cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ferruccio Busoni
Berlyn, 1893–1913: " 'n Nuwe epog"
In 'n reeks konserte in Berlyn tussen 1902 en 1909, beide as pianis en dirigent, het Busoni veral kontemporêre musiek van buite Duitsland bevorder (alhoewel hy kontemporêre musiek vermy het, behalwe sy eie, in sy solo-uitvoerings). Die reeks, wat in die "Beethovensaal" gehou is, het Duitse musiekpremières van Edward Elgar, Sibelius, César Franck, Claude Debussy, Vincent d'Indy, Carl Nielsen en Béla Bartók ingesluit. Die konserte het ook premières ingesluit van sommige van Busoni se eie werke uit die tydperk, waaronder die klavierconcerto in 1904, waarin hy die solis onder dirigent Karl Muck was; in 1905 sy Turandot Suite en, in 1907, sy Komedie Ouverture. Musiek van ouer meesters is ingesluit, maar soms met 'n onverwagse draai. Byvoorbeeld, Beethoven se Derde Klavierkonsert met die eksentrieke eerste beweging-kadense van Charles-Valentin Alkan (wat verwysings na Beethoven se Vyfde simfonie bevat). Die konserte het baie publisiteit gewek, maar aggressiewe kommentaar by kritici ontlok. Couling het voorgestel dat die programmering van die konserte "oor die algemeen beskou is as uitlokking".
Gedurende die periode het Busoni onderrig gegee tydens meesterklasse in Weimar, Wene en Basel. In 1900 is hy deur Charles Alexander, groothertog van Sakse-Weimar-Eisenach genooi om 'n meesterklas vir vyftien jong virtuose te lei. Hierdie konsep was vir Busoni meer aangenaam as om formeel in 'n konservatorium onderrig te gee: die seminare van twee keer per week was suksesvol en is in die volgende jaar herhaal. Onder sy leerlinge was Maud Allan, wat later bekend geword het as danser en 'n vriend van die komponis gebly het. Sy ervaring in Wene in 1907 was minder bevredigend, hoewel Ignaz Friedman, Leo Sirota, Louis Gruenberg, Józef Turczyński en Louis Closson onder sy meer lonende leerlinge getel het; Busoni se klavieralbum, "An Die Jugend" uit 1909, bevat stukke wat aan die laasgenoemde vier opgedra is. Maar argumente met die Direktoraat van die Weense konservatorium, onder wie se vaandel die klasse gehou is, het die atmosfeer versuur. In die herfs van 1910 het Busoni meesterklasse aangebied en ook 'n reeks uitvoerings in Basel gespeel.
In die jare voor die Eerste Wêreldoorlog het Busoni sy kontakte in die kunswêreld in die algemeen sowel as onder musikante geleidelik uitgebrei. Arnold Schoenberg, met wie Busoni sedert 1903 in korrespondensie was, het hom in 1911 in Berlyn gevestig, gedeeltelik as gevolg van Busoni se voorspraak namens hom. In 1913 het Busoni in sy eie woonstel 'n privaat opvoering van Schoenberg se Pierrot Lunaire gereël waarby onder andere Willem Mengelberg, Edgard Varèse en Artur Schnabel teenwoordig was. In Parys in 1912 het Busoni vergaderings gehad met Gabriele D'Annunzio, wat samewerking in 'n ballet of opera voorgestel het. Hy het ook die Futuristiese kunstenaars Filippo Tommaso Marinetti en Umberto Boccioni ontmoet.
Die Eerste Wêreldoorlog en Switserland (1913–1920)
Na 'n reeks konserte in Noord-Italië in die lente van 1913, is Busoni die regisseurskap van die Liceo Rossini in Bologna aangebied. Hy het onlangs na 'n woonstel in Viktoria-Luise-Platz in Schöneberg, Berlyn verhuis, maar het die aanbod aangeneem en was van plan om sy somers in Berlyn deur te bring. Die plasing was onsuksesvol. Bologna was kultureel onderontwikkeld, ondanks terloopse besoeke van glanspersoonlikhede soos Isadora Duncan. Busoni se klavierleerlinge was nie talentvol nie, en hy het gedurig met die plaaslike owerhede gestry. Na die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog in Augustus 1914, het hy 'n jaar afwesigheid gevra om tydens 'n Amerikaanse toer te speel; in werklikheid sou hy nooit weer terugkeer nie. Feitlik sy enigste permanente prestasie by die skool was die modernisasie van die skool se ablusiegeriewe. Hy het egter gedurende hierdie tyd 'n concertante werk vir klavier en orkes gekomponeer, bekend as die Indiaanse Fantasie. Die stuk is gebaseer op melodieë en ritmes van verskillende Amerikaanse Indiaanstamme; Busoni het hulle ontleen aan 'n boek wat hy van sy voormalige leerling, die etnomusikoloog Natalie Curtis, ontvang het tydens sy toer in 1910 deur die VSA. Die werk is in Maart 1914 in Berlyn, met Busoni as die solis die eerste keer opgevoer.
Van Junie 1914 tot Januarie 1915 was Busoni in Berlyn. As 'n boorling van 'n neutrale land (Italië) wat in Duitsland woon, was Busoni aanvanklik nie baie bekommerd oor die uitbreek van die oorlog nie. Gedurende hierdie tydperk het hy ernstig begin werk aan die libretto vir sy voorgestelde opera Doktor Faust. In Januarie 1915 vertrek hy na 'n konserttoer deur die VSA, wat sy laaste besoek daar sou wees. Gedurende hierdie tyd het hy voortgegaan met die werk aan sy Bach-uitgawe, insluitend sy weergawe van die Goldberg Variasies. Met die terugkeer van die komponis in Europa het Italië reeds die oorlog betree. Busoni het derhalwe verkies om vanaf 1915 uit Switserland te werk. In Zürich het hy plaaslike ondersteuners gevind in Volkmar Andreae (dirigent van die Tonhalle Orkes) en Philipp Jarnach. Sy vriend José Vianna da Motta het in hierdie tyd ook in Genève klavierlesse gegee. Andreae het gereël dat Busoni konserte saam met sy orkes gee. Jarnach, wat 23 was toe hy Busoni in 1915 ontmoet het, het Busoni se onontbeerlike assistent geword, onder andere om klavierpartiture van sy operas voor te berei; Busoni het na hom verwys as sy  famulus. Terwyl hy in Amerika was, het Busoni verdere werk aan Doktor Faust verrig en die libretto van sy eenbedryf opera, Arlecchino, geskryf. Hy het dit in Zürich voltooi en, ten einde 'n volle aand in die teater aan te bied, sy vroeëre Turandot verwerk na 'n eenbedryf-stuk. Die twee stukke is in Mei 1917 saam in Zürich die eerste keer opgevoer.
