cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rugby
Toerusting
Gedurende afrigting word sekere gespesialiseerde voorwerpe ingespan. ’n Duiksak is ’n langwerpige opgestopte rubbersak waarmee ’n speler duike kan oefen sonder dat ’n tweede speler betrokke is. Hierdie sakke staan op die grond en word deur ’n ander persoon gelig, sodat die speler ’n volledige duik kan uitvoer. ’n Variant hiervan is die rukskild vir die oefen van die losskrum. Die afrigter of ’n spanmaat hou dit in die hand en die speler kan sodoende op ’n veilige manier die persoon wat die skild hou stoot. Aan ’n skrummasjien kan ’n aantal spelers gelyktydig skrums oefen. Hierdie masjien is ’n swaar opgestopte toestel op wiele wat ’n konstante teendruk genereer.
Beserings
Rugby word beskou as ’n fisies kwaai sportsoort wat dikwels tot beserings lei. Volgens ’n opname deur die Australiese sportdokters se beheerliggaam is sowat meer as die aangemelde beserings minimaal of lig, waardeur die spelers nie ’n wedstryd misloop nie. Die liggaamsdele wat die meeste geraak word is skouers (18% van al die beserings), knieë (13%), heupe (12%) en enkels (12%). Verstuitings en spannings vorm sowat 58% van alle beserings, met oormatige inspanning en oorbelasting wat ook dikwels voorkom. Die algemeenste oorsaak van beserings is duikslae, maar dit is ook die belangrikste skuif. Volgens statistieke doen die speler wat in balbesit is in vergelyking met die aanvallende speler twee keer meer beserings op.
Beserings aan die kruisbande veroorsaak van die langste hersteltye, aangesien ’n terapie oor maande streek. Dit word nie net deur kontak met ’n opponent veroorsaak nie, maar ook deur ’n kronkeling van die knie. Om sulke beserings te voorkom is ’n liggaamlike fiksheid noodsaaklik. Bloedings kom as gevolg van die baie stote reëlmatig voor. ’n Speler met ’n bloeding moet van die speelveld verwyder en met ’n verband behandel word. Die span mag hom hiervoor maksimaal 15 minute vervang.
Traumatiese breinbeserings geniet ’n besondere aandag. In 2012 het die wêreldbeheerliggaam ’n “traumatiese breinbeseringprotokol” ingestel, wat sekere maatreëls insluit, waarmee die risiko van kopbeserings ná ’n impak verminder sal word. Dit sluit in voorseisoentoetse om ’n verwysingsbalans van kwesbaarheid in te win. Daarbenewens word tydens die wedstryd sekere maatreëls ingespan, waartydens die speler van die speelveld geneem word en saam die dokter ’n stel vra invul. Buitendien moet die speler ná herhaaldelike breinbeserings ’n neuroloog sal besoek, voordat hy weer mag speel.
Beheerliggame
duimnael|400px|Lidlande van [[Wêreldrugby volgens status:
]] Die internasionale beheerliggaam vir rugby en daaruit afgeleide variante is Wêreldrugby met sy hoofkantoor in Dublin. Dit is in 1886 as Internasionale Rugbyraad (IRR) gestig en bevat 120 nasionale beheerliggame as lede, van wie 102 volle lede en 18 geassosieerde unies. Wêreldrugby is verantwoordelik vir die opstel en verandering van die reëls en die organisering van die belangrikste internasionale toernooie. Van die belangrikste toernooie sluit in die Rugbywêreldbeker vir beide mans en vroue, Sewesrugbywêreldbeker, Wêreldrugbysewesreeks vir mans en vroue, Wêreldrugby o/20-kampioenskap, Wêreldrugby o/20-trofee, Nasiesbeker en die Stille Oseaan Nasiesbeker. Sedert 2006 vereer die beheerliggaam uitstekende spelers en afrigters sowel as besonder verdiensvolle beamptes met inskrywing in die Wêreldrugby se Heldesaal.
Ses vastelandse beheerliggame, wat ook lede van Wêreldrugby is, vorm die daaropvolgende vlak. Hulle is Rugby Afrika, Asië Rugby, Rugby Amerikas Noord, Rugby Europa, Oseanië Rugby en Suid-Amerika Rugby. Hierdie beheerliggame is veral verantwoordelik vir die aanbieding van vastelandse toernooie. Die nasionale beheerliggame reël toernooie in hul onderskeie lande en is verbonde aan Wêreldrugby asook ’n sekere vastelandse beheerliggaam. ’n Besondere geval is SANZAAR, ’n gesamentlike onderneming deur die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland, Australië en Argentinië, wat die Superrugby- en Rugbykampioenskap-toernooie aanbied. Terwyl die drie eersgenoemdes sedert 1995 daaraan behoort (aanvanklik onder die naam SANZAR), het die Argentynse beheerliggaam in 2016 aangesluit.
Ontstaan van rugby
Op die Britse Eilande word sedert die Middeleeue sokkeragtige spele gespeel wat onder die sambreelterme “volksvoetbal” of “gepeupelsokker” saamgevat word. Van hulle is oor die algemeen tussen naburige stede en dorpe beslis, waarby ’n onbeperkte aantal spelers teen mekaar te staan gekom het om op enige moontlike manier ’n opgestopte varkblaas na die merke aan weerskante van ’n dorp te beweeg. Voorbeelde hiervoor is Shrovetide football in Engeland, Caid in Ierland, Ba’ game in Skotland en Cnapan in Wallis. Die eerste gedokumenteerde Shrovetide-wedstryd is in 1175 in Londen gehou. Aangesien sulke spele dikwels in gewelddadige uitspattighede met beserings en selfs sterftes ontaard het, het die owerhede gereeld gepoog om hulle te verbied en die volk sodoende te dissiplineer. Die oudste bekende verbod is in 1314 deur die Londense burgemeester afgekondig. Die wilde, onbeheerde spele kon egter eers in die middel-19de eeu uitgeskakel word. In ander lande is soortgelyke spele uitgeoefen. Soule was wydverspreid in Noord-Frankryk; ’n verbod deur koning Filips V van Frankryk het bewaar gebly. Ander bekende voorbeelde sluit in Calcio storico fiorentino in Italië en Lelo burti in Georgië.
Vanaf die 15de eeu het die openbare skole nieamptelike reëls vir sokkeragtige spele ontwikkel en oor die algemeen die aantal deelnemers beperk. Hierdie proses het vir eeue voortgeduur en elkeen van hierdie skole het sy eie stel reëls opgestel. Byvoorbeeld dateer die Eton-kollege se Wall Game uit die jaar 1717. Teen die middel-17de eeu was ook aan die Rugby-skool in die dorp Rugby (graafskap Warwickshire) ’n soortgelyke spel bekend. Volgens ’n oorlewering het die student William Webb Ellis tydens ’n wedstryd in 1823 die bal eerste opgetel en begin hardloop om ’n punt aan te teken. Hoewel dié bewering nie deur bewyse gestaaf kan word nie, is dit so wydverspreid en gewild, dat die Rugbywêreldbekertrofee na hom Webb Ellis-beker genoem is. Die baldra en -gooi was by die Rugby-skool aanvanklik buite die reëls, maar vanaf 1838 is dit geduld en het uiteindelik ’n vaste bestanddeel in die stel reëls geword wat deur studente in Augustus 1845 uitgevaardig is.
