cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johan de Witt
Akte van Seclusie
De Witt se magsbasis was die welgestelde handelaarsklas waaruit hy gebore is. Hierdie klas het in 'n breë sin polities saamgeval met die "State-faksie" wat godsdienstige gematigdheid en 'n pragmatiese buitelandse beleid voorgestaan het wat kommersiële belange verdedig het. Die "Oranje faksie", bestaande uit die middelklas, het 'n sterk leier uit die Nederlandse Koninklike Huis van Oranje verkies wat as teenwig moes dien teen die ryk hoër klasse wat ekonomiese en godsdienstige aangeleenthede betref. Alhoewel leiers wat uit die Huis van Oranje gekom het selde streng Calviniste was, was hulle geneig om hulle te vereenselwig met die Calvinisme,, wat gewild was onder die middelklasse in die Verenigde Provinsies. Willem II van Oranje is 'n uitstekende voorbeeld van die lede van die Huis van Oranje se bereidheid om Calvinisme te steun. Willem II is in 1647 tot Stadhouer verkies en het tot sy dood in November 1650 in die hoedanigheid gedien. Agt dae na sy dood het Willem II se vrou 'n manlike erfgenaam gebaar -Willem III van Oranje. Baie burgers van die Verenigde Provinsies het aangedring op die verkiesing van die suigeling (Willem III) as stadhouer onder 'n regentskap totdat hy mondig was. Die provinsies, onder die oorheersing van die provinsie Holland, het egter nie die amp van Stadhouer gevul nie.
Op 25 September 1660 het die State van Holland onder die invloed van De Witt, Cornelis de Graeff, sy jonger broer Andries de Graeff en Gillis Valckenier beheer geneem oor Willem se opleiding om te verseker dat hy die vaardighede sou verwerf om te dien in 'n toekomstige-hoewel onbepaalde-staatsfunksie. De Witt, wat beïnvloed is deur die waardes van die Romeinse Republiek, het in elk geval sy uiterste bes gedoen om te verhoed dat enige lid van die Huis van Oranje die mag verkry, en verskeie provinsies oortuig om die amp van stadhouer heeltemal af te skaf. Hy het sy beleid versterk deur in die openbaar voorbrand te maak vir die teorie van Republikanisme. Hy was veronderstel om persoonlik by te dra tot die "Belang van Holland", 'n radikale republikeinse handboek wat in 1662 deur sy ondersteuner Pieter de la Court gepubliseer is.
In die tydperk na die Verdrag van Westminster het die Republiek onder De Witt se leiding in rykdom en invloed gegroei. De Witt het 'n sterk vloot geskep en een van sy politieke bondgenote, luitenant-admiraal Jacob van Wassenaer Obdam, as opperbevelvoerder van die konfederale vloot aangestel. Later het De Witt 'n persoonlike vriend van luitenant-admiraal Michiel de Ruyter geword.
Tweede Anglo-Nederlandse Oorlog
Die Tweede Anglo-Nederlandse Oorlog het in 1665 begin en voortgeduur tot 1667, toe dit beëindig is met die Verdrag van Breda in 1667 waarin De Witt gunstige ooreenkomste vir die Republiek beding het na die gedeeltelike vernietiging van die Engelse vloot tydens die Seeslag by Medway, wat geïnisieer is deur De Witt en in 1667 deur De Ruyter uitgevoer is.
Rampjaar van 1672
Gedurende 1672, die Nederlanders se Rampjaar, het Frankryk en Engeland die Republiek tydens die Frans-Nederlandse Oorlog aangeval. De Witt is op 21 Junie ernstig gewond deur 'n mesdraende sluipmoordenaar. Hy het op 4 Augustus as Pensioenaris bedank, maar dit het nie sy vyande tevrede gestel nie. Sy broer Cornelis (De Ruyter se adjunk tydens Die Slag by Medway) was veral in die Orangiste se visier en is in hegtenis geneem op aanklagte van verraad. Hy is gemartel (Soos gebruiklik was volgens die destydse Romeins-Hollandse Reg. Dit het 'n bekentenis vereis voordat 'n bevinding van skuldig gemaak kon word), maar het weier om te bely. Nietemin is hy tot ballingskap gevonnis. Toe sy broer na die tronk gegaan (wat slegs 'n paar treë van sy huis af was) het om hom by te staan met sy vertrek is albei deur lede van Den Haag se burgermag aangeval in duidelik georkestreerde sluipmoorde.
Erfenis
Die moord op die De Witt-broers word met dramatiese intensiteit uitgebeeld in die eerste vier hoofstukke van Die Swart Tulp, 'n historiese roman deur Alexandre Dumas uit 1850. In sy tyd het Dumas se boek gehelp om die tragedie bekend te maak onder 'n Franse leserspubliek (en die leserspublieke in ander lande in wie se tale die boek vertaal is) wat andersins onkundig was oor Nederlandse geskiedenis.
De Witt se belangrike rol in die Nederlandse politiek en sy moord was die onderwerp van die 2015-film, Michiel de Ruyter.
'n Nederlandse oorlogskip, die Zr.Ms. Johan de Witt (L801), is vernoem na De Witt.
Wet op Naturellengrond
Die Wet op Naturellengrond (Wet Nr. 27 van 1913; soms ook Naturellen Grond Wet; Engels: Natives Land Act) was die hoeksteen van aparte landelike gebiede vir swart mense in die Unie van Suid-Afrika. Die hoof oogmerk van die wet was om naturelle te verhoed om grond wat aan ander rasse behoort te koop en insgelyks ander rasse te verhoed om grond wat aan naturelle behoort te koop. Die wet het ook die oor en weer huur van grond verbied. Dit was veral gemik op deelsaaiery, die huur van grond teen "oorbetaling" van 'n deel van die oes of aanwas van vee. Reeds voor 1936 het kritici van die wet woorde gebruik soos: afgryslik, genadeloos, wreedaardig, verderflik, hardvogtig, berug, venynig, giftig en bytend om die wet te beskryf. Die taak om die wetsontwerp aan die Volksraad voor te stel, het by J.W. Sauer, die nuwe Minister van Naturellesake, berus. Hy was 'n vooraanstaande liberalis wat, weens die onmin in die kabinet oor die uitlatings van J.B.M. Hertzog, op 23 Januarie 1913 deur Louis Botha as Minister van Justisie en Minister van Naturellesake aangestel is. Die debat oor die wetsontwerp het op 23 April 1913 'n aanvang geneem. Die Volksraad het die wetsontwerp weer op 15 Mei 1913 bespreek. Die debat in die Senaat het op 13 Junie plaasgevind. Die wet is deur die Goewerneur-generaal op 26 Junie 1913 goedgekeur. Sauer is oorlede op 24 Julie 1913.
