cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gqeberha
Vroeë geskiedenis
Winde was 'n belangrike weersfaktor vir seevaarders, en so het die Portugese gereeld op die seisoen met gunstige winde gewag voordat hulle vanaf Algoabaai ooswaarts geseil het, terwyl Portugese skepe uit Goa juis in dié seisoen Delagoa aangedoen het wanneer winde gunstig genoeg vir hul terugvaart was.
Seehawe van die Oos-Kaap
Gedurende die eerste Britse besetting van die Kaapkolonie tydens die Napoleontiese Oorloë is 'n steenfort in die gebied gebou wat ter ere van prins Frederick, hertog van York en Albany, Fort Frederick genoem is. Die fort is opgerig om die kusstreek teen 'n moontlike landing van Franse troepe te verdedig en het dus 'n goeie uitsig oor die plek gebied wat later as Port Elizabeth bekend sou staan. Die fort is later tot monument verklaar. Dit is die oudste klipgebou in die Oos-Kaap asook die oudste permanente struktuur wat nog bestaan.
In 1804 is die nabygeleë nedersetting Uitenhage langs die Swartkopsrivier gestig. Die dorp was nie ver van die riviermonding in Algoabaai af geleë nie en het destyds deel uitgemaak van die Graaff-Reinet-distrik. In 2001 is Uitenhage saam met Gqeberha en Despatch by die nuwe Nelson Mandelabaai Munisipaliteit ingesluit.
Die plaas Strandfontein, waaruit later die voorstad Somerstrand sou ontwikkel, was tussen 1814 en 1821 in besit van die latere Voortrekkerleier Piet Retief wat in 1837 tydens onderhandelinge oor grond saam met 500 mans, vroue en kinders deur die Zoeloekoning Dingaan vermoor is. Later het Frederik Korsten, na wie 'n ander voorstad van Port Elizabeth genoem is, op dié plaas geboer.
In 1820 het sowat 4 000 Britse setlaars hulle met steun van die regering van die Kaapkolonie in die gebied gevestig, Duitse immigrante het sowat drie dekades later gevolg. Die volksplanting was daarop gemik om die grensgebied tussen die kolonie en die stamland van die Xhosa te stabiliseer. Port Elizabeth is in hierdie tydperk deur Sir Rufane Shaw Donkin, die waanemende goewerneur van die Kaapkolonie, as 'n seehawe gestig en na sy vrou Elizabeth genoem wat in 1818 in Indië oorlede is. 'n Steenpiramide in die stedelike park Donkin Reserve herinner aan Elizabeth Donkin.
Die Apostoliese Vikariaat van die Kaap die Goeie Hoop is in 1847 hier gestig, en in 1861 het Port Elizabeth die status van selfregerende munisipaliteit gekry. Die nedersetting het vinnig gegroei en 'n kosmopolitiese bevolking van Europeërs, Kaapse Maleiers en ander immigrante gehuisves. Die bou van 'n spoorwegverbinding na Kimberley in 1873 het Port Elizabeth se groei verder aangewakker. Die Kaapse Regeringsspoorweë is in 1872 deur premier John Molteno gestig, en danksy die massiewe uitbreiding van die provinsiale spoorwegnetwerk in die volgende jare het Port Elizabeth se belangrikheid as seehawe vir die Kaapse binneland en handelsentrum verder toegeneem.
Teen die middel van die 19de eeu was Port Elizabeth se ekonomie op primêre nywerhede en die handelsbedryf gebaseer. So het hier onder meer wolwasserye en looierye ontstaan, terwyl in plaaslike fabrieke 'n verskeidenheid verbruiksgoedere soos kerse, vuurhoutjies, sigarette en leerware vervaardig is. Die groeiende nywerheidsektor en werksmoontlikhede het Europese immigrante net soos talle swartes na die stad gelok.
Tydens die Tweede Vryheidsoorlog was Port Elizabeth se hawe 'n belangrike vervoerpunt vir soldate, perde en materiale wat met treine na die frontlinie vervoer is. Terwyl die stad nie regstreeks deur die oorlogshandelinge geraak is nie, het baie oorlugsvlugtelinge na Port Elizabeth gestroom, waaronder Afrikanervroue en -kinders wat deur die Britse owerheid in 'n konsentrasiekamp geïnterneer is. Ná die oorlog is die Perdstandbeeld ter ere van die duisende perde en muile opgerig wat tydens die konflik gesterf het.
Tot in die 20ste eeu het Port Elizabeth 'n sterk Britse karakter gehad. So het die 4 900 Afrikaanssprekendes in die magistraatsdistrik Port Elizabeth in 1918 'n getalsminderheid teenoor tagtig persent Engelssprekende blankes gevorm. Die plaaslike bevolking was derhalwe merendeels lojaal aan die Britse Ryk.
Port Elizabeth was al vroeg 'n sentrum van swart politieke bewegings en vakbonde. Die Industrial and Commercial Workers' Union of South Africa (I.C.U.), wat in 1919 deur Clements Kadalie, 'n boorling van Njassaland, met slegs 24 lede gestig is en waarvan in Februarie 1920 'n Port Elizabethse afdeling ontstaan het, het nog in dieselfde jaar 'n suksesvolle staking van ongeskoolde werkers georganiseer oor 'n loonverhoging van 6d per dag.
Port Elizabeth in die apartheidjare
In die tyd van die Nasionale Party-bewind is ook Gqeberha deur die apartheidbeleid geraak. In 1962 is met die gedwonge verskuiwing van nieblanke inwoners volgens die Groepsgebiedewet en die oprigting van etniese woonbuurte begin. Die hele Suideinde-distrik, wat oorspronklik deur verskillende bevolkingsgroepe bewoon is, is in 1965 ontruim en gesloop om plek te maak vir eiendomsontwikkeling. Vir die Indiërgemeenskap is Malabar as etniese woonbuurt ontwikkel, terwyl bruin bewoners in New Brighton hervestig is. Verskuiwings het voortgeduur tot en met 1975.
Steve Biko, 'n plaaslike swart anti-apartheidaktivis, is deur veiligheidsmagte in Gqeberha ondervra en gemartel voordat hy na Pretoria geneem is waar hy oorlede is. Ander bekende slagoffers van dié tydperk sluit die sogenaamde Cradock-vier (Matthew Goniwe, Fort Calata, Sparrow Mkonto en Sicelo Mhlauli) wat in 1985 naby die stad vermoor is, en George Botha, 'n hoërskool-onderwyser, in.
In laat 1984 het politieke spanninge in die gebied hand oor hand toegeneem nadat die motorbedryf in 'n resessie gedompel en die omliggende landboustreke deur 'n ernstige droogte geteister is. Duisende het na die stad begin stroom waar die swart werkloosheidsyfer al 'n rekordvlak van vyftig persent bereik het en groot getalle inwoners in krotbuurte rondom die blanke stad gevestig is. In Maart 1985 is wegblyaksies in Port Elizabeth en Uitenhage georganiseer.
