cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zajatsji-eiland
Geskiedenis
Zajatsji-eiland was vir die grootste deel van sy geskiedenis ’n moerasagtige, onbewoonde eiland tot in 1703, toe Pieter die Grote sy Fort van Petrus en Paulus daar begin bou en self die eerste stene van die fondament gelê het.
Tydens die Rooi Terreur ná die totstandkoming van die Bolsjewistiese regering was die eiland die terrein van moorde op die vyande van die staat. Lyke is opgegrawe tydens die onlangse bou van ’n pad. Volgens sommige skattings is honderde mense doodgemaak en volgens ander moontlik duisende.
Chloe Webb
Chloe Webb (gebore 25 Junie 1956) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Sid and Nancy (1986), Twins (1988), en Practical Magic (1998).
Haley Webb
Haley Webb (gebore 25 November 1985) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Final Destination (2009) en Sugar Mountain (2016), en in die televisiereeks Teen Wolf (2011).
Slag van Okinawa
Die Slag van Okinawa het op 1 April 1945 begin toe die Geallieerde magte 'n amfibiese landing op die eiland Okinawa gemaak het. Die invalsmag, onder beheer van skoutadmiraal Richmond Kelly Turner, het bestaan uit 1 300 skepe en bote, 182 000 seesoldate met oor die 100 000 soldate in reserwe. Teen die einde van Junie 1945 was die Japannese magte verslaan en die eiland in Geallieerde besit.
Aaron Schwartz (Amerikaanse akteur)
Aaron Schwartz is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Mighty Ducks (1992), Heavy Weights (1995), en Guardians of the Galaxy Vol. 2 (2017).
Pous Clemens
Pous Clemens kan verwys na 'n aantal pouse (en/of teenpouse) van die Rooms-Katolieke Kerk nl:
Iain Anders
Iain Anders (8 Februarie 1933 – 5 September 1997) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die televisiereekse The Avengers (1961), A Horseman Riding By (1978), Hi-de-Hi! (1980), en Taggart (1985).
Aloe amicorum
Aloe amicorum is 'n aalwyn wat endemies aan Kenia is.
Ernst Schlengemann
Ernst Schlengemann (1904–1930) was redakteur van die koerant Die Suidwes-Afrikaner en Afrikaanse digter en dramaturg.
Herkoms en vroeë lewe
Ernst Allister Schlengemann is op 17 September 1904 in Kaapstad gebore as seun van ’n Duitse pa en Engelse ma (die operasangeres Jane Connall Sclanders Allester), wat eers in 1903 na Suid-Afrika verhuis. Hy het ’n jonger broer, Cyril, en 'n jonger suster, Isabella Hedwig. Sy huistaal is Duits, maar hy is ewe bedrewe in Engels en Afrikaans. Tydens die Eerste Wêreldoorlog word die gesin weens sy vader se Duitse afkoms blootgestel aan vernedering en vervolging en sy vader word geïnterneer by Fort Napier en later ook by Kanus in Suidwes-Afrika. Weens swak gesondheid word hy vrygelaat en die gesin verhuis dan na Ceres en later na Stellenbosch. Ernst matrikuleer aan die Hoër Jongenskool Stellenbosch (later die Paul Roos Gimnasium), waar hy ’n liefde ontwikkel vir die Afrikaanse taal en kultuur. In 1923 begin hy sy studie aan die Universiteit van Stellenbosch, waar hy by die Dagbreek inwoon. Hy speel ’n groot rol in die studentelewe. In sy eerste jaar reeds is hy sekretaris van die debatsvereniging en hy word in 1925 lid van die Studenteraad, asook hoofredakteur van die Stellenbosse Student. Anna Neethling-Pohl is een van sy medestudente. Hy behaal in 1925 die B.A.-graad met onderskeiding in Engels, Geskiedenis en Nederlands. He praat ook Esperanto. Hierna is hy in 1926 en die eerste kwartaal van 1927 onderwyser op Carnarvon. ’n Plan van Die Burger om in 1926 ’n plaaslike blad vir Stellenbosch te skep en hom redakteur te maak, val deur die mat.
Loopbaan
In 1927 besluit die firma John Meinert in Windhoek om naas die Engelstalige The Windhoek Advertiser en die Duitse Allgemeine Zeitung ook ’n nuwe Afrikaanse koerant uit te gee en Schlengemann aanvaar die betrekking as redakteur van die Die Suidwes-Afrikaner. Die eerste uitgawe van die koerant verskyn op 7 of 8 April 1927. Hy bou hierdie nuwe koerant uit as ’n toonaangewende politieke blad en word dan ook spoedig verkies as lid van die Verenigde Nasionale Suidwes-party. Tydens die verkiesing van 1929 stel hy homself verkiesbaar in die kiesafdeling Windhoek-Sentraal, maar verloor met ’n klein minderheid. As stigter en bestuurslid van die Afrikanerkring doen hy baie om die erkenning van Afrikaans in Suidwes-Afrika gevestig te kry. Hulle hou gereeld Afrikaanse kunstefeeste en stig die Afrikaanse Toneelkring wat gereeld dramas opvoer waarin hy ook speel. Hy is ook ’n lid van die Wetenskaplike Vereniging. In laasgenoemde vereniging se Joernaal (Volume IV 1928–1929) publiseer hy ’n voorlesing oor Voorlopige aantekeninge oor taalmenging in Suidwes-Afrika, wat die begin was van ’n groter stuk navorsing. In 1929 woon hy as verteenwoordiger van Suidwes-Afrika die stigting van die Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings (FAK) in Bloemfontein by.
Skryfwerk
Tydens sy lewe verskyn daar letterkundige bydraes van hom in Die Huisgenoot en Die Nuwe Brandwag, maar sy werk word eers na sy dood onder Anna Neethling-Pohl se leiding in boekvorm gepubliseer.
Digkuns
’n Versameling van sy gedigte word na sy dood in die bundel Gedigte gepubliseer, nadat ’n lang gedig, Die laaste van die Wikinge, ook in Die Nuwe Brandwag verskyn het. Die bundel toon belofte veral in die natuurgedigte (waarvan talle oor Namibië) en die verwoording van Germaanse motiewe in epies-liriese verse. Die gedig Die Namib-woestyn word opgeneem in Land van sonlig en sterre, die versamelbundel van gedigte oor Namibië onder redaksie van Daniel Hugo, en van sy verse word ook opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte.
