cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arctotis angustifolia
Arctotis angustifolia is 'n plant wat hoort tot die genus Arctotis. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom van die Kaapse Vlakte tot by Malmesbury en Kleinmond voor. Dit vorm deel van die fynbos. Daar is tans net twee gefragmenteerde, subpopulasies oor, die totale populasie word op 250 plante geskat. Die spesie het groot gedeeltes van sy habitat afgestaan aan ontwikkeling, gewasverbouing en indringerplante. Die twee bestaande subpopulasies word bedreig deur verdere ontwikkeling en die kweek van proteas.
Jode in Suid-Afrika
Grahamstad
Vanaf die aankoms van die eerste Joodse setlaars in 1820 het hulle ’n belangrike rol in die nedersetting se ekonomiese groei gespeel. Hulle het aanvanklik geboer op grond wat aan die setlaars toegeken is, maar die meeste het die boerdery verlaat en op die dorp as hoofsaaklik handelaars ’n bestaan kom voer. Sommige het meegehelp om die handel met die Oosgrens oop te stel. Benjamin Norden het handelsbetrekkings met Natal begin. Nathan Birkenruth was direkteur van die Frontier Commercial and Agricultural Bank in 1850. Met die vorige eeuwending was talle Jode volstruisveerhandelaars sowel as algemene handelaars en boere. Destyds was hier ’n sigaretfabriek wat Abraham Radomsky opgerig het en wat "Grahamstown Favourites" en "Little Bess" vervaardig het. Ook die dorp se visventer was Joods, met die gepaste naam mnr. Fisher.
Arctotis angustifolia
Die spesie het twee subspesies:
Jode in Suid-Afrika
Grahamstad
Grahamstad se status as sentrum van regspleging het ’n aantal Jode in regsprofessie hierheen laat kom. Reeds in 1866 het Simeon Jacobs prokureur-generaal van die Oostelike Provinsie geword. Prof. H.G. Lewis, oudprofessor van Rhodes, is in 1945 aangestel as regter van die Oostelike Provinsie-afdeling van die hooggeregshof, soos die agbare N.C. Addleson in 1966. Joodse inwoners was betrokke by die hele spektrum van ekonomiese aktiwiteite, van hoteliers, dokters, boere en winkeliers, tot ’n teatereienaar en eiendomsagent. In 1974 het hoofrabbi B.M. Casper die Joodse gemeenskap verteenwoordig by die ingebruikneming van die 1820-Setlaarsmonument op Gunfire Hill bo die stad. In sy rede het die staatspresident, adv. Jim Fouché, na die navolgenswaardige gees van die Jode verwys.
Amptelike sensussyfers vir die distrik Albanie het met die jare heeltydse inwoners, studente en dosente aan Rhodes, leerders aan kosskole en dienspligtiges van die eertydse militêre basis ingesluit. In 1904 was hier byvoorbeeld 188 Jode, 118 in 1951 en 118 in 1991. Maar die gemeente se rekords dui op 140 in 1943, 117 in 1953, 72 in 1964 en 50 omstreeks 1980. Teen 1999 was net vyf inwoners van die stad Jode.
Met die jare het die studente aan Rhodes die Hebreeuse gemeente staande help hou. In 1960 het die SA Joodse raad van Afgevaardigdes ’n huis in Somersetstraat vir die gebruik van die Joodse Studentevereniging gekoop, wat later die SA Unie van Joodse Studente (SAUJS) geword het. Dit het die sentrum van Joodse studentebedrywighede gebly tot die afname in die aantal Joodse studente gelei het tot die verkoop daarvan in 2002. Die Joodse Museum, wat die SAUJS van Rhodes in 1992 gestig het, is eers gehuisves in Hillel House, maar is later na die voorportaal van die sinagoge verskuif. Later het die oorblywende Joodse studente ’n huis in Beaufortstraat gehuur, dieselfde straat waarin die eerste minyanim van die nuwe eeu gehou is.
In 2003 het rabbi Silberhaft, destyds die geestelike leier van die Suid-Afrikaanse Plattelandse Gemeenskappe (SAJBD), ’n gedenksteen onthul om die 90-jarige bestaan van die sinagoge te herdenk. Die sinagoge was nog ’n tyd lank onder die beheer van die SAJBD, maar is blykbaar later verkoop. Intussen het die plaaslike tak van die SAUJS ook doodgeloop.
Hermanus
Die kleurryke geskiedenis van Hermanus se Hebreeuse gemeente strek terug tot 1906 toe dit deur eerw. Warshawsky gestig is. In die vroeë dae is dienste in lidmate se huise gehou, ook dié van eerw. Chaim Falkoff, wat in 1922 as die gemeente se predikant aangestel is. Teen 1925 het die getalle aansienlik toegeneem en is die munisipaliteit genader met die versoek vir die aankoop van erf no. 1 in Hoofstraat, Hermanus. Die eiendom is dan ook aangekoop vir £10 en teen 1926 het die lewenskragtige gemeente genoeg geld vir die bou van ’n sinagoge ingesamel. Omstreeks 1930 het die sinagoge en gemeente gebloei met Joodse vakansiegangers en Jode van Botrivier wat by die plaaslike gemeenskap aangesluit het vir gereelde dienste deur die loop van die week sowel as op Sabbat. Cheder-klasse is vir die kinders van die gemeente aangebied.
Met die jare het die Joodse gemeente en gemeenskap ’n integrale deel van Hermanus geword en bygedra tot die ekonomie van die dorp, eers as algemene handelaars en later in die dienste en professies van die dorp. Die gemeente het ’n aantal Joodse en plaaslike liefdadigheidsorganisasies ondersteun, geleenthede aangebied en geldinsamelingspogings gehou, onder meer jaarlikse danse om geld in te samel vir bepaalde gemeenskapsprojekte.
Mettertyd het gereeld dienste en die bywoning daarvan in die Hebreeuse gemeente Hermanus egter afgeneem en teen 1968 het die lidmate tot net 12 afgeneem. In 1973 het eerw. Chaim Falkoff afgetree. Selfs al het gereelde dienste nog tot 1977 plaasgevind, was daar nie genoeg mans om ’n minyan te vorm nie. Sonder voldoende bywoning het die eredienste afgeneem en eindelik opgehou.
Negentien jaar later het ’n groep Kaapse Jode wat vakansiehuise op Hermanus besit het, die begeerte uitgespreek om die Hermanus-sinagoge te laat herleef. In 1997, onder leiding van Cedric Glick, Sonny Josman, Leo Kaplan, Bertie Chait, Bennie Rabinowitz en Leon Wilder, is die ou sinagoge gerestoureer en opnuut toegerus. Rabbi Silberhaft, ook bekend as Die Reisende Rabbi, het die sinagoge opnuut ingewy tydens ’n seremonie op die vyfde nag van Chanoeka in Desember 1997. Roosj Hasjana is in 1998 opnuut in die sinagoge gehou ná ’n 23-jarige onderbreking. Minyanim is twee maal daagliks gehou terwyl rabbi Silberhaft op die dorp was en Vrydagaanddienste is weereens goed bygewoon.
