cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nieu-Seeland
Bewind van die Nasionale Party
Die gesinne van stakende werkers is swaar getref deur die regeringsoptrede, veral omdat hulle sonder inkomste moes oorleef en die publiek verbied is om enige hulp aan hulle te voorsien. Selfs kinders is geteiken. In die Clifton Terrace-laerskool in Wellington is kinders van stakendes gedurende speeltye van ander kinders geskei sodat niemand sy skoolete onwettig met hulle kon deel nie. Uit protes teen die regeringsoptrede het ander vakbonde by die staking aangesluit. Naas 22 000 werf- en hawearbeiders het ook werkers in bevriesingsaanlegte, myne en waterkragsentrales net soos vragwabestuurders hul werk gestaak. Nieu-Seeland was 151 dae lank onder beleg. Toe die staking deur die betrokke vakbonde beëindig is, was een miljoen werkdae verlore. Die Nieu-Seelandse Waterside Workers’ Union, 'n vakbond vir werf- en hawearbeiders, is opgesplits in kleiner vakbonde vir elke seehawe. Die meeste vakbondleiers, wat by die staking betrokke was, onder wie Jock Barnes, het hul werk verlor.
Bande met die Moederland
In die dekades ná die Tweede Wêreldoorlog het uitvoere van Nieu-Seelandse landbouprodukte na die Verenigde Koninkryk dié land se ekonomiese welvaart verseker, terwyl ook na-oorlogse immigrante, wat dié land in groot getalle binnegestroom het, nog merendeels van Britse herkoms was. Nieu-Seeland se kultuur en tradisies was steeds diep gewortel in die Britse Moederland. Die troonbestyging van Elizabeth II is oral in Nieu-Seeland deur groot skares met entoesiasme gevier. So was Nieu-Seelanders besonder trots daarop dat een van die besondere geskenke, wat die nuut gekroonde koningin Elizabeth II in 1953 van haar onderdane ontvang het, die bestyging van die hoogste bergpiek ter wêreld, Berg Everest, deur 'n landgenoot, Edmund Hillary (1919–2008), gemaak is.
Die Verenigde Koninkryk se besluit om tot die Europese Ekonomiese Gemeenskap toe te tree, wat in 1973 voltrek is, het Nieu-Seeland van sy vernaamste afsetmark vir landbou-uitvoere ontneem. In dieselfde jaar het die eerste oliekrisis skokgolwe deur dié land se ekonomie gestuur en bygedra tot die val van die Werkersparty-regering in 1975. 'n Tweede oliekrisis in 1978 het aanleiding gegee tot 'n hersiening van Nieu-Seeland se ekonomiese beleid. Die destydse Nasionale Party-regering onder eerste minister Robert Muldoon (1921–1992) het die ekonomiese welvaart van Nieu-Seelanders deur sogenaamde "Dink groot"-projekte probeer verseker. Grootskaalse industriële en energieprojekte is begin, terwyl die landbousektor deur subsidies ondersteun is. Toe oliepryse in die vroeë 1980's weer begin daal het, het dié projekte ekonomies ondoeltreffend en finansieel onuitvoerbaar geword. Inflasie en werkloosheidsyfers het die hoogte ingeskiet.
Die ekonomiese "rewolusie" van 1984
In 1984 is die vierde Arbeidersparty-regering verkies. Die nuwe minister van finansies, Roger Douglas (* 1937), was 'n vurige aanhanger van ekonomiese liberalisering. Die meeste staatskontroles oor die Nieu-Seelandse ekonomie is opgehef, talle staatsondernemings geprivatiseer en baie aspekte van die welvaartstelsel bevraagteken. Hierdie maatreëls is deur baie waarnemers beskou as 'n aanslag op Nieu-Seeland se egalitêre tradisies. Politieke en militêre betrekkinge met die Verenigde State is deur die Arbeidersparty se anti-kernwapenbeleid vertroebel.
Die Nasionale Party-regering, wat dié land tussen 1990 en 1999 geregeer het, het voortgegaan met die beleid van ekonomiese hervorming. Die omstrede Wet oor werkkontrakte (Employment Controls Act) het die arbeidsmark geliberaliseer en die invloed van vakbonde beperk. Die welvaartstelsel is hervorm deur sosiale uitkerings te besnoei. Op politieke gebied het die invoering van 'n nuwe verkiesingstelsel met gemengde lid-proporsionele verteenwoordiging in 1996 die verowering van algehele meerderhede setels in die parlement bemoeilik sodat minderheids- of koalisieregerings intussen die norm geword het. Die Nasionale en die Arbeidersparty het nogtans daarin geslaag om hul status as grootste partye te handhaaf.
Māori in die 20ste eeu
Nog tot in die tyd van die Tweede Wêreldoorlog het Māori oorwegend in afgeleë landelike nedersettings gewoon. Die Māori-samelewing, wat tradisioneel op 'n stamgrondslag georganiseer en verdeel was, het nogtans dinamies ontwikkel. In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het die Kotahitanga-beweging pogings onderneem om Māori-instellings oor stamgrense heen te vorm. In die vroeë 1920's is die Rātana-kerk gestig wat vandag sowat 50 000 aanhangers in Nieu-Seeland en Australië het. Tydens kerkdienste word naas die Bybel ook die sogenaamde Blou Boek met Māori-gebede en -himnes gebruik. Grootskaalse verstedeliking van Māori-gemeenskappe sedert 1945 het gepaard gegaan met groot ontevredenheid oor sosio-ekonomiese benadeling, die voortgesette verlies van grond en die agteruitgang van godsdienstige en ander tradisies. In Nieu-Seeland se binnelandse politiek is die kollig toenemend geplaas op rasverhoudinge en die impak van die Verdrag van Waitangi.
Etniese bewussyn en bekommerdheid oor rasgebaseerde benadeling in Nieu-Seeland en elders het van sportbetrekkinge met Suid-Afrika 'n politiek-gelaaide kwessie gemaak. Toe Suid-Afrika se nasionale rugbyspan, die Springbokke, in 1981 deur Nieu-Seeland getoer het, is dié land deur onluste geteister. Vervolgens is aandag geskenk aan die verhouding tussen Māori en Nieu-Seelanders van Europese afkoms en die betekenis van die Waitangi-ooreenkoms vir albei etniese groepe. Die sogenaamde Waitangi-tribunaal, wat in 1975 in die lewe geroep is, is sedert 1985 gemagtig om ook skendings van die ooreenkoms te ondersoek wat voor 1975 plaasgevind het.
Nieu-Seeland as bi- en multikulturele samelewing
Die herlewing van Māori-kultuur, insluitende pogings om die gebruik van die Māoritaal te bevorder, het Nieu-Seelanders vanaf die vroeë 1980's bewus gemaak van die unieke bikulturele karakter van hul samelewing. Die aankoms van nuwe immigrante uit alle wêrelddele, waaronder die Stille Oseaangebied en Asië, het van Nieu-Seeland 'n multikulturele samelewing gemaak.