Gqeberha in die nuwe Suid-Afrika
Sedert die eerste demokratiese verkiesings in 1994 is Port Elizabeth deur dieselfde moeilike vraagstukke in die gesig gestaar soos die res van die land. Die gebrek aan buitelandse en regeringsbeleggings, die impak van die MIV/vigs-pandemie en hoë vlakke van geweld en misdaad gooi 'n skadu oor Nelson Mandelabaai. Die industriële ontwikkelingsone van Coega, wat teen 'n koste van R20 miljard ontstaan het, het nie tot die verwagte ekonomiese groei gelei nie.
In 2001 is die Nelson Mandelabaai Metropolitaanse Munisipaliteit gevorm wat Port Elizabeth, die nabygeleë nedersettings Uitenhage en Despatch asook landelike gebiede in die omgewing in een administratiewe eenheid met 'n bevolking van meer as 1,3 miljoen verenig het. Die naam is ter ere van Suid-Afrika se eerste swart president, Nelson Mandela, gekies.
Gqeberha se hawe, middestad en waterfront is ter geleentheid van die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010 herontwikkel. Tydens die Sokker-Wêreldbekertoernooi is agt sokkerwedstryde in die Nelson Mandelabaaistadion aangebied, soveel as tydens die Afrikanasiesbeker 2013. Vandag is Port Elizabeth die sentrum van die Suid-Afrikaanse motornywerheid en tegelykertyd 'n gewilde vakansiebestemming.
Op 18 Mei 2015 is Danny Jordaan, hoof van Suid-Afrika se reëlingskomitee vir die FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010, as Port Elizabeth se burgemeester aangestel. Tussen 18 Augustus 2016 en 27 Augustus 2018 het Athol Trollip as burgemeester van Port Elizabeth gedien nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016 gelei het. Die DA het 'n koalisieregering met die Afrika Christen Demokratiese Party, Congress of the People en die United Democratic Movement gevorm. Tydens Athol Trollip se ampstermyn is verskeie mosies van wantroue deur die opposisie ingedien, veral deur die Ekonomiese Vryheidsvegters. Vanaf 27 Augustus 2018 het Mongameli Bobani van die United Democratic Movement as burgemeester van Gqeberha gedien, nadat Athol Trollip uit dié amp verwyder is. Bobani is op 5 Desember 2019 self uit die amp verwyder, nadat hy vroeër vyf mosies van wantroue oorstaan het. Op 22 November 2021 is Eugene Johnson van die African National Congress as nuwe burgemeester verkies. Sy is egter op 21 September 2022 in 'n mosie van wantroue afgesit en deur Retief Odendaal van die DA vervang.
Ekonomie
Gqeberha is die belangrikste nedersetting in die Nelson Mandelabaai Munisipaliteit, die ekonomiese kragpunt van die Oos-Kaap wat meer as 35 persent van dié provinsie se bruto binnelandse produk (BBP) oplewer.
Alhoewel die plaaslike produksiesyfers beskeie is in vergelyking met oorsese lande, dra Gqeberha die trotse bynaam "Detroit van Suid-Afrika". In Gqeberha en die dorp Uitenhage het vervaardigers soos General Motors, Volkswagen, Ford, Continental Tires, Johnson & Johnson en baie ander nywerhede vir die plaaslike Suid-Afrikaanse mark opgerig. Dit was ook Port Elizabeth waar in 1896 die eerste motor wat ooit op Suid-Afrikaanse paaie gery het – 'n Benz Velo uit Duitsland – aangekom het. Dit is per trein na die Zuid-Afrikaansche Republiek vervoer en op 4 Januarie 1897 in Pretoria aan president Paul Kruger vertoon.
Die motorbedryf, wat 26 persent van die Oos-Kaap se BBP oplewer, stimuleer ook die vestiging van ander ondernemings, wat hoofsaaklik komponente vir motors vervaardig. So het Hi-Tech Automotive & Superformance en Perana Performance Group hul hoofkwartiere in die stad. Die belangrikste motorvervaardiger in Gqeberha is General Motors sedert hul die handelsmerk GM Ranger in die 1960's geskep het. Tans word Isuzubakkies in die plaaslike GM-aanleg vervaardig.
Die dienstesektor steun veral op inligtings- en kommunikasietegnologie en die uitplasing van sakeprosesse. Die opening van 'n nuwe filmkantoor het die weg gebaan vir meer beleggings in die plaaslike rolprentbedryf.
Daar word verwag dat hernieubare energie tot die vinnigste groeiende sleutelbedryf in die gebied sal ontwikkel, onder meer danksy die steun van regeringskant.
Infrastruktuur
Die Port Elizabeth-lughawe bied verbindings na ander nasionale bestemmings en is die vierde besigste lughawe in Suid-Afrika na Johannesburg se O.R. Tambo Internasionale Lughawe, Durban se Koning Shaka Internasionale Lughawe en die Kaapstad Internasionale Lughawe. Die N2-nasionale pad verbind die stad met Durban, Oos-Londen en Kaapstad via George. Die stad is ook met 'n geëlektrifiseerde spoorlyn verbind aan die nasionale spoornetwerk en PRASA se Shosholoza Meyl verbind Gqeberha met Johannesburg via Bloemfontein. Gqeberha se ou seehawe beskik oor 'n oppervlak van 115 hektaar en meer as 3 400 meter se kaaigeriewe. Dit hanteer naas motors veral vrugte en mangaanuitvoere. 'n Tweede diepseehawe, Ngqura (uitgespreek as Coega), is voltooi en sal na verwagting die vestiging van nuwe nywerhede in die gebied bevorder.
Seehawe
Algoabaai het aanvanklik min beskerming vir skepe gebied. In 1837 het die boubedrywighede vir die eerste hawehoof begin waarvoor onder meer die oorblyfsels van 'n skeepswrak gebruik is. Hierdie vroeë kaai, wat in 1841 voltooi is, het oor 'n lengte van 147 meter uit hout bestaan, die res van 63 meter is van steen gebou. In 1841 is die kaai deur 'n storm vernietig.
'n Breekwater met 'n lengte van 400 meter, wat in die 1860's by die monding van die Baakensrivier gebou is, het onder meer weens sandafsettings onbruikbaar geword. Die huidige hoofbreekwater het tussen 1922 en 1933 ontstaan, en vervolgens kon ook groter stoomskepe in Port Elizabeth-hawe aandoen. Verdere uitbreidingswerk het in 1975 begin. Die breekwater is verleng en 'n toegangskanaal met 'n lengte van 3 kilometer is gegrawe.
