cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Simfonie no. 5 in C-mineur, op. 67 (Beethoven)
Ontvangs en invloed
Sedert die Tweede Wêreldoorlog word daar soms daarna verwys as die "Oorwinningsimfonie". "V" is toevallig ook die Romeinse syferkarakter vir die nommer 5 en die frase "V for Victory" het 'n veldtog van die Geallieerdes in die Tweede Wêreldoorlog geword nadat Winston Churchill dit in 1940 as 'n trefwoord begin gebruik het. Beethoven se "Oorwinningsimfonie" was toevallig sy vyfde (of andersom), hoewel dit heeltemal toevallig is. Sowat dertig jaar nadat die werk gekomponeer is, is dieselfde ritme van die simfonie se openingsfrase – "dit-dit-dit-dah" – vir die letter "V" in Morsekode gebruik, hoewel die ooreenkoms ook toevallig is. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die BBC sy uitsendings aan Special Operations Executives (SOE) regoor die wêreld voorafgegaan met daardie vier note, gespeel op tromme. Dit was op die voorstel van die intelligensie-agent Courtenay Edward Stevens.
Instrumentasie
Die simfonie is vir die volgende instrumente gekomponeer:
Houtblasers
Koperblasers
Keteltrom (in G–C)
Strykers
Vorm
'n Tipiese uitvoering duur gewoonlik tussen 30 en 40 minute. Die werk bestaan uit vier bewegings:
I. Allegro con brio
Hy noem ook dat Beethoven dié vorm [van die motief] boonop verhelder deur die tweede van die lang note te verleng. Dié verlenging, meen hy, was 'n nagedagte en gelykstaande aan die skryf van 'n sterker leesteken. Soos wat die musiek vorder, kan ons in die melodie van die tweede tema byvoorbeeld hoor – of later in die pare antifonale akkoorde van houtblasers en strykers (dus akkoorde wat tussen houtblasers en strykers afgewissel word) – dat die voortdurend opgeroepte verhouding tussen die twee viernooteenhede deurslaggewend is vir die beweging. Steinberg meen dat die bron van Beethoven se ongeëwenaarde energie daarin lê dat hy lang sinne en breë paragrawe gebruik waarvan die oppervlak met opwindende aktiwiteit geartikuleer word. Hy glo dat die dubbele "ta-ta-ta-taaa" is met 'n oop einde begin en nie 'n geslote en onafhanklike eenheid is nie. Hy verduidelik dat die misverstaan van dié opening gevoed is deur 'n negentiende-eeuse uitvoeringstradisie waarvolgens die eerste vyf mate as 'n stadige, onheilspellende aanhef beskou is en die hooftempo eers ná die tweede lang noot gevolg is. Steinberg meen dat die opening so dramaties is weens die gewelddadige kontras tussen die dringendheid in die agtste note en die onheilspellende terughouding van beweging in die ongemete lang note – asof die musiek met 'n wilde uitbarsting van energie begin, maar dadelik in 'n muur vasbots. Hy skryf dat Beethoven ons sekondes later weer skok deur 'n skielike stilstand in te sluit: Die musiek ontplooi in 'n halwe kadens op 'n G-majeur-akkoord wat kort en skerp deur die hele orkes gespeel word, behalwe die eerste viole, wat onbepaald aan die hoë G bly hang. Die voorwaartse beweging word weer hervat met 'n meedoënlose dreuning van agste note.
Die eerste beweging volg die tradisionele sonatevorm wat Beethoven van sy klassieke voorgangers geërf het, soos Haydn en Mozart. Hiervolgens ondergaan die hoofgedagtes wat op die eerste paar bladsye bekendgestel word uitgebreide ontwikkeling oor verskeie toonsoorte heen, met 'n dramatiese terugkeer na die openingsgedeelte – die samevatting – sowat driekwart deur die beweging). Dit begin met twee dramatiese fortissimo-frases, die bekende motief, wat die luisteraar se aandag opeis. Op grond van die eerste vier mate gebruik Beethoven nabootsings en sekwense om dié tema uit te brei. Hierdie beknopte nabootsings tuimel met soveel ritmiese reëlmaat oor mekaar dat dit lyk of dit 'n enkele, vloeiende melodie vorm. Kort daarna speel die horings 'n baie kort fortissimo-brug voordat 'n tweede tema bekendgestel word. Dié tweede tema is in E-mol-majeur, die verwante majeurtoonaard; dit is meer liries (Beethoven het dit piano gemerk) en met die viernootmotief in die strykbegeleiding op die voorgrond. Die kodetta is wéér op die viernootmotief gebaseer. Die ontwikkelingsgedeelte volg, insluitend die brug. Tydens die herhaling is daar 'n kort solopassasie vir die hobo, skynbaar in improvisatoriese styl, en die beweging kom met 'n massiewe koda tot 'n einde.
II. Andante con moto
Die tweede beweging is in A-mol-majeur, die subdominante toonsoort van C-mineur se relatiewe toonsoort (E-mol-majeur ). Dit is 'n liriese beweging in dubbele variasievorm, wat beteken dat twee temas afwisselend aangebied en gevarieer word. Ná die variasies is daar 'n lang koda.
Die beweging begin met 'n aankondiging van die tema, 'n eenstemmige melodie deur die altviole en tjello's, en begelei deur die basviole. 'n Tweede tema volg kort daarna, met 'n harmonie wat deur klarinette, fagotte en viole verskaf word, met 'n arpeggio in triole wat deur die altviole en laer strykers gespeel word. 'n Variasie van die eerste tema herbevestig homself. Dit word opgevolg met 'n derde tema in twee-en-dertigste-note deur die altviole en tjello's, met 'n teenfrase deur die fluit, hobo en fagot. Ná 'n tussenspel neem die hele orkes aan 'n fortissimo deel, wat tot 'n reeks crescendos lei, en daarna 'n coda om die beweging af te sluit.
III. Scherzo: Allegro
Die beweging keer terug na die C-mineur-openingstoonsoort en begin met die volgende tema, gespeel deur die tjello's en basviole:
IV. Allegro
Die Vyfde Simfonie se finale beweging sluit 'n baie lang koda in, waarin die hooftemas van die beweging in 'n tydelik saamgeperste vorm gespeel word. Teen die einde word die tempo tot presto versnel. Die simfonie eindig met 29 mate van C-majeurakkoorde, fortissimo gespeel. Charles Rosen stel voor dat hierdie einde Beethoven se sin vir proporsies weerspieël: Die ongelooflike lang suiwer C-majeurkadens is 'n vereiste om die uiterste spanning van [hierdie] ontsaglike werk te begrond.
