cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orania Verteenwoordigende Raad
Voorgestelde samesmelting met Hopetown en Strydenburg
In 2000 het die Suid-Afrikaanse regering 'n nuwe vorm van die plaaslike regering met 'n munisipale stelsel ingestel. In die algemeen is hierdie munisipaliteite 'n samesmelting van verskeie stede en dorpe. In die proses van die samesmelting, het die Suid-Afrikaanse provinsiale regerings die plaaslike verteenwoordigende oorgangsrade oor die beoogde samesmelting ingelig en het 'n beraadslagingsproses plaasgevind, waarna 'n finale besluit is gemaak. Hierdie besluite – met die beoogde afskaffing van die verteenwoordigende oorgangsrade – is gepubliseer in die provinsiale regeringskoerante. In die geval van Orania het die provinsiale regering van die Noord-Kaap nie die beoogde afskaffing van die Orania Verteenwoordigende Oorgangsraad gepubliseer nie, wat 'n wetlike verpligting vir 'n samesmelting met Hopetown en Strydenburg in een enkele munisipaliteit was. Nadat die Noord-Kaapse regering hierdie fout ontdek het, het hulle 'n kennisgewing gepubliseer in die provinsiale regeringskoerant om sy voorneme om die Orania Verteenwoordigende Oorgangsraad af te skaf. Daar was tot 30 November 2000 'n moontlikheid om hierdie aankondiging teen te staan. Een dag voor die sluiting van die termyn het die Orania-gemeenskap beswaar aangeteken. Toe die Noord-Kaapse regering nie betyds kon reageer nie, het die Orania Verteenwoordigende Oorgangsraad hof toe gegaan. Hierdie dringende hofsaak is deur die Noord-Kaapse Hooggeregshof op 4 Desember 2000 hanteer, een dag voor die landwye plaaslike verkiesings. In die lig van die Ooreenkoms op Afrikaner-selfbeskikking uit 1994 en die fout van die Suid-Afrikaanse regering om nie hul voorneme om die Orania Verteenwoordigende Oorgangsraad af te skaf, te publiseer nie, is dit baie waarskynlik dat Orania die hofsaak sou wen, met die gevolg dat die Hooggeregshof die verkiesings geskeduleer vir die volgende dag sou kanselleer.
Status van die Orania Verteenwoordigende Raad
Op 4 Desember 2000 is die hofsaak tussen Orania en verskeie Suid-Afrikaanse owerhede geskik. Hierdie ooreenkoms is dieselfde dag bevestig deur die Noord-Kaapse Hooggeregshof. Die partye het ooreengekom dat: Die spesiale status van Orania bestaan net op die plaaslike vlak. Op distriks-, provinsiale en nasionale vlakke is Orania deel van die Suid-Afrikaanse politieke stelsel.
Voortdurende onderhandelinge
In April 2001 is 'n kommissie geïnstalleer deur die Kabinet van Suid-Afrika om die vraagstuk van Orania se munisipale status te ondersoek. In 2002 het die kommissie ooreenkoms bereik en het 'n voorlegging aan die Kabinet van Suid-Afrika gedoen, waarin Orania met Vanderkloof saamsmelt om een munisipaliteit te vorm. Niks is met die voorstel gedoen nie.
In 2007 het die Orania Verteenwoordigende Raad en die Noord-Kaapse regering ooreengekom dat die (munisipale) status van Orania bespreek moet word op alle regeringsvlakke.
Ook in 2017 is die onderhandelinge oor die status van Orania nog nie gefinaliseer nie.
Verkiesings
Inwoners van Orania stem vir hul verteenwoordigende raad op dieselfde dag as die landwye plaaslike verkiesings. In 1995 is die eerste verkiesings vir die Orania Verteenwoordigende Oorgangsraad gehou. In 2000, 2006, 2011 en 2016 het inwoners van Orania gestem vir die Orania Verteenwoordigende Raad sowel as die raad van die Pixley ka Seme Distriksmunisipaliteit, maar nie vir die raad van die Thembelihle Plaaslike Munisipaliteit.
1995–96 munisipale verkiesings
Die verkiesings van 1995–96 was die eerste plaaslike verkiesings waarin burgers van alle rasse is toegelaat om deel te neem.
2000 en later
Een dag na die skikking van die hofsaak tussen Orania en verskeie Suid-Afrikaanse owerhede op 4 Desember 2000, het Orania sy eie verkiesings vir die Orania Verteenwoordigende Raad tydens die munisipale verkiesing van 2000 gehou. By die stemlokaal van die Onafhanklike Verkiesingskommissie in Orania, waar mense kan stem vir die nuwe (Oranje-Karoo) Thembelihle Plaaslike Munisipaliteit, het niemand gestem nie, terwyl die opkoms by die stemlokaal vir die Orania Verteenwoordigende Raad bo 90% was.
In 2006, 2011 en 2016 het burgers van Orania ook gestem vir hul eie verteenwoordigende raad. Verkiesings is gehou op dieselfde dag as die munisipale verkiesings in die res van Suid-Afrika. Tussen 2011 en 2016 die raad bestaan uit agt lede. In 2016 inwoners het twaalf lede vir die raad verkies.
Sophora
Sophora is 'n blommegenus in die familie Fabaceae.
Purrel Fränkel
Purrel Fränkel (gebore op 8 Oktober 1976 in Paramaribo, Suriname) is 'n voormalige Nederlandse professionele sokkerspeler wat vir De Graafschap gespeel het. Hy is 'n verdediger.
Linne
Linne is 'n weefsel van vlas of hennep wat naas wol, sy en katoen een van die oudste tekstielvesels is - met 'n tradisie wat duisende jare terug strek. So is vlasvesels in Egipte, Mesopotamië en Fenisië reeds vanaf tussen 5000 en 4000 v.C. stelselmatig tot tekstiele verwerk.
In die 19de eeu is linne grotendeels deur goedkoper katoen verdring wat ook makliker verwerk kan word. Linne is vandag nogtans gewild as kombuislinne (soos tafeldoeke en servette), beddegoed en as tekstielstof vir somerklere (veral in warmer klimaatsones). In kouer klimaatstreke is dit daarnaas 'n geskikte materiaal vir warm winterklere wat nie klam word soos katoen nie - dit absorbeer tot 35 persent vogtigheid. Om ekologiese redes - vir die vlasverbouing word nòg mis nòg insekdoders benodig - het linne as natuurvesel vanaf die laat 20ste eeu ook by omgewingbewustes gewild geraak.
Driedimensioneel
Driedimensioneel, dikwels afgekort as 3D, dui op voorwerpe wat drie meetkundige dimensies het: lengte, breedte en hoogte. Voorbeelde van driedimensionele voorwerpe is 'n bol, piramide of skoendoos.
