cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stoomenjin
Konsep
Die idee om kokende water te gebruik met die doel om meganiese beweging te produseer het 'n lang geskiedenis, wat omtrent 2 000 jaar terug dateer. Die vroeë toestelle was nie praktiese kragprodusente nie, maar in die laaste 300 jaar het meer gevorderde ontwerpe wat bruikbare krag kon produseer 'n hoofbron van meganiese krag geword. Dit het gelei tot die Industriële Revolusie, wat begin het met toepassings vir mynwaterverwydering deur vakuumenjins te gebruik.
Ontwikkelings wat daarop gevolg het, het die energie van stoom wat onder druk geplaas is gebruik deur dit om te skakel na roterende beweging. Dit het die aandrywing van vervaardigingsmasjinerie verbreed, en die bedryf daarvan in staat gestel om enige plek waar water en hout- of steenkoolbrandstowwe verkry kon word. Voorheen was dit beperk tot die ligging van waterwiele of windmeule. Hierdie kragbron sou later toegepas word in hoofaandryfmasjiene, beweegbare toestelle soos stoomtrekkers en spoorweg lokomotiewe. Moderne stoomturbines genereer omtrent 80% van die elektriese krag in die wêreld deur 'n verskeidenheid hittebronne te gebruik.
Stoomenjins is tipies buitebrandenjins, alhoewel ander eksterne hittebronne soos sonkrag, kernkrag of geotermiese krag ook gebruik kan word. Die hittesiklus is bekend as die Rankine-siklus.
'n Stoomenjin is 'n kragwerktuig waarin die warmte-energie van stoom in bewegingsenergie omgesit word. In die suierstoomenjin oefen die stoom 'n krag op 'n suier uit en laat dit heen en weer beweeg. Die beweging van die suier word dan deur middel van 'n as met 'n vliegwiel in 'n draaibeweging omgesit. Die stoomenjin is in die 17de eeu ontwikkel en het spoedig water- en windmeulens verdring.
Voor die uitvinding van die binnebrandenjin was die stoomenjin die belangrikste meganiese kragbron. Reeds in die eerste eeu n.C. het Heron van Alexandrië in sy Pneumatica 'n primitiewe stoomenjin beskryf, waarby stoom in 'n hol sfeer ingelei is en dit deur geboë pypies langs die omtrek verlaat het. Die bol het gedraai as gevolg van die reaksiekrag van die stoom wat uitgeblaas is.
Stilstaande stoomenjins
Dieselfde reaksiebeginsel word byvoorbeeld in die hedendaagse roterende tuinsproeier toegepas. In 1601 het die Italiaanse natuurkundige Giovanni Battista della Porta (ca. 1538- 1615) 'n apparaat beskryf waarmee water deur stoom in 'n pyp omhoog gedruk kon word. Deur die kondensering van die stoom kon 'n onderdruk geskep word waardeur water uit 'n laer liggende vat opgesuig kon word.
Dit was ook die beginsel van die eerste bruikbare stoompomp, wat in 1698 deur die Britse werktuigkundige Thomas Savery (1650-1715) gepatenteer is. Die Franse natuurkundige Denis Papin (1647-1714) het in 1690 op die gedagte gekom dat die uitsetting van stoom 'n silinder heen en weer kon laat beweeg. Op grond van Papin se voorstelle het die Britse fisikus Thomas Newcomen (1663-1729) die eerste suksesvolle suierstoomenjin gebou.
In omstreeks 1711 is Newcomen se stoomenjin by myne in gebruik geneem en dit is oor die algemeen as waterpomp gebruik. James Watt (1736-1819) het die stoomenjin verbeter en in 1769 ŉ doeltreffender enjin gepatenteer. Hy het ook 'n reëlaar ('n baltoestel) ontwerp waarmee die enjin se toere outomaties konstant gehou is. In 1765 het Nicolas Joseph Cugnot (1725-1804) 'n stoomaangedrewe motor gebou en in 1798 het Richard Trevithick (1771 -1827) 'n stoomenjin bekend gestel waarin die stoom afwisselend na albei kante van die suier gevoer is. Die enjin is ook gebruik vir die aandrywing van voertuie.
Voertuie
Trevithick het in 1803 begin met die ontwikkeling van 'n stoomwa vir spoorvervoer. In 1829 het George Stephenson (1781-1848) sy Rocket gedemonstreer en daarmee die plek van die stoomenjin in spoorverkeer verseker. Intussen het die Amerikaner John Fitch (1743-1798) die eerste stoomboot gebou. Dit was toegerus met 2 skepwiele waarmee Fitch in 1790 oor die Delaware gevaar het. Robert Fulton (1765- 1815) het in 1807 met sy stoomskip van 100 ton, die SS North River (ook die Clermont genoem), in 36 uur ŉ afstand van 200 km op die Hudsonrivier afgelê. In 1819 het die SS Savannah, ŉ seilskip wat met 'n stoomenjin toegerus was, die Atlantiese Oseaan oorgesteek.
Die vaart het 29 dae geduur. Dit sou nog 'n ruk duur voordat die stoomskip die seilskip heeltemal sou verdring. In die 19e eeu is die stoomenjin heelwat verbeter. Daar is byvoorbeeld van steeds hoër stoomdrukke en suiersnelhede gebruik gemaak, waardeur die doeltreffendheid verhoog en die werkverrigting verbeter is. In die sewentigerjare van die vorige eeu is 'n enjin met 3 silinders ontwikkel, wat veral in stoomskepe gebruik is. Selfs viersilinderenjins is gebou, maar intussen het die stoomturbine sy verskyning gemaak en meer aftrek begin kry.
Teoretiese Doeltreffendheid
Die teoretiese doeltreffendheid van 'n stoomenjin (verhouding van uitsetenergie tot insetenergie) kan van die Termodinamiese siklus afgelei word. Die vergelyking is waar Byvoorbeeld, as die omgewingstemperatuur 20 °C (293 K) is en die temperatuur van die stoom is 180 °C (453 K) is (teen 'n druk van 1 MPa), dan is die maksimum teoretiese doeltreffendheid In die praktyk kan hierdie warde nie bereik word nie.
Die suierstoomenjin
Die meeste suierstoomenjins is dubbelwerkend, dit wil sê die stoom word afwisselend aan weerskante van die suier ingelaat. Die toevoer en afvoer van die stoom word met behulp van 'n dubbelwerkende stoomklep beheer. Die heen-en-weer-beweging van die suier word deur middel van ŉ krukstang oorgedra op 'n vliegwiel, wat die enjin se omwentelings gelykmatig hou, Die toevoer van die stoom vind plaas deur middel van 'n reëlklep wat in 'n vaste tempo oop- en toemaak.