Lughawe
Port Elizabeth-lughawe, vroeër bekend as H.F. Verwoerd-lughawe, is sowat twee myl suid van die sakekern net buite die voorstad Walmer geleë. 'n Rit na die lughawe neem van die meeste stadsbuurte minder as tien minute, en derhalwe word dit dikwels die "Tien-minute-lughawe" genoem. Die lughawe word, net soos nege ander groot lughawens in die land, deur die Lughawemaatskappy van Suid-Afrika (ACSA) bedryf en huisves dele van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum.
Die lughawe hanteer jaarliks meer as een miljoen passasiers en 800 ton vrag, waaronder blomme, bevrore kreef, vleis, volstruisvelle en sampioene. Die sentrale terminaal is ter geleentheid van die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010 uitgebrei vir 'n maksimum kapasiteit van twee miljoen passasiers per jaar.
Die lughawe is oorspronklik in 1929 deur luitenant-kolonel Miller gestig wat 'n vliegveld vir sy lugposdiens tussen Port Elizabeth en Kaapstad benodig het. Toe dit in 1936 amptelik as lughawe geopen is, het dit oor 'n enkele aanloop- en landingsbaan beskik.
Old Grey Institute
Gedurende die 1850's het Sir George Grey, goewerneur van die Kaapkolonie (1854–1861), 'n leidende rol by die stigting van opvoedkundige instellings dwarsoor die kolonie gespeel. Danksy die inisiatief van John Paterson, een van Port Elizabeth se eerste raadslede, het die munisipaliteit 'n leë erf op die heuwelpiek teenoor die Donkin-reservaat oorgeneem om 'n hoërskool op te rig. Die skool is in laat 1858 ingewy en as waardering van die goewerneur se bydrae tot die onderwys in die Kaapkolonie Grey Institute genoem.
Laerskoolklasse is vanaf Januarie 1859 aangebied, en in April van dié jaar is ook die hoërskool formeel geopen. In 1875 is 'n kloktoring by die bestaande geboue gevoeg wat van die gebouekompleks 'n bekende baken in die stad gemaak het. Soos die skool gegroei het, het sy fasiliteite uiteindelik in 1914 te klein geraak, en die hoërskool is na sy huidige terrein verskuif waar dit as Albert Jackson-skool bekend staan. Die ou kompleks het verder as voorbereidende skool gedien. Dit is op 10 Desember 1976 as nasionale monument aangewys.
Tersiêre instellings
Die Universiteit van Port Elizabeth, wat in 1964 as die enigste tweetalige Afrikaans-Engelse universiteit in Suid-Afrika gestig is en oor 'n kampus van sowat 800 hektaar beskik, vorm vanaf die jaar 2005 saam met die voormalige Technikon van Port Elizabeth en die Vista-Universiteit die nuwe Nelson Mandela-universiteit (NMU). Dit is die grootste universiteit in die oostelike en suidelike Kaapgebied met sowat 24 000 studente in sewe fakulteite en op agt kampusse.
Boukuns
Port Elizabeth se boukuns weerspieël die Europese invloed. Hier word die meeste Art Deco-geboue in Suid-Afrika aangetref, naas die oorheersende Victoriaanse en Edwardiaanse boustyle en voorbeelde van Kaaps-Hollandse argitektuur.
Die hoogste gebou in die stad op 86,85 meter is Sanport 140 (ook bekend as Sanlamgebou), 'n kantoorgebou met 22 verdiepings wat in die modernistiese styl ontwerp en in 1976 voltooi is. Ook die meeste ander veelverdiepinggeboue in Gqeberha is modernistiese strukture, soos die hoofgebou van die Nelson Mandela-universiteit (82,5 meter, 21 verdiepings), die woonstelgebou The Beaches (69,7 meter, 20 verdiepings) en die nuwe Poskantoorgebou wat in 1991 voltooi is (75 meter, 19 verdiepings).
Die besige Boardwalk-sentrum wes van die stad in Somerstrand is 'n voorbeeld van moderne winkelsentrum-argitektuur en huisves naas winkels ook 'n kasino en restaurante.
Oorsig
Volgens die sensus van 2011 het Gqeberha 'n bevolking van 312 392, van wie 37,8 persent wittes, 30,6 persent swartes, 27 persent bruines en 3,2 persent Asiërs was.
Afrikaans is die belangrikste huistaal in die stad wat deur 40,2 persent van sy bewoners gebesig word. Die twee ander groot huistale is Engels (33,3 persent) en Xhosa (22,2 persent).
Joodse gemeenskap
Joodse families het saam met die 1820-Setlaars na Suid-Afrika gekom. ’n Gemeente is in 1861 of ’62 gestig en die eerste sinagoge (’n omskepte Lutherse kerk) in 1862 aangeskaf. Port Elizabeth het ’n belangrike sentrum van die wolbedryf geword waarin Joodse handelaars, veral die Mosenthal-broers, ’n belangrike rol gespeel het. Hyman Henry Salomon was burgemeester van 1873–’75 en Max Gumpert in 1900. Die eerste Joodse predikante van die Baai was Samuel Rapaport van 1873–’94, Jacob Philips van 1897–1912 en Abraham Levy van 1912–’54 (met ’n kort onderbreking). In 1923 is Adolph Schauder, handelaar en nyweraar, tot die stadsraad verkies en langer as 40 jaar lid gebly. Hy het as burgemeester gedien van 1940–’42. ’n Township vir bruin mense is Schauderville genoem ter ere van sy werk onder die gekleurde inwoners. Hy was ook enkele jare lank president van die Ortodokse Hebreeuse Gemeente. Solly Rubin het van 1972–’73 as burgemeester gedien.
Die hoofkwartier van die Oos-Kaapse Komitee van die Joodse Raad van Afgevaardigdes en die Oostelike Provinsie-Sionistiese Raad is in Port Elizabeth. Die stad se Joodse bevolking het in 1969 2 811 (1,1%) van die algemene bevolking) getel, maar het teen 2004 afgeneem tot net 450.
Port Elizabeth se tweede sinagoge, die Raleigh-sinagoge in die straat met dieselfde naam, is in 1912 in die Art Noveau-styl deur Orlando Middleton ontwerp. Dit was in gebruik tot 1954. Die sinagoge is in 1986 tot 'n nasionale gedenkwaardigheid verklaar en in die Joodse Pioniersgedenkmuseum omskep, wat elke Sondag van 10:00 tot 12:00 oop is.
Sport
Gqeberha bied baie geriewe wat sportsoorte soos krieket, rugby, atletiek, sokker en veldhokkie kan aanbied. Sy kusligging maak die stad ook vir watersport geskik.
Gqeberha se St. Georgespark is 'n toetskrieketstadion en huisves gereeld internasionale krieketwedstryde van die Proteas, Suid-Afrika se nasionale krieketspan. Dit is die oudste krieketveld in Suid-Afrika en hier is die eerste toetswedstryd buite Australië en Engeland, tussen Suid-Afrika en Engeland op 12 en 13 Maart 1889 gespeel. Die Warriors, 'n franchise-krieketspan in Suid-Afrika, het hul tuiste in Port Elizabeth gehad. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind. Die stadion is ook bekend vir sy blaasorkes wat aanhangers by die Proteas-spele vermaak. Tydens die Krieketwêreldbeker 2003 is vyf wedstryde op Gqeberha se St. Georgespark aangebied.
