeds versier was, is nie duidelik nie. Stade toon hulle as driehoekies, sommige reeds op volle dakhoogte, maar die meeste laer as die dak – dus nie volwaardige gewels nie, maar dakvenstertjies. Op 'n tekening van J.W. van Heydt wat uit 1741 dateer, is daar meer besonderhede van een van die dakvensters van Groot Constantia sigbaar. Die uitgeboude stuk muur het 'n ronde bekroning of fronton.
Dit is belangrik, want dit toon ŉ Klassisistiese siermotief wat in die 17e en 18e eeu ook in Nederland gebruik is. Tekeninge van Vergelegen – hoewel Van der Stel se weergawe verskil van die van die burgers wat hom van misdrywe beskuldig het dui ook op gewels wat duidelik in die 17e-eeuse Nederlandse Klassisisme tuishoort, terwyl die fasade met sy pilasters weer op 16e eeuse Renaissance dui Johannes Rach se tekening van 1662 toon duidelik dat huise in Kaapstad reeds dekoratiewe dakafwerkings, insluitende gewels, gehad het. Die gewels het toe al opvallende barokversierings gehad.
Daar kan dus afgelei word – veral as die illustrasies van Alys Fane Trotter uit laat in die 19e eeu ook in aanmerking geneem word, en op grond van die oorspronklike gewels wat vandag nog staan - dat die gewels aan die Kaap waarskynlik heel eenvoudig ontstaan het. Aanvanklik het dit Klassisistiese kenmerke vertoon, later Barok- en Rococo-kenmerke, en sedert 1780 het dit al sterk Neo-Klassisistiese eienskappe besit. Hierdie stylkenmerke het egter nie regstreeks tred gehou met die presiese tydperke waarin die ooreenstemmende style in Europa aan die orde van die dag was nie. In die Kaap is die style dikwels 'n tyd later gevolg, en is Klassisistiese gewels waarskynlik gebou toe die Barok in Europa al uit die mode begin raak het.
Trouens, die gewelstyl het al in die middel van die 18e eeu in Europa uit die mode geraak en die strakke Neo-Klassisistiese lyne het in die plek daarvan gekom. Gewels het egter eers na 1750 aan die Kaap baie gewild geword. Boonop was die gewels wat in die stede van Nederland, Vlaandere en Noordwes-Duitsland so volop voorgekom het, meestal endgewels wat die kort kante van die lang dakke wat reghoekig met die straat gestaan het, afgesluit het. Middelgewels (met die dekoratiewe volhoogte-dakvensters) in die lang sykant van die dak het in Europa selde voorgekom. Daar bestaan goeie rede waarom die middelgewel so 'n alomteenwoordige kenmerk van die Kaapse burgerboukuns geword het: Aan die Kaap was daar baie meer ruimte en die huise kon met hul voorkante op die straat of oprit front. Die aansig van die volle fasade met sy skuuragtige rietdak was waarskynlik baie oninteressant.
Die uitgeboude dakvenstertjies (wat nie tot die volle hoogte van die dak gestrek het nie) was die eerste verbetering. Die venster het boonop lig verskaf aan die solder, wat veral by die eerste huisies as 'n baie nuttige bergplek gedien het. Sommige van hierdie eerste dakvensters was eenvoudige welwings waar die grasdak effens bo-oor die venster (en gewoonlik die voordeur daaronder) uitgestaan het. Inligting oor hierdie vroeë wolwegewels, wat soms ook skaapboudgewels genoem is, is net uit tekeninge verkry. Die wat vandag nog bestaan, is hoofsaaklik van 19e-eeuse oorsprong. Die dakvensters het mettertyd ontwikkel tot gewels van volle dakhoogte, met die kort vors (nok) van die dakkie agter die gewel net so hoog soos die vorste van al die ander vleuels. Dit het dieselfde estetiese effek as die endgewels in die stede van die moederland gehad. Die gewels is egter nie net vir estetiese doeleindes aangebring nie.
Dit het ook 'n belangrike praktiese rol gespeel. Die huise het geen dakgeute gehad nie en die gewel het die reënwater van die voordeur af weggekeer. In die geval van 'n brand het dit 'n soortgelyke rol gespeel: die bewoners kon met groter veiligheid by die voordeur tussen die vallende, brandende riet deur ontsnap. Uit Rach se tekeninge kan afgelei word dat rondlynige gewels reeds in 1662 gewild was. Vanweë die speelse krulwerking en die dramatiese skaduwerking van die uitstaande krulprofiele word hierdie gewels Barok-gewels genoem. Die egte Barokgebou vertoon, wat sy verdere basiese ontwerp en interieurwerking betref, egter ook eienskappe wat in die Kaapse geboue afwesig was.
Die oudste rondlynige gewels wat bewaar gebly het en wat albei dieselfde datum dra, te wete 1756, behoort tot verskillende tipes. Joostenburg het vyf bolkurwes, terwyl Klipheuwel alternerend bol- en holkurwes het wat deur kort reguit stukke geskei word. Joostenburg se bolbolgewels, wat volgens Rach se tekeninge aanvanklik volop was, het op die platteland nooit juis inslag gevind nie; selfs in Kaapstad is daar vandag geen enkele voorbeeld meer oor nie. Tydens die restourasie van Tuynhuys is daar egter oorblyfsels van 'n bolbolgewel gevind. Klipheuwel se holbolgewel het egter wydverspreid voorgekom en was veral op die platteland gewild. In distrikte soos Stellenbosch en Somerset-Wes het die holbolgewel in die daaropvolgende 35 jaar die kenmerk van byna elke plaaswoning geword. 'n Verdere ontwikkeling was die aaneenskakeling van die hol-, bol- en S-kurwes (soms met reguit verbindingstukkies) wat in die Europese Rococo-styl tussen 1725 en 1760 'n gewilde siervorm was.
Hierdie stylelement kon hier baie goed by die basiese driehoekvorm van die dakhelling aangepas word. Die beskeie elegansie van hierdie gewels het lank in die boere se smaak geval. Die plaaslike, meestal naamlose, bouers kon die gewels met redelike gemak in die maklik modelleerbare pleister uitvoer. Deur die gebruik van 'n mal of 'n sjabloon kon die profielvorms langs die hele gewelomtrek eenvormig gehou word. Die gevorderde Barokgewels is gewoonlik van die onderste deel van die fasade geskei deur 'n lang, horisontale lys met 'n profiel soortgelyk aan die van die gewel op dakrandhoogte. Die basiese holbolvorm het hom besonder goed geleen tot verdere versiering en na Klipheuwel het daar 'n deurlopende reeks van steeds sierliker en meer bewerkte gewels ontstaan. Hierdie oorspronklike gewelfamilie is deur verskillende deskundiges in verskeie kategorieë en tipes ingedeel met ŉ verskeidenheid verwarrende name.