Daar is al aangetoon dat hierdie lang akkoordreeks 'n patroon is wat Beethoven by die Italiaanse komponis Luigi Cherubini geleen het, vir wie Beethoven die hoogste agting onder sy kontemporêre musici gehad het. Cherubini het 'n groot deel van sy lewe in Frankryk deurgebring en hierdie patroon deurgaans gebruik om sy ouvertures, wat Beethoven goed geken het, af te sluit. Die einde van Beethoven se beroemde simfonie herhaal bykans noot vir noot en pouse vir pouse die slot van Cherubini se ouverture tot sy opera Eliza, wat in 1794 gekomponeer is en in 1803 in Wene opgevoer is.
Invloed
Die 19de-eeuse musikoloog Gustav Nottebohm het eerste daarop gewys dat die derde beweging se tema dieselfde volgorde van intervalle het as die openingstema van die finale beweging van Mozart se beroemde Simfonie no. 40 in G-mineur (KV 550). Hier is die eerste agt note van Mozart se tema:
Hoewel sulke ooreenkomste soms per ongeluk voorkom, is dit onwaarskynlik dat dit in hierdie huidige geval so is. Nottebohm het dié ooreenkoms ontdek toe hy 'n sketsboek ondersoek het wat Beethoven tydens die komponering van die Vyfde Simfonie gebruik het. Hierin verskyn 29 mate van Mozart se einste finale, deur Beethoven oorgeskryf.
Interessanthede
Daar is al baie oor die Vyfde Simfonie geskryf in boeke, vakkundige artikels en programnotas vir lewende en opgeneemde uitvoerings. Hierdie afdeling som 'n paar temas op wat algemeen in hierdie materiaal voorkom.
Noodlotsmotief
Daar is 'n ander verhaal oor dieselfde motief. Die weergawe wat hier gegee word, kom uit Antony Hopkins se beskrywing van die simfonie. Carl Czerny (Beethoven se leerling, wat die komponis se Vyfde Klavierkonsert in Wene gepremière het) het beweer dat dié nootpatroontjie van Beethoven geïnspireer is deur die roep van 'n geelhamer (Emberiza citrinella), wat hy gehoor het toe hy in die Prater in Wene gestap het. Hopkins merk ook op dat, gegewe die keuse tussen 'n geelhamer se roep en 'n noodlotsklop aan die deur, die publiek die dramatieser mite verkies het, al is dit hoogs onwaarskynlik dat Czerny se weergawe 'n verdigsel is.
In sy Omnibus-televisielesingsreeks in 1954 het Leonard Bernstein die noodlotsmotief vergelyk met die viernootkoda wat algemeen aan simfonieë is. Dié note sluit die simfonie as 'n musikale koda af, maar vir Beethoven word dit 'n motief wat deur die werk herhaal word vir 'n heel ander en dramatiese effek, sê hy.
Die bogenoemde stellings word meestal met skeptisisme begroet. Scherman en Biancolli is van mening dat die gewilde legende – naamlik dat Beethoven met hierdie grootse inleiding van die simfonie bedoel het om die noodlot al kloppende aan die deur voor te stel – apokrief is. Hulle meen dat Beethoven se leerling, Ferdinand Ries, die eintlike skrywer is van hierdie aspirante poëtiese eksegese, wat Beethoven baie sarkasties ontvang het toe Ries dit aan hom oorgedra het. Elizabeth Schwarm Glesner merk op dat Beethoven daarvoor bekend was om byna enigiets te sê om homself van vraende peste te verlos; dit kan geneem word om beide verhale te betwis.
Beethoven se toonaardkeuse
Die toonaard van die Vyfde Simfonie – C-mineur – word algemeen beskou as 'n spesiale toonsoort vir Beethoven, spesifiek 'n "stormagtige, heroïese tonaliteit". Beethoven het 'n aantal werke in C-mineur geskryf waarvan die karakter in breë trekke ooreenstem met dié van die Vyfde Simfonie. Die pianis en skrywer Charles Rosen noem dat Beethoven deur sy gebruik van C-mineur sy kunstenaarskarakter ten toon stel. In elke geval word Beethoven as die held voorgehou. C-mineur stel nie Beethoven op sy subtielste voor nie, maar dit gee hom aan ons in sy mees ekstroverte vorm, waarvolgens hy die minste geduld met enige kompromie blyk te hê.
Die herhaling van die openingsmotief dwarsdeur die simfonie
Daar word gereeld beweer dat die eerste viernoot- ritmiese motief (kort-kort-kort-lank; sien hierbo) dwarsdeur die simfonie herhaal word, wat dit verenig. Briscoe noem dat dit 'n ritmiese patroon (dit-dit-dit-dot) is wat in elk van die ander drie bewegings sy verskyning maak en dus tot die algehele eenheid van die simfonie bydra. Gutmann noem dit 'n enkele motief wat die hele werk verenig, terwyl Bratby meen dat die ritme van die beroemde openingsfiguur op belangrike plekke in latere bewegings terugkeer. Die New Grove-ensiklopedie onderskryf hierdie siening versigtig, en berig dat dié beroemde openingsmotief in byna elke maat van die eerste beweging gehoor word – en, mits daar voorsiening gemaak word vir modifikasies, ook in die ander bewegings.
Daar is verskeie gedeeltes in die simfonie wat tot hierdie siening gelei het. In die derde beweging speel die horings byvoorbeeld die volgende solo, waarin die kort-kort-kort-lang-patroon herhaaldelik voorkom: In die tweede beweging speel 'n gepaardgaande lyn 'n soortgelyke ritme:
Doug Briscoe meen dat die picollo dié motief in die finale weergee. Hy verwys vermoedelik na die volgende:
Later, in die koda van die finale, speel die basinstrumente herhaaldelik die volgende:
Daarteenoor is ander kommentators geensins beïndruk met dié ooreenkomste nie en beskou dit as bloot toevallig. Antony Hopkins meen in sy bespreking van die scherzo dat geen musikus met 'n greintjie gevoel die twee ritmes kan verwar nie, en verduidelik dat die motief in die scherzo op 'n sterk maatslag begin, terwyl die motief van die eerste beweging op 'n swak maatslag begin. Donald Tovey spot met die idee dat 'n ritmiese motief die simfonie verenig: "Hierdie diepsinnige ontdekking was veronderstel om 'n onvermoede eenheid in die werk te openbaar, maar dit lyk nie of dit ver genoeg gevoer is nie." As dié aanname – só gaan hy voort – konsekwent toegepas word, sou mens tot die gevolgtrekking kon kom dat baie ander van Beethoven se werke ook met hierdie simfonie verenig is, want die motief verskyn byvoorbeeld ook in sy Klaviersonate no. 23 in F-mineur, op. 57 ("Appassionata"), die Vierde Klavierkonsert in G-majeur, op. 58, en in die Strykkwartet no. 10 in E-mol-majeur, op. 74. Tovey sluit af deur te noem dat die eenvoudige waarheid is dat Beethoven op hierdie stadium van sy loopbaan nie sonder presies sulke suiwer ritmiese motiewe kon klaarkom nie.
