cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pous Benedictus XIV
Pontifikaat
Benedictus was sy lewe lank aktief as geleerde en het verskeie akademies opgerig. Hy het 'n aantal wetenskaplike werke geskrywe, waaronder "De beatificone et canonisatione", "De synode diocesana", "Opera" (in 17 dele) en "Opera inedita".
Die kollege van kardinale
Pous Benedictus XIV het 64 nuwe kardinale aangestel in sewe konsistories. Weens die omvang van die lys word dit hier gehou.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.
Quinton de Kock
Quinton de Kock (gebore 17 Desember 1992 in Johannesburg) is 'n Suid-Afrikaanse internasionale krieketspeler. Hy is in 2019 as Suid-Afrika se toetskrieketspeler van die jaar aangewys. Hy het onder meer tydens die Krieketwêreldbeker 2015 en Krieketwêreldbeker 2019 vir Suid-Afrika gespeel.
Internasionale loopbaan
Quinton de Kock se Internasionale eendagwedstryd-loopbaan begin op 20-jarige ouderdom op 19 Januarie 2013 in die Paarl vir die Proteas teen Nieu-Seeland. Hy het sesde op die kolforde kom kolf, teken 18 lopies aan en kry ook die taak as paaltjiewagter by. Vir die tweede wedstryd in Kimberley open hy die beurt met 25 lopies.
Op 18 Februarie 2013 moker hy die tweede hoogste T20 telling van 126 in Suid-Afrika.
2013 V.A.E. Toer teen Pakistan
Tydens die November 2013-toer na die V.A.E., word hy gekies in the eerste XI vir Suid-Afrika teen Pakistan in die plek van Colin Ingram wat uit vorm was. De Kock teken 112 lopies aan vanaf 135 aflewerings op 'n moeilike kolfblad in Aboe Dhabi in die vierde EDI om sy eerste Internasionale Eendag-hondertal te behaal. Suid-Afrika wen die EDI-reeks 4-1. Die Proteas speel ook twee Twintig20-wedstryde teen Pakistan en de Kock behaal 48 n.u.n. in die eerste wedstryd terwyl hulle 'n hoë teiken jaag. Hulle wen die T20-reeks ook 2-0.
Hy speel hierna ook in al die EDI's en Twintig20-wedstryde vir die Proteas teen Pakistan en Indië, oorsee en tuis in Suid-Afrika in Nov-Des 2013. Tydens die EDI's behaal hy drie agtereenvolgende honderdtalle vir die Proteas met die kolf, 'n sonderlinge prestasie.
Tandbeen
In die tandheelkunde verwys tandbeen (of dentien) na 'n weefsel soortgelyk aan been, wat die hoofmassa van die tande uitmaak. Ander name is "dentine" of "ivoor".
Ravenna
Ravenna (Italiaans: [raˈvenna], ) is die hoofstad en grootste stad van die provinsie Ravenna in die streek Emilia-Romagna in Italië. Die stad het 'n bevolking van 159 692 in 2011 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 652 km². Die stad is 'n vroeëre hawestad, wat destyds aan die Adriatiese See geleë was. Vandag is Ravenna egter sowat 9 km van die kus af. Die stad is veral bekend om sy verskeie monumente uit die laat antieke tydperk en die vroeë Middeleeue. Die vroeë Christelike Monumente van Ravenna is in 1996 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys.
Tussen 402 en 476 het Ravenna as hoofstad van die Wes-Romeinse Ryk‎‎ onder die laaste keisers gedien. Daarop is die stad deur Gote verower. In 540 het Oos-Romeinse troepe onder Belisar die stad vir keiser Justinianus I ingeneem en in 751 het die Lombarde die stad oorwin.
Asunción
Asunción (Spaans: Nuestra Señora Santa Maria de la Asunción [asunˈsjon], Guaraní: Paraguay [paɾaˈɣwaɨ]) is die hoofstad en grootste stad van Paraguay. Die stad het 'n bevolking van 542 023 in 2009 gehad en 'n oppervlakte van 117 km². Asunción is op 15 Augustus 1537 deur Spanjaarde onder Juan de Salazar de Espinosa as Nuestra Señora Santa María de la Asunción gestig. Dit is aan die linkeroewer van die Río Paraguay geleë, naby die Río Pilcomayo se uitmonding en net noordoos van die grens tot Argentinië.
Suid-Dakota
Suid-Dakota (Engels: State of South Dakota) is 'n deelstaat in die middeweste van die Verenigde State van Amerika. Dit is vernoem na die Lakota en Dakota inboorlingstamme. Suid-Dakota se hoofstad is Pierre en die grootste stad is Sioux Falls. Dit het 'n oppervlakte van 199 905 vierkante kilometer en 'n bevolking wat in 2019 op 884 659 beraam is. Suid-Dakota word in die noorde deur Noord-Dakota, in die ooste deur Minnesota en Iowa, in die suide deur Nebraska, en in die weste deur Montana en Wyoming begrens. Dit was die 40ste deelstaat wat tot die Unie toegelaat is.
Suid-Dakota se byname is The Mount Rushmore State en The Sunshine State. Die deelstaat se leuse is Under God the people rule (met God as hoof regeer die volk).
Mount Rushmore, wat in die Black Hills lê, is 'n historiese gedenkwaardigheid.
Die Leonardo (Sandton)
Die Leonardo is 'n hoë toringgebou vir gemengde gebruik met 55 verdiepings in Sandton, Suid-Afrika. Dit is in April 2019 voltooi en is amptelik die hoogste gebou in Afrika, met 'n hoogte van 234 meter. Die wolkekrabber is by Maudestraat 75 geleë, ongeveer 100 meter van die Johannesburgse Effektebeurs.
Die toringgebou is oorspronklik met 'n hoogte van 238 meter beplan, die hoogste gebou in Afrika.
Douglas Wood (akteur)
Douglas Wood (31 Oktober 1880 – 13 Januarie 1966) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Great Expectations (1934), Bottoms Up (1934), 20,000 Men a Year (1939), en Murder in the Big House (1942).
Die Leonardo (Sandton)
Die dakwoonstel met drie verdiepings en 'n oppervlakte van 2 100 vierkante meter is vir R180 miljoen op die eiendomsmark aangebied. Indien dit verkoop word, sal dit die duurste deeltiteleiendom ooit in Suid-Afrika word. Die hele struktuur sal R2 miljard kos en bestaan uit 200 woonstelle en 11 vloere van kommersiële kantore.
Die ontwikkeling sluit winkels op straatvlak in asook 'n bogrondse podium waar 'n swembad, restaurant en 'n paar ander fasiliteite geleë is. Die toringgedeelte van die gebou het op hierdie podium met vier verdiepings ontstaan.
Die ontwerp het aansienlik verander sedert dit bekend gemaak is, en was oorspronklik geskeduleer om ontwerp te word deur die AMA argitek firma en moes voltooi wees teen 2010.