Die rondlynige gewels word kromlynige gewels genoem, en die holbolgewels is in die verlede dikwels die konkaaf-konvekse gewel of Vroegste Bloemryke gewel genoem. Sommige kenners onderskei 'n derde groep, wat hulle Barokgewels of Laat Bloemryke gewels noem. Hierdie latere Barokgewels staan ook as die Stellenbosch-Somerset-Wes-tipe bekend. Die hele familie saam word deur sommige kenners die Kaaps-Hollandse gewel genoem. Hans Fransen (in Drie eeue kuns in Suid-Afrika, 1981) noem dit Barokgewels, en onderskei tussen rondIynige, bolbol- en holbolgewels. Hy meld dat die beskrywing Barokgewel veral in die plek van die verkieslike holbolgewel gebruik kan word indien die stylperiode, en nie die eintlike vorm nie, beklemtoon word.
Dit is nie bekend wie die oorspronklike ontwerpers van hierdie eerste familie gewels was nie, maar daar kan aangeneem word dat die Blanke nedersetters die hoofvorm uit Europa oorgeneem het omdat gebiede soos die Zaanstreek, noord van Amsterdam, en die aangrensende streke in Vlaandere en Noordwes-Duitsland gewels het wat sterk daaraan verwant is. Daar kan ook aangeneem word dat die uitvoering aan die Kaap self dikwels die werk van Maleise vakmanne was wat met verloop van tyd so bedrewe geword het dat hulle naderhand verskeie variasies asook siermotiewe op die geweloppervlak kon uitvoer. So het hulle aan die internasionale gewelstyl 'n sterk plaaslike karakter gegee.
Die verdere uitbouing van die holbolstyl, waarin die bolkurwes deur sag golwende kurwes vervang is en tot 'n bykans Rococo-agtige styl met uitbundige krulle en golwings ontwikkel het, word duidelik uit die bestudering van bygaande tekeninge en illustrasies. AI het die Iyswerk en versiering van gewels aan die Kaap ook hoe uitbundig geword, dit het nooit die moedswillige asimmetrie en vormverontagsaming van die egte Rococo vertoon nie. Daar bestaan wel 'n aantal gewels (Stellenbosch se Ou Drosdy, Nooitgedacht by Stellenbosch en die Paarl se Diamant) waarvan die Iyswerk dunner en fyner was en vryer gekronkel het, en waarvan die C- en S-kurwes op egte Rococo-trant met mekaar gebots het.
Hierdie geboue word in werklikheid egter nie deur sulke Barok- of Rococo-elemente geraak nie en het in onderliggende vorm tydelose volkskuns gebly. Anton Anreith, houtsnyer en beeldhouer uit Duitsland, was sonder twyfel die grootste enkele figuur wat aan die Kaap die Kaapse Barok tot 'n hoogtepunt gevoer en met Rococo-elemente bekroon het. Hy was verantwoordelik vir onder meer die rykste Rococo-ornament in Kaapstad: die voordeur van Rust-en- Vreugd.
In Frankryk het die Neo-Klassisisme die Rococo as styl reeds teen 1760 begin vervang. Die twee style verskil drasties van mekaar en kan in sekere opsigte mekaar se teenoorgesteldes wees. In Frankryk, veral Parys, het die Neo-Klassisisme baie vinnig opgang gemaak, terwyl die Rococo in ander dele, soos byvoorbeeld Duitsland, tot laat in die 18e eeu nog voortbestaan het. 'n Dekoratiewe kunstenaar soos Anreith kon Duitsland in 1777 verlaat sonder beïnvloeding deur die Neo-Klassisisme. Aan die Kaap het die oorgang na die Neo-Klassisisme nog langer geduur. Die Barak was buitendien ŉ styl wat veraI by die landboubevolking groter aanklank gevind het as die akademies-georiënteerde Klassisisme.
Die Barok en die Rococo-elemente wat daaruit voortgevloei het, het hier in eie vereenvoudigde vorm 'n volkstyl geword. Net so het die Gotiek drie eeue tevore in Noordwes-Europa ŉ volkstyl geword en invloede van die koue, intellektuele Renaissance uit Italië vir langer as 'n eeu afgeweer. Die Neo-Klassisisme het hom in die boustyl veral in Kaapstad met sy platdakgeboue laat geld. Op die platteland - waar die middelgewelstyI nog hoog in die mode was hoewel dit teen die einde van die 18e eeu reeds in Europa gekwyn het- was daar 'n omgekeerde ontwikkeling van die gewel, wat ŉ oorgangstydperk van Rococo-gewels na gewels met Neo-Klassisistiese elemente ingelui het. Om 'n geskikte gewelstyl te vind, het die bouers aan die Kaap hulle tot gewelvoorbeelde uit die Nederlandse Klassisisme van die 17e eeu van voor die Rococo gewend.
Hierdie gewels het op hulle beurt ontwikkel uit fasades van 16e eeuse Renaissance- en Vroeë Barokkerke in Italië. Hierdie basiese voor-Rococo-vorm het die Rococo-gewels dus vir 'n kort rukkie aan die Kaap opgevolg. Argitektonies en in die tegniese uitvoering het hierdie drieledige gewelvorm afgewyk van sy logiese oorsprong en dit was moontlik een van die redes waarom hierdie gewelvorm aan die Kaap na 'n kortstondige bloei in omstreeks 1815 reeds weer begin kwyn het – in teenstelling met sy voorloper, die Barokgewel, wat gedurende die vier dekades van sy bestaan steeds gewilder geword het. Die oudste tipe Neo-Klassisistiese gewel toon die grootste ooreenkoms met die Amsterdamse halsgewel. Nieuweland (Newlands) is die oudste voorbeeld, Groot Constantia die bekendste, en Stellenberg waarskynlik die mooiste.
Hierdie drieledige gewels het 'n gesegmenteerde fronton as bekroning van ŉ midde risaliet, geflankeer deur kloustukke: volute met 'n haakvormige aanset wat boontoe uitsteek. Hierdie gewels (veral die van Stellenberg) word dikwels aan die idees van die argitek Thibault toegeskryf, maar daar bestaan geen grondige bewyse daarvoor nie. In die Kaapse Skiereiland was die kenmerkendste eienskappe van hierdie gewels, soms ook die Skiereiland-Kaaps-Vlaamse gewel genoem, dus die ronde pediment wat as kopstuk gedien het, die reghoekige vorm van die sentrale deel, en die kromlynige vleuels en krulle aan weerskante.