Busoni het in 1916 In Italië weer die kunstenaar Boccioni ontmoet, wat terstond sy portret geskilder het; Busoni was diep geraak toe Boccioni 'n paar maande later in 'n ongeluk tydens militêre opleiding gesterf het, en het 'n artikel gepubliseer wat krities teenoor die oorlog gestaan het. 'n Uitgebreide heruitgawe van Busoni se werk getiteld " 'n Nuwe Estetika van Musiek" uit 1907 het gelei tot 'n hewige teenaanval van die Duitse komponis Hans Pfitzner, en 'n uitgebreide woorde-oorlog het hierop gevolg. Busoni het voortgegaan met eksperimentering met mikrotone.
Alhoewel hy baie ander artistieke persoonlikhede ontmoet het wat gedurende die oorlog ook in Switserland gevestig was (insluitend Stefan Zweig, wat kennis geneem het van sy oordadige drankverbruik, en James Joyce), het Busoni gou gevind dat sy kanse op ontwikkeling beperk was. Na die einde van die oorlog het hy weer konserttoere in Engeland, Parys en Italië onderneem. In Londen het hy die komponis Kaikhosru Shapurji Sorabji ontmoet, wat sy klaviersonate nr. 1 vir hom gespeel het (hy het dit aan Busoni opgedra). Busoni was genoegsaam beïndruk om 'n aanbevelingsbrief vir Sorabji te skryf. Toe Busoni se voormalige leerling Leo Kestenberg, toe 'n amptenaar by die Ministerie van Kultuur in die Duitse Weimar Republiek, hom uitgenooi het om na Duitsland terug te keer met die belofte van 'n onderwyspos en produksies van sy operas, was hy baie bly om van die geleentheid gebruik te maak.
Finale jare (1920–1924)
In 1920 het Busoni teruggekeer na die Berlynse woonstel aan Viktoria-Luise-Platz 11, Berlyn-Schöneberg wat hy in 1915 agtergelaat het. Sy gesondheid het begin agteruitgaan, maar hy het steeds konserte gehou. Sy grootste bekommernis was om "Doktor Faust" te voltooi, waarvan die libretto in 1918 in Duitsland gepubliseer is. In 1921 skryf hy "Soos 'n ondergrondse rivier, wat gehoor maar nie gesien word nie, brul die musiek vir "Faust" en vloei dit voortdurend in die diepte van my strewes."
Berlyn was die hart van die musikale wêreld van die Weimar Republiek. Busoni se werke, insluitend sy operas, is gereeld opgevoer. Hy het voortgegaan om opvoerings te maak; probleme van hiperinflasie in Duitsland het beteken dat hy toere deur Engeland moes onderneem. Sy laaste verskyning as pianis was in Berlyn in Mei 1922 met die speel van Beethoven se "Keiser" Concerto. Onder sy komposisie-leerlinge in Berlyn was Kurt Weill, Wladimir Vogel en Robert Blum. Gedurende die laaste jare het Busoni ook kontak gehad met Varèse, Strawinski, die dirigent Hermann Scherchen en andere.
Busoni is op 27 Julie 1924 in Berlyn oorlede, amptelik aan hartversaking, hoewel ontsteekte niere en strawwe werk ook bygedra het tot sy dood. Doktor Faust is met sy dood onvoltooid gelaat en in 1925 die eerste keer in Berlyn opgevoer. Dit is voltooi deur Jarnach. Busoni se woonstel in Berlyn is in 1943 tydens 'n lugaanval vernietig, en baie van sy besittings en papiere is verlore of geplunder. 'n Gedenkplaat op die terrein is al wat oorbly om aan te toon dat dit eens sy woning was. Busoni se vrou, Gerda, is in 1956 in Swede oorlede. Hul seun Benni, wat ondanks sy Amerikaanse nasionaliteit tydens die Tweede Wêreldoorlog in Berlyn gewoon het, is in 1976 daar oorlede. Hul tweede seun Lello, 'n illustreerder, is in 1962 in New York oorlede.
Pianisme
Die pianis Alfred Brendel meen dat die spel van Busoni dat "die oorwinning van nabetragting oor bravura simboliseer" na die meer flambojante era van Liszt. Hy haal Busoni self aan: "Musiek is so saamgestel dat elke konteks 'n nuwe konteks is en as 'n "uitsondering" behandel moet word. Die oplossing van 'n probleem, sodra dit gevind is, kan nie weer in 'n ander konteks toegepas word nie. Ons kuns is 'n teater van verrassing en uitvindsel, en van die skynbaar onvoorbereide. Die gees van musiek ontstaan uit die diepte van ons mensdom en word terugbesorg in die hoë streke waarvandaan dit op die mensdom neergedaal het."
Henry Wood was verbaas om Busoni te hoor speel, met twee hande in dubbele oktawe, passasies in 'n Mozart-konsert wat geskryf is as enkelnote. Hierop het Donald Tovey Busoni uitgeroep as " 'n absolute puris" in dat hy "nie" homself streng beperk tot die geskrewe teks van Mozart nie", dit wil sê dat Mozart homself soortgelyke vryhede sou kon veroorloof. Die musikoloog Percy Scholes het geskryf dat "Busoni, van sy perfekte beheer oor elke uitdrukkingsmoontlikheid en sy volledige oorweging van elke frase in 'n komposisie tot elke ander frase en ook die geheel, die ware kunstenaar van al die pianiste was wat [ek] ooit gehoor het."
Werke
Busoni se werke sluit in komposisies, verwerkings, transkripsies, opnames en skrywes.
Opusnommers
Busoni het baie van sy werke opusnommers gegee; sommige nommers geld vir meer as een werk (nadat die komponis sommige van sy vroeëre werke uit sy erkende korpus geneem het). Verder is nie al die komponiste se getalle in volgorde nie. Die musikoloog Jürgen Kindermann het 'n temakatalogus opgestel van sy werke en transkripsies wat ook gebruik word, in die vorm van die letters BV (vir Busoni Verzeichnis ("Busoni Indeks") ); soms word die letters  'KiV'  (vir Kindermann Verzeichnis) gebruik, gevolg deur 'n numeriese identifiseerder om sy komposisies en transkripsies te identifiseer. Die identifiseerder B (vir Bearbeitung, "verwerking") word gebruik vir Busoni se transkripsies en kadense. Byvoorbeeld, BV B 1 verwys na Busoni se kadense vir Beethoven se Vierde Klavierconcerto.