Aan die begin van die negentiende eeu het blankes en swartes se regsbeginsels van grondbesit hemelsbreed verskil. Honderd jaar later het eersgenoemdes se stelsel van privaateiendom van grond en die registrasie daarvan geseëvier, hoewel daar steeds gebiede was waar swartes grond kommunaal besit het. Maar die voormalige kolonies het verskillende stelsels gehad ingevolge waarvan swartes grond kon bekom. In die Oranje-Vrystaat is dit hoegenaamd nie toegelaat nie. In Natal en die Kaap is dit wel toegelaat. In Transvaal kon swartes grond koop, op voorwaarde dat dit dan op naam van 'n staatsamptenaar geregistreer word en hy dit dan in trust hou vir die koper. In 1905 het die Hooggeregshof beslis dat hierdie voorbehoud ongeldig was. Verslae wat by die Beaumontkommissie ingedien is, het aangetoon dat meer as 'n miljoen morg in die hele Unie in die privaatbesit van swartes was. Dit is dienstig om voortaan swartes naturelle te noem want dit was die woord wat in die wet gebruik was. Die wet het 'n bylae gehad en dit het 'n lys vaste eiendomme bevat. In die wet word na hulle verwys as "in de Bijlage opgenoemde naturellestreek".
Definisies
"Naturel" word omskryf as 'n persoon, manlik of vroulik, wat behoort aan 'n inboorlingras of stam van Afrika; dit sluit in 'n maatskappy waarin naturelle 'n besturende belang het.
"Naturellestreek" in die bylae word eerstens in provinsies en daarna in distrikte opgedeel. In die Transvaal, Vrystaat en Natal word die grootte van elke stuk grond aangedui. Nêrens in die Kaapprovinsie word die grootte van 'n stuk grond aangegee nie. Nêrens in die bylae of die wet self word die grootte van die totale "naturellestreek" aangedui nie.
Uitsonderings
Die wet was nie van toepassing op enige grond geleë binne die magsgebied van 'n munisipale raad, stadsraad, stadsbestuur, dorpsbeheerraad of gesondheidskomitee of ander plaaslike gesag. Die wet was nie van toepassing op grond wat behoort het aan enige genootskap wat, met die goedkeuring van die regering, sigself gewei het aan die opvoeding van naturelle of sendingwerk onder hulle doen nie. Die wet was nie van toepassing op erflatings van grond nie. Die wet was nie van toepassing op die voortsetting of vernuwing van enige kontrak wat voor die inwerkingtreding van die wet aangegaan is nie.
Die Kaapprovinsie was 'n tameletjie. Hulle was 'n veelrassige demokrasie sedert 1854. Nes Brittanje kon slegs volwasse mans stem. Om te kan stem moes die mans grond van £25 besit of 'n inkomste van £50 per jaar verdien. Die Kaapse stemreg was deur die verskanste klousules van die grondwet beskerm. Die Wet op Naturellengrond het bepaal dat dit nie in die Kaap sou geld vir persone indien dit sou verhoed dat daardie persoon as kieser kan geregistreer nie. [5] Die Beaumontverslag stel dit onomwonde: "As a result the Natives Land Act has no practical application in the Cape Province, for it does not prohibit a European or a Native from purchasing or leasing land wherever situated in that Province".
In die Transvaal en Natal mog geen naturel van plaasgrond afgesit word indien hy of die hoof van sy gesin (toe die wet 'n aanvang geneem het) by die Departement van Naturellesake geregistreer was as woonagtig op daardie plaas nie.
Verbiedinge
Die belangrike verbiedinge in die wet is vervat in artikel 1 daarvan. Die artikel verbied die koop en huur van grond in sekere gebiede deur sekere mense. Al die transaksies was egter onderhewig aan die voorbehoud dat die regering hulle kon goedkeur. Daar is getuienis dat die regering dit wel gedoen het. Feinstein het getuienis gevind dat die regering tussen 1913 en 1935 3,000 koopkontrakte en 2,800 huurkontrakte goedgekeur het. In 'n naturellestreek is ander mense as naturelle verbied om grond te koop of te huur. In gebiede buite 'n naturellestreek was daar twee bepalings: (a) naturelle was verbied om van mense anders as naturelle grond te koop of te huur en (b) mense ander as naturelle was verbied om van naturelle grond te koop of te huur. Ingevolge artikel 10 moes 'n deelsaaier as 'n huurder beskou word.
Kommissie
Ingevolge artikel 2 moes 'n kommissie aangestel word om verslag te doen oor welke streke ter syde gesit moes word as streke waarin naturelle geen grond kon koop of huur nie; asook streke waarin ander persone as naturelle geen grond kon koop of huur nie.
Bepalings wat die wet nie bevat het nie.
Die wet het geen bepaling bevat wat die besetting of bewoning van enige grond deur enigiemand verbied het nie. Die wet het geen meganisme verskaf ingevolge waarvan enigiemand van grond afgesit kon word nie.
Die kommissie en sy verslag
Sir William Beaumont is as voorsitter van die kommissie aangestel. Die verslag is in 1916 by die parlement ingedien.
In sy verslag het die kommissie sekere statistiek bekend gemaak. Sedertdien word hierdie syfers gebruik en misbruik om argumente te ondersteun. Dit lyk asof die volgende syfers belangrik is:
Die kommissie het aanbeveel dat sekere gebiede gevoeg word by gebiede waarin slegs naturelle grond kon koop en huur. Die gebiede het in die volgende provinsies geval:
Die verslag gee mens 'n insig in sommige van die ekonomiese en maatskaplike probleme waarmee die land destyds geworstel het. In paragrawe 80 tot 89 behandel hulle plase wat in blankes se name geregistreer is, maar waarop slegs naturelle woon. Dit het 325,179 morg beslaan. Sommiges hiervan was reeds vir geslagte lank deur stamme bewoon en hulle moes veel meer huurgeld betaal as wat die grond werd was. Sulke stamme sou eerder die plase wou koop. Daarbenewens was daar baie plase waarop die inwoners hulself losgemaak het van hul stamverband. Die blanke eienaar het sy plaas aan 'n groot aantal naturelle verhuur om 'n wins te maak. Daar was geen dissipline op sulke plase nie en skelms het ook daarheen getrek. Boere het neerhalend sulke grondeienaars beskuldig dat hulle met kaffers boer. Sommige swart eienaars het ook 'n klomp huurders op hul plase aangehou. Die kommissie was bewus daarvan dat die wet honderde deelsaaiers in die Vrystaat benadeel het. Grond moes gevind word om deelsaaiers wat nie bereid was om "labour tenants" te word nie, te akkommodeer. Weliswaar was die naturelle reservate oorbevolk, maar slegs weens die onekonomiese wyse waarop die grond bewoon en bewerk word en die oorbeweiding deur vee. Tensy hul leefwyse verander word, sou hierdie naturelle in die toekoms meer en meer grond benodig.