Drama
Sy drama Die drie Van der Walts beleef ’n baie suksesvolle speelvak wanneer dit in die sewentigerjare deur die Transvaalse Raad vir Uitvoerende Kunste (TRUK) opgevoer word en dit word ook verskeie kere herdruk en omskep in ’n geslaagde radiodrama. Hierdie klug wentel om ’n jong man wat deur sy geliefde se pa afgewys word as onaanvaarbaar vir sy dogter. Sy begeerte om die pa te oortuig dat hy ’n waardige man vir haar sal wees, maak dat hy hom na die voorbeeld van ’n portret dan vermom as ’n ander jong man, min wetende dat hierdie jong man ’n tweelingbroer het. By die vakansieplek waar sy geliefde en haar gesin tuisgaan, daag hy dan op om die pa te beïndruk en slaag ook daarin, maar die situasie raak baie meer ingewikkeld wanneer die jong man wat hy naboots en dié se tweelingbroer ook daar opdaag en daar dan drie Van der Walts is. Grootskaalse identiteitsverwarring is die gevolg. Dit is ’n vernuftige situasieblyspel met lewendige dialoog.
Die drama In die gewoel behandel die vervreemding tussen man en vrou as gevolg van sosiale omstandighede. Louis Terblanche is ’n jong skilder wat getroud is met Marie, wat bereid is om ekonomiese ontberings te ondergaan sodat hy buite die gewoel sy kuns kan beoefen. Wanneer Marie siek word, vervals Louis ’n tjek om vir haar behandeling te betaal en beland in die hande van ’n bende afpersers. Hy aanvaar ’n werk by sy vriend De Wet se kantoor, maar moet gereeld groot somme geld aan die afpersers betaal. Marie kan nie verstaan hoekom hulle so moet besuinig terwyl hy nou ’n werk het nie en vervreemding tussen hulle tree in. Hoewel hierdie geen groot drama is nie, beïndruk dit met dramatiese aanvoeling en knap dialoog. Hy skryf in 1929 die manuskrip van hierdie drama in vir beoordeling vir die toekenning van die Hertzogprys. Die roman waarmee hy begin is nie ver gevorder tydens sy dood nie en die navorsing waarmee hy besig was oor taalvermenging in Suidwes-Afrika is eweneens onafgehandel.
Eerbewyse
In 2014 onthul die Voortrekkers in Namibië die Schlengemann Afrikaanse Taalmonument in Windhoek om hom te vereer as eerste belangrike Namibiese skrywer in Afrikaans. Die monument bestaan uit ’n koepelvormige bronsplaat, waarop sy gedig Die Namib-woestyn gegraveer is.
Publikasies
Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:
Arktiese Oseaan
Die Arktiese Oseaan, wat ook as die Noordelike Yssee of Noordpoolsee bekend staan, is hoofsaaklik in die Noordpoolstreek geleë. Dit is die kleinste en vlakste van die wêreld se vyf oseane. Groot dele van die oseaan word vir dele van die jaar of die hele jaar deur see-ys bedek. Alhoewel die Internasionale Hidrografiese Organisasie dit as 'n oseaan erken, verwys sommige oseanoloë daarna as die "Arktiese Middelandse See" of slegs die "Arktiese See". Alternatiewelik kan dit ook as die mees noordelike deel van die hele Wêreldoseaan gesien word.
Die Arktiese Oseaan se temperatuur en soutgehalte verskil seisoenaal, soos die boonste yslae smelt en weer vries. Dit het die laagste soutgehalte van die vyf oseane, as gevolg van die lae verdamping, hoë hoeveelhede varswater wat afkomstig is van riviere en strome en die beperkte verbinding met die omliggende oseaniese waters wat hoër soutgehaltes het.
Geografie
Die Arktiese Oseaan beslaan 'n ronde bekken en dek 'n oppervlak van ongeveer 14 090 000 vierkante kilometer (5 440 000 myl²), effens minder as 1,5 keer die grootte van die Verenigde State. Die kuslynlengte is 45 389 km. Die diepste punt in die oseaan is die Frambekken teen 5 450 m (17 881 voet).
Die oseaan word omring deur die landmassas van Eurasië, Noord-Amerika, Groenland en 'n aantal eilande, waaronder die Baffinbaai, Barentssee, Beaufortsee, Tsjoekotkasee, Oos-Siberiese See, Groenlandsee, Hudsonbaai, Hudson Seestraat, Karasee, Laptefsee, Witsee en ander waterliggame in. Dit is verbind aan die Stille Oseaan deur die Beringseestraat en aan die Atlantiese Oseaan deur die Groenlandsee.
'n Onderwater mid-oseaanrif, die Lomonosow-rif, verdeel die diepsee Noord-polêre Bekken in twee bekkens: die Eurasiese-, of Nansenbekken, (vernoem na die Noorse ontdekker Fridtjof Nansen) wat tussen 4 000 en 4 500 m (13 000 en 15 000 voet) diep is, en die Noord-Amerikaanse, of Hiperborese Bekken, wat omtrent 4 000 m diep is. Die topografie van die oseaanbodem word gekenmerk deur skeurblokriwwe, diepseevlaktes, oseaandieptes en bekkens. Die gemiddelde diepte van die Arktiese Oseaan is 1 038 m (3 407 voet), deels toegeskryf aan die grootte van die vastelandplaat aan die Eurasiese kant.
Die hoofwatertoevoer is uit die Atlantiese Oseaan deur middel van die Noorweëstroom, wat dan langs die Eurasiese kus verder vloei. Water vloei ook uit die Stille Oseaan in deur die Beringseestraat. Die Oos-Groenlandstroom vorm die belangrikste uitloop.
Temperatuur en soutgehalte wissel volgens seisoen soos die ysbedekking smelt en vries. Ys bedek die grootste deel van die oseaanoppervlak, wat vir groot dele van die jaar benede vriespunt is. Daar is aansienlike seisoenale wisseling in die hoeveelheid pakys wat die oseaan bedek. Dit word vir omtrent 10 maande in die jaar deur sneeu bedek. Die maksimum sneeubedekking is in Maart of April—omtrent 20 tot 50 cm bo-op die bevrore oseaan.
Yseilande breek nou en dan van noordelike Ellesmere-eiland weg en ysberge wat deur die gletsers in westelike Groenland en die heel noordoostelike deel van Kanada veroorsaak verteenwoordig. Ysgrond kom op die eilande in die oseaan voor en die oseaan is so te sê deur ys ingesluit van Oktober tot Junie.
Verkenning
Verkenning van die Arktiese Oseaan het waarskynlik begin met pogings om 'n Noordelike Seeroete tussen die Atlantiese Oseaan en die Stille Oseaan langs die Siberiese kus van Rusland te vestig. Wikings het reeds in die eerste millennium hulle gebied in die oseaan uitgebrei opsoek na pels en ivoor. Russiese setlaars en handelaars het dele van die roete langs die kus van die Witsee reeds in die 11de eeu verken. Die idee van 'n Noordelike Seeroete is in 1525 deur die Russiese diplomaat Dmitri Gerasimof voorgestel. Teen die 17de eeu is 'n aaneenlopende seeroete van Archangelsk tot sover oos as die mond van die Jenisejrivier gevestig.