Teen 2006 is ’n mandaat gegee om onderhandelings aan te knoop vir die verkoop van die sinagoge en om geskikte grond te koop van die munisipaliteit vir die bou van ’n nuwe Joodse Sentrum. Die ligging van die ou sinagoge het ’n kommerwekkende veiligheidsprobleem geraak vir die lidmate. Boonop is die shul-gebou tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar, wat beteken het dat geen veranderings aan sy fasade aangebring kan word nie. Die nuwe Joodse Sentrum sou ’n sinagoge, gemeenskapsaal en ’n tuiste vir besoeke rabbi's en bochrim in.
Op Sondag 7 September 2008 het die plaaslike Joodse gemeenskap tesame met eregaste van oral in Suid-Afrika saamgekom om die nuwe sinagoge en Joodse Sentrum in te wy. Die geleentheid is waargeneem deur hoofrabbi dr. Warren Goldstein en rabbi Moshe Silberhaft. Tans word dienste weer gereeld op Vrydagaande en op alle belangrike godsdienstige feesdae gehou.
Johannesburg
Nege jaar ná die stigting van die Goudstad het die stad reeds 9 000 Joodse inwoners gehad. Sowat 120 jaar later is die stad se Joodse gemeenskap van sowat 50 000 siele amper drie keer groter as die naasgrootste, dié van Kaapstad; trouens, twee uit elke drie Suid-Afrikaanse Jode woon in die Goudstad. Joodse immigrante het uit Brittanje, Duitsland en Oos-Europa gekom, veral uit die Baltiese state (Estland, Letland en Litaue), en Rusland. Baie het hierheen gekom op soek na rykdom uit die goudveld. Die Witwatersrandse Goudveldse Joodse Vereniging en die Witwatersrandse Ou Hebreeuse Gemeente is albei in 1887 gestig, ’n jaar ná die stad. Eersgenoemde het twee standplase vir die bou van die eerste sinagoge in Transvaal gekoop, wat later sou bekendstaan as die Presidentstraat-sinagoge. Mendelssohn was die gemeente se eerste president, sowel as die voorsitter by verskeie geleenthede. Hy het op Sondag 10 Julie 1887 'n vergadering belê om die moontlikheid van die stigting van 'n Hebreeuse gemeente te bespreek. Die vergaderplek was Barnet Wainstein se kroeg op die hoek van Mark- en Harrisonstraat, oorkant Markplein. Die 88 mense wat dit bygewoon het, was almal mans.
Vier jaar later het pres. Paul Kruger, lidmaat van die Gereformeerde Kerk, die Park-sinagoge van die Witwatersrandse Ou Hebreeuse Gemeente ingewy. Nog ’n sinagoge, die Groot Sinagoge, is in 1914 geopen. Dis geskoei op die Aya Sophia in Istanboel. Die Mooistraat-sinagoge, gestig deur immigrante uit Litaue, is in die jongste jare tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.
In die laat 19de en vroeë 20ste eeu is baie van Johannesburg se Joodse instellings gestig. Liefdadigheidsorganisasies, soos die gewrá kedisjá (begrafnisgenootskap), ’n Joodse sopkombuis, Joodse ambulanskorps, Bikkur Holim-genootskap en Joodse Damesliefdadigheidsvereniging, is gestig om om te sien na nuwe immigrante en die onvermoënde lede van die gemeenskap. ’n Joodse hospitaal is in 1896 opgerig om Ortodokse Jode te versorg wat aangedring het op kosjerkos en wat gemakliker gevoel het met Joodse dokters en verpleegsters. Die Joodse Hospitaal het eindelik deel van die Johannesburgse Algemene Hospitaal geword en sit vandag nog kosjermaaltye voor.
Tydens die apartheidsera het ’n opwelling in boubedrywighede gelei tot die oprigting van ’n magdom goedkoop geboude woonstelle en arm swart mense wat uit die voorstede na die stad gekom het op soek na werk. Hierdie mense is uitgebuit deur huisbase en het uit frustrasie onwettig in die meer gegoede dele van die stad gaan woon, wat gelei het tot ’n uittog van wit inwoners wat daar gaan woon het in die 1960’s en 1970’s. Dié uittog het die meeste van Johannesburg se middestedelike Joodse bevolking ingesluit, wat gelei het tot die sluiting van baie van die stad se geskiedkundige sinagoges of die verhuising na waar hul gemeentelede hulle verder van die middestad en onmiddellike omgewing gaan vestig het. Die Groot Sinagoge in die middestad het 6 km van sy oorspronklike plek verhuis en in 1994 gesluit. Dit dien nou as ’n kerk, maar daar is nog oorblyfsels van die Joodse tyd soos die Dawidster op die gebou se koepel en ’n boodskap op ’n gebou oorkant die straat wat lui: “Hebrew High School.”
Tempel Israel (Hervormd) in Hillbrow en die Leeue-shul (Ortodoks) in Doornfontein word nog weekliks vir gebede geopen, hoewel hul lidmaattal skerp afgeneem het en hulle noustrop trek. Tempel Israel kan nie meer sy eie voltydse rabbi bekostig nie en dis vir die meeste gemeentelede ’n ongerieflike ligging aangesien die tempel op sy ou perseel in Paul Nelstraat gebly het, terwyl die meeste lidmate saam met die wit uittog van die 1980’s en 1990’s verhuis het. Doornfontein se sinagoge in Siemertweg staan ook bekend as die Leeue-shul en is die oudste sinagoge in Johannesburg wat nog in werking is. Dis in 1905 voltooi en het sy naam gekry van die twee leeustandbeelde by die voorste ingang. Geeneen van die lidmate woon meer in die onmiddellike omgewing nie sodat selfs die Ortodokse lidmate na die sinagoge ry vir Sabbatsdienste.
In die voorstede is die Bet Din- en Etz Chayim-sinagoge wat ’n Holocaust-gedenkteken huisves. Nog ’n Holocaust-verwante perseel is die beeldhouwerk by die ingang na die Wespark-begraafplaas. Dis geskep deur die kunstenaar Herman Wald en stel drie hande voor wat elkeen ’n sjofar vashou wat al drie na binne gedraai is.