1913 tot 1936
Die parlement het nie enige wysigings aan die wet aangebring nie.
In 1917 het die hoogste hof in die land, die Appèlafdeling van die Hooggeregshof van Suid-Afrika, bevestig dat die wet nie van toepassing was "in de Provincie de Kaap de Goede Hoop" nie. Die beslissing kan aangehaal word as Thompson v Kama, 1917 A.D. 209. Sedertdien kon al die sommetjies wat wonderbaarlik op 7% eindig, in die vullisblik gegooi word. Sedertdien (tot ten minste 1936) kon enige naturel 'n ou wynplasie in Franschhoek koop en selfs 'n vakansiehuisie in Melkbosstrand huur.
1936 tot 1948
Die stigting van die Verenigde Party het aan Hertzog die nodige aantal stemme in die Parlement gegee om met naturelle se stemreg in die Kaapprovinsie in te meng. Op die koop toe kon hy sommer alle naturelle se reg om grond te kry aan bande lê.
Die Naturelletrust en –grond Wet, No. 18 van 1936, is op 13 Junie 1936 deur die Goewerneur-generaal goedgekeur en hy het dit in Afrikaans geteken. Die hele wet, behalwe Hoofstuk IV, is ingevoer op 31 August 1936. Die wet het ’n splinternuwe regime vir die beperking op die reg van naturelle om grond te besit, geskep. Vir hierdie doel moes sekere bepalings van die Wet op Naturellengrond van 1913 herroep word. Ingevolge artikel 50 is die volgende bepalings herroep: Artikel 6 het voorheen bepaal dat geen naturel wat in die Transvaal of Natal op ’n witman se plaas gebly het, gestraf of afgesit kon word as hy by die Departement van Naturellesake geregistreer was nie. Artikel 7, wat sekere uitsondering geskep het ten opsigte van naturelle in die Vrystaat, het weggeval. Artikel 8(1)(a) wat die verlenging en hernuwing van huurkontrakte deur naturelle toegelaat het, is stopgesit. Artikel 8(1)(c) se herroeping het witmense die reg ontneem om grond aan ’n naturel te bemaak in hul testamente. Artikel 8(2), wat toegelaat het dat naturelle oral in die Kaapprovinsie grond kon koop en huur, is summier herroep.
Boggelrugdolfyn
Die Boggelrugdolfyn (Sousa plumbea) is 'n dolfyn wat voorkom langs die ooskus van Suid-Afrika vanaf Port Alfred. Die soogdier word herken aan die boggel op die rug en klein rugvin. Die dolfyn kom voor in vlak water naby die kus. Die bul word tot 2.8m lank en weeg 260 kg terwyl die koei 2.4m lank word en 170 kg weeg. Die spesie is minder speels as ander; dit ry selde branders of volg skepe.
Wet op Naturellengrond
1936 tot 1948
Die Wet tot Wysiging van die Wette op Naturelle, No. 46 van 1937 het, ingevolge van artikel 39 daarvan, artikel 8(1)(g) gewysig deur dit slegs van toepassing te maak op stedelike gebiede, soos omskryf in die Naturellen (Stadsgebieden) Wet van 1923. Daarmee is naturelle se reg om in ander grond geleë binne die magsgebied van ’n munisipale raad, stadsraad, stadsbestuur, dorpsbeheerraad of gesondheidkomitee, te koop of te huur. Die artikel het ook artikel 8(1)(h) van die Wet op Naturellengrond deurgehaal, met die gevolg dat naturelle nie meer grond van genootskappe wat opvoedkundige of sendingwerk onder naturelle doen, kon koop of huur nie.
1948 tot 1994
Die Wet op Groepsgebiede, No. 41 van 1950 het, ingevolge artikel 38(6) daarvan, bepaal dat artikel 1(1) van die Wet op Naturellengrond nie meer ten opsigte van grond,  wat in ’n beheerde gebied of ’n groepsgebied geleë is, van toepassing was nie. Dit het eintlik maar net beteken dat die verbod op naturelle om grond aan te skaf, van toe af deur die Groepsgebiedewet bepaal sou word.
Septemberklokkies
Die Septemberklokkies (Rothmannia globosa) is 'n struik of klein boom wat voorkom noord vanaf Port St. Johns tot in die noorde van KwaZulu-Natal. Dit kom ook voor in die sentrale deel van eSwatini, die ooste van Mpumalanga en Limpopo tot by die grens van Zimbabwe. Die boom groei in woudrande en natter kusbosveld.
Wet op Naturellengrond
1948 tot 1994
Wet 54 van 1952 was die Wet tot Wysiging van die Naturelle-wette. Artikel 18 het bepaal dat die status van twee stukkies grond in Umlazi verander word.
Die Wysigingswet op Wetgewing op Plurale Betrekkinge en Ontwikkel, No. 16 van 1979, het in artikel 1 bepaal dat die woord "Goeverneur-generaal" in artikel 1 van die Swart Grond Wet, 1913, vervang moes word met die woorde "Minister van Plurale Betrekkingen en Ontwikkeling". Daar word nog gesoek na die wet wat Naturellen in Swartes verander het. Dit is selfs moontlik dat hulle eers in Bantoes verander is.
Die Wysigingswet op Wetgewing op Plurale Betrekkinge en Ontwikkel, No. 102 van 1983, het in artikel 1 nog ’n subartikel by artikel 1 gevoeg wat soos volg gelees het: "(3) Bij de toepassing van subartikel (1)(b) of (2) betekent 'Swarte' ook de Kleinsake-ontwikkelingskorporasie, Beperk, in de Kleinsake-ontwikkelingswet, 1981 (Wet No. 112 van 1981), beoogd.".
Die Wysigingswet op Wetgewing op Ontwikkelingshulp, No. 57 van 1986, het artikel 1(2) van die Swart Grond Wet, 1913, gewysig. Dit was die artikel wat ander mense verbied het om grond in naturellegebiede te koop of te huur. Die nuwe artikel (in Hollands natuurlik) kon hulle nie sulke grond aanskaf sonder die goedkeuring van "de Minister van Onderwijs en Ontwikkelingshulp" nie.