Belangrike begrippe
Wat met terme soos 3D-foto's, 3D-film of 3D-grafika bedoel word, is nie altyd duidelik nie. By rekenaarspeletjies word die term 3D dikwels gebruik vir perspektiwiese beelde. Dit word egter ook gebruik vir die tegniek wat andersins bekend staan as stereoskopie, waar daar twee verskillende beelde is: een vir elke oog. Stereobeelde is nie eg ruimtelik nie, maar deur bepaalde truuks (byvoorbeeld 'n bril met een rooi en een blou lens) word die indruk gewek dat dit driedimensioneel is. Die aanduiding 3D het hier betrekking op onverwagte visuele beelde. 'n Mens verwag 'n tweedimensionele beeld, maar sien 'n driedimensionele een.
Ander belangrike begrippe is:
Prisma: Dit is 'n 3D-voorwerp met twee (2) identiese, ewewydige vlakke wat veelhoeke is.
Piramide: Dit is 'n 3D-voorwerp waarvan die basis 'n veelhoek (poligoon) en al die ander vlakke driehoeke is.
Tetraëder: Dit is 'n piramide waarvan al vier (4) vlakke identiese driehoeke is.
Vlak: 'n Plat oppervlak van 'n voorwerp.
Net: 'n Plat patroon van 'n 3D-voorwerp wat jy kan uitknip, vou en aanmekaar plak om 'n model van 'n spesifieke 3-D-voorwerp te maak.
Rand: Die lyn waar twee vlakke van 'n 3D-voorwerp ontmoet.
Reghoekige prismas
Reghoekige prismas is 'n soliede figure waarvan tenminste een stel teenoorstaande vlakke reghoeke is en al die sye verbind loodreg.
Kubusse
'n Kubus is 'n simmetriese driedimensionele voorwerp waarvan alle vlakke vierkante is.
Ander prismas
'n Geometriese figuur met twee identiese basisse, gelyk en parallelle reglynige figure wat parallelogramme as sye het.
Piramides
Viervlakke of driehoekige piramides – 'n Struktuur met 'n driehoekige basis met skuins vlakke wat 'n punt vorm aan die bokant.
Ander Piramides
'n Struktuur met 'n veelhoek as 'n basis, met skuins vlakke wat 'n punt vorm aan die bokant.
Ooreenkomste en verskille tussen vierhoeke en ander piramides
Wanneer ons na verskillende voorwerpe en vorms kyk, kan ons die vorms en voorwerpe vergelyk deur na die volgende te kyk:
Ooreenkomste en verskille tabel
Ander vergelykings wat gemaak moet word, is met alledaagse voorwerpe om ons met 3D-vorms, byvoorbeeld 'n langlewemelkhouer wat die vorm van 'n reghoekige prisma het.
Peta Toppano
Peta Toppano (gebore 8 April 1951) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Street Hero (1984) en in die televisiereekse Prisoner (1979), Return to Eden (1986), en Home and Away (1988).
Peter Klatzow
Peter James Leonard Klatzow, (14 Julie 1945 te Springs, Gauteng - 29 Desember 2021, Kaapstad) was 'n Suid-Afrikaanse komponis en pianis. Hy het reeds op 4-jarige ouderdom begin klavier speel en van 1951 tot 1957 klavieronderrig by Lilly Shapiro ontvang en tot in 1962 by Julienne Brown en Aida Lovell. Gedurende 1963 het hy Afrikaans en musiek in Swaziland gedoseer. Nadat hy 'n SAMRO-studiebeurs ontvang het, het hy in 1964 aan die Royal College of Music in Londen onder Kathleen Long klavier en onder Bernard Stevens komposisie begin studeer.
Hy het ook orkestrasie bestudeer. In 1965 het Klatzow die Royal Philharmonic-prys vir Statebondskomponiste onder die ouderdom van 30 verower, asook die Ascherberg, Hopwood & Crewe-prys en die Octavia-reisbeurs. In 1966 het hy by die gevierde Nadia Boulanger aan die Cite Internationale des Arts in Parys gestudeer. Na sy terugkeer na Suidelike Afrika het hy dosent in klavier, harmonie en komposisie aan die destydse Rhodesiese Musiekkollege in Harare (toe Salisbury) geword.
Hy was ook twee jaar lank dirigent van Harare se stadsorkes en het 'n televisiereeks aangebied. In 1968 is hy aangestel as musiekregisseur by die radiodiens van die SAUK en na 'n studiejaar in 1972 in Engeland het hy in 1973 lektor in komposisie aan die Suid-Afrikaanse Musiekkollege van die Universiteit van Kaapstad geword. Klatzow is 'n produktiewe komponis en het veral 'n groot hoeveelheid kamermusiek gekomponeer. Sy Contours and Transformations (1977) vir kitaar, fluit, klarinet, harp, slagwerk en elektroniese orrel het in 1977 'n prys van die Toronto-kitaarvereniging in samewerking met die Internasionale Kitaarfees gewen.
In dieselfde jaar het hy die eerste prys verower in die Stroud-fees se internasionale komponistewedstryd vir sy Trio vir horing, viool en klavier. Hy het 'n aantal Engelse gedigte en Shakespeare-tekste sowel as Afrikaanse gedigte getoonset, onder andere Die dans van die reën (vir koor en orkes; 1963) en Tyd van verhuising (vir sopraan, fluit en kitaar; 1977) van onderskeidelik Eugène Marais en Ernst van Heerden. Onder sy orkeswerke tel 'n horingkonsert, die ballet Die drie diere (1978), en die Phoenix-simfonie (1972), opgedra aan Edgar Cree.
Charlie Weber (akteur)
Charlie Weber (gebore 20 September 1978) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Vampires Suck (2010) en in die televisiereekse Buffy the Vampire Slayer (1996), Burn Notice (2007), en How to Get Away with Murder (2014).
Republiekdag
Republiekdag is die naam van 'n publieke vakansiedag wat in verskeie lande gevier word om die dag waarop hulle 'n republiek geword het te gedenk.
Suid-Afrika
Republiekdag was in Suid-Afrika vanaf 1961 tot 1994 op 31 Mei waargeneem. Die dag is in 1995 afgeskaf nadat die nuwe regering aan bewind gekom het en al die vakansiedae hersien is. Op die laaste republiekdag in 1994 het Suid-Afrika weer tot die Britse Statebond toegetree.
Frank Anthony
Frank Anthony is 'n Suid-Afrikaanse skrywer en is in 1940 gebore en word groot op Stellenbosch.
Lewe en werk
Hy word in 1972 in Pietermaritzburg in die historiese Native Commissioner's Court saam met twaalf ander beskuldigdes skuldig bevind ingevolge die Wet op Terrorisme van 1967 en tot ses jaar gevangenisstraf gevonnis, wat hy vanaf 1973 tot 1979 uitdien. Hiervan het hy die grootste gedeelte op die eilandgevangenis op Robbeneiland deurgebring.