In Desember 2011 het die Nelson Mandelabaaistadion die nuwe tuiste van die Suid-Afrika Sewes, die land se afdeling van die jaarlikse Wêreldrugby Sewesreeks in sewesrugby, geword. Die geleentheid is voorheen in drie ander stede aangebied, naamlik Stellenbosch, Durban en George. Tussen 2011 en 2015 is dit jaarliks in Gqeberha gehou. Sedertdien word dit in Kaapstad beslis.
Die stad se vernaamste sokkerspan is Chippa United wat in die Premier Sokkerliga meeding en die Nelson Mandelabaaistadion as hul tuisveld gebruik. Van die vorige klubs wat in die land se topvlak gespeel het, sluit in Bay United, Michau Warriors, Port Elizabeth Blackpool, Hotspur FC, Port Elizabeth City en Westview Apollon. Die ou Boet Erasmus-stadion is in 2010 deur die nuwe Nelson Mandelabaaistadion vervang en het voorheen drie wedstryde tydens die Rugbywêreldbeker 1995 en sewe wedstryde tydens die Afrikanasiesbeker 1996 aangebied.
John Key
Sir John Phillip Key (gebore 9 Augustus 1961) is 'n voormalige politikus in Nieu-Seeland wat van 2008 tot 2016 as die 38ste premier van Nieu-Seeland gedien het en van 2006 tot 2016 as leier van die Nieu-Seelandse Nasionale Party. Key het in Desember 2016 uit albei poste bedank en die politiek verlaat, en is as voorsitter in verskeie Nieu-Seelandse korporasies aangestel in die raad van direkteure.
Key is in Auckland gebore voordat hy in Christchurch verhuis het. Hy het die Universiteit van Canterbury bygewoon en in 1981 gegradueer met 'n Baccalaureus Commercie. Hy het 'n loopbaan in die buitelandse valutamark in Nieu-Seeland begin voordat hy oorsee getrek het om vir Merrill Lynch te werk, waarin hy in 1995 hoof van buitelandse valuta geword het, 'n pos wat hy ses jaar lank sou beklee. In 1999 word hy tot lid van die buitelandse valutakomitee van die Federale Reserwebank van New York aangestel tot hy in 2001 vertrek het.
Abugida
’n Abugida (van Ge'ez: አቡጊዳ ’äbugida) of alfasillabiese skrif is ’n skryfstelsel waarin opeenvolgende konsonante en klinkers as ’n eenheid geskryf word: elke eenheid is gebaseer op ’n konsonant, en die aanduiding van die klinker is verpligtend, maar sekondêr. Dit verskil van ’n alfabet, waarin klinkers dieselfde status as konsonante het, en van ’n abjad, waarin klinkers afwesig of opsioneel is. (In informele situasies word al drie skryfstelsels alfabette genoem.) Abugidas sluit die uitgebreide Brahmi-skriffamilie van Suid- en Suidoos-Asië in.
John Key
As premier het Key die vyfde nasionale regering van Nieu-Seeland gelei wat aan die begin van die resessie in die laat 2000's in 2008 in die regering toegetree het. In sy eerste termyn het Key se regering 'n styging in die GST en persoonlike belastingverlagings geïmplementeer. In Februarie 2011 het 'n groot aardbewing in Christchurch, die land se tweede grootste stad, die nasionale ekonomie aansienlik beïnvloed en die regering het die antwoord op die Canterbury-aardbewingherstelowerheid gevorm. In die tweede termyn het Key se regering 'n beleid van gedeeltelike privatisering van vyf ondernemings in staatsbesit geïmplementeer, terwyl kiesers in 'n referendum oor die kwessie wat deur die burgers geïnisieer is, teen die beleid gekant was. In die buitelandse beleid het Key Personeel van die Weermag van Nieu-Seeland onttrek uit hul ontplooiing in die oorlog in Afghanistan, die Wellington-verklaring met die Verenigde State onderteken en aangedring op meer lande om by die Trans-Stille Oseaan-vennootskap aan te sluit.
Abugida
Die term "abugida" is in 1990 deur die taalkundige Peter T. Daniels voorgestel vir dié skryfstelsel. Dit is ’n Ethiopiese naam van die Ge'ez-skrif, ’ä bu gi da – die eerste letters van die skrif. Soos wat Daniels die woord gebruik, verskil ’n abugida van ’n lettergreepskrif deurdat daar in laasgenoemde geen sistematiese grafiese ooreenkoms tussen foneties verwante simbole is nie. Die term "alfasillabiese skrif" is in 1997 deur die taalkundige William Bright voorgestel om die idee oor te dra dat dié soort skrif eienskappe van beide ’n alfabet en sillabiese skrif (lettergreepskrif) het.
Beskrywing
In die algemeen stel ’n letter in ’n abugida ’n konsonant voor. Letters word in ’n lyn geskryf, gewoonlik van links na regs. Klinkers word aangedui deur die konsonant te verander, óf deur ’n leesteken óf deur ’n verandering aan die konsonant self.
Daar is drie hoofsoorte abugidas, wat ingedeel word volgens die manier waarop die klinker aangedui word: deur leestekens, distorsie of oriëntasie.
George Cole (akteur)
George Cole (22 April 1925 – 5 Augustus 2015) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente A Christmas Carol (1951), Quentin Durward (1955), en Cleopatra (1963), en in die televisiereeks Minder (1979).
Sarel du Plessis
duimnael|regs|180px|Ds. Sarel du Plessis, 1957.
Pleknaamsveranderinge in Tanzanië
Hier volg 'n lys van plekke in Tanzanië waar van die name verander is:
Sarel du Plessis
Ds. Sarel Petrus du Plessis (distr. Uniondale, 11 Junie 1922 – Lyttelton, 30 November 2006) was 'n leraar in nege gemeentes van die Nederduitse Gereformeerde Kerk en vir 'n kort ruk tussenin skakelbeampte van die M.T.R. Smit-kinderoord op Ugie in Griekwaland-Oos.
Kinderjare en roeping
Du Plessis is op die plaas Mieliehoek in die distrik Uniondale gebore. Sy vader was Christiaan Lourens du Plessis en sy moeder Andriesa Petronella Nortjé, boeremense wat onder moeilike omstandighede 'n bestaan gevoer het. Voor Petrus, soos sy ouers hom genoem het, skool toe gegaan het, het hulle na Rietvlei, sy oupa aan vaderskant, Christiaan Lourens du Plessis, se plaas getrek. In 1929 het hy met sy skoolopleiding op Rooiplaas begin, en daarna was hy 'n leerling aan die Laerskool Uniondale tot in 1935, toe sy pa hom uit die skool gehaal het om te gaan boer.
