cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swartbewussynsbeweging
Die Swartbewussynsbeweging was ’n beweging teen apartheid in Suid-Afrika. Die beweging het begin in die middel van die Sestigerjare, na die slagting by Sharpeville in 1960 wat aanleiding gegee het tot landwye onluste. In daardie tyd was die leiers van die African National Congress (ANC) en Pan Africanist Congress (PAC) verban of in die tronk gesit deur die regering. Die mees bekende verteenwoordiger van die Swartbewussynsbeweging was Steve Biko. Hy was van die voorste politieke denkers en aktiviste in die stryd teen apartheid en het die geweldlose verset gepropageer. Biko het in 1977 gesterf in die tronk na ernstige mishandelings. Skrywers van die Swartbewussynsbeweging het hul werke – veral gedigte en kortverhale - gepubliseer in tydskrifte soos Drum en Staffrider Magazine.
Bongani Khumalo
Bongani Sandile Khumalo (gebore op 6 Januarie 1987 in Manzini, Swaziland) is 'n Suid-Afrikaanse sokkerspeler wat as 'n verdediger vir Supersport United en die Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan speel.
Germiston
Germiston is 'n stad aan die Oos-Rand van Gauteng en is Suid-Afrika se agtiende grootste nedersetting. Dit beskik oor Suid-Afrika se grootste spoorwegaansluiting en die besigste burgerlike lughawe, die Randse Lughawe. Sewe spoorlyne uit verskillende rigtings sluit by die spoorwegstasie aan.
Bongani Khumalo
Khumalo is in Swaziland (nou Eswatini) gebore. Hy trek saam met sy ouers na Pretoria toe hy slegs twee jaar oud was.
Internasionale loopbaan
Khumalo het sy eerste doel op internasionale vlak op 22 Junie 2010 tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010 in 'n wedstryd teen Frankryk aangeteken.
Germiston
Geskiedenis
Die dorp is in die vroeë dae van die goudstormloop gestig, toe twee prospekteerders, ene John Jack van die plaas Germiston naby Glasgow in Skotland en August Simmer van Vacha in Duitsland goudneerslae ontdek het op die plaas Elandsfontein. Albei van hulle het ryk geword daaruit en die dorp het langs die myn, Simmer & Jack, ontstaan. Die myn is in 1964 gesluit nadat dit reeds 15 miljoen onse goud opgelewer het. Die dorp het in 1903 'n munisipaliteit geword en het in 1950 stadstatus verkry. Die wêreld se grootste goudraffinadery, die Rand Refinery, is in 1921 in Germiston geopen.
Infrastruktuur
Germiston is nou deel van die Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit, oos van die Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit. Die stad is ook die tuiste van die Wesbank Motorrenbaan (waar die bekende Gosforth Park perderenbaan geleë was). Op die Germistonmeer word ook verskeie soorte watersport beoefen.
Bekende inwoners
Bekende mense wat van Germiston af kom, sluit in:
Egalisme
Egalisme of egalitarisme (van die Franse égal, "gelyk") is ’n gedagterigting in politieke filosofie wat geskoei is op die begip sosiale gelykheid, vooropgestel vir alle mense. Egalistiese leerstellings word gewoonlik gekenmerk deur die idee dat alle mense gelyk is in basiese waarde of morele status. Volgens egalisme behoort alle burgers van ’n staat gelyke regte te hê.
Die term het twee verskillende definisies: óf ’n politieke leerstelling dat alle mense as gelykes behandel behoort te word en dieselfde politieke, ekonomiese, sosiale en burgerregte behoort te hê óf ’n sosiale filosofie wat die verwydering van ekonomiese ongelykhede onder mense, ekonomiese egalisme of die desentralisasie van mag propageer. Sommige bronne definieer egalisme as gelykheid wat die natuurlike toestand van die mensdom weerspieël. Dit sluit ook gender- en godsdiensgelykheid in.
Waterstofbinding
'n Waterstofbinding is 'n spesiale soort dipool-dipoolkrag wat bestaan tussen 'n elektronegatiewe atoom en 'n Waterstof atoom wat aan Stikstof, Suurstof of Fluoor verbind is. Hierdie soort verbinding behels altyd 'n waterstofatoom en die aantrekkingsenergie is by benadering omtrent so sterk soos swak kovalente verbindings (155 kJ/mol), daarom die naam – Waterstofbinding. 'n Tipiese kovalente verbinding is slegs sowat 20 keer sterker as 'n intramolekulêre waterstofbinding. Hierdie aantrekkingskragte kan tussen molekules (“intermolekulêr”) of tussen verskillende dele van dieselfde molekuul (“intramolekulêr”) voorkom. Die waterstofbinding is 'n is 'n baie sterk vaste dipool-dipool van der Waals-Keesomkrag, maar swakker as kovalente-, ioniese- en metaalbindings. Die sterkte van waterstofbinding lê iewers tussen kovalente- en elektrostatiese intermolekulêre aantrekkingskragte.
Intermolekulêre waterstofbinding is verantwoordelik vir die hoë kookpunt van water (100 °C). Intramolekulêre waterstofbinding is deels verantwoordelik vir die sekondêre, tertiêre en kwarternêre strukture van proteïene en nukleoonsure
Binding
Koolstof kan ook deelneem aan waterstofbinding, veral as die koolstof aan verskeie elektronegatiewe atome verbind is, soos in die geval van chloroform, CHCl3. Die elektronegatiewe atoom trek die elektronwolk rondom die waterstofkern aan en laat die atoom met 'n gedeeltelik positiewe lading. Vanweë die kleinheid van 'n waterstofatoom relatief tot ander atome en molekules, verteenwoordig die gevolglike lading 'n hoë ladingsdigtheid al is dit slegs 'n gedeeltelike lading. 'n Waterstofbinding word gevorm as hierdie sterk positiewe ladingsdigtheid 'n alleenpaar elektrone van 'n ander heteroatoom aantrek, wat dan ook die akseptor genoem word.
Waterstofbinding word dikwels beskryf as 'n dipool-dipool interkasie. Dit toon egter ook kenmerke van kovalente bindings: dit kom in 'n spesifieke rigting voor, is sterk, skep interatomiese afstande korter as die som van die Van der Waals radiusse en betrek 'n beperkte aantal deelnemers aan die interaksie wat as 'n soort valensie beskou kan word. Hierdie kovalente kenmerke is meer beduidend as akseptors bind aan waterstofatome in verbinding met meer elektronegatiewe atome.
