cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swangerskap
Eerste trimester: week 1 – 13
In die vierde en vyfde week van swangerskap word die stompies wat uiteindelik die arms en bene word sigbaar, alhoewel hulle nog nie maklik onderskei kan word nie. Die hart klop teen 'n vaste tempo en die plasenta het begin vorm. Die eerste bloed beweeg deur die hoof-are en vroeë strukture, wat uiteindelike die oë en ore sal word, begin vorm. Aan die einde van die vyfde swangerskapsweek is die embrio ongeveer 6 mm groot.
In die sesde swangerskapsweek begin die vorming van die longe, kaak, neus en verhemelte. Arms en bene is nou duideliker, met 'n gewebde struktuur aan die einde wat uiteindelik die vingers en tone sal word. 'n Week later het die vorming van al die belangrike organe reeds begin, waaronder ook die lewer, niere en pankreas. Die stel niere wat nou ontwikkel is eintlik al die tweede stel: tydens swangerskap gebruik die embrio en fetus drie stelle niere (die laaste stel is die permanente stel). Ook die haar- en nippelfollikels ontwikkel nou. In week 7 begin die ooglede en tong ook vorm, asook die bene van sy ledemate en die elmboë en tone word steeds duideliker.
Tydens die agtste week van swangerskap begin die naelstring funksioneer en die gesig word meer herkenbaar as dié van 'n mens. Nog bene vorm en verhard en spiere begin saamtrek. Die embrio is nou byna aan die einde van sy embrionale fase en is ongeveer 2,5 cm groot. Die eerste sonar word gewoonlik tussen 8 en 12 weke gemaak.
duimnael|250px|'n Fetus tydens die 10de week (8 weke oud) In week 9 is die embrio se belangrikste liggaamsdele volledig en begin hy uiters vinnig groei: van week 9 tot 13 groei die fetus tot ongeveer 7 cm – hy is dan byna drie keer so groot as in week 8. In week 9 verdwyn die fetus se stert en sy ooglede sluit om eers weer tydens die 28ste week van swangerskap oop te gaan. Die manlike of vroulike geslagsdele is ook duidelik gevorm aan die einde van hierdie tyd, maar steeds te klein om met die sonar te sien.
Vanaf week 10 (tot en met die geboorte) heet die embrio 'n "fetus" en begin sy belangrikste organe, waaronder sy niere, derms, brein en lewer, te funksioneer (alhoewel hulle steeds bly ontwikkel tydens die swangerskap). Die lewer begin nou ook self rooibloedselle produseer. Tydens week 11 kan die fetus sy hand tot 'n vuis saamtrek en die eerste knoppies wat uiteindelik tande sal word verskyn. Die brein groei en ontwikkel uiters vinnig, sodanig dat die kop byna die helfte van die fetus se gehele grootte is. Ook begin die fetus om te skop en te strek, alhoewel die moeder hierdie bewegings eers oor 'n maand of twee sal voel. Met die vorming van die mantelvlies begin die fetus ook vir die eerste keer te hik.
In week 12 begin daar 'n aantal refleksbewegings plaasvind: buiten die bogenoemde skoppe, strekkings en bolvuiste, begin sy tone krul en sy mond suigbewegings maak. Indien iets teen die swanger vrou se baarmoeder druk, sal die fetus kriewel, alhoewel die moeder dit nog nie kan voel nie. Die niere begin nou om urine na die fetus se klein blaas af te skei.
Met week 13 besit die fetus reeds vingerafdrukke op die punte van sy vingers. Sy liggaam word nou met fyn donshaartjies bedek, wat help om die temperatuur van die vel te reguleer en die vel te beskerm teen die vrugwater. Hierdie haartjies verdwyn voor sy geboorte, maar is dikwels sigbaar by babas wat te vroeg gebore word. Die fetus se nek is nou volledig gevorm en hy begin sy kop heen en weer beweeg. Die res van die liggaam begin nou om in grootte op te vang met die kop, wat tans 'n derde van die gehele grootte in beslag neem. 'n Vroulike fetus het nou reeds meer as 2 miljoen eierselle in haar eierstokke.
Na die 13de week is die swanger vrou aan die einde van die haar eerste trimester.
Tweede trimester: week 14 – 26
duimnael|links|200px|Tydens die tweede trimester begin 'n vrou wys en skakel sy ook oor na meer gemaklike kleding, wat die druk op haar borste, blaas en baarmoeder verminder Tydens die tweede trimester verdwyn baie van die swangerskapsimptome wat die toekomstige moeder tot nou ongemaklik laat voel het, soos sensitiewe borste, gemoedskommelinge, vermoeidheid en naarheid (sommige vrouens voel egter naar tydens hulle hele swangerskap). Die tweede trimester is ook wanneer 'n vrou begin "wys" - wanneer die fetus sodanig groei dat 'n vrou die kenmerkende bult by haar maaggebied kry – en wanneer sy gewoonlik gewig begin optel. Die hoeveelheid gewig wat 'n vrou behoort op te tel hang af van haar gewig voor die swangerskap: vrouens wat ondergewig is word aangeraai om tot 18 kg op te tel, terwyl 'n vrou van normale gewig (met 'n liggaamsmassa-indeks van tussen 19 en 25) tussen 11 en 16 kg behoort op te tel. Vrouens wat oorgewig is word aangeraai om tussen 7 en 12 kg op te tel, terwyl vetsugtige vrouens (met 'n liggaamsmassa-indeks van 30 of meer) nie baie meer as 6 kilogram behoort op te tel nie. Dokters of vroedvroue kan toekomstige moeders help om op 'n gesonde dieet te besluit. Vanweë die druk op die blaas, begin baie vrouens reeds aan die einde van die eerste trimester of die begin van die tweede trimester swangerskapsklere dra, selfs al is daar geen sigbare bult nie, bloot vir die gemak daarvan.
Ander simptome wat in die tweede trimester kop kan uitsteek (by sommige vrouens reeds tydens die eerste trimester) is droë oë, lae bloeddruk en veral swangerskapsrinitis: 'n toe neus as gevolg van 'n toename in slymproduksie en geswelde slymvliese – veroorsaak deur die ekstra estrogeen wat die liggaam vervaardig. Later in die trimester (tussen week 16 en 20, maar soms later) kan mens die fetus vir die eerste keer voel beweeg. Gedurende die tweede helfte van die semester, as gevolg van die groei van die fetus, word die ligamente wat die baarmoeder ondersteun pynlik, soos hulle strek om die ekstra massa te onderhou. Ook kan swangerskapsvlekke, gebarste are en geswelde enkels nou begin verskyn, wat eers na die bevalling weer verdwyn.
duimnael|250px|'n Sonarfoto van 'n fetus van 14 weke (16de swangerskapsweek) Tydens week 14 tot 16 is die fetus se vel nog deursigtig en begin die vel op sy kop ook die donsagtige hare ontwikkel om die temperatuur van sy vel te reguleer. Sy vingerafdrukke is nou ontwikkel en hy begin ook mekonium in sy dermkanaal vergader: afgeskeide stowwe wat die fetus nie vir ontwikkeling benodig nie en sy liggaam na geboorte sal verlaat tydens sy eerste stoelgang. Sy sweetkliere ontwikkel ook in die tyd en sy lewer en pankreas produseer vloeibare afskeidings. In hierdie tyd groei die fetus ook van sowat 9 tot 16 cm.