Wet 57 van 1986
Die Wet op die Afskaffing van Rasgebaseerde Grondreëlings, No. 108 van 1991, het, onder andere, die Swart Grond Wet, 1913, (Wet No. 27 van 1913) herroep.
Sol Plaatje
Een van die vroeë kritici van die wet was Sol Plaatje, 'n begaafde joernalis wat sy eie koerant kort na die Anglo-Boereoorlog uitgegee het. In die tweede dekade van die eeu het hy hom tot die politiek gewend. Professor Neil Parsons, Professor van Geskiedenis in Botswana, skryf dat Plaatje aktief geword het in die "native congress"-beweging en dat hierdie beweging die belange van die opgevoede en vermoënde swartes gedien het. Die inisiatief het gekom van 'n jong prokureur, P. Ka I. Seme. Hy het soos volg aan die koerant Imvo geskryf: "The demon of racialism, the aberrations of Xhosa-Fingo feud, the animosity that exists between the Zulus and the Tongas, between the Basuto and every other Native must be buried and forgotten. … We are one people. These divisions, these jealousies, are the cause of all our woes and of all our backwardness and ignorance today." Seme het die stigting van 'n Suid-Afrikaanse naturellekongres voorgestel en 'n agenda vir die stigtingsvergadering voorgestel.
Die stigtingsvergadering van die South African Native National Congress het in Bloemfontein plaasgevind in Januarie 1912. Plaatje is tot sekretaris verkies. Dit lyk nie asof die kongres in sy aanvangsjare ’n grondwet, lede, plaaslike komitees, geaffilieerdes, afgevaardigdes of diesulkes gehad het nie. Iemand het dan en wan kongresse byeen geroep en mense seker genooi om dit by te woon. Een sodanige kongres het byeengekom in Maart 1913. Op daardie geleentheid is ’n deputasie verkies om na Kaapstad te reis om die regering te vertel van hul besware teen die wet. In Mei 1913 het die deputasie vier onderhoude met die Minister van Naturellesake gehad. Aldus Plaatje het hulle aangedring dat sekere regeringsplase opsygesit word sodat afgesette naturelle daarop kon gaan woon. So nie, het hulle gevra dat die werking van die wet uitgestel word totdat die kommissie verslag gedoen het. As Plaatje geglo moet word, het die deputasie geen beswaar teen die wet self gehad nie.
Mens kan 'n paar algemene stellings oor die boek maak. (1) "It was written as a work of impassioned political propaganda", skryf professor Parsons in sy inleiding tot die boek. (2) Toe hy die boek skryf, het Plaatje 'n afskrif van die Wet op Naturellengrond sowel as transskripsies van die parlementêre debatte gehad. Hy het ook die verslag van die Beaumontkommissie gehad.
In die eerste paragraaf van die eerste hoofstuk skryf Plaatje dat die wet naturelle uitgeworpenes ("pariahs") in hul eie land gemaak het.
In die tweede paragraaf van die eerste hoofstuk beweer Plaatje dat amper 'n miljoen naturelle as plakkers op blanke plase gebly het. Hierdie bewering is gewoon onwaar. Sy eiesoortige omskrywing van 'n plakker in Suid-Afrika is egter 'n naturel wat plaasgrond van 'n blanke huur om daarop te boer. Hy het versuim om die arme Engelse te vertel dat die wet nie op bestaande ooreenkomste of die hernuwing daarvan van toepassing was nie. Hy het vergeet om te meld dat die wet nie sogenaamde "labour tenant" (woonvolk) ooreenkomste geraak het nie. Hy niks gemeld dat die wet nie in die Kaapprovinsie van toepassing was nie. In paragraaf vier skryf Plaatje dat sommige huurders aan die einde van Junie 1913 na ander plase getrek en dan daar nuwe huurkontrakte aangegaan het. Maar, skryf hy, as die huurders dan hul nuwe kontrakte wou registreer, het staatsamptenare hulle die wolhaarstorie vertel het dat dit verbode was om verblyf aan 'n naturel te verskaf. Plaatje het mos geweet die Wet op Naturellengrond het geen bepaling bevat dat enige kontrak geregisteer moes word nie. Plaatje het mos geweet dat die wet niemand verbied het om verblyf aan ’n naturel te verskaf.
In hoofstuk IV vertel Plaatje 'n paar hartroerende verhale. Sy eerste verhaal vertel van gebeure wat in Bloemhof, Transvaal, plaasgevind het in Julie 1913. Die storie begin reeds voor die wet 'n wet geword het. 'n Blanke boer het met gretige oë die geleentheid gesien om slawe van huurders te maak en sommer op hul vee beslag te lê. Hy het toe sy huurders vertel dat die nuwe wet die verhuur van grond verbied het, maar dat naturelle kon aanbly as bediendes, maar dat die bediende se vee (seker darem net sy trekosse) verniet vir die boer moes werk. Die huurder het toe met sy vee oor die grens gevlug. Die boer se bedrieglike plan het klaarblyklik nie gewerk nie. Mens wonder of die Vrystaatse boer toe sonder huurders en arbeiders gesit het.
Plaatje se tweede storie is ook oor die uitsetting van 'n naturelle deelsaaier. Die deelsaaier was 'n suksesvolle boer wat 'n goeie verdienste vir homself en sy blanke verhuurder verdien het. Die blanke verhuurder sou toe sy deelsaaiers die leuen vertel het dat die nuwe wet bepaal het dat die deelsaaier se vee nou aan die blanke eienaar van die plaas behoort het en dat die deelsaaier omtrent verniet vir die blanke moes werk. Die naturelle deelsaaier het natuurlik sy goed gevat en getrek. Plaatje vergeet om sy leser te vertel dat die blanke toe sonder deelsaaiers en arbeiders gesit het. Plaatje se stories is nie tot die Vrystaat beperk nie en hy brei hulle uit tot die Transvaal. Dan skryf hy van die siekmakende prosedure van uitwissing wat die Suid-Afrikaanse parlement gepleeg het. Later skryf hy dat kinders die slagoffers van die gemeenheid (victims of the turpitude) van die parlement was. Dit is te uitputtend om elke leuen en elke oortreffende byvoeglike naamwoord wat hy gebruik, aan te stip. Die belangrikheid van die boek is dat dit die fondament van meeste latere kritiek op die wet is. Meeste mense lees nie eers die wet wat hulle so maklik kritiseer nie.
Deena Dill
Deena Dill is 'n Amerikaanse vervaardiger, aktrise, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse iCarly (2007), Suburgatory (2011), Scandal (2012), en Star-Crossed (2014).