Asteropus haeckeli
Asteropus haeckeli is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Asteropus en tot die familie Ancorinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1905 deur Dendy.
Castle Lager
Castle Lager is 'n Suid-Afrikaanse bleek lager vervaardig deur SABMiller. Dit is die vlagskipproduk van die Castle Brouery en is onder andere beskryf as Suid-Afrika se nasionale bier, wat verwant is aan Carling in die Verenigde Koninkryk en Budweiser in die Verenigde State van Amerika. Castle Lager is bekroon in die "Wêreld se Beste Gebottelde Lager"-kategorie by die Brewing Industry International Awards in 2000, en is die amptelike borg van baie sportverenigings in Suid-Afrika, insluitend die Suid-Afrikaanse Sokkerspan en die Suid-Afrikaanse Krieketspan.
Geskiedenis
Castle Lager se oorsprong kan teruggevoer word na die Johannesburgse goudstormloop van 1886. Charles Glas, stigter van die Castle Brewery, begin om bier te verkoop aan die mynwerkers nadat hy 'n geleentheid in die mark opgemerk het. Die nuwe bier het gou gewild geword onder die goudprospekteerders, en in 1889 het een van Johannesburg se vroeë koerante, die Digger's News, verklaar dat dit "'n reuse sukses" is. In 1895, deels weens die sukses van Castle Lager, is die Suid-Afrikaanse Brouerye (SAB) gestig, met sy hoofkantoor by die Castle Brewery. Twee jaar later word SAB die eerste industriële maatskappy om op die Johannesburgse Aandelebeurs genoteer te word. Vandag word Castle Lager in nege lande gebrou en is in meer as 40 lande wêreldwyd beskikbaar. In 2000 het Castle Lager 'n toekenning in die "Wêreld se Beste Gebottelde Lager" kategorie by die Brewing Industry International Awards ontvang.
Benjamin Mountfort
Benjamin Woolfield Mountfort (13 Maart 1825–15 Maart 1898) was 'n Engelse emigrant na Nieu-Seeland waar hy een van dié land se mees prominente 19de eeuse argitekte geword het. Hy het groot aandeel gehad in die vorming van die stad Christchurch. Hy is aangestel as die eerste amptelike provinsiale argitek in die ontwikkelende provinsie Canterbury. Hy is baie beïnvloed deur die Anglo-Katolieke filosofie agter Viktoriaanse argitektuur, en die invoer van die Gotiese hernuwing in Nieu-Seeland word aan hom toegeskryf. Sy Gotiese ontwerpe in beide hout en klip in die provinsie word geag as uniek aan Nieu-Seeland. Hy word vandag as die stigtersargitek van Canterbury gesien.
Asteropus kaena
Asteropus kaena is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Asteropus en tot die familie Ancorinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1957 deur De Laubenfels.
Klipboegoe
Die Klipboegoe (Coleonema album) is 'n blomdraende struik wat tot die genus Coleonema behoort en deel van die fynbos vorm. Die struik is inheems aan die Wes-Kaap. Die struik word tot 2 m hoog en is kompak met digte blare. Die blare is naaldvormig en ruik soet wanneer dit gekneus word. Die wit blomme is op die punte van takke saamgebondel en is 8 mm in deursnee.
Die struik groei in sandsteen of granietkoppe langs die kus. In Engels staan die struik as die white confetti bush bekend.
Lys van gedrukte Afrikaans-vreemdtalige woordeboeke
'n Vreemde taal verwys na 'n taal wat nie 'n spreker se moedertaal is nie, en vreemdtalige woordeboeke is hulpmiddels wat mense reg oor die wêreld in staat stel om mekaar te verstaan en tale grondig te verken. Dit word gevolglik aanvaar dat die skryf en publikasie van meer Groot Woordeboeke in Afrikaans die belangstelling en vaardigheid daarin reg oor die wêreld sal aanwakker en bevorder.
Agtergrond
Die Duits-Afrikaanse woordeboeke bestaan wel sedert 1925 en het baie verder gevorder as die Frans-Afrikaanse woorde boek van 1950 wat slegs één uitgawe beleef het. Die Duitse woordeboek het ook die Latynse (1939–1972) en Portugese (1975) woordeboeke oorleef. Tog het navorsing tussen die Duitse en Afrikaanse taal in 1983 by sy agtste uitgawe so te sê tot stilstand gekom. Pharos het hierdie ou Duitse woordeboeke sedert 2004 slegs op aanvraag laat herdruk, sonder enige hersiening. Solé Pienaar het in 2006 'n verhandeling geskryf as pleidooi om hierdie woordeboek grondig hersien te kry.
Sedert die aanvang van 1990 het die eksperimentering met nuwe vreemdtalige woordeboeke meestal beperk gebly tot Japannees (van 1986 tot einde 2001). Met die afskaffing van die politieke (en akademiese) sanksies het die Nederlanders en Belge van hul kant ook meer woordeboeke begin publiseer waarin Afrikaans en Nederlands geamalgameer is, soos Pharos Groot woordeboek: Afrikaans en Nederlands.
Jane McNeill
Jane McNeill (gebore 21 Junie 1966) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Prisoners (2013), Dallas Buyers Club (2013), en Magic Mike XXL (2015), en in die televisiereeks The Walking Dead (2010).
Lys van gedrukte Afrikaans-vreemdtalige woordeboeke
Agtergrond
Leksikografiese potensiaal word wel in die Russiese taal gesien. Soos by die Afrikaans-Japannese woordeboekie, kom belangstelling meestal uit buitelandse oorde. Svetlana Leshchenko, maar ook Ewgeny Artemof, stel albei in Afrikaans belang.
Van die netelige punte waarom vreemdetalige woordeboeke met huiwering aangepak word, is:
Tale
Hierdie lys van gedrukte vertalende woordeboeke kan deur die Afrikaanssprekende gebruik word om 'n vreemde taal aan te leer, maar ook vice versa. Reisgidse, asook vertalende kinderwoordeboeke en vakwoordeboeke is nie by hierdie lys ingesluit nie. Hierdie "katalogus" mag van nut wees om:
(i) ou of gevestigde werke op te spoor wat hersien of uitgebrei moet word;
(ii) moontlike leemtes in die beskikbaarheid van twee- of veeltalige woordeboeke uit te lig, en
(iii) om geskikte woordeboeke te keur wat die aanleer van 'n vreemde taal mees doeltreffend sal fasiliteer.
