cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adriaan van Jaarsveld
Adriaan van Jaarsveld (De Krommerivier, distrik Piketberg, 16 Mei 1745 - Kasteel die Goeie Hoop, Kaapstad, 29 Junie 1801) was 'n Boerekommandant van die Eerste Grensoorlog.
Hy is op 20 Junie 1745 gedoop in Drakenstein. In 1770 lei hy as vegskorporaal in die Nuweveld 'n geslaagde patrollie teen die San wat naby die huidige Beaufort-Wes beeste van ene Casper Scholtz gesteel het. Ses jaar later verhuis hy van die Sneeuberge na Bruintjieshoogte. In 1780, midde-in die Eerste Grensoorlog, stel die Kaapse regering hom aan as kommandant van die Oosgrens met militêre gesag oor al die grensboere. Hy bring die volgende jaar deur besliste optrede 'n einde aan die oorlog deur die Xhosas oor die Groot-Visrivier te verdryf. In 1795 heers groot ontevredenheid aan die Oosgrens weens landdros Honoratus Maynier se halfhartige optrede teen die Xhosas. Van Jaarsveld verskyn met 'n gewapende mag voor die drosdy op Graaff-Reinet en versoek Maynier om die distrik te verlaat. Die sogenaamde Republiek van Graaff-Reinet kom tot stand met Gerotz as landdros en Van Jaarsveld as president van die krygsraad. In 1796 is Van Jaarsveld een van die Boereleiers wat weier om Bresler, die nuwe landdros deur die Britse regering aangestel, te ontvang, maar hulle onderwerp hulle uiteindelik aan Britse gesag.
Op 1 Augustus 1775 het Adriaan van Jaarsveld 'n sending van 46 Vryburgers en 31 Khoe gelei wat 122 San vermoor en 21 gevange geneem het langs die Seekoeirivier. Sy kommando het voorgegee dat hulle seekoeie jag en die karkasse op die rivieroewer neergelê. Hy het gewag totdat die San die seekoeivleis versamel en het hulle toe doodgeskiet. In 1781 het hy 'n soortgelyke misleidingstaktiek teen die Xhosa gebruik. Hy het beveel dat tabak uitgeplaas moes word en terwyl die Xhosa geskarrel het om dit op te tel, het hy en sy mans hulle doodgemaak.
In 1799 word hy op Graaff-Reinet weens beweerde vervalsing van 'n skuldbewys in hegtenis geneem. Hy word egter deur Marthinus Prinsloo en 'n kommando bevry, wat lei tot die sogenaamde Van Jaarsveld-rebellie. Dit loop uit op sy en sestien ander se inhegtenisneming. Hulle word per skip na Kaapstad gebring en in die Kasteel die Goeie Hoop toegesluit. Die Hooggeregshof veroordeel hom en Prinsloo in 1800 ter dood, maar waarnemende goewerneur sir George Yonge en Francis Dundas, bevelvoerder van die Britse troepe aan die Oosgrens, vertraag die teregstelling. Van Jaarsveld sterf op 29 Junie 1801 in aanhouding.
Azoricidae
Azoricidae is 'n familie van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Bea Arthur
Bea Arthur (13 Mei 1922 – 25 April 2009) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Mame (1974) en in die televisiereekse Maude (1972) en The Golden Girls (1985).
Kuifkopsterretjie
Die Kuifkopsterretjie (Thalasseus bengalensis) is 'n redelike algemene voël en nie-broeiende besoeker aan die ooskus van Suider-Afrika, veral in die somer. Hulle is swewers na die Wes-Kaap. Die voël is 35 – 37 cm lank, 180 - 240 g groot met 'n vlerkspan van 90 – 105 cm. In Engels staan die voël bekend as die Lesser crested tern.
Amoriete
thumb|240px|[[Wigskriftablette van die Amoritiese koninkryk Mari, eerste helfte van die 2de millennium v.C.]]