Kaapstad
Kaapstad en Suid-Afrika se eerste Hebreeuse gemeente is in 1841 gestig, ’n week nadat 17 Joodse mans die eerste Ortodokse diens in die Kaapkolonie gehou het. Die eerste diens is op 26 September 1841 in ’n privaat woning, Helmsley Place gehou, wat vandag deel vorm van die Mount Nelson-hotelperseel. Agt jaar later is die eerste sinagoge ingerig langs die parlement en eerw. Isaac Pulver was die eerste geestelike leier. Teen 1863 het die gemeente so aangegroei dat ’n nuwe perseel nodig was, wat ingewy is in wat vandag die Joodse Museumkompleks is. In 1905 is ’n selfs groter gebou opgerig as die huidige Groot Sinagoge (Tuine-shul), langs die Ou Shul. Ook in 1905 het Kaapstad sy eerste Joodse burgemeester in die persoon van Hyman Liberman, ook die president van die gemeente, gekry. Eerw. Alfred Bender het in 1895 na Suid-Afrika gekom om die gemeente te lei en sou 42 jaar lank as rabbi optree.
Kaapstad se Joodse gemeenskap is betreklik homogeen, want sowat 80 persent van die lede is van Litause herkoms. Dieselfde persentasie is Ortodoks en die res Hervormd. Die stad het 12 Ortodokse sinagoges en twee Hervormde tempels. Die Groot Sinagoge of Tuine-shul – die Kaapse Hebreeuse Gemeente, is in 1905 ingewy en die oudste aktiewe gemeente in Suid-Afrika. Dis naasaan die vorige sinagoge geleë, nou die Joodse Museum. Die Tuine-shul is gebou in die Egiptiese herlewingstyl en bied sitplek aan 1 400 aanbidders. Die Groen- en Seepuntse Hebreeuse Gemeente het meer as 2 000 lidmate en is die grootste Joodse gemeente in Afrika. ’n Derde noemenswaardige Joodse gemeente in die Claremontse sinagoge. Daar is ook enkele klein Lubavitch en Sefardiese sinagoges. Hoewel die meeste van die Kaap se Jode tot die Ortodokse sinagoges behoort, kom die meeste nie die godsdiensvoorskrifte streng na nie.
Byna 80% van al Kaapstad se Joodse kinders is ingeskryf aan een van die Joodse dagskole, wat strek van voorskools tot hoërskool. Die Herzlia-skole maak voorsiening vir al 12 grade, terwyl daar ook drie ander laerskole is van wie die meeste Ortodoks is. Die Hoërskool Herzlia, in Highlands Estate bo die middestad, het in 2017 650 leerders van gr. 7 tot gr. 12 gehad, van wie in die hoogste drie grade net 18 Hebreeus as tweede addisionele taal geneem het. Herzlia Highlands Primary School, ook in Highlands Estate, het 359 leerders gehad, die Laerskool Herzlia in Constantia 174 en die Laerskool Herzlia Weizmann in Seepunt 291, al drie net tot gr. 6. Cape Town Torah High het in 2017 27 leerlinge van gr. 7 tot 12 gehad. In Kampsbaai het die Phyllis Jowell Jewish Day School onderrig aan 121 laerskoolleerders gebied.
Die Jodeslagting en Sionisme is van die uiterste belang vir die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap. Die gemeenskap het suksesvol by die regering aangedring op die onderrig van die Holocaust in alles openbare skole en het onlangs die Kaapstadse Holocaust-sentrum gebou, die enigste Holocaust-sentrum in Afrika. Jode betoon hul Sionisme deur filantropie. Die Kaapse Joodse gemeenskap skenk meer aan Israel per kop as enige ander Joodse gemeenskap ter wêreld. Hoewel die meeste Kapenaars Sionisme afkeur, beïnvloed dit nie hul houding jeens Kaapse Jode nie. Trouens, talle Jode het ’n sterk verhouding met die plaaslike regering. Vooraanstaande politieke figure woon dikwels Joodse geleenthede by, ondanks hul kritiek op Israel. Kaapstad se gemeenskap is nogtans nie heeltemal bestand teen geweld en antisemitisme nie. In 1997 is petrolbomme na die huise van gemeenskapslede gegooi en in Desember 1999 is ’n bom gegooi na een van die Kaap se sinagoges. Niemand is in dié voorval beseer nie. Streng veiligheidsmaatreëls word by sinagoges gehandhaaf.
Oos-Londen
Oos-Londen is in 1836 gestig as landingsplek en het in 1847 dorpstatus verkry. W. Barnett het in 1849 ’n grondkonsessie gekry, maar die eerste Joodse inwoner was Gustave Wetzlar, wat in 1861 uit Duitsland in die Kaap aangekom het en hom in 1873 as handelaar in Oos-Londen gevestig het. Hy was dorpsraadslid van 1881 af en het burgemeester geword in 1889. John Lewis Norton, ’n afstammeling van die 1820-Setlaars, was hoofkonstabel en bode van die hof. Die groei van die Joodse bevolking vanweë immigrasie en die toestroming tydens die Tweede Vryheidsoorlog het gelei tot die stigting van die Joodse gemeente in 1901. Julius Myers en G.C. Deal, albei immigrante uit Engeland, het die leiding geneem in die gemeenskapslewe. Emmanuel Lipkin, later van Oudtshoorn, het in 1903 uit Engeland gearriveer as predikant en ’n klein sinagoge is in gebruik geneem. Twintig jaar later is ’n groter sinagoge gebou. In 1958 is ’n klein Hervormde gemeente gestig.
In sy bloeitydperk het die gemeenskap in die middel 1960’s uit sowat 1 200 siele bestaan. Daar was ’n aktiewe Joodse gemeenskapslewe met Hebreeuse skole, Sionistiese en ander organisasies, streekstakke van nasionale instellings en ’n buiteklub. Maar teen 2004 het dit gekrimp tot minder as 150, hoofsaaklik bejaarde individue, hoewel die vernaamste gemeenskapsorganisasies nog aan die gang was. Jode was aktief in die burgerlike samelewing en het, benewens Wetzlar, die volgende burgemeesters ingesluit: David Lazarus (1947–’48 en 1966–’68), Abraham Addleson (1957–’59) en Leo Laden (1962–’64).
Oudtshoorn
Die hoofdorp van die Klein-Karoo, Oudtshoorn, het eens op 'n tyd so n lewenskragtige Joodse gemeenskap gehad dat die dorp, ietwat oordrewe, "Klein Jerusalem" of "Jeroesjalajim beDerom Afrika" (Jerusalem van Suid-Afrika) genoem is. Die gemeenskap het vinnig opgeskiet vanweë die oplewing in die volstruisbedryf wat Jode hierheen laat stroom het op soek na rykdom. Twee golwe immigrante het hierheen gekom: die eerste in die middel 19de eeu en die tweede vroeg in die 20ste eeu. Die eerste groep was deel van sir George Grey se immigrasieskema van 1858–'61, toe groot groepe mense van Duitse herkoms hulle aan die Kaap kom vestig het tesame met vaklui van die Britse Eilande. Die tweede golf was Jode uit veral Litaue en Letland wat wou ontsnap aan die oproep vir militêre diens van jong Jode in die Russiese leër tussen 1881 en 1910 en die Jodehaat in die Russiese Ryk wat hul vermoë beperk het om ’n produktiewe lewe te lei. Die meeste het na Brittanje, van waar hulle na die Verenigde State en die kolonies van die Britse Ryk verhuis het. Van dié wat die Kaap bereik het, het te hore gekom van die rykdom wat verdien kon word uit die volstruisbedryf van die Klein-Karoo en het daarheen verhuis en handel in volstruisvere begin dryf.