Caitlin EJ Meyer
Caitlin EJ Meyer (gebore 29 Februarie 1992) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente You're So Cupid! (2010), The Cokeville Miracle (2015), en The Christmas Project (2016), en in die televisiereeks Granite Flats (2013).
Walahone
Die Walahone was 'n adellike familie, wat veral in die 9de eeu in die Middelryn-gebied hertogelike ampte gehou het. Hul belangrikheid lê veral in hulle verwantskap met  die Robertyne, die Konradyne en die Saliërs, en hulle het as 'n skakel tussen hierdie vooraanstaande families van die middeleeue 'n rol gespeel.
Ferruccio Busoni
Vroeë komposisies
In 1917 het Hugo Leichtentritt voorgestel dat die Tweede vioolsonate op. 36a (BV 244), voltooi in 1900, "op die grens staan tussen die eerste en tweede tydvak van Busoni", hoewel van Dieren beweer dat Busoni in 'n gesprek "geen sulke aansprake gemaak het vir enige werk wat voor 1910 geskryf is nie. Dit beteken dat hy sy werk as 'n onafhanklike komponis uit die klavierstukke An die Jugend … en die Elegies dateer in die oorspronklike weergawe daarvan vir klavier." (Hierdie werke is eintlik in 1909 geskryf.) Die Kindermann Busoni Verzeichnis bevat 'n lys van meer as 200 komposisies in die periode tot 1900 wat baie selde in die hedendaagse repertorium of in opnames gespeel word. Dit is meestal klavierwerke, hetsy as solo-instrument of saam met ander instrumente, maar ook enkele werke vir kamermusiek ensemble en ander vir orkes, waaronder twee grootskaalse suites en 'n vioolconcerto.
Southampton-eiland
Southampton-eiland (Engels: Southampton Island, Inuktitut: Salliq), die wêreld se 34ste grootste eiland en die negende grootste eiland van Kanada, beslaan 'n oppervlakte van 41 214 km². Die eiland is in die noorde van Kanada aan die ingang tot die Hudsonbaai geleë en maak deel uit van die gebied Nunavut. Southampton-eiland behoort tot die Kanadese Arktiese Argipel en is genoem na Southampton, 'n stad in die suidweste van Engeland.
1786
Die jaar 1786 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 86ste jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Ferruccio Busoni
Vroeë komposisies
Antony Beaumont merk op dat Busoni na 1898 feitlik geen kamermusiek geskryf het nie en geen liedjies tussen 1886 en 1918 nie, met die opmerking dat dit "deel was van die proses om homself te bevry van sy Leipzig-agtergrond … met die [oproep] van wêrelde van die middelklas bourgeois agtergrond waarin hy nie tuis was nie, en [waarin] die skaduwees van Schumann, Brahms en Wolf te groot gedreig het." Die eerste dekade van die 20ste eeu word deur Brendel beskryf as 'n kreatiewe pouse vir Busoni, waarna hy "uiteindelik 'n eie artistieke profiel verwerf het" in teenstelling met die "maklike roetine wat sy hele vroeëre produksie op die spore van eklektisisme gehou het".
Busoni en Bach
In 1894 het die eerste deel van Busoni se uitgawe van die musiek van Johann Sebastian Bach vir die klavier in Berlyn verskyn; die eerste boek van Das wohltemperierte Klavier. Dit was uitgereik met aansienlike bylaes, waaronder "On the Transcription of Bach's Organ Works for the Pianoforte". Dit sou uiteindelik 'n bundel vorm van die Bach-Busoni-uitgawe, 'n onderneming wat oor dertig jaar sou strek. Sewe bundels is deur Busoni self verwerk; dit het die 1890-uitgawe van die Twee- en driedelige uitvindings ingesluit. Busoni het ook sy klaviertranskripsie vir konsert van Bach se musiek begin publiseer, wat hy dikwels in sy eie opvoerings opgeneem het. Dit het Bach se korale preludes vir orrel, die toccata en fuga in D mineur, BWV 565 vir orrel en die Chromatiese Fantasie en Fuga ingesluit.
By die dood van sy vader in 1909 het Busoni ter nagedagtenis 'n Fantasie na J. S. Bach (BV 253) geskryf; en in die volgende jaar het sy uitgebreide fantasie, gebaseer op Bach, die Fantasia Contrappuntistica, verskyn.
Skrywes
'n Verdere versameling van Busoni se essays is in 1922 gepubliseer as "Von der Einheit der Musik", later weer gepubliseer as "Wesen und Einheit der Musik", en in 1957 vertaal as "The Essence of Music". Busoni het ook die librettos van sy vier operas geskryf.
Volwasse komposisies
In 1917 skryf Hugo Leichtentritt dat Busoni se volwasse styl karakteristieke in gemeen het met dié van Sibelius, Debussy, Skriabin en Schoenberg. Hy wys ook veral op sy beweging weg van tradisionele majeur- en mineurskale na atonaliteit.
Die eerste bakens van hierdie volwasse styl is die groep klavierwerke wat in 1907–1912 gepubliseer is (die Elegies, die suite An de Jugend en die eerste twee klaviersonatinas) en Busoni se eerste voltooide opera, Die Brautwahl; saam met die hulde aan Bach, die "Fantasia contrappuntistica" uit 1910, die grootste werk vir solo-klavier deur Busoni. Vir ongeveer 'n halfuur lank is dit in wese 'n uitgebreide fantasie oor die laaste onvolledige fuga uit Die kuns van die fuga deur Bach. Dit gebruik verskeie melodiese figure wat in Bach se werk gevind word, veral die B-A-C-H-motief. Busoni het die werk 'n paar keer hersien en dit vir twee klaviere verwerk.
Busoni het ook inspirasie geput uit Noord-Amerikaanse inheemse melodieë uit die studies van Natalie Curtis, wat sy Indiaanse Fantasie vir klavier en orkes van 1913 en twee boeke solo-klaviersketse geïnspireer het. In 1917 skryf Busoni die eenbedryf opera getiteld Arlecchino (1917), wat saam met sy hersiening van Turandot as opera, moes dien. Hy het in 1916 ernstig begin werk aan sy opera Doktor Faust maar dit met sy dood onvoltooid gelaat. Dit is daarna voltooi deur sy student Philipp Jarnach. In die 1980's het Antony Beaumont 'n uitgebreide en verbeterde weergawe geskep deur gebruik te maak van materiaal waartoe Jarnach nie toegang gehad het nie; Joseph Horowitz het die Beaumont-voltooiing beskryf as "langer, meer avontuurlustig en miskien minder briljant."