Tovey se beswaar word aangevul deur die prominensie van die ritmiese kort-kort-kort-lang-figuur in vroeëre werke van Beethoven se ouer Klassieke tydgenote soos Haydn en Mozart. Om net twee voorbeelde te gee: Dit kan gehoor word in sowel Haydn se Simfonie no. 96 in D-majeur as in Mozart se Klavierkonsert no. 25 in C-majeur (KV 503). Sulke voorbeelde toon dat die kort-kort-kort-lang-ritme 'n gereelde motief in die musiek van Beethoven se tydgenote was.
Dit lyk waarskynlik of die vraag of Beethoven, hetsy doelbewus of onbewustelik, 'n enkele ritmiese motief deur die Vyfde Simfonie geweef het 'n ewige debat sal bly.
Die gebruik van La Folia
La Folia is 'n dansvorm met 'n kenmerkende ritme en harmonie, wat deur baie komponiste sedert die Renaissance tot in die 19de en selfs 20ste eeue gebruik is, dikwels in die konteks van 'n tema en variasies. Dit is deur Beethoven in sy Vyfde Simfonie in die harmonie gebruik halfpad deur die stadige beweging (maat 166–177). Hoewel sommige resente bronne meen dat die fragment van die La Folia-tema in Beethoven se simfonie eers in die 1990's opgemerk is, het Reed J. Hoyt reeds in 1982 sommige Folia-aspekte in die oeuvre van Beethoven in sy "Brief aan die redakteur" ontleed in die joernaal College Music Simposium 21, waar hy die aandag vestig op die bestaan van komplekse argetipiese patrone en hul verhouding.
Trombone en piccolos
Die laaste beweging van Beethoven se Vyfde Simfonie is die eerste keer dat die tromboon en piccolo saam in 'n konsertsimfonie gebruik is.
Herhaling in die derde beweging
In die oerteks (dit wil sê die oorspronklike weergawe in Beethoven se handskrif) kom daar by die derde beweging 'n herhalingsteken voor: Wanneer die scherzo- en triogedeeltes albei deurgespeel is, word die musici aangesê om na die heel begin terug te keer en albei gedeeltes te herhaal. Dan kom 'n derde weergawe van die scherzo aan die beurt, hierdie keer anders gemerk vir pizzicato-strykers, wat direk na die finale oorgaan (sien beskrywing hierbo). Die meeste hedendaagse gedrukte uitgawes van die partituur dui nie hierdie herhalingsteken aan nie; boonop speel die meeste orkeste dié beweging van die simfonie inderdaad as ABA' (waar A die scherzo is, B die trio en A' die aangepaste scherzo is), in teenstelling met die ABABA'-skema van die oerteks. Die herhalingsmerk in die oerteks is waarskynlik nie bloot 'n fout deur die komponis nie. Die ABABA'-skema vir scherzi verskyn byvoorbeeld ook in die Bagatelle no. 7 vir soloklavier, op. 33 (1802), en in die Vierde, Sesde en Sewende Simfonieë. Dit is egter moontlik dat Beethoven vir die Vyfde Simfonie oorspronklik ABABA' verkies het, maar tydens publikasieproses ten gunste van die ABA'-skema besluit het.
Sedert Beethoven se tyd dui gepubliseerde uitgawes van die simfonie altyd die ABA'-skema aan. In 1978 is 'n uitgawe wat die ABABA'-skema aandui egter deur Peter Gülke voorberei en deur Peters uitgegee. In 1999 is nog 'n uitgawe uitgegee, dié keer deur Jonathan Del Mar en gepubliseer deur Bärenreiter, wat 'n terugkeer na die ABA'-skema voorstaan. In die indringende meegaande kommentaar verdedig Del Mar sy siening dat die ABA'-skema Beethoven se finale bedoeling verteenwoordig; met ander woorde, dat konvensionele wysheid al die tyd reg was.
In konsertuitvoerings het die ABA'-skema tot in die 2000's die botoon gevoer. Sedert die verskyning van die Gülke-uitgawe het dirigente egter meer vry gevoel om hul eie keuse uit te oefen. Uitvoerings met die ABABA'-skema is veral gewild onder dirigente wat spesialiseer in outentieke of histories ingeligte uitvoerings (dit wil sê, die gebruik van periode-instrumente en tegnieke soos dié wat in Beethoven se tyd gebruik is). Dit sluit in Caroline Brown, Christopher Hogwood, John Eliot Gardiner en Nikolaus Harnoncourt. ABABA-gerigte uitvoerings op moderne instrumente is ook opgeneem deur die New Philharmonia Orchestra onder leiding van Pierre Boulez, die Tonhalle Orchester Zürich onder leiding van David Zinman, en die Berlynse Filharmoniese Orkes onder leiding van Claudio Abbado.
Hertoewysing van fagotnote aan die horings
In die eerste beweging gee Beethoven die gedeelte wat die tweede onderwerp van die uiteensetting inlei aan die horings. Hier word die tema in E-mol-majeur gespeel. Wanneer dieselfde tema later in die rekapitulasiegedeelte herhaal word, word dit in C-majeur gespeel. Antony Hopkins skryf dat dit 'n probleem vir Beethoven geskep het, want die horings van daardie tyd (voordat kleppe uitgevind is) was baie beperkend in terme van die note wat dit kon speel. Horings was daarom nie in staat om die frase in die "nuwe" toonaard van C-majeur te speel nie – buiten natuurlik om die hand in die klankbeker te druk, wat ook die klank sou demp. Beethoven moes die tema daarom aan die fagotte toevertrou, wat hoër in toonomvang is en dus nie juis 'n goeie plaasvervanger nie. In moderne uitvoerings word die heroïese implikasie van die oorspronklike gedagte meer behoudenswaardige geag as die sekondêre geval van orkestrasie. Dié frase word nou deurgaans deur die horings gespeel, aan wie se meganiese vermoë dit nou veilig toevertrou kan word. Trouens, nog voordat Hopkins die bogenoemde geskryf het, het sommige dirigente reeds geëksperimenteer met die behoud van Beethoven se oorspronklike orkestrasie vir fagotte. Dit kan in baie uitvoerings gehoor word, byvoorbeeld dié gedirigeer deur Caroline Brown, wat in die voorafgaande afdeling genoem is, sowel as 'n 2003-opname deur Simon Rattle en die Weense Filharmoniese Orkes. Hoewel horings wat dié gedeelte in C-majeur sou kon speel ontwikkel is kort ná die première van die Vyfde Simfonie (hulle is in 1814 ontwikkel), is dit onbekend of Beethoven dié belangrike gedeelte weer aan moderne horings sou wou toevoertrou, en of hy met die fagotte sou wou volstaan nie.