Westelike dele van die deurgang is gelyktydig deur Noord-Europese lande soos Engeland, Nederland, Denemarke en Noorweë verken, opsoek na 'n alternatiewe seeweg na China en Indië. Mees noemenswaardig is die 1596-ontdekkingstog gelei deur die Nederlandse seevaarder Willem Barentsz wat Jan Mayen, Spitsbergen, Bjørnøya en Nowaja Zemlja ontdek het. In 1872 ontdek die Oostenryks-Hongaarse Noordpoolekpedisie Franz Josef-land. In 1878 slaag die Fins-Sweedse ontdekker Nordenskjöld vir die eerste keer daarin om die hele Noordoos-deurvaart van wes na oos te navigeer en in 1915 voltooi 'n Russiese ontdekkingstog onder leiding van Boris Wilkitski die deurvaart van oos na wes.
Dele van die oseaan is ook verken opsoek na die Noordwesdeurgang om 'n roete tussen die Atlantiese Oseaan en die Stille Oseaan deur die Kanadese Arktiese Argipel te vestig. Tussen die einde van die 15de eeu en die 20ste eeu het verskeie Europese verkenners gepoog om 'n kommersiële seeroete noord en wes om die Amerikaanse kontinente te vind.
In 1539 stuur die Spaanse markies Hernán Cortés die ontdekkingsreisiger Francisco de Ulloa op 'n vaart langs die Neder-Kalifornië-skiereiland om na die deurvaart te soek. Tussen 1576 en 1578 onderneem die Engelse seevaarder Martin Frobisher drie reise na die Kanadese arktiese gebied om die deurgang te vind. Hy word in 1583 deur Sir Humphrey Gilbert (wat Newfoundland vir die Engelse kroon eis) gevolg en daarna deur John Davis wat die Cumberland Sont en Baffin-eiland in 1585 binnevaar. In 1609 seil Henry Hudson op in die rivier wat nou sy naam dra en verken later die Kanadese Arktiese gebied en Hudsonbaai. In die eerste helfte van die 19de eeu word dele van die Noordwesdeurgang afsonderlik deur verskillende ekspedisies verken insluitende die ontdekkingsvaarte van John Ross, William Edward Parry, James Clark Ross en oorland ekspedisies deur John Franklin, George Back, Peter Warren Dease, Thomas Simpson en John Rae. Toe die 1845-tog deur Franklin om kaarte van die laaste 500 km onbekende dele van die deurgang op te stel nie terugkeer nie, lei dit tot 'n aantal reddingsendings en soekgeselskappe wat die Kanadese Arktiese gebied genoegsaam verken om 'n moontlike deurgang te bepaal.
Tydens die soektog na Franklin voltooi 'n span onder leiding van Robert McClure die Noordwesdeurgang van wes na oos tussen 1850 en 1854 – deels per skip en deels per slee. Die deurgang is egter eers in 1906 ter see oorwin toe die Noor Roald Amundsen 'n drie jaar tog in die aangepaste 47-ton haring boot, die Gjøa, daarin slaag om. Die roete was egter nie ekonomies lewensvatbaar nie a.g.v. van die lang tyd wat dit geneem het en omdat dit op plekke baie vlak was. Die eerste enkelseisoendeurgang is eers in 1944 onder leiding van Henry Larsen voltooi.
'n Derde motivering vir verkenning van die Arktiese Oseaan was om die Noordpool te bereik. Die Polaris-ekspedisie van 1871 was 'n mislukte Amerikaanse poging onder leiding van Charles Francis Hall. In April 1895 bereik Fridtjof Nansen die 86° 14´ N breedtegraad. Nansen oorkruis dan ook vir die eerste keer in 1896 die Arktiese Oseaan ter see.
In 1897 onderneem die Sweed Salomon August Andrée 'n rampspoedige lugballonvaart na die Noordpool. Andrée en sy twee mede-ontdekkers kom op Kvitøya (Witeiland) in Svalbard om, nadat hulle suid moes trek toe die lugballon neergestort het as gevolg van waterstoflekkasie.
In die lente van 1908 onderneem Frederick Cook 'n reis na die Noordpool saam met slegs twee Inuïet mans, Ahwelah en Etukishook. Cook beweer dat hy die pool op 21 April 1908 bereik het nadat hy noord gereis het van Axel Heiberg-eiland. Die bewering is egter deur Robert Peary in twyfel getrek en Cook kon nie dokumentasie verskaf wat sy besoek aan die pool bo alle twyfel bevestig nie. Daar word algemeen aanvaar dat die eerste suksesvolle tog na die Noordpool op 6 April 1909 deur die Anglo-Amerikaner Robert Edwin Peary, die swart Amerikaner Matthew Henson en vier Inuïetmans genaamd Ootah, Seegloo, Egingway, en Ooqueah onderneem is. Geen van die spanlede het egter opleiding in navigasie gehad nie, wat dus onafhanklik kon bevestig dat die pool wél bereik is en die afstande en snelhede wat Peary beweer hy bereik het, grens aan die ongelooflike.
Op 9 Mei 1926 onderneem Richard Evelyn Byrd en vlieënier Floyd Bennett 'n vlug oor die Noordpool. Hulle beweer dat hulle die pool bereik het, maar kon nie geloofwaardige navigasiedata voorlê wat die bewering sou staaf nie. Die eerste onbetwiste waarneming van die Noordpool is op 12 Mei 1926 deur Roald Amundsen en sy Amerikaanse borg Lincoln Ellsworth met die lugskip Norge bereik. Op 3 Mei 1952 land die Verenigde State se luitenant-kolonel Joseph O. Fletcher en luitenant William P. Benedict met 'n vliegtuig by die geografiese Noordpool. Op 3 Augustus 1958 seil die Verenigde State se USS Nautilus duikboot onder die Noordpool deur en op 17 Maart 1959 kom die USS Skate (SSN-578) by die pool na die oppervlak om die eerste vaartuig te word wat die pooloppervlak bereik.
Die Amerikaanse Ralph Plaisted onderneem die eerste bevestigde landelike reis na die Noordpool op 19 April 1968. Die eerste landelike kruising oor die oppervlak van die oseaanys word in 1969 deur Wally Herbert gelei, in 'n hondeslee met lugsteun van Alaska tot by Svalbard.
Klimaat
Die Poolklimaat word gekenmerk deur voortdurende koue en relatief min verskil tussen die jaarlikse maksimum- en minimumtemperatuur. In die winter is die oseaan in donkerte gehul wat gepaard gaan met koue stabiele weerstoestande en oop lug. In die somer is dit permanent dag met vogtige en mistige weer met swak siklone wat reën en sneeu teweegbring.