Danksy die hoë opvoedkundige reputasies van rektor Thomas Arnold het die rugbyreëls ook vinnig by ander skole gevestig. Voormalige studente van die Rugby-skool het in 1843 die eerste klub by Londen se Guy’s-hospitaal gestig. Albert Pell, ’n latere Britse Laerhuis-lid, het die rugbyspel rondom 1840 by die Universiteit van Cambridge ingevoer. Daar het die studente ná enkele jare verkies om die bal te skop pleks om dit te gooi. Hulle het in 1848 die kompeterende Cambridge-reëls uitgevaardig. Ondanks teenstrydige reëls word albei variante voetbal genoem, wat soms tot geskille in die interpretasie van die reëls gelei het. In 1862 het Richard Lindon, ’n leerwerker wat in die dorp Rugby werksaam was, balle uit rubberblase wat met leer toegedraai is, bekendgestel. As gevolg van die rubber se buigsaamheid kon balle met ’n duidelike eierform vervaardig word. Hierdie was vir rugby meer geskik as ronde balle, aangesien die spel meer en meer op hantering pleks van dribbel gefokus het.
Onderskeiding van sokker en rugbyliga
Aangesien daar nog baie ruimte vir interpretasies was, het op 26 Oktober 1863 verteenwoordigers van elf klubs en openbare skole by die Londense Freemasons’ Tavern vergader en Die Voetbalvereniging gestig. In vyf verdere vergaderings het hulle op basis van die Cambridge-reëls die eerste vaste stel reëls vir moderne sokker uitgevaardig. Die Blackheath FC het die idee verwerp dat die hou en gooi van die bal met die hande nou verbode sou wees, aangesien dit die spel se karakter heeltemal sou verander. Derhalwe het hulle na net vyf weke die beheerliggaam weer verlaat en voortgegaan om volgens die rugbyreëls te speel. Die Blackheath FC en die Richmond FC het op 4 Desember 1870 ’n brief in die tydskrif The Times gepubliseer, waarin hulle alle klubs, wat “belangstel om sokker in rugbystyl te speel”, vir ’n vergadering genooi het. 21 het dié oproep nagekom en op 26 Januarie 1871 in die Londense Pall Mall Restaurant ’n eie beheerliggaam gestig, die Rugbyvoetbalunie (RFU). Dit het in Junie dieselfde jaar sy eie stel reëls gepubliseer, waarmee rugbyvoetbal en sokker uiteindelik geskei is. Intussen is op 27 Maart 1871 in Edinburg die eerste internasionale wedstryd tussen Skotland en Engeland beslis en deur die gasheer gewen.
Aanvanklik het die RFU homself nie net as ’n verteenwoordiger van Engeland beskou nie, maar as beheerliggaam van die hele Verenigde Koninkryk, maar binne die daaropvolgende dekade is ook beheerliggame in die drie ander Tuisnasies (Skotland, Ierland en Wallis) gestig. In 1883 het hulle saam die eerste jaarlikse Tuisnasies-toernooi (die latere Vyfnasies- en huidige Sesnasies-toernooi) aangebied. In 1884 het die Engelse ’n meningsverskil met die Skotte gehad oor ’n drie wat deur die Ierse skeidsregter nie erken is nie. Die RFU was van mening dat Engeland as “stigtingsnasie” van die rugbyspel die alleenlike reg geniet het om omstrede punte in die stel reëls te interpreteer. Die ander drie beheerliggame het nie saamgestem nie en in 1886 ’n beheerliggaam, die Internasionale Rugbyraad (IRR, nou Wêreldrugby) gestig, wat aanspraak gemaak het op die uitsluitlike besluitnemingsbevoegdheid oor die stel reëls. Die RFU het aanvanklik geweier om aan te sluit en die toernooie in 1888 en 1889 geboikot. In 1890 het die RFU uiteindelik aangesluit, nadat ’n onafhanklike Arbitrasieraad met die IRR saamgestem het.
Toe rugby vanaf die laat 1870’s in ’n toenemende mate by die werkersklas gewildheid verwerf het, was daar herhaaldelik kontroversiële debatte oor die kwessie, of vergoedings vir die vrystelling van werkers toegelaat sou word al dan nie. Veral in die sterk geïndustrialiseerde Noord-Engeland het baie spelers weens hul professionele verpligtinge wedstryde misgeloop of moes hul salaris laat vaar indien hulle wel wou uitdraf. Die RFU was op sy beurt bekommerd dat sulke vergoeding die weg na professionele sport sou kon baan. In 1893 het Yorkshire-klubs beswaar aangeteken dat die deur die hoër- en middelklas beïnvloede klubs van die suide, wat suiwer amateurisme bevorder het, in die RFU-komitee glo oorverteenwoordig was. Net so is vergaderings in Londen teen tye gehou wat dit vir noordelike lede dikwels bemoeilik het om daaraan deel te neem. Daarmee was die beheerliggamstrukture glo teen nadeel van die noordelike klubs, hoewel hulle in die meerderheid was. Op 29 August 1895 het die verteenwoordigers van 20 klubs uit die graafskappe Cheshire, Lancashire en Yorkshire in Huddersfield vergader, waar hulle op hul uittrede uit die RFU en die stigting van die Noordelike Rugbyvoetbalunie (nou Rugbyvoetballeague) besluit het. Aanvanklik het hulle volgens die RFU-reëls gespeel, maar vanaf die eerste volledige 1895/96-seisoen het hulle sekere veranderinge begin implementeer, waarvolgens die aparte variant Rugby League ontstaan het.
Verdediging van amateurstatus
Gedurende die dekades sonder kommersiële lugvervoer het nasionale spanne van verskeie vastelande selde teen mekaar te staan gekom. Dit het plaasgevind tydens uitgestrekte toere, wat as gevolg van die noodsaaklike skeepsreise soms langer as ’n halfjaar geneem het. Toerende spanne het nie net toetswedstryde teen nasionale spanne gespeel nie, maar ook ’n aantal wedstryde teen plaaslike keurspanne en klubs. Die eerste twee toere is in 1888 gereël: ’n Britse keurspan (later die Britse en Ierse Leeus genoem) het Nieu-Seeland en Australië besoek, terwyl ’n Nieu-Seelandse Maori-keurspan deur die Noordelike Halfrond getoer het. Twee dekades later het al die drie groot rugbylande in die Suidelike Halfrond hul nasionale spanne na Europa gestuur: Nieu-Seeland in 1905, gevolg deur Suid-Afrika in 1906 en Australië in 1908. Hulle het nuwe spelstyle en taktieke saamgeneem en was baie meer suksesvol as oorspronklik verwag. Tydens hul 1905-toer het die Nieu-Seelanders vir die verbaasde publiek voor elke wedstryd ’n Haka, die Maori’-oorlogsdans, opgevoer. Die Walliese nasionale span en die gehoor in Cardiff het met die Walliese volkslied – Hen Wlad Fy Nhadau (“Land van my vaders”) – geantwoord. Dit was die eerste keer wat ’n volkslied voor ’n sportwedstryd gesing is.