Die eerste eredienste is gehou in privaat woning en in die veremarksaal van die stadsraad. Teen 1886 het die getal Jode sowat 250 getel en is onder aansporing van rabbi Orenstein van Kaapstad besluit om ’n sinagoge te bou. Tussen die Afrikaners en Jode het in dié tyd ’n besonderse band ontstaan omdat albei groepe diep godsdienstig was. Die plaaslike NG predikant het selfs van die preekstoel verklaar hoe "heerlik dit sou wees as die kinders van die Ou Testament in ons midde kon aanbid". ’n Afrikaner het twee erwe vir die sinagoge geskenk, terwyl ’n ander die stene bygedra en dit na die perseel laat karwei het. Die argitek George Wallis het die plan geteken. Bouwerk het op 26 Januarie 1888 begin toe rabbi Orenstein die hoeksteen gelê het. Die sinagoge is in Desember daardie jaar aan die diens van die Here gewy. Rabbi Wolfson het in daardie jaar na die Kaapkolonie gekom om diens op Barberton in Oos-Transvaal te aanvaar, maar het verkies om die amp van rabbi van Oudtshoorn te aanvaar, waar hy die gemeenskap langer as ’n halfeeu sou dien van die preekstoel in wat mettertyd as die Englishe Shul sou bekendstaan.
Die aankomelinge het betrokke geraak by die bemarking en eindelik ook die produksie van volstruisvere, strydig met die algemene opvatting dat Jode nie slegs die middelman in die verkoop van volstruisvere was nie, maar ook aktiewe boere. Tog het van die 50 Jode van Oudtshoorn wat tussen 1883 en 1890 genaturaliseer is as burgers van die Kaapkolonie, hul bedryf aangedui as "verekoper" en nog twee as "veresorteerder". Baie van die vereverkopers het met ’n sak vol vere oor die skouer van plaas tot plaas loop en vere koop. Teen 1910 was daar 227 gelisensieerde verekopers in die distrik, van wie amper almal Jode is. Die Jode wat om die dorp kom woon het, het net Afrikaans leer praat, maar op die dorp was Engels die voertaal, waar dit by Britse setlaars geleer is, van wie baie winkeliers was.
Namate die Joodse bevolking gegroei het, het die omvang van hul aktiwiteite uitgebrei toe talle smouse geword het wat van plaas na plaas met ’n perdekarretjie gereis en huishoudelike produkte aan die boere verkoop het. Op die dorp het van hulle winkeliers en hoteliers geword. Namate die Jode se rykdom toegeneem het, het hulle pronkerige herehuise van sandsteen begin bou wat as volstruispaleise bekendgestaan het. Sommige Jode het hul sakebedrywighede gediversifiseer na die tabakbedryf, terwyl ander die professies begin beoefen het, veral dokters, tandartse en prokureurs.
Oudtshoorn se vernaamste teler en handelaar van volstruise op Oudtshoorn was ene Max Rose, bekend as die volstruisverekoning. Hy het in 1890 uit Shavel aangekom en sy sakeonderneming gou-gou opgebou. In 1906 het hy die plaas Weltevreden naby Ladismith vir £18 000 gekoop. Dis in 1913, kort voor die ineenstorting van die bedryf weens die Eerste Wêreldoorlog, vir £200 000 van die hand gesit, maar ná die ineenstorting was dit niks meer as £15 000 werd nie.
Baie van die Litvaks (mense van Litaue) wat op Oudtshoorn kom woon het, het uit twee aangrensende shtetls gekom, Kelme en Shavel. Kort voor lank het die twee groepe, die ortodokse Mitgagdim van Kelme en die meer liberale Jode van die stedelike Shavel stry gekry oor hoe om seremonies te hou. Die sinagoge in Queenstraat is net op Sabbat en Jom Tow en het nie geleenthede vir onderrig gebied nie. Die Kelme-Jode het gemeen rabbi Wolfson was te sterk onder die invloed van Duitse en Engelse godsdienspraktyke en het verlang dat daaglikse dienste gehou en ’n Beit Midrash gevorm word. So het dié groep in 1892 weggebreek van die gemeenskap en hul eie sinagoge gebou in St. Johnstraat, met die bynaam "Griener Shul", waarin hulle daarna gestreef het om die atmosfeer van hul tuisdorpsinagoge in die Karoo te herskep. Die gevolg was ’n replika van ’n Litause sinagoge versier met tradisionele Joodse kunsvlyt, silwerwerk en naaldwerk. Nadat die gemeenskap in 1973 ontbind het, is die inhoud van die shul, waaronder die ark met sy uiekoepel, wat gemodelleer is op die ark in die sinagoge in Kelme, verskuif na die C.P. Nel-museum.
Aanvanklik is die seuns en dogters van die plaaslike Joodse gemeenskap weggestuur na die stede en oorsee om hulle in die professies te kwalifiseer, maar in 1904 is op Oudtshoorn die eerste Joodse staatskool in Suid-Afrika tot stand gebring. Dié laerskool het ’n algemene opvoeding verskaf saam met daaglikse klasse in Hebreeus as deel van die sillabus.
Oudtshoorn se Joodse gemeenskap het algaande deel geword van die wit gemeenskap en diep betrokke geraak by burgerlike aangeleenthede, hoewel die dorp verdeeld was tussen die uitsluitlik anti-Britse, plattelandse Afrikaners wat die Nasionale Party ondersteun het en die Britsgesinde Afrikaners, Engels en die meeste van die Jode wat ondersteuners was van genls. Louis Botha en Jan Christian Smuts se Suid-Afrikaanse Party (vanaf 1934 die Verenigde Party. Die Jode se lojaliteit is versterk deur Smuts se ondersteuning van Sionisme.
Selfs ná die ineenstorting van die verebedryf en die wegtrek van die helfte van die Joodse gemeenskap teen 1918, is Jode steeds tot die dorpsraad verkies. Bennie Gillis het in 1937 die dorp se derde Joodse burgemeester geword nadat hy twee termyne as onderburgemeester gedien het en altesaam 25 jaar in die raad was.