Gebruike in populêre kultuur
Die Vyfde Simfonie is verskeie kere al vir ander genres aangepas, insluitend die volgende voorbeelde:
Bonaparte besoek die plaagslagoffers van Jaffa
Bonaparte besoek die plaagslagoffers van Jaffa (Bonaparte visitant les pestiférés de Jaffa) is 'n olieverfskildery wat in 1804 deur Antoine-Jean Gros, in opdrag van Napoleon Bonaparte, geskilder is om 'n gebeurtenis wat tydens die Egiptiese veldtog plaasgevind het, weer te gee. Die skildery beeld 'n treffende toneel uit, wat veronderstel was om in Jaffa op 11 Maart 1799 tydens 'n besoek van generaal Bonaparte aan sy siek soldate by die Armeense Sint Nikolaas-klooster, plaas te gevind het. Die opdrag vir die skildery was 'n poging om die mitologie rondom Bonaparte te bevorder. Dit was ook daarop gerig om berigte in die kiem te smoor dat Napoleon, tydens die aftog van sy Siriese ekspedisie, opdrag gegee het dat dodelike dosisse opium aan vyftig plaagslafoffers in Jaffa gegee moes word.
Dit is deel van die versameling Franse skilderye in die Louvre.
Op 18 September 1804 is die skildery in die Salon de Paris ten toon gestal. Dit het geskied teen die agtergrond van Napoleon se proklamasie as keiser op 18 Mei, en sy kroning by Notre-Dame-katedraal in Parys, op 2 Desember. Dominique Vivant Denon, wat aan Bonaparte se ekspedisie na Egipte deelgeneem het, en op daardie stadium direkteur van die Louvre-museum was, het Gros geadviseer rakende die gebeure in Jaffa.
Komposisie
Die skildery gebruik elemente uit die komposisie van Jacques-Louis David se skildery, Eed van die Horatii, wat in 1784 voltooi is, en ook in die Louvre uitgestal word. David se skildery toon die drie arkades van Eedaflegging, wat drie verskillende wêrelde uitbeeld (die drie seuns wat die eed in die linkerkantse arkade aflê; die vader wat die swaarde in die middelste arkade aanbied;  die bedroefde vrou in die regterkantste arkade). Die beginsel van die drie arkades word ook in Gros se skildery gebruik.
Dit word soms verkeerdelik aangeneem dat die toneel in die skildery die binnekant van 'n moskee uitbeeld, terwyl dit in werklikheid die Armeense Sint Nikolaas-klooster is, met die binnehof wat ook in die agtergrond sigbaar is. Verder op die agtergrond van die skildery is die mure van Jaffa, met 'n oorwonne, verwoeste toring waar 'n oorgroot Franse vlag wapper. Die rook van 'n vuur, of oormatige kanonrook, oorheers die stad.
Die linkerkant van die skildery word deur 'n tipiese Egipties-Moorse gewelf gedomineer, waar 'n man volgens die Oosters gebruik brood uitdeel. Hy word deur 'n dienaar met 'n broodmandjie bygestaan. Agter hulle dra twee swart mans 'n draagbaar waarop 'n vorm - waarskynlik 'n kadawer - is. Die tweekleurige arkade lei na 'n galery vol siekes.
Napoleon staan, saam met van sy offisiere, aan die regterkant van die skildery, voor twee arkades. Hy vat aan die kliergeswel in die oksel van een van die siekes. Voor hom versorg 'n Arabiese dokter nog 'n siek man, terwyl 'n blinde man probeer om by die generaal uit te kom. 'n Aantal leênde, verswakte mans word aan die onderkant van die skildery uitgebeeld. Die gebruik en speling van kleure en lig dra daartoe by om Bonaparte se gebaar op die bes moontlike manier weer te gee.
Ontleding van die toneel
Die oorname en gewelddadige vernietiging van Jaffa deur die Franse leër onder Bonaparte het op 7 Maart 1799 plaasgevind. Spoedig hierna het builepes uitgebreek, wat die weermag afgemaai het. Op 11 Maart het Bonaparte 'n skouspelagtige besoek aan sy siek soldate gemaak, waartydens hy hulle aangeraak het. Afhangende van mens se siening oor Napoleontiese legende of die vrees van 'n plaagtydperk, kan Napoleon se optrede as óf 'n manjifieke daad, óf 'n potensieel noodlottige aksie beskou word.
Die Napoleontiese leër het die priesters van die Armeense klooster om hulp gevra. Hulle het medisyne, wat sommige van die soldate genees het, voorsien. Napoleon het die Armeense patriarg persoonlik bedank en sy eie tent en swaard aan hom geskenk.
Die siek man aan die regterkant van die skildery, met verbande oor sy oë, ly aan blindheid sowel as die plaag. Sedert die leër se aankoms in Egipte in Julie 1798, het verskeie van die Franse ernstige oogprobleme begin ontwikkel, as gevolg van die sand, stof en geweldige skerp sonlig.
In 1804 is daar met Bonaparte se uitbeelding in die skildery sonder twyfel gepoog om hom as waaghalsig voor te stel, maar die offisier agter Napoleon probeer keer dat hy aan die kliergeswel raak. Aan die begin van die 19de eeu was die manier waarop die builepes versprei het nog onbekend, en die rol van die vlooi in die verspreiding daarvan was onbekend totdat Paul-Louis Simond in 1898 bewyse daarvan gevind het. Dit was in werklikheid nie baie riskant om 'n kliergeswel met 'n kaal hand aan te raak nie, aangesien al die ander persone op die toneel (volgens huidige kennis) presies dieselfde risiko geloop het om die siekte deur vlooi-oordraging op te doen. Die optrede van die offisier aan Bonaparte se linkerkant, wat iets gebruik om sy mond en neus te bedek, was egter nie heeltemal ongeregverdig nie. Sekere tipes builepes kan tot 'n longsiekte ontwikkel, met 'n baie verhoogde risiko van lugoordraagbare besmetting wat deur die hoes van pasiënte veroorsaak word.