Van week 17 tot 20 groei die fetus steeds vinniger – in week 20 bereik hy 'n lengte van 25 cm. Wenkbroue, wimpers, vinger- en toonnaels begin in hierdie tyd groei. Die vel ontwikkel steeds verder en produseer teen die twintigste week vernix caseosa, 'n wit vetterige middel wat help om die vel teen die vrugwater te beskerm. 'n Spontane aborsie vóór week 20 word 'n "miskraam" genoem, terwyl 'n fetus wat ná week 20 spontaan aborteer word, "doodgebore" is.
Die fyn donshaartjies wat die fetus vroeër begin ontwikkel het, dek tydens week 21 tot 23 sy hele liggaam. Aangesien die vel nou ook minder deursigtig word en die fetus vet in sy liggaam begin vergader, begin hy meer na 'n pasgebore baba te lyk. Die oë se komponente ontwikkel in hierdie weke volledig en die lewer en pankreas werk hard om ook klaar te ontwikkel.
Babas wat tussen week 24 en 26 reeds gebore word, het 'n goeie kans op oorlewing. Fetusse wat steeds verder ontwikkel, het nou onderskeidelike fases waarin hy wakker is of slaap (die toekomstige moeder kan ook waarneem wanneer 'n fase oorskakel). Die lugsakkies in die longe begin nou vorm en die brein ontwikkel tussen week 24 en 26 teen 'n merkwaardige snelheid. Die senuweestelsel is sodanig ontwikkel dat dit 'n aantal funksies beheer.
Aan die einde van die 26ste week weeg die fetus ongeveer 900 gram, alhoewel hy reeds 32 cm lank is. Voor die bevalling sal hy slegs nog 'n verdere 20 cm groei, maar sy massa behoort nog met 'n verdere 2,5 kg toe te neem.
Derde trimester: week 27 – 40
duimnael|200px|links|Naby aan die einde van haar swangerskap, soos hierdie vrou van 39 weke, dra 'n vrou so baie ekstra gewig dat die druk op die are en senuwees in haar bene pynvolle krampe kan veroorsaak. Soos 'n vrou se liggaam voorberei vir die laaste swangerskapsweke, verskyn daar nuwe simptome: die algemeenste hiervan is 'n seer rug en beenkrampe, as gevolg van al die ekstra massa wat die vrou dra en die ekstra druk op die are en senuwees in die bene. Hierdie simptome word erger namate die weke verby gaan. Sooibrand en hardlywigheid, simptome wat reeds tydens die eerste trimester hul verskyning gemaak het, maar waarskynlik tydens die tweede trimester verdwyn het, kom nou met geweld terug. Ook kan 'n swanger vrou se steeds groeiende baarmoeder tot aambeie lei. 'n Ander terugkerende simptoom is gemoedskommelinge, as gevolg van toenemende hormoonveranderinge.
Die spiere in die baarmoeder begin in die derde trimester ook toenemend saamtrek – sogenaamde "Braxton-Hicks-sametrekkings": hierdie sametrekkings vind onreëlmatig plaas en duur slegs 'n klein rukkie, anders as "regte" sametrekkings wat daarop dui dat bevalling naby is. Braxton-Hicks-sametrekkings word later in die derde trimester egter meer reëlmatig en hou vir langer aan, wat dit moeilik maak om dit van ware sametrekkings te onderskei.
Rondom week 34 begin die swanger vrou dikwels uitgeput voel, alhoewel dit gewoonlik nie so erg is as in die eerste trimester nie. In die derde trimester behoort 'n swanger vrou haar dokter of vroedvrou elke twee weke te besoek, en vanaf week 36, elke week.
duimnael|250px|Tydens die tweede helfte van die derde trimester beweeg die fetus met sy kop na onder, om hom gereed te maak vir die bevalling. Die derde trimester is wanneer die fetus begin om massa aan te sit: tussen week 27 en 32 begin hy vet stoor en sit hy ongeveer 600 g aan, om aan die einde van week 32 weeg ongeveer 1,5 kg te weeg. Alhoewel die longe nog nie 100% volledig is nie, begin ritmiese asemhalingsbewegings in hierdie periode plaasvind. Die fetus se bene is byna volledig ontwikkel, maar is nog sag en buigbaar. Naas vet, begin die fetus nou ook sy eie kalsium, yster en fosfor te stoor. Hy maak ook nou sy oë vir die eerste keer sedert die einde van die eerste trimester oop.
Tydens week 33 tot 36 beweeg die fetus om hom gereed te maak vir die bevalling: hy skuif sy liggaam sodat sy kop na onder wys. Hy sit steeds ook al hoe vinniger meer massa aan. Die lanugo, die fyn donshaartjies wat hy vroeër in die swangerskap ontwikkel het, begin nou verdwyn en sy vel word minder rooi en gladder. Aan die einde van week 36 weeg die fetus ongeveer 2,6 kg.
Bevalling
duimnael|250px|'n Uur na die geboorte: 'n vrou met haar pasgebore baba, wat nog deur middel van sy naelstring aan die plasenta (nageboorte) in die groen bak gekoppel is Tussen week 37 en week 42 skenk die vrou gewoonlik geboorte. In meeste gevalle begin die bevalling vanself, alhoewel daar sommige gevalle is waar die dokter die geboorte kan induseer. Die begin van kraam (die barensnood) word gekenmerk deur sametrekkings van die baarmoeder en die breek van die vrugwatersak. Ook ervaar die vroue pyn in haar onderrug en krampe. Elke vrou behoort in besit van instruksies van haar dokter of vroedvrou te wees, wat aandui wanneer sy na die hospitaal gebring moet word of, in die geval van 'n tuisgeboorte, wanneer die vroedvrou gekontak moet word. In sommige gevalle kry die vrou lokale verdowing tydens die bevalling.
In sommige gevalle gebruik die praktisyn medisyne of tegnieke om die kraamproses aan te help of te versnel, 'n sogenaamde "geïnduseerde kraam". Dikwels word die barensnood geïnduseer indien 'n vrou een of twee (of selfs meer) weke oortyd is, aangesien dit 'n aantal probleme kan veroorsaak. Die plasenta word byvoorbeeld vanaf week 41 al hoe minder effektief met die oordrag van die nodige voedingstowwe, wat die fetus kan benadeel. Ook kan die steeds groeiende baba te groot word, wat die bevalling kan bemoeilik en die kans op besering (vir beide baba en moeder) tydens 'n vaginale geboorte verhoog.