Die stoom word dikwels na 'n tweede of 'n derde silinder gevoer, waardeur 'n hoër wringkrag verkry kan word. Die stoomenjin het 'n lae toeretal (tussen 100 en 500 omwentelings per minuut) en is nie baie doeltreffend nie. Nietemin word dit nog dikwels as kragbron in walse, skepe, myne en lokomotiewe gebruik. Die doeltreffendheid van die stoomenjin is 15 tot 20 %, in vergelyking met die ongeveer 40 % van die binnebrandenjin. 'n Moderne hoësnelheidstoomenjin kan tot 6 silinders hê, en by 'n druk van tot 4 000 kPa werk. Omdat die kleppe hidroulies gekoppel is, kan toeretalle van tot 1 000 r/ min verkry word terwyl die enjin byna vibrasievry werk. Die kraglewering per silinder is ongeveer 70 kW.
Die stoomturbine
In 'n stoomturbine word die potensiële energie (druk) van die stoom omgesit in die kinetiese energie (rotasie) van 'n turbinewiel. Die stoom word ingelaat deur staalpype wat so gevorm is dat die stoomdruk afneem terwyl die vloeisnelheid toeneem. Die stoom word dan via toevoerkanale op die vinne van die turbinewiel gerig, waardeur die turbinewiel roteer. By die gelykdrukturbine verander die snelheid van die lug nie tussen die vinne nie en die druk bly heeltemal konstant.
By die oordrukturbine sit die stoom uit en word die snelheid verhoog. In moderne stoomturbines word die stoom dikwels na agtereenvolgende turbinewiele gelei (meertrapturbine) om die turbine se vermoë te verhoog. Die verskillende wiele kan of in een turbinehuls, of in verskillende hulse geplaas word. Die stoomturbine is vroeg in die 19de eeu ontwikkel en was 'n uitvloeisel van die waterturbine.
Die eerste industriële stoomturbine is in 1831 deur die Amerikaner William Avery gebou en is veral in houtsaagmeulens en houtbewerkingsmasjinerie gebruik. Die prototipe van die moderne stoomturbine is in die tagtigerjare van die vorige eeu ontwikkel deur die Brit Charles A. Parsons (1854- 1931) en die Sweed Carl Gustav de Laval (1845-1913). Vroeg in die 20ste eeu het die stoomturbine die suierstoomenjin begin verdring. Vandag is die stoomturbine een van die belangrikste kragbronne, onder meer vir elektrisiteitsontwikkeling. Die toeretal is gewoonlik in die omgewing van 3000 r/min en die doeltreffendheid is ongeveer 30 %.
Maputaland
Maputaland is 'n natuurlike streek van Suider-Afrika. Dit is in die noordelike deel van die provinsie van KwaZulu-Natal tussen Eswatini en die kus geleë. In 'n wyer sin kan dit ook die suidelike streek van Mosambiek insluit. Die voëlroetes en koraalriwwe aan die kus is groot toeristeaantreklikhede.
Geografie
Maputaland word begrens deur die Lebomboberge in die weste en die Indiese Oseaan in die ooste. Dit beslaan 'n gebied van ongeveer 10 000 km2, wat benaderd vanaf die dorp Hluhluwe en die noordelike dele van die iSimangaliso-vleilandpark na die grens tussen Suid-Afrika en Mosambiek strek, of selfs oor die grens tot by Maputo, die hoofstad van Mosambiek.
Tongaland
Die Suid-Afrikaanse deel van Maputaland was vroeër bekend as Tongaland, so vernoem na die Tsonga-stam wat hier woon. Op 11 Junie 1895 is Tongaland deur Groot Brittanje geannekseer.
Tongaland, die naam van die tradisionele streek van die Tsonga, word nie meer algemeen gebruik nie. Dit kan egter steeds in wetenskaplike studies gevind word, sowel as in die name van sekere spesies, soos die Tongaland kannibaal-slak (Natalina wesseliana), tongaboomaalwyn (Aloidendron tongaense), en tongalandbroodboom (Encephalartos ferox).
Kristen Stewart
Kristen Stewart (gebore 9 April 1990) is 'n Amerikaanse aktrise en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Twilight Saga: New Moon (2009), The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 1 (2011), Snow White and the Huntsman (2012), en The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 2 (2012).
Iwan V van Rusland
Iwan V Aleksejewitsj (Russies: Иван V Алексеевич) (Moskou, 27 Augustus 1666 – Moskou, 29 Januarie 1696) was van 25 Junie 1682 tot met sy dood mede-tsaar van Rusland saam met sy jonger halfbroer Pieter die Grote. Hy was die elfde kind van Aleksei van Rusland en Maria Miloslafskaja.
Lewe
Iwan is geestelik en liggaamlik gestrem en ná die dood van Fjodor III wil die familie van Aleksei se tweede vrou, Natalia Narisjkina, hê haar seun, Pieter (later Pieter die Grote), moet tsaar word. Die Narisjkins se vyande versprei gerugte dat hulle Iwan laat vermoor het en dit lei tot die Moskou-opstand van 1682. Die opstand word eers beëindig toe Iwan se familie hom vir die woedende skare wys.
Op 25 Junie van daardie jaar word hy mede-tsaar saam met Pieter die Grote, met hul suster Sofia as regentes. In 1689 probeer Sofia, wat besef sy is besig om mag te verloor, nog ’n opstand ontlok deur gerugte te versprei dat die Narisjkins Iwan se kroon vernietig het en sy kamer aan die brand wil steek. Iwan se onderwyser, prins Prozorofsky, oorreed hom egter om sy broer te ondersteun.
Huwelik en kinders
Iwan was sedert 1684 getroud met Praskowja Fjodorowna Saltikowa (1664-1723). Hulle het vyf dogters gehad, onder andere keiserin Anna:
Laaste jare en dood
In die laaste dekade van sy lewe is Iwan heeltemal deur die meer energieke Pieter I oorskadu. Hy het die meeste van die tyd saam met sy vrou deurgebring en heeldag gebid en gevas. Toe hy 27 was, is hy deur buitelandse ambassadeurs beskryf as seniel, verlam en feitlik blind. Hy is twee jaar later dood en in die Katedraal van die Aartsengel op Katedraalplein in Moskou begrawe.
Albert Speer
Berthold Konrad Hermann Albert Speer (* 1905 Mannheim – † 1981 Engeland) was Hitler se argitek en minister van bewapening.
Hy was 'n goeie organiseerder en het gedurende die Tweede Wêreldoorlog veel bygedra tot die hoë produktiwiteit wat die Nazi-Duitse oorlogsekonomie bereik het, ondanks 'n gebrek aan grondstowwe. Hy is selfs gesien as een van Hitler se moontlike opvolgers.