Hantam Botaniese Tuin
Die Hantam Nasionale Botaniese Tuin is by Nieuwoudtville in die Karoo.
Kaaps-Hollandse styl
Gewels
Die pediment in die plattelandse Neo-Klassisistiese gewel was ook dikwels driehoekig, maar die boogvormige pediment van die Skiereilandse gewel het ook voorgekom. Sommige pedimente was ook met sierlike barokkrulle versier. Nog 'n ontwikkeling was die vervanging van volute met vase, soos op Nooitgedacht (tans Navarre, tussen Stellenbosch en Somerset-Wes, 1815). Aardbewings en ander faktore het soms veroorsaak dat hierdie vase afgeval het, soos in die geval van Neethlingshof, Stellenbosch. Van 1820 af het daar 'n geleidelike afname in die gewildheid van die gewel gekom. Uit hierdie tyd dateer daar egter ook 'n aantal gewels uit afgeleë distrikte wat van 'n eie, somtyds naïewe, vindingrykheid spreek, en dikwels sjarmante variante en mengvorms van die hooftipes was. Hieronder tel die gewels van die Klipriviergroep in en om Swellendam (1820-1835) en die gewels van De Doorns en Sandfontein, naby Caledon.
Hantam Botaniese Tuin
Die park lê 5 km suidoos van die dorp langs die Oorlogskloofpad. In die winter val die reën op die Bokkeveldplato en daarom bloei die meeste veldplante in Augustus tot die middel van Oktober. Daar is al 'n 1 350 plantspesies aangeteken. Die kontrei is wêreldbekend om sy bolplante. Mooi rotsformasies in die dolerietkoppe maak die landskap interessant vir mense wat in die geologie belangstel. Baie voëls soos die bloukraanvoëls en sekretarisvoël sowel as jakkalse, bobbejane, steenbokke en ystervarke kom hier voor.
Kaaps-Hollandse styl
Gewels
Volgens oorlewering was die trappe van die gewel aangebring om eers vol water na bo te dra indien die dak sou vlamvat. Die platspitsgewel met sy driehoekie op die punt is 'n endgewel wat eers in die middel van die19e eeu sy verskyning begin maak het.
Verdere kenmerke
Afgesien van die gewels en die "letter van die alfabet"- plattegronde het Kaaps-Hollandse plaashuise ŉ aantal ander kenmerke wat veral in die vroeë jare (die eerste sowat 125 jaar), toe die beskikbaarheid van boumateriaal selfs meer beperk was, 'n eie karakter aan hierdie huise gegee het.
Die simmetrie van die huis se vooraansig was sedert die vroegste dae al met die eerste oogopslag opvallend. Die voordeur was altyd in die middel, met 'n gelyke aantal vensters, met of sonder luike, aan weerskante. Dit was feitlik 'n vaste reël dat die fasade vry gehou sou word van enige aanbouings. Die enkele stoepkamers met hul plat dakke wat in sommige gevalle die simmetrie belemmer het, is byna almal later aangebou.
Stoep
Die stoep, wat sy oorsprong in Holland gehad het, het altyd oor die hele lengte van die fasade gestrek en is in sommige gevalle reg rondom die hele huis gebou. Die stoep se oorspronklike doel was om die witgekalkte buitemure moddervry te hou en ook om 'n plat vlak am die huis te verkry. Aan die eindpunte van die voorstoep is daar gewoonlik twee bankies ingemessel. Vir koelte was daar soms 'n prieël, wat bestaan het uit ŉ aantal pilare, weer eens in 'n suiwer simmetriese patroon, waaroor druiwestokke opgelei is. Hierdie stoeppriële is dikwels eers baie later aangebring. Die stoep is met ingevoerde teëls uit Batavia, plaveistene, klip of bakstene uitgelê. Waar nodig, is die trappies dikwels gebou met baksteentjies wat "klompjes" genoem is.
Deure
Die hoofdeur of voordeur is in die middel van die fasade onder die hoofgewel aangebring. Die deur was meestal soos 'n staldeur horisontaal in twee verdeel (bo en-onderdeur). Die onderdeur was gewoonlik sowat een meter hoog, en met die bodeur oop kon heelwat lig en lug binnegelaat word. Die hoofdeur, saam met sy bolig (ŉ venstertjie reg bokant die deur wat deel uitgemaak het van die deuropening) was een van die belangrikste kenmerke van die Kaaps-Hollandse boustyl.
Die bolig het soms uit 'n dubbele vensterraam met ruite bestaan. Dit was dan moontlik om een van die bolig se vensterrame op 'n winderige dag oor die opening van die bodeur af te skuil. So is die wind buite gehou, maar die lig binnegelaat. Soms, veral in later jare, is die deur aan weerskante met kiaat- of pleisterpilasters versier. Op hierdie pilasters het soms ook 'n dekstuk of deurpediment gerus. Deurknoppe en slotplate aan die binne- en buitekant van die voordeur en binnedeure is van koper gemaak.
Die skarniere was gewoonlik van swaar gietyster. Hierdie gegote skarniere het soms oor die hele breedte van die deur gestrek. Die hout waarvan die deur gemaak is, het geheel en al afgehang van watter soort beskikbaar was. Die hout vir voordeure, veral kiaat, is dikwels ten duurste ingevoer. Binnedeure het gewoonlik uit breë kiaatrame met geelhoutpanele bestaan.
Vensters
Veral die vensters het ŉ simmetriese voorkoms aan die fasade verleen. 'n Halfwydte-venster is gewoonlik aan weerskante van die deur aangebring sodat hulle saam met die deur en die gewel ŉ geheel kon vorm. 'n Gelyke getal vensters van dieselfde hoogte is verder aan weerskante aangebring.
Die vensters is of lae swaaivensters, of hoë skuifvensters (waarvan slegs die onderste deel kon skuil; die boonste deel het op 'n vaste kalf gerus en is eintlik 'n soort bolig). Albei venstertipes se kosyne was in een vlak met die muuroppervlak. Die vensterruite is uit Nederland ingevoer en het na langdurige blootstelling aan die son 'n pers skynsel begin vertoon. Die ruite, ongeveer 15 cm by 20 cm, is in houtlyste gemonteer. Die bewegende vensterdele is aan die agterkant van die dik kosyn aangebring sodat die voorkant met luike afgesluit kon word.
Die gebruik van luike - in Nederland was dit om storm weer en koue buite te hou - het in die Kaapse boustyl ook 'n rol gespeel. Die praktiese doel het effens verander deurdat dit die huise eerder koel as warm moes hou, en dit dikwels 'n belangrike veiligheidsrol vervul het. Die luike het of die hele venster, of net die onderste deel bedek. Aanvanklik het dit uit swaar kiaatpanele in 'n afgewerkte raam bestaan, maar later is ligter hout gebruik en luike het met verloop van tyd die vorm van hortjies aangeneem.