Op 17 November 2015 het konstruksie van die Leonardo begin. .
Teen die einde van April 2018, was die Leonardo die hoogste gebou in Sandton, hoër as die Sandton City Kantoortoring, wat 141 m hoog is. In April 2019 is die Leonardo voltooi, en dit is nou amptelik die hoogste gebou in Afrika. Die "Iconic Tower" in aanbou in die New Administrative Capital van Egipte het reeds 'n hoër hoogte bereik (250 m in Okt 2020), maar word nie in berekening gebring totdat die gebou voltooi is nie.
Tandhals
In die tandheelkunde verwys "tandhals" na die oorgang op die tand tussen die kroon en die wortel wat reeds onder die tandvleis-oppervlakte lê.
Tiamat
Tiamat was ’n oergodin van die oseaan in die Mesopotamiese mitologie (Sumeries, Assiries, Akkadies en Babilonies) wat met Abzu, die god van die varswater, gepaar het om die jonger gode te skep. Sy is die simbool van die chaos voor die skepping, en word uitgebeeld as ’n vrou: sy verteenwoordig die skoonheid van vroue.
Daar was dalk twee weergawes van die Tiamat-mite. In die een is sy die skeppergodin wat die kosmos vreedsaam skep deur ’n "heilige huwelik" tussen die sout- en varswater. In die tweede weergawe word Tiamat beskou as ’n monster wat die oerchaos verteenwoordig. In sommige bronne was sy ’n seemonster of draak.
In die Enuma Elisj, die Babiloniese epiese verhaal oor die skepping, skenk sy die lewe aan die eerste generasie gode. Haar man, Abzu, neem (korrek) aan hulle wil hom doodmaak en sy troon oorneem en hy voer oorlog teen hulle. In die proses word hy doodgemaak. Woedend val Tiamat haar man se moordenaars aan in die vorm van ’n enorme seedraak, maar sy word doodgemaak deur Enki se seun, die stormgod Mardoek – maar eers skenk sy die lewe aan die monsters van die Mesopotamiese panteon, onder meer die eerste drake, wie se liggaam sy "met gif vul pleks van bloed". Mardoek skep daarna die hemel en aarde van haar verdeelde liggaam.
Daar word geglo Tiamat se naam is weggelaat in latere vertalings van die Enuma Elisj in Akkadies omdat die vertalers haar naam vervang het met die gewone woord vir "see"; die twee name het vanweë assosiasie feitlik dieselfde geword.
Mvezo
Mvezo is 'n klein dorpie wat op die oewers van die M'basherivier naby Mthatha, in die voormalige Transkei, Suid-Afrika geleë is.
Die oud-President van Suid-Afrika Nelson Mandela is hier gebore, maar hy word op Qunu groot nadat sy vader as die hoofman van Mvezo onttroon is en daarheen verhuis het.
Slinger van Newton
Die slinger van Newton of Newton se wieg is 'n toestel wat na die fisikus sir Isaac Newton genoem is en wat gebruik word om empiries die wette behoud van momentum en energie te demonstreer. Hierdie wette van die fisika is die eerste keer deur Newton bestudeer en gedemonstreer.
Beskrywing en doel
Dit toestel is uit 'n reeks aanmekaar grensende slingers (gewoonlik 5) saamgestel, wat se balle almal dieselfde massa het. Elke slinger se bal is aan 'n raamwerk geheg wat deur twee drade van gelyke lengte gevorm word. Die teenoorgestelde hoeke wat tussen hierdie gevorm word moet gelyk wees. As hierdie snare nie gelyk in lengte is nie, sou die balle ongebalanseerd wees. Hierdie opbou beperk die bewegings van die slingers tot dieselfde vlak.
Dit is moontlik om die aantal slingers tot twee te beperk en die gedrag van die toestel volg uit die behoud van momentum en energie. Indien daar meer as twee balle is, sal die momentum van die een uiterste bal aan die bal aan die ander einde doorgegee word terwyl die tussenliggende balle bly stilstaan.
Die sewentiende-eeuse Franse fisikus Abbé Mariottein was die eerste navorser wat die wette wat die impak tussen liggame beskryf hiermee gedemonstreer het.
Sir Isaac Newton het die werk van Mariotte, onder andere, in sy Philosophiae Naturalis Principia Mathematica erken.
Sikloïdale slinger
In die praktyk vind daar sekere afwykings by slingers plaas. By 'n slingerwydte van 5° is die afwykings minder as 0,1 %, maar by groter slingerwydtes is dit meer. In 'n horlosie sal dit tot ŉ onjuiste tydsweergawe lei. Die uitvinder van die slingerhorlosie, Christiaan Huygens (1629-1695), het daarom 'n slinger ontwerp waarvan die slingertyd werklik onafhanklik van die slingerwydte (amplitude) is. Daarvoor het hy 'n halfmaanvormige plaatjie aan weerskante van die bopunt van die slinger geplaas. Die slingertou- of koord druk teen die halfmaantjies wanneer dit uitswaai en buig effens. Daardeur wyk die slingerbeweging van 'n sirkelboogbeweging af (sikloïdale beweging) en word die slingertyd beïnvloed.
Fisiese slinger
Die slingerlengte kan by matematiese (teoretiese) slingers bepaal word deur dit te bereken, maar by werklike slingers is dit moeilik of selfs onmoontlik. Daarom word die slingerlengte dikwels eksperimenteel bepaal deur die slinger onderstebo op verskeie punte op te hang en dit te laat beweeg. Sodoende word 'n punt gevind waarvan die slingertyd met die slingertyd van die slinger in sy normale posisie ooreenstem. Die afstand tussen daardie en die normale ophangpunt is dan die werklike slingerlengte.
Foucalt se bewys
Die Franse natuurkundige Jean Bernard Leon Foucalt (1819 - 1868) het die slinger gebruik om te bewys dat die aarde wel om 'n as roteer. Volgens die meganika sal die vlak waarin 'n slinger heen en weer beweeg (slingervlak), onveranderd bly tensy 'n ander krag byvoorbeeld daarop inwerk.
Foucalt kon bewys dat die slingervlak van 'n slinger wat hy gebruik het, wel verander: die slingermassa het na verloop van tyd (byvoorbeeld na elke halfuur) strepe op die sand onder die massa getrek wat steeds van posisie verander het. Foucalt het dit verklaar deur aan te neem dat die slingervlak wel ten opsigte van die aarde konstant gebly het, maar dat die toring waaraan die slinger gehang het, van helling verander en die aarde dus moes beweeg het.
Uitvinding en ontwerp
Sedert sy produksie in 1967, deur die akteur Simon Prebble, die pendulum van Newton het 'n speelding gewild in die werk omgewings. Van die begin af, 'n hout weergawe van dit was verkoop deur Harrods in Londen en later 'n tekening chrome is geskep deur die beeldhouer en later film direkteur Richard Loncraine.