Hy verkry sy lisensie as argitek in 1927 en hoor Hitler praat by sy universiteit. Hy word 'n paar maande later lid van die Naziparty. Hitler merk hom op as 'n talent en maak hom 'n lid van die klein kring mense rondom die Führer. Hy beraam veral planne vir groot geboue wat die groot toekoms van die Derde Ryk moet weerspieël. Toe die oorlog uitbreek is daar min geld vir duur bouplanne, maar in 1942 verongeluk Fritz Todt, die minister vir bewapening, in 'n vliegtuigongeluk. Hy word sy opvolger en het die oorlogsproduksie grootliks 'n hupstoot gegee. Hy het moontlik daarmee die oorlog twee jaar verleng.
In 1945 word hy deur die Amerikaners in hegtenis geneem en op 20 Junie aangekla voor die hof van Neurenberg. Hoewel hy voor dié hof verklaar dat sy rol 'n suiwer tegnologiese en ekonomiese een was en dat sake soos konsentrasiekampe of vervolging van minderhede nie sy besigheid was nie, is hy een van baie min Nazi's wat berou toon en hy kry 'n opmerklike ligte vonnis. Hy was vir 20 jaar gevangene in die tronk van Spandau en skryf daar sy dagboeke wat later uitgegee word. Ná sy vrylating publiseer hy drie boeke en was 'n gewilde persoon omrede sy unieke kennis van die interne werkinge van die Derde Ryk.
510
Die jaar 510 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 10de jaar van die 6de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Brest
Brest is 'n hawestad en vlootbasis in die Franse département Finistère (Bretagne) met 141 000 inwoners in die stad en sowat 311 000 in die metropolitaanse gebied. Dit is die grootste stad in die westelike Bretagne en 'n belangrike ekonomiese en handelsentrum. Brest is ook die setel van die Universiteit van die Westelike Bretagne (Université de Bretagne Occidentale) en ander tersiêre onderwysinstellings. Danksy die strategiese ligging aan die mees westelike punt van die Bretonse skiereiland, aan die Rade de Brest, 'n uitgestrekte baai van die Atlantiese Oseaan, en teen die monding van die Penfeldrivier, wat 'n natuurlike hawe skep, het Brest al eeue gelede tot 'n besige handels- en vloothawe ontwikkel. Dit is nog steeds die belangrikste basis van Frankryk se Atlantiese vloot.
R403 (Suid-Afrika)
Die R403 is 'n streeksroete in Suid-Afrika wat die N12-nasionale pad naby Victoria-Wes met Prieska verbind via Vosburg. Die roete begin net noord van Victoria-Wes waar dit aftak van die N12 en noordwes gaan. Dit kruis die R384 in Vosburg en hou steeds noordwes. Die roete eindig waar dit in die R386 indraai, suidwes van Prieska.
Toepolef Tu-95
Die Toepolef Tu-95 (Russies: Туполев Ту-95; NAVO verslagdoeningsnaam: "Bear") is 'n groot, viermotorige turboskroef-aangedrewe strategiese bomwerper en missielplatform. Die Tu-95 se nooiensvlug was in 1952, betree diens met die Sowjetunie in 1956 en daar word verwag dat dit tot minstens 2040 in die Russiese Lugmag sal dien. 'n Ontwikkeling uit die bomwerper vir maritieme patrollie word aangewys as Tu-142, terwyl 'n passasiersafgeleide bekend is as die Toepolef Tu-114.
Die vliegtuig het vier Kuznetsov NK-12-enjins, elk met twee stelle teen-roterende skroewe. Dit is die enigste skroefaangedrewe strategiese bomwerper wat vandag nog in operasionele gebruik is. Die punte van die skroeflemme beweeg vinniger as die spoed van klank, wat dit een van die luidrugtigste militêre vliegtuie maak. Sy kenmerkende teruggeswiepde vlerke is teen 'n hoek van 35° geplaas.
Koue Oorlog
Die Tu-95RT-variant was in die besonder 'n ikoon van die Koue Oorlog, aangesien dit 'n maritieme waarneming- en teiken-missie vir ander vliegtuie, oppervlakskepe en duikbote uitgevoer het. Dit is geïdentifiseer deur 'n groot bult onder die romp, wat volgens berigte 'n radarantenna gehuisves het wat gebruik is om oppervlakskepe waar te neem en te soek.
'n Reeks grondvlak kernwapentoetse is in die vroeë tot middel 1960's deur die Sowjetunie uitgevoer. Op 30 Oktober 1961 het 'n aangepaste Tu-95 die AN602-toestel genaamd die Tsar Bomba vervoer, en dit laat val wat die grootste waterstofbom was wat ooit getoets is. Daar bestaan video-opnames van daardie spesifieke toets aangesien dit vir dokumentasie-doeleindes verfilm is. Die beeldmateriaal toon die spesiaalaangepaste Tu-95V-vliegtuig - geverf met anti-flitswit op sy ventrale oppervlaktes - met die bomvliegtuig, in-vlug tonele van die binnekant en buitekant van die vliegtuig, en die ontploffing. Die bom is onder die vliegtuig gedra, wat dus die wapen semi-ekstern gedra het, omdat dit nie binne 'n standaard-bomkompartement van die Tu-95 gedra kon word nie. Saam met die Tsar Bomba was die Tu-95 'n veelsydige bomwerper wat die RDS-4 Tatyana ('n splitsingsbom met 'n ontploffingkrag van twee-en-veertig kiloton), die RDS-6S termonukleêre bom, die RDS-37 2.9- megaton termonukleêre bom, en die RP-30-32 200 kilotonbom kon aflewer.
Die vroeë weergawes van hierdie bomwerper was uiters ongemaklik vir die bemanning. Hulle het 'n bedompige binnekant gehad en daar was nie 'n toilet of 'n kombuis op die vliegtuig nie. Alhoewel die lewensomstandighede op die bomwerper onbevredigend was, sou die spanne dikwels twee tien-uur sendings per week onderneem om hul gevegsgereedheid te verseker. 'n Vliegtuig kon jaarliks 'n totaal van ongeveer 1 200 vlugure uitvoer.
Die bomwerper het die beste bemannings beskikbaar gehad weens die baie vliegoefening. Hulle sou gereeld missies na die Arktiese gebied onderneem om transpolêre aanvalle teen die Verenigde State te oefen. Anders as hul Amerikaanse eweknieë, het hulle nooit hul missies met gewapende kernwapens gevlieg nie. Dit het hul gereedheid vir die sending belemmer as gevolg van die feit dat lewendige ammunisie van spesiale bunkers op die basisse moes kom en in die vliegtuig gelaai word vanaf die bedieningsgraaf onder die bomrakke, 'n proses wat twee uur kon duur.