Tot in 1987 het die RFU die invoering van ’n gereguleerde kampioenskapbedryf teëgestaan, omdat hulle gevrees het dat die sport anders die pad van suiwer amateurisme sou verlaat het. Van die klubs het net plaaslike toernooie teen mekaar georganiseer. ’n Aantal koerante het gepoog om met statistieke opnames die klubs se individuelle sterkte te bepaal, maar dit was slegs skattings. Skotland het ’n soortgelyke konserwatiewe standpunt ingeneem. Daar is sedert 1865/66 ’n nieamptelike kampioenskap beslis, maar die beheerliggaam het dit vir meer as ’n eeu heeltemal geïgnoreer. In ander lande het die beheerliggame minder beperkend opgetree. Frankryk was die mees liberale, waar sedert 1892 ’n nasionale klubkampioenskap bestaan het. Maar teen 1930 het die berigte oor versteekte professionalisme deur samespanning toegeneem, wat die IRR in ’n toenemende mate omgekrap het. Toe die situasie ondanks herhaaldelike waarskuwings nie verbeter het nie, is Frankryk as ’n nielid van die IRR van 1932 tot 1947 uit die jaarlikse Vyfnasies-toernooi geskors. Onder leiding van die Franse beheerliggaam is in 1934 die kompeterende wêreldbeheerliggaam Fédération internationale de rugby amateur (FIRA) gestig, wat lande verteenwoordig het wat nie aan die eksklusiewe IRR behoort het nie. Die FIRA het aansienlik daartoe bygedra om die rugbysport buite die Engelstalige lande te vestig. Eers 60 jaar later het dit ingestem om hom ondergeskik aan die IRR te stel en die rol van ’n Europese vastelandse beheerliggaam in te neem.
Die rassistiese Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid het baie kontroversies tot gevolg gehad. “Niewit” spelers is vir ’n lang tyd verbied om vir die Springbokke te speel en die Maori's onder die Nieu-Seelanders is tot in 1970 nie toegelaat om aan wedstryde in Suid-Afrika deel te neem nie. Teen sulke diskriminasies het in die 1960’s ’n invloedryke internasionale protesbeweging ontstaan. Net so is die Suid-Afrikaanse toere na die Verenigde Koninkryk en Ierland in 1969/70 en Australië in 1971 deur talle betogings en stakings vergesel. Die vanaf sy begin omstrede All Blacks se 1976-toer het daartoe gelei dat baie Afrikalande die Olimpiese Somerspele 1976 in Montreal geboikot het, hoewel rugby destyds geen Olimpiese sportsoort was nie. Dienooreenkomstig het die Britse Statebond-lidlande in 1977 die Gleneagles-ooreenkoms onderteken, wat daarop gemik was om Suid-Afrika heeltemal van die sportwêreld te isoleer. Nietemin het die Suid-Afrikaners in 1981 deur Nieu-Seeland getoer, vergesel deur massiewe en soms gewelddadige betogings wat die hele land geraak het.
Nietemin was die Suid-Afrikaanse beheerliggaam gedurende die hele apartheidstydperk ’n volle IRR-lid en het in 1985 vir die invoering van die Rugbywêreldbeker gestem, hoewel die nasionale span weens die sportboikot nie in aanmerking gekom het nie. Die beslissende stemming in die uitvoerende raad was met 10–6 stemme redelik naelskraap; konserwatiewe rugbykringe het hulle kommer uitgespreek dat so ’n toernooi die druk op amateurisme verder sou verhoog. In 1987 het Nieu-Seeland die eerste Rugbywêreldbeker gewen. Drie jaar ná die einde van apartheid kon Suid-Afrika die Rugbywêreldbeker 1995 aanbied en het tydens sy eerste deelname ook die trofee ingepalm. Die oorhandiging van die beker deur president Nelson Mandela aan die spankaptein Francois Pienaar word as een van die mees simboliese oomblikke in die sportgeskiedenis en die geboorte van die “reënboognasie” beskou.
Professionele tydperk
’n Aansienlike voordeel van professionaliteit was, dat rugbyspelers nie meer konstant oorskakel nie, omdat hulle deur die inkomste by die Australiese en Engelse Rugby League-klubs gelok word. Die destydse verantwoordelikes het ook gehoop, dat die borge en toeskouers se belangstelling op langtermyn van Rugby League na die meer internasionale rugby sou verskuif. Aangesien albei variante oor die lang dekades van aparte bestaan verskillend ontwikkel het in beide kultuur- en spelaspekte het op die ou end net relatief min Rugby League-spelers oorgeskakel. Aan die ander kant het rugby sedert 1995 ’n ongekende groei gesien, hetsy in die aantal gelisensieerde spelers, die aantal lidverenigings of die belangstelling van toeskouers. Byvoorbeeld word die Rugbywêreldbeker nou as die derde grootste sportgebeurtenis beskou. Buitendien het die beheerliggame suksesvolle pogings aangewend om rugby ook onder vroue te vestig. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom (met uitsondering van die Britse en Ierse Leeus-toere al om die vier jaar). Dit is deur nuwe toernooie en twee tydstippe vir toetswedstryde in Junie en November vervang.
Wêreldwye verspreiding
Die verspreiding van rugby as ’n wêreldwye sport het sy oorsprong in die uitvoer deur Britse emigrante en militêre personeel, asook studente wat na die buiteland terugkeer. Dit word in sewe lande as nasionale sport beskou, naamlik Fidji, Georgië, Madagaskar, Nieu-Seeland, Samoa, Tonga en Wallis.
Noord-Amerika
In 1868 is in Montreal die eerste rugbyklub in Kanada gestig. Dié stad het ook ’n rol by die sport se invoering in die Verenigde State gespeel, toe in 1874 studente van die McGill Universiteit teen ’n span van die Harvard-universiteit te staan gekom het. Die twee hoofvariante van Gridiron-voetbal – Kanadese voetbal en in ’n mindere mate Amerikaanse voetbal – is eens as variante van rugby beskou, maar na hulle word vandag selde as sodanig verwys. Die Kanadese voetbal se beheerliggaam het tot in 1967 die naam Kanadese Rugbyunie gedra, meer as vyftig jaar ná dié sportsoort se skeiding van die gevestigde rugbyreëls. Die Grey-beker, die trofee vir Kanadese voetbal se kampioen, is oorspronklik aan die rugbykampioen oorhandig. Terwyl die Kanadese rugbysport veral in die provinsie Brits-Columbië uitgeoefen word, het dit in die Verenigde State oor baie dekades heen amper verdwyn, voordat dit vanaf die 1960’s ’n herlewing ondergaan het. Vandag word rugby in die Verenigde State as die snelsgroeiende sportsoort beskou. Sedert 2019 word die Kanadees-Amerikaanse professionele liga Major League Rugby uitgespeel.
