P.J._Philander
Poësie
Hy publiseer verskeie gedigte in tydskrifte soos Standpunte. In sy eerste digbundel Uurglas dui die titel reeds op die onderliggende motief van die bundel, naamlik die voortdurende gang en voortgang van dinge en die tyd. Hierin word die mens gesien as weerloos en nietig en bewus van sy eensaamheid teenoor die kosmiese magte, terwyl die verganklikheidsmotief wat saamhang met tyd ook aan die bod kom. Daar is vyf gedigte van groter omvang in die bundel, waarin daar ’n poging is om die mens weer te gee in perspektief tot sy plek in die heelal en teenoor die geskiedenis. Oor die algemeen verloor hierdie verse egter ’n hegte samehang, wat afbreuk doen aan die geheel. Die gedig Komeet kan uitgelig word as ’n hoogtepunt, waarin ’n blinde bruin mandjiesvlegter se eensame bestaan en sy lewensreis vergelyk word met ’n komeet se reis nader en weg van die mensdom se planeet. In die gedig word die komeet-tema voortreflik aangewend in die beweging van die hoofkarakter, sodat sy lotgevalle ook kosmiese afmetings aanneem. Soos vorige beskawings vergaan en verslaafdes bevry is, so sal ook sy mense bevry word. Die hand teen die muur se titel verwys na die Bybelse verdoeming van die Babiloniese ryk en gee die vervlietendheid en kenmerke van beskawingsperiodes vanaf die antieke tyd tot die hede. “In Sy naam” is uitbeelding van die Romeinse geloofsvervolging, waar meesteres en slaaf saam die dood tegemoet gaan en die standverskil op aarde tussen hulle so vernietig word. Reliëf gee na aanleiding van die geografiese verskille van verskillende streke van die Kaap ’n uitbeelding van hoe die omgewing die lewenswyse van die mense beïnvloed. In Die slaaf aanvaar die slaaf deemoedig die stryd van die lewe, met die gebed dat die Here almal sal saambind in ’n eenheid. Hierdie gedig verwerk benewens die geskiedenis van ’n slawefamilie in Suid-Afrika ook die verhaal van die opstandeling Abraham Esau van Calvinia. Met ’n allegoriese inslag of aansluiting by die bundelmotief verkry verskeie ander gedigte aansluiting by ’n groter geheel of selfs kosmiese verband. Dit sluit in Voetpaadjies (waar die daaglikse voetpaadjies simbool word van die lewenspad en die bestemming van mens, dier en insek); Aand op Genadendal (met ’n mooi beelding van die nietigheid van die mens teen die uitspansel); Jonas (met sy suggestie van ’n groter taak wat op die werker wag); “Winteraand” (met ’n knap teenstelling tussen die nietigheid van die spreker in sy skuiling teen die natuurmagte buite); en Maaltyd (’n mooi gestalteskets van die moeder wat die gesin altyd na die maaltyd geroep het en na haar dood steeds in die portret voortleef, maar met die verloop van tyd word herinnering aan haar verorber soos gesimboliseer deur die aftakeling van die klokkie). Sonsverduistering is ’n mooi uitbeelding enersyds van hierdie vreemde natuurverskynsel en die impak daarvan op die diere en andersyds as simbool van die mens se weerloosheid en rigtingloosheid in ’n wêreld waar God se pad in skadu gehul en onduidelik is. Die Hotnotsriel se aansteeklike ritme sluit goed aan by die tema van die gedig, terwyl die woordgebruik knap die dansbewegings simuleer. Soortgelyk hieraan is die mooi Plaaspadliedjie. Enkele gedigte gee treffende indrukke van die stad en land (Deur stadstrate, Stad toe oor die Swartlandse vlaktes en Veldblomtuin by Caledon), terwyl Tafelbaai, Winteraand, Lente en Aandgebed mooi stemmingsgedigte is. Hierdie bundel is ’n vroeë hoogtepunt in sy oeuvre.