Huidige en toekomstige status
In 1992 het die nuwe onafhanklike Kazakstan die Tu-95-vliegtuig van die 79ste Swaar Bomwerper Lugdivisie by die Dolon-lugbasis aan die Russiese Federasie begin terugstuur. Die bomwerpers is geskuif na die Ukrainka Lugbasis in die Verre-Ooste.
Die Tu-95 wat nou in Russiese diens is, is die Tu-95MS-variant, gebou in die 1980's en 1990's. Op 18 Augustus 2007 het president Vladimir Poetin aangekondig dat die patrollies van Tu-95 hervat word, 15 jaar nadat hulle beëindig is.
NAVO-vegters word gereeld gestuur om Tu-95's te onderskep en te begelei terwyl hulle hul missies langs die periferie van die NAVO-lugruim uitvoer, dikwels baie naby mekaar.
Russiese Tu-95's het volgens berigte in Januarie 2008 aan 'n vlootoefening langs die kuste van Frankryk en Spanje deelgeneem, saam met die strategiese bomwerpers die Tu-22M3 Backfire en vroeëwaarskuwingsvliegtuie. Tydens die militêre oefening "Russiese Stabiliteit 2008" in Oktober 2008 het die Tu-95MS-vliegtuie vir die eerste keer sedert 1984 lewendige kruisermissiele afgevuur. Die lang reikafstand van die Raduga Kh-55-kruisermissiel beteken dat Tu-95MS weereens as 'n strategiese wapenstelsel kan dien.
In Julie 2010 het twee Russiese Tu-95MS-strategiese bomwerpers 'n wêreldrekord opgestel vir die langste ononderbroke vlug vir 'n vliegtuig in die klas, toe hulle meer as 43 uur in die lug deurgebring het. Die bomwerpers het oor die Atlantiese Oseaan, Arktiese en Stille Oseaan en die See van Japan gevlieg, wat in totaal meer as 30 000 km gedek het met vier brandstofhervullings in die lug. Die belangrikste taak was om die werkverrigting van die vliegtuig tydens so 'n lang vlug na te gaan, veral om die enjins en ander stelsels te monitor.
Op 17 November 2015 het die Tu-95's hul gevegsdebuut gemaak, en is vir die eerste keer in langafstand-lugaanvalle gebruik as deel van die Russiese militêre ingryping in die Siriese Burgeroorlog deur die Kh-101-kruisermissiele op verskeie militante posisies in Sirië te lanseer.
Laak, Gelderland
Laak is ’n nedersetting in die munisipaliteit Wijchen in die provinsie Gelderland in Nederland.
Republiek van Weimar
Die Republiek van Weimar was 'n demokratiese federale republiek, sy regeringstelsel het presidensiële en parlementêre elemente behels. Sy naam is afgelei van die Thüringiese stad Weimar, die plek waar die Nasionale Grondwetlike Vergadering byeengekom het om die eerste Duitse republiek op nasionale vlak in die lewe te roep.
Met die benoeming van Adolf Hitler as rykskanselier op 30 Januarie 1933 en die oprigting van die Nasionaalsosialistiese diktatuur het die demokratiese Republiek van Weimar tot 'n einde gekom.
Retrospektief word die Republiek van Weimar, die eerste demokratiese bedeling in Duitsland, dikwels as 'n blote politieke tussenfase tussen die keiserlike monargie met sy feodale trekke en die Nasionaal-Sosialistiese diktatuur vanaf 1933 beskryf, met sy grondwet as een van sy grootste swakpunte. Betreklik laat het Duitse en buitelandse historici in die vroeë 21ste eeu nuwe perspektiewe daarop ontwikkel en dit begin waardeer as 'n grondwet wat - as een van die eerste in Europa - stemreg vir vroue verskans het net soos menslike vryheid en waardigheid en ander basiese regte.
Walter Hiers
Walter Hiers (18 Julie 1893 – 27 Februarie 1933) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Seventeen (1916), The Conquest of Canaan (1916), So Long Letty (1920), en The Ghost Breaker (1922).
Albany, New York
Albany is die hoofstad van die Amerikaanse deelstaat New York. Die bevolking was 'n geskatte 95 658 in 2007, sowat 8 000 minder as in 1994. Die stad is aan die Hudsonrivier geleë, 232 km noord van New York Stad. Dit is die tweede oudste nedersetting in die oorspronklike 13 kolonies wat onafgebroke bewoon word. Die Nederlanders het hulle aanvanklik in 1624 hier kom vestig. Dit het die staatshoofstad geword in 1797. Die stad het twee universiteite wat in onderskeidelik 1844 en 1848 gestig is. 'n Jaarlikse tulpefees word hier gehou.
Pieter Cuyler, landdros van die distrik Uitenhage, het die Zuurveld in die Oos-Kaap in 1812 "Albany" hernoem ter ere van sy vader wat burgemeester van dié stad was. Die benaming van die NG gemeente Albanie, vroeër gesetel op Riebeek-Oos, maar nou in Grahamstad, is 'n verafrikaansing van dié naam.
James Paxton (akteur)
James Paxton (gebore 23 Februarie 1994) is 'n Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente An American in Texas (2017) en Boogeyman Pop (2018), en in die televisiereeks Eyewitness (2016).
Lys van vuurtorings en vuurskepe in Denemarke
Hieronder is ’n lys van vuurtorings en vuurskepe in Denemarke:
Conchata Ferrell
Conchata Ferrell (gebore 28 Maart 1943, sterf 12 Oktober 2020) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Edward Scissorhands (1990), Erin Brockovich (2000), en Krampus (2015), en in die televisiereeks Two and a Half Men (2003).
Clathrina alcatraziensis
Clathrina alcatraziensis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Clathrina en tot die familie Clathrinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2007 deur Lanna, Rossi, Cavalcanti, Hajdu & Klautau.
Boeing KC-135 Stratotenker
Die Boeing KC-135 Stratotenker is 'n militêre lughervullingsvliegtuig. Hierdie vliegtuig is soos die Boeing 707 uit die Boeing 367-80 prototipe ontwikkel. Die KC-135 is die Amerikaanse Lugmag (USAF) se eerste straalaangedrewe hervullingstenker en het die KC-97 Strato Freighter vervang. Die KC-135 se taak was aanvanklik om strategiese bomwerpers in vlug te hervul, maar is op groot skaal in die Viëtnamoorlog en latere konflikte soos Operasie Desert Storm gebruik om die omvang en uithouvermoë van die Amerikaanse taktiese vegvliegtuie en bomwerpers uit te brei.