Tandkas
In die tandheelkunde verwys die "tandkas" na 'n uitsparing in die kaak waarin 'n tand ingebed is.
Alice Eve
Alice Eve (gebore 6 Februarie 1982) is 'n Engelse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente She's Out of My League (2010), Men in Black 3 (2012), Star Trek: Into Darkness (2013), en Before We Go (2014).
Klaas-Jan Huntelaar
Dirk Jan Klaas "Klaas-Jan" Huntelaar (gebore op 12 Augustus 1983 in Voor-Drempt, Gelderland, Nederland) is 'n Nederlandse sokkerspeler wat as voorspeler vir AFC Ajax en die Nederlandse nasionale sokkerspan speel. Hy het vantevore ook vir PSV Eindhoven, De Graafschap, AGOVV Apeldoorn en SC Heerenveen gespeel.
Kinderregte
Gedurende die afgelope dekade is die belangrikheid van die fundamentele regte van kinders toenemend erken, soos vervat in die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, die Kinderwet en internasionale instrumente soos die Verenigde Nasies se Konvensie oor die Regte van die Kind en die Afrika-handves oor die Regte en Welsyn van die Kind. Die Grondwet bepaal dat die kind se beste belang oorheersend is in elke aangeleentheid wat die kind raak. Artikel 28, alombekend as die kinderklousule, verleen spesiale beskerming aan kinders onder die ouderdom van 18 jaar. Daarin word ’n reeks regte uiteengesit wat voorsiening maak vir die beskerming van kinders, wat addisioneel is tot die beskerming wat die res van die Menseregtehandves bied.
Afgesien van ŉ paar spesifieke beperkinge wat op die fundamentele regte van kinders geplaas word as gevolg van hulle ouderdom (byvoorbeeld die reg om te stem, wat beperk word tot volwassenes), geniet elke kind dieselfde beskerming as enige volwassene. ŉ Mens kan nie van jou menseregte ontneem word nie, maar dit kan beperk word, omdat ander mense ook regte het wat gerespekteer moet word. Daarom sal ander mense se regte by tye met joune oorvleuel en dit sodoende beperk.
Daar is talle menseregte, soos die reg op ŉ naam; ŉ nasionaliteit; voedsel, klere en ŉ veilige woonplek; om by jou ouers te woon (tensy dit tot jou nadeel strek); om jou opinie te lewer en na geluister te word; onderrig; godsdiens; om versorg en beskerm te word ensovoorts.
Al hierdie regte word in ŉ paar baie belangrike internasionale dokumente vervat, wat spesiaal vir kinders geskryf is. Dié dokumente verduidelik die inhoud van kinders se regte wat ander kinders en volwassenes (insluitende ouers, onderwysers en die regering) moet respekteer en nakom.
Die Afrika-handves oor die Regte en Welsyn van die Kind
Toe die VN-konvensie oor die Regte van die Kind opgestel is, het Afrika besef dat die kinders van dié kontinent bykomende, spesiale sorg nodig het, omdat kinders so belangrik in die Afrika-kulture is en onder ander omstandighede as kinders elders ter wêreld leef. Daarom het die regerings van Afrikalande ŉ dokument soortgelyk aan die VN-konvensie saamgestel, maar met ekstra regte en verantwoordelikhede vir Afrika-kinders. Klik hier vir meer inligting oor dié dokument.
Die Suid-Afrikaanse Grondwet
Menseregte vir Suid-Afrikaners word in die Grondwet gewaarborg. Dié dokument lys al die regte waarop mense, en veral kinders, in ons land aanspraak kan maak. Dit sê ook wat mense kan doen as hulle voel dat hul regte nie gerespekteer word nie. Een van die belangrikste kinderregte wat in die Grondwet opgeneem is, is die reg om die beste belang van ŉ kind in ag te neem in elke situasie waarby ŉ kind betrek word. Daarom moet volwassenes altyd kinders se omstandighede in ag neem en seker maak dat hul aksies en besluite in die beste belang van die betrokke kinders is.
Die Kinderwet
Sedert die aanvang van die konstitusionele demokrasie, kan die inwerkingtreding van die Kinderwet beskou word as die belangrikste ontwikkeling in die familie- en kinderreg oor die afgelope dekade. Die Kinderwet is geskryf nadat die regering die VN-konvensie oor die Regte van die Kind en die Afrika-handves oor die Regte en Welsyn van die Kind aanvaar het.
Die Kinderwet is daarop gerig om uitvoering te gee aan sekere regte van kinders, om beginsels met betrekking tot die versorging en beskerming van kinders uiteen te sit, en om kinders onder andere te beskerm teen mishandeling, misbruik, verwaarlosing en uitbuiting. Verder is die Kinderwet daarop gerig om kinderhowe daar te stel wat toeganklik is, en voorsiening te maak vir die uitreiking van bydraersbevele (Engels: contribution orders).
Beskerming teen mishandeling
ŉ Kind het die reg om teen enige vorm van mishandeling beskerm te word, van enige iemand wat jou dalk fisies of emosioneel kan seermaak. Dit sluit in om van uitbuiting beskerm te word, byvoorbeeld wanneer jy gedwing word om vir min of geen geld te werk. Kinders word ook teen enige vorm van seksuele mishandeling beskerm, soos om na pornografiese materiaal te kyk, gedwing te word om aan seksuele aksies deel te neem (soos as iemand aan dele van jou lyf vat waaraan jy nie wil hê hulle moet vat nie of jou dwing om aan dele van iemand anders se lyf te vat); gedwing word om seks met iemand anders te hê of selfs gedwing word om ŉ prostituut te word. Kinders word soms deur iemand wat hulle baie goed ken mishandel. Daarom is dit belangrik vir kinders om te onthou dat hulle nee mag sê en dat hulle so gou as moontlik vir iemand wat hulle vertrou daarvan moet vertel.
Petrus Kalden
Ds. Petrus Kalden (ook Calde of Calden) (Wesel, Duitsland, omstreeks 1670 – Nederland, 31 Augustus 1739) was die 13de predikant wat in diens van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika getree het en een van die eerste wat hom vir sendingwerk onder die Khoi beywer het.
Ds. Kalden was 'n yweraar vir die sending en het 'n Khoi na Nederland saamgeneem om gedoop te dorp. Hy het oorspronklik met die rang van onderkoopman uit Nederland gekom en was dus geregtig om sy salaris van 90 Kaapse gulde per maand uit boerdery aan te vul. Hoewel hy hierdeur as yweraar vir eie gewin beskou is, doen dit geen afbreuk aan die goeie werk wat hy aan die Kaap verrig het nie, naamlik die bou van die eerste kerk in Kaapstad en die gereelde bearbeiding van sy lidmate.