Fossiel
'n Fossiel is die oorblyfsel van 'n dier of plant wat in sedimentêre gesteentes behoue gebly het. Fossiele word hoofsaaklik in paleontologie en geologie bestudeer. Die fossiel kan deur die fisiese oorblyfsels van die organisme self gevorm word (liggaamsfossiele), of deur 'n indirekte bewys van die aktiwiteit van die organisme (spoorfossiele). Sommige fossiele ondergaan 'n versteningsproses. Gedurende fossilering of verstening word die liggaam heeltemal of gedeeltelik tydens 'n mineraliseringsproses deur 'n harde klipagte materiaal vervang.
Wat is ’n fossiel?
Die gebruik van die woord ‘fossiel’ verwys na die fisieke bewyse van die bestaan van ’n organisme (plant of dier) wat lewendig was voor aangetekende menslike geskiedenis. Hierdie prehistoriese bewys sluit die gefossileerde oorblyfsels van lewendige organismes of afdrukke wat hul in sedimentêre gesteentes agtergelaat het, in. Daar is nie ’n vasgestelde datum wat bepaal ‘alles ouer as x is ’n fossiel nie’, hoewel die paleontologiese gemeenskap wêreldwyd enige iets wat ouer as ’n paar duisend jaar is as fossiele beskou. Dit sluit dus die prehistoriese menslike beskawings en die fauna en flora van die ystydperk (bv. Mammoete) sowel as antieke fossiele soos die dinosourusse in.
Die oudste fossiele wat ontdek is, is ongeveer 3.5 biljoen jaar oud, dit was egter eers ongeveer 600 miljoen jaar gelede wat komplekse, multisellulêre lewe begin fossileer het. Daarom, vir die doel van fossielontdekking, soek geoloë, paleontoloë en amateurs vir fossiele wat 600 miljoen jaar en jonger is.
Tipes fossiele
Daar is twee hoofsoorte fossiele, liggaamsfossiele en spoorfossiele.
Liggaamsfossiele
Liggaamsfossiele is die mees algemene tipe fossiele wat gevind word en sluit die harde gedeeltes van ’n organisme se liggaam in. In die geval van diere is dit bene, tande, kloue en eiers en in die geval van plante, blare, sade en stamme. Dit gebeur soms dat fossiele gevind word waar sagte weefsel behoue gebly het, (byvoorbeeld ’n heel Mammoet wat in die ys ontdek is ) maar dit is baie skaars. Liggaamsfossiele sluit dus in:
Bene
Hierdie tipe fossiele is die hoof metode tot die mens se beskikking om meer oor dinosourusse te leer. Sedert 1818 is daar wêreldwyd reeds ’n magdom gefossileerde dinosourus bene, van verskillende spesies en tydperke gevind. Die eerste byna volledige skelet van ’n dinosourus (’n Hadrosaurus foulkii) is in 1858 in New Jersey in die Verenigde state van Amerika gevind
Tande en kloue
Daar word soms ’n gedeelte van ’n gebreekte tand of klou van ’n karnivoor by die oorblyfsels van ’n herbivoor of ’n omnivoor gevind. Verskeie gefossileerde tande, veral van dinosourusse en oer-seediere soos die van die Megladon haai is al gevind.
Vel
Sommige dinosourusse het ’n dik, knopperige vel (Amper soos die van ’n krokodil). Daar is al ontdekkings gemaak van ’n T-Rex se vel, wat kon bevestig hoe die dinosourus se vel gelyk het.
Spiere, tendons, organe en bloedvate
In Mei 2013 het Russiese navorsers die mees volledige ‘heel mammoet’ tot op hede in die ys in Siberië gevind. Daar word beraam dat die mammoet koei ongeveer 39 000 jaar lank in die ys gepreserveer was. Wetenskaplikes kon die heel organe en bloedvate van die mammoet bestudeer, en kon selfs meer inligting verkry oor die werking van hul slurpe. Eierselle van die mammoet het ook behoue gebly en wetenskaplikes beoog om die D.N.S. van die mammoet te kloon en om eierselle in ’n lewende olifant koei te implanteer in die hoop om hierdie uitgestorwe spesie weer tot lewe te bring.
Spoorfossiele
Spoorfossiele is bewaarde tekens van organismes. Dit is nie plant- of dierereste nie. Spoorfossiele gee ’n rekord van die beweging en gedrag van die organisme en kan dinge insluit soos voetspore, tandmerke, eiers en neste.
Voetspore
Dinosourusvoetspore wat in fyn sand of modder gemaak is, is al by meer as 1500 terreine gevind. Dit sluit plekke soos myne, kwarries, rivierbeddens, woestyne en berge in. Hierdie tipe fossiele is so algemeen omdat elke lewende dinosourus duisende voetspore gedurende sy leeftyd gemaak het, maar slegs een liggaam agterlaat wanneer hy sterf. Voetspore fossileer ook besonder goed.
Fossielvoetspore kan inligting verskaf oor: Hoewel daar baie voetspore gevind is, is dit byna onmoontlik om voetspore met ’n betrokke spesie te vereenselwig.
Daar is ook baie meer voetspore van karnivore as van herbivore gevind (al was daar baie meer herbivoorspesies). Dit kan wees omdat karnivore meestal in modderige areas beweeg het (waar voetspore meer geneig is om ’n goeie afdruk vir fossilisering te maak).
Tandmerke
Tandmerke van karnivore verskyn dikwels op die oorblyfsels van herbivore.
Maagstene
Sommige dinosourusse het stene ingesluk om hul te help om voedsel te verteer (sommige moderne voëlspesies doen dit steeds). Hierdie stene word gastroliet- of maagstene genoem en is al as fossiele gevind. Sulke stene is gewoonlik glad, gepoleer en rond en is moeilik onderskeibaar van rivierklippe.
Snotkop
Snotkop is die verhoognaam van Francois Henning, 'n bekende Afrikaanse en Sotho sanger. Hy begin sy musiekloopbaan onder die verhoognaam 'Lekgoa' waartydens hy kwaito-liedere sing. Lekgoa is die Sothowoord vir witmens. In 2005 stel hy sy eerste Afrikaanse album, Die Snotkop CD, vry.
Fossiel
Gefossileerde mis
Gefossileerde dinosourusmis verskaf inligting oor ’n dinosourus se dieet en habitat. Hierdie mis kan tot 40 cm in diameter wees.