Die Amoriete (Sumeries: 𒈥𒌅 MAR.TU; Akkadies: Amurrūm of Tidnum; Egipties: Amar; Hebreeus: אמורי ʼĔmōrī; Grieks: Ἀμορραῖοι) was ’n antieke Noordwes-Semitiessprekende volk van die Levant wat van die 21ste eeu v.C. tot die einde van die 17de eeu v.C. ook groot dele van Suid-Mesopotamië beset het. Hier het hulle verskeie prominente stadstate op bestaande terreine gevestig, soos Isin, Larsa en later Babilon, wat van ’n klein dorp opgebou is tot ’n onafhanklike staat en groot stad. Die term Amurru in Akkadiese en Sumeriese tekste verwys na die Amoriete, hulle hoofgod en ’n Amoritiese koninkryk.
Die Amoriete word ook in die Bybel genoem as inwoners van Kanaän, beide voor en ná die verowering van die gebied onder Josua.
Oorsprong
thumb|160px|Terracottabeeld van ’n paartjie, waarskynlik die gode [[Inanna en Dumuzi. Girsu, Amoritiese tydperk, 2000-1600 v.C. Louvre.]]
In die vroegste Sumeriese geskrifte oor die Amoriete, van die begin van omstreeks 2400 v.C. af, word die grondgebied van die Amoriete ("die -grondgebied") nie met Mesopotamië verbind nie, maar met die gebied wes van die Eufraat, insluitende Kanaän en wat teen die 3de eeu v.C. Sirië sou word en toe as die land van die Amurru bekend was.
In vroeë geskrifte van Sumer, die Akkadiese Ryk en Assirië klink hulle soos ’n onbeskaafde, nomadiese volk. Die etniese terme  ("Westerlinge"), Amurru (moontlik afgelei van aburru, "weiveld") en Amor is vir hulle gebruik in onderskeidelik Akkadies, Sumeries en Egipties. Van die 21ste eeu v.C. af, moontlik vanweë ’n groot droogte vanaf omstreeks 2200 v.C., het Amoritiese stamme Suid-Mesopotamië op ’n groot skaal binnegedring. Hulle is een van die redes vir die val van die Derde Dinastie van Ur. Amoritiese dinastieë het nie net lang bestaande stadstate soos Isin, Larsa, Eshnunna en Kisj oorgeneem nie, maar ook gevestigde nuwe state, waarvan die bekendste een Babilon was.
Bekende Amoriete het van 1800-1750 v.C. af in ’n dialek van Akkadies geskryf op tablette wat by Mari gevind is. Omdat die taal Noordwes-Semitiese vorme, woorde en konstruksies toon, is Amorities ’n Noordwes-Semitiese taal, en moontlik een van die Kanaänitiese tale. Die hoofbron vir die uiters beperkte kennis oor Amorities is die on-Akkadiese eiename in tekste. Akkadies behoort tot die Oos-Semitiese tale.
Geskiedenis
thumb|220px|links|Artefakte uit die Amoritiese koninkryk Mari, eerste helfte van die 2de millennium v.C. In die vroegste Sumeriese tekste was die hele grondgebied wes van die Eufraat, insluitende die moderne Levant, bekend as "die land van die (Amoriete)". In een word beskryf hoe dié volk in Sumer en Akkad so toegeneem het dat ’n muur om Uruk gebou moes word om dit te beskerm.
Ook in die Oos-Semitiessprekende Ebla is die Amoriete in 2500 v.C. enkele kere genoem: Uit die oogpunt van die Eblaïete was die Amoriete ’n landelike groep wat in die smal bekken van die Middel- en Bo-Eufraat in Noord-Sirië gewoon het. Vir die Akkadiese konings van Sentraal-Mesopotamië was een van die "vier hoeke" om Akkad – die ander drie was Subartu/Assirië, Sumer en Elam. Naram-Sin van Akkad het vertel van suksesvolle veldtogte teen hulle in Noord-Sirië omstreeks 2240 v.C. en sy opvolger, Shar-Kali-Sharri, het dieselfde gedoen.