In die laaste sewe jaar van sy lewe het Busoni sporadies gewerk aan sy Klavierübung, 'n samestelling van sy eie oefeninge, transkripsies en oorspronklike komposisies waarmee hy gehoop het om sy opgehoopte kennis van klaviertegnieke oor te dra. Dit is in vyf dele uitgereik tussen 1918 en 1922 'n Uitgebreide weergawe in tien boeke is postuum in 1925 gepubliseer.
Transkripsies en rangskikkings
Afgesien van sy werk oor die musiek van Bach, het Busoni werke van ander komponiste versorg en getranskribeer. Hy het drie dele van die Franz Liszt Stigting se 34-volume uitgawe van Liszt se werke, insluitende die meeste etudes, en die Grandes études de Paganini geredigeer. Ander Liszt-transkripsies sluit sy klavierverwerking van Liszt se orrelwerk, die Fantasie en Fuga oor die koraal 'Ad nos, ad salutarem undam'  (BV B 59) (gebaseer op 'n tema van Giacomo Meyerbeer se opera Le Prophète) en konsertweergawes van twee van die Hongaarse Rapsodieë, in.
Busoni het ook vir die uitgewer Breitkopf und Härtel in die periode 1886–1891 klawerbord-transkripsies van werke deur Mozart, Franz Schubert, Niels Gade en andere gedoen. Later, tydens sy vroegste kontak met Arnold Schoenberg in 1909, het hy 'n "konsert interpretasie" van laasgenoemde se atonale Drei Klavierstücke, Op. 11, nr. 2 (BV B 97) gemaak (wat Schoenberg self baie geïrriteer het.). Busoni se eie werke bevat soms geïntegreerde elemente van ander komponiste se musiek. Die vierde deel van An die Jugend (1909) gebruik byvoorbeeld twee van Niccolò Paganini se 24 Caprices vir Soloviool (nommer 11 en 15), terwyl die stuk uit 1920, die Klaviersonatina No. 6 (Fantasia da camera super Carmen) gebaseer is op temas uit Georges Bizet se opera Carmen.
Opnames
Busoni se uitvoerings as pianis op grammofoon was baie beperk, en baie van sy oorspronklike opnames is vernietig toe die Columbia Records fabriek afgebrand het. Busoni noem in 1919 in 'n brief aan sy vrou dat hy die Gounod-Liszt Faust Wals opgeneem het. Hierdie opname is nooit vrygestel nie. Helaas het hy het nooit een van sy eie werke opgeneem nie.
Erfenis
Busoni se impak op musiek het miskien meer tot uitdrukking gekom deur diegene wat saam met hom klavier en komposisie studeer het, en deur sy skrywes oor musiek, as deur sy komposisies self, waarvan die styl oor geen direkte opvolgers beskik nie. Alfred Brendel was voorts van mening: "Komposisies soos die monsteragtige Klavierconcerto … belemmer ons siening van sy latere klaviermusiek. Hoe aktueel nog – en onontdek – is die eerste twee sonatinas nie … en die Toccata uit 1921 … Doktor Faust, nou soos altyd, troon uit oor die musiekteater van sy tyd." Helmut Wirth het geskryf dat Busoni se "dubbelsinnige aard, strewe om tradisie met innovasie te versoen, sy gawes as komponis en die diepte van sy teoretiese geskrifte, [hom] een van die interessantste figure in die geskiedenis van 20ste eeuse musiek maak. "
Die Ferruccio Busoni Internasionale Klavierkompetisie is in 1949 ter ere van Busoni begin om die 25ste herdenking van sy dood te herdenk.
Eksterne skakels
Musiekpartiture
Walahone
In die jare 842 en 902 word hertoë met die naam Walaho genoem wat in die Nahegau, Niddagau, Speyergau en Wormsgau, ampte gehad het. Dit is egter nie bekend na hoeveel persone hier verwys word nie.
Lori Alan
Lori Alan (gebore 18 Julie 1966) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Inside Out (2015) en in die televisiereekse SpongeBob SquarePants (1999) en A.P. Bio (2018).
Walahone
Walaho IV
Die bekendste lid van die familie is Walaho IV († voor 891). Hy was met Oda, Robert III se dogter (van die Robertyne) getroud. Walaho het die opvolger van Robert (oorlede voor 834), en sy seuns, Guntram († 837) en Robert die Dapper in die Wormsgau geword, toe die laasgenoemde sy aktiwiteit na die Wes-Frankiese Koninkryk verplaas het.
Stephan
Uit dieselfde tydperk is nog 'n derde Walahone bekend, graaf Stephan, een van die ondersteuners van die keiser Arnolf van Karintië in Lotaringe. Hy was egter ook in die verset teen Arnolf se seun Zwentibold betrokke. Hy op 13 Augustus 900 een van diegene wat Zwentibold in 'n veldslag gedood het. Twee jaar later, einde 901, is Stephan self op 'n gewelddadige manier dood.
Verwantskap
In die algemeen word dit aanvaar dat die Walahone naby aan die familie van die Saliërs was, die presiese verwantskap/verhouding is egter nie duidelik nie. As redes word aangegee:
BacDive
BacDive (Bacterial Diversity Metadatabase) is ’n metadatabasis wat inligting verskaf oor bakterieë en Archaea-biodiversiteit.
Dit sluit inligting in oor taksonomie, morfologie, fisiologie, omgewing en molekulêre biologie.
Noviercas
Noviercas is 'n munisipaliteit in die provinsie Soria in die Spaanse outonome gebied Kastilië en León.
BugGuide
BugGuide (of BugGuide.Net) is ’n webtuiste en aanlyn gemeenskap van beide amateur- en professsionele naturaliste wat waarnemings deel oor insekte, spinnekoppe en ander verwante diere. Die webtuiste bevat inligting en duisende foto's van geleedpotiges van die VSA en Kanada wat vir identifikasie en navorsing gebruik word.
Awhiowhio osheai
Awhiowhio osheai is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Awhiowhio en tot die familie Corallistidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2007 deur Kelly.
Katapult
Die katapult kan beskou word as 'n reuseweergawe van die kettie, of voëlrek. Dit is een van die oudste meganiese oorlogswapens bekend, waarmee groot klippe of ander voorwerpe bo-oor fortmure na die vyand geslinger is. Dit is ook later in oorlogvoering gebruik om granate en bomme na die vyand te slinger. 'n Moderne voorbeeld van 'n katapult is op vliegdekskepe, waar dit gebruik word om vliegtuie teen 'n hoë snelheid vanaf die vliegdek te lanseer.