Snotkop
Diskografie
Snotkop se albums sluit in:
Lekgoa se albums sluit in:
Fossiel
Neste en lêplekke
Fossiele van dinosourus neste/lêplekke is al gevind en kan paleontoloë met inligting verskaf oor hul gedrag. Wanneer neste byvoorbeeld gevind word, kan dit meer lig werp op die manier hoe daar na jong dinosourusse omgesien is
Fossiele in Suid-Afrika
Daar is meer as 30 fossielterreine in Suid-Afrika, waarvan die Wieg van die Mensdom wat vir van die meeste en belangrikste fossielfondse gesorg het, een is. Hierdie fossielterrein wat naby Johannesburg geleë is, is ’n Wêrelderfenisterrein.
Twee van die bekendste fossiele wat hier gevind is, is dié van "Mev. Ples", wat ongeveer 2.5 miljoen jaar oud is en die skedel van ’n jong seun is, en "Kleinvoet", die skedel van ’n aap-mens wat tussen 3 en 4 miljoen jaar oud is.
Verskeie ander fossielplante, diere-, insekte- en dinosourusse is ook in Suid-Afrika gevind.
Grootbrakrivier
Nota – Die rivier moet nie verwar word met die Groot-Brakrivier wat naby Mosselbaai uitmond nie.
Bryana Salaz
Bryana Salaz (gebore 25 Augustus 1997) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Joyful Noise (2012) en Age of Summer (2018), en in die televisiereeks Best Friends Whenever (2015).
Grootbrakrivier
Die Grootbrakrivier is 'n sytak van die Groot-Visrivier in die Oos-Kaap van Suid-Afrika.
Die rivier ontspring in die berge op die grens tussen die Noord- en Oos-Kaap, noordoos van Rosmead en noordwes van Steynsburg. Dit is naby waar die Slag van Skietnek tydens die Tweede Vryheidsoorlog in 1899 plaasgevind het.
Laura Bach
Laura Bach (gebore 25 April 1979) is 'n Deense aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Those Who Kill - Shadow of the Past (2011) en Last Summer (2014), en in die televisiereeks Rita (2012).
Grootbrakrivier
Roete
Die rivier vloei suidwaarts verby Schoombee (op die spoorlyn tussen Rosmead en Steynsburg). Verder stroomaf sluit die Teebusspruit aan en kry die Groot-Brakrivier water vanaf die Oranje-Vistonnel. Daarna loop die rivier deur die Grassridgedam voor dit in die Groot-Visrivier vloei. 'n Kilometer onder die dam sluit die Klein-Brakrivier van noordwes aan. Net oos van die Visrivier-spoorweghalte op die plaas Soutpansdrift is die samevloeiing met die Groot-Visrivier. Daar was vroeër ‘n drif op die plaas waar waens wat sout gaan haal het, die twee riviere kon oorsteek. Soos die naam aandui, is die water van die rivier brakkerig. Dit het vererger na die bou van die Grassridgedam.
Die rivier is belangrik vir die feit dat die Oranje-Visriviertonnel se mond in die Teebusspruit is, wat weer in die Grootbrakrivier invloei.
Breedtegraad
Die breedtegraad (met φ aangedui) is die geografiese koördinaat wat die ligging gee van 'n plek op 'n hemelliggaam (meestal die Aarde) Noord of Suid van die Ewenaar. Die klimaat en weer van 'n streek is grootliks afhanklik van sy breedtegraadligging. Die breedtegraad kan saam met die lengtegraad gebruik word om 'n plek se geografiese ligging aan te dui.
Op Aarde is die breedtegraad 'n hoekmeting wat strek vanaf 0° by die Ewenaar tot 90° by die pole, met die byvoeging van noorderbreedte (in die Noordelike halfrond) of suiderbreedte (in die Suidelike halfrond). Ander belangrike breedtesirkels is die Kreefskeerkring by 23°27′ Noord, die Steenbokskeerkring by 23°27′ Suid, die Arktiese Sirkel by 66°33′ Noord en die Antarktiese Sirkel by 66°33′ Suid. Slegs by liggings tussen die twee keerkringe is dit moontlik vir die son om reg bo in die lug te wees. Slegs Noord van die Arktiese sirkel of Suid van die Antarktiese sirkel is die middernagson moontlik.
Die breedtegraad bepaal rofweg die geneigdhede in klimaat, poolligte, heersende winde en ander fisiese eienskappe van 'n geografiese ligging.
Elke breedtegraad is verder onderverdeel in 60 "boogminute". In navigasie kan 'n minuut onderverdeel word in tiendes (of, voorheen, "boogsekondes"). Só kan 'n volledige breedtegraad as 23°27.5′ S voorgestel word.
'n Spesifieke breedteligging kan dan met 'n spesifieke lengteligging gekombineer word om 'n presiese posisie op die Aarde se oppervlak aan te dui.
Een boogminuut van breedte is omtrent een seemyl.
Ko-breedtegraad is die komplement van 'n breedtegraad.
Hoekeksentrisiteit
Hoekeksentrisiteit kan met die volgende formule bepaal word:
Die uitdrukkings wat hier volg neem aan dat die poolseksies ellipties is met eksentrisiteit:, en dat alle seksies parallel aan die ewenaarsvlak en sirkelvormig is. Geografiese breedteligging (tesame met lengteligging) verskaf dan 'n Gauss-kaart.
Breedteligging en rykdom
Daar word gereeld opgemerk dat daar 'n skerp verband tussen breedteligging en die rykdom van nasies bestaan: die vastelande langs die ewenaar (Afrika, Suid-Amerika en Indonesië) is van die armste. Selfs binne Afrika en Suid-Amerika kan dit gesien word dat die nasies wat die verste van die Ewenaar is, ook die rykste is: In Afrika is die rykste nasies die drie aan die Suidelike (Suid-Afrika, Botswana en Namibië) en Noordelike punte van die vasteland. Soortgelyk is Argentinië, Chili en Uruguay lank reeds die rykste nasies in Suid-Amerika. Die rykste nasies ter wêreld met die hoogste lewenstandaard neig om in die Noordelike uiterstes van menslike bewoning te wees, in Kanada en die Nordiese Lande. Tussen die ryk vastelande, en selfs binne groot lande, neem rykdom toe saam met afstand vanaf die Ewenaar: Suidelike Europa is lank reeds, nes die Suidelike Verenigde State, armer as hulle Noordelike helftes.
Daar is 'n paar verduidelikings vir hierdie verskynsel. Die eerste wat dit beskryf en probeer verduidelik het, was die Franse filosoof Montesquieu, wat voorgestel het dat 'n koue winter minder bloed in die uiterstes beteken, wat die vel minder soepel maak; dit gee die noordeliker bewoners meer krag en kleiner vermoë om te ontspan. Hierdie beperking van bloed inwaarts, volgens Montesquieu, beteken ook 'n groter vloei deur die hart, wat goeie gesondheid aanhelp. Hierdie bevindings is geheel en al deur moderne wetenskap afgeskiet.