Die KC-135 is in 1957 in die Amerikaanse Lugmag ingebruik geneem; dit is een van slegs ses militêre vastevlerkvliegtuie met meer as 50 jaar aaneenlopende diens by sy oorspronklike operateur. Die KC-135 word aangevul deur die groter KC-10. Ten spyte van verhoogde onderhoudskoste, bewys studies dat die vliegtuig tot in 2040 gevlieg kan word. Die vliegtuig sal uiteindelik vervang word deur die Boeing KC-46 Pegasus.
511
Die jaar 511 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 11de jaar van die 6de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Breëstertgrasvoël
Die Breëstertgrasvoël (Melocichla mentalis) is 'n skaars standvoël in welige gras aangrensend aan woude en bosooptes, dikwels naby water. Hulle kom een-een voor of in pare. Die voël is 20 cm groot en weeg 33 – 38 gram. In Engels staan die voël bekend as die Moustached Grass Warbler.
Bessbrook
Bessbrook, wat in 1845 as vroeë Kwaker-nedersetting en modeldorp rondom die Richardson-familie se linnefabriek gestig is en tans nie ver van Newry se treinstasie geleë is nie, bestaan uit drie townlands - Maghernahely, Clogharevan en Maytown - wat uitmekaar geleë is. In die laat 20ste eeu - die periode van politieke onluste wat as the Troubles bekendstaan - is die omgewing van Bessbrook deur ernstige geweldpleging geteister en in 'n militêre sone met 'n groot garnisoen omgeskep waar die besigste (militêre) helihawe in Europa ontstaan het.
Ducati
Ducati Motor Holdings S.p.A. is 'n Italiaanse maatskappy wat motorfietse ontwerp en vervaardig, met sy hoofkwartier in Bologna, Italië. Ducati word besit deur die Duitse motorvervaardiger Audi deur middel van sy Italiaanse filiaal Lamborghini, wat beide weer besit word deur die Volkswagen Groep.
Motorfietsontwerpe
Ducati is die beste bekend vir sy hoëprestasiemotorfietse gekenmerk deur grootkapasiteit vierslag, 90° V-tweelingenjins met 'n desmodromiese klepontwerp. Ducati verwys na hierdie opset as 'n L-tweeling, want een silinder is vertikaal, terwyl die ander horisontaal is, en lyk soos 'n letter "L".
Moderne Ducatis bly onder die dominante prestasiemotorfietse wat vandag beskikbaar is deels as gevolg van die desmodromiese klepontwerp, wat reeds in sy 50ste jaar van gebruik is.
Dyrhólaey
Dyrhólaey (120 m bo seespieël), voorheen bekend as Cape Portland onder die Engelse seelui, is ’n klein tufsteen-skiereiland of kaap wat naby Vír í Myrdal aan die suidkus van Ysland geleë is. Dit was voorheen ’n eiland wat uit vulkaniese aktiwiteit ontstaan het; so ’n verskynsel staan onder die Yslanders bekend as “eyja”, wat “eiland” beteken.
Tans is dit nie meer ’n eiland nie, maar was wel vroeër tydens die kolonisering van Ysland. Met die laaste Ystydperk was Ysland geheel en al met ys oordek en is deur die geweldige druk letterlik die grond in gedruk. Met die ys wat verdwyn het, het die druk afgeneem en deur isostatiese kragte word Ysland weer al hoe hoër boontoe gedruk. Om hierdie rede was Dyrhólaey met die kolonisering nog ’n eiland, maar is vandag ’n krans.
Die uitsig van daarbo af is baie interessant: na die noordekant kan die gletser Mýrdalsjökul besigtig word. Aan die oostekant verrys swart lawasuile van die Reynisdranger uit die see, terwyl aan die beweste van die uitkykpunt, na Selfloss se kant, as die weer dit toelaat, die hele kuslyn besigtig kan word. Regvoor die skiereiland is ’n reusagtige swart lawaboog wat in die see staan. Vandaar die pleknaam, wat beteken: “heuweleiland met die deurgaatjie”.
In die somer broei die papegaaiduikers op die kranshange van Dyrhólaey. Sedert 1978 is dit as ’n bewarea verklaar. Daar word beweer dat die kunsvlieënier, Tomme Tailer, onderdeur Dyrhólaey se boog gevlieg het.
In 1910 is daar ’n vuurtoring op Dyrhólaey opgerig en is in 1927 vervang.
512
Die jaar 512 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 12de jaar van die 6de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Tyra Ferrell
Tyra Ferrell (gebore 28 Januarie 1962) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Mighty Quinn (1989), Boyz n the Hood (1991), White Men Can't Jump (1992), en Poetic Justice (1993).
Eksodus (Bybel)
Eksodus (Grieks: Εξοδος = uittog; Hebreeus: שמות sjemot = naam; Exodus gespel in die ou Afrikaanse Bybelvertaling) is die tweede boek van die Hebreeuse Bybel. Die boek vertel van die uittog van Jakob se nageslag uit Egipte onder leiding van Moses en Aäron. God het sy volk gered uit die mag van die farao, soos die Egiptiese konings genoem is.
Roerdalen
Roerdalen (Limburgs: Roerdale) is 'n munisipaliteit in die Nederlandse provinsie Limburg, wat grens aan die Duitse deelstaat Noordryn-Wesfale. Die munisipale gebied het sowat 21 000 inwoners (2012) en 'n oppervlakte van 89 km².
Eksodus (Bybel)
Die boek begin met die sin:
Roerdalen
Die munisipaliteit Roerdalen is in 1991 gestig en in 2007 saamgevoeg met die munisipaliteit Ambt Montfort.
Plekke
Plekke in die munisipale gebied van Roerdalen:
Aan de Berg, Etsberg, Herkenbosch, Holst, Lerop, Melick, Montfort, Paarlo, Posterholt, Reutje, Sint Odiliënberg, Varst, Vlodrop, Vlodrop-Station en Zittard.
Wilbur Higby
Wilbur Higby (21 Augustus 1867 – 1 Desember 1934) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Master Key (1914) en Hoodoo Ann (1916).
Grasvoël
Die Grasvoël (Sphenoeacus afer) is 'n endemiese algemene standvoël in fynbos en welige gras en varings. Hulle kom een-een of in pare voor. Die voël is 17 – 19 cm groot en weeg 26 - 34 gram. In Engels staan die voël bekend as die Cape Grassbird.
Reuse-modderkrap
Die Reuse-modderkrap (Scylla serrata) is 'n krap wat aan die suid- en ooskus van Suid-Afrika voorkom en is bruin tot groen van kleur. Dit is een van die grootste swemkrappe met groot knypers en spaanvormige agterpote. Dit kom voor in moddervlaktes van riviermondings. Die groot knypers kan skade veroorsaak. Die krap kan tot 30 cm breed word. Dit is ook eetbaar en gewild onder die fynproewers.