Europa
Britse immigrante het in 1872 die eerste rugbyklub in Frankryk gestig, waar dit veral in die suide van die land gevestig het. Daarna was dit veral Franse wat rugby na ander Europese lande versprei het. Dit veral omdat die Internasionale Rugbyraad se lede in die Tuisnasies aanvanklik veral teen mekaar gespeel het en later teen spanne van die Suidelike Halfrond (Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika). Frankryk is vir die Vyfnasies-toernooi (nou die Sesnasies-toernooi) genooi, maar was geen IRR-lid nie. Dit was ook die enigste skakel na die res van Europa, wat andersins grootliks aan sy eie lot oorgelaat en deur die Tuisnasies geïgnoreer is. Dienooreenkomstig was die ontwikkeling in deelnemers en toeskouers taamlik beskeie. Nadat Frankryk in 1932 ná bewerings van skynamateurisme tydelik uit die Vyfnasies-toernooi geskors is, het hulle weens die gebrek aan internasionale kompetisies die enigste Europese topspan geword wat gereeld teen ander Europese lande gespeel het. Vanaf 1947 het Frankryk weer aan die Vyfnasies deelgeneem. In 1978 het die Franse Rugbyfederasie as eerste beheerliggaam van ’n nie-Engelstalige land by die IRR aangesluit, maar gelyktydig aan die FIRA verbonde gebly en só rugby in ander lande help vestig. Met die aansluiting van Italië in 2000 het die Vyfnasies die huidige Sesnasies geword. Die belangrikste Europese rugbylande buite die Sesnasies is België, Duitsland, Georgië, Nederland, Portugal, Roemenië, Rusland en Spanje.
Suid-Amerika
Argentinië is die vernaamste Suid-Amerikaanse rugbyland en by verre die suksesvolste. Die eerste wedstryd daar is in 1873 gespeel en die beheerliggaam is in 1899 gestig. Nietemin beskik sekere lande op die vasteland oor ’n lang rugbytradisie. Rugby word in Brasilië sedert die 19de eeu gespeel, maar eers sedert 1926, toe São Paulo teen Santos geseëvier het, is daar gereelde toernooie. In Uruguay was daar verskeie mislukte pogings nodig om rugby te vestig, veral danksy die Montevideo-krieketklub se moeite. In 1951 het hulle met die stigting van ’n nasionale Liga uiteindelik daarin geslaag. In Chili en Paraguay is daar ook genoegsame ondersteuning vir ’n gereelde speelbedryf, met die beheerliggame wat onderskeidelik in 1948 en 1970 gestig is.
Asië
Talle Asiatiese lande se rugbytradisies dateer uit die tydperk van die Britse Ryk. In die vroeë 1870’s het Britse emigrante die rugbysport in Indië gevestig en in 1873 is in Kolkata die eerste klub gestig. Met die onttrekking van ’n gestasioneerde weermagregiment het die belangstelling skielik gedaal; die verdere ontwikkeling het tot stilstand gekom en is deur krieket permanent oorskadu. Die eerste klub in Ceylon (nou Sri Lanka) is in 1879 gestig; ook hier was veral Britte betrokke. Asië se voorste rugbyland is Japan. In 1866 het rugby in dié land gevestig en in teenstelling met die Indiese subkontinent het die sport vanaf die laat 1890’s ook onder die inheemse bevolking meer en meer gewildheid verwerf. In 2019 het Japan die eerste Asiatiese land geword wat ’n rugbywêreldbekertoernooi aangebied het. Van die ander vername Asiatiese rugbylande sluit in die Volksrepubliek China, Maleisië, Filippyne, Singapoer en Suid-Korea. Die voormalige Britse kroonkolonie Hongkong het ’n belangrike rol in die ontwikkeling van die variant sewesrugby gespeel, veral met die aanbieding van die Hongkong Sewesrugbytoernooi sedert 1976. Die rugbygeskiedenis in die Nabye Ooste en die Persiese Golfstate het begin in die 1950’s met die stigting van klubs deur Britse en Franse soldate wat ná die Tweede Wêreldoorlog in die streek gestasioneer was. Toe hulle onttrek is, het jong werknemers, meestal Europeërs wat in daardie lande werksaam is, hierdie spanne aan die gang gehou. Tot vandag toe kon egter net min belangstelling onder die inheemse bevolking gekweek word.
Afrika
In Kaapstad gestasioneerde Britse soldate het in 1875 die rugbysport in Suid-Afrika gevestig. Die sport het vinnig oor die hele land en die aangrensende Rhodesië (nou Zimbabwe) versprei. Suid-Afrikaanse setlaars het die spel ook na Namibië saamgeneem en in Brits-Oos-Afrika teen Britse beamptes te staan gekom. Rondom die eeuwisseling het die beeld verstewig dat rugby ’n spel vir “wit” spelers sou wees, waarvolgens dit byvoorbeeld ook deur die Boere van Nederlandse afkoms aangegryp is, maar min deur die inheemse “swart” bevolking. Veral sedert die einde van die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid het die sport ook na ander Afrikalande versprei, byvoorbeeld Ivoorkus en Madagaskar (waar gedurende kampioenskapwedstryde tot 40 000 toeskouers saamdrom). Kenia op sy beurt is veral in sewesrugby suksesvol. As FIRA-lede het die Noord-Afrikaanse lande Marokko en Tunisië tot in 1999 gereeld aan Europese toernooie deelgeneem. In 2000 het die IRR as deel van die beheerliggame se herordening egter daarop aangedring dat hulle oorskakel na die Afrikabeker, om dié kompetisie se mededingendheid te verbeter.
Rugbywêreldbeker
Die belangrikste toernooi is die Rugbywêreldbekertoernooi wat sedert sy eerste aanbieding in 1987 al om die vier jaar beslis word. Südafrika is die huidige Rugbywêreldkampioen, nadat hulle Engeland in die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2019 in Japan geklop en sodoende hul derde titel ná 1995 en 2007 ingepalm het. Nieu-Seeland is ook ’n driemalige wêreldkampioen (in 1987, 2011, 2015). Australië het twee keer geseëvier (in 1991 en 1999), Engeland eenkeer (in 2003). Daarmee is Engeland tot dusver die enigste span van die Noordelike Halfrond wat ’n eindstryd gewen het, terwyl Frankryk drie keer as naaswenner geëindig het (in 1987, 1999 en 2011).