Die luike is met skerp gepunte grendels en knippe van gietyster toegerus, en is saam met ander buite-houtwerk dikwels groen geverf. Die houtluike het 'n besonder mooi voorkoms aan die fasade verleen, en die simmetrie-idee verhoog.
Vloere
Daar was voortdurend ŉ tekort aan hout, en timmerhout is selfs tot in 1800 nog ingevoer. Van houtvloere was daar dus aanvanklik byna geen sprake nie. Huise het meestal grondvloere gehad wat byna weekliks met mengsels van beesmis of beesbloed gesmeer moes word om 'n gladde, versorgde, stofvrye voorkoms te gee. Vloere is selfs gemaak van perskepitte wat in 'n kleimengsel gelê is. Toe hout wel beskikbaar geword het, is dit vir vloere in slaapkamers gebruik. Die voorkamer en agterkamer se vloere is met plaaslik vervaardigde teëIs uitgelê.
Plafon
Die plafon het gewoonlik bestaan uit 'n aantal dik, breë balke waarop planke van tot 30 cm wyd gerus het. In die hoofvertrekke, soos die voorkamer, is die balke baie netjies afgewerk, maar in die slaapkamers het dit 'n heelwat ruwer voorkoms gehad. Die agterkamer en die kombuis se plafonbalke het gewoonlik uit ruwe, ronde pale bestaan. Die plafonplank was meestal van geelhout en in uitsonderlike gevalle van stinkhout.
Solder
Omdat die brandgevaar met rietdakke altyd hoog was, is ŉ spesiale vloer in die solder ingebou wat bestaan het uit 'n aantal ruwe pale en latte wat bedek is met 'n dik laag modder waarop teëls en bakstene gelê is. Brandende riet kon op so 'n soldervloer val sonder dat die res van die huis aan die brand sou geslaan het. Hierdie soort solders is brandsolders genoem.
Voorhuis
Die voorhuis of ontvangskamer was die eerste kamer van die huis en was reg agter die voordeur geleë. Dit was gewoonlik 'n ruim vertrek met weinig meubels. In die latere groot huise het die vertrek dikwels tot in die agtervleuel van byvoorbeeld die been van die T of die verbindingstuk van die H gestrek. Die voorhuis het gewoonlik ŉ rusbank met 'n aantal stoele (dikwels met riempiesmatte) en ŉ kas wat 'n armoire genoem word, bevat. In sommige gevalle is die ingangsportaal met 'n skerm van die res van die voorkamer geskei. Hierdie skerm het nie sy oorsprong in Nederland gehad nie, maar in die Ooste.
Dit het meestal uit geelhoutpaneIe bestaan wat na weerskante tot teenaan die mure kon oopvou. So kon 'n groot ontvangsaal vir onthaaldoeleindes geskep word. Die onderste deel van die skerm het dikwels uit soliede paneIe bestaan, terwyl die boonste deel uit vensters of hortjies bestaan het sodat lig deurgelaat kon word.
Agterhuis
Die agterhuis was gewoonlik reg agter die voorhuis in die agtervleuel geleë en was aanvanklik deel van die kombuis. Die vertrek is as eetkamer gebruik en het gewoonlik ook net 'n eettafel en -stoele bevat en een of twee muurkaste, wat die vertrek oorspronklik van die kombuis geskei het.
Muurkas
Die muurkas was aanvanklik net 'n groot dwarsstaande kas wat die res van die kombuis van die eethoek geskei het. ln latere huise is die muurkas deur 'n permanente muur vervang en is die kas in die muur ingebou. In enkele gevalle waar die agterhuis of eetkamer tot teenaan die agterste muur gestrek het, is die muurkaste simmetries teenoor mekaar aan weerskante in die symure ingebou, soos by La Provence die geval is. In ander uitsonderlike gevalle, soos by Meerlust en Nooitgedacht, is die muurkaste in die muur tussen die voorhuis en die agterhuis aan weerskante van die verbindings deur ingebou. Daar is baie sorg bestee aan die afwerking en voorkoms van hierdie kaste, waarin die breekware en glase gebêre is. Die onderste deel het uit mooi paneeldeure bestaan, terwyl die boonste deel, wat as vertoonkas gedien het, glasruite gehad het. Die bokante van hierdie kaste is ook besonder mooi afgewerk, dikwels met rondlynige kopstukke of barok-krulle.
Die vuurherd
Die vuurherd het die volle lengte van 'n kombuismuur beslaan. In die T -huis het dit byvoorbeeld gewoonlik oor die volle lengte van die agterste muur van die agtervleuel gestrek. Dit het 'n groot skoorsteen gehad, met 'n oond aan die een kant ingebou. Ysterstawe is op so 'n manier oor die vuurherd ingemessel dat ketels en kookpotte oor die vuur daaraan opgehang kon word. Meestal was dit die enigste vuurherd of kaggel in die hele huis, maar in enkele gevalle (soos by Meerlust) is daar ook 'n kleiner vuurherd in die ontvangskamer ingebou. Hierdie vuurherd kon met houtdeure toegemaak word. Verdere verhitting is verkry deur middel van houtstofies waaqrin daar 'n bakkie met warm kole ('n tessie) geplaas is.
Plaaswerf en buitegeboue
Die destydse Kaapse plase was in vergelyking met die plase in die moederland taamlik groot en had genoeg ruimte vir buitegeboue. Op sommige van die ou plase was daar 'n hele aantal buitegeboue, onder meer die slawekwartiere, 'n woning vir die voorman en een vir die oudste seun, 'n wynkelder, stalle, ŉ waenhuis en skure. Hierdie buitegeboue is almal min of meer in dieselfde styl as die plaashuis gebou. Die plattegronde van hierdie geboue was meestal langwerpig en hulle het dikwels ook middelgewels gehad.
Geen vaste reël vir die plasing van hierdie geboue het bestaan nie, maar daar was wel 'n neiging om dit so te plaas dat 'n geslote binnehof gevorm is. In 'n taamlik ongetemde wêreld was hierdie byna vestingagtige samevoeging van die geboue verstaanbaar. 'n Reeks werfmure, wat dikwels ook versier is, het die plaaswerwe afgerond. Die jonkershuis was gewoonlik ŉ huis wat vir gebruik deur die oudste seun gebou is. Dit was dikwels ook die oorspronklike plaashuis wat later deur ŉ nuwe, groter plaashuis vervang is.