Die Joodse bevolking het saam met die volstruisbedryf gegroei en in 1914 ’n hoogtepunt van 600 gesinne bereik. Die ineenstorting van die bedryf het baie se sakeondernemings laat vou. Mense is bankrot verklaar en moes verkoop wat hulle kon om staande te bly. Omdat daar beperkte sakegeleenthede in ander sektore was, het die Jode na die stede begin verhuis sodat die helfte van die Joodse bevolking aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog (1914–'18) reeds die dorp verlaat het. Die ekonomie het stadigaan herstel. Welgestelde Jode het aan Queenstraat gewoon naby die sinagoge, en die minder gegoedes in St. John-, Hoog- en Adderleystraat. Teen die 1930's het die dorp fabrieke gehad vir die vervaardiging van tabakprodukte, leergoedere en meublement wat duisende mense in diens gehad het en waarvan talle deur Jode besit is. Die verhuising van minder gegoede Jode en die vooruitgang van dié wat agtergebly het, het die indruk by arm Afrikaners gewek dat dit hulle teen die verengelsde Joodse winkeliers en krediteure was.
Ook op Oudtshoorn het die Jode in die aanloop tot die Tweede Wêreldoorlog met Jodehaat te doen gehad toe organisasies soos die Grys- en die Swarthemde gestig is. Die Simboliese Ossewatrek van 1938 het tot die stigting van die Ossewabrandwag as kultuurorganisasie gelei, maar sy metodes en embleme het sterk herinner aan dié van die fascistiese organisasies in Europa. Al het dié organisasies veral ná die uitbreek van die oorlog besonder uitgesproke geraak, was hul invloed steeds beperk. Weens politieke onrus het genl. Jan Smuts Oudtshoorn aan die begin van die oorlog onder noodwetgewing geplaas.
Die ineenstorting van die volstruisbedryf was die eerste groot terugslag vir Oudtshoorn se Joodse gemeenskap, maar die oorlogstyd en die maatskaplike veranderings in die gemeenskap selfs sou eindelik hul getalle verminder tot skaars meer as ’n minyan aan die einde van die 20ste eeu. Ná die einde van die oorlog het die dorp stadigaan weer rustig geraak, maar die Joodse gemeenskap sou nooit ten volle herstel van die uitwerking van brandstigting, die ongeërgde houding van die plaaslike polisie en die skending van wedersydse vertroue. Ná die bewindsoorname van die Nasionale Party is Afrikaners ál meer in die beherende posisies in die sake en maatskaplike lewe geplaas; tog het Joodse ondernemings nog dekades lank op Oudtshoorn staande gebly. Steeds het die getalle bly afneem, hoofsaaklik weens die aantrekkingskrag van die stede. Van die plaaslike Jode het ook geëmigreer weens die politieke onrus van die 1970's en '80's.
Teen 1955 het die dorp net 150 Joodse gesinne oorgehad en in 1973 is die St. Johnstraat-sinagoge gesluit. Die ark en voorbanke is na die plaaslike museum geneem. Volgens die jongste syfers het die dorp en distrik 17 Joodse gesinne onder wie vyf volstruisboere. Die gemeenskapslewe wentel steeds om die Queenstraat-sinagoge (nou Baron van Rheedestraat).
Port Elizabeth
Joodse families het saam met die 1820-Setlaars na Suid-Afrika gekom. ’n Gemeente is in 1861 of ’62 gestig en die eerste sinagoge (’n omskepte Lutherse kerk) in 1862 aangeskaf. Port Elizabeth het ’n belangrike sentrum van die wolbedryf geword waarin Joodse handelaars, veral die Mosenthal-broers, ’n belangrike rol gespeel het. Hyman Henry Salomon was burgemeester van 1873–’75 en Max Gumpert in 1900. Die eerste Joodse predikante van die Baai was Samuel Rapaport van 1873–’94, Jacob Philips van 1897–1912 en Abraham Levy van 1912–’54 (met ’n kort onderbreking). In 1923 is Adolph Schauder, handelaar en nyweraar, tot die stadsraad verkies en langer as 40 jaar lid gebly. Hy het as burgemeester gedien van 1940–’42. ’n Township vir bruin mense is Schauderville genoem ter ere van sy werk onder die gekleurde inwoners. Hy was ook enkele jare lank president van die Ortodokse Hebreeuse Gemeente. Solly Rubin het van 1972–’73 as burgemeester gedien.
Die Verenigde Hebreeuse Instellings sluit ’n gewrá kedisjá en ’n liefdadigheidsorganisasie in. Port Elizabeth het twee Ortodokse sinagoges, die Port Elizabethse Hebreeuse Gemeente en die Sommerstrandse Hebreeuse Gemeente, wat in 1947 gestig is. Die Progressiewe Gemeente (Tempel Israel) dateer van 1949. Port Elizabeth is naas Johannesburg, Kaapstad en Durban die enigste stad met ’n Joodse skool (Theodor Herzl), hoewel meer as 80% van die 360 leerlinge van voorskools tot matriek nou nie-Jode is. Die skool het op 21 Januarie 1959 geopen en in 1962 na sy ruim perseel in Walmer verhuis.
Die hoofkwartier van die Oos-Kaapse Komitee van die Joodse Raad van Afgevaardigdes en die Oostelike Provinsie- Sionistiese Raad is in Port Elizabeth. Die stad se Joodse bevolking het in 1969 2 811 (1,1%) van die algemene bevolking) getel, maar het teen 2004 afgeneem tot net 450.
Port Elizabeth se tweede sinagoge, die Raleigh-sinagoge in die straat met dieselfde naam, is in 1912 in die Art Noveau-styl deur Orlando Middleton ontwerp. Dit was in gebruik tot 1954. Die sinagoge is in 1986 tot 'n nasionale gedenkwaardigheid verklaar en in die Joodse Pioniersgedenkmuseum omskep, wat elke Sondag van 10:00 tot 12:00 oop is.
Pretoria
Pretoria het ’n klein Joodse bevolking van sowat 3 000 siele. Jode woon reeds sedert die stad se stigting in 1867 hier en het ’n groot rol in sy nywerheids- en handelsontwikkeling gespeel. De Vries, die eerste Joodse nedersetter in die stad, het ’n vooraanstaande inwoner geword. Hy was later staatsaanklaer, Volksraadslid en was ’n baanbreker van die Afrikaanse taal. Ander Joodse immigrante uit Litaue was nie so geletterd soos De Vries nie; talle kon net Jiddisj praat en het winkeltjies geopen. Die Jode van Pretoria het neutraal probeer bly tydens die Tweede Vryheidsoorlog, maar sommige het wel vrywillig aan Boerekant geveg.
Pretoria se eerste Hebreeuse gemeente is tussen 1890 en 1895 gestig. Die gemeenskap se eerste sinagoge is in 1898 aan Paul Krugerstraat ingewy en die tweede, die Groot Sinagoge, is in 1922 geopen. Nóg die ou sinagoge in Paul Krugerstraat, nóg die Groot Sinagoge is steeds in gebruik. ’n Hervormde sinagoge, Tempel Menorah, het vroeg in die 1950's tot stand gekom.