Geskiedenis
Die katapult is in die 5de eeu v.C. in Antieke Griekeland of Magna Graecia uitgevind. Katapulte is vanaf die 12de eeu in China en vanaf die 14de eeu in Europa toenemend deur vuurwapens vervang. Sedert die 16de eeu het kanonne en mortiere die katapult geheel en al as artilleriewapen verplaas. Pneumatiese en stoomkatapulte word soms nog gebruik om vliegtuie te lanseer.
Slag van Laingsnek
Die Slag van Laingsnek het op 28 Januarie 1881 net suid van die dorp Charlestown plaasgevind tydens die Eerste Vryheidsoorlog. Britse magte onder bevel van generaal sir George Pomeroy Colley het probeer om 'n pad oop te veg deur die Boere magte onder bevel van Kommandant-generaal Piet Joubert. Die Britse magte is verslaan met 'n lewensverlies van 84 manskappe.
Hawais
Hawais (ʻŌlelo Hawaiʻi, [ʔoːˈlɛlo həˈvɐjʔi]) is die taal van Hawaii se inheemse bevolking. Dit vorm saam met Engels die amptelike tale van die Amerikaanse deelstaat Hawaii.
Taalkundiges klassifiseer Hawais as 'n Oos-Polinesiese taal wat nouverwant aan Mangarevanies en Marquesanies van Frans-Polinesië is. Dit is ietwat minder verwant aan Cookeilandse Māori, Māori, Rapa Nui en Tahitiaans en het daarnaas nog 'n los verbintenis met die tale van Wes-Polinesië, waaronder Niuies, Samoaans, Tokelauaans, Tongaans en Tuvaluaans.
Volgens die Hawaii-taalkommissie het die aantal volwasse sprekers, wat Hawais vlot kan praat, in 1997 tot sowat 2 000 gedaal.
Jun Märkl
Jun Märkl (11 Februarie 1959, München) is 'n Duitse dirigent.
Märkl was vanaf 1991 tot 1994 die musiekdirekteur van die Saarländisches Staatstheater in Saarbrücken. Hy was vanaf 1994 tot 2000 Generalmusikdirector en regisseur van opera by die Nationaltheater Mannheim. In die Verenigde State het hy sy buiging by die Metropolitan Opera in Februarie 1999 gemaak met die dirigeer van Il trovatore, en in Desember 2000 teruggekeer met Turandot.
In 2005 het Märkl musiekdirekteur van die Orchester National de Lyon (ONL) geword. Hy het saam met die ONL verskeie opnames vir Naxos gemaak, insluitende musiek van Claude Debussy,   Maurice Ravel, en Olivier Messiaen. Märkl het sy ONL-termyn in 2011 afgesluit. In September 2007 het hy hoofdirigent van die MDR Simfonieorkes in Leipzig geword. Märkl het uit die pos bedank ná die 2011-2012 seisoen. Met ingang van die 2014-2015 seisoen het hy adviseur tot die Baskiese Nasionale Orkes (Orquesta de Euskadi) geword. In November 2014 het die orkes Märkl se titel onmiddellik tot hoofdirigent opgehef, met ingang van die 2015-2016 seisoen. Hy het sy ampstermyn by die Baskiese Nasionale Orkes in Junie 2017 afgesluit.
James Bye (akteur)
James Bye (gebore 23 Februarie 1984) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Cemetery Junction (2010) en Redemption (2013), en in die televisiereekse Children in Need (1980) en EastEnders (1985).
Prins van Wallis-eiland
Prins van Wallis-eiland (Engels: Prince of Wales Island), die wêreld se 40ste grootste eiland en die tiende grootste eiland van Kanada, beslaan 'n oppervlakte van 33 339 km². Die eiland is in die noorde van Kanada in die Arktiese Oseaan geleë en maak deel uit van die gebied Nunavut. Prins van Wallis-eiland behoort tot die Kanadese Arktiese Argipel, met Koning-William-eiland in die suide, Victoria-eiland in die suidweste, Melville-eiland in die noordweste, Bathurst-eiland in die noorde, Cornwallis-eiland in die noordooste, Somerset-eiland in die ooste en Boothia-skiereiland in die suidooste. Die eiland is genoem na die Prins van Wallis, die titel van die troonopvolger en oudste seun van die monarg van die Verenigde Koninkryk.
Cunoniaceae
Cunoniaceae is die Wilde-elsfamilie wat hoort tot die orde Oxalidales. Hierdie familie het 350 spesies wêreldwyd waarvan twee spesies in Suider-Afrika voorkom en al twee bome is. Wilde-elsbome is oor die algemeen groot.
Kenmerke van die familie
Die blare is teenoorstaande en óf getrifolioleer óf veervormig saamgestel. Hulle is taamlik groot, tot 150 mm lank. Die pinnas se rande is skerp getand. Daar is groot steunblare wat groot, duidelike littetekens laat wanneer hulle afval. Die groeivorm is normaalweg regop maar leun soms oor oor strome.
Spesies
Die volgende spesies kom in Suid-Afrika voor:
Eugen Böhm von Bawerk
Eugen Böhm Ritter von Bawerk ([bøːm ˈbaːvɛʁk], * 12 Februarie 1851 in Brünn (Brno) as Eugen Böhm; † 27 Augustus 1914 in Kramsach, Tirol; dikwels kort Eugen von Böhm-Bawerk genoem) was 'n Oostenrykse ekonoom wat 'n beduidende bydrae tot die vestiging van die sogenaamde Weense Skool, een van die belangrikste denkrigtings in die moderne ekonomie, gelewer het. Hy word daarnaas as grondlegger van die Oostenrykse kapitaalteorie beskou.
Von Böhm-Bawerk het in die tydperk tussen 1895 en 1904 verskeie kere die amp van Oostenrykse minister van finansies beklee. Sy belangrikste werke sluit 'n reeks uitgebreide kritiese ontledings van marxisme in.
Rooiysterhout
Die rooiysterhout (Ochna holstii) is 'n boom of 'n struik wat in Afrika voorkom. In Suid-Afrika word die spesie aangetref vanaf Oos-Londen en verder noordwaarts in die Oos-Kaap, KwaZulu-Natal, Limpopo en Mpumalanga. Hulle groei in woude en klowe en kom wydverspreid voor. Hulle word ook aangetref in 'n boog vanaf KwaZulu-Natal tot in Kimberley en ook in die rotsagtige berggedeeltes van Zimbabwe. Die boom is ook inheems in Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Ethiopië, Kenia, Malawi, Mosambiek, Rwanda, Soedan, Tanzanië, Uganda, Zambië en Zimbabwe.