Ook gediskrediteer, maar steeds lewendig binne sommige groepe, is 'n rassige verduideliking. Dié wat naby die ewenaar woon, neig om donkervellig te wees en kan direkte sonlig beter hanteer. Party het aangevoer dat 'n donkerder velkleur met verminderde intelligensie verbind kan word, maar daar is geen stawing vir hierdie voorstel nie.
'n Ander verduideliking wat steeds wyd aanklank vind, is dat moderne tegnologieë en institusies primêr in 'n klein area van noordwes-Europa ontwerp is. Daarom is landboukundige tegnieke, masjiene en medisyne ontwerp om by 'n gematigde klimaat te pas. Hierdie tegnologieë en modelle het wyd versprei na areas met soortgelyke klimaat, soos Noord-Amerika en Australië. Omdat hierdie areas ook sentra vir uitvinding geword het, is hierdie voordeel verder versterk. Veel minder energie is dus spandeer op die verbetering van tropiese landbou teenoor gematigde landbou, juis as gevolg hiervan. Tegnologieë, vanaf motorvoertuie tot kraglyne, word ontwerp vir kouer, droër streke, en neig om veel swakker te werk in die tropiese gebiede.
Dit vorm dan 'n siklus van tegnologieë wat ontwerp word vir die rykes, wat hulle ryker maak en aanmoedig om verdere tegnologiese ontwikkeling te steun. Een brokkie getuienis hiervoor is dat die verre noorde nie altyd die rykste breedteligging was nie. Tot slegs 'n paar eeue gelede was die rykste gebiede die strook deur Suidelike Europa, die Midde-Ooste, Noordelike Indië en Suidelike China. 'n Dramatiese verskuiwing in tegnologie, beginnende met oseaanvarende skepe en beëindig deur die Industriële Revolusie, het hierdie strook sien skuif na die Noorde, in Europa, China en die Amerikas. Noordelike Rusland het 'n supermoondheid geword, terwyl Suidelike Indië verarmd geraak en gekolonialiseer is. Sulke dramatiese veranderings stel voor dat die huidige verspreiding van rykdom nie weens onveranderbare faktore soos klimaat of ras is nie.
Verbonde aan hierdie verduideliking is dié van siekte. Die tropiese gebiede is veel meer vatbaar vir verwoestende siektes, omdat hul temperatuur lewe vergemaklik op vektore soos insekte en knaagdiere. Daar is al lank 'n malariastrook wat die aardbol omgord; dit het menselewens baie bemoeilik, en dit benewens feitlik onmoontlik gemaak vir meeste soorte noordelike vee om te floreer. Hierdie probleme is vererger deur die rykdom van die Noorde: veel meer geld vir navorsing word spandeer om die siektes van Noordelikes op te los.
Hy het ook hierdie vooruitgang verbind aan die ontwikkeling van siektes wat later die bewoners van ander vastelande sou bedreig. Die nabye verbintenis tussen die mense en mak diere van Eurasië het 'n vektor verskaf waardeur siektes vinnig voortgeplant kon word. Inwoners van lande met min mak spesies is nooit blootgestel aan dieselfde wye reeks siektes nie, en het, minstens op die Amerikaanse vastelande, beswyk aan siektes wat van Europa gebring is.
Rosa Salazar
Rosa Salazar (gebore 16 Julie 1985) is 'n Amerikaanse aktrise, regisseuse, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Maze Runner: The Scorch Trials (2015), Maze Runner: The Death Cure (2018), en Alita: Battle Angel (2018).
Cymbastela
Cymbastela is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Cyclacanthia cloverlyae
Cyclacanthia cloverlyae is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Ford 335-enjin
Die Ford 335 enjinfamilie was 'n groep kleinblok-V8-enjins wat deur die Ford Motormaatskappy gebou is van 1970 tot 1982. Die betekenis van die nommer "335" wat aan hierdie reeks Ford V8-enjins toegeken is, was afkomstig van die Fordbestuur wie besluit het dat 335 kub duim die minimumslagvolume van die enjin sou wees, met plek gelaat vir uitbreiding gedurende sy ontwikkeling.
Die reeks is die Cleveland gedoop, omrede meeste van hierdie enjins in die Cleveland enjinfabriek gebou is.
Connie Cezon
Connie Cezon (28 Maart 1925 – 26 Februarie 2004) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprent Female Jungle (1956) en in die televisiereeks Perry Mason (1957).
Werklikheid
Die werklikheid is die som of totaal van alles wat werklik bestaan, in teenstelling met dit wat slegs denkbeeldig is. In die alledaagse lewe en in baie wetenskaplike dissiplines word die werklikheid as vanselfsprekend aanvaar, terwyl die werklikheidsbegrip in die filosofie en wetenskapsfilosofie geproblematiseer word.
Die bestaan van die werklikheid
'n Tekstuele kontroversie rond die begrip werklikheid is dat die moderne volwasse mens die omliggende wêreld aandui met die abstrakte begrip werklikheid. Dié begrip is 'n lastige konsep, wat byvoorbeeld nie maklik aan jong kinders geleer kan word nie. Die begrip kom ook nie (gereeld) voor in die woordeskat van natuurvolkere nie. Uiteraard het jong kinders en natuurvolkere allerlei persepsies van die wêreld om hulle, maar hulle abstraheer dit nie tot 'n 'goddelose', 'eindelose' en 'abstrakte' aanduiding van die bestaan nie.
Die bestaan van die werklikheid is nou verbonde met die menslike belewing daarvan. In die skeptiese filosofie word die bestaan van die werklikheid selfs eens ontken. Dan kan mens tot die slotsom kom dat die begrip werklikheid 'n gedagtekonstruksie is om die wêreld aan te dui. Die bestaan van die werklikheid is 'n gedagte, oftewel 'n idee.
In gedagtes maak ons onderskeid tussen werklikheid en fantasie (of verbeelding). So ondersoek mens nog 'n wêreld verby die werklikheid, in die belewingswêreld van die mens, in fiksie, kuns ensovoorts.
Albert Einstein het geskryf: "Die geloof in 'n eksterne wêreld onafhanklik van die waarnemende subjek is die basis van alle natuurwetenskap pe. Omdat sintuiglike waarnemings slegs indirekte inligting oor hierdie eksterne wêreld verskaf, kan ons die laaste alleen begryp met spekulatiewe middele. Gevolglik kan ons opvatting van die fisieke realiteit nooit finaal wees nie.