Demografie
Volgens die laaste sensus het Nieu-Seeland se bevolking op 5 Maart 2013 4 242 048 beloop, 'n toename van 8,4 persent oor die sensus van 2006 en 'n verdubbeling teenoor die jaar 1956. Volgens amptelike skattings is die Nieu-Seelandse bevolking laat in Julie 2017 op 4,8 miljoen beraam. 647 000 Nieu-Seelandse burgers bly in Australië, terwyl sowat 65 000 Australiërs hulle in Nieu-Seeland gevestig het.
Die groei van die bevolking berus sowel op 'n hoë geboorteoorskot (in 2014 is daar 57 242 geboortes en 31 063 sterfgevalle aangeteken) asook netto-migrasie. Die netto-migrasie het tussen Maart 2014 en Maart 2015 56 275 beloop.
23 persent van die huidige bevolking is in die buiteland gebore, en ook twee derdes van die bevolkingstoename tussen 2000 en 2005 word aan immigrasie toegeskryf. Met 'n bevolkingsdigtheid van slegs sowat 18 inwoners per vierkante kilometer is Nieu-Seeland een van die yl bevolkste lande op aarde, maar nogtans digter bevolk as sy buurland Australië (3,2 inwoners per vk km). Die Nieu-Seelandse bevolking is oneweredig oor die verskillende landsdele versprei. Terwyl slegs sowat een miljoen mense die groter Suideiland bewoon en groot dele van die eiland soos Fiordland feitlik onbewoon is, is driekwart van die totale bevolking of byna vier miljoen op die kleiner Noordeiland gekonsentreer. Die grootste metropolitaanse gebied op Noordeiland, Auckland, het meer as 1,3 miljoen inwoners. Nieu-Seeland se verstedelikingsyfer is met 86 persent (in 2005) een van die hoogstes ter wêreld.
Etniese samestelling
Nieu-Seelanders van Europese afkoms, wat plaaslik Pākehā genoem word, verteenwoordig 67,6 persent van die totale Nieu-Seelandse bevolking. Hierdie etniese groep is grotendeels van Britse afkoms, tog het ook groter immigrantegroepe uit lande soos Duitsland, Italië, Pole, Nederland en baie ander Europese lande hulle in Nieu-Seeland gevestig. Volgens die 2006-sensus was 41 676 inwoners in Suid-Afrika gebore.
Die inheemse bevolking van Nieu-Seeland, Polinesiese Māori wat hulle tradisioneel merendeels op die Noordeiland gevestig het, verteenwoordig 14,6 persent van die bevolking, terwyl Asiate in 2001 met altesaam 9,6 persent tot die derde grootste etniese groep in dié land gegroei het. Hiervan is 2,8 persent Han-Chinese en 1,7 persent Indiërs. Die aandeel van Nieu-Seelanders, wat van die Pasifiese Eilande (en hier veral uit Samoa, van die Cookeilande en uit Tonga) afkomstig is, het in 2006 6,9 persent beloop. 11,1 persent van die bevolking het in die 2006-sensus geen besonderhede ten opsigte van hulle etniese afkoms verstrek nie.
Beperkings op immigrasie
In April 2017 het die Nieu-Seelandse regering planne aangekondig om die uitreiking van visums aan gekwalifiseerde immigrante te beperk en voorkeur te gee aan inheemse werksoekers. In 2016 het meer as 70 000 immigrante hulle in dié land gevestig waarvan die oorgrote meerderheid in Auckland se metropolitaanse gebied bly. Terwyl die bevolking van Nieu-Seeland se grootste stad intussen tot sowat 1,5 miljoen gestyg het, kan die plaaslike infrastruktuur nie meer tred hou met dié grootskaalse instroming van migrante nie en het behuisingstekorte, verkeersophopings en oorbevolking knellende vraagstukke geword. Die vernaamste herkomslande van immigrante in 2016 was die Verenigde Koninkryk, China, Indië, die Filippyne en Suid-Afrika.
Godsdiens
Die persentasie ongebonde Nieu-Seelanders het tussen 2001 en 2006 van 29,6 tot 34,7 persent toegeneem; veral Nieu-Seelanders van Europese afkoms en jonger mense is vry van godsdiens (43 persent in die ouderdomsgroep tussen 0 en 14 jaar).
Aanhangers van Christelike kerke en sekte is die grootste religieuse groep in Nieu-Seeland, tog het hulle aandeel aan die totale bevolking tussen 2001 en 2006 van 60,6 tot 55,6 persent gedaal. Die grootste Christelike gemeenskappe was Anglikane (555 000), Rooms-Katolieke (508 000), Presbiterianers, Kongregasionaliste en Gereformeerdes (401 000), Metodiste (122 000) en ander Christelike groeperings (altesaam 186 000 aanhangers). Van die Māori-bevolking was 11,1 persent aanhangers van Christelike Māori-kerke soos Ratana en Ringatū.
Die belangrikste nie-Christelike godsdienste is Hindoeïsme (64 000), Islam (36 000), Sikhisme (9 000 aanhangers) en Boeddhisme. Daar is ook 'n aantal Joodse gemeentes.
Tale
In Nieu-Seeland geniet drie tale ampstaalstatus: Engels, Māori en die Nieu-Seelandse Gebaretaal.
Terwyl net 'n minderheid van die bevolking Māori of die Nieu-Seelandse Gebaretale kan verstaan of selfs aktief gebruik, bly Nieu-Seelandse Engels, wat in 2013 deur 99 persent van die inwoners as huis- of tweede taal gepraat word, die belangrikste omgangstaal in dié land. Die plaaslike variant van Engels is nou verwant aan dié van Australië, maar word deur 'n aantal afwykende klemtone en terme gekenmerk wat in gesprekke tussen Nieu-Seelanders en Australiërs tot misverstande kan lei. 'n Ander belangrike verskil is die ontlening van talle Māori-woorde, waarby hierdie verskynsel veral onder die Māori-bevolking voorkom.
Die tweede Nieu-Seelandse ampstaal, Māori (Te Reo Māori), 'n Oos-Polinesiese taal, het tot in die 1970's as gevolg van taalverskuiwing steeds minder belangrik geword, en die aantal sprekers het konstant afgeneem. Toe Māori op 1 Augustus 1987 tot ampstaal verhef is, is 'n nuwe groeifase vir die taal ingelui, en 'n groeiende aantal openbare en privaatskole het begin om Māori as addisionele taalvak in te voer. Sodoende het ook meer Nieu-Seelanders van Europese afkoms toegang tot die taal gekry. Die aantal inwoners wat Māori kan praat en verstaan, is veral in die ouderdomsgroep tussen drie en 25 jaar aan die toeneem. In die sensus van 2013 het altesaam 3,7 persent van Nieu-Seelanders aangedui dat hulle Māori kon praat.