Teen die einde van die Derde Dinastie van Ur het die immigrerende Amoriete so ’n mag geword dat konings soos Shu-Sin verplig was om ’n muur van 270 km van die Tigris tot die Eufraat te bou om hulle uit te hou. Dit lyk of die Amoriete nomadiese stamme was wat weivelde vir hulle troppe beset het. Van die Akkadiese tekste uit dié tyd praat afhalerig van die Amoriete en skimp daarop dat die Akkadies- en Sumeriessprekendes van Mesopotamië hulle nomadiese en primitiewe lewenswyse met afkeer en weersin bejeën het:
"Die, wat geen graan ken nie... Die, wat geen huis of dorp het nie, die gomtorre van die berge... Die , wat truffels opgrawe... wat nie sy knie buig (om grond te bewerk) nie, wat rou vleis eet, wat in sy leeftyd geen huis besit nie, wat nie ná sy dood begrawe word nie[.]"
Terwyl die gesentraliseerde struktuur van die Derde Dinastie stadigaan ingegee het, het die streke daarin soos Assirië in die noorde en die stadstate in die suide soos Isin, Larsa en Eshnunna hulle vorige onafhanklikheid teruggeëis. Die gebiede in Suid-Mesopotamië met Amoriete was geen uitsondering nie. Op ander plekke het die leërs van Elam, in Suid-Iran, die ryk aangeval, verswak en dit kwesbaar gemaak.
thumb|130px|Een van die [[Ramses III-gevangeneteëls, wat volgens sommige geleerdes ’n Amoriet is.]] Baie Amoritiese stamhoofde in Suid-Mesopotamië het op ’n aggressiewe manier die val van die ryk uitgebuit en mag vir hulleself opgeëis. Daar was nie ’n Amoritiese inval as sulks in Suid-Mesopotamië nie, maar hulle het op baie plekke die mag oorgeneem, veral tydens die bewind van die laaste Neo-Sumeriese koning, Ibbi-Sin. Leiers met Amoritiese name het op verskeie plekke magsposisies ingeneem en Akkadiese leiers verslaan, insluitende in Isin, Eshnunna en Larsa. Die klein dorp Babilon, wat beide polities en militêr onbelangrik was, is in 1894 v.C. onder Sumu-abum opgehef tot die status van ’n klein onafhanklike stadstaat.
Die Elamiete het Ur eindelik omstreeks 2004 v.C. verower. ’n Tyd later het die Ou Assiriese Ryk (omstreeks 2050-1750 v.C.) die magtigste entiteit in Mesopotamië geword, net voor die opkoms van die Amoritiese koning Hammurabi van Babilon. Selfs Assirië se troon is egter eindelik in 1809 v.C. oorgeneem deur ’n Amoriet: Die laaste twee konings van die Ou Assiriese Ryk, Shamshi-Adad I en Ishme-Dagan, was Amoriete.
Val van die Amoriete
Die Amoritiese tydperk het in Noord-Mesopotamië geëindig met die verowering en verdrywing van die Amoriete en Amoritiesoorheerste Babiloniërs uit Assirië tussen 1740 en 1735 v.C. deur Puzur-Sin en Adasi, en in die verre suide omstreeks 1730 v.C. deur die Seeland-dinastie. Die Amoriete het bly vasklou aan ’n weer eens klein en swak Babilon, tot met die Hetitiese verowering van Babilon (omstreeks 1595 v.C.). Dit het ’n einde gebring aan die Amoritiese teenwoordigheid en nuwe etniese groepe ingebring na Suid-Mesopotamië, veral die Kassiete. Van die 15de eeu v.C. af word die term Amurru gewoonlik gebruik vir die streek noord van Kanaän tot so ver as Kadesj in Noord-Sirië.