Aan die regterkant van die skildery is 'n ou dokter besig om 'n kliergeswel oop te sny, in 'n poging om die etter te laat uitvloei. Dit was die metode waarvolgens siekes reeds sedert die Middeleeue behandel is, maar wat in werklikheid ondoeltreffend was in terme van behandeling van die siekte, en boonop ook verder die pasiënt verswak het. Die dokter het reeds 'n kliergeswel onder die pasiënt se regterarm, wat hy met 'n bebloede lap vashou, oopgesny. Die dokter is besig om die lem van sy mes skoon te vee om die tweede kliergeswel oop te sny. Die dokter se assistent ondersteun die pasiënt tydens die operasie. Die mense wat in die skildery uitgebeeld word is siek en verswak, en die held vertoon minder heldhaftig omdat hy deur gewone mense omring word. Idealisme en klassisisme is laat vaar ten gunste van 'n sekere vorm van romantiek. Die skildery beeld lyding in geskilderde vorm uit, wat 'n nuwigheid was - voorheen is slegs edele sterftes geskilder.
Op 23 April 1799, tydens die beleg van Acre, het Bonaparte aan Desgenettes, die hoofdokter van die ekspedisie, voorgestel dat die siekes 'n dodelike dosis opium - dit wil sê, genadedood - toegedien word. Desgenettes het geweier. Op 27 Mei van dieselfde jaar het Napoleon die plaagslagoffers vir 'n tweede keer besoek.
In die konteks van die Troebadoer-styl, en veral op die tydstip toe Napoleon keiser geword het, herinner hierdie episode aan die tradisie van koninklike wonderdoenery waartydens Franse konings lyers van kliertuberkulose aangeraak het.
Die geheimsinnige "32"
Die betekenis van die nommer "32" op die hoed van een van die pasiënte is 'n aspek van die skildery waarvoor daar dikwels interpretasies gesoek word. Aangesien Gros, die kunstenaar, destyds 32 jaar oud was is dit moontlik dat die skaam, naakte gevangene in werklikheid 'n verborge selfportret is.
Alternatiewelik kan dit die regiment van die soldaat weerspieël (die 32ste demi-brigade was een van die Franse eenhede wat deel van die Egiptiese veldtog uitgemaak het).
Eurypon coronula
Eurypon coronula is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Eurypon en tot die familie Raspailiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1874 deur Bowerbank.
Freda Linde
Freda Linde (Swellendam, 12 Desember 1915 – 7 Maart 2013) was 'n Suid-Afrikaanse skrywer en vertaler van kinderboeke. Sy het hoofsaaklik in Afrikaans geskryf en het meer as 150 kinderboeke in Afrikaans, Frans en Duits vertaal.
Lewe en werk
Linde werk tot 1960 as 'n joernalis en redakteur. Van 1960 tot 1963 was sy die redakteur van HAUM-uitgewers, en van 1964 tot 1971 redakteur in bevel van kinderlektuur by John Malherbe-uitgewers. Sy is die enigste dogter en oudste kind van die boer Hans Jurie Linde (self ’n skrywer en ’n ywerige amateur sterrekundige, wat ook bouer is en verskeie huise in die omgewing bou) en Christophera Frederika Johanna Joubert (ook skrywer wat ’n paar stukkies publiseer). Haar ouers is tydens die Eerste Wêreldoorlog met mekaar getroud. Freda het twee jonger broers, Pieter Emelius en Deon. Die stamvader van die Lindes in Suid-Afrika is die soldaat Hans Jürgen Linde, wat in 1753 vanuit Durlach, digby die grens van Frankryk en Duitsland, na die Kaap kom. Hier word hy wamaker en vestig hom eindelik op Swellendam, waar hy op 5 November 1758 met Catherina Elisabeth Swart trou, ’n huwelik waaruit ses kinders gebore word.
Reeds as jong kind kom Freda deur middel van haar ouers se boekery in aanraking met werke uit die Victoriaanse Engelse letterkunde en die vroeë Afrikaanse letterkunde. Sy begin haar skoolloopbaan op die plaasskool op Middelrivier. Daarna gaan sy vanaf standerd ses met ’n beurs, wat die Katolieke priester dr. McAuliff vir haar organiseer, na die Katolieke Seminarie vir Meisies wat aan die Engelsmedium Girls High School op Worcester verbonde is. Hier ontwikkel sy ’n liefde vir die Engelse letterkunde. Vanaf 1933 gaan sy na die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad, waar sy in 1934 matrikuleer. Hier is die skrywer Essie Malan haar onderwyseres in Afrikaanse letterkunde, wat haar baie aanmoedig in haar skryfwerk.
Na haar skoolopleiding werk Freda twee jaar in ’n assuransiekantoor en daarna is sy vanaf 1937 tot 1950 joernalis by die koerant Die Suiderstem. Hier is Uys Krige aanvanklik saam met haar op die redaksie en hy moedig haar aan met haar skryfwerk. Sy werk hierna ’n paar jaar as vryskutjoernalis en volg dan teen die einde van 1954 vir Audrey Blignault op as redaktrise van Die Huisvrou. Vanaf 1960 is sy redaktrise by die uitgewery HAUM en vanaf 1964 by die uitgewer John Malherbe, wat hulle veral op die publikasie van kinderboeke toespits. Hierdie pos bedank sy aan die einde van 1971 en word daarna vryskutskrywer in Kaapstad. Vir ’n ruk dien sy saam met Uys Krige en Jack Cope op die redaksie van die letterkundige tydskrif Contrast. Van die ontstaan van die Ingrid Jonker Gedenkfonds in 1965 tot 1971 is sy sekretaresse van hierdie fonds. Sy besoek Suidwes-Afrika (Namibië) in 1972 en 1973 en hierdie besoeke word die inspirasie vir “Die singende gras”. Sedert die begin van 1981 bly sy in ’n huis in Kloofnekweg in die voorstad Tamboerskloof van Kaapstad. Sy tree in 1972 af om voltyds te skryf en is op 7 Maart 2013 oorlede.