1830
Die jaar 1830 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 30ste jaar van die 19de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Lys van gedrukte Afrikaans-vreemdtalige woordeboeke
Frans
''The "Woordeboek" of Strelen and Gonin, is attractive in format and handy in use. On the whole the selection of words for inclusion is judicious and the range of meanings considerable: there can be no doubt that the dictionary fills a gap and will render good service. The concise grouping of words of common stem under one head is ably done and saves useful space. Having said this, one must add that the absence of any indication of pronunciation of either language is a grave defect, which must to some extent prevent the Dictionary from taking its rightful place with students. Whereas the Oxford Concise French Dictionary and the small Harrap find space for phonetic transcription (the Oxford Dictionary even manages to include etymologies in succinct form), this new arrival gives no guidance other than the asterisk before French aspirate "H".'' ''We can well believe that limitations of space pressed severely on the authors, but a more vigorous pruning of the vocabulary and the use of smaller type for certain secondary information might have left room for phonetic indication of pronunciation, and for more examples of common usage and constructions. For instance, the very uncommon acmé (included as well as the usual apogée) could well be sacrificed, as could probably such words as pontifical and filigrane.'' All in all, however, we must welcome the hard work and enthusiasm which have gone to the making of this Dictionary and hope that the authors and the publishers will reap their due reward for enterprise and pioneering.
Nederlands
Tot 1961 word Afrikaanse woorde in verskeie Nederlandse woordeboeke opgeneem met die nota Zuid-Afrikaans, bedoelende Suid-Afrikaanse Nederlands
Melasse
Melasse (afgelei van die Latynse melaceres "heuningagtig" en die Franse en Spaanse miel, "heuning") is 'n stroopagtige, donkerbruin neweproduk, wat by die produksie van tafelsuiker uit suikerriet of suikerbeet ontstaan sodra die suiker begin kristalliseer. Melasse bevat nog sowat vyftig persent suiker en baie vitamienes en mineraalstowwe. Dit is egter ingevolge sy ander bestanddele as 'n onbewerkte produk nie geskik vir menslike verbruik nie, en sy suiker kan ook nie meer kristalliseer nie. As 'n waardevolle energiebron dien dit as veevoer vir byvoorbeeld herkouers.
In die loop van die 16de eeu is melasse met water vermeng om dit te laat gis en uiteindelik alkohol te distilleer. Die melasse-distillaat is aanvanklik nog onsuiwer; tog slaag Facundo Bacardi daarin om met 'n meer gesofistikeerde distillasiemetode melasse van suikerriet as die basisproduk van rum te gebruik. Daarnaas word melasse gebruik vir die produksie van stroop en sojasous, as 'n soet bestanddeel van die Amerikaanse en Karibiese kookkuns en as basisproduk vir gis, glutamiensuur ('n voorproduk van die mononatriumglutamaatproduksie), sitroensuur en shisha-tabak.
Melasse dien ook as substraat vir mikroörganismes, byvoorbeeld in die farmaseutiese nywerheid vir die vervaardiging van antibiotika soos byvoorbeeld penisillien en in die biotegnologie vir die produksie van ensieme soos byvoorbeeld amilase.
Jasper M. Cloete
Jasper M. Cloete is een van Jan Combrink (*23 Januarie 1944, Pretoria -) se vele skuilname. Behalwe vir die publikasies onder sy eie naam en Jasper M. Cloete, skryf hy ook as M. Jan Cronje.
Skryfwerk
Die kitaar-komplot (1970) is die eerste van Noot Retief se avonture. Hy kry te doene met ’n gewetenlose bende dwelmsmokkelaars wat hul dodelike handelsware op ongewone wyse versprei. Sy enigste leidraad is die laaste woorde van ’n musikant-vriend wat deur die dwelmsmokkelaars uit die weg geruim is. Dit wys die vinger na die talle musiekgroepe wat in Johannesburg se klubs hul bestaan maak. Gou is Noot die misdadigers se teiken en hy beleef talle aanslae teen hom.
In Die rolprent is ’n riller (1972) word die manlike ster van rolprentvervaardiger Bernstein Pretorius se nuutste film se lewe bedreig. Noot Retief word gehuur om die vermeende moordenaar aan die man te bring. Dit is gou vir Noot duidelik dat daar bose magte is wat Pretorius se rolprent tot elke prys wil saboteer. Eindelik bevind hy hom in die kattebak van drie verdagte moordenaars se motor, met die lyk van ’n dooie vrou by hom. Dit wil lyk asof sy laaste dag aangebreek het.
Een musikant minder (1976) begin met ’n klag van diefstal. Teen die tyd dat Noot Retief betrokke raak, is Koekoes de Beer se broer André reeds vermoor en Noot moet die skuldige vind. Die manne van Hospitaalheuwel glo dat dit China Nel is wat Koekoes se broer so gruwelik vermoor het, maar Noot glo dat China onskuldig is. Hy bevind hom in die skemerwêreld van musikante, dwelms en gewelddadige motorfietsryers. Enigeen van hierdie mense kan die sluwe moordenaar wees wat enige oomblik nog ’n lewe kan opeis.
Waar lewende dooies loop (1979) speel af in die Malgassiese Republiek. Noot moet hier ’n blondine red uit die hande van die invloedryke baron Diable, wat die plaaslike bevolking terroriseer. Hy beland op ’n eiland waar daar Zombies rondloop en die bygelowige inboorlinge deur ’n bose man gebruik word vir sy eie twyfelagtige planne.
In Die Blou Bul-eskapade (1986) besluit die afrigter van Noord-Transvaal dat sy spelers te sag geword het en neem hulle na ’n plaas in Malawi, waar hulle teen die berg Mlanje wat drie keer so hoog is as Tafelberg, kan oefen en fiks word. Hier raak Noot Retief en sy makkers egter deurmekaar met terroriste.
Stoute kabouters (1991) is die laaste Noot Retief-verhaal. Hy reageer op sy vriendin Koekoes de Beer se oproep om hulp en word dan betrek by diamantsmokkelary, onwettige dobbelary en moord. Dit is nie Koekoes self wat sy hulp nodig het nie, maar haar vriendin, Mona Ras, wat nie eens van Noot hou nie. Noot doen gou boonop soveel beserings op dat sy rugbyloopbaan in gevaar is.
In Die kaarte voorspel moord (1982) begin Attie en Marta ’n bou-onderneming in Mosselbaai. Hulle raak deurmekaar met die bedrieglike Bertie de Richter, wat hul lewens later totaal beheer. Attie verdwyn geheimsinnig, blykbaar in Zimbabwe. Op sy ma se aanvraag besluit Koekoes, ’n fisioterapeut, om ondersoek in te stel en haar verhouding met sersant Koos dra by tot die sukses daarvan.