Ná hulle verdrywing uit Mesopotamië het die Amoriete van Sirië blykbaar onder die mag van eers die Hetiete en, van die 14de eeu v.C. af, die Middel-Assiriese Ryk (1365-1050) gekom. Dit lyk of hulle tydens die verval van die laat Bronstydperk óf verdring is óf opgeneem is in ’n nuwe vlaag halfnomadiese Wes-Semitiessprekende volke, wat saam as die Ahlamu bekend is. Die Arameërs het die prominantse groep van die Ahlamu geword, en van omstreeks 1200 v.C. af het die Amoriete van die geskiedkundige toneel verdwyn.
Bybelse Amoriete
thumb|200px|Verwoesting van die leër van die Amoriete, deur Gustave Doré.
Die term "Amoriete" word in die Bybel gebruik om te verwys na sekere bergbewoners wat die land Kanaän bewoon het en in die boek Genesis beskryf word as afstammelinge van Kanaän, die seun van Gam (Gen. 10:16-20). Hulle word as ’n magtige volk beskryf wat "hoog soos seders, sterk soos eike" is (Amos 2:9) wat die grondgebied oos en wes van die Jordaan beset het. Die vers in Amos het tot gevolg dat sekere geleerdes soos Orville J. Nave, wat die Nave's Topical Bible geskryf het, na die Amoriete as "reuse" verwys.
In Deuteronomium word van die Amoritiese koning Og gesê net hy het "destyds nog van die Refaïete oorgebly" (Deut 3:11). Dit lyk of die terme "Amoriet" en "Kanaäniet" afwisselend gebruik word, met laasgenoemde ’n algemener term en eersgenoemde ’n spesifieke komponent onder die Kanaäniete wat die gebied bewoon het.
Dit lyk of die Bybelse Amoriete aanvanklik in die streek gewoon het wat strek van hoogtes wes van die Dooie See (Gen. 14:7, 2 Kron. 20:2) tot by Hebron (Gen. 13:8), insluitende Gilead en Basan (Deut. 3:10), "met insluiting van die oostekant van die Jordaanvallei" (Deut. 4:49), die land van die "twee Amoritiese konings", Sihon en Og (Deut. 31:4). Dit lyk of die Amoriete verbind is met die Jerusalem-streek. Die suidelike hange van die berge van Judea word genoem die "Bergwêreld van die Amoriete" (Deut. 1:7, 19, 20).
Die boek Josua vertel van die vyf konings van die Amoriete wat deur Josua verslaan is (Jos. 10:5-10). Daarna het Josua nog Amoritiese konings verslaan by die Meromwaters (Jos. 11:1-8). Daar word genoem dat daar in die dae van Samuel vrede was tussen hulle en die Israeliete (1 Sam. 7:14).
Eckernförder SV
Eckernförder SV  is 'n sokkerklub uit Eckernförde in die deelstaat Sleeswyk-Holstein in Duitsland. Die klub is tans 'n suiwer sokkerklub, maar dit het voorheen verskeie ander afdelings gehad wat deur die jare vir verskillende redes ontbind het waarvan die laaste die tafeltennisafdeling in 2007.
Die klub is op 2 Mei 1923 gestig as opvolger vir die sokkerklub Harmonia Eckernförde (gestig in 1919) en die sokkerafdeling van Eckernförder Männer-Turn-Vereins, wat terselfdertyd ontbind het.
Die klub het sy beste jare tydens en net na die Tweede Wêreldoorlog gehad, aangesien daar 'n groot Duitse torpedolaboratorium in Eckernförde opgerig is wat 'n toestroming van potensiële spelers tot gevolg gehad het. Teen die einde van die oorlog was daar 'n toestroming van vlugtelinge uit Oos-Pruise na Eckernförde en is die klub versterk met minstens vier spelers wat vroeër vir die Oos-Pruisiese kampioen VfB Königsberg uitgedraf het. Die klub het in 1948 onsuksesvol aan die uitspeelwedstryde om promosie na die Oberliga Noord op die hoogste vlak deelgeneem. Hierna het die klub geleidelik 'n laer profiel begin handhaaf.