Skryfwerk
Reeds op elfjarige ouderdom skep sy haar eerste gediggie. Sy is op skool lief daarvoor om opstelle te skryf en skryf ook ander kinders se opstelle vir hulle. Op hoërskool kry haar Engels ’n groot stoot, sodat sy selfs in Engels begin dig, terwyl sy steeds Afrikaanse gediggies skryf. In standerd agt verskyn ’n verhaaltjie van haar in die skoolblad Omnus unum en in standerd nege skryf sy ’n opstel met die naam “Kinderindrukke” vir die S.A. Eisteddfod. Sy wen hiermee die eerste prys en die opstel verskyn in Die Huisgenoot van 10 November 1933 en word later opgeneem in “Terug na die mimosas en ander essays”. In haar matriekjaar in 1934 wen sy vier eerste pryse vir letterkunde op die S.A. Eisteddfod, een in die ouderdomsgroep 16-18 jaar vir die opstel “Ou boeke”, wat ook later in “Terug na die mimosas” opgeneem word. Die ander drie pryse is in die ope afdelings, onder andere vir die eenbedryf “Antonie” en ’n essay. Nadat sy aanvanklik ’n paar werke vir volwassenes skryf, begin sy in die sestigerjare by ’n uitgewershuis om kinderboeke te publiseer en te vertaal, wat haar belangstelling in hierdie kreatiewe genre prikkel.
Prosa
Sy skryf vir beide volwassenes en kinders en binne hierdie raamwerk beoefen sy ook verskeie genres. Vir volwassenes skryf sy aanvanklik baie essays, sketse en gedigte onder skuilname soos J. van Velden vir Unie Volkspers se tydskrif Die Naweek. Haar debuut is met die bundel essays “Terug na die mimosas”, waarvoor veral die omgewing van haar ouerplaas tussen Bonnievale en Swellendam die agtergrond vorm. Sy beïndruk hier met raak beskrywings waarin sy dikwels in verbeeldingsvlugte verlange na die natuur en sy skoonheid verwoord en ’n feitlik tasbare stemming skep. Met ’n herdruk in 1958 word die inhoud grondig hersien en aangevul met nuwe stukke. Elize Botha neem “Die oumakappie” uit hierdie boek op in haar versamelbundel oor “Afrikaanse essayiste”. Freda volg hierdie boek op met die verdere bundel essays “Vreemdeling in my stad”. Hier is veral “Roetkatjie” noemenswaardig, waar sy daarin slaag om die perspektief van die kat op die wêreld dwarsdeur mooi vol te hou. In 1959 word ’n eerste prys aan haar toegeken vir ’n versameling essays in Die Landstem se Letterkundige Wedstryd.
“Die rooi haan” is ’n moderne fabel vir ouer jeug en volwassenes (in Engels vertaal as “The red rooster”), wat die mens se hebbelikhede satiriseer. Die hoendergemeenskap op Taaibosbult bestaan uit die aristokratiese Leghorns, die Koekoeke en swart Minorcas, afsonderlike soorte wat deur Oubaas Juriaanse in afsonderlike kampe gehou word. Kosie Kokken is ’n Rhode Island Red-haantjie wat glo dat alle hoenders dieselfde is en daar behoort dus nie verdeeldheid te wees in die hoenderdom nie. As gevolg van hierdie oortuiging raak hy in ’n geveg betrokke met Bloukan von Kiep, ’n aanstellerige Leghorn-haan. Kosie verloor die ongelyke stryd en word van sy geboortegrond afgesit. Hy onderneem dan ’n pelgrimsreis en beland in die moderne hoenderplaas met sy lê-hokkies en druk en gespartel. Hiervandaan keer hy terug na die sorg van sy alwyse Oubaas op Taaibosbult, wat nou veel aantrekliker voorkom, en word die onbetwiste leier van die hoenders. So word die haan se reis simbool van die mens se aardse swerftog en die bedreiging wat die stedelike lewe vir die natuurlike lewenswyse vorm. “Die rooi haan” word bekroon met ’n spesiale prys in Die Landstem se Letterkundige Wedstryd van 1960.
Van haar prosa word in verskeie versamelbundels opgeneem, wat insluit “Die dammetjie en ander sketse en essays”, “Afrikaanse essayiste”, “Afrikaanse essays”, “Bolder”, “Borde borde boordevol”, “Klein koninkryk”, “Vuurslag”, “Steekbaard”, “In ons goeie boekies”, “Vrouevertellers”, “Granaat”, “Kortetjie vir die katel” en “Storiehuis woordpaleis”. “Rooi” is ’n versamelbundel van sketse en essays deur prominente Afrikaanse skrywers en hierin verskyn vyf stukke van haar, naamlik “Rooisteeltjie-Rabas”, “Vir haar, die ongeroemde”, “Oor ’n leë bladsy”, “In die baan van die storm” en “Minimum vir ’n reis”. Sommige van hierdie essays het tussen 1962 en 1964 in Die Huisvrou verskyn, terwyl “Vir haar, die ongenoemde” in 1963 deur die SAUK uitgesaai is. Hennie Aucamp neem haar kortverhaal “Die isitôlotôlo” in die versamelbundel “Bolder” op. Die stadsmens Lisa is voel nie tuis in die natuur en die suikerplantasie waar sy kuier nie en ontsmet die Afrika musiekinstrument, die isitôlotôlo, baie deeglik. Sy kan egter nie ontspan in haar omgewing nie, hoewel sy later besef dat sy die onrus met haar saamgebring het en dat die omgewing nie daarvoor te blameer is nie. Wanneer haar kind, Kowie, deur ’n slang bedreig word, neem sy die isitôlotôlo wat sy eers nie wou aanvaar nie en speel daarop totdat die slang wegseil. Dit is eers hierna wat sy vrede maak met haar omgewing.
Jeugverhale en kinderlektuur
Die plaas Bruintjiesrivier in die distrik Swellendam, waar sy groot geword het, vorm die agtergrond van die meeste van haar werk. Dit is Sonnige Oewer in “Swiera van die Waterkant” en “Ken jy die Kierangbos”; dit is die kontrei waar Jos van “Jos en die sog”, “Jos en die bok” en “Jos en Klos” woon; dit is Oupa se plaas in “Dakkuiken”; dit is die omgewing van die oumense se plasie in “Die kokkewiet en sy vrou” en van die diere en plante in “As jy kan fluit op hierdie maat”; dit is die wêreld van die erdvark “Snoet-Alleen”; en dit is ook waar Onderplaas en Kleinplasie geleë is in “’n Tuiste vir Bitis”. Tydens haar werkloopbaan by John Malherbe Uitgewers begin sy om bekroonde kinderboeke in Afrikaans te vertaal, wat die dryfveer word vir haar eie skryfwerk. Sy vertaal eindelik digby 150 kinderboeke, sommige in rym, uit ander tale.