Vandag word die jonkershuis dikwels deur die plaasbestuurder bewoon. Natuurlik nie alle plase het sulke huise gehad nie. Die wynkelder was nooit ondergronds geleë soos die naam miskien impliseer nie. Hierdie gebou se gewel is dikwels met 'n wynmotief, soos 'n bottel, 'n glas of 'n tros druiwe, versier. Die enigste ware kelders was eintlik kerkers waarin weerspannige slawe as straf opgesluit is. Dit het egter baie selde voorgekom. Naby die plaaswerf was die familiebegraafplaas, wat gewoonlik deur muurtjies omring was.
Die slaweklok wat gebruik is om werktye aan te dui, is ook in die algemene styl van die hoofopstal versier. Die hoofwoning het gewoonlik oos gefront, en waar moontlik, was daar meestal lopende water naby die plaaswerf. Kanale en leivore is ook gebou en met bruggies oorspan. In sy geheel het die wit plaasopstal en buitegeboue met hul rietdakke 'n besonder rustige indruk geskep. Bome, veral eikebome, is ook aangeplant en gelaat om baie groot en oud te word. Die eikeboomaanplanting was ŉ mislukte poging om die houtskaarste aan die Kaap op te los.
Ontwikkeling van die platdak- en die stadshuis
Die belangrikste redes waarom huise in dorpe soos Kaapstad (later natuurlik 'n stad) anders ontwikkel het as op die plase en in die binneland, was die beperkte ruimte en die brandgevaar. Baie grasdakhuise dig opmekaar was in Kaapstad 'n baie groot risiko. Om te verseker dat grasdakke waterdig sou wees, moes dit baie steil gebou word sodat die water vinnig kon afloop. Deur die dekriet deur teëls te vervang (dit is later plaaslik aan die Kaap vervaardig), het ook nie werklik die probleem opgelos nie; om dit waterdig te hou, moes die dak steeds besonder steil wees.
So 'n steil teëldak was baie blootgestel aan die besonder sterk wind wat die Skiereiland gereeld geteister het. Die berugte suidoostewind kon ŉ teël van 40 kg maklik oplig en wegwaai. Die rietdak kon ten minste deur die endgewels bymekaar gehou word. Wat dus werklik in die stad nodig was, was waterdigte dakke wat geen brandgevaar ingehou het nie en die gereelde storms kon deurstaan. Saam met die tydperk van welvaart het die behoefte aan groter huise boonop ontstaan.
Die bestaande huise kon vanweë die grootte van die erwe nie op dieselfde manier as die huise op die platteland uitgebrei word nie. In 1736 het 'n groot brand talle, rietdakhuise in puin gele en daarna is daar groot voorkeur gegee aan dubbelverdiepingplatdakhuise. Dit sou egter eers moes begin met die ontwikkeling van 'n werklik waterdigte plat dak. Verskeie proefnemings is al voor 1700 aangepak, maar eers toe daar klapperolie, stroop en walvisolie by mengsels van gestampte skulpe, kalk, fyn gruis en gebluste kalk gevoeg is, kon die platdakke waterdig gemaak word. Die dak is gewoonlik gevorm deur 'n aantal balke van geelhout of kiaat op die voltooide mure in posisie te plaas, waarop genoeg latte vasgespyker is om 'n laag stene te kon hou. Verskillende mengsels wat uit hierdie bestanddele bestaan het, is daarna met 'n troftel in drie lae oor die stene aangewend.
Die eerste platdakhuise was enkelverdiepings wat aan die bokant met 'n muurtjie of borswering met Iyswerke afgewerk is. Dubbelverdiepinghuise met soortgelyke afwerking is terselfdertyd ontwikkel. Teen 1730 was daar al heel party van hierdie dubbelverdiepings in Kaapstad. Kort na die groot brand het die owerhede die bou van rietdakhuise in Kaapstad verbied. Teen 1770 het dubbelverdiepings heeltemal die oorhand in Kaapstad gekry. Enkele huise met drie verdiepings is ook opgerig, maar geen voorbeelde daarvan bestaan vandag meer nie.
Die Kaapstadse dubbelverdiepinghuise (daar was ook 'n paar op Stellenbosch en Tulbagh, en op enkele plase, soos Uitkyk by Stellenbosch en Vredenhof by die Paarl) het, wat detail betref, baie ooreenkomste met die enkelverdiepingplaashuise getoon, byvoorbeeld die houtwerk (deure, vensters, plafonne, die vuurherd) en die voorstoep met die gemesselde bankies. Waar die beperkte erfbreedte in sommige gevalle nie ŉ wye voorhuis toegelaat het nie, het die halfbreedte-vensters aan weerskante van die deur soms ontbreek. Die fasade is dan in drie of vyf reëlmatige venstertraveë verdeel.
('n Travee is 'n eenheid in 'n fasade wat min of meer eenvormig herhaal word.) Sowel op die platteland as in die stad was die boustyl 'n samevatting van style wat die huise nie identies laat lyk het nie, hoewel hulle in skaal en detail baie mooi by mekaar aangesluit het. Teen 1800 het die straatbeeld van Kaapstad, ondanks die eenvoud van die geboue waaruit dit saamgestel was, 'n besonder harmonieuse skoonheid getoon.
Barok
Die Barok het ook sy invloed op die siermotief van die dakrande van die Kaapse platdakhuise uitgeoefen, veral tussen 1760 en Kaaps-Hollandse boustyl 1780. Volgens die tekeninge van Rach het daar reeds in 1762 'n soort platdakgewel ontstaan (wat geen ware gewel was nie omdat daar geen staandak agter was nie) wat uit opgeboude stukke muur met Barokversierings bestaan het. Hierdie platdakgewels was almal drie- of vyflobbig met 'n aaneenskakeling van bolkurwes.
Hierdie vroeë opstaande rand (wat ook ŉ balustrade genoem word) waaragter die platdak verberg is, is by die oorspronklike Burgerwaghuis en in Tuynhuys gebruik. Die afwerking van die platdak het soms ook die vorm van 'n borswering (of parapet) aangeneem: die fasademuur is in die geval 'n halwe meter bokant die dakhoogte opgebou. Net soos die gewelrand was die borswering se rand besonder geskik vir die aanbring van 'n ornamentele pleisterlys, wat dan 'n kroonlys genoem word. In die huise van die jare sestig en sewentig van die 18e eeu het die kroonlys uit golwende, teen mekaar inkrullende S- en C-kurwes met kort, reguit verbindingstukkies bestaan.