Daar is ook verskeie ander mediese redes vir 'n geïnduseerde kraam, byvoorbeeld gebreekte water, sonder enige ander kraamsimptome (wat 'n verhoogde risiko van besmetting dra), oneffektiewe plasenta, indien die vrou preëklampsie ontwikkel of een van 'n aantal ander chroniese of akute siektes het. Ook vrouens wat voorheen 'n doodgebore baba gehad het, kry gewoonlik 'n geïnduseerde bevalling.
Alhoewel elke bevalling anders is, vind 'n algemene bevalling in drie fases plaas. Die eerste fase begin met sametrekkings wat die serviks of baarmoedernek beïnvloed sodat dit oopmaak en die baba daardeur kan beweeg. Aan die begin van die hierdie fase verdun die serviks stadigaan, maar nader aan die einde gebeur dit vinniger en voel 'n vrou langer, sterker en meer reëlmatige sametrekkings. Die fase eindig sodra die serviks 10 cm ontsluit of oop is.
Sodra die serviks volledig ontsluit is begin die tweede fase. Dit is in hierdie fase wat 'n vrou moet "druk", om die baba uit te stoot. In sommige kulture word die vrou aangemoedig om te begin stoot sodra sy volledig ontsluit is, terwyl ander kulture voel dat die vrou haar liggaamlike instinkte moet volg en slegs stoot as sy gereed voel. Ongeag welke metode gevolg word, word daar gewoonlik bietjie gewag terwyl die baba se kop – die grootste deel van die liggaampie – deur die vagina se opening beweeg, om die risiko van vaginale skeuring te verminder. Hierdie tweede fase duur 1 tot 1,5 uur vir nuwe moeders, terwyl moeders wat reeds voorheen gekraam het, gewoonlik na 'n halfuur klaar is. Na die geboorte van die baba eindig die tweede fase.
duimnael|200px|links|Die kateter van 'n epiduraal, 'n gewilde pynstiller tydens bevalling Tydens die derde fase word die nageboorte (die plasenta) uitgestoot. Sodra die baba gebore is, trek die baarmoeder voelbaar saam. Die swanger vrou moet dan nog 'n laatste keer druk om van die plasenta ontslae te raak. Dit gebeur gewoonlik binne die eerste 15 minute na die geboorte, maar kan soms langer duur. Indien die nageboorte nie na 'n uur plaasgevind het nie, word die hulp van 'n ginekoloog ingeroep. Die derde fase eindig met die nageboorte.
Die bevalling duur verskillend vir elke vrou: 'n vrou wat ten minste 37 weke swanger is en vir die eerste keer kraam, kan 'n bevalling van tussen 10 en 20 uur verwag. Vir sommige vrouens duur dit egter baie langer, terwyl dit vir ander juis weer baie gouer verby is. Meeste vrouens wat reeds ten minste een keer vaginaal geboorte geskenk het, ervaar gewoonlik vinniger en makliker bevallings met haar volgende babas.
Sommige vrouens voel pyn tydens die bevalling, sommige selfs baie pyn en ander weer minder. Die liggaam stel self endorfiene vry tydens die bevalling: 'n hormoon wat mens goed laat voel en pyn en spanning verminder. Asemhaling- en ontspanningsmetodes word ook dikwels gebruik as nie-medisinale pynbestryding, asook massering, ontspannende musiek en klanke of geure.
Daar is ook medisinale pynstillers wat gebruik word; die bekendste is waarskynlik die epiduraal, 'n vorm van lokale verdowing waartydens 'n kateter met behulp van 'n naald deur twee rugwerwels in 'n gaping, die epidurale ruimte, tussen die vliese van die rugmurg en die werwelkolom geplaas word. Deur die kateter word dan 'n verdowingsmiddel toegedien om die pyn te verlig, maar wat die moeder steeds in staat stel om te druk tydens die bevalling. Ander medisinale pynbestrydings sluit lokale verdowings wat op verskeie plekke toegedien word, byvoorbeeld die dy of die boud, in.
duimnael|250px|'n Baba word uit die baarmoeder gehaal tydens 'n keisersnee Tydens kraam kan daar soms 'n aantal komplikasies optree. Een van die algemeenste komplikasies is 'n stuitligging, waar die fetus nie tydens die laaste weke gedraai het om met sy kop na onder te lê nie. Afhangend van die mate van die stuitligging en wanneer dit ontdek word, is 'n aantal behandelings moontlik, van 'n eksterne druk op die baarmoeder tot 'n keisersnee. Soms moet 'n episiotomie uitgevoer word: 'n sny in die perineum (die vel tussen die vagina se opening en die anus), byvoorbeeld in 'n geval waar die baba se kop te groot is om deur die opening te pas of die geboorte om een of ander rede versnel moet word.
Soms is dit ook nodig dat 'n keisersnee uitgevoer word. Tydens 'n keisersnee word 'n sny onderaan die moeder se buik, deur die baarmoeder, gemaak en word die baba dan deur 'n dokter verlos (uitgehaal). 'n Keisersnee word slegs uitgevoer wanneer 'n vaginale geboorte nie moontlik is nie, of indien 'n vaginale geboorte 'n risiko vir die moeder en/of die baba inhou. Ook drie- of meerlinge word dikwels deur middel van 'n keisersnee gebore. Vrouens wat reeds voorheen 'n keisersnee gehad het, sal gewoonlik vir toekomstige geboortes ook 'n keisersnee kry.
Na die bevalling kry die 1 minuut-oue baba sy eerste toets: die sogenaamde "Apgar-telling". Vir 'n baba se Apgar-telling word op die volgende dinge gelet: sy hartklop, asemhaling, spiertonus, reflekse en kleur. 'n Tweede en derde Apgar-telling word weer met 5 minute en 10 minute oud geneem.
Tempel 1
Tempel 1 (amptelike naam: 9P/Tempel) is ’n kortperiodekomeet van die Jupiterfamilie wat in 1867 deur Wilhelm Tempel ontdek is. Dit voltooi elke 5,5 jaar ’n wentelbaan om die Son. Tempel 1 was in 2005 die teiken van die Deep Impact-ruimtesending, waartydens ’n opsetlike hoëspoedbotsing teen die komeet gefotografeer is. Dit is op 14 Februarie 2011 weer besoek, dié keer deur die Stardust-ruimtetuig. Dit het in Augustus 2016 weer sy perihelium bereik.