Agapant
Die spesie is endemies in Suid-Afrika en kom in die KwaZulu-Natal, die Oos-Kaap en die Wes-Kaap voor. Die plant is in verskeie lande bekend gestel, onder andere ook St. Helena.
Langvin-vlermuisvis
Die Langvin-vlermuisvis (Platax teira) is 'n vis wat voorkom in die Indiese-Pasifiese area, die Rooisee en aan die ooskus van Afrika van Oman tot by Knysna. In Engels staan die vis bekend as die Longfin batfish.
Baikalospongia
Baikalospongia is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Langvin-vlermuisvis
Habitat
Die vis leef in riwwe en wrakke tot op dieptes van 70 m. Hulle kan alleen swem of in groot groep voorkom. Hulle vreet soöplankton, alge en bodem-skaaldiere. Die onvolwasse visse leef naby die kus in beskermde riwwe.
Bep du Toit
Bep du Toit (gebore op 27 Maart 1937 in Zwartsluis) is 'n Afrikaanse skrywer van jeugverhale en liefdesromans. Sy het as skrywer oor 'n tydperk van 30 jaar onder andere 21 romans en 14 kortverhale, wat in verskeie tydskrifte gepubliseer is, geskryf.
Lewe in Suid-Afrika
In 1954 werk sy as kinderoppasser by ’n lid van die Nederlandse Ambassade, waarna sy ’n pos aanvaar as hulponderwyseres by die Goede Hoop Kleuterskool in Pretoria. Intussen neem sy aandklasse by die Tegniese Kollege en behaal die Matrieksertifikaat in 1958. In 1962 behaal sy aan die Universiteit van Pretoria ’n Diploma in Kleuteropvoeding (cum laude). Die Goede Hoop Kleuterskool was in ’n arm buurt geleë en sy gaan hiervandaan na die Oostelike Voorstede Kleuterskool, wat kinders uit ’n meer gegoede buurt bedien het. Later aanvaar sy ’n pos by die Tinktinkie Kleuterskool, waar onder andere kinders uit die Andries Hendrik Potgieter Tehuis skoolgaan.
Persoonlike lewe
Sy is in 1965 getroud met die kunsskilder Dan du Toit en hulle het vier seuns, wat binne ses jaar van mekaar gebore is. Na haar troue hou sy dus op met werk en maak die kinders groot. In 1992 behaal sy aan die Universiteit van Suid-Afrika ’n B.A.-graad met hoofvakke Afrikaans-Nederlands en Literatuurwetenskap. In 1998 dien sy as medekeurder vir die ATKV-romanwedstryd. Sy is sekretaris van ATKV-Centurion se leeskring en lewer gereeld boekbesprekings, terwyl sy op maatskaplike terrein lid is van die Nederduits Hervormde Kerk se Sustersvereniging, wat veral diens lewer in bejaarde sorg. Sy is ook lid van die redaksie van die vroulike kerkblad Konteks.
Skryfwerk vir kinders en die jeug
Haar skrywersloopbaan begin deur die stories wat sy vir die kinders in die kleuterskool en ook haar eie kinders vertel het, neer te skryf. Hierdie stories stuur sy vir die Siembamba program van die Afrikaanse Diens van die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK), wat oor die jare verskeie hiervan uitsaai.
’n Verhaal vir jong kinders, Die geheim van die posbus verskyn in 1980 en die Engelse vertaling, The secret of the letterbox word in die Kaapse Kleurlingskole as leesboek gebruik.
Hierna volg die jeugverhaal ’n Lang pad huis toe, wat in 1984 op die kortlys is vir HAUM-Literêr se prys vir jeugliteratuur. Ook hierdie boek word in skole voorgeskryf. Die verhaal speel af in 1899. Die veertienjarige Sean Basson van Iers-Franse afkoms is in die Kaap en alleen op die wêreld. Hy weet nie of hy hoort by die mense wat saam met hom in die land woon en of hy hoort by die Britse soldate wat die land instroom en die taal van sy oorlede moeder praat nie. Sean se soektog na ’n eie identiteit neem hom na die Noorde en teen die agtergrond van oorlogsgewoel en ontberinge groei daar mettertyd in hom ’n sterk bewussyn van lotsverbondenheid.