Die Arktiese Oseaan is 'n groot bron van baie koue lug wat onvermydelik na die ewenaar beweeg en warmer lug in die middel breedtegrade ontmoet en reën en sneeu veroorsaak.
Hawens en see- en lugroetes
Die oseaan se belangrikste hawens is die Russiese stede Moermansk en Archangelsk. Die Arktiese Oseaan verteenwoordig die kortste lugroete tussen die Stille Oseaan-kus van Noord-Amerika en Europa. Dit is ook die korste seeverbinding tussen die heel oostelike en westelike Rusland deur die Noordelike Seeroete. Die Arktiese Oseaan bevat 'n groot smoorpunt in die suidelike Tsjoekotkasee, wat noordelike toegang tot die Stille Oseaan via die Bering Seestraat tussen Noord-Amerika en Rusland moontlik maak.
Daar is 'n aantal drywende navorsingstasies in die Arktiese Oseaan wat deur die Verenigde State en Rusland bedryf word.
Geografiese koördinate:
Natuurlike hulpbronne
Die Arktiese Oseaan bevat olie- en gasvelde, spoelertsafsettings, mangaanniere, sand en gruismassas. Die oseaan is ryk aan vislewe en ook seesoogdiere soos robbe en walvisse kom voor.
Die gebied naby die middel van die see is die onderwerp van 'n geskil tussen die Verenigde State, Rusland, Kanada, Noorweë en Denemarke. Die gebied word as belangrik beskou aangesien dit moontlik tot 'n kwart van die wêreld se olie- en gashulpbronne bevat.
Politieke geskille
Die eerste Kanadese soldate is reeds in 1898 in die Arktiese gebied ontplooi en het destyds as vrywilligers wet en orde gedurende die plaaslike goudstormloop gehandhaaf. 'n Moderne militêre basis is egter eers in 1970 in Yellowknife in die Noordwes-Gebiede opgerig.
Kanada maak aanspraak op die Arktiese Argipel, maar veral die Verenigde State het die soewereiniteit van sy noordelike buurland ná die ontdekking van olievelde naby die Prudhoebaai van Alaska in 1968 betwis. Vanweë die hoë koste wat aan lugvervoer vir die benodigde boorgereedskap of die bou van pypleidings vir die vervoer van ru-olie verbonde sou wees, het die Amerikaanse oliemaatskappy Humble Oil Company uit Houston (Texas) in die somer van 1969 probeer om met die tenkskip S.S. Manhattan, wat tot 'n ysbreker omgebou is, deur die Noordwesdeurvaart te navigeer. Weens die onbruikbaarheid van kompasse digby die magnetiese noordpool het die Manhattan met behulp van satelliete navigeer.
Met hul navigasie deur die Noordwesdeurvaart het die Amerikaners Kanada se aanspraak op die soewereiniteit oor die seestraat betwis en dit as internasionale waters beskou. Hierdeur is 'n presedent vir die gebruik van die seeroete deur ander lande se skepe en duikbote, veral Sowjet-skepe, geskep, wat destyds ook 'n groter bedreiging vir Noord-Amerika ingehou het as die Sowjetunie se interkontinentale missiele. Twaalf Kanadese parlementslede het na Resolute op die Arktiese Cornwallis-eiland gevlieg om in die lig van die Manhattan-insident Kanada se aanspraak op die gebied en seeroete te bevestig.
In die somer van 2007 het 'n Russiese navorser met sy duikboot die oseaanbodem bereik en hier op 'n diepte van 4 261 meter die Russiese vlag gehys – moontlik hoop ook lande soos die Russiese Federasie dat hulle 'n rol by die ontginning van die ryk Arktiese ruolie- en aardgasvelde sal kan speel wat volgens beramings sowat 'n kwart van die wêreldwye reserwes behels. Ook Groenland, 'n selfregerende Deense gebied, maak amptelik aanspraak op sowat 1,2 miljoen vierkante kilometer van die Noordpoolgebied.
Die Kanadese eerste minister, Stephen Harper, het kort na hierdie gebeure in die Noord-Kanadese dorp Iqaluit aangekondig dat Kanada die eerste diepseehawe, 'n nuwe militêre basis in die gebied en 'n opleidingsentrum vir wintergevegte aan die mees noordelike punt van Baffin-eiland, sal bou. Vir die diepseehawe in Nanisivik sal die plaaslike lood- en sinkmyne se hawe uitgebou en dieper gemaak word, sodat Kanada se nuwe Arktiese patrollieskepe hier kan aandoen. Naas die bou van die opleidingsentrum in Resolute sal ook Inuïet-patrollies Kanada se aanspraak op die gebied bevestig.
As gevolg van aardverwarming word daar verwag dat die Noordwesdeurvaart in 2050 as 'n seestraat tussen die Stille en Atlantiese Oseane dwarsdeur die jaar vir skepe toeganklik sal wees.
Omgewing
In die 1950's het vlieëniers misbande begin waarneem wat nou as die "Arktiese mis" of "Arktiese waas" bekend staan. Teen 1972 is teorieë voorgestel wat die oorsprong van die waas terugspoor na besoedeling wat ver van die Arktiese gebied veroorsaak word. Die besoedelde lug is nou 'n bekende kenmerk van die laat-winter in die Arktiese gebied. Dit blyk dat die lug al hoe meer besoedel word soos besoedeling van fossielbrandstof, versmelting en ander nywerheidsaktiwiteit in die digte koue lug in die donker Arktiese winter opbou. Voorvalle van bruin of swart sneeu is teruggespoor na woestyne en landbougebiede in Asië.
Smelting van die arktiese ysbedekking word nou op sowat 9% per dekade gereken. Teen die tempo sal standhoudende ys oor 'n paar dekades reeds in die 21ste eeu verdwyn. 'n Vermindering in die oppervlak wat deur seeys bedek word sal 'n impak hê op die planeet se weerkaatsingsvermoë of albedo, wat moontlik 'n invloed op aardverwarming sou hê. Die ligte kleur van die Arktiese Oseaan-ys het 'n hoë weerkaatsingsvermoë wat help om sonligenergie van die aarde af weg te weerkaats en dus as 'n natuurlike lugversorger vir die aarde optree. 'n Vermindering in ys kan dus lei tot 'n versnelling in aardverwarming.
Wetenskaplikes is tans bekommerd dat die stygende temperatuur in die Arktiese gebied kan veroorsaak dat groot hoeveelhede vars Arktiese Oseaan smeltwater in die Noordelike Atlantiese Oseaan kan invloei wat moontlik die wêreldwye seestroompatrone kan versteur, wat aansienlike veranderinge in die Aarde se klimaat tot gevolg kan hê. Die gemiddelde temperatuur in die arktiese gebied styg tans teen 1,2 grade Celsius per jaar.