Du Plessis was van kleins af lief vir die boerdery, maar, soos dr. Gerdrie van der Merwe dit stel in sy lewensberig in die NG Kerk se jaarboek van 2009, "die Here het hom in 1940 baie duidelik vir die bediening geroep terwyl hy op die uieland gewerk het." Sy pa was gekant teen sy besluit, maar sy ma het hom aangemoedig, en so is hy terug na Uniondale waar hy sy roeping met ds. A.M.H. Koornhof gaan bespreek het. Ds Koornhof het hom daarvan verseker dis die Here wat hom roep om predikant te word.
Matriek en naskoolse opleiding
Gevolglik is Du Plessis op 19 terug skool toe op Uniondale, waar hy in 1943 gematrikuleer en die volgende jaar met sy B.A.-Admissiegraad op Stellenbosch begin het. Omdat sy ouers nie vermoënd was nie, moes hy sy studie met ’n skamele £8 en 10 sjielings vir die hele jaar aandurf. Deur middel van beurse en ander geldelike hulp kon hy sy studie wel voltooi. Aan Maties het sy pad gekruis met interessante mense; in 'n stadium was sy kamermaat Johannes Degenaar, later 'n bekende professor in filosofie. Sarel het in 1950 'n M.A.-graad in sielkunde verwerf en is in dieselfde jaar in die Groote Kerk in Kaapstad as proponent gelegitimeer. Later het hy ook die M.Th.-graad in persoonlike sielesorg onder leiding van prof. G.B.A. Gerdener ontvang.
Sy eerste twee gemeentes
duimnael|regs|180px|Ds. Du Plessis toe hy leraar was van die [[NG gemeente Germiston|moedergemeente Germiston.]]
Du Plessis het eers afloswerk in die NG gemeente Villiersdorp gedoen, tot hy na die NG gemeente Klipriviersberg in die suide van Johannesburg beroep is. Hy is op 23 Februarie 1951 daar ontvang en bevestig. Op 16 September 1953 is ds. Du Plessis as medeleraar na die NG moedergemeente in Germiston beroep. Hy is die naweek van die 27, 28 en 29 November in die gemeente bevestig en ontvang. Onmiddellik ná sy aankoms het hy en ds. Krige hulle begin beywer vir die bou van 'n nuwe en doeltreffender saal. 'n Saalboufonds is in die lewe geroep en verskillende funksies is gehou vir geldinsamleing. Die kerkraad het besluit om hierdie saal self te bou deur middel van 'n voorman en vakmanne onder toesig van 'n argitek. Ouderling A.S. Markgraaff sou die voorman wees en Jan Koelewyn die argitek.
Op Saterdag 25 September 1954 is begin om die ou saal af te breek en op Saterdag 9 Oktober het die uitgrawing van die nuwe saal se fondasie begin. Hiermee was feitlik die hele gemeente behulpsaam. Op 26 Februarie 1955 het die hoeksteenlegging plaasgevind. Die ou hoeksteen, wat destyds deur genl. C.F. Beyers gelê is, is in die voorportaal van die saal deur 'n broerskind van genl. Beyers herlê. Die nuwe Eendragsaal is op Vrydag 12 Augustus 1955 feestelik ingewy. By daardie geleentheid was ds. Du Plessis se boodskap aan die gemeente: “Daar 'n gemeente nie elke dag 'n Kerk en 'n Kerksaal bou nie, is dit wenslik vir elke gemeente om die beste kerkgebou op te rig, sowel as die beste en gerieflikste kerksaal. En insonderheid aan hierdie laasgenoemde is sekerlik voldoen met die oprig van hierdie kerksaal. Daarom wil ons as leraars, vir u as kerkraad en gemeente ook van harte gelukwens met hierdie mylpaal wat bereik is. Mag hierdie saal, met alle funksies en verrigtinge wat daarin sal plaasvind, bydra om die eenheidsgevoel van die gemeentelede te bevorder. Mag hierdie saal ook insonderheid die byeenkomplek wees van die groot skaar van jongmense van ons gemeente. Maar bowenal, mag in alles wat in hierdie saal sal plaasvind, die Naam van die Here verheerlik word."
Ná langer as twee en 'n halwe jaar is op 22 Junie 1956 van ds. Du Plessis afskeid geneem nadat hy 'n beroep na Boksburg-Noord aanvaar het. Demissie is op Sondag 24 Junie ná die oggenddiens aan hom verleen.
Nog sewe gemeentes
duimnael|regs|270px|Die [[NG gemeente Boksburg-Noord|NG kerk Boksburg-Noord, ook bekend as die "Voortrekkerkerk op die Pad van Suid-Afrika".]]
In Boksburg-Noord het ds. Du Plessis 'n besonder geseënde bediening beleef. Ná 'n paar maande het hy 'n beroep na die NG gemeente Luipaardsvlei, by Krugersdorp, aanvaar, waar in sy dienstyd 'n nuwe kerkgebou opgerig is.
Op 11 Junie 1961 het hy sy intreepreek in die NG gemeente Jeppestown in die ooste van Johannesburg gelewer, maar in 1963 word hy 'n skakelbeampte by die M.T.R. Smit-kinderoord op Ugie in Griekwaland-Oos. Ds Du Plessis het daarna, in 1964, leraar van die NG gemeente Randfontein geword, in 1969 leraar van die NG gemeente Pretoria-Wes. In 1972 aanvaar hy beroep na sy voorlaaste gemeente, George-Bergsig, wat pas afgestig het van die NG moedergemeente op George. In 1976 het hy 'n beroep aanvaar na die NG gemeente Westonaria, waar hy op 7 Mei 1986 sy emeritaat aanvaar het.
Aftrede en dood
Die Du Plessis-egpaar het in hulle strandhuis op Tergniet by Grootbrakrivier afgetree, maar ná twee jaar na 'n aftreeoord in Pretoria-Noord verhuis. Hierna het hulle in Kimberley en op Bronkhorstspruit gewoon en sedert 27 Februarie 1998 in 'n aftreeoord in Lyttelton, suid van Pretoria.
Ds. Du Plessis is op 30 November 2006 oorlede en uit die NG gemeente Boksburg-Noord begrawe, een van sy vorige gemeentes. Ds. G. Booy het 'n troosdiens uit Jesaja 43 gelei, en die gedeelte by die graf is deur ds. E.J. Zeelie waargeneem. Daar is getuig: "Hy sal altyd met Iiefde onthou word deur elkeen wat sy pad gekruis het, ongeag of dit uit 'n beradings- of vriendskapsoogpunt gedoen is."