Rosamund Pike
Rosamund Pike (gebore 27 Januarie 1979) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Die Another Day (2002), Pride & Prejudice (2005), Jack Reacher (2012), en Gone Girl (2014).
Republieke van die Sowjetunie
Die Sosialistiese Sowjetrepublieke (SSR'e) (Russies: союзные республики, sojuznye respoebliki, "unierepublieke"), was die vyftien "konstituerende", in naam onafhanklike republieke van die Sowjetunie, formeel 'n federasie wat deur hulle gevorm is. In die Weste is egter gereeld gepraat van 'die Russe' of selfs 'Rusland' met betrekking tot die hele Sowjetunie, wat immers rigied beheer was uit die (Russiese) Sowjet-hoofstad Moskou.
Onderskei van die SSR'e was die outonome Sowjet Sosialistiese Republieke (OSSR'e) en die Outonome Streke (OS'e).
Geskiedenis
In 1922 was die stigter Sowjetrepublieke die Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek, die Oekraïense Sosialistiese Sowjetrepubliek, die Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek en die Transkaukasiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek, wat in 1936 in die SSR'e van Georgië, Armenië en Azerbeidjan ontbind is. Intussen het Turkmenistan en Oesbekistan reeds in 1925 aangesluit, Tadjikistan in 1929, Kazakstan en Kirgisië in 1936, telkens as SSR. In 1940 het Moldawië ook aangesluit (eintlik deur beslaglegging), behalwe vir die Roemeense deel van die Proet, met ander woorde, die historiese gebied van Bessarabië en die drie Baltiese state (Estland, Letland en Litaue).
In 1991 het die RSFSR, en kort daarna die ander SSR'e, as onafhanklike state ontstaan uit die dus ontbinde Sowjetunie, maar het die vinnigste die (los) Gemenebes van Onafhanklike State (GOS) gevorm.
Tonea Stewart
Tonea Stewart (gebore 3 Februarie 1947) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Mississippi Burning (1988), Body Snatchers (1993), A Time to Kill (1996), en Girls Trip (2017).
Tucson
Tucson (uitgespreek /ˈtuːsɒn/) is 'n stad in die suide van die Amerikaanse deelstaat Arizona. Die stad is in 1775 gestig en het 'n bevolking van omtrent 525 529 in 2008 gehad. Een van die stad se byname is The Old Pueblo.
Geografie
Tucson lê in die suide van Arizona, in die suidweste van die VSA, 98 km noord van die Meksikaanse grens en 188 km suidoos van Phoenix, die hoofstad van Arizona. Tucson is 728 meter (2 389 voet) bo seevlak.
Demografie
In 2000 het die stad 'n bevolking van 486 699 gehad: 70,15% wit, 4,33% swart of Afro-Amerikaans, 2,27% Amerikaanse inboorlinge, 2,46% Asiaties, 0,16% Pasifiese eilanders, 16,85% van ander rasse en 3,79% van twee of meer rasse. Spaans-Amerikaners of Latyns-Amerikaners van enige ras het 35,72% van die bevolking uitgemaak.
Laag-Soeren
Laag-Soeren is ’n nedersetting in die munisipaliteit Rheden in die provinsie Gelderland in Nederland.
Clathrina antofagastensis
Clathrina antofagastensis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy parenkiem bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Clathrina en tot die familie Clathrinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2009 deur Azevedo, Hajdu, Willenz & Klautau.
Rondebosch
Rondebosch is 'n betreklike groot, boomryke en gesogte suidelike voorstad van Kaapstad.
Wapen
Rondebosch het van 1886 tot 1913 sy eie munisipaliteit gehad. Die raad het in 1898 'n skynheraldiese "wapen" aangeneem, wat deur die argitek George Alexander ontwerp is. Die skild toon 'n landskaptoneel. Dit is omring deur 'n blou gordel met die wapenspreuk "Nisi Dominus frustra" daarop. Britannia sit bokant die skild, en daar is twee skildhouers, nl 'n leeu en 'n luiperd. Hierdie "wapen" kan nog op 'n gebrandskilderde venster bokant die ingang tot die plaaslike biblioteek gesien word.
David Paymer
David Paymer (gebore 30 Augustus 1954) is 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Get Shorty (1995), The American President (1995), Payback (1999), en State and Main (2000).
Roos
’n Roos is ’n houtagtige, meerjarige plant van die genus Rosa in die familie Rosaceae. Daar is meer as 100 spesies en duisende kultivars.
Eienskappe
Rose is ’n groep plante wat regop struike en rankplante insluit en dikwels skerp dorings het. Blomme wissel dikwels in grootte en vorm; hulle is gewoonlik groot en sieragtig en kleure wissel van wit en geel tot rooi. Die meeste spesies is inheems aan Asië, en ’n paar aan Europa, Noord-Amerika en Noordwes-Afrika. Spesies, kultivars en hibriede is wyd bekend vir hul prag en dikwels geur. Roosplante wissel in grootte van kompakte miniatuurplante tot klimplante wat tot sewe meter hoog kan word.
Hibriede tussen spesies kan maklik gekweek word en dit het daarvoor gesorg dat daar vandag ’n enorme getal verskillende tuinrose is.
Die blare lê afwisselend aan die stingels. In die meeste spesies is hulle 5-15 cm lank, veervormig en met gesaagde randjies. Die meeste rose is bladwisselend, maar ’n paar (veral van Suidoos-Asië) is immergroen.
Die blomme van die meeste spesies het vyf kroonblare, behalwe Rosa sericea, wat gewoonlik net vier het. Elke kroonblaar is in twee afsonderlike lobbe verdeel en is gewoonlik wit of pienk, maar in ’n paar spesies geel of rooi. Onder die kroonblare is vyf (of vier) kelkblare. Daar is verskeie bostandige vrugbeginsels wat in dopvrugte ontwikkel. Rose word in die natuur deur insekte bestuif.
Die versamelvrug van die roos is ’n bessieagtige struktuur bekend as die roosbottel. Baie kultivars ontwikkel nie bottels nie omdat die kroonblare so dig is dat bestuiwing onmoontlik is. Die bottels van die meeste spesies is rooi, maar ’n paar het donkerpers tot swart bottels. Elke bottel het ’n vleesagtige buitenste laag wat 5–160 "sade" bevat (tegnies gesproke droë enkelsaadvrugte wat dopvrugte genoem word). Die roosbottels word deur sekere soorte voëls geëet, wat dan die sade uitskei.