Ysbere is afhanklik van seeys vir hulle oorlewing word slegs in en om die Arktiese Oseaan aangetref. Ysbere verloor gewig soos hulle jagvelde krimp as gevolg van die smelt van seeys en dit moeiliker word om robbe te jag. Die wêreldwye ysbeerbevolking het tussen 1994 en 2004 met 14% gedaal. Ander bedreigings wat ysbere moet trotseer sluit in besoedeling, wettige en onwettige jag en versteurings as gevolg van nywerheidsaktiwiteite. Blywende organiese besmetting deur stowwe soos PCB's en DDT wat in koue ekostelsels in hoë konsentrasies vergader lei tot verlaagde geboortesyfers onder ysbere wat as 'n indikatorspesie in die Arktiese gebied gesien word as gevolg van die spesie se posisie bo-aan die voedselketting. Daar word gevrees dat ysbere in die 21ste eeu kan uitsterf en dat wetgewing benodig word om die diere te beskerm.
Die ontginning van gas en olie in die Arktiese Oseaan bring 'n nuwe bedreiging tot die ekologie in die gebied. Bo en behalwe vir die impak wat verdere gebruik van fossielbrandstof op aardverwarming het, verteenwoordig die projekte groot gevare vir die plaaslike omgewing vir die delikate en ongerepte Arktiese omgewing. Tevore het die ongunstige weersomstandighede in die Arktiese Oseaan en die geweldig krag van die bewegende ysbedekking verhoed dat olie- en gasbronne daar ontgin word en veroorsaak dit dat ontdekking en veral produksie uiters gevaarlik sal wees. Een van die eerste pogings om Arktiese olie te ontgin is deur BP begin met die oprig van die Northstar-projek. Die projek word omtrent ses myl noord van Punt Storkersen in die Beaufort-see wes van Prudhoe-baai opgerig deur 'n bestaande gruiseiland, Seal-eiland, te vergroot. Die oliepyplyn wat warm olie van die oliemyn sal wegvoer word in onstabiele ysgrond 2 m tot 3 m onder die seebodem begrawe. Daar word gevrees dat soliede en los stukke ys wat die gebied vir tot tien maande van die jaar bedek 'n hoë risiko van oliestortings verteenwoordig en sal opruimingsoperasies bemoeilik of onmoontlik maak. Die Amerikaanse regering raam dat die waarskynlikheid van 'n groot oliestorting so hoog soos een in vier is.
Bedreigde marinespesies sluit die walrusse en walvisse in. Die reeds bedreigde walvisbevolking loop verdere gevaar van oliestortings. In die verband is daar veral kommer oor Shell se planne vir 'n olie en gas projek in die verre ooste van Rusland. Dit sou baie moeilik wees om op oliestortings in die gebied te reageer waar golwe in die lente en winter gereeld vyf keer hoër is as vlakke waaronder huidige opruimings- en herwinningsmetodes gebruik kan word. Daar is ook 'n beduidende moontlikheid dat onherwinde olie die voedselvelde van die laaste bekende bevolking van westelike gryswalvis kan besoedel.
Aardverwarming bedreig ook die Arktiese voëllewe. Klimaatmodelle voorspel probleme met beide habitatverlies en belemmering van broeivermoë. Soos die klimaat verwarm sal die boomgrens verder noord beweeg en woude die toendra vervang waar miljoene watervoëls broei.
Die delikate ekostelsel van die Arktiese Oseaan verander stadig en herstel stadig wanneer dit versteur of beskadig word. Die poolysmassa is besig om dunner te word as gevolg van aardverwarming. Daar is ook 'n seisoenale gat in die osoonlaag bo die Noordpool.
Tully Marshall
Tully Marshall (10 April 1864 – 10 Maart 1943) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Cat and the Canary (1927), The Big Trail (1930), Scarface (1932), en The Hurricane Express (1932).
Else Frölich
Else Frölich (31 Augustus 1880 – 15 September 1960) was 'n Deense aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Naar Kærligheden dør (1912), The Steel King's Last Wish (1913), I livets brænding (1916), en Præstens Datter (1918).
Pieter Jacobs
Pieter Jacobs is ’n Suid-Afrikaanse akteur en dramaturg. Hy is reeds van skooldae af betrokke in die dramawêreld, en na skool maak hy dit sy voltydse beroep. In 2015 word hy deur die Mail & Guardian aangewys as een van die top 200 nuuswaardige jong Suid-Afrikaners
Lewe en werk
Pieter Jacobs is in Bloemfontein gebore en matrikuleer in 1998 aan die Hoërskool Kroonstad. Sedert graad ses neem hy ekstra dramaklasse en hy is ’n deeltydse student van die bekroonde eenbedryfskrywer Kobus Strydom. Op hoërskool neem hy deel aan die produksie van die drama “Gruwelhuis” wat in 1998 die nasionale ATKV-Tienertoneelkompetisie wen. Hy word deur die ATKV as die land se beste skole-akteur bekroon en verower die Dalro-dramabeurs vir skoletoneel, wat vir sy eerste jaar se dramastudies betaal. Vanaf 1999 tot 2001 studeer hy verder aan die Technikon Pretoria (later die Tshwane Universiteit vir Tegnologie) se Dramadepartement. Aan die einde van sy eerste jaar se studie in 1999 verower hy ’n beurs by die Association for Amateur Performing Arts, wat die res van sy studie betaal. Na afloop van sy studies is hy vanaf die begin van 2002 voltyds in Johannesburg verbonde aan die ATKV-toneelgroep, wat kinderteaterproduksies landwyd op die planke bring. Tussenin doen hy ook vryskutwerk met poppeteaterproduksies by preprimêre skole met Bubblegum Productions, die teaterproduksiemaatskappy wat hy en sy vriende stig. As akteur tree hy onder andere op die verhoog op in “A midsummer night’s dream”, “Happy endings are extra” van Ashraf Johaardien en in “Die kabaret” van Chris Vorster. Op televisie speel hy in die televisiereeks “Song vir Katryn”.
Later sluit hy as projekbestuurder aan by die Arts and Culture Trust, waar hy ook op die bestuurskomitee dien, waarna hy in Julie 2009 Bemarkings- en bedryfsbestuurder word van Business and Arts South Africa. In April 2010 neem hy oor as hoof uitvoerende beampte van die Arts and Culture Trust (ACT), wat ten doel het om kuns- en kultuurprojekte oor alle dissiplines te borg. Hy is ’n lid van ACT se projek- en fondsinsamelingkomitee, asook die Risiko en Ouditkomitees. By die Performing Arts Network of South Africa (PANSA) dien hy op die Gauteng-streek komitee en hy is ook as tesourier lid van die Uitvoerende Komitee van  Arterial Network South Africa. In 2015 word hy deur die Mail & Guardian gelys as een van die top 200 nuuswaardige jong Suid-Afrikaners.