Skryfwerk
In sy digbundel “robbeneiland my kruis my huis” verbreed hy die letterkunde deur in Afrikaans sy belewenis in die tronk op Robbeneiland weer te gee, ervaringe wat normaalweg slegs in Engels aangeteken is. In sy voorwoord tot die bundel vra Anthony dat sy gedigte as kuns gelees moet word, eerder as slegs politieke verset, aangesien dit bedoel is om 'n meer universele uiting van gevangeskap te wees. Hy sluit verskeie interessante voetnote in, waarin hy woorde wat algemeen op Robbeneiland gebruik is, verklaar. Verskeie kritici loof die emosionele impak wat die gedigte het, hoewel die bundel as poësie hoofsaaklik negatief beoordeel word. Sy gedig “Dobbelsteen” word opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing “Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte”, terwyl fragmente uit die titelgedig opgeneem word in “Poskaarte” onder redaksie van Louise Viljoen en Ronel Foster.
Hy skryf ook in Engels en sy roman “The journey: The revolutionary anguish of Comrade B” verskyn in 1991 by Ravan Press. Hierin gee hy die hoop en die uiteindelike teleurstelling met die beplande revolusie weer.
Publikasies
1983 Robbeneiland my kruis my huis
1991 The journey: The revolutionary anguish of Comrade B
Japannese stompstertkat
Die Japannese stompstertkat (Japannees: ジャパニーズ・ボブテイル; Engels: Japanese Bobtail) is ’n katras met ’n stomp stert wat meer soos dié van ’n konyn lyk. Die ongewone stert is die gevolg van ’n mutasie wat veroorsaak word deur ’n resessiewe geen. Die katte kom oorspronklik van Japan en Suidoos-Asië, maar word nou wêreldwyd aangetref. Hulle is al eeue lank in Japan bekend en kom dikwels voor in tradisionele folklore en kuns.
Geskiedenis
Een teorie oor die voorkoms van die katte in Japan is dat hulle minstens 1 000 jaar gelede van die Asiatiese kontinent gekom het. In 1602 het Japannese owerhede gelas dat alle katte vrygelaat word om om te help met ’n knaagdierplaag wat ’n bedreiging vir die sywurm ingehou het. Daarna was die koop en verkoop van katte onwettig en het die stompstertkat algemeen in die strate voorgekom.
In 1968 het Elizabeth Freret die eerste mens sover bekend geword wat die katte na die Weste uitgevoer het en in 1976 het die Amerikaanse Cat Fanciers' Association die ras erken. Dit word nou deur die meeste katverenigings erken, behalwe die Britse Governing Council of the Cat Fancy.
Daar is tans ’n paar telers in Amerika en Europa en minstens een in Japan, maar dit bly ’n skaars ras.
Beskrywing
Soos in die meeste ander rasse kan ’n Japannese stompstertkat feitlik enige kleur of patroon hê. Oorheersend wit katte met ’n skilpaddoppatroon op enkele plekke is veral gewild by Japannese en katliefhebbers. Die kop (sonder die ore) moet ’n gelyksydige driehoek vorm. Die oë is groot en ovaal en die ore groot en regop. Die lyf is lank, lenig en van medium-grootte. Die stert is uniek en wissel van kat tot kat. Dit moet egter sigbaar wees (4 tot 8 cm lank) en minstens een draai of kinkel inhê. Die pels kan lank of kort wees.
Sien ook
Lys van katrasse
Alejandro Rey
Alejandro Rey (8 Februarie 1930 – 21 Mei 1987) was 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Sunburn (1979), Moscow on the Hudson (1984), en TerrorVision (1986), en in die televisiereeks The Flying Nun (1967).
Swann: A Mystery
Swann: A Mystery is 'n roman deur die Kanadese skrywer Carol Shields wat die eerste keer in 1987 gepubliseer is. Dit is in die Verenigde Koninkryk vrygestel as Mary Swann. Die intrige het te doen met die impak wat die obskure fiktiewe digteres Mary Swann op vier individue het: 'n feministiese literêre kritikus, 'n biograaf, 'n klein-dorpse bibliotekaris en 'n invloedryke koerantredakteur. Die roman is in vyf dele verdeel, met die eerste vier dele wat fokus op elkeen van die vier individue wat deur Swann se poësie geraak word, en die vyfde deel wat soos 'n rolprentdraaiboek geskryf is om uit te beeld wat gebeur wanneer die vier individue mekaar ontmoet by 'n kongres oor Mary Swann.
Die roman se inspirasie kom van die werklike 1975 moord op die Kanadese digteres Pat Lowther.
Die 1996 film Swann is 'n verwerking van Shields se roman, met Miranda Richardson en Brenda Fricker in die rolverdeling.
Hirosjima
Die Japannese stad Hirosjima (広島市, Hirosjima-shi) is die hoofstad van die Hirosjima-prefektuur en die grootste stad in die Tsjoegokoestreek van Wes-Honsjoe, die grootste eiland van Japan. Die stad is geleë by 34°23′07″N, 132°27′19″O (die stadshuis). Hirosjima is daarvoor bekend dat dit die eerste stad in die geskiedenis is wat die teiken van kernwapenoorlog was in die Tweede Wêreldoorlog.
Hirosjima het op 1 April 1889 munisipale status gekry en op 1 April 1980 'n bevolking van 500 000 amptelik oorskry. Die stad se huidige burgemeester is Tadatosji Akiba, wat op 23 Februarie 1999 ingehuldig is.
Klankversterker
'n Klankversterker is 'n elektroniese toestel wat gebruik word om swak seine, afkomstig van byvoorbeeld ŉ mikrofoon of die toonkop van ŉ platespeler, sodanig te versterk dat dit duidelik deur 'n luidspreker hoorbaar is. Hoewel die toestel basies ingerig is om 'n kragtige weergawe van seine te gee, is dit al so gevorder dat, afgesien van die volume (hard- of sagtheid), die toon sowel as die ruisvlak van die klank beheer kan word.
In 'n nuwe, opwindende ontwikkeling, waarin die Amerikaanse onderneming Western Electric die voortou geneem het, is dit vanaf die 1920's met behulp van effenaars ("equalisers") moontlik gemaak om selfs kontrole oor die verskillende frekwensies van klank uit te oefen, waardeur sekere klanke beter na vore gebring kon word. Teen die middel van die 1930's kon radioprogramme met 'n frekwensieweergawe van tussen 50 en 8 000 Hz met 'n sein-tot-geraas-verhouding van meer as 50dB deur middel van landlyne vanaf New York tot Los Angeles uitgesaai word.