Die Nieu-Seelandse Gebaretaal het op 10 April 2006 as derde taal ampstaalstatus verkry en is sodoende die eerste taal vir dowe gemeenskappe wêreldwyd wat hierdie erkenning geniet. Alhoewel die taal reeds vanaf 1994 in spesiale skole onderrig is en in 1998 ook 'n eerste woordeboek vir hierdie taal verskyn het, het die aantal mense wat 'n kennis van Gebaretaal het, in 2013 slegs 0,5 persent beloop. Die aantal dowe mense in Nieu-Seeland is twee keer so hoog.
Benewens die drie amptelike tale word daar 'n groot verskeidenheid immigrantetale in dié land gebesig, waaronder Samoaans, Frans, Hindi, talle Chinese tale (veral Kantonees en Hoog-Chinees), Duits en ander.
Daar is geen verpligte onderwys in vreemde tale nie, en net sowat 'n vyfde van leerders in sekondêre skole leer vreemde tale aan. Die gewildste taalvakke is Frans, Japannees en Duits.
Politieke stelsel en administrasie
Nieu-Seeland is 'n parlementêre monargie met 'n eenkamerparlement – daar is tans 121 afgevaardigdes. Algemene verkiesings word elke drie jaar gehou. Die huidige staatshoof is koning Charles III, amptelik Koning van Nieu-Seeland, wat in dié land deur 'n goewerneur-generaal verteenwoordig word. Hierdie amp word sedert 21 Oktober 2021 deur Dame Cindy Kiro beklee. Die huidige eerste minister is sedert Januarie 2023 Chris Hipkins (Arbeidersparty) as opvolger van Jacinda Ardern (ook Arbeidersparty).
Die politieke mag is de facto in besit van die eerste minister wat ook as die leier van die demokratiese regering dien. Nieu-Seeland neem ook verantwoordelikheid vir die buitelandse sake van die selfregerende lande van die Cookeilande en Niue, asook die behartiging van die afhanklikheid van Tokelau. Nieu-Seeland het daarnaas 'n gebiedsaanspraak in Antarktika, die Ross-Afhanklikheid.
In teenstelling met Australië is Nieu-Seeland 'n sentralistiese staat waarin die twaalf gewestelike rade, 76 stads- en distriksrade en vier streke slegs beperkte bevoegdhede het. Net soos die Verenigde Koninkryk beskik dié land nie oor 'n geskrewe grondwet nie. Die grondwetlike reg berus op die Britse Habeas-Corpus-wet van 1679, die Bill of Rights van 1689 en 'n aantal Nieu-Seelandse wette, waaronder die Waitangi-ooreenkoms van 1840 wat betrekkinge tussen die Kroon en Māori-stamme reël.
Tot en met 1996 is afgevaardigdes in die nasionale parlement op die basis van relatiewe meerderheid of eerste-oor-die-wenstreep in elkeen van die kiesafdelings verkies. In 'n referendum, wat in November 1993 gehou is, het Nieu-Seelandse kiesers ten gunste van 'n nuwe kiesstelsel gestem. Die nuwe stelsel (Engels: Mixed Member Proportional System, MMP) maak voorsiening vir 'n gepersonaliseerde proporsionele verteenwoordiging. Partye moet tenminste vyf persent van die uitgebragte stemme op hulself verenig om in die parlement verteenwoordig te word. Sewe setels is vir Māori-afgevaardigdes gereserveer wat in besondere kiesafdelings verkies word.
Die Nasionale Party onder leiding van John Key (wat laat in 2016 as premier bedank het en deur Bill English opgevolg is) het in die algemene verkiesing van September 2014 die grootste aantal setels verower (60) en tot Oktober 2017 'n minderheidsregering gevorm wat in die parlement deur drie kleiner partye (ACT, United Future en Māori Party, met altesaam vier setels) ondersteun het geword. Die opposisie het bestaan uit drie partye – Arbeidersparty (32 setels), Groenparty (14) en NZ First (11).
Die laaste algemene verkiesing is in September 2017 gewees. Sedert Oktober 2017 vorm die Arbeidersparty (46 setels) in 'n koalisie met die NZ First (9 setels) en die Groenparty (8 setels) onder leiding van eerste minister Chris Hipkins (tot Januarie 2023 Jacinda Ardern) die regering. Die opposisie bestaan uit die Nasionale Party (56 setels) en die ACT-party (1 setel).
Plaaslike regering
Nieu-Seeland is 'n unitêre staat wat vir administratiewe doeleindes in elf administratiewe streke (as die eerste vlak van plaaslike regering) en 67 plaaslike owerhede (tweede vlak van plaaslike regering) verdeel word. Die bevoegdhede van hierdie owerhede (administratiewe streke, distrikte en stede) word deur die Nieu-Seelandse Parlement bepaal. Tradisioneel is in Nieu-Seeland minder bevoegdhede aan plaaslike owerhede oorgedra as in ander lande; so word polisiedienste en onderwys deur die Nieu-Seelandse regering verskaf. Die verskaffing van infrastruktuur val daarenteen onder die beheer van plaaslike regeringsrade.
Volgens die Wet oor Plaaslike Regering (Local Government Act 2002) is die doel van plaaslike regering om
Nieu-Seeland se 78 plaaslike regeringsrade behels
Na die Auckland-raad, die Stads- en Distriksrade word verwys as territorial authorities (TA) – daar is altesaam 67 van hierdie plaaslike regeringsentiteite. Hiervan het ses (Auckland, een Stads- en vier Distriksrade) ook die bevoegdhede van 'n Streeksraad sodat na hulle verwys word as unitêre owerhede (unitary authorities). Plaaslike regeringsliggame het meer as 25 000 personeellede in diens. Ampsbekleërs sluit 109 Streeksraadslede, 11 Streeksvoorsitters (Chairs), 707 Raadslede van plaaslike regeringsentiteite (territorial authority councillors), 147 lede van Auckland-raad (Auckland local board members) en 67 burgemeesters in.