Internasionale toernooie
Die Rugbykampioenskap is die jaarlikse toernooi tussen die vier beste nasionale spanne in die Suidelike Halfrond – Argentinië, Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika. Vanaf sy invoering in 1996 tot in 2011 is die toernooi as die Drienasiesreeks uitgespeel, aangesien net Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika daaraan deelgeneem het. In die toernooi se eerste jare het die drie spanne elk twee keer teen mekaar te staan gekom, vanaf 2006 was dit elk drie keer (met uitsondering van jare met ’n rugbywêreldbekertoernooi). Sedert Argentinië se aansluiting in 2012 neem vier spanne aan die toernooi deel met elk twee wedstryde teen mekaar; in jare met ’n rugbywêreldbekertoernooi is daar net een wedstryd elk.
Al die nasionale spanne word in een van drie vlakke ingedeel. In die eerste vlak is die deelnemers aan die Sesnasies-toernooi en Die Rugbykampioenskap, asook Japan, ’n verdere twaalf nasionale spanne vorm die tweede vlak en al die oorblywende spanne die derde vlak. Die idee daaragter is, dat dit elke span se spelvlak weerspieël en nasionale spanne van omtrent dieselfde vlak teen mekaar te staan kom. In die praktyk word spanne van die eerste sterkteklas egter bevoordeel, aangesien hulle meer gereeld finansieel aantreklike wedstryde teen mekaar kan speel en sodoende aansienlik hoër inkomste vir hul beheerliggaam kan genereer. Dienooreenkomstig kan hierdie beheerliggame meer belê, waarvolgens die afstand teenoor die spanne van die tweede en derde vlak ondanks toelaes deur die wêreldbeheerliggaam nie minder word nie. Kritici kla dat dié stelsel te rigied is en die ontwikkeling van rugby eerder kniehalter. Dit het ook tot gevolg dat nie een enkele span van die eerste vlak aan vastelandse toernooie deelneem nie.
Multisportbyeenkomste
Rugbytoernooie is tydens die Olimpiese Somerspele in 1900, 1908, 1920 en 1924 aangebied – onder andere ook omdat Pierre de Coubertin, die president van die Internasionale Olimpiese Komitee (IOK) – ’n ywerige rugbyspeler en -aanhanger was. Aangesien hulle nie soewereine lande is nie en die beheerliggame nie ’n gesamentlike span opgestel het nie, is ingevolge die Olimpiese reëls Skotland, Wallis en Engeland nie toegelaat om op hul eie deel te neem nie. In 1900 het die gasheer Frankryk die goue medalje ingepalm en in 1908 Australië. Sowel in 1920 as in 1924 het die Verenigde State in die eindstryd verrassend teen die gunsteling Frankryk geseëvier. Ná Coubertin se aftrede het rugby in die IOK aan ondersteuning verloor en is uit die Olimpiese program verwyder. In die vroeë 1990’s het die Internasionale Rugbyraad (nou Wêreldrugby) hom begin beywer vir die herinstelling van rugby as ’n Olimpiese sportsoort. Die jare se pogings is uiteindelik beloon, toe die IOK op die herinstelling besluit het – al is dit die sewesrugbyvariant, wie se reëls op dié van rugby gebaseer is. Die eerste Olimpiese sewestoernooi vir mans en vroue is tydens die Olimpiese Somerspele 2016 beslis.
Terwyl sedert die Statebondspele 1998 in Kuala Lumpur sewesrugby deel van die Statebondspele se program is, is tydens die Asiatiese Spele in 1998 en 2002 elk ’n sewes- en rugbytoernooi beslis. Sedert 2006 vorm slegs sewesrugby deel van die Asiatiese Spele se program (sedert 2010 ook vir vroue).
Nasionale en internasionale kampioenskappe
Die vernaamste nasionale kampioenskappe is dié van Frankryk en Engeland. Die Franse professionele liga Top 14 behels 14 klubspanne; dit word namens die Franse Rugbyfederasie en die departement van sport gereël deur die organisasie Ligue nationale de rugby (LNR) wat verantwoordelik is vir toesig, ontwikkeling, finansies, bevordering van professionele rugby en advies aan die betrokke klubs. Die LNR is ook verantwoordelik vir die tweede hoogste professionele liga Pro D2 met 16 spanne. Die hoogste Engelse liga, die Premierskap met twaalf spanne, word deur die maatskappy Premiership Rugby gereël, waarby die klubs en ’n belegger betrokke is. Die Engelse Rugbyvoetbalunie is direk verantwoordelik vir die reëling van die tweede hoogste professionele liga, die RFU-kampioenskap wat ook twaalf spanne behels. Die Japan Rugby League One het homself as die derde vernaamste nasionale professionele liga in die Noordelike Halfrond gevestig; al die twaalf deelnemende spanne is sonder uitsondering in besit van groot maatskappye.
Konsessies speel ’n besondere rol in professionele rugby. Óf verskeie vooraanstaande klubs in ’n streek sluit saam om ’n soort samewerkingsgemeenskap te vorm en ’n gesamentlike keurspan saam te stel, óf verskeie provinsiale beheerliggame stel ’n span saam uit die beskikbare spelers in hul gebied. Die verskeie klubs en provinsiale beheerliggame neem ook deel aan die onderskeidelike nasionale kampioenskappe. Die Verenigde Rugbykampioenskap behels 16 konsessies uit Italië, Ierland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis. Dit was aanvanklik ’n suiwer Europese toernooi met die naam Pro12 en is in onderskeidelik 2017 en 2021 met twee Suid-Afrikaanse spanne elk aangevul. Die oorskakeling was die gevolg van geskille met die Superrugbyliga. Dit het oorspronklik uit 18 konsessies uit Argentinië, Australië, Japan, Nieu-Seeland en Suid-Afrika bestaan. Weens die wêreldwye Covid-19-pandemie het ook Argentinië en Japan uitgeval, waarvolgens Superrugby tans uit twaalf Australiese en Nieu-Seelandse konsessies elk bestaan.
Major League Rugby, wat in 2017 gestig en waaraan 13 konsessies deelneem, begin hom in Kanada en die Verenigde State vestig. Ander belangrike nasionale kampioenskappe met deels halfprofessionele spanne sluit in die Curriebeker in Suid-Afrika, die Nasionale Rugbykampioenskap in Australië, die Mitre 10-beker in Nieu-Seeland, die Top10 in Italië, die Skotse Premierskap in Skotland en die Walliese Premierafdeling in Wallis. Europa beskik met die Europese Rugbykampioenbeker en die Europese RugbyUitdaagbeker oor twee gesogte Europese Bekerkompetisies vir professionele klubspanne en konsessies.