Die Miriam Marks-skool, opgerig in 1905, en die Carmel-skool, geopen in 1959, is die twee vernaamste Joodse opvoedkundige instellings wat in Pretoria ontstaan het. Die Carmel-skool is al een wat nog in bedryf is en dien ook as die stad se enigste sinagoge. Die Hervormde gemeente deel hul rabbi met Johannesburg en hul sinagoge word nie langer gebruik nie; dienste word deesdae in die lidmate se huise gehou.
Willowmore
Die Oos-Kaapse dorp Willowmore, aangelê op die plaas The Willos in 1862, is een van tallose plattelandse dorp wat eens 'n sterk Joodse gemeenskap gehad het, maar waar geen Jode oorgebly het nie. Die rabbi se destydse woning staan vandag nog en is ’n tipiese voorbeeld van Karoo-argitektuur. Dat die plaaslike Hebreeuse gemeente, gestig omstreeks 1904, sy eie rabbi kon onderhou, beteken hier het ’n betreklik groot aantal Jode gewoon het. Dié gemeenskap, wat reeds in 1904 sy hoogtepunt van 152 siele bereik het, het besluit om ’n sinagoge op die dorp te laat bou nadat 'n erf vir die Joodse begraafplaas in 1904 op die gemeenskap se naam oorgedra is. Die eerste grafsteen was Woolf Matz s'n in 1903. Die erf waarop die shul gebou is, is in 1906 aangekoop en die hoeksteen op 8 April 1907 gelê. Die Joodse gemeenskap het in 1908 om ’n lening aansoek gedoen om die gebou op te rig.
Die verlate sinagoge staan reeds jare lank toe en ongebruik. Nadat die gemeenskap gekrimp het tot 57 siele in 1936 en 30 in 1951, is die gebou in 1976 aan die dorpsraad geskenk. In 1980, toe hier net twee Jode oor was, is die gebou aan 'n motorhawe verkoop. Dis nie bekend wanneer die laaste Jode weggetrek of oorlede is nie, maar in 1991 was hier nog vier Jode.
Rachel McDowall
Rachel McDowall (gebore 4 Oktober 1984) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Mamma Mia! (2008), Quantum of Solace (2008), en The Stranger (2014).
Mesjkowo (Astrachan-oblast)
Mesjkowo (Russies: Мешково) is 'n klein Kasakse dorpie in Astrachan-oblast, Rusland wat tot die Kozlowo Plaaslike Munisipaliteit behoort. Soos baie ander nedersettings in Wolodarski-rajon, is dit op 'n eiland in die Wolga-rivierdelta geleë. Die dorpie se naam kom van die Russiese woord vir "sak".
Demografie
Volgens Sensus 2010 het Mesjkowo 118 inwoners gehad. Etniese Kasakke vorm die meerderheid van die dorpie se bevolking.
Haliclona spinosella
Haliclona spinosella is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Haliclona en tot die familie Chalinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1905 deur Thiele.
Geissorhiza erubescens
Geissorhiza erubescens is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus Geissorhiza behoort en deel is van die fynbos. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap. Dit kom in die noordelike Sederberg voor, op oostelike en suidelike hellings naby die Pakhuispas. Hier het dit 'n voorkomsgebied van 10 km². Die plant word as seldsaam beskou.
Beligting
Beligting is die doelbewuste gebruik van lig om praktiese of estetiese effekte te bereik. Beligting sluit die gebruik van beide kunsmatige ligbronne soos lampe en ligtoebehore in, sowel as natuurlike beligting deur daglig vas te vang. Dagbeligting (deur vensters, dakvensters of ligrakke te gebruik) word soms gebruik as die hoofbron van lig gedurende die dag in geboue. Dit kan energie bespaar in die plek van die gebruik van kunsmatige beligting, wat 'n groot komponent van energieverbruik in geboue verteenwoordig. Behoorlike beligting kan taakverrigting verbeter, die voorkoms van 'n area verbeter, of positiewe sielkundige uitwerking op insittendes hê.
Binne-beligting word gewoonlik bewerkstellig deur gebruik te maak van ligtoebehore, en is 'n belangrike deel van binneontwerp. Beligting kan ook 'n belangrike komponent van landskapprojekte wees.
Droom ster knop neus
" Yume no Hoshi no Button Nose " (Yume no Hoshi no Button Nose) is 'n  anime wat vanaf 19 Oktober 1985 tot 26 April 1986 op TV Asahi uitgesaai is. Medevervaardig deur Asahi Broadcasting Corporation (ABC) en Sanrio. Uitsaaigleuwe is elke Saterdag van 19:00 tot 19:30 ( JST ). 26 episodes in totaal.
Sanrio se eerste TV-animasie , 'n anime met Sanrio se karakter Button Nose as die hoofkarakter. In Sanrio se amptelike instellings is Button Nose se regte naam Trish, maar in die anime is dit Button Nose, nie Trish nie.
Die video self was reeds in 1983 voltooi, maar dit was twee jaar later dat dit eintlik op televisie uitgesaai is.
Opsomming
'n 8-jarige meisie wat in die Strawberry Research Institute woon, Button Nose is die afstammeling van die koninklike familie van die Fukland Koninkryk op die planeet Calitontou. Eendag, toe sy Planeet Calitontou besoek het, het haar oom, die koning, Duke Fastener, die troon geërf. Buttonnose, wat so die koning van die Koninkryk van Hookland geword het, sal aangename dae in die Koninkryk van Hookland deurbring
Staatsveiligheidsraad
Die Staatsveiligheidsraad (SVR) is in 1972 in Suid-Afrika gestig om die regering te adviseer oor die land se nasionale beleid en strategie rakende veiligheid, die implementering daarvan en die bepaling van veiligheidsprioriteite. Die raad rol het verander deurdat die Eerste Ministerskappe van adv. John Vorster en mnr. PW Botha (later Staatspresident), min gebruik is tydens eersgenoemdes en tydens laasgenoemde het dit vele aspekte van die Suid-Afrikaanse publiek se lewens beheer deur in praktyk die kabinet te word. Gedurende daardie jare het die SVR 'n Totale Nasionale Strategie asook 'n Totale Teenrevolusionêre Strategie implementeer en uiteindelik in die middel-tagtigerjare die Nasionale Sekuriteitsbestuurstelsel (NSBS) gevestig.
Ná mnr. FW de Klerk se aanstelling as Staatspresident sou die Kabinet uiteindelik beheer oor die bestuur van die land herwin. Na die 1994-verkiesing is 'n komitee genaamd die Nasionale Intelligensie Koördineringskomitee saamgestel om die Suid-Afrikaanse president te adviseer oor veiligheid en intelligensie sowel as die implementering daarvan.