Oorsig
Nieu-Seeland is 'n klein oop ekonomie wat op vryehandel en hoogs gespesialiseerde boerderye en nywerheidsektore steun. Dié land is sedert die 1980's besig om sy buitelandse handel te diversifiseer en het sy ekonomie, insluitende die landbousektor, byna volledig gedereguleer om meer mededingend op wêreldmarkte te word. Dié land beskik oor 'n moderne, maar relatief klein nywerheidsbasis sodat baie verwerkte goedere en onderdele ingevoer moet word, terwyl die landbousektor steeds 'n baie belangrike rol speel en tans sowat 70 persent van Nieu-Seelandse uitvoere oplewer. Nieu-Seelandse boerderye spits hulle op produkte toe waar hulle in internasionale terme hoogs mededingend kan wees soos suiwelprodukte. 95 persent van Nieu-Seeland se landbouproduksie word uitgevoer – 'n hoë persentasie wat dié land kwesbaar maak vir prysverlagings op die wêreldmark. In die laat 20ste en vroeë 21ste eeu het Nieu-Seeland toenemend afhanklik geword van die ekonomiese ontwikkeling in die Volksrepubliek China, een van sy grootste afsetmarkte.
Landbouprodukte word oorwegend na Australië, die Verenigde State en die Europese Unie, in toenemende mate ook na die Volksrepubliek China en lande in Suidoos-Asië uitgevoer. Die tweede belangrikste bron van buitelandse valuta is die toerismebedryf wat 16,4 persent van alle verdienste verteenwoordig. Nieu-Seeland lok jaarliks sowat 2,5 miljoen oorsese besoekers.
Net soos in ander nywerheidslande speel die dienstesektor – naas inligtingstegnologie en navorsing – 'n steeds belangriker rol. Dienste het in die finansiële jaar 2012 meer as twee derdes van die bruto binnelandse produk (BBP) verteenwoordig, terwyl nywerhede 12 en die primêre sektor meer as 7 persent bygedra het. Beleggings in die boubedryf – die derde grootste ná die suiwel- en toerismebedryf – word aangedryf deur die snelle bevolkingsgroei, veral in Auckland, en het in 2016 die rekordvlak van 36 miljard NZ-$ bereik.
Vanweë sy geografiese ligging naby Nieu-Seeland is Australië tradisioneel die belangrikste mark (21,4 persent van alle Nieu-Seelandse uitvoere in 2012) en verskaffer (15,3 persent van alle Nieu-Seelandse invoere). Naas sy buurland is China (14,9 persent van uit- en 16,3 persent van invoere), die Verenigde State (9,2 persent van invoere), Duitsland, die Verenigde Koninkryk en Suid-Korea die vernaamste handelsvennote van Nieu-Seeland. Groeiende invoere (47,21 miljard NZ-$ in 2012) en dalende uitvoere (46,06 miljard NZ-$) het tot 'n tekort in die lopende handelsrekening gelei wat in 2012 1,155 miljard NZ-$ beloop het. In 2013 was daar weer 'n oorskot van 533 miljoen NZ-$ op die handelsrekening – danksy 'n handelsoorskot van 1,5 miljard NZ-$ en 'n tekort in die dienstebalans van 1 miljard NZ-$.
Die belangrikste uitvoergoedere is landbou- en bosbouprodukte (meer as vyftig persent van die totale uitvoerwaarde, waaronder suiwelprodukte, vleis, hout, appels en kiwivrugte), nywerheidsminerale en chemikalieë, meganiese en elektriese masjiene asook voertuie, vliegtuie en skepe.
Buitelandse beleggings het in 2015 meer as 66 miljard VS-$ beloop. Die voorste bronlande is (persentasiegewys) Australië (52,6), die Verenigde State (8,3), Singapoer (6,2), Japan (5,0), Hongkong (4,9), die Verenigde Koninkryk (4,4) en Kanada (4,3). In 2014 was die vernaamste teikensektore vir buitelandse beleggings banke en versekeringsmaatskappye (32,0 persent), verwerkende nywerhede (13,2), landbou (5,8), kleinhandel (5,1), voorsieningsondernemings (4,4) en mynbou (3,1).
Fokus op veeboerdery
Die fokus op veeboerdery en die uivoer van landbouprodukte, wat slegs beperkte verwerking benodig, het Nieu-Seeland se ekonomiese struktuur en groeipad asook die samelewing se politieke en maatskaplike organisasievorme grootliks beïnvloed. Die Nieu-Seelandse ekonoom William Ball Sutch (1907–1975) het dié land se hoofuitvoergoedere in die 19de en 20ste eeu treffend beskryf as "verwerkte gras". Met uitsondering van 'n kort periode gedurende die goudstormlope van die 1860's was wol, vleis en suiwelprodukste vanaf die 1850's, toe met die versameling van statistieke begin is, tot die 1970's, toe grootskaalse diversiferingsproses plaasgevind het, by verre die vernaamste uitvoerprodukte volgens waarde.
Wolekonomie
Om tegniese redes was wol oor 'n lang tydperk die vernaamste uitvoerproduk – onbevrore vleis en onverkoelde suiwelprodukte kon voor die koms van koelskepe nie verder verskeep word as Australië nie. Die res van die skaapkarkas is gekook om talk te ekstraheer wat vir die vervaardiging van kerse en seep benodig is. Skaapboerderye is aanvanklik veral langs die ooskus van Nieu-Seeland gevestig, na mate weigrond – wat oorspronklik in besit van Māori was – gehuur of andersins verwerf kon word en die benodigde vervoerinfrastruktuur voorsien is.
Ondanks alle moeilikhede soos uiterste weerstoestande (droogtes en sneeustorms), skaapsiektes en die wisselende veselvereistes van Engelse wolmeule het die aantal skape danksy invoere en inheemse teelt vinnig gegroei van een miljoen teen die middel van die 1850's tot tien miljoen in die vroeë 1870's. Die rekordvlak van 70 miljoen is in die vroeë 1980's behaal.
Handelsbande met die Verenigde Koninkryk
Meer as 'n eeu lank – vanaf die middel van die 19de eeu tot die laat 1960's – was die Verenigde Koninkryk by verre die grootste en belangrikste afsetmark vir Nieu-Seelandse uitvoere. Dikwels is meer as vier vyfdes van dié land se uitvoergoedere na die Moederland verskeep, behalwe vir 'n kort periode in die 1860's toe Nieu-Seeland in die invoerbehoeftes van die nuut ontdekte Australiese goudvelde voorsien het. In dié tyd is ook invoere, wat vir die Britse mark bestem was, eers in Sydney se hawe gehanteer.
Invoervervanging
Die depressie van die 1930's het nogtans die regering se aandag op Nieu-Seeland se ekonomiese kwesbaarheid getrek. Die toespitsing op 'n handjievol uitvoergoedere en een enkele oorsese hoofmark het die Nieu-Seelandse ekonomie in 'n besondere mate aan markskommelinge blootgestel. Invoervervanging en die skepping van nuwe werkgeleenthede deur plaaslike vervaardiging is dus bevorder, al was inheemse produsente, byvoorbeeld in die motorbedryf waar voertuie gemonteer is, dikwels aangewese op die invoer van materiale en onderdele. Reeds in die 19de eeu het die Nieu-Seelandse regering begin met 'n beleid van industriële aansporing, maar eers in 1938, toe die plaaslike mark met invoerbeperkings beskerm is, is meer drastiese stappe geneem met die bevordering van inheemse vervaardiging bo invoere. In die vroeë 1960's het ontleders selfs potensiaal raakgesien vir industriële uitvoere.