Vrouerugby
Die eerste bekende verwysings omtrent vrouerugby dateer uit die laat 19de eeu. ’n Groep vroue het tydens ’n toer in somer 1881 deur Skotland en Noord-England ’n aantal “voetbal”-wedstryde gespeel, van wie die meeste wedstryde volgens die Voetbalvereniging se reëls gespeel is. ’n Uitsondering was ’n wedstryd op 25 Junie 1881 in Liverpool, wat volgens rugbyreëls gespeel is. Hierdie wedstryde het groot gehore gelok, al was die berigte in die plaaslike koerante selde vleiend. Die toeskouers se houding was alles behalwe positief en sekere wedstryde moes weens onluste op en buite die veld afgelas word. Die eerste vroulike rugbyspeler wat by naam bekend is, was Emily Valentine, wat in 1887 vir die Portora Royal-skool se rugbyspan in die Noord-Ierse dorp Enniskillen gespeel het. Die eerste gedokumenteerde poging om ’n suiwer vrouespan te skep, dateer uit 1891, toe ’n beplande toer deur Nieu-Seeland weens die openbare verontwaardiging afgelas moes word. Die daaropvolgende wedstryd, waaroor in die media verslag gedoen is, is eers op 16 Desember 1917 geskeduleer, toe tydens ’n liefdadigheidsgeleentheid in die Walliese Cardiff twee keurspanne uit die stede Cardiff en Newport teen mekaar te staan gekom het (die gasvroue het met 6–0 geseëvier).
In die 1930’s was daar ’n poging om ’n vrouerugbyliga in Australië te vestig, maar dit was eers drie dekades later wat die sport geleidelik kon vestig, aanvanklik veral by sekere Europese universiteite. Die eerste gedokumenteerde kampioenskapwedstryd tussen twee vrouespanne is op 1 Mei 1968 in Toulouse voor “duisende toeskouers” gespeel. Dié sukses het twee jaar later gelei tot die stigting van die eerste vrouerugbyfederasie. Die eerste vrouetoetswedstryd is op 13 Junie 1982 in Utrecht aangebied, toe die nasionale vrouespanne van Frankryk en Nederland teen mekaar te staan gekom het; Frankryk het met 4–0 gewen.
In 1991 is in Wallis die eerste Rugbywêreldbeker vir vroue aangebied wat deur die Verenigde State gewen is. Die tweede toernooi het in 1994 gevolg en is daarvandaan tot in 2014 al om die vier jaar gehou. Daarna het Wêreldrugby die daaropvolgende toernooi na 2017 uitgestel, waarmee ’n nuwe vierjaarlikse siklus begin het. Die mees suksesvolle span is Nieu-Seeland met vyf titels, van wie vier agtereenvolgende van 1998 tot 2010. Naas die Rugbywêreldbeker is daar ander gereelde toernooie, onder meer die Sesnasies, wat ná die manskompetisie plaasvind. Dit is in 1996 vir die eerste keer aangebied en aanvanklik deur Engeland oorheers, maar later het ook Frankryk en Ierland ’n aantal titels ingepalm.
Variante
Touch, waar duikslae uitgevoer word deur bloot met albei hande aan die baldraer te raak, is geskik as ’n oefenspel, maar ook vir spanne van gemengde geslag, en word deur beide kinders en volwassenes gespeel. Ander variante met minder fisiese kontak is ontwikkel om kinders nader aan die sport te bring. Wydverspreid is minirugby, wat in die 1970’s in Engeland ontstaan het en waarin kinders geleidelik in drie ouderdomsgroepe aan die meer komplekse skuiwe van rugby bekend gestel word. In tagrugby dra elke speler ’n gordel met twee klittenbande. Die verdedigende spelers moet aan een van hierdie bande trek om die baldraer te dwing om die bal aan te gee; andersins is die sport oorwegend kontakloos. ’n In die Verenigde State gewilde variant hiervan is vlagrugby; ook hier word veral daarop gemik om kinders geleidelik aan die meer komplekse skuiwe van rugby bloot te stel. Strand- en sneeurugby is veral geskik vir ontspanningsdoeleindes. Rolstoel- en onderwaterrugby het net die naam met rugby ingemeen.
Verskille tussen rugby en Rugby League
Sedert die skeiding van rugby en Rugby League in 1895 was daar reëlveranderinge in albei variante, sodat hulle ondanks die steeds sigbare baie ooreenkomste twee verskillende balsportsoorte is. Terwyl by rugby 15 spelers per span op die speelveld is, is dit in Rugby League net 13. ’n League-spelveld is twee meter smaller as ’n unieveld. Met ’n drie word in Rugby League vier pleks van vyf punte aangeteken, met ’n skepdoel een pleks van drie punte en met ’n strafskop twee pleks van drie punte. Die balle is amper gelyk in grotte, maar die punte van die Rugby-League-balle is meer spits.
Die hoofverskille in die stel reëls gaan veral om die verandering in balbesit. Ná ’n duikslag word nie om die balbesit gekompeteer nie, maar die baldraende span ontvang dit weer terug; eers ná die sesde duikslag verander die balbesit. Aangesien die bal net tydens ’n een-teen-een-duikslag weggegryp kan word, is daar minder moontlikhede as in rugby om die balbesit te wen. Oor die algemeen het dit ’n meer gebalanseerde balbesit tot gevolg. In Rugby League is daar geen lynstaan, pleks daarvan vind ’n skrum plaas. Afgesien van dié situasie is ’n skrum minder belangrik, net só is daar geen losskrum of losgemaal nie. Pleks daarvan moet in Rugby League ’n geduikte speler die bal met sy voete agternarol, waarna spelers van albei spanne om die rollende bal kompeteer.
Terwyl die spelaksie in rugby meer oor die wen en hou van balbesit gaan, gaan Rugby League meer oor direkte individuelle konfrontasies tussen enkele spelers. Gepaard met die minder aantal spelers en die effens nouer speelveld is taktiese fynighede minder belangrik. Dienooreenkomstig word Rugby League beskou as die vinniger en taaier van die twee variante. Oor die algemeen word rugby sedert sy professionalisering in tegniese en taktiese opsig meer deur Rugby League beïnvloed. In die teenoorgestelde rigting is daar ook ’n invloed, maar dit is minder oënskynlik.
Invloed op ander sportsoorte
Beide Amerikaanse voetbal Kanadese voetbal het ontwikkel uit ’n vroeë variant van rugby, toe Rugby League nog nie bestaan het nie. ’n Belangrike verskil is die vorentoe aangee van die bal vir ’n speler verder vooruit in die aanvallende rigting, wat in rugby buite die reëls is. Die Noord-Amerikaanse spele fokus baie meer daarop om deur gebiedsvoordele die aanvalsreg te behou. Buitendien lei die spel wat uit selfstandige fases bestaan tot talle onderbrekings, terwyl rugby meer deur ’n konstante, min onderbroke vloeiende spel (soos in sokker) gekenmerk word.