Kenmerk-alfabet
’n Kenmerk-alfabet is ’n skryfstelsel waarin simbole nie foneme voorstel nie, maar spraakklanke of onderskeidende kenmerke van foneme. So is ’n bry-/r/ en gewone /r/ variante/kenmerke van dieselfde foneem en in ’n kenmerk-alfabet sal daar aparte letters vir hulle wees omdat hulle verskillend uitgespreek word. Die term "kenmerk-alfabet" is deur die taalkundige Geoffrey Sampson voorgestel om die Hangoel-stelsel (vir Koreaans) en Pitman-snelskrif te beskryf.
Ander alfabette kan ook beperkte kenmerk-elemente hê. Baie tale wat die Latynse alfabet gebruik, maak gebruik van bykomende letters met leestekens wat soms as aparte letters beskou word. Die Poolse alfabet dui byvoorbeeld ’n palatale uitspraak van sekere konsonante met ’n akuut aan. Die Turkse alfabet gebruik ’n kol of twee bo ’n klinker om aan te dui dit is ’n voorklinker. Die Internasionale Fonetiese Alfabet (IFA) het ook kenmerk-elemente, byvoorbeeld die hakies en stertjies wat kenmerkend is van implosiewe,, en retroflekse konsonante,.
Phillip de Bruyn
Lewe en Werk
Phillip de Bruyn is in 1926 gebore. Hy lei ’n avontuurlike lewe en reis in dele van Afrika, Europa, die Ooste, Noord-Amerika en Suid-Amerika. Nadat hy vir ’n tyd as joernalis in Londen werk, aanvaar hy ’n pos in die reklamewese en word die kreatiewe direkteur van ’n Durbanse reklame-agentskap
Skryfwerk
Hy skryf prosa, verse en dramas in Engels en die Afrikaanse roman Wie knabbel die maan? Hierdie roman ondersoek ontnugtering in die huweliksverhouding en die daaropvolgende soeke na opwinding in oppervlakkige seksuele speletjies. Sonder ’n anker lei dit noodwendig tot ’n gevoel van sinloosheid in bestaan en eensaamheid. Die titel sluit aan by die Engelse kinderversie wat vra wie die maan knibbel totdat daar niks oor is nie. Die handeling speel hoofsaaklik af tydens ’n partytjie waarheen die gasheer ’n groep kwasi-intellektuele maar verveelde en leë mense nooi. In die verloop van die partytjie borrel die frustrasies van die gaste na bo.
In Engels skryf hy die digbundels The secret place: jazz verse en Bulletin to the rabble. Sy dramas sluit in The scent of darkness, wat in 1965 in Kaapstad opgevoer word, asook Give me besides my daily bread, wat skerp kommentaar lewer op apartheid Suid-Afrika. Die handeling speel af in ’n vlugtelingkamp op die grens van Suid-Afrika, waar die vlugtelinge hulle redes vir wat hulle is en die beweegredes vir hulle aksies gee. Hierdie drama word in 1968 in Durban opgevoer. Take 2 is ’n weergawe van sy lewensreise, veral een vanaf Rio de Janeiro tot by die eiland Rhodos in Griekeland.
HMS Pelorus
Die HMS Pelorus was 'n mynveër van die Britse Vloot tydens die Tweede Wêreldoorlog. Hy is van die Algerine-klas en het onder andere diens gedoen tydens die D-dag-inval oor die Engelse Kanaal. Gedurende 1947 is die skip na Simonstad gestuur; die vlootbasis daar was nog deur die Britse Vloot beheer. Hy is toe herdoop na die HMSAS Maritzburg. Op 21 Januarie 1948 is hy weer herdoop, die keer as die HMSAS Pietermaritzburg. Gedurende 1961 is sy naam verander na die SAS Pietermaritzburg. SAS staan vir Suid-Afrikaanse Skip. Gedurende 1962 is hy vernuwe en kort daarna was hy in 'n botsing betrokke met HMS Leopard, 'n Britse fregat. Een Britse seeman het gesterf. Gedurende 1991 is hy uit diens gestel en is op 19 November 1994 by Miller's Point, Simonsbaai gekelder.
Die wrak was sedertdien 'n gewilde plek vir amateurduikers. Weens vandalisme deur die duikers is die wrak as erfenisterrein verklaar sodat plunderaars vervolg kan word.
Swartstert-dikkop
Die Swartstert-dikkop (Ptereleotris heteroptera) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan, die Indiese Oseaan, die Rooisee en aan die ooskus van Afrika tot by die noorde van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die Spot-tail dartfish.
Identifikasie
Die vis word tot 12 cm lank en is lank en skraal. Die lyf is lig blou-grys met 'n swart kol op die geel stertvin. Daar is 'n iriserende blou ring om die oë‎.
Dominic Coleman
Dominic Coleman (gebore 29 Januarie 1970) is 'n Engelse akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Paddington (2014) en Bridget Jones's Baby (2016), en in die televisiereekse Trollied (2011) en Upstart Crow (2016).
Mxolisi Kaunda
Mxolisi Thomas Kaunda (gebore 6 September 1973) is 'n Suid-Afrikaanse politikus. Sedert September 2019 dien hy as die burgemeester van die eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit. Hy was voor dit betrokke in die KwaZulu-Natalse provinsiale regering waar hy as die LUR vir vervoer, gemeenskapsveiligheid en skakeling vanaf 2016 tot 2019 gedien het. Kaunda was ook 'n lid van die Provinsiale Wetgewer tussen 2009 en 2019. Kaunda is 'n lid van die African National Congress (ANC).
Vroeë lewe en opvoeding
Kaunda is op 6 September 1973 in die dorp Inanda buite Durban in die Natalprovinsie gebore. Hy het op die ouderdom van vyftien by politiek betrokke geraak en gevolglik deel van die Kongres van Suid-Afrikaanse Studente (COSAS) geword. Hy het aan Hoërskool Intshisekelo gematrikuleer, waarna hy aan die Universiteit van Suid-Afrika 'n diploma in bestuur en leierskap van die universiteit verwerf het. Hy het later aan die Universiteit van die Witwatersrand studeer en 'n gevorderde diploma in gevorderde bestuur en openbare leierskap verwerf.
Politieke loopbaan
In 2000 is Kaunda as 'n ANC wykraadslid van die nuutgestigte eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit verkies. Na die 2006-verkiesing is hy ingehuldig as 'n PR raadslid. Hy het op die munisipale subkomitee vir ekonomiese ontwikkeling en markte gedien.
In 2009 verskyn Kaunda op die ANC se kandidatelys vir die KwaZulu-Natalse Provinsiale Wetgewer. Hy is gevolglik verkies en is op 6 Mei 2009 ingehuldig as 'n lid van die wetgewer. Tydens sy eerste termyn as 'n LPW was hy voorsitter van die portefeuljekomitee vir vervoer en lid van die finansies, gemeenskapsveiligheid en skakelkomitee. Hy was ook 'n plaasvervangende lid van die samewerkende regering en tradisionele sake-komitees.