Die grootste uitdaging vir 'n uitvoergerigte ekonomiese beleid was die gebrek aan groot industriële vervaardigers – die meeste fabrieke was relatief klein in vergelyking met hul Wes-Europese en Noord-Amerikaanse eweknieë. Noemenswaardige uitsonderings was die bevriesingsaanlegte vir vleis en ander landbougoedere wat vanaf 1882 ontstaan het en suiwelfabrieke. Grootskaalse aanlegte is daarnaas opgerig om inheemse hulpbronne soos hout en ystersande te verwerk. Hierby kon ook elektrisiteit gereken word – so is die plaaslike aluminiumbedryf gegrond op lae kragtariewe. Die meeste aanlegte – meestal klein en middelgroot ondernemings – het eers ná die Tweede Wêreldoorlog ontstaan. Die grootste fabriek in Kawerau het pulp en papier vervaardig.
Nieu-Seeland se ekonomie het gedurende die Tweede Wêreldoorlog herstel, terwyl die wolbedryf 'n groeifase beleef het wat tot in die vroeë 1950's voortgeduur het. Die na-oorlogse ekonomie is deur 'n tweeledige struktuur gekenmerk – die landbousektor se uitvoere na oorsese markte het die buitelandse valuta verskaf wat vir die uitbou van die ekonomie benodig is, terwyl die nywerheidsektor werkgeleenthede vir 'n vinnig groeiende bevolking geskep het.
Onlangse ontwikkeling
Nieu-Seeland is in 2009 deur die globale ekonomiese en finansiële krisis geraak – die BBP het met 0,9 persent afgeneem. Die ekonomie het egter vinnig herstel en in 2012 met 2,5 persent gegroei. Die Nieu-Seelandse dollar se wisselkoers is in die eerste dekade van die 21ste eeu veral as gevolg van spekulasie aan sterk skommelinge blootgestel, maar het in laat 2009 begin herstel. Sedert 2010 het dit sterk gestyg teenoor die Amerikaanse dollar en die Euro en in Maart 2015 'n hoogtepunt van 0,686 € bereik.
Die werkloosheidskoers het in die vierde kwartaal van 2009 nogtans gestyg tot 7,3 persent – die hoogste syfer in 'n dekade. Veral werkloosheid onder jeugdiges (26,5 persent in 2009) en Māori (15,4 persent) het sterk toegeneem. Op kort termyn word daar geen merkbare groei in die arbeidsmark verwag nie. Nogtans het die werkloosheidskoers in Maart 2015 gedaal tot 5,8 persent. Die gemiddelde inflasiekoers was in 2012 en 2013 1,1 persent. Die Nieu-Seelandse owerheid probeer net soos ander regerings ekonomiese groei deur laer rentekoerse, borgskappe, opleidingsinisiatiewe, belegging in infrastruktuur en belastingverlagings te bevorder. Danksy 'n kapitaaltoevloei van 3,5 miljard NZ-$ in 2012 het die totale buitelandse beleggings in dié land gestyg tot 82 miljard NZ-$, waarvan 55,6 persent uit Australië, 11,1 persent uit die Verenigde State, 2,9 persent uit Singapoer, 2,8 persent uit Japan en 2,7 persent uit Nederland gekom het.
Kookkuns
Nieu-Seeland se kookkuns het sy oorsprong in Britse en Māori-kooktradisies wat vanaf die 20ste eeu deur invloede uit ander Stille Oseaanlande, waaronder Australië en Kalifornië, die Meditereense Seegebied asook Suid- en Oos-Asië aangevul is. Nieu-Seeland se lang seekus, sy goed ontwikkelde landbousektor en die groot verskeidenheid inheemse vrugte- en groentesoorte het neerslag gevind in Nieu-Seelanders se eetgewoontes waarin vars seekos, vleis, vrugte en groente 'n sentrale rol speel.
Die per capita-vleisverbruik is tradisioneel hoog en het eers in die 20ste eeu geleidelik begin afneem. Ondanks die ekonomiese betekenis van skaapteelt – en die hoë gehalte van plaaslike lamvleis – het Nieu-Seelanders steeds voorkeur gegee aan beesvleis. Varkvleis is vanweë sy relatief hoë prysvlak veral gewild as ham of worsies. Ook hoendervleis het eers relatief laat gewild geraak, veral sedert die 1960's toe grootskaalse hoenderboerdery in skure begin is. Daarnaas speel ook wildsvleis 'n belangrike rol op Nieu-Seelandse spyskaarte.
Seekos is deur Britse setlaars tradisioneel eerder as 'n stapelvoedsel vir armes beskou, behalwe vir vis-en-tjips as die gewildste Britse wegneemete, en slegs 'n handjievol van Nieu-Seeland se eetbare vissoorte het op die eettafels beland. In 1971 is die New Zealand Fishing Industry Board gestig, 'n agentskap wat die publiek begin bewus maak het van die gesonde eienskappe van seekos asook die groot verskeidenheid vissoorte wat op die Nieu-Seelandse mark aangebied word. So het, naas verskeie minder bekende soorte eetbare seevisse, in die loop van die 20ste eeu naas oesters ook kreefte en mossels steeds meer gewild geraak. Kreefsterte, wat vanaf die 1950's in groter hoeveelhede na Noord-Amerika uitgevoer is, het intussen 'n luukse kos vir fynproewers geword.
Alhoewel die eerste melkkoeie reeds in 1814 deur die sendeling Samuel Marsden ingevoer is, was daar aanvanklik baie min melkboere. Melkkoeie was duur, en melkboerderye is hoofsaaklik in die kusgebiede gevestig. Voordat verkoeling vir suiwelprodukte in die laat 19de eeu beskikbaar was, was hulle meestal vir plaaslike markte en verbruik bestem, of kon in koloniale winkels geruil word teen ander kos of goedere. Vroeë 19de eeuse setlaars, wat nie oor hul eie melkkoeie beskik het nie, was aangewese op alternatiewe soos die endemiese tūrepo of "melkboom" (Streblus banksii, in Engels ook bekend as large leaved milk tree; 'n alternatiewe Māori-naam is ewepuri) waarvan die takke 'n melkerige sap afskei as hulle gepluk word.
Mode
Tans word Nieu-Seelandse ontwerpersklere in winkels dwarsoor die wêreld verkoop, maar gewoonlik beskik mode-ontwerpers soos Karen Walker (wat onder meer brilmode, juweliersware en sportklere vir die ikoniese buite-leefstyl-etiket Swanndri ontwerp wat in winkels in Auckland, Wellington en Christchurch te koop aangebied word) net in Nieu-Seeland oor hul eie boetiekwinkels.