Gewig
Gewig is die krag waarmee 'n voorwerp na 'n massa toe aangetrek word, as gevolg van swaartekrag. Dit word uitgedruk deur die volgende formule:
Waar:
Petrus Kalden
Herkoms
duimnael|regs|300px|Ds. Kalden se geboortestad, [[Wesel, soos dit omstreeks 2009 gelyk het.]] Sy broer Lodewyk (Lodewijk) was ontvanger van die State van Utrecht (’n provinsiale bestuursliggaam) en later burgemeester van die Vaart. Sy vader, ook Lodewyk (Lodewijk), was skepen (’n openbare bestuurder op plaaslike vlak) van Wesel, deesdae in die Duitse deelstaat Noordryn-Wesfale. Die Nederlandse taalgrens het toe veel oosteliker geloop en Wesel was, wat die taal betref, ’n Nederlandse stad. Kalden, wat vir daardie dae uit ’n uitgelese kring gekom het, het ook tot die Nederlandssprekendes behoort.
Gewig
Kyk ook
Tương tác hấp dẫn
Petrus Kalden
Na die Kaap
In 1705 het ds. François Valentyn 'n week lank by hom op sy plaas Sandvliet (Zandvliet) gekuier en daar 'n Khoi ontmoet wat deur Kalden so grondig in die Skrif en in die Kategismus onderrig is dat hy met hom oor allerlei teologiese sake kon praat. Valentyn was verbaas “over de grootheid van zijne kennisse in Goddelyke zaaken" en was baie bly “dat het God behaagde in zulken gering vat zoo veel licht der genade tot verdere verlichting van deze allerwoeste, botste en vuilste Heidenen" wat hy ooit gesien het, te gee.
Eerste kerkgebou aan die Kaap
duimnael|links|300px|"De Stadt, het Casteel en de Rheede van Caap de Goede Hoop uyt de Thuyn van d E fiscaal Blesius, 25 January 1710". Die oudste bekende afbeelding van die Kaapse kerk van 1704 waarop sy oorspronklike vorm duidelik sigbaar is.
Die Kolonie was reeds 'n halwe eeu oud maar 'n kerkgebou het nog steeds ontbreek. Dit was Kalden wat as man van smaak en met 'n oog vir die skone, kragtig geywer het vir 'n kerkgebou. Hy het geslaag en op 6 Januarie 1704 kon hy dit inwy. Valentyn, wat baie oor die wêreld gereis het en baie kerke gesien het, gee 'n uitvoerige beskrywing daarvan en noem dit “een zeer fraai gebouw". Alles was smaakvol. Die preekstoel beskryf hy as volg: “Een zeer nette agtkantige predikstoel, op een swarte ebbenhoute dikke fraei geslingerde enkelde styl, 4 of 5 voeten hoog, en 5 duimen over 't kruis dik, welke stoel op yder hoek met 8 swarte fraai geslingerde pilasters, op welke een mooye kap rust, verciert; behalwe dat de stoel, en de kap, over al met ebbenhoute lysten omgezet is. Ook is de trap zeer net gemaakt, en de Bybel legt om een koperen lessenaar, zoo fraai, als ik er al zeer weinig gezien heb.” Dit getuig van die smaak en kunssin van Kalden. Buite die kerk was op twee deure 'n Latynse vers aangebring wat deur Kalden gemaak is. Op die deur wat aan die kant van die hospitaal was, het die volgende vers gestaan:
“Aegrotis solamen ego fessisque solamen Fonsque salutiferos suppeditans fluvios. Si modo Caelestes rivos afflictus adibit, Non tantum incolumis, sed satiatus erit.”
Valentyn het dit as volg vertaal: “Ik ben tot troost van al de zieken, en vermoeide; De bron des Heils, zoo g'u maar tot dit Hemelsch Bad, Verlegen over uw bedryven heenen spoeide; Gy waart behouden door 't bezitten van dien schat.”
Op 'n ander deur was weer die volgende vers: “Mystica Sponsa Poli, quae sancta palatia lustras, Menteque divina sollicitas Dominum. Accipe quae placidae hic panduntur faedera vitae, Oblatumque bonum suscipe corde pio. Spectator, quicunque venis, transisque viator, Atria, crede, notant, quae sit ad astra via.”
Valentyn se vertaling was: “O Geestelyke Bruid! die de Heilige paleizen Bezoekt, en met veel ernst den Heer bid om genâ; Ontfangt de Panden des Verbonds, u hier te wijzen. En neemt ze met een hert vol yver vroeg en spa. Beschouwer, wie gij zijt, gewoon voorby te gaan, Hier ziet gy klaar de weg ten hemel voor u staan.”
Die Van der Stel-moeilikheid
duimnael|regs|200px|Dr. [[Elizabeth Conradie het twee maal breedvoerig oor ds. Kalden se lewe geskryf: een maal 'n 11 bladsy lange artikel onder die titel "'n Kaapse predikant uit die tyd van die O.I.K." in die NG Kerk-jaarboek van 1933 en ook in Hollandse skrywers uit Suid-Afrika. Deel 1 (1652–1875).]]
Kalden was goed bevriend met goewerneur Simon van der Stel en ook met sy seun en opvolger, Willem Adriaan van der Stel. Ná 'n vyfjarige evangeliebediening het hy op 4 Januarie 1699 die plaas Sandvliet (Zandvliet), 61 morg groot (W.A. van der Stel het later nog 'n paar morg bygevoeg), in die distrik Stellenbosch present gekry van die goewerneur waar hy sy privaat boerdery gehad het om sy karige inkomste aan te vul. So iets was in daardie dae nie buitengewoon nie. Talle amptenare van die Kompanjie het plase gehad en ook predikante soos Van Loon en Beck, terwyl die Franse predikant Pierre Simond selfs twee plase gehad het. In Nederland was dit in die provinsies Holland, Gelderland, Overijssel en Utrecht destyds iets doodgewoons dat predikante ook geboer het en in die Kaap het tot selfs in die negentiende eeu nog voorgekom. Maar tog het dit vir Kalden op ernstige moeilikhede uitgeloop. Hy is in die Van der Stel-moeilikhede ingesleep. Adam Tas het in sy klagskrif onder meer ook teen ds. Kalden uitgevaar weens dié se grootskaalse boerdery.
Volgens dr. Elizabeth Conradie het hierdie konflik 'n kulturele agtergrond gehad: “Die Kaapse bevolking was destyds duidelik in twee klasse verdeel – aan die eenkant die ontwikkelde, beskaafde, goed opgevoede Hollandse amptenare, gebore en gewend om leiding te gee op kultuurgebied, soos Kalden wat Hottentots leer en Renaissance-gedigte maak, Willem Adriaan wat sy seun 'n musikale opleiding gee waarvoor hy 'n Kompanjies-dienaar gebruik, die sekretaris Grevenbroeck wat 'n Latynse reisverhaal skrywe en in sy kapasiteit as ouderling die ure wat hy vir ds. Beck op Adam Tas se plaas moet omwag, rustig wy aan die skilderkuns, om maar 'n enkele te noem. Aan die ander kant, onder hulle was gesteld die laer amptenare en die ‘vryburgers’, nog heeltemal 'n heterogene groep mense van weinig ontwikkeling (al het die Franse koloniste enigsins hoër gestaan, hul wapens en titels is versinsels) eenvoudiges van gees wat moes ten uitvoer bring wat 'n vrugbaarder brein as hulle s'n ontwerp het."