Met sy herverkiesing in 2014, dien hy voort as voorsitter van die vervoerkomitee. Hy het ook 'n lid van die komitee vir ekonomiese ontwikkeling, toerisme en omgewingsake, en gemeenskapsveiligheid en skakelkomitee geword.
In Junie 2016 het die nuutverkose premier Willies Mchunu Kaunda aangewys as die LUR vir vervoer, gemeenskapsveiligheid en skakeling. Sihle Zikalala is in Mei 2019 tot premier verkies en het Kaunda in sy pos behou.
Benewens die feit dat hy verskeie openbare ampte beklee het, het Kaunda ook verskeie leiersposisies in die ANC-Jeugliga (ANCYL) beklee. Hy is in 2004 verkies as die ANCYL Provinsiale Sekretaris en het in die posisie tot 2008 gedien toe hy as ANCYL Provinsiale Voorsitter aangestel is. Hy het daardie pos tot 2010 behou. Hy is sedert 2012 'n lid van die ANC se provinsiale uitvoerende komitee (PEC). Hy is ook 'n lid van die provinsiale werkskomitee (PWC).
Burgemeesterskap
Kaunda is verkies as burgemeester van eThekwini op 6 September 2019. Dit volg nadat die provinsiale ANC vir Zandile Gumede op 13 Augustus herroep het. Sy het haar bedanking op 26 Augustus aangekondig maar dit op 29 Augustus weer teruggetrek. Sy het amptelik op 3 September bedank nadat die ANC druk op haar geplaas het om haar pos te ontruim.
Persoonlike lewe
Kaunda is met Nomzamo getroud en hulle het 4 kinders.
Aloe ukambensis
Aloe ukambensis is 'n aalwyn wat endemies aan die suidooste van Kenia is.
Albert Verwey
duimnael| Albert Verwey deur Jan Veth (1885) duimnael| Albert Verwey deur Jan Veth
Albert Verwey (15 Mei 1865 - 8 Maart 1937) was 'n Nederlandse digter en lid van die Tagtigers. As vertaler en letterkundige historikus het hy 'n belangrike rol gespeel in die literêre lewe van die Nederlande in die laat-19de eeu en vroeë 20ste eeu.
Verwey is in Amsterdam gebore en het sy hele lewe lank met 'n sterk plaaslike aksent gepraat. Beide sy vader en oupa was meubelmakers. In sy jeug het hy albei sy ouers deur tuberkulose verloor. Verwey het vroeg in sy lewe poësie begin skryf. In 1880 het hy gedigte deur Samuel Coleridge, Byron, Shelley en Wordsworth vertaal. Na hoërskool het Verwey by 'n sekuriteitskantoor gewerk. Omdat hy baie bedrewe in Engels was, is die 18-jarige Verwey deur die Nederlandse direkteure van die Maxwell Land-toegif na Cimarron, Nieu-Meksiko uitgenooi om by hulle aan te sluit as vertaler. Sy eerste digbundel (getiteld Persephone, na die Griekse godin) is in 1883 gepubliseer. In 1885 was hy mede-stigter van die tydskrif De Nieuwe Gids, een van die hoof dryfkragte agter die Nederlandse letterkundige herlewing van die 1880's. Verwey het sonnette en ander gedigte bygedra. Hy was 'n hegte vriend van Willem Kloos en daar het 'n romanse tussen die twee digters ontstaan, wat tot op daardie stadium ongehoord was in die Nederlandse letterkunde. Hulle het hul verhouding in 1888 verbreek. In 1889 slaag hy nie sy eksamens in Latyn nie. In dieselfde jaar word sy versamelde gedigte gepubliseer, met vertalings van werke deur Christopher Marlowe.
In 1890 het Verwey getrou en verhuis na Villa Nova in Noordwijk aan Zee. Frederik van Eeden het sy swaer geword. Verwey was betrokke by die versiering van die Beurs van Berlage; 'n "sintese van die kunste". Hy is 'n tyd lank vanweë sy vrou beïnvloed deur Spinozisme en Sosialisme. Hy het hom sedert 1895 gebonde gevoel aan die esoteriese Duitse digter Stefan George, wie se werk hy vertaal het. Verwey het in sommige van sy gedigte besin oor die gruwels van die Eerste Wêreldoorlog. Hy het Duitsland verantwoordelik gehou, en geweier om George se latere idees oor 'n geestelike aristokrasie te aanvaar. In 1922 is sy vertaling van Gulliver se Reise gepubliseer. Verwey was van 1924 tot 1935 professor aan die Rijksuniversiteit Leiden. Verwey het ook middeleeuse poësie vertaal en bevorder.
Alhoewel geen Nederlandse skrywer al ooit die Nobelprys vir Letterkunde gewen het nie is hy een van die Nederlandse skrywers wat deur verskeie indiwidue vir die prys benoem is. Verwey was 'n besonders aktiewe skrywer, en sy korrespondensie (bestaande uit 20,000 briewe) kan besigtig en gelees word by die Universiteit van Amsterdam.
Broncho Billy Anderson
Broncho Billy Anderson (21 Maart 1880 – 20 Januarie 1971) was 'n Amerikaanse regisseur, akteur, en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rol in die rolprent The Son-of-a-Gun (1919).
Zebra-dikkop
Die Zebra-dikkop (Ptereleotris zebra) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan, die Indiese Oseaan, die Rooisee en aan die ooskus van Afrika tot by die noorde van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die Zebra dartfish.
Identifikasie
Die vis word tot 11 cm lank. Die lyf is groenerig-grys met verskeie nou, pienk vertikale strepe waarvan die kante blou is oor die lyf. Daar is 'n persagtige area net onder die oë en op die kieudeksel. Daar is ook blou rante op beide dorsale vinne.
Die vis leef in vlak koraalriwwe in water wat 2 tot 12 m diep is. Hulle leef gewoonlik in groepe saam oor harde substraat. Die mannetjie laat sak die bekkenvinne en klap dit saam tydens paartyd. Hulle vreet hoofsaaklik soöplankton. Hierdie spesie is skaars en skaam.
Grammatikalisering
In die taalkunde is grammatikalisering (ook genoem grammatikalisasie) ŉ proses waarvolgens leksikale items (dit is woorde in hul oorspronklike, letterlike betekenis) stelselmatig ontwikkel om grammatikale merkers te word (woorde wat 'n bepaalde funksie in taal verrig, soos byvoorbeeld 'n hulpwerkwoord wat tempus, aspek of modaliteit merk). Grammatikalisering is ŉ kragtige aspek van taal, aangesien dit nuwe funksiewoorde binne ŉ taal skep deur funksies te skei van hul oorspronklike verbuigings en gebonde konstruksies (bv. inhoudswoorde). Dit is ŉ navorsingsveld binne historiese taalkunde, in die groter studie van taalverandering, wat op spesifieke prosesse van leksikale en grammatikale verandering fokus.