In Dunedin het Margi (Margarita) Robertson die mode-etiket Nom*D gestig wat bekend staan vir sy donker styl en spitsvondige soberheid. 'n Ander etiket, wat ook oorsee sukses behaal het, is Zambesi, geskep deur Liz (Elizabeth) en Neville Findlay in 1979, wat met hul styl vorm, struktuur en eenvoudigheid met 'n sin vir ironie verbind.
'n Vierde Nieu-Seelandse mode-ikoon van wêreldfaam is World uit Auckland wat met kleurryke en vernuwende style geassosieer word. Al vier – Karen Walker, Nom*D, Zambesi en World – was baanbrekers as die eerste ontwerpers wat Nieu-Seelandse modestyle tydens die London Fashion Week in 1999 as die New Zealand Four aan die wêreld bekend gestel het. Intussen het 'n verskeidenheid ander mode-ontwerpers die voetspore van die beroemde vier baanbrekers gevolg.
Laurie Foon, met haar mode-etiket Starfish, en Alexandra Owen, wat bekendheid verwerf het met haar ensembles, is welbekendes op Wellington se modetoneel. In Auckland word Trelise Cooper met haar kleurryke avantgarde-mode, die innovatiewe sportklere-etiket Huffer en Kate Sylvester met klassieke feminiene mode onder die voorste ontwerpers gereken. Stylvolle ontwerpe is nie beperk tot die metropole nie. Sommige ontwerpers, soos Annah Stretton in Morrinsville, 'n nedersetting geleë tussen Auckland en Hamilton, het boetieke in 'n plattelandse omgewing gevestig.
Mediabedryf
Ondanks sy relatief klein bevolking het Nieu-Seeland 'n dinamiese medialandskap. Naas 27 streeks- en drie nasionale koerante word 'n groot aantal weeklikse en meer as sestig plaaslike dagblaaie uitgegee. Die belangrikste dagblaaie is die The New Zealand Herald met 'n daaglikse oplaag van sowat 144 000, The Dominion Post (in besit van die Australiese Fairfax Media-groep, sowat 98 000) en The Press (sowat 62 000).
Politieke nuustydskrifte van nasionale belang is New Zealand Listener (wat weekliks met 'n sirkulasie van sowat 52 000 uitgegee word) en North & South wat maandeliks verskyn met 'n sirkulasie van sowat 25 000.
Die nasionale uitsaaikorporasie TV New Zealand (TVNZ) beeldsaai op twee televisiekanale, TV One en Channel 2. Ook die kanaal Maori Television, wat in 2004 in die lewe geroep en op die Māori-bevolking gemik is en sy programme in die Māoritaal met Engelse ondertitels uitsaai, word deur die Nieu-Seelandse staat befonds. Privaat televisiekanale, wat landwyd uitgesaai word, sluit TV3 en TV4 asook die betaalkanaal Sky in. Daar is 'n aantal plaaslike uitsaaiers en kabeltelevisieprogramme.
Radiodienste, wat landwyd uitgesaai word, sluit die staatsbeheerde Radio New Zealand Ltd. en die privaatuitsaaier New Zealand Media and Entertainment in. Daar is sowat 320 kommersiële streekradiodienste.
Sport
Naas rugby is krieket Nieu-Seeland se mees suksesvolle sport en die Nieu-Seelandse nasionale krieketspan, die Black Caps, speel sedert 1930 krieket op internasionale vlak. Die Black Caps het vir elke Krieketwêreldbekertoernooi gekwalifiseer en in 2015 vir die eerste keer die eindwedstryd bereik, maar hulle is deur Australië met vyf paaltjies verslaan. In 2019 het Nieu-Seeland sy tweede eindstryd bereik en hulle is eers volgens aantal grenshoue in die beslissende Superboulbeurt deur Engeland verslaan. Saam met Australië het Nieu-Seeland ook twee krieketwêreldbekertoernooie aangebied: in 1992 en 2015. In toetskrieket, die belangrikste en vernaamste internasionale krieketvorm, het Nieu-Seeland in 2021 vir die eerste keer die eerste plek op die IKR-toetsranglys gehaal. In Junie 2021 het Nieu-Seeland in die eindstryd van die eerste Wêreldtoetskampioenskap Indië met agt paaltjies verslaan. Tydens die T20I-wêreldbeker 2021 in Oman en die Verenigde Arabiese Emirate het Nieu-Seeland vir die eerste keer die eindstryd in dié formaat gehaal, maar hulle is deur Australië met agt paaltjies geklop. Nieu-Seeland sal saam met Australië die T20I-wêreldbeker 2028 aanbied.
Naas rugby en krieket is sokker Nieu-Seeland se mees gewilde sport en die All Whites, Nieu-Seeland se nasionale sokkerspan, is die mees suksesvolle nasionale sokkerspan in Oseanië. Hulle ding met ander OFC-lande om die Oseanië Nasies-beker mee en het al 'n rekord van vyf titels ingepalm. Die All Whites het tot dusver aan twee FIFA Sokker-Wêreldbekers deelgeneem (1982 en 2010), maar hulle het nog nie die uitklopfase gehaal nie.
William Petersen
William Petersen is 'n Amerikaanse vervaardiger en akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente To Live and Die in L.A. (1985), Manhunter (1986), en Seeking a Friend for the End of the World (2012), en in die televisiereeks CSI: Crime Scene Investigation (2000).
575
Die jaar 575 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 75ste jaar van die 6de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Barret Swatek
Barret Swatek (gebore 3 Maart 1977) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Lethal Weapon 4 (1998) en The 40-Year-Old Virgin (2005), en in die televisiereekse 7th Heaven (1996) en Awkward. (2011).
Pous Pius III
Pius III was die 215de pous van die Rooms-Katolieke Kerk van September 1503 tot Oktober 1503.