Skryfwerk
Met sy drama “Plofstof” wen hy in 2003 die Nagtegaal-debuutprys vir toneelskrywers jonger as 35 jaar. Hierdie drama behandel die sosiale omstandighede in Suid-Afrika, waar jeugdiges gekonfronteer word met dwelms, geweld, vigs en hulle seksuele identiteit. Dominic en Lizel deel ’n woonstel in ’n gevaarlike buurt in Johannesburg. Wanneer albei hulle werk verloor en die opsigter hulle uit die woonstel wil sit, maak hulle planne om die huur te probeer betaal. Jacobs se tweede drama, die Engelse “Dalliances”, word in 2007 en 2008 in die Kunstekaap Teater in Kaapstad opgevoer en in Mei 2008 by die International Gay Theatre Festival in Dublin in Ierland. By laasgenoemde fees word die drama bekroon met die Hilton Edwards-toekenning vir direksie en ontwerp en word dit ook genomineer vir die Oscar Wilde-toekenning vir beste nuwe drama. In 2012 word die drama ook by die Thatsogay-fees by die Universiteit van Johannesburg opgevoer. “Dalliance” beteken ’n speelse flirtasie, waarin die aksie in ’n stedelike milieu afspeel. Die gemeenskap word uitgedaag om te dink oor hulle aksies en keuses en die gevolge van veelvuldige seksmaats in ’n klein en geïntegreerde gemeenskap word ondersoek. Die drama vra ook die vraag hoeveel van ons werklikheid deur ons eie keuses bepaal word. Janet is bevriend met Leo en is op soek na liefde. Ken is in ’n verhouding met Andy, maar ontmoet vir Leo in ’n supermark. Die karakters is op soek na romanse, seks en tydelike opwinding om die leegheid in hulle lewens te probeer vul. Hulle flankeer om te voel dat hulle lewe, om te voel dat iemand hulle liefhet, om vir ’n rukkie gelukkig te wees, sonder oorweging van die gevolge van hulle dade en leefstyl. Saam met Zelda Langeveldt skryf hy die tienerdrama “Bagasie Box Laan” en op sy eie die eenbedryf “Lokomotief”, ook vir tieners. Sy eenmanvertoning “F.A.T.” debuteer in 2012 by die Grahamstad Nasionale Kunstefees.
Frances McDormand
Frances Louise McDormand (gebore 23 Junie 1957) is ’n Amerikaanse aktrise. Sy is een van min wat die "driedubbele kroon" van toneelspel gewen het: ’n Oscar vir die swartkomediefliek Fargo (1996), ’n Tony vir die Broadway-toneelstuk Good People (2011) en ’n Primetime Emmy vir die TV-minireeks Olive Kitteridge (2014). McDormand het ook op die 75ste Golden Globe-toekenningsaand ’n prys gewen vir beste aktrise, vir haar rol in die rolprentdrama Three Billboards Outside Ebbing, Missouri (2017).
Loopbaan
Ander noemenswaardige prente sluit in Short Cuts (1993), Primal Fear (1996), Wonder Boys (2000), Something's Gotta Give (2003), Moonrise Kingdom (2012) en The Good Dinosaur (2015).
McDormand het in 1984 ook haar Broadway-debuut in ’n heropvoering van Awake and Sing gemaak en ’n Tony-benoeming gekry vir haar vertolking van Stella Kowalski in die 1988-heropvoering van A Streetcar Named Desire. Sy het in 2008 ná ’n afwesigheid van 20 jaar na Broadway teruggekeer in ’n heropvoering van The Country Girl; sy is daarvoor benoem vir ’n Drama Desk-prys vir uitmuntende aktrise.
Pryse en benoemings
Van Frances McDormand se belangrikste pryse en benoemings is:
Groot Vlaktes
Die Groot Vlaktes (Engels: Great Plains) is 'n uitgestrekte gebied van prêrie , grasveld, en steppe, wat oos van die Rotsgebergte in die Verenigde State en Kanada lê en 'n oppervlak van sowat 1,3 miljoen vierkante kilometer beslaan. Die Vlaktes strek oor 'n wydte van sowat 500 kilometer.
Die gebied bestaan uit dele van die VSA-deelstate Colorado, Kansas, Montana, Nebraska, Nieu-Meksiko, Noord-Dakota, Oklahoma, Suid-Dakota, Texas en Wyoming en die Kanadese provinsies Alberta, Manitoba en Saskatchewan. In Kanada is die term prairie meer gebruiklik, en die gebied staan dus bekend as die Kanadese Prairie.
Terwyl die Rotsgebergte 'n presiese westelike grens vorm, is daar verskillende definisies vir die Vlaktes se oosgrens. Die regering van president Franklin D. Roosevelt het die 100ste lengtegraad as hulle oosgrens vasgelê. Ander deskundiges het alle randgebiede, wat teen 'n hoogte van 600 meter bo seevlak lê, met 'n lyn verbind en dit as oostelike grens gedefinieer. Daar is ook 'n weerkundige lyn, wat plekke met maksimaal 500 millimeter se jaarlikse reënval met mekaar verbind.
Benaming
Die benaming Groot Vlaktes het in die 1870's ingeburger geraak. Vroeër is na die gebied ook as die Groot Amerikaanse Woestyn (Engels: Great American Desert), Groot Prairiewildernis (Great Prairie Wilderness), Groot Westelike Prairie (Great Western Prairies) en Buffelvlaktes (Buffalo Plains) verwys. Die laasgenoemde term verwys na die bisons of Amerikaanse buffels, wat vroeër nog volop was in die Groot Vlaktes en die bestaansbasis van die Indianestamme in die gebied gevorm het.
Onderverdeling
Die Groot Vlaktes maak deel uit van die Groot Binnelandse Vlaktes van Noord-Amerika, wat ook die gebied van die Groot Mere en die breë Mississippivallei insluit en in die ooste deur die Appalaggiese Plato begrens word. Die Groot Vlaktes is die mees westelike gedeelte van hierdie geografiese streek en word deur die Geologiese Opmetingsdiens van die Verenigde State (United States Geological Survey) in tien fisiografiese streke onderverdeel:
Die term Hoë Vlaktes of High Plains word ook algemeen gebruik om na die hoër geleë gebiede van die Groot Vlaktes te verwys, wat hoofsaaklik wes van die 100°-meridiaan lê. Die 100ste meridiaan kom ook min of meer ooreen met die lyn, wat die Groot Vlaktes in 'n gebied met meer as 500 millimeter jaarlikse reënval en een met minder as 500 millimeter verdeel. In hierdie verband is die Hoë Vlaktes 'n halfdroë steppeland, wat deur weivelde en ekstensiewe boerderygebiede gekenmerk word. Peridieke droogtes kom gereeld voor in die gebied, en as gevolg van sterk winde tree ook verwoestende stofstorms op.