Om die proses beter te begryp moet ŉ onderskeiding getref word tussen leksikale items of inhoudswoorde, wat spesifieke leksikale betekenis het, en grammatikale items of funksiewoorde met min of geen leksikale betekenis, wat ten doel het om die grammatikale  verhoudings tussen verskillende woorde binne ŉ uiting uit te druk. Grammatikalisering is al gedefinieer as "die verandering waarvolgens leksikale terme en konstruksies in sekere linguistiese gevalle ten doel het om grammatikale funksies te verrig, en, na grammatikalisering, voortgaan om nuwe grammatikale funksies te ontwikkel ". Eenvoudig gestel is grammatikalisering die proses waarvolgens ŉ leksikale woord of woordgroep sommige of alle leksikale betekenis verloor en begin om ŉ meer grammatikale rol te vervul. Waar grammatikalisering plaasvind dra naamwoorde en werkwoorde sekere leksikale betekenis wat met tyd gevorm is tot grammatikale items soos huplwerkwoorde, kasus- of naamvalmerkers, verbuigings en voegwoorde.
ŉ Voorbeeld van grammatikalisering is die werkwoord hê wat dui op om te besit, bv. Jan het ŉ kar. In die verledetyd Jan het ŉ kar gekoop kan die werkwoord hê nie volgens sy oorspronklike betekenis verstaan word, maar dit word as hulpwerkwoord bygevoeg en gebruik as tempus- of tydmerker. Grammatikalisering het hier plaasgevind waar die inhoudswoord hê ‘n bykomende funksiewoord geword het. In 'n volgende stap kan die gegrammatikaliseerde woord sy inhoudsfunksie heeltemaal verloor. Dit het bv. in Spaans gebeur waar die werkwoord haber ("hê") net nog as hulpwerkwoord gebruik word en in sy inhoudsfunksie deur tener ("hou") vervang is.
Maytenus
Maytenus is 'n genus wat behoort tot die familie Celastraceae. Plante van die genus het nie dorings nie. Die blare is enkelvoudig en spiraalvormig gerangskik en die blomme is tweeslagtig. Die vrugte is byna rond en tot 10 mm in deursnee en bars oop wanneer hulle ryp is. Dan word sade ontbloot wat gedeeltelik of heeltemal met 'n dun oranje of wit doppie of aril bedek is.
Daar is 177 spesies wat tot die genus hoort.
Suid-Afrikaanse spesies
Van die Suid-Afrikaanse spesies is:
Geheueloosheid
In waarskynlikheidsleer is geheueloosheid 'n eienskap van sekere waarskynlikheidsverspreidings: die eksponensiële verspreidings en die meetkundige verspreidings.
Diskrete geheueloosheid
Veronderstel X is 'n diskrete willekeurige veranderlike met 'n waarde in die versameling { 0, 1, 2, ... } of in die versameling { 1, 2, 3, ... }. Die waarskynlikheidsverspreiding van X is geheueloos as vir enige x, y in { 0, 1, 2, ... } of in { 1, 2, 3, ... }, (soos die geval mag wees), ons
Hier dui Pr(X > x + y | X > x) die voorwaardelike waarskynlikheid dat die waarde van X groter as x + y is gegee dat dit groter as x is.
Dit kan geredelik aangetoon word dat die enigste waarskynlikheidsverspreidings met diskrete geheueloosheid meetkundigeverspreidings is. Dit is die verspreidings van die aantal onafhanklike Bernoulli eksperimente nodig om een "sukses" te kry met 'n vaste waarskynlikheid van sukses, p, vir elke poging.
Voorbeelde en motivering vir die naam geheueloosheid
Byvoorbeeld, veronderstel 'n dobbelsteen word soveel keer gegooi as wat dit vat om 'n "1" te kry, sodat die waarskynlikheid van "sukses" vir elke poging 1/6 is, en die willekeurige veranderlike X die aantal kere is wat die dobbelsteen gegooi moet word. Dan het X 'n meetkundigeverspreiding, en die voorwaardelike waarskynlikheid dat die dobbelsteen ten minste nog vier keer gegooi moet word om 'n "1" te kry, gegee dat dit reeds 10 keer gegooi is sonder dat 'n "1" waargeneem is, geensins verskillend van die oorspronklike waarskynlikheid dat die dobbelsteen ten minste vier keer gegooi moet word nie. Die willekeurige proses onthou as't ware nie hoeveel pogings tot dusver gefaal het nie.
'n Algemene misverstand
Geheueloosheid word baie keer verkeerd verstaan deur waarskynlikheidsleerstudente: die feit dat Pr(X > 13 | X > 10) = Pr(X > 3) beteken nie dat die gebeurtenisse X > 13 en X > 10 onafhanklik is nie; i.e., dit beteken nie dat Pr(X > 13 | X > 10) = Pr(X > 13). Om op te som: "geheueloosheid" van die waarskynlikheidsverspreiding van die aantal pogings X tot die eerste sukses beteken
(Dit sou onafhanklikheid wees - hierdie twee gebeurtenisse is nie onafhanklik nie).
Kontinue geheueloosheid
Veronderstel dat eerder as om die diskrete aantal pogings tot die eerste sukses te beskou, ons die kontinue wagtyd T tot die aankoms van die eerste telefoon oproep na 'n skakelbord beskou. Om te sê dat die waarskynlikheidsverspreiding van T geheueloos is, beteken dat vir enige positiewe reële getalle s en t
Die enigste verskil tussen hierdie weergawe en die diskrete weergawe is dat in plaas daarvan dat vereis word dat s en t positiewe (of, in sommige gevalle nie-negatiewe) heelgetalle moet wees, om diskreetheid te bereik, laat ons hulle toe om reële getalle te wees wat nie noodwendig heelgetalle is nie.
Karakterisering deur geheueloosheid
Geheueloosheid karakteriseer die eksponensialeverspredings geheel en al., i.e. die enigste waarskynlikheidsverspreidings wat (kontinue) geheueloosheid geniet is eksponensialeverspreidings.
Om dit te sien, laat
Dan volg uit basies wette van waarksynlikheidsleer dat G(t) kleiner word soos t groter word. Uit die relasie
en die definisie van voorwaardelike waarskynlikheid, kry ons
Dus het ons die funksionele vergelyking
46ste Oscar-toekenningsaand
Die 46ste Oscar-toekenningsaand is op 2 April 1974 deur die Academy of Motion Picture Arts and Sciences in Los Angeles gehou om erkenning te gee aan die rolprente van 1973. Die aanbieders was John Huston, Diana Ross, Burt Reynolds en David Niven.
Geheueloosheid
Karakterisering deur geheueloosheid
Die funksionele vergelyking alleen sal impliseer dat G beperk is tot rasionale veelvoude van enige besondere getal 'n eksponensiale funksie is. Gekombineer met die feit dat G monotone is, impliseer dit dat G oor sy hele domein 'n eksponensiale funksie is.