Aand
Die aand is die tydperk van 'n dag wat aan die einde van die namiddag begin en met die begin van nag oorvleuel. Die presiese tye wanneer aand begin en eindig hang af van ligging, tyd van die jaar en kultuur, maar dit word algemeen beskou dat dit begin wanneer die Son laag in die hemel is en duur tot die einde van skemer. Afhangende van die spreker, kan dit so vroeg as 5-uur begin en tot die nag hou. Dit kan in die omgang gebruik word om die laaste kwynende namiddag kort voor sonsondergang in te sluit.
Babako
Die babako (Carica pentagona) is 'n subtropiese boom wat geplant word vir sy buitengewone vrugte. Dit is nou verwant aan die papaja (Carica papaya).
Boom
Dit het sy oorsprong in die hoë Andes van Ecuador in Suid-Amerika. Waarskynlik is dit 'n kruising tussen 'n manlike plant van die Vasconcellea stipulata (Carica stipulata, Toronche) en 'n vroulike plant van die bergpapaja (Vasconcellea cundinamarcensis, Carica pubescens). Dit kom voor in warmer rypvrye streke en selfs bo 2 000 m bo seevlak. 'n Sagte subtropiese klimaat is uiters geskik, maar dit groei ook goed in gematigde temperature. Die eksotiese palmagtige vorm skep 'n tropiese voorkoms. Dit aard goed in groot potte binnenshuis. Die boom kan tot 5 m hoog word, het min takke en lewe 'n jaar of agt. Voortplanting geskied slegs deur steggies.
Vrugte
Die babako word aangeplant vir sy eetbare vrugte. Elke boom dra aan sy stam ongeveer 20 vrugte en meer per jaar en die gemiddelde gewig van een so 'n vrug is so een kilogram. Hulle word amper dwarsdeur die jaar een op 'n slag ryp. Dan is hulle goudgeel. Die vrugte ontwikkel sonder bestuiwing en bevat geen pitte nie. Hulle is langwerpig, gemiddeld 'n 20 cm lank en is vyfhoekig (vandaar die naam C. pentagona). Dus is dit stervormig as dit gesny word. Skimmel kom selde op die vrugte voor. En as dit wel daarop voorkom, versprei dit stadig. Sonder verkoeling het die vrug 'n rakleeftyd van 'n maand en met verkoeling twee maande. Slegs in Nieu-Seeland en die Laeveld is die babako op klein skaal kommersieel aangeplant.
Gebruik
Die babako het 'n vars vlesige vrug met 'n suikerinhoud van slegs 6%. Dit word vars geëet, insluitende sy sagte vel. Veral in vrugteslaai en in vrugtesap word dit gebruik. Dit kan gedroog en gekook word en tot konfyt en atjar verwerk word. Weens die hoë vlak van papeïen in die vrug kan dit as vleisversagter gebruik word. Babako help die spysvertering by die mens aan. Die unieke suurderige smaak en geur laat dink aan 'n mengsel van papaja, aarbeie, pynappel en kiwi.
Let wel
Babako moet nie verwar word met babala nie.
WordWorld
WordWorld is 'n Amerikaanse-Brits-Kanadese-Indiese-Iers CGI-animasie-televisiereeks wat op PBS Kids, CBeebies, TVOKids, Star Utsav, en TG4 debuteer het en geskep is deur Don Moody, Jacqueline Moody, Peter Schneider en Gary Friedman, gebaseer op die boeke met dieselfde houtraaisels. WordWorld is vervaardig deur Taffy Entertainment, Mike Young Productions, HOT Animation, HIT Entertainment, Nelvana Limited, Chilco Productions, Bardel Entertainment, Mercury Filmworks, EKA Productions, DQ Entertainment, Crest Animation Studios, en Telegael Teoranta. Die reeks se première was op 8 September 2007 en het op 29 Januarie 2011 geëindig na 45 episodes en 3 seisoene.
Uitgangspunt
As deel van ABC Monsters toon die reeks die avonture van 'n groep diere waarvan die liggame lyk soos die naam van hul spesie, byvoorbeeld: 'Dog' het 'n 'D' vir sy kop en 'n 'O' 'G' vir sy liggaam. Die meeste voorwerpe en plekke word ook uit woorde gemaak, waaronder 'Barn', 'Log', 'Drum', 'House', 'Jungle', 'Sub', 'Boots' en 'Pie'. Soms kom 'n "S" by 'n woord, en die voorwerp begin vermeerder, 'n voorbeeld sluit "Pies, Pies, Pies" in, en die hond probeer die vark vertel van meervoud 's'. Vark wat dink dat daar geen 'S' in 'Pie' is nie, probeer om daarvan ontslae te raak totdat dit bots met die woord 'Lepel' en lepels begin vermeerder. Ander voorwerpe, insluitend wolke, water van 'n afstand af en diverse voorwerpe, soos koeverte en emmers, word nie met letters gemaak nie.
Samojlofski (Astrachan-oblast)
Samojlofski (Russies: Самойловский) is 'n klein Kasakse dorpie in Astrachan-oblast, Rusland wat tot die Kozlowo Plaaslike Munisipaliteit behoort. Soos baie ander nedersettings in Wolodarski-rajon, is dit op 'n eiland in die Wolga-rivierdelta geleë.
Demografie
Volgens Sensus 2010 het Samojlofski 147 inwoners gehad. Etniese Kasakke vorm die meerderheid van die dorpie se bevolking.
Kusile-kragstasie
Die Kusile-kragsentrale (voorheen bekend as die Bravo-kragsentrale) is 'n kragsentrale 15 km noord van die Kendal-kragsentrale naby Witbank in Mpumalanga, Suid-Afrika. Die kragsentrale is steenkool-aangedrewe en word deur Eskom bedryf. Wanneer die stasie voltooi is, sal dit na verwagting uit ses 800 megawatt eenhede bestaan met 'n totale kapasiteit van 4 800 megawatt.
Haliclona spitzbergensis
Haliclona spitzbergensis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Kusile-kragstasie
Konstruksie het in Augustus 2008 begin. Die eerste eenheid sou in September 2012 aanlyn kom, en die laaste een in Oktober 2014. Die projek is egter vertraag en na verwagting sal die eerste eenheid eers in Julie 2016 en die laaste sou in Junie 2019 in werking gestel word. In Maart 2020 is in die parlement onthul dat die konstruksiebegroting van Kusile na verwagting tot R161,4 miljard sou styg en die voltooiingsdatum sal teruggeskuif word na 2023.
Haliclona spitzbergensis
Die spons behoort tot die genus Haliclona en tot die familie Chalinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1916 deur Hentschel.
Kusile-kragstasie
Die eerste eenheid het op 30 Augustus 2017 en die tweede eenheid op 29 Oktober 2020 begin om krag aan die nasionale netwerk te lewer. Elke eenheid kan tot 800MW tot die netwerk toevoeg.