Dit het dieselfde kenmerke as die holbolgewels vertoon. Hoewel dit waarskynlik in daardie jare die gebruiklike fasadebekroning vir alle platdakke was, is daar vandag nog maar net twee voorbeelde op enkel- verdiepinghuisies oor. Soos die holbolgewels was daar ook by hierdie golwende borswerings ŉ neiging tot meer dramatiese krulle asook lyswerkprofilerings wat swaarder is en verder vooruitsteek. Teen die middel van die sewentiger jare is die lys in die middel in twee krulle verdeel met 'n skulp tussenin. In die vroeë tagtigerjare het die Barok-invloede 'n Rococo-agtige hoogtepunt bereik wat byna onmiddellik daarna weer deur Neo-Klassisistiese kroonlyste opgevolg is.
Neo-Klassisisme
In die stad het hierdie stylrigting baie vinniger en vroeër as op die platteland posgevat. Die klassiseringsproses was in die stad redelik eenvoudig. Die kroonlys se golwende kontoere van die Rococo-tyd kon eenvoudig reguit getrek word met 'n horisontale profiel wat taamlik ver uitstaan. Teen 1790 is klein frontons in die middel van die kroonlys aangebring, wat meestal so breed was soos een van die 3 of 5 traveë wat die huis se breedte gevorm het.
'n Verdere ontwikkeling was die dakkamer. 'n Enkele kamer is bo-op die platdak gebou met sy voorkant gelyk met die fasade, maar net een travee breed, Dit het gewoonlik ŉ driehoekige pediment gehad met volute (krulversierings) aan weerskante. Die fasade wat hierdie dakkamers gehad het, was duidelik aan die gewels verwant, maar hulle was basies reghoekig en nie driehoekig nie. Daar word soms beweer dat die dakkamers opgerig is as uitkykposte waarvandaan die aankoms van skepe in Tafelbaai dopgehou kon word. Vanuit die heel eerste dakkamer wat opgerig is, die van Rustenburg in Rondebosch, was die see egter glad nie sigbaar nie. Die enigste bewaarde voorbeeld van 'n dakkamer, die van die Lutherse pastorie in Strandstraat front weg van die see.
Die Kaapse dakkamer, waarvan daar in ŉ stadium omtrent 'n dosyn in Kaapstad was, het waarskynlik sy oorsprong in die dakkamertjies van die pakhuise in Amsterdam gehad. In Nederland is die gereedskap waarmee die handelsware opgehys is, in sulke dakkamertjies gebore. Pilasters langs die deure, waarop 'n reguit dekstuk gerus het, en vollengtepilasters, wat die fasade verdeel het, was verdere duidelike invloede van die Neo-Klassisistiese boustyl, wat veral deur argitekte soos Louis Thibault in die Kaapse dubbelverdiepinghuise tot ŉ hoogtepunt gevoer is.
Restourasie
Na raming het daar aan die begin van hierdie eeu nog ongeveer 3 000 of meer Kaaps-Hollandse geboue gestaan, waarvan daar 50 jaar later maar net 'n paar honderd oor was. Van die wat toe nog gestaan het, was sommige al so vervalle dat hulle nooit herstel sou kon word nie. Bewaring van geboue van kultuur-historiese belang kan nooit 'n individuele poging wees nie. Dit is lank gelede in Iande met 'n veel ouer geskiedenis as die van Suid-Afrika bewys. In Nederland, België, - Duitsland, Frankryk en Brittanje (Suid-Afrika se belangrikste moederlande) is daar reeds in die verre verlede en vandag steeds groot somme geld, aandag en ondersteuning van owerheidsweë verkry vir die bewaring van volksboukuns. Amsterdam, Gent en Brugge se gragtehuise het nie sommer per toeval bewaar gebly nie.
Die inwoners en eienaars van hierdie huise kon die duur restourasiewerk meestal nie bekostig nie, maar het staatsubsidies en -ondersteuning gekry. Wette is opgestel oor die bewaring van basiese grondplanne, fasades en gewels. Omdat daar vroeg reeds met hierdie bewaringstaak begin is, is die resultate indrukwekkend en die stede het baie van hul argitektoniese karakter behou. In die VSA, wat ook 'n relatief jong land is, is daar ook vroeg reeds pogings van owerheidswee aangewend om volksboukuns te bewaar, en dorpe soos die koloniale deel van Williamsburg - die deel beslaan reeds sowat 1 200 ha - is in hul geheel gerestoureer en bewaar of herbou.
Restourasie en bewaring is egter ook nie net die taak van die staat nie, en omdat dit so duur is (restourasie kos altyd meer as nuwe bouwerk), is finansiële steun van oor 'n veel wyer vlak nodig. In die moederlande is die inwoners se belangstelling gewek en hulle is by bewaringsprojekte betrek. So is groot welslae met restourasieprojekte behaal. In Suid-Afrika word verskeie pogings tegelykertyd aangewend om die publiek se belangstelling te wek en hulle te betrek, en die hulp van professionele argitekte word ook ingeroep. Die pogings het met tekeninge, foto's en die skryf van boeke begin. 'n Baanbreker op hierdie gebied was sekerlik Alys Fane Trotter, ŉ kunstenaar wat hoog aangeskryf word.
Restoureerders en argitekte het restourasieplanne dikwels op grond van haar tekeninge opgetrek. Baie van die huise wat sy in die paar jaar geteken het, is intussen reeds gesloop. Na mev. Trotter het Dorothea Fairbridge in 1922 en 1931 twee boeke, Historic houses en Historic farms, gepubliseer. Haar boeke is geïllustreer deur die uitstekende foto's van Arthur Elliott, wie se werk en film negatiewe ook deesdae in die Africana-museum bewaar word.
Elliot het sy hele lewe aan die fotografering van Kaaps-Hollandse huise gewy, en sy vyf uitstallings was 'n waardevolle bydrae tot die prikkeling van die publiek se belangstelling in die saak. Die katalogusse van hierdie vyf uitstallings is vandag op sigself al waardevolle Africana. G.E. Pearse, eertydse hoogleraar in argitektuur aan die Universiteit van die Witwatersrand, het met steun van die Carnegie Corporation van New York 'n lywige, geïllustreerde ontleding van die Kaaps-Hollandse boustyl gemaak. Kort daarna het die Kaapse argitek F.K. Kendall 'n intensiewe studie van Groot Constantia gemaak ten einde hierdie gebou na die brand van 1925 te kon restoureer.