Die skerp voorwerpe aan die stam van die roosplant word gewoonlik "dorings" genoem, maar hulle is eintlik stekels – uitgroeisels van die buitenste laag van die stingel se weefsel. (Ware dorings is aangepaste stingels wat altyd by ’n nodus uitkom en self nodusse en internodusse het.) Roosstekels is gewoonlik sekelvormige hake wat die plant help om aan ander plante vas te hou wanneer dit oor hulle groei.
Spesies
Die genus Rosa word verdeel in vier subgenera:
Gebruike
Rose is die bekendste as sierplante wat in tuine en soms binnenshuis vir hul blomme gekweek word. Hulle word ook vir parfuum en as snyblomme en landskapsplante gebruik. Hulle het boonop ’n lae medisinale waarde.
Sierplante
Die meeste sierrose is hibriede wat vir hul blomme gekweek word. Sommige word gegroei vir hul aangename geur (soos R. glauca en R. rubiginosa), sierdorings (R. sericea) of mooi vrugte (R. moyesii).
Sierrose word al duisende jare lank gekweek – die vroegste bekendste datum is 500 v.C. in lande om die Middellandse See, Persië en China. Baie duisende hibriede en kultivars is al gekweek en word as tuinplante gebruik. Baie het dubbelblomme waarvan die meeste of al die meeldrade saamgegroei het tot bykomende kroonblare.
Gerald Hiken
Gerald Hiken (gebore 23 Mei 1927) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent The Three Sisters (1966) en in die televisiereekse Play of the Week (1959) en Voyagers! (1982).
Roos
Parfuum
Roosparfuum word van roosolie gemaak, wat ’n mengsel van essensiële olies is wat verkry word deur die kroonblare te distilleer. ’n Ander produk is rooswater, wat gebruik word vir kookdoeleindes, kosmetiese middels, medisyne en produkte vir godsdienstige rituele. Die vervaardigingstegniek het in Persië ontstaan en van daar versprei deur Arabië en Indië na ander gebiede.
Snyblomme
Rose is ’n gewilde soort snyblom. Hulle word gewoonlik geoes en gesny wanneer hulle knoppe vorm, en word in verkoelde toestande gehou totdat hulle gereed is om verkoop te word.
In gematigde temperatuurstreke word hulle dikwels in kweekhuise gekweek, en in warmer klimaatstreke onder bedekking om te voorkom dat die weer, plae en siektes die plante verniel. Groot hoeveelhede word ook in tropiese lande gekweek.
Kos en drank
Van roosbottels word konfyt, jellie, marmelade, sop of tee gemaak. Dit word ook gepreserveer om stroop van te maak. Roosbottelsaadolie word in vel- en grimeerprodukte gebruik.
Rooswater het ’n besonderse geur en word in Persiese en Middel-Europese lande gebruik om lekkers van te maak. Rooskroonblare of -knoppe word dikwels gebruik om gewone tee mee te geur of saam met ander kruie gebruik om kruietee van te maak. Die blomme word ook as kos of ’n geurmiddel gebruik.
Medisyne
Die roosbottel, gewoonlik van R. canina, word gebruik as ’n bron van vitamien C. Die vrugte van baie spesies het aansienlike hoeveelhede vitamiene en word soms gebruik as ’n voedselaanvulling. Sommige rose word ook gebruik in kruie- en tradisionele medisyne. R. chinensis word al lank gebruik in Chinese medisyne, onder meer vir maagprobleme.
Roosolie
In Indië en Persië, en ook in Frankryk en die Balkanstate, word die damas- of muskaatroos (Rosa damascena) op groot skaal gekweek vir die produksie van parfuum. Dit beteken dat hulle in warm vet of olie met 'n temperatuur van omtrent 65˚C gesit word. Dit laat die parfuum uittrek, en daarna word dit deur afstoking van die vet geskei. Die parfuum word roosolie or roosessens genoem en is geweldig duur. Omdat natuurlike roosolie so duur is, gebruik die parfuumbedryf vandag hoofsaaklik sintetiese geurmiddels.
Hoe om rose te kweek
By die bekende dubbele rose, is die meeldrade en vrugblare vervang deur bykomstige blomblare. Hierdie rose skiet dus geen saad nie. Die gevolg is dat hulle deur okulering of enting voortgeplant moet word. Dit beteken dat ’n loot of knop van die plant geneem en versigtig aan ’n groeiende stam van ’n ander geharde soort geheg moet word, op so ’n manier dat die weefsels van die loot op die van die stam sal groei.
As die stam geen knoppe het nie, kan geen takke ontstaan nie, en sal die eienskappe van die stam nie in die nuwe plant aanwesig wees nie. Party gekweekte rose produseer inderdaad saad, maar as mens hierdie saad plant, vind jy dat min van die jong plantjie se blomme soos die van die moederplant lyk. Dit is omdat feitlik alle gekweekte rose hibriede (kruisings of bastervorms) is, en dit is ’n kenmerk van alle hibriede (nie net by rose nie) dat die jong plantjie nie noodwendig soos die ouerplant lyk nie.
Die professionele rooskweker wat hom dit ten doel stel om nuwe variëteite te ontwikkel, moet natuurlik ander te werk gaan. Om verskillende vorms vir seleksie te kry, moet hy plante van saad kweek. Hy kan ook nie die kwessie van bestuiwing aan die toeval oorlaat nie. Die meeldrade van een variëteit moet versigtig met die stuifmeel van ’n ander bestuif word, sodat die kenmerkende eienskappe van die twee soorte gekombineer kan word. Wanneer ’n kweker ’n nuwe roos ontwikkel, registreer hy die kruising, en as ander kwekers dit wil kweek, moet hulle hom daarvoor betaal.
513
Die jaar 513 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 13de jaar van die 6de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Franse Lugmag
Die Franse Lugmag (Frans: Armee de l'Air) is die lugmag van die Franse Weermag. Dit is in 1909 gestig as die "Service Aeronautique", 'n diensvleuel van die Franse weermag, en is 'n onafhanklike militêre deel gemaak in 1933. Die aantal vliegtuie in diens van die Franse Lugmag wissel afhangende van die bron; die Franse Ministerie van Verdediging gee 'n syfer van 658 vliegtuie aan in 2014. Die Franse Lugmag het 219 vegvliegtuie in diens, met 126 Dassault Mirage 2000's en 93 Dassault Rafales. Teen vroeg-2014 het die Franse Lugmag 'n totaal van 45 489 aktiewe personeel in diens gehad. Die reserwedeel van die lugmag het bestaan uit 4 356 personeel van die Operasionele Reserwe.
Kestellhof
Kestellhof is 'n voorstad van Kimberley, die hoofstad van die Noord-Kaap, Suid-Afrika.