Jon Michael Hill
Jon Michael Hill (gebore 28 Julie 1985) is 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Falling Overnight (2011) en in die televisiereekse Detroit 1-8-7 (2010), Person of Interest (2011), en Elementary (2012).
Haliclona spongiosissima
Die spons behoort tot die genus Haliclona en tot die familie Chalinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1908 deur Topsent.
Faye McKeever
Faye McKeever (gebore 18 Januarie 1985) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Trollied (2011) en Broken (2017).
Geissorhiza esterhuyseniae
Geissorhiza esterhuyseniae is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus Geissorhiza behoort en deel is van die fynbos. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die Groot Winterhoekberge voor, op suidelike hellings op hoogtes van 2000 m. Hier het dit 'n voorkomsgebied van 1 km². Die plant word beskou as krities seldsaam.
Hoogoond
‘n Hoogoond word gebruik om deur smelting metaal aan die ertse te onttrek. Dit is die proses waardeur ru-yster uit ystererts verkry word.
So ‘n oond is ‘n silindervormige toringgebou van staalplate en van binne uitgevoer met vuurvaste bakstene. Kooks, kalksteen en erts word in die juiste verhouding gemeng en aan die brand gesteek. Die temperatuur van die mengsel word daarna geweldig verhoog deur die voortdurende inblaas van warm lug. Die ystererts word teen daardie hoë temperatuur vloeibaar en as die vloeistof stol, word potyster verkry.
Brigitte Millar
Brigitte Millar is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007), David Is Dying (2011), en Spectre (2015).
Hoogoond
Die eerste hoogoond wat potyster in Suid-Afrika geproduseer het, is deur S.L. Green te Sweetwaters naby Pietermaritzburg opgerig. Dit was in 1901 of 1902 en het twee ton yster gelewer voordat produksie gestaak is. In 1909 het Green met sy proefneming voortgegaan en 12 ton potyster gemaak. 'n Elektriese ingenieur uit Nederland, Cor Delfos, bou in 1917 ‘n hoogoond in Pretoria-Wes waaruit Yskor ontwikkel.
Geissorhiza exilis
Geissorhiza exilis is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus Geissorhiza behoort en deel is van die fynbos. Die spesie is inheems aan die Wes-Kaap en kom in op die laer hellings van die Waaihoekberg by Worcester voor. Die spesie is eers in 2009 ontdek en daar is tans net een populasie bekend. Dit het baie ooreenkomste met Aristea nigrescens ten opsigte van habitat. Dit word bedreig deur die aanplant van wingerde en boorde en is afhanklik van brand bestuur om te blom.
Timour Hall
Die landgoed en herehuis Timour Hall in Plumstead (Kaapstad) word deur die internasionale polisievereniging as 'n gastehuis gebruik.
Hierdie kleinhoewe aan die Dieprivier is in 1784 aan Johan George Lochner van Mannheim (Duitsland) toegeken. Hy is die stamvader van die Lochner-familie in Suid-Afrika. In 1878 was Aletta Jacoba Smith, 'n kleindogter van William Duckitt, die eienaar en sy het die huidige naam aan die eiendom gegee. 'n Groot deel van die grond aan weerskante van die oorspronklike oprylaan in die rigting van die hoofweg en langs die huidige Timour Hall-weg het stadsuitbreiding ten prooi geval. Die huis is in die Victoriaanse styl met 'n Kaaps-Hollandse gewel. Voor is 'n groot stoep en agter verskeie buitegeboue. Weens die besondere argitektuur is hierdie eiendom van die Wes-Kaapse regering tot gedenkwaardigheid verklaar.
Elifasi Msomi
Elifasi Msomi, ook bekend as die Bylmoordenaar en Tokkelossiemoordenaar, is ’n Suid-Afrikaanse reeksmoordenaar wat in 1955 skuldig bevind is aan 15 moorde. Hy het die doodstraf gekry. Sy slagoffers was almal van Umkomaas en Umzimkulu in KwaZulu-Natal.
Msomi was ’n Zoeloeman en ’n onsuksesvolle jong sangoma. Hy het professionele hulp gesoek en ’n ander sangoma geraadpleeg. Msomi het beweer ’n tokkelossie het hom in dié tyd binnegegaan. Hy het in Augustus 1953 op ’n 18 maande lange moordtog in die suide van KwaZulu-Natal gegaan onder bevel van die tokkelossie.
Moorde en vonnis
Msomi het aanvanklik ’n jong vrou in die teenwoordigheid van sy minnares verkrag en vermoor en haar bloed in ’n bottel gehou. Onbeïndruk deur sy nuwe kragte, het sy die polisie verwittig en Msomi is in hegtenis geneem. Hy het kort daarna ontsnap en die tokkelossie die eer daarvoor gegee. Hy het daarna vyf kinders vermoor voordat hy weer in hegtenis geneem is. Hy het weer ontsnap en is ’n maand later in hegtenis geneem vir diefstal. Van die gesteelde goed wat by hom gevind is, het aan sy slagoffers behoort en hy is van moord aangekla.
Msomi het die polisie gehelp om van sy slagoffers se oorskot te vind, onder meer ’n vermiste skedel. Tydens sy verhoor het Msomi beweer hy was bloot ’n werktuig van die tokkelossie. Twee sielkundiges het gemeen Msomi het ’n hoër as gemiddelde intelligensie gehad en dat hy seksuele plesier geput het uit die toepassing van pyn. Hy is ter dood veroordeel en op 10 Februarie 1956 gehang.
Vergrootglas
'n Vergrootglas is 'n konvekse lens wat gebruik word om 'n vergrote beeld van 'n voorwerp te produseer. Die lens word gewoonlik in 'n raam met 'n handvatsel gemonteer. 'n Vergrootglas kan gebruik word om lig te fokus, soos om die son se straling te konsentreer om 'n warm plek by die brandpunt te skep om 'n vuur te begin.
Jonah Hill
Jonah Hill (gebore 20 Desember 1983) is 'n Amerikaanse akteur, vervaardiger, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Moneyball (2011), 21 Jump Street (2012), The Wolf of Wall Street (2013), en 22 Jump Street (2014).
Vergrootglas
'n Bladvergroter bestaan uit baie baie smal konsentriese ringvormige lense, sodanig dat die kombinasie as 'n enkele lens optree, maar baie dunner is. Hierdie reëling staan bekend as 'n Fresnel-lens.
Die vergrootglas is 'n ikoon van speurfiksie, veral dié van Sherlock Holmes.
Farmer's Weekly
Die blad word uitgegee deur die firma Caxton in Johannesburg en die huidige redakteur is Janine Ryan. Aanvanklik was T.W. Mackenzie die deeltydse redakteur en tot 1946 het S. Yorke Ford die amp beklee. In 1968 is Ian I. Barr deur E.C. Havenga as redakteur opgevolg.
Boscia
Boscia is 'n genus in die Capparaceae familie.