Ontdekking en wentelbaan
Tempel 1 is op 3 April 1867 deur Wilhelm Tempel, ’n sterrekundige wat in Marseille gewerk het, ontdek. In dié tyd het die komeet elke 5,68 jaar sy perihelium (naaste afstand van die Son) bereik. dit is daarna weer in 1873 en 1879 waargeneem.
thumb|links|220px|Detail van krateragtige verskynsels op Tempel 1, afgeneem deur die Deep Impact-impaktor. Fotografiese pogings om dit in 1898 en 1905 op te spoor het misluk, en sterrekundiges het geglo dit het gedisintegreer. Sy wentelbaan het egter verander. Tempel 1 se wentelbaan loop soms naby genoeg aan Jupiter verby om verander te word, en dit verander ook die komeet se wentelperiode. Dit het in 1881 gebeur (met sy naaste afstand aan Jupiter van 0,55 AE), en sy wentelperiode is verleng tot 6,5 jaar. Sy perihelium het ook verander: Dit het met 50 miljoen kilometer toegeneem, en daarom was dit minder sigbaar van die Aarde af.
Tempel 1 is 13 wentelbane later, in 1967, herontdek (as 9P/1967 L1, 1966 VII) nadat die Britse sterrekundige Brian G. Marsden presisieberekenings van die komeet se wentelbaan gedoen het wat versteurings deur Jupiter in ag geneem het. Marsden het gevind nog nader verbygange verby Jupiter in 1941 (0,41 AE) en 1953 (0,77 AE) het beide die perihelium en wentelperiode laat afneem tot wardes kleiner as toe dit aanvanklik ontdek is (onderskeidelik 5,84 en 5,55 jaar). Hierdie verbygange het Tempel 1 geskuif na sy huidige 1:2-resonansie met Jupiter.
In 1967 het Elizabeth Roemer van die Catalinasterrewag verskeie foto's van Tempel 1 geneem. Sy en L.M. Vaughn het die komeet op 11 Januarie 1972 weer gesien. Dié keer is dit wyd waargeneem; dit het in Mei ’n maksimum magnitude van 11 bereik en is op 10 Julie die laaste keer gesien. Sedertdien is die komeet met elke omwenteling om die Son gesien: in 1978, 1983, 1989, 1994, 2000 en 2005, ens. Sy wentelperiode is nou 5,515 jaar.
Fisiese eienskappe
thumb|220px|Tempel 1 in X-straallig afgeneem deur [[Chandra-X-straalsterrewag|Chandra.]] Tempel 1 is nie ’n helder komeet nie; sy helderste skynbare magnitude sedert sy ontdekking was 11, ver benede sigbaarheid met die blote oog. Dit is 7,6 × 4,9 km groot. Metings deur die Hubble-ruimteteleskoop in sigbare lig en die Spitzer-ruimteteleskoop in infrarooilig dui op ’n lae albedo van net 4%. ’n Rotasietempo van twee dae is ook aangeteken.
Verkenning
thumb|links|220px|Die botsing van die Deep Impact-impaktor teen Tempel 1.
Deep Impact-ruimtesending
thumb|Animasie van Deep Impact se baan van 12 Januarie 2005 tot 8 Augustus 2013. {{legend|magenta| Deep Impact 1}} {{legend|lime|Tempel 1}} {{legend|royalblue|[[Aarde}} {{legend|cyan|103P/Hartley}}]]
Op 4 Julie 2005, ’n dag voor sy perihelium, is Tempel 1 met opset getref deur ’n komponent van Nasa se Deep Impact-ruimtetuig. Dit is deur ’n ander komponent afgeneem, wat ’n helder sproei aan die kant van die botsing waargeneem het. Dit is ook deur aardgebonde en ruimteteleskope gesien.
Die krater wat gevorm het, was nie sigbaar vir Deep Impact nie weens die stofwolk wat die botsing veroorsaak het, maar dit was na raming tussen 100 en 250 m in deursnee en 30 m diep. Stofdeeltjies dunner as mensehare is opgespoor, asook die teenwoordigheid van onder meer silikate, koolsuursoute, smektiet, swaelmatale soos piriet en koolwaterstowwe. Waterys is in die uitskietsels gemeet.
NExT-sending
Deels omdat die impakkrater nie ná die botsing afgeneem kon word nie, het Nasa die New Exploration of Tempel 1 (of NExT)-sending goedgekeur. Die laekostesending het die reeds bestaande Stardust-ruimtetuig gebruik wat komeet Wild 2 in 2004 bestudeer het. Stardust is in ’n nuwe wentelbaan geplaas sodat dit na aan Tempel 1 kon kom. Dit het op 15 Februarie 2011 sowat 181 km van die komeet af verbygevlieg. Dit was die eerste keer dat ’n komeet twee keer besoek is.
Jerry Supiran
Jerry Supiran (gebore 21 Maart 1973) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Uncommon Valor (1983) en in die televisiereekse Little House on the Prairie (1974) en Small Wonder (1985).
PL Kyodan
Perfect Liberty (PL) Kyodan of die Kerk van Perfekte Vryheid is 'n internasionale religie wat vroeg in die 20ste eeu uit Japan se Boeddhistiese Zen-kultuur ontwikkel het. PL Kyodan is in 1946 deur Miki Tokuchika as 'n soort hernuwingsbeweging vir sy vader se religieuse beweging Hito-no-michi gestig. Die beweging beweer dat hy wêreldwyd sowat 2,5 miljoen lede het. PL Kyodan se hoofkwartier is in Habikino naby Osaka.
PL Kyodan het geen verbintenis met Japan se ander groot religieuse tradisies nie en beskou vreugdevolle selfuitdrukking as die belangrikste doel van 'n menslike lewe. Volgens sy leerstellings is lewe 'n "kuns". Mense is dus gebore om hul eie unieke individualiteit in alles wat hulle doen uit te druk. PL Kyodan noem dit die "skepping van ware kuns".
Callyspongia crassa
Callyspongia crassa is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Mabel Malherbe
Mabel Catherine Malherbe (Pretoria, Transvaal, 9 Augustus 1879 – Roodewal, Nelspruit, 1 Februarie 1964) was ’n Suid-Afrikaanse politikus, joernalis, die tweede vrou wat tot die Volksraad verkies is en die eerste burgemeesteres van ’n Suid-Afrikaanse stad (Pretoria).
Callyspongia crassa
Die spons behoort tot die genus Callyspongia en tot die familie Callyspongiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1889 deur Keller.
LM Radio
LM Radio is 'n radiostasie in Maputo, Mosambiek. Histories was dit 'n stasie wat van die destydse Lourenço Marques (tans Maputo) na Suid-Afrika uitgesaai het. Die stasie het in 1936 met kortgolf-uitsendings begin en is in 1975 gesluit. LM Radio was gewild onder jong Suid-Afrikaners en het pop- en rockmusiek uitgesaai wat nie lugtyd op die SAUK se kanale gegun is nie. Dit is in 2010 heropen.