Elektriese seine wat ontstaan wanneer byvoorbeeld 'n mikrofoon lugtrillings in elektriese golwe omsit, is veels te swak om 'n luidsprekerkeël te laat tril en daarom word 'n klankversterker gebruik. Tegnies gesproke, is 'n versterker 'n laefrekwensiewisselspanningsversterker, maar omdat die wisselspanningsgolwe nie eenvormig, soos byvoorbeeld die van 'n sinusgolf, is nie, moet spesiale voorsorg dikwels getref word om klanke getrou weer te gee.
Die algemeenste metode is om seine in stappe te versterk. In die eerste stap word die amplitude (kruinwaarde van 'n elektriese golf) van die sein met behulp van 'n voorversterker vergroot. Dit word opgevolg deur die kragversterker, wat nie alleen die amplitude verder verhoog nie, maar ook die drywing verskaf om die luidsprekers te laat werk.
ŉ Gewone versterker, byvoorbeeld ŉ voorversterker, is 'n versterker wat of stroom, of spanning versterk. Voor- en kragversterkers word gewoonlik in dieselfde kas ingebou en van 'n beheereenheid voorsien. Daarmee word die klankvolume, toon, ruisvlak en die kanaalbalans (indien twee of meer luidsprekers gebruik word) beheer. Vroeër het albei die versterkers uit 'n aantal afsonderlike elektroniese komponente bestaan, maar tans word dit in een blokkie, 'n sogenaamde geïntegreerde versterker ("integrated amplifier"), ingebou.
Met so 'n blokkie word nie alleen die komponente drasties verminder nie, maar die betroubaarheid word ook verhoog en die onkoste verminder. Die geïntegreerde versterker ontwikkel minder hitte, waardeur komponente nadelig beïnvloed sou word, en het minder onderlinge verbindings wat kan kortsluit of verbreek kan word.
Versterking
Die hoeveelheid versterking wat plaasvind, word eerstens deur die inset-uitsetverhouding en tweedens deur die drywingsvermoë bepaal. Met 'n verhouding van 1: 100 word aangedui dat die uitset van 'n versterker 100 keer groter is as die inset. Versterkings van 1 000 of selfs 10 000 maal is in die praktyk nie ongewoon nie, maar om versterking met sulke syfers uit te druk, kan lomp en omslagtig word. Daarom is dit gebruikliker om die desibelskaal (dB) te gebruik, waar die logaritme van die verhouding tussen die in- en uitset geneem en met 10 (vir gewone) of 20 (vir kragversterkers) vermenigvuldig word:
versterking = 10 log 10 uitset/inset dB
of
kragversterking = 20 log 10  uitset/inset dB
As die inset-uitsetverhouding byvoorbeeld 1 000 is, is die logaritme van 1 000 tot die grondtal 10 gelyk aan 3 (want 1 000 = 103) en dit is dan 30 dB vir gewone, en 60 dB vir kragversterkers. Die verskil tussen die twee versterkers berus daarop dat slegs die elektriese spanning by die eerste en die spanning sowel as die stroom by die tweede ter sprake is. Die desibelskaal toon 'n treffende ooreenkoms met die gevoeligheid van die mens se gehoor. Wanneer klank byvoorbeeld 2 maal (in dB gemeet) versterk word, klink dit vir die oor 2 keer so hard. Die desibel is dus nie net geriefliker om te gebruik nie, maar gee ook 'n getrouer aanduiding van die menslike oor se waarneming van klanksterkte.
Toonbeheer
Tussen die voor- en kragversterker vind 'n aantal korreksies plaas wat voorkom dat die klank vir die oor vreemd klink vanweë die versterking se uitwerking. Wanneer geluid byvoorbeeld opgeneem word en teen die helfte van die sterkte teruggespeel word, sal die hoogste en laagste tone swakker as voorheen klink.
Die menslike oor reageer slegs by sekere geluidsterktes lineêr, dit wil sê die oor is dan ewe gevoelig vir alle toonhoogtes. Toonhoogtes kan tussen 20 en 20 000 Hertz (Hz) varieer (1 Hz is 'n frekwensie van 1 trilling per sekonde). Om 'n orkes byvoorbeeld getrou na te boots, word die versterker met toonbeheer toegerus, wat uit ŉ elektroniese stroomkring bestaan waarmee sekere frekwensies by sekere klanksterktes versterk of selfs verswak word. Die frekwensie waaronder of waarbo die toonbeheer aktief raak, is die kantelfrekwensie.
Frekwensiebeheer kan ook selektief gedoen word met behulp van ŉ effenaar ("equaliser"), wat meehelp dat die karakteristiek van die versterker so na as moontlik aan die van die oor is. Werklike klankgetrouheid word egter bemoeilik omdat verskillende soorte luidsprekers aan die versterker gekoppel kan word en die fabrikant dus nie weet by watter klanksterkte dieselfde gevoeligheid bereik kan word nie. Dit is immers in hoe mate afhanklik van die rendement (nuttigheidsgraad) van 'n luidspreker, wat kan wissel tussen 5 % en 40 %.
Fabrikante aanvaar slegs ŉ gemiddeld van 15 % en pas hulle ontwerpe daarby aan. Indien 'n luidspreker met 'n beter vermoë aan die toestel gekoppel word, gebeur dit dikwels dat die lae (bastoon) en die hoë (hoëtoon) note oorbeklemtoon na vore kom, maar dit kan met behulp van 'n spesiale kontroleknop uitgeskakel word (kontoer ofte wel "loudness"). Daarnaas kan steurings wat toegeskryf kan word aan die apparaat self, soos dreunings en krapgeluide, met behulp van filters verwyder word wat alle frekwensies onder 100 Hz (dreuningfilter; "rumble-filter") en bo 8 000 Hz (krapfilter; "scratch filter") heeltemal uitsny. Dit het gewoonlik ŉ dempende uitwerking op die klank en die filters word uitgeskakel wanneer daar na hoëkwaliteit-grammafoonplate en –bandopnames geluister word.
Vervorming en ruis
Dit is nie so moeilik om 'n versterker te bou wat seine versterk nie; dit is wel moeilik om een te bou wat die seine nie vanself vervorm nie. Vervorming vind gewoonlik plaas wanneer ŉ sein te veel versterk word of wanneer sekere gedeeltes van die sein meer as die ander versterk word. Hier het die skakelvermoë van elektroniese komponente 'n groot invloed. Sekere transistors kan nie baie vinnig aan- en afskakel nie, en wanneer dit aan 'n baie vinnige of stadige spanningswisseling (frekwensie) onderwerp word, reageer dit of te stadig, of te vinnig en vervorm die sein heeltemal.