Biografie
Pous Pius III is gebore as Francesco Todeschini Piccolomini op 29 Mei 1439 in Sienna, Italië. Hy is die tweede seun van 'n regsgeleerde, Giovanni de Todeschini en sy vrou Laodomia Piccolomini, die suster van Pous Pius II. Hy het nog vyf broers en twee susters gehad. Francesco studeer regte in Wenen en Perugia. Hy behaal 'n doktorsgraad in die regte aan die universiteit van Perugia. Toe sy oom pous word, benoem hy hom eers as domheer op 6 Februarie 1460 en op 23 April 1459 as biskop van Sienna. Op 5 Maart 1460 word hy kardinaal. Toe Pous Pius II op 18 Junie 1464 uit Rome vertrek, stel hy Francesco administrateur van die kerklike staat gedurende sy afwesigheid. Francesco het geleer om Duits te praat. Daardeur het hy baie nuttige kontakte met die Duitse kerk en die keiser bekom. Op 24 Desember 1468 ontvang hy keiser Frederik III aan die poorte van Rome. Na die dood van sy oom onder die bewind van pouse Paulus II, Sixtus IV en Innocentius VIII behartig hy die Duitse belange in die kurie. Hy kry die bynaam "Protector Nationis Germanicae". In 1471 is hy die pouslike gesant op die Ryksdag in Regensburg waar hy in kontak kom met die Habsburgers. In 1494 staan hy aan die hoof van 'n diplomatieke sending na die hof van koning Karel VIII van Frankryk. Francesco was ook 'n groot mesenas van die kunste. In Junie 1502 gee hy Michelangelo opdrag om 15 beelde vir die Dom van Sienna te maak. Ook in 1502 gee hy opdrag aan die skilder Pinturicchio (Bernardino di Betto) om die Piccolomini biblioteek van die dom met fresco's en panele wat die lewe van Pous Pius II uitbeeld te verfraai. Pintoricchio het vyf jaar daaraan gewerk. Op 22 September 1503 volg Francesco Pous Alexander VI op en word gekroon op 8 Oktober 1503 deur kardinaal Raffaello Sansoni Riario. Hy regeer baie kort tot sy dood op 18 Oktober 1503 aan die gevolge van jig. Hy word opgevolg deur Pous Julius II. Die naam ‘Pius’ beteken 'die vrome'.
Pontifikaat
Pous Pius III het reeds op 13 Oktober 1503 weens jig bedlêend geword en op 18 Oktober 1503 daaraan beswyk. Sy kort pontifikaat het aanleiding gegee tot gerugte van vergiftiging, maar geen bewyse kon hiervoor gevind word nie.
Die kollege van kardinale
Pous Pius III het gedurende sy kort pontifikaat geen nuwe kardinale aangestel nie.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.
Grantia cupula
Grantia cupula is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Grantia en tot die familie Grantiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1872 deur Haeckel.
The Dodos
The Dodos is 'n Amerikaanse musiekgroep wat in 2005 deur Meric Long en Logan Kroeber gevorm is.
Geelsanger
Die Geelsanger (Iduna natalensis) is 'n gelokaliseerde algemene standvoël en gedeeltelike trekvoël in varingveld, biesies en struikgewas aan woudrande en langs strome. Die voël is 14 – 15 cm groot en weeg 9 - 14 gram. In Engels staan die voël bekend as die Dark-capped Yellow Warbler.
Irene Rooke
Irene Rooke (1878 – 1958) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Lady Windermere's Fan (1916), A Romance of Wastdale (1921), en Fanny Hawthorne (1927).
BMW R1100RS
Die BMW R1100RS was 'n sporttoermotorfiets wat deur BMW Motorrad vervaardig is tussen 1993 en 2001, en was die eerste BMW motorfiets om van die nuwe R259 "Oilhead" bokserenjin gebruik te maak.
Ontwerp
Die R259 1,085 cc plattweelingenjin het 'n maksimum uitset van 67 kW (90 perdekrag). Die enjin het die naam "Oilhead" gekry omrede dit lugverkoelde silinders gehad het, maar olieverkoelde silinderkoppe.
Die BMW R1100RS het 'n raamlose ontwerp wat deur die enjin as 'n gestresde lid ondersteun word, 'n benadering wat BMW vir al sy daaropvolgende oilheads gebruik het (behalwe die R1100S). In plaas van konvensionele teleskopiese vurke, het die R1100RS BMW se eie Telelever-suspensie benut wat direk aan die enjin vasbout. Die Telelever-ontwerp het 'n oppervlakkig soortgelyke voorkoms as teleskopiese vurke, maar remkragte word horisontaal teruggeneem, wat "vurkduik" minimaliseer. 'n Agterste subraam ondersteun die ryer, passasier en enige bagasie. Beide ten volle en half-geskorte variante was beskikbaar.
In 1993 is die enjin aangepas vir die BMW R1100GS. In 1999 is 'n meer kragtige sesgangweergawe van die R259-enjin gepas in die BMW R1100S. In 2013 het BMW vloeibare verkoeling vir hul plat-tweeling motorfietsenjins bekend gestel, maar die maatskappy het nog steeds oilhead bokserenjins op roadsters soos die R nineT en die R1100R gepas.
Toekennings
Die R1100RS is vanaf 1994 in die Verenigde State bemark, waar dit aangewys is as Cycle World se beste standaardmotorfiets van 1994.
Hipster
Die term hipster verwys na 'n lid van die heersende stedelike subkultuur wat teen die middel van die 20ste eeu veral in die Verenigde State na vore getree het. Die naam is in die laat 1940's deur die boogie-pianis en sanger Harry "The Hipster" Gibson algemeen bekend gemaak en is aanvanklik veral gebruik om na aanhangers van bebop-jazz te verwys wat die leefstyl van jazz-musikante nageboots het. Hierdie leefstyl het 'n verskeidenheid elemente ingesluit soos byvoorbeeld 'n kenmerkende klerestyl, plattaal of slang, die gebruik van cannabis en ander dwelmmiddels, 'n ontspanne houding, sarkastiese humeur, self-opgelegde armoede en minder strenge gedragskodes vir seksuele omgang.
Die hipster kan as die moderne Amerikaanse eweknie van die 19de en vroeë 20ste eeuse Europese bohémien beskryf word. Veral twee destydse groepe van avantgarde-kunstenaars het beslissende invloed op die hipster-rolmodel uitgeoefen: die (merendeels swart) musici wat met hul bebop die moderne jazz-musiek geskep het en die (merendeels blanke) digters waarna tans met die sambreelterm Beat-generasie verwys word. Hipsters het hulself veral deur hulle hipness gedefinieer - 'n term wat aan buitestaanders (die sogenaamde squares - konvensionele en behoudende tydgenote) moeilik verduidelik kon word. Die jazz-saxofonis Cannonball Adderley het een van die bekendste beskrywings van hipness gelewer: Hipness is not a state of mind, it's a fact of life.
Nikolaj Cederholm
Nikolaj Cederholm (gebore 15 Januarie 1963) is 'n Deense skrywer, regisseur, en akteur. Hy is bekend vir sy rol in die televisiereeks Juletestamentet (1995).
Chris Petrovski
Chris Petrovski is 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente All Cheerleaders Die (2013), Coldwater (2013), en Breaking Brooklyn (2018), en in die televisiereeks Madam Secretary (2014).