Monsieur swartskaap (1982) is ’n ou Kaapse verhaal. Jean de la Fontaine is die slagoffer van die vete van sy vader met die bure, die Vexins. Hy is slegs veertien jaar oud, maar moet vir sy lewe vlug. As matroos besoek hy die Kaap die Goeie Hoop en vestig hom hier as Jean Fourie. Jean se aangenome suster, Katharina de Lally, gaan soek na hom op versoek van sy oorlede vader. Sy weet nie van die Vexins se haat nie, en aanvaar dankbaar hulle aanbod van hulp in die soektog.
Het Volk
Het Volk was 'n politieke party in die Transvaal wat op 28 Januarie 1904 onder die leierskap van Louis Botha en sy adjunk Jan Smuts in Pretoria gestig is. Met die skep van die Unie van Suid-Afrika in Mei 1910 het dit saamgesmelt met die Afrikanerbond en die Orangia Unie, die dominante politieke partye van onderskeidelik die Kaapkolonie en die Oranjerivierkolonie om die pan-Unie Suid-Afrikaanse Party te vorm.
Stigting
Op 2 Julie 1903 is 'n vergadering op Heidelberg (nou Gauteng) gehou om Afrikanerbelange in die Transvaal te bespreek. Op die vergadering is resolusies aanvaar teen die invoer van Sjinese arbeiders, vir die gelyke behandeling van Engels en Nederlands, en vir gelyke behandeling van Engelssprekendes en Afrikaners in die beheer van onderwys, asook besware teen die opneem van oorlogskuld sonder die toestemming van 'n wetgewer. In April 1904 is nog 'n vergadering in Fordsburg gehou en op 'n volkskongres wat op 23 Mei in Pretoria begin het, het 160 afgevaardigdes 'n komitee aangestel om 'n manier vir permanente organisering te bewerkstellig. Die komitee moes 'n grondwet opstel wat onder andere reëls sou hê vir die stigting van plaaslike takke en om die grondwet in die hele Transvaal in werking te stel. Die kongres het verdaag na 'n vergadering met luitenant-goewerneur Lawley, wat op sy versoek, gehou is. Grootliks as gevolg van Botha en Smuts se toedoen is die Het Volk party op 28 Januarie 1904 ook in Pretoria gestig.
Verskeie Boereleiers uit die Tweede Vryheidsoorlog was ook betrokke by die stigting van die party, onder meer genl. Koos de la Rey. Hoewel Het Volk vanuit die staanspoor 'n Afrikaner-party was, het dit daarna gestrewe om versoening met die Britte te bewerkstellig en het dit dié wat tydens die Tweede Vryheidsoorlog oorgegee het of vir die Britte gewerk het, aanvaar. Die party het hom beywer vir selfregering.
Selfregering in die Transvaal
Alfred Lyttelton wat Joseph Chamberlain opgevolg het as Koloniale Sekretaris, het 'n grondwet vir die Transvaal opgestel wat op voorstel van Alfred Milner die genomineerde lede van die Transvaalse wetgewer sou vervang met verkose lede. Grondwetlike voorstelle, wat as die Lyttelton Grondwet bekend sou staan, is in Julie en Desember van 1904 gemaak. Volgens die voorstelle sou stemregvereistes laag genoeg gestel word om meeste wit mense in te sluit maar wat te hoog sou wees vir bywoners op plase. Het Volk het die grondwet teëgestaan aangesien dit nie voorsiening gemaak het vir beheer oor die uitvoerende tak nie en omdat dit die platteland sou benadeel waar daar meer Boere en vroue was. Nadat die Liberale Party teen die einde van 1905 in die Britse verkiesing seëvier, ontvang die Transvaal selfregering in Desember 1906 en word die voorstelle van Lyttelton laat vaar.
1907-verkiesing
Het Volk se verkiesingsprogram is met die hulp van Engelenburg, die redakteur van die De Volkstem, deur Smuts voorberei. Smuts het 'n weergawe van die program aan voormalige president Steyn en aan John X. Merriman voorgelê. Steyn het gevoel dat die dokument geneig was tot kompromieë terwyl Merriman dit goedgekeur het. Die program het klem gelê op samewerking tussen die Engels- en Nederlandspsrekendebevolking van die Transvaal en aan voorstelle vir unifikasie. Hoewel die Sjinese-arbeidsvraagstuk 'n belangrike geskilpunt in die verkiesing was, het Smuts se dokument gestel dat geen repatriasie van Sjinese werkers sou plaasvind voor hulle kontrakte uitgedien was nie. Ander opvallende punte was verpligte skoolonderrig in Engels maar nie in Nederlands nie. Wat swart inwoners van die Transvaal betref, is die vraagstuk ten opsigte van trusteeskap en as 'n algemene Suid-Afrikaanse aangeleentheid beskryf eerder as 'n saak vir partypolitiek. Na 'n mate van kritiek aangaande die onderwysklousule, is die program vroeg in Desember 1906 eenparig goedgekeur.
In die Transvaalse verkiesing van 22 Februarie 1907 is 34 van die 69 setels aan die Rand toegeken, 6 aan Pretoria en 29 aan die platteland. Daar is verwag dat dit tot 'n Brits gesinde meerderheid van ten minste 5 setels sou lei. Smuts en Botha het egter daarin geslaag om die bittereinders en die hensoppers en Suid-Afrikaanse Britte saam te snoer en Het Volk het 'n meerderheid behaal met 37 setels, waaronder 7 Engelssprekende kandidate getel het. Die meerderheid is verder versterk deur 'n koalisie te vorm met die gematigde Britse party, die Responsible Government Association wat ses setels gewen het. Die arbeidersparty het twee setels gewen, en onafhanklikes ook twee. Die hoof Britse party, die Progressiewes, het 21 setels verower. Botha het in die aanloop tot die verkiesing klem geplaas op die bedreiging wat die mynmagnate ingehou het terwyl Smuts 'n anti-Progressiewe veldtog gelei het.
Botha word Eerste Minister van Transvaal op 4 Maart 1907.