Die vryburgers het die mededinging met die boerende kompanjie-dienaars onbillik en skadelik geag, en dit het op 'n konflik uitgeloop. Kalden het ook in die gedrang gekom. In April 1707 het Willem Adriaan van der Stel geval. Hy is na Holland teruggeroep en Kalden moes die Kaap ook verlaat. Maar Kalden se teenstanders was hoofsaaklik buitekant sy eie gemeente. Soos dr. Conradie dit uitdruk: “Die Drakensteiners het Kalden tot raserny gebring.” Sy grootste vyande het uit Stellenbosch gekom. Hy is swaar beskuldig, en hy sou onder meer sy dienswerk verwaarloos het. Onder die beskuldigers was verskillende persone wat nie eens lid van sy gemeente was nie. Prof. S.P. Engelbrecht skryf: “Mens kry die indruk dat dit hier oorwinnaars was wat in hul oorwinningsroes die land nou van alle Van der Stel-mense wou suiwer.”
Tog het Kalden het van die Kaapse kerkraad twee baie eervolle getuigskrifte gekry waarin getuig is van sy “ywer en trou in sy dienswerk” en van sy “vrome lewenswandel”. Hy is ook nie op oneervolle wyse na Holland teruggeroep nie maar “met behoud van rang en gage". Die ontevredenes het nou die twissieke ds. Engelbertus le Boucq gebruik om Kalden verder te vervolg en hy het hom laat gebruik omdat hy graag Kalden se plek as predikant wou kry. In hierdie stryd het Le Boucq hom baie onwaardig gedra, aldus prof. Engelbrecht. “Op die preekstoel het hy in onbehoorlike taal teen die vorige Van der Stel-bewind tekeer gegaan en dit was so erg dat die nuwe bewind hom belet het om te preek. Toe was hy eers briesend en het te perd rondgejaag, vergesel van twee slawe wat met stokke met ysterbeslag gewapend was terwyl hy self 'n sabel aan sy sy gedra het, om die mense teen die nuwe bewind, nou, nota bene, die anti-Van der Stel bewind, op te rui en om allerhande lasterpraatjies teen Kalden rond te strooi.”
Kalden was verplig om hom voor die hof te daag en op 19 April 1708 is daar uitspraak gelewer, heeltemal ten gunste van Kalden wat van alle laster vrygespreek is, terwyl Le Boucq veroordeel is om skriftelik alles teen Kalden terug te trek, en verder om honderd Kaapse ryksdaalders ten behoewe van die Kaapse armes te betaal asook die koste van die regsgeding. Beter kon dit vir Kalden nie afloop nie, veral gegewe dat dit alles deur die nuwe bewind geskied het, die teenparty van sy vroeëre vriende die Van der Stels. Ook het die nuwe predikant, ds. Johannes d'Ailly skriftelik getuig dat hy die sake aan die Kaap “in een geheel andere staat" gevind het as wat hy “uit het quaad gerugt en voorgeven van sommigen wel gedagt had", en dat Kalden ten onregte beskuldig is en trou was in sy ampsbediening. Die Klassis van Amsterdam het dan ook geoordeel dat Kalden van alle blaam gesuiwer was.
Dr. Conradie het haar hieroor as volg uitgelaat: “Vir my is die herroeping van Kalden en die hoër amptenare-hereboere deur toedoen van die burgers 'n ramp in ons geskiedenis. Toegegee dat hulle dikwels outokrate en selfs onderdrukkers was, die dae kom en die jare nader wanneer die stigting in vreemde hande sou oorgaan, en dit juis die Kaldens, die Van der Stels, die Grevenbroecks sou gewees het wat die Dietse geestesgoedere sou kon gehandhaaf het teen die Angel-Saksiese. Want, soos die oud-Goewerneur Simon sou hulle nie hier slegs geraap en geskraap het nie, maar hul tuiste gemaak het; waar jou skat is, sal jou hart ook wees; waar jou plaas, jou huis is, sal jou tuis ook wees. Dit is hulle, nie die boere, wat sou kon verhoed het dat die Hollandse en Latynse geskrifte in Suid-Afrika ontstaan, as nie van ons verwerp en die honderd-en-vyftig jaar Evangelieprediking voor die koms van die Engelse verontagsaam word deur ons opvoeders en leiers van 'n later geslag, gedrenk soos ons is in 'n Engels-Skotse atmosfeer. As ons 'n sterk Hollandse hoër burgerstand aan die Kaap kon opgebou het, as aan die wense van die vlottende hoër amptenaredom op hierdie tydstip gehoor gegee is en hulle hier 'n tuiste in die 18de eeu gevind het, sou die 19de ‘eeu van onreg’ anders verloop het op kultuurgebied."
Terug na Holland
duimnael|regs|300px|[[Colombo in 1680.]]
Ds. Kalden het op 23 April 1708 na Nederland vertrek nadat hy sy plaas vir 20 500 Kaapse gulde verkoop het. In Nederland moes hy hom voor die Klassis van Amsterdam gaan antwoord op die beskuldigings van die Kaapse vryburgers. Hy het hom 'n ruk ná sy aankoms in Holland weer beroepbaar gestel en het op 27 April 1710 predikant geword in Thamen aan die Amstel waarmee die gemeente Mijdrecht gekombineer was. Tydens sy bediening aldaar is die ou laster teen hom wêreldkundig gemaak in 'n naamlose geskrif “Regte en waare oorspronk en gevolg der Caabse onluste", en in die sewentiende hoofstuk van die “Historische Reizen" van Abraham Bogaert wat in 1711 verskyn het. Kalden het toe noodgedwonge 'n “Afgeperste verweering en nodige verantwoording tegens twee nu onlangs uytgekomene laster-schriften” die lig laat sien (Utrecht, 1773), wat betrekking het op sy Kaapse verblyf. Dit is waardig opgestel en getuig van die geestesbeskaafdheid van die skrywer. Die stukke wat op sy saak teen ds. Le Boucq betrekking het, word hierin afgedruk. Hierdie verwering was afdoende.
Laer-Toengoeska
Die Laer-Toengoeska is een van drie riviere in Rusland wat die naam Toengoeskarivier dra. Die ander is die Klip-Toengoeska wat sowat 100 km noord van die Laer-Toengoeska se bron entspring en sowat 600 km suid van die Laer-Toengoeska se monding in die Jenisejrivier uitmond. Die Angara se boloop word soms ook Bo-Toengoeska genoem.