Hierdie artikel is deels vanaf die Nederlandse weergawe vertaal
Mia Maria Back
Mia Maria Back (gebore 12 Julie 1982) is 'n Deense aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Biggest Heroes (1996) en R (2010), en in die televisiereeks Hvide løgne (1998).
Redcliffe
Redcliffe is 'n dorp in die Australiese staat van Queensland en is op 'n skiereiland in die Moreton Bay in Brisbane geleë.
Silwer (kleur)
Silwer is 'n metaalkleur wat grys-wit lyk, maar dit is eintlik 'n voorstelling van die kleur van gepoleerde silwer.
Die visuele sensasie wat gewoonlik geassosieer word met silwer as metaal, is die blink metaalskynsel.
Moeilike reproduksie
Dit kan nie deur 'n eenvoudige soliede kleur gereproduseer word nie, want die blink effek is te danke aan die materiaal se helderheid wat voortdurend wissel met die oppervlakhoek na die ligbron. Daarbenewens is daar geen meganisme vir die vertoon van metaal- of fluoresseer-kleure op 'n rekenaar nie, behalwe met die gebruik van sagteware wat die effek van lig, gekaats op 'n blink oppervlak, effektief naboots. Gevolglik word daar in kunsskilder en heraldiek 'n metaalverf gebruik wat dan soos ware silwer skitter.
Kleurkoördinate
Volgens verskeie kleurskemas word silwer as volg voorgestel:
Cyclacanthia mzimayiensis
Die spons behoort tot die genus Cyclacanthia en tot die familie Latrunculiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2004 deur Samaai, Govender & Kelly.
Dialek
'n Dialek (van die Griekse woord διάλεκτος, dialektos wat "met mekaar praat" beteken) is 'n variëteit van 'n taal wat kenmerkend van 'n besondere groep van die taal se sprekers is. Die term word meestal gebruik vir streekstaalpatrone, maar 'n dialek kan ook deur ander faktore, soos sosiale stand, bepaal word.
Bosveldwitklokke
Die Bosveldwitklokke (Rothmannia fischeri) is 'n struik of klein boom wat voorkom in die Lebomboberge en verder noordwaarts. Die spesie is ook inheems in die Demokratiese Republiek die Kongo, Kenia, Malawi, Mosambiek, Tanzanië, Zambië en Zimbabwe.
Die boom se FSA-nommer is 694.
Dialek
'n Dialek wat met 'n sosiale stand geassosieer word staan as 'n sosiolek bekend. Ander taalvariëteite sluit in: standaardtale, wat gestandaardiseerde vorme is wat vir openbare gebruik ontwikkel is; vaktale, wat gekenmerk word deur verskille in woordeskat; omgangstaal; patois; pidgins, kreole en argots. Die spesifieke spraakpatroon van 'n individu staan belend as 'n idiolek.
Dialekte, soos alle taal variëteite, is stelselmatig met konsekwente reëls en beperkings op leksikale (woordeskat), fonologiese (uitspraak) en grammatikale vlak. 'n Dialek word dus van ander dialekte of standaardtale onderskei op grond van konsekwente verskille in woordeskat, grammatika, en uitspraak, insluitend prosodie. Waar die onderskeid slegs in terme van uitspraak gemaak word, word daar van 'n aksent eerder as 'n dialek gepraat.
In taalkunde is die term dialek 'n neutrale term wat verwys na die stelselmatige taalgebruik deur 'n groep sprekers en dra dit geen negatiewe konnotasies soos wat soms in alledaagse gebruik geïmpliseer word nie (byvoorbeeld waar bedoel word "nie-standaard" of "substandaard" spraak). Taalkundige praat almal ten minste een dialek. By die studie van taal, en dialekte in besonder, word die hooffokus op gesproke taal geplaas aangesien geskrewe taal waardevolle inligting oor die uitspraak en klankstelsel van 'n taal of dialek ontbreek en omdat gesproke taalvaardigheid universeel is terwyl die gebruik van geskrewe taal beperk is tot geletterdes.
Verskil tussen "Taal" en "Dialek"
'n Dialek word van 'n taal onderskei op grond van taalkundige or maatskaplik-politiese oorwegings.
Taalkundige oorwegings
Taalkundig is een van die belangrikste kriteria die mate van oorvleueling tussen taalvariëteite – dit wil sê die mate waartoe woordeskat, grammatika en uitspraak ooreenkom. Daar bestaan egter nie 'n presiese definisie wat bepaal hoe groot die verskil moet wees om te bepaal of 'n variëteit 'n aparte taal of slegs 'n dialek is nie. Een benadering tot die probleem is om die onderlingeverstaanbaarheid van taalvariëteite te oorweeg. Die idee is dat sperekers van verskillende dialekte in dieselfde taal mekaar kan verstaan terwyl dieselfde nie vir verskillende tale geld nie. Volgens die kriterium is Meksikaanse Spaans en Argentynse Spaan dus Spaanse dialekte aangesien sprekers mekaar sonder veel moeite kan verstaan. Spaans en Frans is egter verskillende tale aangesien moedertaal sprekers wat nie die ander taal geleer het nie, mekaar nie kan verstaan nie as gevolg van die groter verskil in woordeskat, grammatika en uitspraak. Onderlinge verstaanbaarheid is egter moeilik bepaalbaar en baie keer subjektief.
Onderlingeverstaanbaarheid word byvoorbeeld deur Ethnologue toegepas om tussen "tale" en "dialekte" te onderskei. Meer spesifiek pas Ethnologue die volgende kriteria toe:
Laasgenoemde kriterium kan as 'n polities-maatskaplike eerder as taalkundige oorweging beskou word.
Maatskaplik-Politiese oorwegings
'n Ander soort kriterium wat gebruik kan word om te bepaal of 'n variëteit 'n taal of 'n dialek is, is die maatskaplike of politiese eenheid van die spraakgemeenskap onder beskouing. 'n belangrike voorbeeld in die konteks is die Noord-Germaanse tale Sweeds, Noors en Deens wat in die nasiestate Swede, Noorweë en Denemarke gepraat word. Hierdie tale is nou verwant en sprekers van die onderskeie tale kan geredelik met mekaar kommunikeer sonder om die ander se taal aan te leer. Volgens suiwer taalkundige oorwegings behoort dit dan as dialekte van een taal beskou te word, maar die tale, wat ook amptelike tale van die onderskeie lande is, vorm elkeen 'n hegte maatskaplike en politiese eenheid, die talke het verskillende spellingkonsvensies en hulle eie letterkundige tradisies.