Die voorstad is genoem na ds. John Daniel Kestell (1854–1941). Die latere ds. Kestell het in 1871 uit Pietermaritzburg saam met sy vader per ossewa na die nuwe diamantveld hier vertrek waar hulle twee jaar lank gedelf het. Ná sy opleiding as predikant het hy in 1881 na Suid-Afrika teruggekeer en 'n beroep aanvaar as hulpprediker van die NG gemeente Dutoitspan, Kimberley. Op die diamantdorp van destyds met al sy verarmdes en verwaarloosdes rig hy in 1891 die Newton-tehuis vir hawelose kinders op. Begin 1894 het hy na die NG gemeente Harrismith vertrek. Die nabygeleë voorstad Albertynshof is ook na 'n plaaslike NG predikant genoem, ds. J.R. Albertyn.
Kestellhof is suidwes van die Groot Gat geleë en word begrens deur Rhodesdene in die weste, Hadison Park in die suidweste en New Park in die ooste.
Vir sensusdoeleindes beslaan Kestellhof 0,51 km². In 2011 was hier 841 inwoners van wie 51,5 persent wit was en 39 persent swart. Die res was meestal bruin. Net meer as 57 persent van die inwoners in daardie jaar se huistaal was Afrikaans en 24 persent Setswana.
Nova Pilbeam
Nova Pilbeam (15 November 1919 – 16 Julie 2015) was 'n Engelse aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Man Who Knew Too Much (1934), Nine Days a Queen (1936), Young and Innocent (1937), en The Next of Kin (1942).
Pleknaamsveranderinge in Zimbabwe
Hier volg 'n lys van plekke in Zimbabwe waarvan die name sedert 1980 verander is:
Nostalgie
thumb|Die sien van ’n [[stoomlokomotief kan nostalgie teweegbring.]]
Nostalgie is ’n sentimentele gemis na die verlede, gewoonlik na ’n tydperk of plek met ’n persoonlike verbintenis van geluk. Die woord is afgelei van die Griekse νόστος nóstos, "tuiskoms", en ἄλγος álgos, "pyn". Dit is deur ’n 17de-eeuse mediese student uitgedink om die gevoelens te beskryf van Switserse huursoldate wat in ander lande geveg het.
Nostalgie is in die vroeë moderne tyd as ’n mediese toestand, ’n soort melancholie, beskou en het ’n belangrike term in die romantiek geword. Dit word verbind met ’n verlange na die verlede, sy eienskappe, moontlikhede en gebeure – veral die "goeie ou dae" of ’n "gelukkige kindertyd".
Wetenskaplike geskrifte handel hoofsaaklik oor nostalgie wat mense se persoonlike lewe betref en is geskryf na aanleiding van die gevolge van nostalgie wat in studies teweeggebring is. Reuk en gevoel is sterk opwekkers van nostalgie omdat hierdie stimulusse eerste deur die amigdala, waar emosies in die brein geleë is, beweeg. Dié herinneringe is gewoonlik aan belangrike gebeure in die verlede, mense vir wie ’n mens omgegee het en plekke waar tyd deurgebring is. Musiek en die weer kan ook sterk opwekkers van nostalgie wees.
Ystydperk
duimnael|270px|'n Rekenaarvoorstelling van hoe die aarde tydens die hoogtepunt van die [[laaste glasiale tyd van die huidige ystydperk gelyk het.]]
’n Ystydperk is ’n periode in die aarde se geskiedenis wat deur ysvorming by minstens een van die pole en gletservorming oor groot dele van die planeet gekenmerk word, en tot ’n duidelike afname in klimaat lei. Volgens hierdie definisie beleef ons al sedert 2,6 miljoen tot 2,7 miljoen jaar ’n ystydperk. Sedert ’n miljoen jaar gelede word die aarde onderwerp aan kortstondige wisselings tussen glasiale en interglasiale tye, wat kouer en warmer periodes binne ’n ystydperk is.
Bekende ystydperke
duimnael|340px|links|Die klimaatgeskiedenis van die aarde. Die letter "Y" dui die ystydperke aan.
Ystydperke kom betreklik min op aarde voor. In die geheel gesien, is die aarde ’n relatief ysvrye planeet. Ystydperke duur tussen sowat 10 miljoen en 15 miljoen jaar. In dié tye reik die ysbedekking van die pole, veral via berge en gletsers, tot oor groot dele van die aarde. Die aarde het sover bekend al vyf ystydperke beleef.
Die eerste twee ystydperke het voorgekom in die Prekambriese tyd: sowat 2,2 miljard jaar gelede en weer van 750 miljoen tot 600 miljoen jaar gelede. Volgens die sogenoemde “sneeubalaarde”-beskouing was die aarde in die jongste van dié twee periodes meermale volkome met ys bedek, wat die ontwikkeling van hoër lewensvorme uitgestel maar uiteindelik bevorder het. Klimaatsmodelle van die vroeëre aarde ondersteun hierdie beskouing.
Nog ’n ystydperk het in die Ordovisium en Siluur voorgekom en nog een in die Perm en Karboon. In dié tydperke is veral die suidkontinente, wat met die opbreek van die ou kontinent Gondwana ontstaan het, deur ys bedek. Midde-Europa was naby die ewenaar geleë en het ’n warm klimaat gehad. Die Perm-Karboon-ystydperk, wat ook die Karoo-ystydperk genoem word, is die eerste keer in die Karoo in Suid-Afrika geïdentifiseer danksy keileem wat van gletsers afkomstig is.
Die huidige ystydperk word die Kwartêre Ystydperk genoem. Dit het 2,58 miljoen jaar gelede begin en duur steeds voort.
Oorsake
Dit is moeilik om die oorsake van vorige ystydperke te bepaal. ’n Mens moet dus aanneem die kenmerke van die huidige ystydperk kan ook op die vorige ystydperke van toepassing gemaak word. Die huidige ystydperk het ongeveer 2,58 miljoen jaar gelede in die Plioseen begin. Sommige bronne gee die begin aan as 2,7 miljoen jaar gelede. Ons is dus vermoedelik nou eers aan die begin van ’n ystydperk.
By die klimaatswisseling van ’n ystydperk moet ’n mens tussen ’n algemene afkoelingsneiging en kortstondige klimaatswisselings onderskei. Eersgenoemde het reeds in die Tersiêr (Paleogeen) begin en voortgeduur tot in die vorige geologiese periode, die Neogeen. Hierdie tendens is langdurig. Kortstondige klimaatswisselings duur tussen 100 000 jaar en ’n paar dekades.
Veranderings op die aarde self kon die oorsaak van die algemene afkoeling sedert die Paleogeen gewees het, terwyl kortstondige klimaatsveranderinge die beste verklaar kan word aan die hand van periodieke veranderings van die aarde se wentelbaan om die son of met periodieke wisselings in sonaktiwiteite.