Het Volk in die Transvaalse regering
Na die verkiesing het dit duidelik geword dat die verkiesingsprogram se beloftes in terme van konsiliasie nie slegs verkiesingspraatjies was nie maar 'n deel van 'n werklike beleid wat Botha en Smuts wou nastreef. Daar is byvoorbeeld weinig van die Britse amptenare ontslaan en daar was nie 'n groot invloei van voormalige ZAR amptenare nie. Smuts se onderwyswet is ook sonder noemenswaardige voorbehoud deur die Progressiewes aanvaar – die hoof besware was in der waarheid hoofsaaklik uit Het Volk geledere.
Ben Batt
Ben Batt (gebore 28 November 1986) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Weekender (2011) en Captain America: The First Avenger (2011), en in die televisiereekse Scott & Bailey (2011) en The Village (2013).
Het Volk
Het Volk in die Transvaalse regering
Die ministerie se aansienlike meerderheid waarop dit in die wetgewer kon staatmaak, wat in Smuts se woorde 'n "stoomroller" benadering kon moontlik maak indien nodig, en die resultaat van die konsiliasie-beleid en die meegaande konstruktiewe houding van die Progressiewes het die regering toegelaat om 'n indrukwekkende reeks wetsontwerpe goed te keur en het gehelp om die sitting van die Transvaalse Parlement kort te hou.
Bruinysterhout
Die Bruinysterhout (Homalium dentatum) is 'n groot Afromontane woudboom wat vanaf Port St. Johns tot in die noordelike Drakensberge en ook in die hooglande van Zimbabwe voorkom. Hulle kom aan woudrande en beboste klowe voor. Die blare is amper rond.
Bonnie Aarons
Bonnie Aarons (gebore 3 Junie 1979) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Princess Diaries (2001), The Fighter (2010), en The Conjuring 2 (2016).
Kersboomwurm
Die kersboomwurm (Spirobranchus giganteus) is 'n waaierwurm en seedier wat leef van die tussengetysone tot in water wat 30m diep is. Dit kom voor in al die tropiese areas in die osenae wêreldwyd. In Suider-Afrika kom dit voor aan die kus van KwaZulu-Natal en Mosambiek.
Die seedier het die vorm van 'n kersboom en die kleur waarin dit voorkom varieer geweldig: van geel, oranje, rooi, pienk, wit, blou tot bruin. Kenmerkend is daar twee spiraalvormige rye met tentakels wat ewever van mekaar gespasieer is. Die plat operkulum is gelerig en rond. Hulle woon in 'n buis gemaak van kalsiumkarbonaat wat hulle afskei. Die buis word in rots of koraal gebou. Die seediere leef naby mekaar en is filtervoerders. Hulle kom algemeen voor.
Graaf
Graaf (Duits: Graf, Nederlands: Graaf; vroulik gravin) is 'n adellike titel wat in Frankiese gebiede ontleen is aan middeleeuse Latyn – grāvius wat beteken het “koninklike bestuursamptenaar, toesighouer”. Die Latynse woord is weer afgelei van die Grieks grapheús wat skrywer beteken. Die titel is ekwivalent aan die Franse Compte en die Engelse Count en Earl. 'n Graaf het oor 'n gebied wat as 'n graafskap bekend gestaan het geheers.
'n Frankiese graaf was oorspronklik 'n beampte wat slegs uitvoerende gesag gehad het, maar wat sedert die 6de eeu ook voorsitter van die mallus (volksvergadering, regsbank – Lex Salica) was. Aangesien 'n koninklike bestuursamptenaar 'n hoë posisie was en dikwels ook 'n titel gehad het, het die betekenis ontwikkel tot ‘edelman van sekere rang’. Die betekenis ‘toesighouer, bestuurder’ leef voort in die Nederlandse dijkgraaf en Duitse Deichgraf wat verwys na 'n persoon wat behels is met die bestuur van 'n waterskap.
Lys van adellike titels wat die term graaf bevat
Daar het funksionele en institusionele verskeidenheid onder die graaflike ampte bestaan:
1. FC Maagdenburg
1. FC Maagdenburg is 'n Duitse sokkerklub uit Maagdenburg, die hoofstad van die deelstaat Sakse-Anhalt.
In die Duitse Demokratiese Republiek was Maagdenburg drie keer kampioen in die jare sewentig en het sewe keer die beker gewen. Die absolute hoogtepunt was natuurlik die wen van die Europese beker II in 1974 teen AC Milan in De Kuip. 1. FC Maagdenburg is die enigste span uit die voormalige DDR wat 'n Europese beker kon wen.
Geskiedenis
Op 15 Junie 1896 is Magdeburger FC Victoria 1896 opgerig. Die klub het voor die Tweede Wêreldoorlog in een van die 16 Gauligas gespeel, destyds die hoogste liga. Na die oorlog is alle klubs in Duitsland opgehef. FC Victoria is nie weer herstig nie, maar in Maagdenburg is verskillende klein klubs opgerig. Hierdie klubs het in 1952 saamgesmelt as Motor Mitte, wat in 1957 herdoop is tot SC Aufbau Maagdenburg. Op 22 Desember 1965 het die sokkerafdeling onafhanklik geword as ''1. FC Maagdenburg''.
1974 was die klub se beste jaar. Behalwe die wen van die Europese beker, het die klub ook die Oos-Duitse nasionale titel gewen en verder 4 spelers vir die nasionale span gelewer vir die 1974 Sokkerwêreldbeker.
Die klub se tuisveld is sedert Desember 2006 die Maagdenburgstadion. Voorheen het die klub sy tuiswedstryde in die Ernst Grube-stadion gespeel.
Kaapse spierinkie
Die Kaapse spierinkie (Atherina breviceps) is 'n vis wat endemies is aan Suider-Afrika en vanaf Walvisbaai tot by die grens van Mosambiek voorkom. In Engels staan die vis as die Cape silverside bekend.
Voorkoms
Die vis se lyf is deurskynend met 'n helder geel streep op die sye. Swart kolletjies bedek die bokant van die rug. Die vis word tot 11 cm lank.
Habitat
Die vis leef in riviermondings en vlak, sanderige water naby die kus in skole. Hulle vreet planktondiertjies.
Rose Abdoo
Rose Abdoo (gebore 28 November 1962) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente My Best Friend's Wedding (1997), Good Night, and Good Luck. (2005), en Bad Teacher (2011), en in die televisiereeks Gilmore Girls (2000).
Enklawe
Die term enklawe is afgelei van die Franse werkwoord enclaver ("omring, omsluit"). Aangesien Frans vanaf die 17de eeu as lingua franca van die diplomasie gedien het, is die term in baie ander tale oorgeneem.