Demografie
Alhoewel die Groot Vlaktes oor die algemeen 'n yl bevolkte gebied is en die grootste deel van die grasland vir boerderydoeleindes gebruik word, is sowat die helfte van die bevolking in klein en mediumgroot stedelike gebiede gekonsentreer. Die grootste metropolitaanse gebiede is Edmonton in die Kanadese provinsie Alberta en Denver in die Amerikaanse deelstaat Colorado.
Ekonomie
Mits daar voldoende watervoorrade is, lewer die goeie, vrugbare grond van die Groot Vlaktes beste oesresultate op. Koring is tans die belangrikste landbouproduk en word as lentekoring in die sogenaamde Lentekoringgordel noord van Nebraska en as winterkoring in die sogenaamde Winterkoringgordel van onder meer Oklahoma en Kansas verbou. Daarnaas speel sorghum, vlas en katoen 'n belangrike rol. Veetelers in die gebied konsentreer op vleisbeeste en wolskape.
Die Groot Vlaktes beskik oor groot voorrade natuurlike hulpbronne soos ru-olie, aardgas, steenkool en goud.
Vroeë geskiedenis
Argeologiese vondse dui daarop dat die eerste menslike nedersettings teen die einde van die laaste Ystydperk omtrent 10 000 v.C. ontstaan het. 'n Langdurige droogte in die tydperk tussen 5000 en 2000 v.C. het die Groot Vlaktes onbewoonbaar gemaak, en eers omtrent 1000 n.C. het Indiane van die Oostelike Woudlandbeskawing weer in die hartland van die Vlaktes begin boer. Latere klimaatsveranderings het weer tot demografiese verskuiwings gelei.
Voor 1900
Die Groot Vlaktes was in historiese opsig oorspronklik die ryk van belangrike Eerste Nasies (Indiane) soos die Blackfeet, Crow, Sioux, Cheyenner, Arapaho en Comanche, wat hier jag op bisons gemaak het. In die oostelike gedeelte van die Groot Vlaktes het halfnomadiese stamme soos die Arikara, Mandan, Pawnee en Wichita ook dorpe opgerig, wat tydelik bewoon is.
Nadat die bisons deur Amerikaanse setlaars en soldate gejag en in die 1870's byna uitgeroei was, terwyl die Eerste Nasies na reservate geboender was, het die Vlaktes oopgestaan vir vrye veeboerdery. In die lente en najaar is die beeste saamgedryf, nuwe kalwers gebrandmerk en beeste, wat bestem was vir verkoop, uitgesonder. Veeboerdery het sy aanvang in Texas geneem en geleidelik na die noorde uitgebrei. Vee uit Texas is na die spoorwegstasies van stede soos Dodge City (Kansas) en Ogallala (Nebraska) gedryf en van hier na slagpale in die ooste vervoer.
Die groot veeplase van dié tydperk is deur baie buitelandse, veral Britse, beleggers gefinansieer. Oorbeweiding en die baie strawwe winter van 1886 het uiteindelik tot 'n ramp gelei, waarin baie beeste verhonger of weens ysige koue gevries het. Boere het nou eers begin om veevoer te produseer waarop hulle hul vee kon laat oorwinter.
Die Homestead Act ("Opstalwet") van die jaar 1862 het bepaal dat 'n setlaar op tot by 160 akkers (65 hektaar) land aanspraak kon maak, mits hy bereid was om vir 'n aantal jare op die grond te boer. Die Dominion Land Act in Kanada het in 1871 'n soortgelyke funksie vervul.
Honderdduisende het aanspraak gemaak op hierdie erwe en dikwels net 'n eenvoudige plaashuis met turf as hulle hoofsaaklike boumateriaal opgerig. Maar baie mense het nie oor die nodige kennis en vaardighede beskik om op die dikwels marginale landbougrond te boer nie. Duitse setlaars uit Rusland, wat in hulle nedersettings in die gebied van die huidige Oekraïne reeds aan hierdie soort klimaat en landbougrond gewend was, het die beste gevaar.
Ná 1900
Die gebied van die Oklahoma Panhandle met die suidoostelike Colorado, Suidwes-Kansas, die Texas Panhandle en die uiterste noordooste van Nieu-Meksiko het in die laat 1920's en vroeë 1930's as die Dust Bowl (letterlik "stofskottel") bekend gestaan. Oorspronklik is hierdie gebied deur veeteelt gekenmerk, maar as gevolg van die ekonomiese opswaai gedurende en ná die Eerste Wêreldoorlog is die marginale landbougrond van hierdie streek as akkerland gebruik.
Ná 'n aantal jare met goeie reën en hoë oesopbrengste het die groot droogtes in 1934, 1936 en 1937 die land onder stof begrawe. Die impak van die droogtes met hulle katastrofale stofstorms en die Groot Depressie het baie boere dwarsoor die Groot Vlaktes gedwing om hulle boerderye te staak.
Danksy grootskaalse besproeiing het baie gebiede in die Groot Vlaktes sedert die 1950's tot produktiewe graanstreke ontwikkel. Die suidelike gedeelte van die Groot Vlaktes lê oor die Ogalalla-akwifer, 'n uitgestrekte ondergrondse laag van waterdraende strata, wat gedurende die laaste Ystydperk gevorm is. Die oorbenutting van hierdie waterbronne in die droër gebiede van die Vlaktes skep egter probleme.
Sedert die 1920's het die landelike gebiede van die Groot Vlaktes sowat 'n derde van hul bevolking verloor. Die bevolkingsdigtheid het in groot dele van die gebied tot minder as ses inwoners per vierkante myl gedaal. Net in die deelstaat Kansas is daar volgens die plaaslike geskiedkundige Daniel Fitzgerald meer as 6 000 spookdorpe. Die konsolidering van boerderygebiede en die gebrek aan nuwe werkgeleenthede het die demografiese krisis verskerp. Die groot bevolkingsverlies het ook tot die sluiting van 'n aantal hoërskole gelei. Sommige deskundiges het al beweer dat die teenwoordige gebruik van die Vlaktes se droër gedeeltes moontlik nie volhoubaar sal wees nie en voorgestel dat hierdie gebiede as natuurlike weivelde van bisons herstel moet word.
Henning von Tresckow
Henning Hermann Karl Robert von Tresckow (10 Januarie 1901 - 21 Julie 1944) was 'n offisier in die Duitse leër wat help om die Duitse verset teen Adolf Hitler te organiseer. Hy het Hitler op 13 Maart 1943 probeer te vermoor en die Valkyrie-plan vir 'n staatsgreep teen die Duitse regering opgestel. Hy word deur die Gestapo beskryf as die 'grootdryfkrag' en die 'bose gees' agter die komplot van 20 Julie 1944 om Hitler te vermoor. Hy het selfmoord gepleeg by Królowy Most aan die oostelike front na die mislukking van die komplot.