Petrus Kalden
Na Indië en oorlye
Kalden het in die kerk in aansien gebly. Maar sy hart het na Indië en na die heidenwêreld getrek en hy het opnuut aansoek gedoen om as predikant na Indië te gaan. Dit is toegestaan en in Mei 1720 het hy van sy gemeente afskeid geneem en op 2 Maart 1721 is hy opnuut in diens van die Kompanjie bevestig, eers sonder vaste werkkring op Java. In 1722 is hy na Ceylon gestuur en in 1723 op Pointe de Gale geplaas. In 1726 is hy as rektor van die seminarie in Colombo (Ceylon) benoem, wat getuig van sy bekwaamheid en van die agting wat hy gehad het. In hierdie werkkring het hy verskillende binnelandse sendelinge opgelei. Dit moes 'n werk na sy hart gewees het. Die rapporte oor sy werk was gunstig.
Op 11 September 1737 is hy op eie versoek eervol ontslaan en op 31 Augustus 1739 is hy in Colombo oorlede. Hy was getroud met Cornelia van Benthem.
Tandlys
In die tandheelkunde verwys 'n tandlys na die ingroeiing van die dekweefsel in die mondholte in die gebied van die kaak, waar tand e sal ontwikkel.
Filmografie van Jack Nicholson
Jack Nicholson is 'n Amerikaanse akteur, regisseur en draaiboekskrywer. Hy het sy filmdebuut gemaak in The Cry Baby Killer (1958). Nicholson word beskou as een van die grootste akteurs van sy generasie. Hy is ook een van die mees roemryke akteurs en het kritiese lof vir sy akteurspel ontvang: sy 12 Oscar benoemings is die meeste benoemings wat tot op datum deur 'n manlike akteur ontvang is. Hy het ook eerbewyse ontvang vanaf die Kennedy Center en is 'n ontvanger van die AFI toekenning vir lewenslange prestasie asook die Golden Globe Cecil B. DeMille-toekenning.
Nicholson het in die eerste dekade van sy akteursloopbaan in verskeie mindere rolle in die film- en televisiebedryf verskyn. Sy enigste noemenswaardige rol in die tyd het voorgekom in onafhanklike films. Nicholson se deurbraakrol was in Easy Rider (1969). Nicholson het daarna verskyn in Five Easy Pieces (1970). Hy het hierna in die komedie-dramafilm Carnal Knowledge (1971) gespeel. Sy rol in The Last Detail (1973) het aan hom 'n Cannes-toekenning vir Beste Akteur besorg. Vir sy rol in die film Chinatown (1974) (wat deur Roman Polanski geregisseer is) is hy bekroon met 'n Golden Globe vir Beste akteur. Hy het hierna die rol gespeel van Randle McMurphy in One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975) wat deur Miloš Forman geregisseer is, en wat 'n toekenning vir Beste film gewen het en aan hom 'n Oscar besorg het vir Beste Akteur. In 1976 het hy gespeel in die filmverwerking (1976) van F. Scott Fitzgerald se The Last Tycoon (1941). In die jaar het hy ook saam met Marlon Brando in die western The Missouri Breaks gespeel. In 1978 het Nicholson in 'n verdere western, die film Goin' South gespeel en dit ook geregisseer.
In 1980 het Nicholson die rol van Jack Torrance gespeel in Stanley Kubrick se The Shining. Vir sy vertolking van die kommunis Eugene O'Neill in Reds (1981) is Nicholson met 'n BAFTA-toekenning vir Beste Akteur in 'n ondersteunende rol bekroon. Hy het 'n Golden Globe-toekenning vir Beste Ondersteunende Akteur gewen vir sy rol in Terms of Endearment (1983). Hy het later in die opvolg film hierop uit 1996, The Evening Star, gespeel. Hy het saamgewerk met die regisseur John Huston in Prizzi's Honor (1985), waarvoor hy benoem is vir 'n Oscar vir Beste Akteur. Sy rol as die fiktiewe karakter Francis Phelan in Ironweed (1987) het hom 'n verdere Oscar benoeming vir Beste Akteur besorg. Hy het hierna die rol van Joker (Jack Napier) vertolk in Batman (1989) wat deur Tim Burton geregisseer is. Nicholson het hierna gespeel The Two Jakes (1990) waarvan hy ook die regisseur was, welke 'n opvolg film was op Chinatown. In 1992 het hy die rol vertolk van Jimmy Hoffa in Hoffa wat deur Danny DeVito geregisseer is. Dieselfde jaar het Nicholson ook verskyn in A Few Good Men. Hy het weer met Burton saamgewerk op Mars Attacks! (1996). Vir sy volgende rol in As Good as It Gets (1997) het hy 'n Oscar vir Beste Akteur ontvang. In 2006 het saam met Matt Damon en Leonardo DiCaprio gespeel in The Departed wat deur Martin Scorsese geregisseer is. Hy het ook saam met Morgan Freeman gespeel in die komediefilm The Bucket List uit 2007. Sy finale verskyning as akteur was in How Do You Know uit 2010, waarna hy na bewering afgetree het as gevolg van geheueverlies.
Rooiborsbyvreter
Die rooiborsbyvreter (Merops nubicoides) is 'n algemene intra-Afrika broeiende somertrekvoël in boomveld, savanne en vloedvlaktes. Die voëls broei gewoonlik in groot kolonies in sandwalle, dikwels naby veldbrande. In Engels staan die voël bekend as die Southern Carmine Bee-eater.
Identifikasie
Die voël is 26 cm lank en 38 cm met die middelstert ingesluit. Die voël weeg 52 tot 75 gram.
Klok
'n Klok is 'n idiofoniese (klankbeeldende) instrument wat gewoonlik uit brons gegiet word en 'n tweërlei funksie het: 'n klok kan afsonderlik as 'n seininstrument gebruik word, of 'n groep klokke wat onderling in klank harmonieer, kan as 'n musiekinstrument, die klokkespel, gebruik word.
Geskiedenis
Die oudste bekende klokke is uit hout of steen en gegote of gesmede metaal gemaak en het aanvanklik net 'n simboliese of rituele funksie gehad. Eers in die Vroeë Middeleeue het die treffende geluid van die groot toringklok soos dit vandag bekend is, in Wes-Europa ontwikkel. Die gietproses van klokke het deur die jare baie konstant gebly. ŉ Kern met die binne-profiel van die klok word as basis gebruik, waaroor 'n tydelike of "vals" klok dan gemodelleer word.
Klokgietery
Die afmetings en vorm van elke klok word volgens spesifieke verhoudings bereken, met die slag as maateenheid. 'n Klok het omvattende en vreemde botone. Ten einde ŉ harmonieuse klank voort te bring, moet die eerste 5 botone in die verhouding 5:10: 12:15:20 staan (vanaf C: C-C' - E-mol' - G' - C", met C' as die sterkste of die slagtoon). Klokke hang aan 'n lui-as in die kloktoring. Ten einde swaar klokke makliker te lui, moet die massa behoorlik verdeel word. In die 19e eeu is 'n groot klok- of luiwiel aangebring om die funksie te vervul, en in die 20e eeu is 'n spesiale krukas ontwerp om die klokke se massa te versprei. Die swaarste gegote klok ter wêreld is die Tsar Kolokol (18e eeu) van byna 2 ton in die Kremlin in Moskou.