In akademiese kringe was die belangstelling in restourasieprojekte teen hierdie tyd gewek, en doktorale verhandelings oor verskeie aspekte van die volksboukuns en ander publikasies het die lig gesien. Die eerste en enigste boekie oor die onderwerp in Afrikaans, Boukuns in Suid-Afrika deur B.E. Bierman, het in 1955 verskyn. In 1953 het C. de Bosdari se Cape Dutch houses and farms se eerste uitgawe verskyn. Dit het 'n wyd gelese, populêre boek geword en die daaropvolgende drie heruitgawes (die jongste in 1971) het die publiek se belangstelling vir die eerste keer bevestig. Nog 'n boek, The old houses of the Cape, deur Hans Fransen en Mary Cook, het sedert 1965 ook 'n standaardwerk geword wat wyd gelees is en nog deur studente gebruik word.
Sedertdien het 'n hele aantal, veral sogenaamde koffietafelboeke, oor die onderwerp verskyn waaraan verskeie skrywers hul hand gewaag het, en wat deur bekende fotograwe, soos David Goldblatt, geïllustreer is. In Afrikaans het Hans Fransen in sy boek Drie eeue kuns in Suid-Afrika (1981) 'n aantal besonder interessante hoofstukke oor die onderwerp ingesluit. Veral die publikasies en illustrasies het daarin geslaag om die Suid-Afrikaanse publiek met die verloop van jare van die Kaaps-Hollandse boustyl bewus te maak, en wel in so 'n mate dat die ledetal van 'n organisasie soos die Stigting Simon van der Stel (wat hom vir die behoud en bewaring van historiese geboue beywer) in die vroeë sewentigerjare verdubbel het.
Ander stigtings, soos die Rhodes National Heritage Trust, wat deur Rhodes Fruit Farms gefinansier word, het ook 'n geweldige bydrae gelewer en groot somme geld bestee aan die restourasie van verskeie herehuise en plaashuise in die Westelike Provinsie. 'n Maatskappy soos Historiese Huise van Suid-Afrika Bpk., wat hoofsaaklik deur Anton Rupert op die been gebring is, het selfs bewys dat aandeelhouers 'n wins met restourasiewerk kan maak. Met verloop van jare het daar, afgesien van 'n liefde vir die saak, ook 'n professionele, wetenskaplike benadering gekom, en huise is nie meer net opgeknap nie, maar na deeglike bestudering histories korrek gerestoureer.
In baie gevalle moes wonings, veral binne, subtiel veranderinge ondergaan om dit gerieflik leefbaar te maak, maar argitekte wat kenners op die gebied was, het gewoonlik daarin geslaag om die ewewig te behou. Hul werk is met sukses bekroon deurdat baie van die wonings en geboue waaraan hulle gewerk het, kort na die restourasie daarvan tot nasionale gedenkwaardighede verklaar is. Van owerheidsweë het die posisie en steun ook baie verbeter - veral na nuwe wetgewing in 1969, toe die ou Historiese Monumentekommissie die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede geword het.
Die bevoegdhede van die Raad is dermate uitgebrei dat hy 'n gebou sogenaamd kon bevries. Dit het beteken dat die Raad die sloping van 'n gebou kon vertraag sodat daar genoeg tyd kon wees om navorsing oor die restourasie- en gebruiksmoontlikhede van so ŉ gebou te doen. Die Raad se finansiële posisie het ook aansienlik verbeter sodat hy in sommige gevalle selfs subsidies vir restourasie of onderhoud kon toeken. Die oorspronklike boumetodes en materiaal wat in die bouwerk van Kaaps-Hollandse huise gebruik is, vereis juis gereelde onderhoud en versorging.
Die Boland-Rampfonds het ook ŉ finansiële bydrae gemaak en die Stigting Simon van der Stel het vir die restourasie van twee huise gesorg. Na die Boland-ramp het bykans alle Suid-Afrikaners op die een of ander wyse van die belangrikheid van die bewaring van die Kaaps-Hollandse boustyl bewus geword. 'n Aantal argitekte wat bekend is om die integriteit en egtheid van hul werk op die gebied, moet ook genoem word. Hulle is onder andere Norman Eaton (Pastorie, Graaff-Reinet), Revel Fox (Meerlust, Onverwacht en die Rynse Sendingpastoriekompleks, laasgenoemde in samewerking met Henry Villet), Gawie Fagan (Boschendal, Tuynhuys, Rynse Kerk en Tulbagh se Kerkstraat), George Osler (Dekkersvlei, Libertas Parva) en Golyn en Meiring (Goornhoop).
Ander argitekte en navorsers wat waardevolle werk gelewer het en steeds lewer, is Dirk Visser, Magda Sauer, Brian Mansergh, Gwen Fagan en John Rennie. Volgens Hans Fransen het die wedloop tussen die verliese, doelbewus of deur rampe, aan die een kant en die winste, bewaring en restourasie aan die ander kant in die vroeë sewentigerjare 'n wending begin neem. Meer bewaring, onderhoud en restourasiewerk word deesdae gedoen en minder geboue word gesloop. Volgens Fransen bly dit egter altyd ŉ ongelyke stryd, want hoewel die verliese vertraag kan word en in die toekoms selfs heeltemal tot stilstand gebring kan word, kan wat verlore gegaan het, nie weer vervang word nie.
Federico Fellini
Federico Fellini (Rimini, 20 Januarie 1920 – Rome, 31 Oktober 1993) was ’n Italiaanse rolprentvervaardiger en -regisseur. Hy word beskou as een van die invloedrykste regisseurs van die 20ste eeu.
Fellini se rolprente is psigologiese en/of sosiale dramas waarin ’n fantasieryke karakter, dikwels op homself geskoei, op soek is na die betekenis van sy lewe. Dié soektogte word gekenmerk deur die gebruik van herinneringe, drome, fantasieë en obsessies. Duidelik outobiografiese dramas is La Dolce Vita (1960), Otto e Mezzo (1963) en Amarcord (1973).
Sy rolprente het nie ’n aaneenlopende verhaal nie en bestaan dikwels uit ’n aaneenryging van situasies en gebeurtenisse waarin die karakters allerlei vreemde dinge ondervind. Die tonele is dikwels buitensporig met oordrewe dekor, besondere kostuums, baie grimering, opvallende kleure en skilderagtige plekke.
Terselfdertyd lewer die rolprente sosiale kritiek deurdat die karakter in aanraking kom met die skynwêreld van die Italiaanse aristokrasie, die dekadensie van die bourgeoisie, die geslotenheid van die konserwatiewe platteland of die skynheiligheid van die Rooms-Katolieke Kerk. Die hoofkarakter word dikwels omring deur ’n klomp eksentrieke karakters.
Loopbaan
Op tienjarige ouderdom het Fellini van die huis af weggeloop en by ’n sirkus aangesluit. As jong man het hy draaiboeke vir radiostukke en rolprente (hoofsaaklik vir Roberto Rossellini) geskryf en geteken voordat hy self begin rolprente maak het.