Lucy Webb
Lucy Webb is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Corrina, Corrina (1994) en The Story of Us (1999), en in die televisiereeks Not Necessarily the News (1982).
Titaan-48
Titaan-48 (chemiese notasie Ti) is 'n stabiele isotoop van titaan.
Pous Paschalis I
Paschalis I was die 98ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
Biografie
Pous Paschalis I is in Ostia gebore as Pascale Massimi, seun van Bonosus. Op 25 Januarie 817 volg hy Pous Stefanus IV op en regeer tot sy dood op 11 Februarie 824. Hy word opgevolg deur Pous Eugenius II. Die naam ‘Paschalis’ beteken 'die Oosterling'.
Pontifikaat
Voor sy verkiesing as pous was Pous Paschalis I ab van die Benediktynse klooster Sint Stefanus naby die Vatikaan. Hy was nie gewild onder die volk van Rome nie. Hy verkry van Lodewyk die Vrome, koning van die Franke en keiser van die Heilige Romeinse Ryk, die onafhanklikheid van die kerklike staat. Hy het ook die eilande Korsika en Sardinië van die keiser ontvang.
In 822 gee hy die legaatskap oor Skandinawië aan Ebbo, aartsbiskop van Reims. Ebbo het nie daarin geslaag om die Noormanne te kersten nie. Eers later het Sint Ansgar daarin geslaag. Op 5 April 823 salf hy Lotarius I as keiser van die Franke.
Hy het die Griekse Christene beskerm teen die ikonoklastiese vervolging van die Bisantynse keiser.
Hy laat die kerke Santa Cecillia in Trastevere en die Santa Maria in Dominica herbou, omdat hulle amper inmekaar gestort het. Hy het ook die basiliek Santa Prassede laat bou wat die bekende mosaïek "Episcopa Theodora", 'n portret van die pous se moeder, bevat.
Hy is dood in Rome terwyl 'n keiserlike kommissie die dood van twee pouslike amptenare, Primicerius Theodore en sy skoonseun Leo Nomenculator, wat teen die pous getuig het, ondersoek het. Die twee amptenare is gevang in die Lateraanse paleis, hulle oë is uitgesteek en daarna is hulle onthoof. Die pous het die moordenaars beskerm, maar alle betrokkenheid by die moorde ontken. Na sy dood wou die mense van Rome hom nie in die Sint Pieterskerk begrawe nie.
Verering
Hoewel hy nooit heilig verklaar is nie, het hy 'n feesdag op 11 Februarie (vroeër op 14 Mei).
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia.
Louis Pasteur
Die Franse skeikundige Louis Pasteur (* 27 Desember 1822 in Dole in die département Jura; † 28 September 1895 in Villeneuve-L'Etang naby Parys) is een van die leidende wetenskaplikes van die 19de eeu, 'n pionier op die gebied van die mikrobiologie en 'n Kreasionis. Met die sogenaamde racematsplitsing van 'n sout van die parawynsteensuur lê Louis Pasteur die grondslag vir die stereochemie.
Pasteur ontwikkel entstowwe teen die pluimveecholera, miltvuur (1881) en hondsdolheid (1885). Pasteurisasie, die kort verhitting van voedsel om kieme te bestry, is 'n metode wat hy as eerste navorser ondersoek.
In 1857 doen Pasteur as dekaan en professor van die departement chemie van die Universiteit van Lille navorsing oor die besonderhede van die fermentasieproses. Hy ontdek die melksuurbakterie, wat die fermentasie van melk tot kaas bevorder, en bewys uiteindelik dat fermentasie nie 'n uitsluitend chemiese entiteit is nie, soos destyds in die wetenskapswêreld beweer word, maar eerder 'n proses wat van die lewende sel afhanklik is. Fermentasie is feitlik 'n chemiese proses, wat in lewende organismes verloop.
Kinderjare en opleiding
Louis se pa was 'n leerlooier en toe Louis oud genoeg was om skool toe te gaan, het die gesin na die aangrensende dorp Arbois verhuis, waar 'n looiery te huur was.Op skool het Louis stadig gevorder, rnaar hy was 'n deeglike werker, en toe hy byna sestien was, het sy skoolhoof voorgestel dat hy in Parys verder gaan studeer. Die verlange huis toe was egter so erg dat sy pa hom laat terugkom het. Die lewe in Arbois het egter nie genoeg afleiding vir Louis gebied nie en hy het spoedig na Besançon, 40 km daarvandaan, verhuis en die universiteit daar bygewoon. Hy het so hard gewerk dat hy na 'n jaar self met die onderrig van ander studente kon begin help.
In  1842 het hy na Parys teruggekeer, en aan die einde van die universiteitsjaar van 1843 het hy toelating tot die beroemde. École Normale Superieure verwerf. Noudat hy ouer was, het die  lewe in Parys hom geval.
Na twee jaar se harde  werk is hy as assistent van  die beroemde Franse skeikundige Antoine Balard aangestel. Dit het hom in staat gestel  om op eie houtjie eksperimente  te doen.
Eerste eksperimente
Dit was dan ook in dié tyd dat een van sy ontdekkings horn beroemd gemaak het. Dit het hom altyd geïnteresseer dat daar blykbaar twee soorte wynsteensure is. Die een was eenvoudig bekend as wynsteensuur, en die ander was parawynsteensuur.
Pasteur het parawynsteensuurkristalle onder sy mikroskoop ondersoek en opgemerk dat al die kristalle dieselfde  vorm  het, maar dat die een  helfte 'n spieëlbeeld  van die  ander helfte was. Hy het die kristalle sorgvuldig in die·twee·groepe  verdeel en elk in 'n bietjie water opgelos.
Tot sy vreugde het hy ontdek dat die een oplossing die lig na links en die ander die lig na regs breek. Toe hy die twee oplossings meng en 'n lig daarop  rig, is dit reguit deurgelaat.
Organismes in alkohol
In 1849 het Pasteur hoogleraar in Skeikunde in Straatsburg geword, waar hy met Marie Laurent getroud is. Hy is in 1854 aangestel as dekaan van die fakulteit van Wetenskap in Lille, waar  hy net drie jaar gebly het. Dit was egter in hierdie tyd dat hy die eksperi­mente begin doen het  wat later tot  sy grootste  ontdekkings sou lei.
'n Plaaslike sakeman, ene  Bigo, het groot  moeite  ondervind met sy installasie wat alkohol uit beet vervaardig het. Dikwels is nuttelose rnelksuur pleks van alkohol geproduseer. Pasteur het  die drank in Bigo se vate ondersoek en duisende klein, staafvormige liggaampies bemerk, wat baie verskil van die sfeervormige gisselle wat vir die produksie van alkohol noodsaaklik is.