Klokgietery is 'n ambag wat in verskillende lande beoefen is (in Nederland was Geert van Wou, ca. 1460- 1527, veral bekend). Die klokkespelkuns kan egter as ŉ tradisie eie aan Nederland beskou word. Hoewel die beginsel van ŉ meganiese klokgelui uit die Arabiese wêreld afkomstig is – hulle het naamlik die meganiek ontwerp om klokkies in horlosies te laat lui is dit in Nederland uitgebrei met groter en meer klokke (wanneer sowat 2 oktawe gedek word, word die toestel 'n klokkespel genoem).
Die Nederlandse broers Francois Hemony (1609- 1667) en Pierre Hemony (1619- 1680) het in die 17e eeu 'n hoë standaard van klokgieting ontwikkel. Hulle het die klokke effens groter as normaal gegiet en die metaal dan afgebeitel totdat die klank aan hul vereistes voldoen het. Na hulle was daar nog enkele klokgieters, onder andere die Van den Gheyn-familie (veral Matthias van den Gheyn, 1721-1785) in die suide van Nederland. Die vakkuns is eers aan die einde van die 19e eeu in Brittanje bemeester en verskeie groot gieterye het toe daar tot stand gekom, waarvan Eijsbouts na 1945 die bekendste was. Naas die outomatiese bespeling deur middel van speeltrommels het bespeling deur 'n klawerbord in die 16e eeu ontwikkel. Die klokkespeler of beiaardier slaan met sy vuiste op houtstawe (verwant aan die klawers van 'n klavier, terwyl hy met sy voete die pedale beheer wat die laer lokke laat lui.
Gebruik
Dit is in 1925 tydens die besoek van die Prins van Wallis in gebruik geneem en word sedertdien redelik gereeld bespeel. Die klokkespel het meer as 3 oktawe. Uitvoerings word weekliks gehou en tydens feesgetye soms daagliks. ŉ Soortgelyke klokkespel bestaan in Port Elizabeth, maar is net gedeeltelik in gebruik.
Aardvark (astrologie)
Die Aardvark (己亥, jǐhài) is die 36ste jaar van die Chinese kalender (sien die tabel regs onder van die 60-jaarsiklus). Dit is ’n begrip uit die Chinese astrologie en dui op dié maanjare wat gekenmerk word deur ’n verbinding van die sesde Hemelstam (己, jǐ) – die element Aarde en Jin – met die 12de Aardtak (亥, hài), gesimboliseer deur die Vark (猪, zhū).
Volgens die Chinese kalender kom so ’n verbinding elke 60 jaar voor. Die laaste Aardvarkjaar het in 1959 begin en volgens die Gregoriaanse kalender het dit geduur van 8 Februarie 1959 tot 27 Januarie 1960.
Aardvarkjare
Die volgende jare is Aardvarkjare:
Abzu
Die abzu of engur (wigskrif:, ZU.AB; Sumeries: abzu; Akkadies: , apsû) was in die Mesopotamiese mitologie  die naam van die oersee onder die onderwêreld en die aarde. Dit kon ook verwys het na die ondergrondse varswater; daar is geglo mere, fonteine, riviere en ander varswaterbronne kry hul water van die abzu.
Hermie Hendriks
Hermie Hendriks (*9 Junie 1925, Swellendam – 25 Junie 2020 ) was joernalis, redakteur van Die Transvaler en hoofbestuurder vir koerante van Perskor. Hy skryf etlike Afrikaanse spanningsromans. Die skrywer R. Hendriks is een van sy broers.
Herkoms en vroeë lewe
Hermanus Johannes (Hermie) Hendriks is op 9 Junie 1925 op Swellendam gebore as die jongste van drie broers. Sy oudste broer is die bekende skrywer R. Hendriks. Hy gaan skool en matrikuleer op sy geboortedorp, waarna hy verder studeer aan die Universiteit van Stellenbosch en ’n B.Com.-graad verwerf.
Loopbaan in die joernalistiek
Hy word joernalis en is op negentienjarige ouderdom deur dr. H.F. Verwoerd, destyds redakteur van Die Transvaler, in die redaksie in Johannesburg aangestel. Hy is dan verbonde aan verskeie koerante, waarna hy nuusredakteur en in 1982 redakteur van Die Transvaler word. Tussen-in was hy lid van die redaksie van Die Vaderland, vir ’n tyd assistent-redakteur van Die Brandwag, vryskutskrywer vir ’n jaar, kopieskrywer by ’n reklamefirma en nuusredakteur van ’n destydse Sondagkoerant. Na ’n ruk as redakteur van Die Transvaler word hy deur Perskor as senior hoofbestuurder vir koerante aangestel, ’n pos wat tot met sy aftrede in Junie 1985 beklee het. In 1970 stel die Afrikaanse Pers Boekhandel hom aan as hoof van die eerste Afrikaanse joernalisteskool.
Persoonlike lewe
Hy is getroud met Johanna Nel, oorspronklik van die Witwatersrand, en een dogter word uit die huwelik gebore. Na sy vrou se dood in Julie 1987 woon hy in ’n aftree-oord naby Wespark en werk weer in ’n tydelike hoedanigheid by die administrasie van die Perskor-koerante. Later gaan bly hy in die aftree-oord Huis Hoëveld in Johannesburg, waar hy in 2014 val en sy heup breek.
Skryfwerk
Reeds as negentienjarige student skryf hy sy eerste boek, Berg van die grafte. Daarna volg verskeie kortverhale, vervolgverhale en romans.
Romans
Goud sonder glorie het ’n goudmyndorpie in Noord-Transvaal aan die einde van die negentiende eeu as onderwerp. Die fortuinsoekers stuit vir niks om hulle deel van die rykdom te kry nie. Georganiseerde saboteurs steel goud, brand huise af, vergiftig diere en pleeg selfs moord. In hierdie omgewing is daar egter ook die begin van nuwe liefde.
In Vloek van die heilige trom kry Gerhard Barken by ’n navorser ’n trom waarop daar volgens oorlewering ’n vloek rus. Hy sit die trom in sy studeerkamer en kort daarna verongeluk hy. Die mense blameer die trom vir sy ongeluk.
Diamantveld-reeks
Hy skryf die Diamantveld reeks met swerwer-dokter Hugo de Villiers as held. Hierdie reeksspeel af op die diamantdelwerye naby Kimberley in die ou dae, kort na die ontdekking van diamante.