Tipiese voorbeelde van enklawes is Lesotho (wat deur Suid-Afrika omring word), San Marino en Vatikaanstad (omring deur Italië) of die Duitse dorp Büsingen am Hochrhein (omring deur Switserland). Tot en met 1990 was ook Wes-Berlyn 'n enklawe in die staatsgebied van die DDR (Oos-Duitsland).
Enklawes kan as gevolg 'n verskeidenheid van geskiedkundige, politieke of geografiese ontwikkelinge ontstaan. Sommige areas is as enklawes agtergelaat bloot as gevolg van veranderings in die loop van 'n rivier. Aangesien dit baie ongerieflik kan wees om in 'n enklawe te woon en baie ooreenkomste bereik moet word deur beide betrokke lande oor posadresse, elektrisiteitsvoorsiening en deurgangsreg, is die neiging om enklawes te elimineer en baie gevalle wat vroeër bestaan het is nou verwyder.
Volgens sy wyer betekenis kan die term enklawe ook na enige gebied verwys wat temidde van 'n ander geografiese streek geleë is – byvoorbeeld ten opsigte van die verspreiding van dier- en plantspesies (soos in die geval van 'n naaldbosenklawe in 'n uitgestrekte loofbos), tale, etniese groepe, godsdienste en ander kenmerke.
Kuslande
Sommige lande kan ingesluit binne 'n ander land wees behalwe vir 'n 'n klein kusstreek wat toegang tot oopwater toelaat. Die toegang is egter meer van 'n deurgang. Alhoewel Portugal, Suid-Korea en die Republiek van Ierland, byvoorbeeld net aan een land grens, het hulle genoeg toegang tot internasionale waters om nie as byna-enklawes beskou te word nie.
Kusfragmente
Sommige gebiede kan nie van die land waaraan dit behoort bereik word behalwe deur internasionale waters nie. Die word as afgesonderde gebiede van hulle moederland beskou eerder as enklawes, aangesien hulle nie voldoen aan die kriterium dat hulle aan alle kante ingesluit moet wees deur 'n buitelandse gebied nie. 'n Paar voorbeelde:
Baie lande het kusfragmente wat nie direk van die vasteland bereik kan word nie behalwe per boot of vliegtuig. 'n Ekstreme voorbeeld hiervan is Alaska, wat deur Kanada van die laer 48 deelstate van die VSA geskei word, maar ten minste vier ander klein deeltjies van die VSA kan nie oorland bereik word behalwe deur Kanada binne te gaan nie: in die noordweste van Washington,  die Northwest Angle in Minnesota, 'n skiereiland wat aan  grens, Elm Point, 'n klein stukkie na-aan waar die kuslyn van die Lake of the Woods effens suid oor die grens duik, en soortgelyk is Buffalo Bay Point net wes van Elm Point. Die verre suidelike kus van Kroasië, deel van die Dubrovnik-Neretva-distrik, word geskei van die hoofgebied deur 'n klein deurgang in Bosnië en Herzegowina.
Ware enklawes
Dit verwys na gebiede waar 'n land soewerein is, maar nie bereik kan word sonder om 'n ander land binne te gaan nie. Die mees bekende voorbeeld was Wes-Berlyn voor die hereniging van Duitsland, wat de facto 'n Wes-Duitse eksklawe binne Oos-Duitsland, en dus 'n Oos-Duitse enklawe was (baie klein Wes-Berlyn areas, soos Steinstücken, was op hulle beurt weer van die hoofdeel geskei, sommige deur slegs 'n paar meter). De jure is die hele Berlyn deur die vier Geallieerde magte regeer; dit het beteken dat Wes-Berlyn nie stemgeregtigde lede na die Duitse Parlement kon stuur nie, en dat Berlynse burgers kwytgeskeld was van diensplig.
Van die talle enklawes wat vroeër in Europa bestaan het, het slegs die volgende paar behoue gebly:
Buite Europa kan enklawes ook in Asië aangetref word :
Drie stelle eilande, omring deur die gebiedswater van 'n ander land word elders aangetref:
"Praktiese" enklawes
Sommige gebiede, terwyl nie geografies geskei van hulle moederland nie, is makliker bekombaar deur 'n ander land binne te gaan, as gevolg van hulle ligging, in byvoorbeeld 'n bergagtige gebied, of omdat die enigste pad wat die area bereik, via 'n ander land gaan, en dan terug na die moederland. Hierdie gebiede mag dan "Praktiese enklawes," "pene-enklawes," of "quasi-enklawes" wees en word gevind langs baie grense, veral indien die grense nie hewig verdedig is nie. Hulle sal dan slegs geheg wees aan die moederland deur 'n verskriklike smal of klein stukkie pad. Hier volg 'n paar voorbeelde:
Subnasionale enklawes
Soms veroorsaak administratiewe verdelings van 'n land, vir geskiedkundige of praktiese redes, dat sommige areas aan een divisie behoort terwyl hulle aan 'n ander verbind is. Daar is talle voorbeelde; hier volg 'n aantal:
Eksterne skakels
Enclave and exclave
Asteropus ketostea
Asteropus ketostea is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Asteropus en tot die familie Ancorinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1950 deur De Laubenfels.
Zeitz Museum van Kontemporêre Kuns Afrika
Die Zeitz Museum van Kontemporêre Kuns Afrika (Zeitz MOCAA) is 'n kontemporêre kunsmuseum geleë by die V&A Waterfront in Kaapstad, Suid-Afrika. Dit is die grootste museum van kontemporêre Afrikakuns in die wêreld.
Die museum is op 22 September 2017 geopen.
Ontstaan en ontwikkeling
Die openbare nie-winsgewende museum is in gebruik geneem te danke aan 'n openbare/privaatvennootskap tussen die V&A Waterfront en die Duitse sakeman, Jochen Zeitz. Die Waterfront het meer as R500 miljoen belê vir die bou en infrastruktuurontwikkeling. Zeitz besit nie 'n aandeel in die museum nie, maar leen sy uitgebreide kunsversameling uit aan die museum vir sy leeftyd. Zeitz se versameling word deur baie beskou as een van die wêreld se voorste versamelings van kontemporêre kuns uit Afrika en Afrikadiaspora. Zeitz se versameling bevat werke van vooraanstaande kunstenaars soos Chris Ofili, Kudzanai Chiurai, Kehinde Wiley, Glenn Ligon, Marlene Dumas, Wangechi Mutu en Julie Mehretu.