Kortverhale
Voor 1994 lewer sy ook verskeie bydraes vir die SAUK se Vrouerubriek program. Sy begin ook met die skryf van kortverhale wat sy in tydskrifte soos Die Brandwag, Huisgenoot, Sarie, Taalgenoot, Pronk en Huisvrou publiseer. Die kortverhaal Ontwaking verower ’n eerste prys in die kortverhaalwedstryd wat deur die Stadsraad van Verwoerdburg in samewerking met Huisgenoot uitgeskryf is. Sy lewer ook bydraes vir De Kat en Christelike Vrou, die tydskrif van die NH Kerk.
Romans
Sy skryf vanaf die laat negentigerjare verhale vir volwassenes. In ’n Gasvrou vir Verkuylspan (1998) is Linda moeg vir die gejaagde stadslewe en aanvaar ’n betrekking op ’n skilderagtige gasteplaas. Dinge is daar egter heel anders as wat sy haar voorgestel het.
Die verhaal van Johanna Brandt (1999) is gebaseer op die ware verhaal van die bekende vrou wat in visioene ’n boodskap van God vir haar volk ontvang het. In haar veelbewoë lewe het die meetsnoere nie altyd op lieflike plekke geval nie. Die Anglo-Boereoorlog en haar deelname daaraan is nou verweef met haar en Lou Brandt se besondere liefdesverhaal. Tydens die Anglo-Boereoorlog het sy haar ma gehelp om Boere-spioene in en uit Pretoria te kry.
Liefde en ’n bietjie groente (2000) is Tulle van As se verhaal. Vir haar bestaan haar kinderjare nie, want sy onthou net flarde terugflitse en niemand wil daaroor praat nie. Sy verloor boonop haar werk en al wat sy nog nodig gehad het, was om onverwags in die kluis toegesluit te word. Gelukkig is sy nie alleen nie.
Christien Joubert betrap in Liefde gee ’n tweede kans (2003) haar verlamde sussie en haar verloofde in ’n vurige omhelsing. Sy besluit om ’n nuwe lewe in Kaapstad te begin en raak betrokke by haar nuwe buurman, dr. Sias Malan, wat ook nog rou is oor die verlies van sy vrou. Stadigaan besef hulle dat die liefde mens tog soms ’n tweede kans gee.
Maryna het in ’n Man soos Hanno (2003) saam met Hanno grootgeword en almal het aanvaar hulle sal eendag trou. Haar wewenaarpa trou weer en dit is die ideale tyd vir Hanno en Maryna om af te haak. Die vanselfsprekendheid van haar lewe begin Maryna egter nou beklem.
Olivia Verwey voel in Ek is Olivia (2004) nooit regtig tuis in haar eie familie nie, behalwe by tant Hannah, haar pleegma. Selfs haar verloofde, Wynand, probeer haar lewe beheer. Toe ontmoet sy vir Theo, wat vir haar sê sy moet haarself wees.
In Roep van die houtkapper (2004) draai Mignon se lewe om haar viool en haar droom om lid van ’n orkes te word. Braam van Rensburg, die nuwe huurder van die stoepkamer in hulle kommune, daag egter op.
Leila is die Reënboogmeisie (2005) van die titel van die boek. Sy hou haar nuwe buurman al ’n paar dae lank dop en sien dat hy ’n man is wat van roetine hou, die tipe saam met wie sy dit nie sal uithou nie. Barend, die buurman, is intussen verveeld en onvergenoeg met die eenselwigheid van elke dag. Leila maak hom wakker, verander die vaalheid in ’n reënboog en leer hom om sy droom te volg.