Teen die tyd dat die sein die luidspreker bereik, laat dit die klank baie onsuiwer klink. Ruis veroorsaak gewoonlik dat daar bykomende seine voorkom as gevolg van die termiese beweging van die elektrone in die elektroniese stroomkring of komponente wat nie afgeskerm is nie. Insetseine is vanself nie baie groot nie en wanneer dit saam met ruis deur die klankversterker gaan, word albei ewe veel versterk, waardeur die klank ŉ duidelike geraaskwaliteit aanneem.
Dit is dus belangrik dat die insetsein heelwat groter as die ruis moet wees of dat die versterker wel met behulp van 'n ruisfilter tussen die twee kan onderskei. Die insetsein moet ook nie te groot wees nie, anders sal die versterker te hard gedryf en die klank vervorm word. Vervorming en ruis (ook in watt uitgedruk) bepaal die grense waarbinne die versterking plaasvind sonder om by maksimale drywing distorsie te veroorsaak.
Daar bestaan verskillende norme waaraan die maksimum klankvolume gemeet word en een daarvan is dat 'n versterker gedurende 'n toets byvoorbeeld ononderbroke 'n sekere drywing, byvoorbeeld 20 W, teen ŉ frekwensie van 1 000 Hz aan luidsprekers moet lewer sonder dat die klank vervorm raak. Klankvolume en -suiwerheid word dus aan die bogrens beperk deur vervorming en aan die ondergrens deur ruising. Die verhouding tussen die swakste en sterkste insetseine wat effektief versterk kan word, is die ruis-tot-sein-verhouding en word uitgedruk in dB.
Ingange
Apparaat soos platespelers, instemmers ("tuners") en bandopnemers word gewoonlik almal aan dieselfde versterker gekoppel, maar lewer insetseine teen verskillende sterktes. Vir elke sein word daar dus 'n ander ingangsgevoeligheid vereis, wat met 'n kiesskakelaar ("selector") geselekteer kan word.
Onder ingangsgevoeligheid word verstaan die spanning wat by die inset vereis word am optimale lewering te gee. Vir die kragversterker kan dit tussen 250 en 500 mV (millivolt) wees, terwyl dit vir die voorversterker slegs ongeveer 2 mV hoef te wees.
Die voorversterker sal die sein dan vergroot tot ongeveer 0,25 V, waarna die kragversterker dit verder versterk tot sowat 20 V, 'n totale versterking dus van 10 000. Die verskillende seinsterktes afkomstig van toestelle wat aan die versterker gekoppel word, is onder meer ongeveer 5 tot 50 mV vir ŉ mikrofoon, 2 mV vir 'n magnetodinamiese toonkop, 50 mV vir ŉ kristaltoonkop, 250 mV vir 'n bandspeler se magneetkop, en 250 mV vir 'n radio se instemmer.
Die seinsterkte van die radio en die bandspeler stem ooreen met die van die vereiste ingangsein na die kragversterker en kan dus direk daaraan gekoppel word. Dit bied die moontlikheid van monitorskakeling, want 'n sein wat van 'n toonkop af kom, kan van die voorversterker na die bandspeler gelei word en dan na die beheereenheid, waarvandaan die seine wat opgeneem word, met oorfone gemonitor kan word.
Daina
Die term daina (Lets en Litaus "lied") verwys na 'n kompakte, gewoonlik ongerymde gedig met gewoonlik vier reëls en trogeïese (soms ook daktiliese) ritme met vier heffings (in die geval van Letse dainas), terwyl hul Litause eweknieë dikwels langer en meer gedetailleerd is.
Letland se dainas - waarvan 1,2 miljoen tekste en 30 000 melodieë oorgelewer is - vorm die basis vir inheemse volksang en maak deel uit van Letland se kulturele erfenis. Aangesien hulle min en eers laat deur die kerstening beïnvloed is, is dainas 'n belangrike bron vir navorsing oor die Indo-Europese taalgeskiedenis en Letland se mitologie.
Oorsprong en geskiedenis
Aangesien Letland deur eeue heen deur vreemde magte oorheers is, was dainas, wat mondeling van generasie tot generasie oorgedra is, vir Letlanders die enigste moontlikheid om hul eie mitologie te bewaar en 'n eie nasionale kultuur te ontwikkel. Terwyl ander Europese volke hul identiteit in wetenskap, filosofie of literatuur gevind het, was die Letlandse kulturele lewe tot die platteland beperk waar 'n skryf- en leeskultuur eers taamlik laat kon ontwikkel. Die stedelike nedersettings is deur Duits- of Russiessprekendes oorheers. Vanaf die 15de en 16de eeu tot in die middel van die 19de eeu was byna alle Letlanders lyfeienes of het deel uitgemaak van die stedelike laer klas. Letlanders met 'n hoër opleiding was haas ondenkbaar - geletterdes is gewoonlik as Duitsers geassimileer.
In teenstelling met ander Europese nasies, waar die volkskultuur met die ontwikkeling van die drukpers en die daarmee gepaardgaande geskrewe kultuur grotendeels verlore gegaan het, was dainas in Letland nog tot in die vroeë 20ste eeu 'n lewendige uitdrukkingsmiddel wat steeds verder ontwikkel het. Ook deesdae word dainas orals in Letland aangehaal en gesing.
Boccia
Boccia (BOCH-CHEE-AH): is 'n sport, soortgelyk aan bocce, vir atlete met gestremdhede. Die sport is ontwerp vir persone met serebrale parese en ander motoriese gestremdhede. Dit word in meer as 40 lande wêreldwyd beoefen en is ook op die program van die Paralimpiese Spele. Boccia is vir die eerste keer op die 1984-Paralimpiese Spele ingevoer.
Daina
Oorsprong en geskiedenis
Toe hy tussen 1764 en 1769 in Riga gebly het, was Johann Gottfried von Herder een van die eerste stelselmatige versamelaars van dainas. In 1807 het Herder, wat diep beïndruk was oor die Letlandse Midsomerfeesvierings met dans, musiek en sang, naas Estniese en Litause liedere ook elf Letlandse dainas, wat deur plaaslike Duitse pastore vir hom vertaal is, in sy werk Stimmen der Völker in Liedern gepubliseer. Dit was die basis vir die stelselmatige navorsing oor dainas en die versameling daarvan. Herder self was egter nog nie daarvan bewus dat dainas baie kort en onberymd was en het hulle as "fragmente" beskryf.
Boccia
Spelreëls
Boccia kan individueel, in spanne van twee of spanne van drie lede elk gespeel word. Tydens die spel moet 'n leerbal so naby moontlik aan die wit bal (die doel) gegooi word. Die bal kan met die hand of met die voet gegooi word. As die atleet 'n ernstige beperking het, mag hy 'n hulpmiddel gebruik om die bal op te tel. Daar word met rooi en blou balle gegooi. Dit word normaalweg op 'n baan met 'n harde oppervlak beoefen.