Die boom se FSA-nommer is 480.
John Davis Chandler
John Davis Chandler (28 Januarie 1935 – 16 Februarie 2010) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Capone (1975), The Outlaw Josey Wales (1976), en Adventures in Babysitting (1987), en in die televisiereeks Star Trek: Deep Space Nine (1993).
1787
Die jaar 1787 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 87ste jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Radio Studio 54 Network
Radio Studio 54 Network of Studio 54 Network, is 'n Italiaans private radiostasie gebaseer in Locri, Calabria. Uitsendings van Studio 54 Netwerk op FM bereik nege provinsies in vyf streke in die suide van Italië: Messina, Reggio Calabria, Vibo Valentia, Catanzaro, Cosenza, Crotone, Lecce, Potenza en Salerno). Die gebruik van rekenaartaal word gekenmerk deur die oordrag van musikale treffers en intydse inligting, met 28 daaglikse opdaterings.
"Il bello della musica è che quando ti colpisce non senti dolore"
- Bob Marley, Studio 54 Network motto
Geskiedenis
Studio 54 netwerk is op 6 Junie 1985 gestig van 'n ​​idee van Pietro Parretta en Francesco Massara met Enzo Gatto, Memmo Minniti, Pietro Musmeci, met die historiese naam van Radio DJ Studio Club 54.
Hou van byna al die gratis radiostasies begin as 'n spel, en dan in die vroeë 1990's, het die bewustheid van die verlaat nie agter loopbaandoelwitte.
In 1991, was die eerste calabrische radios (en een van die eerste in Italië) om die Radio Data System gebruik.
In 1994, was die kwessie gedigitaliseer en sedertdien die transmissie gehalte kan nie vergelyk word met analoog toerusting. Dit was die eerste keer in Calabria dat dit behaal is, en die eerste keer in Italië dat hierdie tegnologie is ten volle vir hierdie doel aangewend word.
Sedert 1995, te danke aan die verkryging van die besigheid van ander calabrische uitreikers, die verlaat van die grense van die historiese Ionische kus van die Provinsie van Reggio Calabria, die uitbreiding van sy kliëntebasis in Calabrië en aangrensende gebiede.
In 1997 was hy een van die eerste Italiaanse radio verrig oordrag eksperimente, veral met betrekking tot webcasting tegnologie in Real Audio.
In 1998, sy naam "Studio 54 Network" verander.
In 2000, die konstruksie van die eerste mobiele studio Stargate was die begin van 'n nuwe redaksionele beleid: radio-uitsending van die vierkant, die skare.
Verlede Personeel
Memmo Minniti, Tommaso Massara, Clementina Parretta, Enzo Gatto, Francesca Ritorto, Pino Martelli, Espedita Rechichi, Sergio Minniti, Gianluca Laganà, Rossana Pedullà, Ugo La Macchia, Paolo Guerrieri, Antonio Lombardo, Rosy Carelli, Giuseppe Galluzzo, Peppe Lentini, Paolo Guerrieri, Chiara Mearelli, Luca Filippone, Enrico Ventrice, Valentina Ammirato, Massimo Apa, Emily en Debora LoGiacco, Barbara Costa, Pasquale Fragomeni, Roberta Rupo, Veronica De Biase, Valentina Geracitano, Francesco Cunsolo, Francesco Parasporo, Antonella Romeo, Eleonora Femia, Rosana and Regina Garofalo, Debora Sainato, Ugo Lully Tommaselli, Pino Trecozzi, Luigi Grandinetti, Eddy en Ottavia Lombardo, Antony Greco, Sandro Pascuzzo, Giuseppe Evalto, Stefania Morabito.
Studio 54 LiveTour
Studio 54 LiveTour is 'n buitelug-skouspel wat in 2000 begin het. Die travellling show (ook regstreeks uitgesaai op die internet) 'n hele dag duur en sluit spesiale gaste, musiek, speletjies, vermaak, en 'n disco.
Studio 54 Angels
Die 54 Agels is Studio54 Network se voorste meisies. Geskep alle eksterne aktiwiteite van Studio54 Netwerk te ondersteun, het in 2010 'n span vir die animasie van enige gebeurtenis, of geproduseer deur Studio 54 Network. Hulle is toegerus met mobiele eenhede ontdek, soos jeeps of cabrio, te danke aan wat hulle kan vinnig bereik die vereiste gebeure.
Studio 54 Stargate
Studio 54 Stargate huisves die stasie se belangrikste aktiwiteite en lewendige uitsendings.Dit is 'n ten volle toegeruste mobiele radio-en televisie-ateljee wat bestaan ​​uit drie eenhede: 'n kreatiewe console vir klank-en video, plus twee aparte eenhede vir produksie, post-produksie, en klank-en video streaming.
Iers-Gaelies
Die Ierse taal (Iers: Gaeilge, [ˈɡeːlʲɟə], of Gaeilge na hÉireann, "Iers-Gaelies") vorm saam met Skots-Gaelies en Manx-Gaelies, die taal van die Eiland Man, die Gaeliese of Goideliese groep van die Keltiese tale. Die woord "Goidelies" is afgelei van die Oud-Ierse goídel "Ier".
Iers is die oudste taal van die Goideliese groep en bestaan reeds in die vroeë Middeleeue as 'n literêre taal, terwyl Skots en Manx voor die sewentiende eeu nie as selfstandige skryftale beskou word nie.
Iers is vandag danksy sy historiese rol as nasionale taal die eerste ampstaal (an phríomhtheanga oifigiúil) van die Republiek Ierland, en sowat 1,6 miljoen van die 4,1 miljoen burgers kan tans Iers praat. Daar is ook enkele duisend Ierssprekers in Noord-Ierland, die Verenigde State, Kanada en Australië. Volgens 'n besluit, wat deur die Europese Ministers van Buitelandse Sake op 13 Junie 2005 geneem is, het Iers op 1 Januarie 2007 ook een van die amptelike tale van die Europese Unie geword.
Behalwe vir klein gebiede in die weste van die Ierse eiland (die sogenaamde Gaeltachtaí) – veral in Waterford, Wes-Kerry, Wes-Cork, Connemara, Mayo en Donegal (Ulster, Noord-Ierland) – word Iers nie meer as moedertaal gepraat nie en is grootliks deur Engels verdring. Iers is die daaglikse omgangstaal vir sowat 120 000 mense. 'n Bykomende 165 000 sprekers in Noord-Ierland en 25 000 in die Verenigde State besig Iers óf as hulle huistaal óf het 'n behoorlike kennis daarvan.