Die Waterfront het 'n aantal voorstelle ondersoek oor wat om met die historiese graansilo te doen nadat dit in 2001 buite werking gestel is. Volgens hul uitvoerende hoof, David Green, sou die besluit om die gebou vir die nuwe museum te transformeer en op te knap "lewe in die Silo-distrik inasem en as 'n trekkrag dien vir 'n onderneming wat niekommersieël van aard is... spesifiek vir die genot van al die burgers van die kontinent". Ander het weer opgemerk dat die strategiese vennootskap met Zeitz ook dien om die bestaande eiendomme van die Waterfront-eienaars (Growthpoint Properties en die Pensioenfonds vir Staatsamptenare) met die ontwikkelende finansiële distrik in die onderste sakekern van Kaapstad te verbind. Die omskepping van die Silo-gebou het in 2014 onder leiding van die Londense ontwerper, Thomas Heatherwick begin. William Kentridge het in 2020 sy apartheid-era werk in die museum uitgestal.
Ligging en argitektuur
Die museum is geleë in die V&A Waterfront, aan die oewer van Tafelbaai, met 'n uitsig oor die Atlantiese Oseaan. Die Waterfront word as 'n gesogte kleinhandel- en gasvryheidseiendom beskou en ontvang reeds ongeveer 24 miljoen besoekers per jaar. Daar word ook tans beplan om die onmiddelike area rondom die museum, die Silo-distrik, verder te ontwikkel.
Die museumgebou het ontstaan uit die omskepping van die 57 m hoë historiese Graansilo, wat oorspronklik in 1921 gebou is en in 2001 uit gebruik gestel is. Die argitekte, Heatherwick Studio, het gemik om die industriële erfenis van die oorspronklike struktuur te bewaar en te vier, maar terselfdertyd die struktuur oop te maak en te vernuwe. Die Graansilo het oorspronklik bestaan uit 42 diggepakte betonsilinders. Om die spasie meer effektief te benut, was dit noodsaaklik om van die mure weg te sny. Met behulp van 'n verskeidenheid betonsnytegnieke is die binnekant van die gebou uitgekap om 'n aantal galerye asook 'n groot sentrale atrium te skep. Meningsverskille tussen die argitekte en hoofkurator Mark Coetzee oor die aantal galerye wat die museum moes bevat, het gelei tot wat die Suid-Afrikaanse kunskritikus Sean O'Toole beskryf het as "potsierige galerye met lae plafonne wat dikwels sukkel om die ambisie van die uitstallende kunstenaars te hou of te weerspieël". Die oorblywende betonskagte is met versterkte glas bedek om natuurlike lig binne te laat en 'n "katedraalagtige" binneruimte te skep. Aan die buitekant was die opvallendste verandering aan die oorspronklike struktuur die toevoeging van kussingglaspanele in die boonste verdiepings van die gebou.
In geheel bestaan die kompleks van 9 500 m² uit nege verdiepings met 'n 6 000 m² toegewyde wit kubus uitstalruimte. Verder is daar 18 opvoedingsareas op een verdieping, 'n beeldetuin op die laer deel van die dak, sowel as 'n restaurant en winkel. Die hoër gedeelte van die gebou word bedryf as die Silo Hotel, wat sy deure in Maart 2017 geopen het.
Die gebou is op die Royal Institute of British Architects (RIBA) se internasionale lys van 2018.
Bestuur
Zeitz MOCAA is 'n geregistreerde openbare welsynsorganisasie.
Die stigter, uitvoerende direkteur en hoofkurator van die museum was Mark Coetzee. Coetzee het in Mei 2018 uit die pos bedank ná 'n ondersoek rakende sy professionele optrede.
Vanaf 2018 sluit die raad van trustees Zeitz, Jody Allen, Roger Ross Williams en Albie Sachs, sowel as kunstenaarslede Isaac Julien en Wangechi Mutu in.
In Maart 2019 is daar aangekondig dat die onafhanklike kurator Koyo Kouoh die volgende uitvoerende direkteur en hoofkurator van Zeitz MOCAA sal wees.
Panevėžys
Panevėžys is die vyfde grootste stad van Litaue en die hoofstad van die etnografiese gewes Aukštaitija in die noorde van die land. Die stad is halfpad tussen twee Baltiese hoofstede, Vilnius (130 km) en Riga (150 km) geleë en word deur die Via Baltica-snelweg met Skandinawië en Wes-Europa verbind.
Panevėžys is aan die Nevėžis, die sesde langste rivier in Litaue, geleë waarvan ook die stadsnaam afgelei is. Die stad is een van die beduidendste industriële sentrums in die land.
Julie McNiven
Julie McNiven (gebore 11 Oktober 1980) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Supernatural (2005), Mad Men (2007), en SGU Stargate Universe (2009).
Flávia Monteiro
Flávia Monteiro (14 Julie 1972– ), gebore Flávia Soares Monteiro in Rio de Janeiro, is 'n Brasiliaanse aktrise.
Sy het in 1986 'n filmloopbaan begin met die film A Menina do Lado, onder leiding van Alberto Salvá, nadat meer as 400 deelnemers gekeur is vir die rol van Alice, 'n tiener wat verlief raak op 'n veertigjarige, Mauro, gespeel deur Reginaldo Faria. Die aktrise was slegs 14 oud op daardie stadium, en haar toneelstukke van naaktheid en seks gesimuleer met die akteur het kontroversie veroorsaak, en het onder meer konserwatiewe publiek geskok, maar word deur die kritici erken en die eerste werk as openbaring by die Festival de Gramado.
Persoonlike lewe
Sy is die dogter van Edson Monteiro, 'n chemiese ingenieur en Maria Regina Soares Monteiro, huisvrou. Sy het 'n ouer suster, Andréia.
Johnny Otis
Ioannis Alexandres Veliotes, beter bekend onder sy kunstenaarsnaam Johnny Otis ( * 28 Desember 1921 in Vallejo, Kalifornië, VSA; † 17 Januarie 2012 in Los Angeles), was 'n Amerikaanse sanger, musikant, talentsoeker, platejoggie, komponis, bewerker, opnamekunstenaar, platemaker, vibrafonis, tromspeler, perkussionis, musiekgroepleier, impresario en predikant. Na Otis, wat as seun van Griekse immigrante gebore is, word dikwels as die "Godfather of Rhythm and Blues" verwys.