Geskiedenis
Die eerste radiostasie in Mosambiek het op 18 Maart 1933 begin uitsaai. Uitsendings is vir 'n ruk in 1934 as gevolg van 'n tekort aan geld opgeskort. 'n Suid-Afrikaner, G.J. McHarry, het by die stasie betrokke geraak en in 1935 is Radio Clube de Moçambique van stapel gestuur, wat hoofsaaklik in Engels uitgesaai het. In 1947 het kol. Richard L. Meyer, wat voor die Tweede Wêreldoorlog die hoofbestuurder van die Internasionale Broadcasting Company van Londen was, tesame met John Davenport die bestuur van Lourenço Marques Radio oorgeneem. Die eerste twee omroepers van die nuwe kommersiële stasie was David Davies (wat as bestuurder aangestel is) en David Gordon. In 1948 verhuis LM Radio na 'n nuwe doelgeboude 4-verdieping gebou wat as "Radio Palace" bekend geword het.
David Gordon verlaat die stasie in 1950 om by Springbokradio aan te sluit. In die laat 1950's verander die stasie sy aanbieding om vir jonger Suid-Afrikaners voorsiening te maak. LM Radio was bekend vir sy Top Twintig Treffersparade en het 'n groot rol in die bevordering van Suid-Afrikaanse kunstenaars en hul musiek gespeel.
Mabel Malherbe
C. Pretorius skryf in die Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek: "Ofskoon klein en fyn van persoon, was Malherbe 'n vrou met merkwaardige dryfkrag en vasberadenheid, maar ook met 'n diepe deernis vir haar medemens. Volgens die skryfster M.E.R. wat haar goed geken het, was dit haar geaardheid om te help en te gee aan dié wat moes ontbeer, en kon sy gebrek nêrens gesien het sonder om dit te probeer verhelp nie." Anna Neethling-Pohl sê sy was as jong vrou fyn, aantreklik, lewenslustig en idealisties. Al was sy later ’n bekende openbare figuur, het min mense haar regtig intiem geken. Sy was terughoudend en van haar vriende het haar as “intimiderend” beskryf. Nietemin was almal dit eens dat sy ’n vrou met ontsaglike integriteit was. Sy het vroue, veral Afrikanervroue, se belange deurentyd op die hart gedra en bevorder, en ’n onmiskenbare rol gespeel, deur haar politieke bedrywighede en haar redakteurskap van Die Boerevrou, om Afrikaanse vroue op die moderne lewe in die 20ste eeu voor te berei.
LM Radio
Geskiedenis
LM Radio is in 1972 deur die SAUK oorgeneem. Op 7 September 1974 is dit tydens 'n bloedige opstand in Lourenço Marques beset en is die administrasie deur Frelimo, die Mosambiekse Bevrydingsfront, oorgeneem. Op 12 Oktober 1975, ná Mosambiek se onafhanklikheid van Portugal in Junie van daardie jaar, is LM Radio se fasiliteite genasionaliseer. Die stasie is gevolglik op 13 Oktober 1975 gesluit. Dit is in Suid-Afrika met Radio 5 vervang, wat later 5FM sou word.
Mabel Malherbe
Herkoms en opleiding
Malherbe was die dogter van Frans Christopher Muller Rex en sy vrou, Gezina Constantia (Jess) Marais. Haar oupagrootjie aan vaderskant was die entrepreneur George Rex (29 Augustus 1765 – 3 April 1839), die stigter van Knysna en luidens gerugte van destyds ’n buite-egtelike kind van koning George III, hoewel genetiese toetse dié bewering in 2004 weerlê het. George Rex het geweier om hom aan die huwelikswette van die Kaapkolonie te onderwerp en het dus vier buite-egtelike kinders gehad by ’n vrygemaakte slavin, Johanna Rosina van der Caap, en daarna nog nege by een van haar dogters, Carolina Margaretha Ungerer, 'n kind van Johanna by ’n gewese eienaar.
Swangerskap
Twee- of meerlinge
duimnael|250px|Afhangend van wanneer die bevrugte eiersel in twee deel, kan 'n identiese tweeling beide hulle eie vrugwatersak en plasenta hê, of een tussen hulle moet deel. In die geval van 'n tweeling (of drieling, vierling, ens.) word onderskeid getref tussen 'n gewone tweeling (of twee-eiige tweeling) en 'n identiese (of eeneiige tweeling). 'n Identiese tweeling kom voor wanneer een bevrugte eiersel in twee aparte embrios deel. Identiese tweelinge is baie skaars: slegs drie of vier vrouens uit elke duisend het 'n identiese tweeling. Identiese tweelinge, soos die benaming verklap, lyk baie opmekaar. Hulle is ook geneties identies en dus altyd dieselfde geslag. In die meeste gevalle deel die bevrugte eiersel tydens die eerste drie dae reeds in twee. In so 'n geval het elke baba sy eie vrugwatersak en sy eie plasenta. Indien die eiersel tussen dag vier en agt in twee deel, het elke baba sy eie vrugwatersak, maar deel hulle 'n plasenta. Indien die verdeling tussen dag nege en 13 plaasvind, deel die babas 'n vrugwatersak en die plasenta. Eierselle wat na dag 13 eers verdeel, vorm gewoonlik 'n Siamese tweeling.
Alicyn Packard
Alicyn Packard (gebore 27 September 1979) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Yo-Kai Watch Movie: It's the Secret of Birth, Meow! (2014) en in die televisiereekse The Tom and Jerry Show (2014), Yo-kai Watch (2015), en Man with a Plan (2016).
Mabel Malherbe
Herkoms en opleiding
Malherbe se moeder was ’n suster van die digter en skrywer Eugène Marais (9 Januarie 1871 – 29 Maart 1936). Haar oupa aan moederskant was Jan Nielen Marais, lid van die Transvaalse regering onder pres. T.F. Burgers. Jan en Catharina Marais het in 1868 van ’n plaas naby Stellenbosch na Pretoria verhuis. Hulle het ses dogters en vier seuns gehad. Eugène Marais was die jongste seun.
Swangerskap
Twee- of meerlinge
'n Gewone tweeling kom voor wanneer twee eierselle deur twee aparte spermselle bevrug word en terselfdertyd aan die baarmoeder vasheg. As gevolg van kunsmatige bevrugting het die aantal gewone tweelinge wat gebore word drasties gestyg. In sommige lande, soos die Verenigde State, lei tot een uit elke 32 swangerskappe tot 'n tweeling. Ouer vrouens is ook geneig om meer gewone tweelinge te hê. Anders as identiese tweelinge, is gewone tweelinge nie geneties identies nie en kan dit dus 'n seun-meisie, seun-seun of meisie-meisie wees. Die genetiese verwantskap is dieselfde as tussen 'n gewone broers en susters – 'n gewone tweeling is in beginsel niks anders as 'n broer en suster (of broer en broer/suster en suster) wat ewe oud is nie.