’n Ander sportsoort wat uit rugby ontstaan het, is Australiese voetbal, waar die skop van die bal baie meer belangrik is as die aangee en hardloop; boonop is die speelveld ovaal pleks van reghoekig. Dié sportsoort is glo bedink deur Tom Wills wat by die Rugby-skool ’n vroeë variant van rugby leer ken en dit in Australië aangepas het. James Naismith het aspekte van sekere sportsoorte, waaronder rugby, geneem om basketbal te bedink. Die mees oënskynlike ooreenkomste is dié van die hopbal met die ingooi by die lynstaan en die onderhandse skoot, wat die sport in die eerste jare gekenmerk het. Sweedse sokker (Sweeds: Svensk fotboll), wat tussen die 1870’s en 1890’s in Swede gespeel is, was ’n mengsel aan sokker- en rugbyreëls.
Statistieke en rekords
Volgens ’n verslag deur die Coventry-universiteit se Sentrum vir Internasionale Sportbesigheid het in 2011 meer as vyf miljoen mense rugby of een van sy variante gespeel, gelykstaande aan ’n groei van 19% teenoor die 2007-verslag. Vervolgens het die deelname in Afrika met 33% toegeneem, in Suid-Amerika met 22% en in Asië asook Noord-Amerika met 18%. In 2014 het die IRR ’n wêreldwye opname oor die algehele aantal speler gepubliseer. Destyds was daar 6,6 miljoen se spelers, van wie 2,36 miljoen se gelisensieerde lede wat vir ’n klub gespeel het wat by hul land se beheerliggaam geaffilieer is. Volgens die Wêreldrugby-jaarverslag 2016 was daar 8,5 miljoen se spelers, van wie 3,2 se miljoen geregistreerde beheerliggaamspelers en 1,9 miljoen geregistreerde klubspelers; die aandeel vroue was 22%.
Alun Wyn Jones hou die rekord vir die meeste toetswedstryde; teen Februarie 2022 het hy 149 keer vir die Walliese nasionale span en twaalf keer vir die keurspan Britse en Ierse Leeus uitgedraf. Die Nieu-Seelander Dan Carter hou met 1 598 punte tussen 2003 en 2015 die rekord vir die meeste aangetekende punte. Twee nasionale spanne deel die rekord vir die langste onoorwonne wenstreep in die eerste vlak met 18 opeenvolgende oorwinnings elk, naamlik Nieu-Seeland van Augustus 2015 tot Oktober 2016 en Engeland van Oktober 2015 tot Maart 2017. Die bywoningsrekord vir ’n rugbywedstryd is 109 874 wat op 15 Julie 2000 op die ANZ-stadion in Sydney opgestel is, toe Nieu-Seeland Wallabies met 39–35 geklop het. Die bywoningsrekord vir ’n ligawedstryd is 99 124, toe Racing 92 op 24 Junie 2016 op Camp Nou in Barcelona in die eindstryd van die Franse liga Top 14 RC Toulon verslaan het; dié wedstryd is weens skeduleringskonflikte met die Europese Sokkerkampioenskap 2016 van sy gewone plek, die Stade de France in Saint-Denis, verskuif.
Spel- en aanhangerkultuur
’n Engelse spreekwoord lui: “Sokker is ’n herespel wat deur rampokkers gespeel word en rugby is ’n rampokkerspel wat deur here gespeel word.” (Football is a gentleman’s game played by hooligans, and rugby is a hooligan’s game played by gentlemen.) Dit is bedoel om die ironie van die feit te illustreer, dat ’n fisies harde en gevaarlike spel soos rugby gespeel word deur beskaafde en welgemanierde “here” wat die skeidsregter respekteer, terwyl sokker, ’n volgens bewerings minder taaie spel, in ’n meer aggressiewe omgewing gespeel word (of dit nou op die veld, tussen die spelers, teenoor die skeidsregters of onder die ondersteuners is). Sedert die professionalisering is die spreekwoord egter nie meer in dié absoluutheid van toepassing nie.
Die veral in sokker bekende verskynsel van rampokkery is in rugby oor die algemeen onbekend. Die respek wat die spelers vir mekaar en teenoor die skeidsregter toon sluit ook die toeskouers in. Tuis- en wegondersteuners word nie streng van mekaar geskei en aan spesifieke sektore in die stadion toegewys nie; hulle sit eerder dikwels saam in die pawiljoen. Dienooreenkomstig is die polisieteenwoordigheid aansienlik minder as by sokkerwedstryde en die speelvelde word nie deur versperrings beskerm nie. Mededingende aanhangers word selfs aangemoedig om in kontak te tree en saam te vier. Aan die ander kant respekteer die ondersteuners die opponerende span se spelers deur kalm te bly wanneer hulle ’n doel- of strafskop neem. ’n Tradisie wat in die verlede baie gereeld onder die spelers gehandhaaf is, was die gesamentlike lekker vieringe deur die spelers en ondersteuners van albei spanne in die “derde helfte” ná die eindfluitjie; Sedert professionalisering in die middel-1990’s het die bereidwilligheid vir sulke vieringe onder die spelers egter aansienlik minder geword.
Rugby in die kuns
Die sportsoort rugby en sy spelers het talle kunstenaars geïnspireer. Die roman Tom Brown’s School Days (“Tom Brown se skooljare”), geskryf in 1857 deur Thomas Hughes, is gebaseer op die skrywer se ervarings by die Rugby-skool en bevat die beskrywing van ’n wedstryd. Die bekendste verfilming van dié roman is in 1940 uitgereik, met Robert Stevenson as regisseur en Cedric Hardwicke in die hoofrol. James Joyce verwys onder andere in sy werke Ulysses (1922) en Finnegans Wake (1939) na die Ierse klub Bective Rangers; in die halfoutobiografies werk A Portrait of the Artist as a Young Man (1916) word ook die Ierse nasionale speler James Magee genoem. In The Adventure of the Sussex Vampire, ’n Sherlock Holmes-verhaal uit 1924 deur Arthur Conan Doyle, word berig dat die fiktiewe karakter Dr. Watson in sy jeug rugby vir die Blackheath FC gespeel het.
Die skildery Les joueurs de foot-ball (“Die voetbalspelers”) deur die Franse impressionis Henri Rousseau uit 1908 toon twee rugbyspelers elk wat teen mekaar speel. Ander Franse kunstenaars wat die sport in hul werke geskilder het, sluit in Albert Gleizes (Les Joueurs de football [“Die voetbalspelers”], 1912), Robert Delaunay (Football. L’Équipe de Cardiff [“Voetbal. Die span van Cardiff”], 1916) en André Lhote (Partie de Rugby [“Rugbywedstryd”], 1917). Francis Cadell, ’n verteenwoordiger van die Skotse koloriste, het omstreeks 1920 die skildery The Rugby Player geskilder. Tydens die kunskompetisie gedurende die Olimpiese Somerspele 1928 in Amsterdam het die Luxemburgse Jean Jacoby met die werk Rugby die goue medalje in die kategorie tekeninge en waterverf ingepalm.