Sy skryf verskeie prenteboeke vir kleiner kinders. Die eerste drie is almal vrye verwerkings van bekende stories. ’n Ou Wolf-en-Jakkals verhaal is die bron van “Botter-aas” en verhale van die Grimm-broers vorm die basis van “Stadsmuis en veldmuis” en “Die stadsmusikante”. Die C.P. Hoogenhout-medalje word in 1966 aan die illustrasies van “Botter-aas” en in 1967 aan die illustrasies van “Die stadsmusikante” toegeken. Vir hierdie boeke is die illustrasies eerste gemaak en het sy die verhaal aangepas om die illustrasies te interpreteer, sonder om afbreuk te doen aan die oorspronklike verhaal.
Haar eerste oorspronklike prenteboek is “Jos en die sog”, waar sy eers die teks skryf en dit dan deur Cora Coetzee laat illustreer. Dit is die storie van ’n vark, ’n ongewone storiekarakter. Deur ’n vernuftige herhaling van woorde en klanke maak Freda van die bont sog en van die seuntjie Jos lewende karakters en van ’n eenvoudige gegewe ’n onderhoudende verhaal. Hierna volg “Jos en die bok”, wat in 1973 die Tienie Holloway-medalje verwerf en ook deur Cora Coetzee geïllustreer word. Weereens word die plaaslewe eg en oortuigend geteken, met die onverwagte wending in die vertelling dat Jos eers die bok jaag en die bok dan vir Jos, die spanning en ook die humor vir die kinderleser verhoog. Die bure se bok loop in die pad langs die draad en is onwelkom, sodat Jos se ma vir Jos vra om die bok weg te jaag. Die bok dink egter Jos wil met hom speel. “Die kraai wat Jantjie was” vertel die verhaal van ’n kraai wat eerder ’n pou wou wees. Hy gaan tel toe pouvere op en plak dit op sy lyf met doringboomgom en hierdie petalje kos hom byna sy lewe. Hierna is hy alleen, maar baie wyser as voorheen. In “Maraaia Prima-donna” (in Engels vertaal as “Maraaia Prima Donna, the story of a street-cat”) is Maraaia ’n straatkat wat gereeld deur die honde gejaag word. Wanneer hulle haar eendag weer jaag, hardloop sy in ’n man se huis in, wat dan jammer voel vir haar en haar aanneem. Nou word die rolle omgeruil en is dit sy wat die honde terg en die naam Prima-donna kry, want sy leef amper soos ’n koningin. Daar is egter steeds begeertes uit haar vroeëre lewe, veral as sy saans wil gaan rondloop maar nie kan nie, omdat die deur toegemaak is en sy nie kan uitgaan nie. Die prenteboek “Die Keiserkroon” het vir Nel as hoofkarakter. Sy en haar boetie Rupert en haar ouers trek van Kaapstad na Keetmanshoop in Namibië. Nel is ongelukkig, want sy het haar beste maat in die Kaap agtergelaat. Buite die dorp is daar ’n koppie met ’n kroontjie op sy kop en die mense sê as jy by die Keiserkroon wens, kom dit waar. Nel wil gaan wens om na haar maat te kan gaan, maar die wind ruis soos fyn musiek in hierdie landstreek en die klipharde kameeldoringpeul het dons soos fluweel oor hom. Aangeraak deur hierdie skoonheid, verander Nel die inhoud van haar wens. Die Keiserkroon lyk naby, maar Nel loop vir baie lank en dit kom nie nader nie, sodat die Keiserkroon simbolies word van die onbereikbare, maar ook van bevryding. Die boek is ’n ontdekkingstog in die mistieke kwaliteit van die verhouding tussen mens en natuur. In 1985 verower “Die keiserkroon” die Tienie Holloway-medalje. In die Daan Retief Uitgewers kleuterverhaalwedstryd van 1991 verower “Pienke” die eerste prys.
Vir ongeveer 10-12 jariges is “Ken jy die kierangbos”. Hierin speel Swiera weer ’n rol, hierdie keer as slegs een van ’n hele swerm voëls. Elkeen het egter ’n eie karakter, soos Spikkels, die tarentaal wat nie kan vlieg nie en vir hom ’n paadjie oophardloop agter die swerm aan; Brem, die waterhoender, wat graag in raaisels praat; en die selfsugtige Swartspaan. Die voëls vermy dit om oor die kierangbos te vlieg. Hierdie bos is soos sy naam aandui ’n bedrieglike bos, want as jy daaroor vlieg sien jy altyd iets wat lyk na iets, maar as jy daar kom, is dit iets heel anders. Eendag word Swiera verlei om oor die bos te vlieg op soek na ander riethane en daarmee begin ’n avontuur waarna niks meer dieselfde as voorheen is nie. Daar is ’n sterk filosofiese onderbou aan hierdie verhaal. Die voëlkarakters se wedervaringe in die papkuil en riet en die geheimenisse van die kierangbos gee die basis vir ’n menslike liefdesdriehoek, ’n religieuse en natuurervaring en ’n standpunt teen die destydse wet op gemengde huwelike. Die Koning van die Kierangbos (die pers vlieër) is ook ’n duidelike versinnebeelding van Christus. Hierdie is dus ’n meervlakkige verhaal, waar die vlakke heg inmekaar geweef is. Die illustrasies vir hierdie boek is deur Peter Clarke. In “Strepie en Kurfie” is Lukas saam met sy pa by die see vir die vakansie. Saans teken hulle en leer sy pa hom dat die streep en die sirkel (met die kurwe as deel van die sirkel) die begin van alle tekeninge is en uit hierdie eenvoudige maar eindelik tog ingewikkelde komposisie van elke denkbare vorm groei hierdie fantasieverhaal. Die titel verwys dan na die streep en die kurwe en Strepie en Kurfie word twee fantasiewesens wat van Tydal kom, want hulle was en is orals en altyd. Strepie verskyn na skool op Lukas se lessenaar en neem hom saam na Tydal, waar hulle allerhande avonture beleef. Dis veral hulle dans wat betowerend is, want sonder Kurfie is Strepie net ’n streep, en sonder Strepie is Kurfie ’n ronde nul. Saam is hulle ontelbare dinge, elke vorm in die heelal. “Strepie en Kurfie” verower in 1989 die Alba Bouwer-prys. ’n Ou kinderverhaal wat Freda in Afrikaans verwerk, word in 1990 om “godsdienstige redes” onaanvaarbaar bevind vir die destydse Transvaalse Biblioteekdiens. Hierdie boek, “Maanwys”, vertel die verhaal van ’n trop olifante tydens ’n droogte. Koning Groottand stuur die olifante om water te soek, waarna hulle ’n meer ontdek, maar dis die Maan se meer en die woonplek van konyne. Dié se huise word vertrap, en Maanwys Konyn, die konyn van die Maan, gaan praat met die indringers omdat hulle die Maan se heiligdom onteer het. Hy sê hulle aan om voor die Maan te kniel en hom om vergiffenis te vra. Die olifante doen dit en trek dan weg. Die verhaal is gegrond op ’n fabel uit die “Panchatantra”, ’n versameling moraliteitsverhale wat in Sanskrit opgeteken is.