In Die galante rower vind Hugo de Villiers ’n sterwende prospekteerder in die veld. Hy is deur skurke aangeval en beroof van die diamante wat hy vir sy dogter, Maria, versamel het. Hugo maak ’n belofte aan die sterwende en nadat hy die ou man begrawe het, vertrek hy op die soektog na Maria en die rowers.
Sersant Fourie roep in Nooi van onheil Hugo de Villiers se hulp in om ’n ontsnapte diamantdief en moordenaar op die Klipdrifdelwery vas te trek. Daar loop Hugo hom vas in ’n vrolike jong weduwee met ’n paar geheimsinnige hoedanighede.
In Die singende rotse kry Hugo de Villiers ’n noodoproep van sy vriendin Marinda de Beer. Sy en die vriende by wie sy kuier, sowel as die diamantdelwers op die diamantplaas Vaaldraai, verkeer in ernstige gevaar.
In Haat van die Kobra loop Hugo de Villiers hom op die delwerye vas teen die Kobra, ’n rower met ’n swart masker waarop die prent van ’n dreigende kobra geskilder is. Hy het reeds verskeie mense van hul swaar verdiende geld of kosbare diamante beroof.
Elda van Eck-reeks
Hy skryf ook die Elda van Eck reeks, wat handel oor ’n vroue speurder.
Publikasies
Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:
Ingoesjetië
Die Republiek van Ingoesjetië (Russies: Респу́блика Ингуше́тия, Respoeblika Ingoesjetija; Ingoesjeties: ГӀалгӀай Мохк, Ğalğaj Moxk) is ’n republiek (’n deelgebied) van Rusland. Die hoofstad is Magas.Dit is die kleinste van die federale deelgebiede buiten die twee federale stede, Moskou en Sint Petersburg.
Dit is op 4 Junie 1992 gestig nadat die OSSR Tsjetsjnië-Ingoesjetië in twee verdeel is. Die republiek se inheemse bevolking is die Ingoesjetiërs. Die bevolking volgens die 2010-sensus is 412 529.
Die naam Ingoesjetië is afgelei van die antieke dorp Ongoesjt (in 1859 hernoem na Tarskaja en in 1944 verskuif na Noord-Ossetië) en die Georgiese uitgang -eti – saam beteken dit "(land) waar die Ingoesj woon". Ingoesjetië is een van Rusland se armste en onrustigste gebiede. Die voortslepende militêre konflik in die naburige Tsjetsjnië het van tyd tot tyd oorgespoel na Ingoesjetië, en die republiek is gedestabiliseer deur korrupsie, ’n paar opspraakwekkende misdade (insluitende ontvoering en moord op burgers deur veiligheidsmagte van die regering ), opstande teen die regering, aanvalle op soldate en offisiere, Russiese militêre onmatighede en ’n afname in menseregte.
Geografie
Ingoesjetië is aan die noordelike hange van die Kaukasusgebergte geleë. Dit grens aan die republieke Noord-Ossetië-Alanië (SW/W/NW/N) en Tsjetsjnië (NO/O/SO) en die land Georgië (S). Die hoogste piek is die Gora Shan (4451 m).
Riviere
Groot riviere sluit in:
Natuurlike hulpbronne
Die republiek is ryk aan marmer, hout, dolomiet, kalkklip, gruis, graniet, warmbronne, mineraalwater, seldsame metale olie en gas.
Arameërs
Die Arameërs (Aramees: ܐܪ̈ܡܝܐ) is 'n Semitiese etnies-godsdienstige groep inheems aan lande van die Midde-Ooste. Die meeste Arameërs praat 'n Nieu-Aramese taal, wie se ondergroepe Noordoostelike, Sentraal- en Wes-Nieu-Aramees insluit, sowel as ander tale, afhangend van die land van verblyf.
Die Arameërs; hulle het onafhanklike koninkryke gestig in dele van die Nabye Ooste, veral die hedendaagse Sirië, Libanon, Jordanië, Israel, Palestina, die noordwestelike Arabiese Skiereiland en Suidsentraal-Turkye. Dié state is teen die 9de eeu v.C. heeltemal in die Neo-Babiloniese Ryk opgeneem. In dié tydperk kon Galdeërs, Arameërs, Suteërs en inheemse Babiloniërs in ’n groot mate nie van mekaar onderskei word nie.
Aramees het die omgangstaal van die hele Nabye Ooste en Klein-Asië geword nadat dit in die middel 8ste eeu v.C. saam met Akkadies een van die twee amptelike tale van die uitgestrekte Nieu-Assiriese Ryk gemaak is uit erkenning van die hoofsaaklik Aramese bevolking in streke wat Assirië wes van die Eufraat verower het. Hierdie ryk het gestrek van Siprus en die oostelike Middelandse See-gebied in die weste tot Persië en Elam in die ooste, en van Armenië en die Kaukasus in die noorde tot Egipte en Arabië in die suide.
Die gebruik van Wes-Aramees het egter geleidelik afgeneem ten gunste van Arabies sedert die Arabies-Islamitiese verowering van die gebied en die taal is in gevaar om uit te sterf, veral weens herhaalde volksmoorde op die Arameërs, hoewel Aramese voorname en vanne steeds aangetref word onder Siriese Christene in die Levant. Baie van hulle maak steeds aanspraak op ’n Aramese erfenis en afstamming, veral in die moderne Sirië, Libanon, Suidsentraal-Turkye en Israel.
Geskiedenis
Die Arameërs het aan die einde van die Bronstydperk (1200-900 v.C.) vir seker hul verskyning gemaak. In dié tyd was daar groot verskuiwings van volke oor die Midde-Ooste, Klein-Asië, Kaukasus, Oostelike Middellandse See-gebied, Noord-Afrika, antieke Iran, antieke Griekeland en die Balkanlande.
Dié ryk het die Nabye Ooste en Klein-Asië sedert die eerste helfte van die 14de eeu v.C. oorheers, maar het vinnig begin krimp ná die dood van hul laaste groot heerser, Ashur-bel-kala, in 1056 v.C. Die Assiriese verdwyning het meegebring dat die Arameërs en ander volke in die laat 11de eeu v.C. onafhanklikheid verkry en beheer oorgeneem het van wat toe Eber-Nari (die hedendaagse Sirië) was. Die streek is van toe af Aram genoem.
Latere Bybelse bronne vertel dat Saul, Dawid en Salomo in die laat 11de tot 10de eeu v.C. geveg het teen die klein Aramese koninkryke. ’n Aramese koning se weergawe van minstens twee eeue later, die Tel Dan-stele, is in Noord-Israel ontdek en is bekend daarvoor dat dit dalk die vroegste nie-Israelitiese historiese bron buite die Bybel is wat na die Huis van Dawid verwys. In die vroeë 11de eeu v.C. het ’n groot deel van Israel volgens die boek Rigters vir agt jaar onder Aramese bewind gekom, totdat Otniël die magte onder Kusan-Risatajim, die koning van Aram-Naharaim, verslaan het.