Johnny Otis was die eerste Amerikaanse musikant wat sy musiekgroep oor rassegrense heen saamgesnoer het. Hy was nog 'n tienerseun toe hy vir homself 'n belangrike besluit geneem het: "...toe die samelewing aan 'n mens voorgeskryf het dat hy òf swart òf wit moes wees, het ek besluit om 'n swarte te wees." So het hy sy persoonlike en sy beroepslewe as 'n lid van die Afro-Amerikaanse gemeenskap gevoer.
Familiegeskiedenis
Otis was die seun van Alexander J. Veliotes, 'n Grieks-gebore hawewerker en winkeleienaar uit Mare Island, en sy vrou Irene Kiskakes, 'n skilderes. Hy het in sy geboortestad Vallejo noord-oos van San Francisco in 'n oorwegend swart woonbuurt grootgeword.
Hy was die ouer broer van Nicholas A. Veliotes, die voormalige Amerikaanse ambassadeur in Jordanië (1978–1981) en Egipte (1984–1986), en die vader van die musikant Shuggie Otis.
Musikale loopbaan
Johnny Otis het reeds in sy tienerjare as tromspeler met sy musiekgroep Count Matthews & his West Coast House Rockers opgetree. Later het hy in swing-orkeste soos dié van Count Basie en Harlan Leonard gespeel. Op die ouderdom van 24 het Otis sy eie groep gestig en met Earle Hagen se Harlem Nocturne sy eerste treffer behaal.
Otis was daarnaas 'n suksesvolle talentsoeker wat onder meer die sangeresse Little Esther Phillips en Etta James, Jackie Wilson, Hank Ballard en Little Willie John asook die saksofonis Big Jay McNeely ontdek het.
1950 was Otis se suksesvolste jaar as kunstenaar – met sy orkes (feat. Little Esther & Mel Walker) het hy tien treffers in die top 10-trefferlys behaal. Toe hy in die 1960's steeds minder sukses met sy musiek behaal het, het die veelsydige Otis 'n loopbaan in die musiek-, televisie- en verhoogbedryf begin en 'n tyd lank selfs tot die politiek toegetree.
Met die steun van Frank Zappa, een van sy bekendste aanhangers, het Otis in 1969 'n poging onderneem om sy loopbaan as musikale kunstenaar te hervat en die album Cold Shot! opgeneem wat deur rock-, soul- en funkmusiek beïnvloed was en waarop vir die eerste keer ook sy seun Shuggie Otis saamgespeel het. Nog in dieselfde jaar het hy onder die groepnaam Snatch and the Poontangs 'n tweede album met eksplisiete lirieke en taalgebruik vrygestel.
In die 1970's het Otis die musiekbedryf weer verlaat om te skilder en beeldhoukuns te beoefen. In 1978 het hy predikant van die Landmark Community Church geword. Nadat dié kerk in die middel van die 1990's sy deure gesluit het, het Otis sy eie radioprogram, The Johnny Otis Show, by die stasie KPFA begin wat hy eers in 2006 weens siekte moes staak.
Op 17 Januarie 2012 is Otis in Los Angeles oorlede waar hy die helfte van sy lewe deurgebring het.
1831
Die jaar 1831 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 31ste jaar van die 19de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Snuifkalbassie
Die Snuifkalbassie (Oncoba spinosa) is 'n doringagtige struik of klein boompie met gekwilte blare en fyn getande blaarrande. Hulle kom voor vanaf die Lebomboberge tot in die laeveld en ook in die Zambezivallei en ook in die omgewing van Maputo.
Vitamien D
Vitamien D is 'n groep van komplekse vetoplosbare vitamiene, met die volgende vorme:
Vitamien D is noodsaaklik vir verskeie funksies van die liggaam, bv. 'n gesonde beenstruktuur en om osteoporose te verhoed. Vitamien D bevorder die opname van kalsium en fosfor in die spysverteringskanaal en is behulpsaam met die handhawing van ŉ balans tussen die onttrekking en afsetting van die minerale wat in been voorkom. Die vitamien kom in verskillende natuurlike vorms voor, maar vitamien D-2 en vitamien D-3 is die belangrikste.
Vitamien D-2 (kalsiferol) word selde in die natuur aangetref, maar dit kan sinteties vervaardig word deur die ergosterol en sterol wat in giste en ander swamme aangetref word, met ultravioletlig te bestraal. In die meeste lande word melk en margarien met vitamien C-2 verryk. Dit het dieselfde uitwerking as vitamien D-3, wat in die natuur voorkom. Die menslike vel kan onder die invloed van ultraviolet lig (deel van sonlig) vitamien D-3 van die provitamien 7- dehidrocholesterol vervaardig.
'n Vitamien D-tekort veroorsaak ragitis by babas en klein kinders, terwyl osteomalasie (beenverswakking) by volwassenes voorkom. Die mens kan oor die algemeen voldoende vitamien D vir sy behoeftes vervaardig en aanvullende hoeveelhede is slegs nodig tydens swangerskap en periodes van vinnige groei of baie min sonlig.
Te veel vitamien D veroorsaak ŉ vergiftiging, wat hiperkalsemie genoem word. Dit veroorsaak dat kalk oor die hele liggaam afgeset word, terwyl te veel kalsium in die bloed op die duur nierstene tot gevolg kan hê.
Bronne van vitamien D
Alle lewende organismes benodig vitamien D, gelukkig kan mense en meeste diere dit self sintetiseer, mits hulle aan genoegsame sonlig blootgestel word. Dit kan ook uit hul dieet verkry word.
Biochemie en metabolisme in die mens
In die lewer word cholekalsiferol (vitamien D3) omgeskakel na kalsidiol, wat ook bekend is as kalsifediol (INN), 25-hidroksicholekalsiferol, of 25-hidroksievitamien-D3 — afgekort as 25(OH)D3.
Ergokalsiferol (vitamien D2) word eweneens in die lewer omgeskakel na 25-hidroksie-ergokalsiferol, ook bekend as 25-hidroksievitamien-D2 — afgekort as 25(OH)D2. Hierdie is die spesifieke twee vitamien D-metaboliete waarvan die bloedvlakke bepaal wat 'n persoon se vitamien D status is.
'n Gedeelte van die kalsidiol word deur die niere na kalsitriol omgeskakel, die biochemies-aktiewe vorm van vitamien D. Kalsitriol sirkuleer as 'n hormoon in die bloed, dit reguleer die konsentrasie van kalsium en fosfaat in die bloedstroom en help met die gesonde groei en hermodelering van beenweefsel. Kalsitriol beïnvloed ook neuromuskulêre en immuunstelsel-funksies.