“In die boog van die sekel” is ’n feiteboek oor graan vir 12-16 jariges en die verhaal begin sowat tienduisend jaar gelede, toe graanbou vir die eerste keer beoefen is met die vestiging van die eerste beskawing. Veral drie beskawings word ondersoek, naamlik Egipte, Palestina en Sumerië. Met die plant van graan het landbou begin en hieruit ook die mens se stapelvoedsel, met invloed op die ontwikkeling van die beskawing en die vestiging van sommige van die mooiste simbole van die Christelike samelewing.
Haar jeugboeke is “Die singende gras” en “’n Tuiste vir Bitis”. Hierdie is realistiese verhale waarin ’n wêreld en mense op konkrete wyse gestalte kry. Benewens die sterk verhaalelement is ’n besondere sterkpunt van albei verhale die wyse waarop rasseverhoudinge subtiel betrek word. “Die singende gras” speel in Namibië af, waar die Damara-seun Lans se pa hom by die hotel langs die nasionale pad na die Hardapreservaat los. Hy kry werk by die eienaars van die hotel, met die doel om die kameel Jesha op te pas wat hulle gekoop het as ’n toeriste-attraksie. Die kameel is egter verwaarloos en daar is duidelike fout met sy gesondheid, maar Lans word baie lief vir haar. Intussen neem hy die grootmenslewe waar, waarvan hy nie veel verstaan nie. Daar is huweliksonmin, oneerlike werkers en bedenklike saketransaksies. Eindelik word die kameel as slagding verkoop en Lans moet vir Jesha na sy nuwe eienaar neem, maar die kameel sterf op die reis. Hy vrees die gevolge hiervan, want nou sal hy afgedank word, maar die nuwe eienaar neem hom onder sy vlerke en koop selfs ’n jong kameel, wat Lans se eiendom kan word na sewe jaar. In die boek word die menslike verhoudinge in ’n veelrassige klein gemeenskap sensitief belig terwyl die boek ’n roerende pleidooi word vir die behoud van die natuurlewe in die aangesig van vernietiging. Die verhaal, die mensbeelding, die landskap en die natuuragtergrond word puik saamgesnoer tot ’n stilistiese eenheid. Hierdie boek word onder andere in Engels, Duits en die inheemse Namibiese tale Nama en Kwanyama vertaal. In 1974 word “Die singende gras” met die Scheepers-prys bekroon en hierdie boek verwerf ook die W.A. Hofmeyr-prys in 1976. Die Kinderboekforum van Namibië ken in 1990 ’n goue medalje aan haar toe vir “Die singende gras”. In “’n Tuiste vir Bitis” is dieselfde Martinus van “Die kokkewiet en sy vrou” die hoofkarakter. Hierdie verhaal gaan oor sy vriendskap met die pofadder Bitis, wat hy probeer mak maak. Daar is egter ander mense wat dreig om Bitis dood te maak en Martinus bou ’n hok vir haar en laat haar giftande trek. Die ouderling, Stoffeltjie Boberg, kom praat selfs met Martinus se ouers en verwoord die gevoel van ’n aantal mense dat Martinus se preokkupasie met die slang ’n omgang met Satan is. Nadat sy bruin maat Dawid deur ’n vreemde pofadder gepik word, dwing Martinus se ma hom egter om van Bitis ontslae te raak en Bitis gaan na die veearts wat haar onskadelik gemaak het. Sy kry kleintjies en eindelik laat hulle haar vry in die Bontebokpark, waar sy weer in die natuur kan wees. In hierdie boeke slaag Freda Linde veral goed daarin om die spanning te laat oplaai oor wat eindelik van Lans en Bitis gaan word. In 1980 word ’n tweede prys in Die Huisgenoot en Tafelberg-Uitgewers se wedstryd vir ’n jeugboek aan “’n Tuiste vir Bitis” toegeken en die Scheepers-prys word in 1983 ook aan hierdie boek toegeken.
Poësie
Sy skryf ook versies. “Die sirkus” (vir kleuters) se oorspronklike Engelse uitgawe was sonder enige teks, met slegs Brian Wildsmith se illustrasies van sirkustonele, wat ’n sirkusvertoning van die begin tot einde uitbeeld. Freda skryf dan versies vir die illustrasies, waarin sy op die klankwaarde van die woorde steun eerder as slegs endrym. “As jy kan fluit op hierdie maat” is versies vir 8-10 jariges oor plante, voëls en diere en word hoog aanbeveel deur die C.P. Hoogenhout-pryskomitee vir die toekenning van 1964. Humor word in die versies ingebou deur die situasie, maar ook met die vernuftige gebruik van klankverskuiwing, soos in “Oggend-lewe” waar die tempo deur die klankgebruik aan die einde vertraag word. “By die oog van die fontein” is kinderrympies vir ongeveer 10-12 jariges, waarin spreekwoorde en segswyses berym word, met verskeie idiome wat op kunstige wyse in die tema en rym ingevleg is. Satire is nie uitgesluit nie, soos in “Die goeie wagters”, terwyl etlike van die versies ook verhale op rym is. Die spreekwoorde kom meestal aan die einde van die rympie voor, met die verklaring wat vooraf deur ’n verhaaltjie gegee word. Die C.P. Hoogenhout-medalje word in 1974 toegeken aan “By die oog van die fontein”. Van haar versies word in versamelbundels opgeneem, onder andere in “’n Rooie met ratte, Pa” onder redaksie van Temple Hauptfleisch en Ulla Schüler, in “Storiehuis Woordpaleis”, in D.J. Opperman se “Nuwe Kleuterverseboek”, Fanie Olivier se “Goudaar” en in Gerrit Komrij se “Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte”.