Die oop pad (2007) is Vera de Lange se verhaal. Sy is vyf en veertig, haar man is vyf jaar tevore dood en sy werk as vryskut om die pot aan die kook te hou. Haar lewe draai om haar kinders. Dan moet sy ’n onderhoud voer met doktor Simon Verster, die ryk en gesiene sakeman en boonop ’n wewenaar. Vera wil nie ’n vriendskap met ’n man oorweeg nie, want haar kinders het haar nodig, maar miskien moet sy vir ’n verandering aan haarself ook dink.
In Kinkels van die hart (2008) staan Erina heel inskiklik haar kamer aan Lukas uit Skotland af. Toe sy onuitstaanbare verloofde egter ook haar opwagting maak, is die gort gaar. Sy kan nie glo dat ’n man soos Lukas toelaat dat ’n vrou hom so behandel nie.
Anja behoort in Met ’n knippie sout (2008) dolgelukkig te wees. Sy staan op troue met Richard wat ’n ware heer is en uit een van die beste en rykste Britse families kom. Haar ouers het ook spesiaal Engeland toe gekom vir die troue. Anja besef egter dat sy nie kans sien vir ’n lewe saam met Richard en sy snobistiese ouers wat van haar iemand anders wil maak as wat sy is nie. Sy vlug dus sodat sy op haar eie voete kan staan. Miskien kan Wessel haar daarmee help.
Hannie Joubert droom in Ridder op ’n Vosperd (2008) al van kleintyd af om ’n verpleegster te word, maar haar pa staan vierkant in haar pad. Die groot maar sagmoedige Matthys se bouperseel is egter langs die hospitaal en Hannie loop onvermydelik dikwels in hom vas.
In Die nuwe Amelia (2010) was Amelia tevrede met haar mank voet. Henning Pelser, die bergklimmer en ’n ortopedis met sy goudvis, kom versteur egter haar vrede.
Eerbewyse
In 2009 ontvang sy 'n ATKV-toekenning vir Afrikaanse Taal en Kultuurbevordering.
Publikasies
Werke wat uit haar pen verskyn sluit in:
Merkaptaan
'n Merkaptaan is 'n organiese verbinding met die funksionele groep R-, waar R 'n alkiel of 'n ander organiese komponent voorstel. Die Engelse term "Mercaptan" (mərˈkæptæn) is in 1832 deur William Christopher Zeise bekendgestel en is afgelei van die Latynse mercurium captāns (in Engels: "capturing mercury"), of "vaslegging van kwik", omdat die tiolaatgroep (RS−) baie sterk bind met kwikverbindings.
Theo James
Theo James (gebore 16 Desember 1984) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Divergent (2014), Insurgent (2015), Allegiant (2016), en How It Ends (2018).
Merkaptaan
Dit word ook 'n tiol genoem, what 'n kombinasie van "tio-" (wat van Grieks θεῖον (teion) afkomstig is en "swael" beteken) en "alkohol". Die –SH funksionele groep self word óf 'n tiolgroep óf 'n sulfhidrielgroep genoem. Baie merkaptane het sterk reuke soos die van knoffel of vrot eiers. Merkaptane word as reukmiddels gebruik om 'n aardgaslekkasie (die gas in suiwer vorm is reukloos) op te spoor, en die "reuk van aardgas" is te danke aan die reuk van die merkaptaan wat as reukmiddel gebruik word.
Kookpunte en oplosbaarheid
Merkaptane toon min assosiasie deur waterstofbinding, beide met watermolekules en onder mekaar. Hulle het dus laer kookpunte en is minder oplosbaar in water en ander polêre oplosmiddels as alkohole met 'n soortgelyke molekulêre gewig. Om hierdie rede het tiole en ooreenstemmende tioeter funksionele groepisomere ook soortgelyke oplosbaarheidseienskappe en kookpunte, terwyl dieselfde nie waar is van alkohole en hul ooreenstemmende isomeriese eters nie.
Verbindings
Die S-H-binding in merkaptane is swak in vergelyking met die O-H-binding in alkohole. Vir CH3X−H is die bindingsentalpieë 365,07 ± 2,1 kcal/mol vir X=S en 440,2 ± 3,0 kcal/mol vir X=O.