'n Swangerskap van 'n twee- of meerling verloop effens anders as 'n normale swangerskap. Die toekomstige moeder sal haar dokter of vroedvrou meer dikwels besoek, aangesien die risiko op komplikasies (beide tydens die swangerskap en bevalling) groter is. By identiese tweelinge wat 'n plasenta deel, is daar 'n risiko dat een embrio of fetus meer bloed ontvang en die ander te min. 'n Vrou wat 'n tweeling verwag begin soms ook 'n paar weke vroeër kraam as wat normaal is en loop die risiko dat die babas dus nie volledig ontwikkel het nie. Ontwikkeling word tydens die laaste week ook vertraag omdat daar dikwels nie genoeg ruimte en voeding vir beide babas is nie.
Tweelinge kan oor die algemeen sonder probleme vaginaal gebore word, alhoewel daar in geval van komplikasies 'n keisersnee toegepas word. Drie- en meerlinge word byna altyd deur middel van 'n keisersnee gebore.
Voortydige geboorte
Volgens die WGO is 'n bevalling wat voor die 37ste swangerskapsweek plaasvind, voortydig, met ander woorde, dan skenk die vrou geboorte aan 'n vroeggebore baba. Indien die swangerskap voor die 22ste week afbreek, word daar na 'n "miskraam" verwys. Babas wat tydens die 26ste swangerskapsweek gebore word, het 'n 50% kans op oorlewing, alhoewel daar ook skaars gevalle is waar babas tydens die 23ste swangerskapsweek gebore is en steeds oorleef het.
duimnael|250px|'n Dag-oue babadogtertjie wat tydens die 28ste swangerskapsweek gebore is en slegs 990 g weeg. Sy is aan 'n asemhalingsapparaat gekoppel omdat haar liggaam hierdie funksie nog nie selfstandig kan uitvoer nie. Dit is nie duidelik waarom sommige babas reeds voor week 37 gebore word nie, alhoewel daar 'n baie erkende faktore is wat daartoe kan bydra. Die algemeenste is:
Indien 'n vrou merk dat sy voor week 37 begin kraam – wanneer sy sametrekkings vir meer as 'n uur ervaar wat 10 minute of minder uit mekaar is – is dit nodig dat sy, ongeag haar eie voorkeure, na 'n hospitaal gaan vir ondersoek. Vroeggebore babas is juis nie voldoende ontwikkel om self te kan funksioneer na geboorte nie.
Mabel Malherbe
Herkoms en opleiding
In Transvaal het die Marais-gesin hoofsaaklik met Engelssprekendes en oud-Kapenaars omgegaan. Hulle kon Engels vlot praat en het dit ook graag gedoen. Hulle het blykbaar nie goed oor die weg gekom met Afrikaners nie en het ook nie ’n hoë dunk van pres. Paul Kruger gehad nie omdat hy te onverfynd en boonop ’n Dopper was. Weens haar vader, Frank, met wie haar moeder in 1874 getroud is, se drankprobleem was daar gedurig spanning in die Malherbe-huishouding, wat daartoe gelei het dat hy Karoo toe verhuis en daar redakteur van ’n Nederlandse koerant geword het, al was sy huistaal Engels. Jess was ’n sterk vrou en het haar drie kinders (daar was ook nog die seuns Percy en Herbert) alleen onderhou deur ’n losieshuis en klein melkery te bedryf. Met haar moeder het Malherbe gereeld vasgesit.
Swangerskap
Voortydige geboorte
Die algemeenste komplikasies wat by vroeggebore babas voorkom is
Net omdat die bevalling vroegtydig begin, beteken nie dat die baba outomaties vroegtydig gebore gaan word nie. Soms kan die geboorte uitgestel word deur die vrou stil te laat lê en rus en haar medikasie te gee.
Aangebore gebreke
duimnael|250px|'n Kind met progerie, ook bekend as "vroegbejaardheid". Progerie is lewensgevaarlik en kan nie genees word nie. Soms word 'n baba met 'n gebrek gebore, gewoonlik as gevolg van 'n genetiese of omgewingsfaktor. Die oorsaak van ongeveer 60% van alle gebreke is steeds onbekend. Om die risiko op 'n aangebore gebrek te verminder, word swanger vroue aangeraai om 'n gesonde lewenstyl te handhaaf, met gesonde, gebalanseerde maaltye en die inname van 'n aanvullende multivitamienpil (wat ook 400 mcg foliensuur bevat). Die inname van alkohol, tabak, dwelmmiddels (ook sommige medisyne) en 'n oormate kafeïne word sterk afgeraai. Waar daar genetiese defekte in die familie voorkom, of die vrou ouer as 35 is, word sy aangeraai om by haar dokter of vroedvrou advies hieroor aan te vra en tydens haar swangerskap toetse vir aangebore gebreke aan te vra.
Mabel Malherbe
Herkoms en opleiding
Op 17 was sy terug in Pretoria waar sy af en toe beriggies vir koerante geskryf het. Terwyl sy vir mev. Grobler, eggenote van pres. Kruger se sekretaris, Piet Grobler, Engelslesse gegee het, het sy in aanraking met die president gekom, enkele kere by hom aan huis gekuier en ’n groot bewondering vir die stil, sterk en ruwe leier ontwikkel. Die Jameson-inval was ’n keerpunt in haar politieke denke, want dit het haar selfs nog voor die Tweede Vryheidsoorlog tot Afrikaner-Nasionalisme bekeer.
Swangerskap
Aangebore gebreke
Een van die algemeenste aangebore gebreke is outisme, 'n ontwikkelingsgebrek wat gewoonlik tydens die eerste drie jaar van 'n kind se lewe te voorskyn kom. Dit is 'n neurologiese gebrek wat die normale ontwikkeling van die brein in gebiede verantwoordelik vir sosiale interaksie en kommunikasievaardighede aantas. Elke persoon word anders en in 'n ander mate aangetas en dit gaan soms ook met ander gebreke gepaard. Die presiese oorsaak vir outisme is onbekend, alhoewel daar aanvaar word dat dit deur afwykings in die breinstruktuur of funksie van die brein veroorsaak word. Alhoewel outisme nie genees kan word nie, is daar verskeie behandelings waarmee sommige van die uitdagings van die gebrek verminder kan word.
'n Ander gebrek is 'n gesplete verhemelte of lip (ook genoem 'n haaslip). Tydens swangerskap ontwikkel die verskeie areas van die gesig apart en smelt hulle later saam. Die weerskante van die lip smelt ongeveer vyf tot ses weke na bevrugting saam en die verhemelte na tien weke. By sommige babas het die versmelting nie volledig plaasgevind nie; die soort spleet en die hewigheid daarvan wissel van kind tot kind. Dit is nie baie duidelik hoekom gesplete lippe en verhemeltes voorkom nie, alhoewel daar 'n assosiasie blyk te wees met 'n kombinasie genetiese en omgewingsfaktore. Gesplete lippe en verhemeltes kan gewoonlik deur middel van 'n operasie (en moontlik aanvullende spraakterapie) suksesvol gekorrigeer word, veral indien dit reeds 'n paar maande na die geboorte of in die eerste paar lewensjare van die kind plaasvind.