Suid-Rhodesië
Suid-Rhodesië (Engels: Southern Rhodesia, amptelik Kolonie van Suid-Rhodesië, Engels: Colony of Southern Rhodesia; vernoem na Cecil Rhodes) was tot en met die ontbinding van die Sentraal-Afrikaanse Federasie aan die einde van 1963 die naam van die teenswoordige Zimbabwe. Van 1964 tot onafhanklikwording in 1980 het die land as Rhodesië bekend gestaan. Sir Leander Starr Jameson het in 1895 die naam Rhodesië aan die gebied gegee ter ere van Cecil John Rhodes. Groot-Brittanje het die gebied in 1923 geannekseer en dit so genoem om dit te onderskei van die teenswoordige Zambië, wat in daardie jaar Noord-Rhodesië geword het. Garfield Todd was die Eerste Minister van Suid-Rhodesië vanaf 1953 tot 1958 maar vanaf 1953 was Suid-Rhodesië deel van die Sentraal-Afrikaanse Federasie.
Die regering van die wit minderheid het egter in 1965 'n eensydige verklaring van onafhanklikheid, die sogenaamde Unilateral Declaration of Independence ( (UDI) uitgereik en daardeur Rhodesië gevestig, 'n nie-erkende staat. In 1979 is Rhodesië weer onder "inheemse Afrika"-bewind as Zimbabwe-Rhodesië gekonstitueer, wat ook nie oorseese erkenning kon bekom nie. Na 'n periode van tussentydse Britse beheer na die Lancaster House-ooreenkoms in Desember 1979, het die land in April 1980 internasionaal erkende onafhanklikheid as Zimbabwe verkry.
Oorsprong van naam Rhodesië
Aanvanklik is na die gebied verwys as "South Zambezia", 'n verwysing na die Zambezirivier, totdat die naam "Rhodesia" in 1895 in gebruik was. Dit was ter ere van Cecil Rhodes, die Britse koningkryk-bouer en sleutelfiguur tydens die Britse uitbreiding na Suider-Afrika. In 1888 het Rhodes minerale regte van die magtigste plaaslike tradisionele leiers verkry deur verdrae soos die Rudd-konsessie en die Moffat-verdrag, wat deur koning Lobengula van die Ndebele-volk onderteken is. Die "Suid" is in 1898 vir die eerste keer gebruik en het in 1964 met die instelling van die Federasie van Rhodesië en Nyasaland verdwyn. "Rhodesië" het toe die naam van die land gebly tot die ontstaan van Zimbabwe-Rhodesië in 1979. Vanuit die Britse perspektief is die naam Suid-Rhodesië egter wettiglik gebruik tot 18 April 1980, toe die Republiek van Zimbabwe afgekondig is.
Kanton Valais
Valais (Frans: Valais; Duits: Wallis) is 'n kanton in Switserland met sowat 332 duisend inwoners. 28,4% van die inwoners praat Duits as moedertaal. Die hoofstad is Sion.
576
Die jaar 576 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 76ste jaar van die 6de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Heidi Swedberg
Heidi Swedberg (gebore 3 Maart 1966) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Hot Shots! (1991), Galaxy Quest (1999), en Dragonfly (2002), en in die televisiereeks Seinfeld (1989).
Jeug-tot-Jeugaksie
Die Jeug-tot-Jeugaksie van 1974 was 'n jeugbediening van die NG Kerk wat jongmense van dwarsoor Suider-Afrika, insluitend die destydse Rhodesië en Suidwes-Afrika, betrek en bedien het. Kursusse in evangelisasie, jeugwerkmetodiek en bybelstudiemetodes is in stede en groot dorpe aangebied en evangelisiasie-saamtrekke gehou in al die sinodale streke van die N.G. Kerk in Suider-Afrika.
Die groep was onder leiding van Ds Mike Smuts sr., latere hoof van die Christen Studente Vereniging (CSV), later die Verenigende Christen Studente Vereniging (VCSV) genoem. Ds. Smuts is bygestaan deur ds. Johnnie Hay, ds. Malan Nel, ds. Mike Smuts (jr.) en mnr. Eddie de Hart.
Benewens die kursusse wat aangebied is, het die werkswyse ook besoeke aan skole en ander opvoedkundige instansies ingesluit, waar boodskappe deur die leiers aangevul is met geestelike musiek deur die koor of kleiner groepe. Die koorleier was prof. Awie van Wyk, bygestaan deur Cornelia (Neelsie) van Zyl.
Die groep het bestaan uit 64 lede vanuit 3 lande.
Lys van lede
Uit Wes- en Suid-Transvaal: Mariëtte Ferreira, Annatjie Nel, Liesbet Groenewald, Issie le Roux, Elsa Swart, Susan de Witt, Almarie Freidberg, Villiers Kok, Japie van der Merwe, Cobus Grové, Adam Gilfillan, Johan Vosloo.
Uit Noord- Transvaal: Christa Strydom, Naomi Kotze, Rina Snyman, Sanet Grové, Classina van Rensburg, Sibs von Solms, Jan Bisschof, Dolf Schutte, Pieter Buckle, Jackie van Rensburg, Anton Louw.
Uit Wes-Kaap: Helmiena Badenhorst, Dickie Jordaan, Annette Stoltz, Neelsie van Zijl, Bettie-Marie Joubert, Elna van der Merwe, Elize Roodt, Theo McFarlane, Johan Spies, Christo Murray, Marietjie de Beer, Claude Möller, Piet Naudé.
Uit Noord-Kaap: Erika Smit, Estelle de Kock, Frans Faul.
Uit Natal: Ria Potgieter, Anri Bouwer, Wilna van Schalkwyk, Dawn Trevelyan.
Uit Oranje-Vrystaat: Hester Troskie, Isabel van Tonder, Johan McFarlane, Ryk van Velden.
Uit Suidwes-Afrika: Susan Haarhof, Deidre Albertyn.
Uit Rhodesië: Henry Murray, Esmarie Broekman.
Issie le Roux en Bets Cronjé was die tiksters en Susan Nel die onderwyseres van die leiers se kinders.
Reünies
Oud-lede het elke 5 jaar sedert 1974 op die Pro-Regno kampterrein te Barkly-Wes bymekaargekom vir 'n reünie.
Hans Ferdinand Linskens
Hans Ferdinand Linskens (Lahr, Duitsland, 22 Mei 1921-13 Augustus 2007) was 'n Duitse plantkundige en genetikus. Hy was professor in plantkunde aan die Radboud Universiteit Nijmegen van 1957 tot 1986. Linskens was die hoofredakteur van Theoretical and Applied Genetics (1977-1987) en Sexual Plant Reproduction. Behalwe redakteur van tydskrifte was hy ook 'n invloedryke redakteur van handboeke.
Linskens was lid van die Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina, Linnean Society of London, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, en die Académie Royale des Sciences de Belgique.
Grantia extusarticulata
Grantia extusarticulata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.