Taalgeskiedenis
Die oudste bekende inskripsies in die sogenaamde Ogham-skrif dateer uit die 4de eeu n.C., die tydperk van die argaïese Ierse taal. Tydens hierdie periode het drie belangrike verskynsels vir die eerste keer opgetree: die apokopee (woordverkorting), die sinkopee (die weglating van 'n beklemtoonde klinker binne 'n woord) en die palatalisering (die aanpassing van 'n medeklinker aan die opvolgende klinker).
Tussen 600 en 900 is in Ierland die Oud-Ierse vorm van die taal gepraat, wat in 'n hoë mate as eenheidstaal dwarsoor die eiland gestandaardiseer is en deur 'n hoogs ontwikkelde fleksie gekenmerk word. Ierse en Skotse monnike, wat as sendelinge vir 'n tyd lank op die Europese vasteland gebly het, het 'n aantal Latynse leenwoorde saamgebring.
Die Wiking-aanvalle vanaf die einde van die 8ste eeu en die stigting van Skandinawiese nedersettings in die kusgebiede (soos Dublin) het die oorgang na die Middelierse taal (900 tot 1200) begin inlui. Met die maatskaplike en politieke omwentelings het die taal sy eenvormigheid kwytgeraak. 'n Aantal afwykende spellings en grammatikale veranderings soos die verlies van die neutrum (onsydige geslag) en die vereenvoudiging van die fleksie word aan die onluste van die tyd toegeskryf.
In elk geval was daar 'n noemenswaardige getal tweetaliges voordat Skandinawiese setlaars omstreeks 1200 as volledig geassimileer beskou kan word. Taalkontak tussen Oud-Noors en Iers word in 'n aantal Ierse terme weerspieël wat uit Noors ontleen is en hoofsaaklik met oorlogsvoering, handel en skeepvaart verbind word:
Teen die einde van die 11de eeu het Anglo-Noormanne hulle in Skotland gevestig. Die Anglo-Normandiese inval in Ierland in 1169 was die beginpunt van 'n periode van meertaligheid in Ierland, maar Anglo-Normandiese setlaars is nogtans geassimileer en het geleidelik begin om Iers te praat. In die vroeë 16de eeu was die meerderheid van die Ierse bevolking weer Ierssprekend. Soos uit 'n aantal leenwoorde blyk, het Anglo-Normandiërs op taalkundige gebied spore in Ierland gelaat – enkele voorbeelde in 'n lang lys is bardas (korporasie), cúirt (hof; Engels: court), giúistís (geregtigheid; Engels: justice) en garsún (seun; vergelyk die Franse garçon).
Die tydperk tussen 1200 en 1600 word as die bloeitydperk van Klassieke Moderne Iers beskou – 'n beskaafde Ierse standaardskryftaal wat in lekeskole ontwikkel is en deur geleerdes en digters in sowel Ierland asook Skotland vir hul werke gebruik is. Na die gesproke Ierse omgangstaal in dié periode word verwys as Vroeë Moderne Iers, al het die volkstaal in hierdie vier eeue grootskaalse veranderinge ondergaan.
Die status van Iers is deur die politieke werklikheid bepaal – al was dit die meerderheidstaal vir die destydse Ierse bevolking, het Engels die rol van administratiewe en regstaal vervul. In dié twee sfere sou Iers nooit weer 'n oorheersende rol speel nie. Die magselites in groot stedelike sentra soos Dublin was steeds Engelssprekend.
Die verdrywing van die laaste Iers-Gaeliese adellikes in die 17de eeu het aan die beginpunt van die Nieu-Ierse taalontwikkeling gestaan. Met die industrialisering en verstedeliking vanaf die laat 18de eeu het groot dele van die oorspronklik Ierstalige plattelandse bevolking verengels, en tussen 1835 en 1891 het die aantal Ierssprekendes van sowat vier miljoen tot slegs 680 000 gedaal.
Vandag het sowat 1,2 miljoen mense kennis van die Ierse taal, en Iers is 'n verpligte skoolvak vir leerlinge, alhoewel dit buite die Gaeltachtaí nouliks as omgangstaal gepraat word. Straatborde en wetgewing is tweetalig. Daar is Ierstalige koerante, tydskrifte, radioprogramme en 'n televisieprogram. Die kulturele lewe verseker dat die betekenis van die Ierse taal steeds groter is as die aantal moedertaalsprekers sou laat vermoed.
Dialekte
Die Ierse taal word in twee groot dialekgroepe verdeel:
Suidelike groep:
Noordelike groep:
So was Munster-Iers (Gaeilge na Mumhan) vroeër die gewildste variant van Iers waarop ook die meeste skool- en leerboeke gesteun het. Kenmerkend is die afwykende klemtoon wat hier soms nie op die eerste lettergreep val nie, maar op die sillabe met 'n lang klinker – iets wat aan Normandies-Franse invloed toegeskryf word aangesien Normandiese setlaars hulle in die middeleeue veral in die Suid-Ierse Munster gevestig het.
Twee faktore – die groot aantal moedertaalsprekers en die ryk kulturele lewe van Connemara – het daartoe bygedra dat Connacht-Iers (Gaeilge Connacht) tans die gunsteling-dialek van leerders is. Connacht-Iers, soos dit in die Mayo-Gaeltacht in en rondom die gelyknamige nedersetting gebesig word, toon sekere invloede van Donegal- of Ulster-Iers (Gaeilge Uladh) aangesien baie sprekers van die dialek hulle hier vroeër gevestig het, maar verkeer in 'n swakker posisie weens die kleiner aantal moedertaalsprekers.
Ulster-Iers word hoofsaaklik in Noord-Ierland aangeleer; historiese moedertaalgebiede, waar die variant oor die eeue heen gebesig is, is egter beperk tot Donegal, vandaar die alternatiewe benaming Donegal-Iers. Ulster-Iers toon invloede van Skots-Gaelies.
As moeder- of eerste taal word Iers slegs in dialekvorm gepraat, en daar bestaan geen gesproke Standaardiers wat natuurlik ontwikkel het nie. Die Ierse staat het egter die inisiatief geneem om 'n standaardvorm van Iers-Gaelies (An Caighdeán Oifigiúil) te skep wat sedert 1948 as eerste ampstaal dien. Dit is ook die variant wat deur leerders en ander persone aangeleer en gebesig word, dikwels vermeng met 'n dialek wat hulle daarnaas aangeleer het. Vir Standaardiers is 'n verskeidenheid neologismes geskep wat nie in die historiese dialekte bestaan nie en waarna moedertaalsprekers dus as "Boek-Iers" verwys. Moedertaal-/dialeksprekers sal hulle dikwels liefs vermy en eerder die Engelse term gebruik. Talle tegniese, ekonomiese en ander vakterme is ontleen uit Engels, soos aerfhórsa (van air force) "lugmag".