In 1947 was hy saam met Tullio Pinelli die skrywer van die draaiboek van Senza pietà van Alberto Lattuada. In 1948 het hy in Rossellini se Il miracolo gespeel. Hy was ook draaiboekskrywer en assistent van Rossellini se Francesco, giullare di Dio. In 1950–1952 was hy as assistent betrokke by verskillende produksies van Pietro Germi.
Fellini se eerste film is Luci Del Varieta (1950). Dit is geskryf deur Alberto Lattuada en Fellini self, volgens ’n idee van Fellini. Dié twee het ook die regie behartig. Hoewel hy teen dié tyd al 31 rolprente van onder andere Rossellini help skryf en regisseer het, is dit die eerste prent wat op sy eie idees geskoei is.
Fellini se tweede rolprent, Lo sceicco bianco (1951), met Alberto Sordi, is die eerste prent waarvan hy die regie alleen behartig het. Met die prent I vitelloni (1953) het hy internasionale roem verwerf en La strada (1954) het hom ’n Oscar in die sak gebring. Ná die internasionale sukses van sy omstrede La dolce vita (1960) het hy sy bekendste film, Otto e mezzo (1963), geregisseer. Dit word beskou as een van die belangrikste rolprente van die modernisme. Dit gaan oor ’n regisseur se worsteling met sy gewete en sy soeke na idees vir ’n nuwe rolprent. Herinneringe speel ’n belangrike rol in die prent.
Vrye sagteware
Vrye sagteware verwys na sagteware wat vry is eerder as dat dit gratis of verniet is (alhoewel laasgenoemde ook dikwels op vrye sagteware van toepassing is). Die gebruiker het die vryheid om die sagteware te gebruik, te kopieer, te versprei, te bestudeer, te verander of te verbeter.
Federico Fellini
Loopbaan
In 1993 het Fellini ’n Oscar ontvang vir sy hele oeuvre. In dieselfde jaar is hy in Rome oorlede.
Vrye sagteware
Die reg om 'n rekenaarprogram te studeer en te wysig, behels dat bronkode beskikbaar gestel word aan gebruikers van daardie program. Alhoewel dit dikwels 'toegang tot bronkode' of 'openbare beskikbaarheid' genoem word, beveel die Free Software Foundation aan om teen daardie terme te dink, omdat dit die indruk kan gee dat gebruikers 'n verpligting het (in teenstelling met 'n reg) om nie-gebruikers 'n afskrif van die program te gee.
Federico Fellini
Privaatlewe
Fellini het in 1943 getrou met die aktrise Giulietta Masina, wat dikwels in sy prente te sien was. Hulle het in 1945 ’n seun gehad wat net twee weke lank gelewe het. Dit was hul enigste kind.
Vrye sagteware
Alhoewel die term vrye sagteware is in die verlede losweg gebruik, Richard Stallman word gekrediteer met die sinvolle definieise in die vrye sagteware-beweging in 1983 begin toe hy die GNU-projek geloods het: 'n gesamentlike poging om 'n bedryfstelsel te skep wat vryheid respekteer en die gees van samewerking te laat herleef.
Konteks
Vrye sagteware verskil dus van:
Gratis sagteware kan 'n winsgewende, kommersiële aktiwiteit wees. Sommige gratis sagteware is ontwikkel deur vrywillige rekenaarprogrammeerders, terwyl ander deur korporasies ontwikkel word; of selfs deur albei.
Die vier vryhede
Die vier vryhede van vrye sagteware is:
Voorbeelde
Die Free Software Directory bevat 'n groot databasis van vrye sagteware pakkette. Van die bekendste voorbeelde sluit in Linux en die BSD bedryfstelsels, die GNU Compiler Collection en C-biblioteek; die MySQL relationele databasis; die Apache web server. Ander invloedryke voorbeelde sluit in die Emacs-teksredakteur; GIMP tekening en beeldredakteur; die X Window System grafiese vertoning stelsel; die LibreOffice kantoor suite; en die TeX- en LaTeX-tipesettingstelsels.
2007 Formule Een-seisoen
Die Formule Een-seisoen van 2007 het uit 17 Grand Prix-wedrenne bestaan.
Kalender
duimnael|220px|[[Kimi Räikkönen, wêreldrenjaerkampioen 2007]] duimnael|240px|[[Scuderia Ferrari, wêreld- vervaardigerskampioen 2007]]
Marlboro Ferrari
Scuderia Ferrari se tweede jaer, Kimi Räikkönen, het sy eerste wêreldtitel gewen by die laaste ren in Brasilië na hy sy sesde ren van die jaar gewen het. Felipe Massa het die kampioenskap in die 4de plek voltooi na hy 3 renne gewen het in Bahrein, Spanje en Turkye. Ferrari het die vervaardigerskampioenskap gewen met 100 punte voor BMW na die diskwalifisering van McLaren. Hulle het altesaam 9 renne gewen en 9 voorste wegspringplekke behaal.
McLaren
Nuweling Lewis Hamilton het die kampioenskapstitel met 1 punt misgeloop, na 'n ongeluk in China en meganiese probleme in Brasilië wat hom slegs 7de laat voltooi het. Hy het 4 renne gewen in Kanada, die VSA, Hongarye en Japan. Fernando Alonso van McLaren, wat baie spanning binne die span veroorsaak het, het ook 4 renne gewen in Maleisië, Monaco, Duitsland en Italië.
Craigieburndam
Die Craigieburndam in die Mnyamvuburivier, 'n sytak van die Mooirivier, in KwaZulu-Natal se water word gebruik vir besproeiing en huishoudelike doeleindes.
Die dam lê net noordwes van Mount Alida, 32 km oos van Mooirivier op die R622-streeksroete na Greytown. Dit is by die koördinate 29° 10′ 17.9″ suid en 30° 17′ 34.2″ oos en is 1 300 m bo seespieël.
Die wal is gebou in 1963. Dit is 262 m lank, 39,9 m hoog en het 'n volume van 23 miljoen m³. As dit vol is, beslaan die dam 207,3 ha.
In die dam word baars gevang en daar rondom is 'n natuurreservaat.
Franse Unie
Die Franse Unie (Frans: Union française) word volgens die Franse grondwet van die Vierde Republiek van 27 Oktober 1946 geskep om die ou koloniale stelsel van Frankryk (Empire français) te vervang. Dit is die voorloper van die Franse Gemeenskap, wat op 28 Februarie 1958 gestig word.
Die Britse Gemenebes dien as die voorbeeld van die Franse Unie, en die Franse president fungeer ook as president van die Franse Unie. Ander instellings van die unie is die Hoë Raad en die Vergadering van die Franse Unie.