In die 1949-komedierolprent A Run for Your Money deur Ealing Studios en die 1979-rolprent Grand Slam deur BBC Wallis draai die plot om ondersteuners wat ’n rugbywedstryd bywoon. Rolprente, wat meer op die sport fokus, sluit in die onafhanklike werke Old Scores (1991) en Forever Strong (2008). Die Uruguaanse rugbyspan Old Christian’s Club se oorlewingstryd ná die vliegongeluk van Fuerza-Aérea-Uruguaya-vlug 571 in 1972 word in die 1993-rolprent Alive uitgelig. Die glo bekendste rugbyrolprent is Invictus deur die regisseur Clint Eastwood (2009) wat op die boek Playing the Enemy deur John Carlin geskoei is. Dié rolprent handel oor die gebeurtenisse rondom die Rugbywêreldbeker 1995 en Nelson Mandela se moeite om die Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe na apartheid deur middel van rugby te versoen. Die Suid-Afrikaanse 2016-rolprent Modder en bloed vertel, hoe Suid-Afrikaanse krygsgevangenes tydens die Tweede Vryheidsoorlog in die kamp op die eiland Sint Helena rugby leer ken het. Die Suid-Afrikaanse televisiereeks Getroud met rugby is vir die eerste keer in 2009 uitgesaai en deur die Britse televisiereeks Footballers’ Wives geïnspireer.
Strokiesverhale omtrent rugby is veral gewild in Frankryk. Voorbeelde sluit in die reekse Rubipèdes deur Michel Iturria en Les Rugbymen deur Poupard en Béka. In “Asterix in Brittannié”, ’n uitgawe van die ook in Afrikaans beskikbare Asterix-reeks deur Albert Uderzo en René Goscinny, besoek die hoofkarakter op soek na ’n towerdoepa ’n rugbywedstryd tussen Camulodunum en Durovernum. Na rugby word ook in die gelyknamige rolprent en in die rolprent Asterix & Obelix – In diens van haar majesteit verwys.
In die openbare en die beeldhoukuns is daar talle werke wat aan rugby gewy is. In die Twickenham-stadion staan ’n 8,2 m hoë bronsbeeld deur die kunstenaar Gerald Laing wat ’n lynstaan uitbeeld en in die Millennium-stadion ’n standbeeld van die beampte Tasker Watkins. Van die spelers wat met standbeelde vereer is, sluit in Gareth Edwards (in Cardiff) en Danie Craven (in Stellenbosch). In die dorp Larrivière-Saint-Savin in Suidwes-Frankryk is die Notre-Dame-du-Rugby geleë; dit is nie aan ’n heilige gewy nie, maar aan rugby.
Kevin Sussman
Kevin Sussman (gebore 4 Desember 1970) is 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Almost Famous (2000), Wet Hot American Summer (2001), Burn After Reading (2008), en Killers (2010).
Erica montis-hominis
Erica montis-hominis is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en is deel van die fynbos. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap waar dit voorkom op die Mannetjiesberg in die Kamanassieberge. Hier is daar een populasie van 550 plante. Die habitat word bedreig deur die hoë voorkoms van veldbrande.
Salah Abdeslam
Salah Abdeslam (Arabies: صلاح عبد السلام, lit. 'Ṣalāḥ ʿAbd as-Salām'; Franse uitspraak: [sala abdɛslam]; gebore op 15 September 1989, Brussel) is 'n Franse Islamitiese terroris wat lewenslange tronkstraf opgelê is in 2022 as die enigste oorlewende lid van die 10-man-eenheid wat die aanvalle in Parys op 13 November 2015 uitgevoer het waarin 130 mense dood en meer as 490 beseer is.
Hy is gebore in België en woon daar, maar beskik oor Franse nasionaliteit. Hy is glo van kindsbeen af 'n vriend van Abdelhamid Abaaoud, die groep se leier. Abaaoud was reeds geradikaliseer en het in 2013 na Sirië gegaan omrede hy 'n aanhanger van daesj is. Abdeslam is deur hom oortuig om 'n terroris te word. Hy probeer sy vrou te oortuig om met hom na Sirië te gaan, maar sy weier en hy skei van haar. Salah is die broer van Ibrahim wat homself in 'n Paryse kafee opgeblaas het. Die owerhede in België het 125 dae na hom gesoek, veral in die Brusselse wyk Sint-Jans-Molenbeek. Uiteindelik het hulle hom op 19 Maart 2016 gevind, 100 m van die plek waar hulle vermoed het dat hy hom vier maande geleë versteek het. Hy het sy selfoon in werking gestel en dit het die Rijkswacht in staat gestel om hom te vind. Die Belgiese minister van Buitelandse Sake Didier Reynders het verklaar dat Adbeslam na die Stade de France wou gaan om homself ook op te blaas, maar het om onbekende redes besluit het dit nie te doen nie. Hy het vanuit Brussel nog aanslae beplan.
Abdeslam se advokaat is Sven Mary. Hy het verklaar: "Indien iemand beskryf word as publieke vyand nommer een, wil ek hierdie misbruik van gesag beveg". Frankryk het om sy vinnige uitlewering gevra en Mary probeer om dit te verhoed.
Twee dae ná sy aanhouding het 'n nuwe terroristiese aanslag in Brussel plaasgevind. In dié aanslag is 34 mense dood. Die aanslae is glo die antwoord op die groot oorwinning van Abdeslam se inhegtenisneming wat die media verkondig het en wat deur die jihadiste as groot provokasie gesien is.
Sy advokaat Sven Mary het egter verklaar dat Abdeslam nie van die planne geweet het nie.
Bilzen
Bilzen (Limburgs: Bilze) is 'n Belgiese stad en munisipaliteit in die suidooste van die Vlaamse provinsie Limburg. Die munisipale gebied het sowat 31 000 inwoners (2011) en 'n oppervlakte van 76 km².
Plekke
Plekke in die munisipale gebied van Bilzen:
Beverst, Bilzen (stad), Eigenbilzen, Grote-Spouwen, Hees, Hoelbeek, Kleine-Spouwen, Martenslinde, Merem, Mopertingen, Munsterbilzen, Rijkhoven, Rosmeer, Schoonbeek, Sint-Jozefsparochie en Waltwilder.
Herman Auerbach
Herman Auerbach (26 Oktober 1901, Ternopil – 17 Augustus 1942) was 'n Poolse wiskundige en lid van die Lwów Skool vir Wiskunde.
Auerbach was 'n professor aan Lwów-universiteit. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog was hy as gevolg van sy Joodse afkoms gevange geneem deur die Duitsers in die Lwów ghetto. Hy word in 1942 in die Bełżec uitwissingskamp vermoor.