Daina
Oorsprong en geskiedenis
Tussen 1894 en 1915 het Krišjānis Barons, wat die bynaam "Vader van die dainas" dra, die grootste versameling dainas met altesaam 217 996 gedigte in ses boekdele gepubliseer. Hierdie werk is die oudste literêre monument van Letland. Sy sogenaamde "Daina-kas" (Dainu skapis) het 'n soort "nasionale heiligdom" van Letland geword. Ook ná Barons se afsterwe in 1923 is sy werk voortgesit.
Boccia
Spelreëls
Die wit bal is net so groot soos die ander balle. Om te begin gooi 'n persoon van een van die spanne die wit bal. Vervolgens probeer hy om met sy eie bal so naby moontlik aan die wit bal te kom. Die een span gebruik die blou balle, terwyl die ander die rooi balle gebruik. Dan gooi iemand van die ander span en probeer sy bal so naby as wat hy kan aan die wit bal te kry. Die spel hou aan tot iemand die wit bal tref of die balle opraak. Dan is die ander span weer aan die beurt. Vir elke bal wat nader aan die wit bal as die teenstander se bal is, kry jy een punt. Die span wat aan die einde van die wedstryd die meeste punte het, wen.
Die aantal balle en rondtes per wedstryd wissel. Die individuele wedstryde bestaan uit vier rondtes en elke spanlid het ses balle. Tydens duo's is daar vier rondtes met drie balle per spanlid (altesaam ook ses). By trio's is daar ses rondtes en twee balle per speler (ook ses).
NG gemeente Steytlerville
duimnael|regs|320px|Steytlerville se NG kerk. Die argitek was [[Folkert Wilko Hesse.]]
links|duimnael|270px|Steytlerville se kerkgebou soos geskets deur die argitek.
duimnael|regs|170px|Ds. [[Jan Weitz was Steytlerville se eerste leraar van 1887 tot sy skorsing in 1908.]]
links|duimnael|160px|Ds. [[Hendrik Steyn|H.P.M. Steyn, leraar van 1917 tot 1922, waarna sekretaris van die Britse en Buitelandse Bybelgenootskap in Suid-Afrika.]]
regs|duimnael|160px|Ds. [[Abraham Isaac Steytler|A.I. Steytler, indertyd van die NG gemeente Uitenhage, na wie die dorp en gemeente genoem is. Die bedoeling was dit as Steytlerwil moes bekendstaan omdat hy alle struikelblokke in sy ywer vir die afstigting te bowe gekom het, maar met die amptelike stigting van die gemeente op 10 Junie 1876 is die naam aanvaar soos dit vandag nog gespel word.]]
Les mots et les choses
Les mots et les choses: Une archéologie des sciences humaines (Afrikaansː Die orde van dinge: 'n argeologie van die menslike wetenskappe, Engels: The Order of Things: An Archaeology of the Human Sciences) is 'n boek van 1966 deur die Franse filosoof Michel Foucault. Dit is in Engels vertaal en in 1970 deur Pantheon Books gepubliseer. (Foucault het L'Ordre des Choses verkies vir die oorspronklike Franse titel, maar het die titel verander omdat dit gebruik is deur twee strukturalistiese werke wat onmiddellik voor Foucault gepubliseer is).
NG gemeente Steytlerville
duimnael|links|160px|Ds. D.W. Olivier was Steytlerville se leraar van 1976 tot en met sy aftrede in 1991. Met sy koms het die gemeente sowat 400 belydende lidmate gehad, maar met sy vertrek sowat 330, weens die ontvolking van die platteland. Binne die volgende twee dekades was die afname selfs skerper sodat hier in 2013 net sowat 190 belydende lidmate oor was.
Les mots et les choses
Foucault poog om die oorsprong van die menswetenskappe "op te grawe", wat hul oorsprong het in "lewe, arbeid en taal", dit wil sê: biologie, ekonomie en taalkunde. Die boek begin met 'n uitgebreide bespreking van Diego Velázquez se skildery Las Meninas en sy komplekse rangskikking van siglyne, verborgenheid en voorkoms. Dan ontwikkel hy sy sentrale stelling: dat alle tydperke van die geskiedenis sekere onderliggende epistemologiese aannames besit wat bepaal wat aanvaarbaar is soos byvoorbeeld die wetenskaplike diskoers.
NG gemeente Steytlerville
regs|160px|duimnael|Ds. J.J. Lubbe, leraar van Steytlerville van 1956 tot sy aftrede in 1973.
Les mots et les choses
Die konsep van episteme
Die sleutelbegrip van die boek is dat verskillende tydperke van die geskiedenis gekenmerk is deur 'n aantal voorwaardes van waarheid of diskoers wat algemeen is vir verskillende kennisareas en bepaal wat dit moontlik of aanvaarbaar is om te bevestig, en dat dit onderworpe is om oor tyd te verander. Foucault ontleed die skuiwe in die paradigma van denke tussen die klassieke en moderne tydperke:
NG gemeente Steytlerville
Die NG gemeente Steytlerville is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk op die gelyknamige dorp in die westelike helfte van die Oos-Kaapse platteland. Dit was in 2012 een van die 26 gemeentes in die Sinode van Oos-Kaapland met minder as 200 belydende lidmate toe die gemeente se lede op 187 gestaan het.
Les mots et les choses
Die konsep van episteme
• Ten opsigte van taal: van algemene grammatika tot linguistiek
• Ten opsigte van lewende organismes: van natuurlike geskiedenis tot biologie
NG gemeente Steytlerville
Agtergrond
Die gemeente Uitenhage het tydens die bediening van ds. Alexander Smith gestrek tot anderkant Baviaanskloof, maar was van 1864 af 'n deel van die NG gemeente Willowmore. Soos hy moes sy opvolger, ds. A.I. Steytler, sowat tien jaar lank jaarliks besoek bring aan hierdie deel van sy uitgestrekte gemeente, wat destyds onder meer ook die hawestad Port Elizabeth ingesluit het.
Les mots et les choses
Die konsep van episteme
• Ten opsigte van geld: van die wetenskap van rykdom tot ekonomie.
NG gemeente Steytlerville
Agtergrond
Tussen Verschfontein en Rietfontein was daar 'n erfpagplaas van die regering, Doorschpoort, destyds bekend as 'n "Goewerments leg-plek" (dus 'n vrye regeringsplaas) waarvan trekboere tydens kwaai droogtes geredelik gebruik gemaak het weens die goeie water en weiding in en om die Grootrivier. Spoedig het die plek egter die onwelriekende naam van "Die Goddelose Sodom" verwerf. By geleentheid van sy jaarlikse buitediens-besoeke aan Verschfontein en Rietfontein en omstreke het ds. Steytler die mense hier begin bearbei met die oog op afstigting van die ou moedergemeente, wat reeds in 1817 as slegs die tweede gemeente in die Oostelike Provinsie gestig, 25 jaar ná NG gemeente Graaff-Reinet, die eerste. By geleentheid van 'n spesiale tentdiens aan die oewer van die Grootrivier, teen die begin van 1875, is besluit om die plaas Doorschpoort van die regering te koop teen die bedrag van £3 800. Hier sou die toekomstige dorp en gemeente dan aangelê word.