Mabel Malherbe
Driejarige Oorlog en daarna
Vervul met die behoefte om haar land te dien, het sy haar met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog in 1899 by die Rooi Kruis aangesluit. Sy het eers in Pretoria en daarna op die trein tussen die hoofstad en Modderspruit verpleegwerk gedoen. Tydens die uitvoering van haar pligte het sy haar toekomstige man, Kenne N. De Kock Malherbe, ’n prokureur, ontmoet. Op haar laaste besoek aan Modderspruit het hulle verloof geraak. Toe haar familie tydelik op Gordonsbaai gaan woon ná die besetting van Pretoria op 5 Junie 1900 deur die Britse troepemagte, het sy daarin geslaag om met die hulp van die groot Kaapse weldoener Marie Koopmans-de Wet op die Duitse skip Hertzog na Nederland te gaan, waar sy in die Diakonessehuis in Haarlem 'n driejarige kursus in verpleging gevolg het. In Nederland het haar groot lewensdoel vorm aangeneem: om alles in haar vermoë te doen om haar volk se verlore vryheid terug te help wen.
Swangerskap
Aangebore gebreke
Serebrale verlamming verwys na verskeie aandoenings wat die bewegingsbeheer en postuur affekteer. By serebrale verlamming is dele van die brein wat 'n persoon se beweging beheer beskadig en kan 'n kind met dié gebrek nie sy spiere normaal beweeg nie. Simptome wissel van min tot ernstig, maar die gebrek word nie erger namate die kind ouer word nie en die kind kan, afhanklik van die ernstigheid van die gebrek en met die nodige behandeling, mettertyd sy vaardighede aansienlik verbeter. Baie kinders wat met serebrale verlamming gediagnoseer word het ook ander probleme wat behandeling benodig, soos psigiese gestremdheid, leerprobleme en hoor-, spraak- en sigprobleme. Sommige van die oorsake vir serebrale verlamming is infeksies by die swanger vrou (soos Duitse masels), onvoldoende suurstof vir die ontwikkelende fetus, vroeë geboorte, asfiksie (verstikking) tydens geboorte, bloedsiektes, ernstige geelsug en ander genetiese defekte of breinmisvormings.
Mabel Malherbe
Driejarige Oorlog en daarna
Reeds in die jare onmiddellik ná haar terugkeer in Pretoria in 1904 het Malherbe groot belangstelling in die openbare lewe en in die lot van die minderbevoorregtes getoon. Haar man, Kenne, met wie sy op 13 April 1904 getroud is, was die seun van Nicolaas Malherbe, oud-tesourier-generaal van die ZAR. Volgens die skrywer M.E.R. was Kenne Malherbe ’n knap prokureur met “veelsydige aanknopings en belange”. Die egpaar was bevriend met talle intellektuele in die hoofstad, onder wie adv. Tielman Roos en Gustav Preller, redakteur van De Volksstem. Volgens oorlewering het die Malherbes ’n gelukkige huwelikslewe gehad. Kenne Malherbe was saggeaard en het sy vrou hartgrondig ondersteun in alles wat sy aangepak het. Soms het hy grappenderwys na homself verwys as “mnr. Mabel Malherbe”. In die omgang het sy Afrikaans gepraat, maar hul huistaal was Engels, waarskynlik omdat sy Engels grootgeword het.
Gerhard Odendaal
Gerhard Odendaal is 'n Suid-Afrikaanse akteur, komediant en sanger. Hy is veral bekend vir sy rol as Vaatjie Visagie in kykNET se sepie, Molly en Wors. Odendal het in 2010 saam met die sanggroep Rolmodelle opgetree.
Mabel Malherbe
Driejarige Oorlog en daarna
Hul twee kinders is ook na Engelse skole gestuur. Martha (Martli) is in 1905 gebore en Nicolaas Samuel (Boet) in 1906. Martli het aktrise geword, 25 jaar in Londen gewoon en heeltemal verengels. Sy was nooit getroud nie en het haar ma later verwyt dat sy so besig was met liefdadigheidswerk dat sy nie genoeg tyd aan haar afgestaan het nie. Boet was ’n ware intellektueel en het later lid geword van die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party. Blykbaar het Malherbe albei haar kinders se uitkyke en leefwyse volkome aanvaar.
Tempel 1
NExT-sending
Op 15 Februarie het Nasa die krater op foto's van Stardust geïdentifiseer wat deur Deep Impact gemaak is. Die krater is sowat 150 m breed en het ’n helder hoop in die middel – waarskynlik materiaal wat ná die botsing in die krater teruggeval het. Die verbyvlug het wetenskaplikes onder meer in staat gestel om aansienlike 3D-inligting oor die kern van die komeet in te samel.
Mabel Malherbe
Driejarige Oorlog en daarna
Malherbe het haar aan liefdadigheidswerk gewy, was sedert die stigting in 1904 lid van die Suid-Afrikaanse Vrouefederasie en het in 1917 in die hoofbestuur van hierdie organisasie gedien. Sy was ook stigter van die Pretoriase Afrikaans-Hollandse Leesunie. Hierdie vereniging het van krag tot krag gegaan tot daar honderd lede was en 'n lang waglys vir lidmaatskap. So is die Mabel Malherbe-leeskring, wat vandag (2015) nog bestaan, gestig. Sy was voorsitster van die Suid-Afrikaanse Nasionale Vroueraad (Pretoria-tak) en het hierdie liggaam eenkeer op 'n internasionale konferensie in Genève verteenwoordig, waar sy interessante vroue uit talle wêrelddele ontmoet het.