'n Ander uitdaging vir leerders is historiese spellings wat glad nie met die huidige uitspraak ooreenstem nie. In gevalle, waar uiteenlopende maniere van uitspraak in Ierse dialekte gevestig is, kon daar dikwels geen konsensus oor 'n gemeenskaplike spelling bereik word nie. Die spelling van leabhar (boek; vergelyk die Latynse liber) dui daarop dat dit oorspronklik uitgespreek is soos *lewwer. Die huidige uitspraak in Ierse dialekte verskil merkbaar hiervan: *ljaur in Munster en Connacht (en in Standaardiers), maar *ljoor in Ulster.
Naas die tradisionele Gaeltachtaí is daar sedert die 1950's nog twee baie klein Ierse taaleilande, Rath Cairne en Baile Ghib, in die graafskap Meath noordwes van Dublin wat as 'n soort taalkundige toetsgebied dien. Hier is Ierssprekers uit Connemara met finansiële steun van die regering gevestig om die lewensvatbaarheid van Ierse taaleilande naby 'n groter stad soos Dublin te toets.
Lenisie en eklips (aanvangsmutasie)
In Iers (en ander Keltiese tale) word die aanvang van 'n woord dikwels deur die voorafgaande woord verander. Na een van hierdie mutasies word verwys as lenisie, in Iers séimhiú genoem; na die ander as eklips (urú).
Die volgende medeklinkers kan geleniteer word:
b → bh
c → ch
d → dh
g → gh
m → mh
p → ph
s → sh
t → th
Die vier oorblywende medeklinkers – h, l, n, r – word nie geleniteer nie.
Sowel klinkers as medeklinkers word blootgestel aan die sogenaamde eklips. Die volgende medeklinkers word geëkspliseer:
b → mb
c → gc
d → nd
f → bhf
p → bp
t → dt
Die ses oorblywende medeklinkers (h, l, m, n, r, s) word nie geëkspliseer nie.
Daarnaas kan 'n t voor 'n klinker of 'n s geplaas word; en 'n n of h voor klinkers. Spellingreëls vereis 'n koppelteken tussen die t en die klinker; en tussen die n en die klinker. Die koppelteken word weggelaat mits die klinker 'n hoofletter is; mits die eerste letter 'n s is; en tussen 'n h en 'n klinker.
Woordvolgorde
Die Ierse woordvolgorde is werkwoord – subjek – objek [- ander]:
Tá sí ina hailtire. Sy is 'n argitek.
Alfabet en spelling
Tans word die Latynse alfabet (Cló Rómhánach) as die algemene Ierse skryfstelsel gebruik. Maar nog tot die middel van die 20ste eeu is talle boeke en dokumente in die tradisionele Ierse unsiaalskrif gedruk wat oorspronklik uit die Latynse kapitale-alfabet ontwikkel is. Dit word tans nog vir dekoratiewe doeleindes gebruik.
Die Ierse unsiaalskrif was vanaf die 7de eeu n.C. in gebruik en is later aangepas om as drukskrif te dien. Kenmerkend is dat slegs vir r en s besondere hoofletters ontwikkel is. Lenisies (sogenaamde aanvangsmutasies van medeklinkers) word deur 'n diakritiese punt (buailte) aangedui, terwyl in die Latynse spelling 'n h as postposisie gebruik word. Die historiese name van unsiaalletters is van bome afgelei, maar word tans nie meer gebruik nie.
Nog ouer as die unsiaal- is die sogenaamde Ogham-skrif wat waarskynlik tussen die 3de en 6de eeu n.C. in gebruik was. Slegs inskripsies op stene het bewaar gebly, maar navorsers neem aan dat tekste ook in hout ingegraveer is.
Moderne Iers het vyf kort (a, e, i, o, u) en vyf lang klinkers (á, é, í, ó, ú). Daar is dertien medeklinkers (b, c, d, f, g, h, l, m, n, p, r, s, t), terwyl alle ander Latynse konsonante slegs in vreemde en ontleende woorde voorkom (soos byvoorbeeld in jíp "jeep"; x-ghathú "x-strale"; veain, afgelei van Engels van, "vragwa, lorrie"; vóta, afgelei van Engels vote, "stem").
Die letter h, wat selfstandig slegs in vreemde of leenwoorde (soos byvoorbeeld hata "hoed", van Engels hat; halla "saal", van Engels hall) voorkom, vervul 'n besondere funksie in Ierse spelling. Dit kom in bepaalde sinsboukonstruksies voor klinkers voor of word gebruik om die lenisie of aanvangsmutasie aan te dui.
In die spellingshervorming van 1948 is voorsiening vir 'n aantal aanpassings gemaak waarvolgens stom medeklinkers weggelaat word en 'n gemeenskaplike skryfwyse vir alle dialekte ingevoer is.
Klemtoon
Die hoofklem val in Iers gewoonlik op die eerste lettergreep, en dit is só sterk dat alle volgende onbeklemtoonde lettergrepe nog slegs as 'n schwa uitgespreek word. Daar is egter uitsonderings in die dialek van West Munster (ook Munster-Iers genoem en hoofsaaklik gebesig in Cork, Kerry en Waterford):
Gaelies in popkultuur
Die bekroonde solosangeres, Enya, 'n Ierssprekende boorling van Gaoth Dobhair (Gweedore) in die Donegal-Gaeltacht-gebied, sing baie van haar liedere in die Ulster-dialek van Iers-Gaelies. Daarnaas het ook die Ierse musiekgroep Clannad internasionale bekendheid verwerf met liedjies in Iers.
Zwolle, Gelderland
Zwolle is 'n nedersetting in die munisipaliteit Oost Gelre in die provinsie Gelderland in Nederland.
1788
Die jaar 1788 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 88ste jaar van die 18de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Jessica Alba
Jessica Alba (gebore 28 April 1981) is 'n Amerikaanse aktrise, kinematograaf, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Sin City (2005), Fantastic Four (2005), Fantastic 4: Rise of the Silver Surfer (2007), en Machete (2010).
Kees van Peursen
Cornelis Anthonie (Kees) van Peursen (Rotterdam, 8 Julie 1920 – Den Haag, 19 Oktober 1996) was 'n Nederlandse filosoof en teoloog. Hy het ook aktief bygedra tot die vakgebied van die wetenskapsfilosofie.