Les mots et les choses
Die konsep van episteme
Foucault verwys na drie episteme:
NG gemeente Steytlerville
Gemeentestigting
Op die stigtingsvergadering van die gemeente, wat nou onder die Ring van Albanie sou ressorteer, is besluit om dadelik met die bou van 'n tydelike kerk te begin ten einde verdere tentdienste uit te skakel. Op dieselfde vergadering is voorstelle gevra vir die naam vir die toekomstige dorp en gemeente. Met die oog op die ysere wil van ds. Steytler, wat alle struikelblokke te bowe gekom het in sy beywering vir afstigting, gee hy gevolglik die naam Steytlerwil aan die hand. Op 10 Junie 1876 is die gemeente amptelik gestig en staan sedertdien as sodanig bekend, maar met die spelling Steytlerville.
Les mots et les choses
Die konsep van episteme
1. Die episteme van die Renaissance, wat gekenmerk word deur ooreenkoms en ewebeeld.
NG gemeente Steytlerville
Leraars
duimnael|regs|320px|Gemeentelede het in 1907 'n optog vanaf die ou kerk straataf gehou na die nuwe kerk.
Les mots et les choses
Die konsep van episteme
2. Die klassieke episteme, wat gekenmerk word deur voorstelling, ordening, identiteit en verskil, wat aanleiding gee tot kategorisering en taksonomie.
3. Die moderne episteme, die karakter waarvan Foucault poog om te ontbloot.
Binne die klassieke episteme beweer Foucault dat die begrip "mens" nog nie gedefinieer is nie; Daar is sekerlik van die mens gepraat, maar nie onderhewig aan 'n duidelike epistemologiese bewustheid nie.
NG gemeente Steytlerville
Leraars
In die dorp se worsteljare, byvoorbeeld om die erwe van water te voorsien, sy uitgawes en inkomste te laat klop, was dit die Kerkraad wat hom vergadering ná vergadering met dorpsake moes besig hou. Hierdie liggaam het gesit en beraadslaag soos 'n sakeonderneming. Ds. Weitz was selfs vir 'n tydperk voorsitter van die munisipaliteit. Dis onbekend of hy ook as burgemeester in die openbaar moes optree.
Les mots et les choses
Invloed
Foucault se kritiek was invloedryk op die gebied van kulturele geskiedenis. Die verskillende verskuiwings in bewussyn wat hy in die eerste hoofstukke van die boek uitwys, het verskeie geleerdes, soos Theodore Porter, gelei om die basisse vir kennis in ons hedendaagse bestaan te ondersoek, asook om die projeksie van moderne kategorieë van kennis op vakke wat intrinsiek onbegryplik bly ten spyte van historiese kennis, te ondersoek.
NG gemeente Steytlerville
Leraars
In 'n vergadering van 21 Julie 1890 kry ds. Weitz buitengewone mag om as voorsitter van die kerkraad erwe en grond namens die raad aan kopers van erwe oor te dra. Sy aandag is in beslag gehou deur dorpsake, aansoeke om verlof tot die aanvra van dranklisensies en dergelike dinge. As die Kerkraad al die aansoeke toegestaan het, sou die dorp meer as een hotel en meer as een drankwinkel gehad het. Dikwels het spesiale kerkraadsvergaderings voorgekom. In hierdie vergaderinge is sekulêre sake afgehandel. Die leraar was die geestelike leier van die gemeente, maar ds. Weitz was veel meer as dit. Sy nagedagtenis word in hierdie verband met opregte dankbaarheid gedenk. Aan nie-bepaalde kerklike werk het hy in sy beste lewensjare sy beste kragte gewy. Hy self het elke kerkraadsvergadering met gebed geopen en self sonder uitsondering elke vergadering met gebed gesluit.
Les mots et les choses
Invloed
Les mots et les choses het Foucault as 'n intellektuele figuur in Frankryk tot prominensie gebring. 'n Resensie deur Jean-Paul Sartre het Foucault aangeval as "die laaste barrikade van die bourgeoisie". Foucault het geantwoord: "Arme bourgeoisie; As hulle my as 'n" barrikade nodig het, het hulle reeds mag verloor!"
NG gemeente Steytlerville
Leraars
Ongelukkig het geestelike werk skade gely. In die vergadering van 3 Julie 1902 is onder meer genotuleer: "De Vergadering acht het wenschelijk haar rechten op gronden op der haar beheer te verkoopen aan de Munisipaliteit, ten einde haar aandacht meer ongestoord te wyden aan de geestelike belangen der gemeente. Daar wordt besloten vertegenwoordigers uit de gemeente byeen te roepen tot eene vergadering op 5 Augustus 1902 ten einde de gevoelens van de vertegenwoordigers te vernemen." Van besondere betekenis is die gedagte dat die kerkraad sy aandag meer ongestoord wil wy aan die geestelike belange van die gemeente. Van hierdie vergadering was ds. Weitz die voorsitter.
Les mots et les choses
Invloed
Jean Piaget, in Structuralism, het Foucault se episteme vergelyk met Thomas Kuhn se idee van 'n paradigma.
NG gemeente Steytlerville
Leraars
Nadat hierdie leraar uit Steytlerville vertrek het, het hy 'n brief onder datum 29 Junie 1908 aan die kerkraad geskryf waarin hy die kerkraad bedank "vir die liefde en verdraagsaamheid hom altyd bewys gedurende sy meer as 20 jaar dienstyd in die gemeente en bid die Here sy rykste seën die gemeente toe". Konsulent D.A. Cilliers het as voorsitter van die vergadering opgetree. Nog 'n brief, onder datum 19 Maart 1910, is gerig aan die heer Hendrik Kilian van Bosrivier, waarin ds. Weitz die kerkraad vra om sy portret wat uit die konsistorie verwyder is, as geskenk aan hom te gee. Die Raad staan sy versoek in vergadering geteken op 29 Julie 1912 toe.