Die Boerevrou
Malherbe het vroeg reeds 'n groot liefde vir die joernalistiek geopenbaar. In 1945 het sy vir ’n artikel in Huisgenoot aan Anna Neethling-Pohl vertel hoe dit gebeur het dat sy Die Boerevrou begin het. Sy en haar man het op ’n dag ’n tentoonstelling besoek en is daar oorgehaal om op die Farmer’s Weekly in te teken. Toe sy tuiskom, kry sy die beskeie vroueblaadjie, The Homestead, daarin. Dadelik het sy gevoel dat haar eie volk se vroue so 'n publikasie broodnodig het. En so kom sy daartoe om Die Boerevrou te stig, onder aanmoediging van haar oom Eugène Marais. Sy het in die hoofbestuur van die Nasionale Vroueparty gebly, maar bedank die sekretariële werk om al haar aandag aan Die Boerevrou te wy. Pohl skryf: “Hierdie blad, wat sy jare lank bestuur het en waarvoor haar man die geld gevind het, het in dringende en groot behoefte voorsien. Ek is oortuig daarvan dat ons nouliks die belangrikheid daarvan kan oorskat. Dit is dan ook mev. Malherbe se grootste diens aan haar volk gewees dat sy deur middel van haar blad die vrouens meer volksbewus gemaak het, hulle besliste leiding in verskillende sake gegee en hul lewens verdiep en verryk het.” Hierdie eerste Afrikaanse vroueblad se eerste uitgawe het in Maart 1919 in Pretoria verskyn. Hermann Giliomee skryf oor haar beweegrede vir dié moedige poging: "Sy was ’n Engelssprekende wat in ’n stoere republikeinse familie ingetrou het. Sy het selde Afrikaans gepraat, min kerk toe gegaan en haar eie familie (gesin) het verengels. Nogtans het sy bewustelik besluit om haar as ’n Afrikaner te identifiseer. As ’n jong vrou het sy dikwels op Transvaalse plase gekom waar vroue haar raad gevra het oor gesondheid, huishoudelike sake en kindersorg. Sy het Die Boerevrou begin omdat sy al die daaglikse probleme van hierdie vroue wou behandel in ’n taal wat hulle verstaan."
Malherbe het daarin geslaag om van 1920 af 'n aantal jare lank die medewerking van die skryfster M.E.R. as assistent-redakteur te verkry, wie se eerste kortverhale in dié blad verskyn het. Sy het ook bydraes van haar oom Eugene Marais ontvang en talle gedigte van hom het vir die eerste keer in hierdie tydskrif verskyn. Vir die eerste uitgawe het hy die gedig "Waar Tebes in die Stil Woestyn" geskryf. Neethling-Pohl meen dit is "miskien een van haar grootste gifte aan die volk dat sy dié begaafde digter voortdurend aangepor en gepla het om gedigte en prosastukke vir haar lesers beskikbaar te stel". Digters en skrywers soos Jan F.E. Celliers, A.G. Visser, Toon van den Heever en F.W. Reitz het gereeld bydraes gelewer, terwyl die skilders J.H. Pierneef en E. Mayer illustrasies vir die blad geteken het. Neethling Pohl skryf Malherbe het die volk en sy kunstenaars só aan mekaar bekendgestel. Die Boerevrou was altyd keurig versorg en, sonder om te preek, het dit smaak vir eie, nasionale kuns bevorder. Dr. C. Louis Leipoldt en ander medici het in 'n gesondheidsrubriek noodsaaklike voorligting oor allerlei siektes gegee.
Swangerskap
Aangebore gebreke
Downsindroom, ook bekend as trisomie 21, is ook 'n baie algemene aangebore gebrek. "Downsindroom" verwys na die dokter wat die gebrek geïdentifiseer het, terwyl "trisomie 21" na die oorsaak verwys: wanneer chromosoom 21 betrokke is by 'n selverdeling wat nie normaal plaasvind nie. In die meeste gevalle ontstaan 'n derde, ekstra chromosoom 21 tydens die ontwikkeling van óf die eiersel óf die spermsel. Na beraming lewe 85% van kinders met Downsindroom langer as een jaar, terwyl ongeveer 50% langer as 50 jaar sal lewe. Indien 'n vrou ouer as 35 is of reeds ander kinders met Downsindroom het, loop sy 'n hoër risiko dat haar volgende kind ook Downsindroom sal hê. Voor geboorte is daar 'n aantal toetse wat die kans op Downsindroom kan vasstel.
Mabel Malherbe
Openbare rol
Selfs voor sy redakteur en eienaar van Die Boerevrou was, het Malherbe 'n aktiewe rol in die openbare lewe van Pretoria gespeel. Met genl. Hertzog se uittrede uit die kabinet van genl. Louis Botha in 1912 het die Malherbe-egpaar hom beskou as die ware leier van die volk wat hulle na hul bestemming sou lei. Van toe af het Malherbe al haar krag ingespan om op politieke gebied vir die Afrikanersaak te werk. Op 4 Augustus 1914 het sy aan die vroueoptog na die Uniegebou deelgeneem en was in daardie haar stigterslid van die Nasionale Vroueparty. Van die Bond van Afrikaanse Moeders was sy ook stigterslid. Met die stigting van die eerste tak van die Nasionale Vroueparty in Pretoria het Malherbe die eerste president daarvan geword.
Gerhard Odendaal
Filmogradie
Rolprente:
Mabel Malherbe
Openbare rol
Sy het ses jaar, van 1927 tot 1933, in die stadsraad gedien en in 1932 die eerste vrou geword wat tot burgemeester van 'n Suid-Afrikaanse stad verkies is. Tydens die moeilike depressiejare het sy as eerste burger van die stad besonder baie by wyse van noodleniging gedoen; duisende werkloses is aan werk gehelp, veral op die paaie. Haar toewyding tot haar moedertaal het haar gelei om geld in te samel om in die dertigerjare die Transvaalse Universiteitskollege te help om 'n onafhanklike, Afrikaanse universiteit te word.
Swangerskap
Aangebore gebreke
Wanneer 'n vrou alkohol drink tydens haar swangerskap, is daar 'n risiko dat haar baba met 'n verskeie fisiese, neurologiese en psigiese probleme gebore kan word. Daar word na hierdie gebreke gesamentlik verwys as "fetale alkoholsindroom" (FAS). FAS is een van die hoofoorsake vir psigiese gestremdheid en die enigste oorsaak wat geheel en al voorkombaar is. Die effekte van FAS kan nie genees word nie en duur lewenslang. Buiten psigiese gestremdheid kan FAS ook lei tot misvorming van die skelet en belangrike orgaanstelsels (veral die hart en brein), groeiprobleme, leerprobleme, spraak- en gehoorprobleme en selfs die dood. Dit is nie duidelik hoeveel alkohol tot FAS lei nie, maar hoe meer alkohol die vrou inneem, hoe groter die kans. Indien die vrou geen alkohol inneem tydens haar swangerskap nie, is daar 'n 100% sekerheid dat FAS nie 'n verskyning sal maak nie.
Gerhard Odendaal
Filmogradie
TV-optredes:
Mabel Malherbe
Vrouestemreg
Malherbe was ook aktief op politieke gebied. Sy en Elsie van Broekhuizen, eggenote van die Hervormde predikant ds. Herman van Broekhuizen, is in Januarie 1919 na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein afgevaardig, waar hulle die enigste vroueafgevaardigdes was, en daar het sy die eerste keer persoonlik met genl. J.B.M. Hertzog in aanraking gekom. Sy het hom sommer dadelik gevra wat sy standpunt in verband met vrouestemreg was, en hy het haar toe al beloof dat hy hulle sou laat weet wanneer die tyd ryp daarvoor was. Intussen moes die vroue opgelei word om hul taak en plig as stemgeregtigde burgers te kan verstaan wanneer die tyd daarvoor aanbreek.