Les mots et les choses
Sien ook
•	Le Monde se 100 boeke van die eeu
NG gemeente Steytlerville
Leraars
Dis moontlik sy laaste brief (volgens Kerkraadsnotule Junie 1920) waarin die oudleraar vra dat sy toestand aan die gemeente bekendgemaak en om hulp gevra sal word. Daar word besluit om dit aan die gemeente bekend te maak en by die diens op Saterdagaand voor die Julie-Nagmaal by die deure te kollekteer. "Sy nagedagtenis wek elke keer by ons 'n tere gevoel van medemenslikheid," het L.J. Schonees in die gemeente se eeufeesgedenkboek van 1976 geskryf.
Diepe droefheid in die hart van die gemeente het plek gemaak vir vreugde by die lig van die nuwe dag: die Nagmaal van Julie 1910. Dit was 'n gedenkwaardige dag vir die gemeente wat sy eerste Nagmaal met sy nuwe leraar, ds. G.J. Malherbe (1910-1916), gehou het. Sedert die inwyding van die nuwe kerkgebou in 1907, was hierdie opkoms die grootste in die lewe van die gemeente. Selfs daardie lidmate wat — soos 'n broeder-ouderling dit uitgedruk het — "een streep hadden getrokken tusschen hen en hun kerk", ja, daardie lidmate wat hulle verband met hulle kerk na die droewige gebeurtenis verbreek het, het by hierdie geleentheid opgekom, om aan die feesvreugde deel te neem.
Hierna het 'n nuwe gees van liefde en vrede, van getroue bywoning van die eredienste en van waardering van die huisgodsdiens in die gemeente posgevat. Ds. Malherbe se opvolgers was onder meer di. H.P.M. Steyn (1917 - '22, toe hy aangestel is as sekretaris van die Britse en Buitelandse Bybelgenootskap), P.S. van der Westhuizen (1922 - '29), J.P. du Toit (1930 - '43) en Jacobus J.S. Botha (vanaf 4 Desember 1943). Tydens sy dienstyd, op 23 Mei 1946, is 'n nuwe pastorie ingewy.
Droë dorp
Die kerkraad was in twee hofgedinge betrokke teen sakeondernemings wat drank binne die dorpsgebied wou verkoop, een in 1893 en toe weer in 1950. In albei gevalle het die hof ten gunste van die kerkraad beslis. Eers in Junie 1946 het die kerkraad die dorpsmeent aan die stadsraad oorgemaak.
Bagel
duimnael|regs|200px|'n Gewone bagel Die term bagel (afgelei van die Jiddisje בײגל beygl) verwys na 'n soort rolletjie wat tradisioneel van gegiste deeg gemaak en in die vorm van 'n kring gebak word, nadat dit vooraf in water gekook is. Die gebak is sag en het gewoonlik 'n bros goudbruin kors. Bagels word dikwels met papawer of sesamsaad bestrooi.
Veral in Kanadese en Amerikaanse stede met groot Joodse gemeenskappe soos Montreal en New York Stad het bagels die belangrikste soort brood geword - dié twee stede het ook lankal hul eie plaaslike bagel-variant ontwikkel. Vermoedelik is bagels al omtrent 1610 deur 'n Joodse bakker in Kraków (Pole) uitgevind en later deur Joodse immigrante na Kanada en die Verenigde State gebring. Bagels is aanvanklik net in plaaslike bakkerye aangebied, maar nadat die eerste bagel-bakkers hulle produkte as bevrore bagels in supermarkte aangebied het, het hierdie broodjies vinnig dwarsoor die VSA en Kanada en later ook in oorsese lande gewild geraak. Die oorspronklike bagels is daarnaas nog steeds baie gewild in lande soos Pole en Litaue.
Bestanddele
Die bestanddele van bagels varieer volgens die bakkers se verskillende resepte en naas kommersiële bagels, wat in bakkerye of bevrore in supermarkte aangebied word, is daar ook 'n groot aantal resepte vir tuisgebakte bagels, wat ook maklik in broodbakmasjiene gebak kan word. Die hoofbestanddele is egter steeds dieselfde: water, sout, meelblom en gis. Water word benodig om die droë gis te versag en vogtigheid by die deeg te voeg. Sout verhoed dat die gisdeeg te sterk rys.
Deesdae word 'n groot verskeidenheid geure by bagels gevoeg, waaronder bloubessies, esdoringstroop, okkerneute, sjokolade, kaneel en rosyntjies, spinasie en kaas, gedroogde tamaties en kruie, en jalapeños.
Geskiedenis
Bagels is sedert die 16de of 17de eeu in Sentraal-Europa gebak en het veral by die Joodse bevolking van Wene (Oostenryk) baie gewild geraak. Die naam beygl is afgelei van die Jiddisje woord bejgel, wat letterlik "geboë" of "stygbeugel" beteken.
Volgens 'n ondersoek deur Mordecai Kosover dateer die oudste historiese verwysings na bagels uit die jaar 1610. Die statute van die Joodse gemeente in Kraków het destyds bepaal dat bagels aan 'n kraamvrou, vroedvrou en die vroue en meisies wat by 'n geboorte aanwesig was, geskenk mag word. Ouer bronne verwys na 'n tradisie waarvolgens die vader ter geleentheid van 'n besnyding pretsn of pretzels, wat nou verwant is aan bagels, aan elkeen gestuur het.
Legendes waarvolgens die eerste bagels tydens die Ottomaanse beleg van Wene gebak is, is minder geloofwaardig, aangesien dieselfde soort stories ook oor die oorsprong van die pretzel, die croissant en die Weense koffiehuise vertel is. 'n Nou verwante gebak het sy oorsprong in Slowakye, waar dit beugel genoem en met neute of papawer gevul word.
Joodse immigrante het die resep in die 1880's na Noord-Amerika saamgebring, waar die naam na die Engelse bagel en Franse beguel verander is. Die eerste kommersiële bagel-masjien is vanaf die begin van die 20ste eeu deur die Thompsons, 'n Joodse gesin van Oos-Europese herkoms, en hulle Thompson Bagel Machine Corporation in Los Angeles ontwikkel en in 1960 gepatenteer.
Die eerste outomatiese bagel-vormers is in 1963 in New Haven (Connecticut), Buffalo en St. Louis (Missouri) in bedryf gestel. Die groeiende bagel-bedryf buite die tradisionele "bagel-stad" New York het sy produkte in toenemende mate ook in dié stad bemark en sodoende die vakbonde van bagel-bakkers verswak. Industriële outomatisering het die produksie skerp laat styg.
Een van die tradisionele bagel-bakkerye, wat sedert 1927 in familiebesit was en ook as die eerste onderneming 'n outomatiese bagel-vormer geïnstalleer het, Lender's Bagels in New Haven, was teen die middel van die 1980's so suksesvol op die Amerikaanse mark dat hulle eers deur Kraft en later deur Kellogg's oorgeneem is. Die bagel het nou selfs begin om geleidelik ander tradisionele ontbyt-gebaksoorte soos byvoorbeeld graankos, oliebolle en croissant te vervang.