Suur
Merkaptane kan maklik gedeprotoneer word. In vergelyke met die alkohole is merkaptane meer suur. Die gekonjugeerde basis van 'n tiol (of merkaptaan) word 'n tiolaat (of merkaptanaat) genoem. Butaantiol het 'n pKa van 10,5 teenoor 15 vir butanol. Tiofenol het 'n pKa van 6, teenoor 10 vir fenol. 'n Hoogs suur tiol is pentafluorotiofenol (C6F5SH) met 'n pKa van 2,68. Dus kan tiolate uit tiols verkry word deur behandeling met alkalimetaalhidroksiede.
2016 Curriebekerkwalifisering
Die 2016 Curriebekerkwalifiseringstoernooi is ’n rugbykompetisie wat in 2016 tussen provinsiale spanne in Suid-Afrika beslis word om te bepaal welke spanne in die 2016 Curriebeker sal speel. Die toernooi word tussen vyftien spanne gespeel tussen April en Julie. Nege van hierdie spanne sal aan die Premierafdeling deelneem terwyl die oorblywende ses om die Eerste Divisie-titel sal meeding.
Kompetisiereëls
Elke span in die kompetisie sal een wedstryd teen elk van die ander spanne speel in of ’n tuis- of ’n wegwedstryd. Spanne kry vier punte vir ’n oorwinning en twee punte vir ’n gelykopuitslag. Bonuspunte word toegeken indien ’n span vier of meer drieë in ’n wedstryd druk en ook vir die span indien die marge sewe of minder punte is. Spanne sal op ’n punteleër georden word volgens ligapunte en dan punteverskil.
Die ses hoofspanne wat by Superrugbykonsessies betrokke is – Blou Bulle, OP Kings, Vrystaat XV, Leeus XV, Haaie XV en Westelike Provinsie – sal outomaties vir die Premierafdeling kwalifiseer, saam met die drie spanne wat hoogste op die punteleer lê wat nie aan ’n konsessie verbonde is nie. Die oorblywende ses spanne sal in die Curriebeker Eerste Divisie speel. Punte sal nie van die kwalifiseringsfase na die ander toernooie oorgedra word nie.
Spanne
Die volgende spanne neem deel:
Week 16
<!--
Spelerstatistieke
-->
Lys van kruisings oor die Oranjerivier
Kruisings
{| class="wikitable" !Kruising !Dra !Ligging !Koördinate ! colspan="4" |
Lesotho
! colspan="4" |
Noord-Kaap – Vrystaatgrens, Suid-Afrika
! colspan="4" |
Noord-Kaap, Suid-Afrika
! colspan="4" |
Hoog Kana
Hoog Kana is ’n nedersetting in die munisipaliteit Buren in die provinsie Gelderland in Nederland.
Mickey Simpson
Mickey Simpson (3 Desember 1913 – 23 September 1985) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent Giant (1956) en in die televisiereekse Adventures of Superman (1952), Tales of Wells Fargo (1957), en Captain David Grief (1957).
Cannes-rolprentfees 1995
Die 48ste jaarlikse Cannes-rolprentfees is van 17-28 Mei 1995 gehou. Die Franse aktrise, sangeres en regisseur Jeanne Moreau was die voorsitter van die jurie en die Franse aktrise en model Carole Bouquet het die opening- en die afsluitingseremonie aangebied. Altesaam 60 rolprente en kortfilms is vir mededinging gekies.
Die Joego-Slawiese rolprent Underground van die regisseur Emir Kusturica het die Palme d'Or gewen. Die fees is geopen met Jean-Pierre Jeunet se The City of Lost Children en afgesluit met The Quick and the Dead van Sam Raimi.
Metaantiol
Metaantiol of (metiel)merkaptaan is die eenvoudigste organiese verbinding met 'n tiol-groep. Dit het die formule. Dit word vanweë sy stank in klein hoeveelhede aan aardgas bygevoeg om mense te waarsku indien daar 'n gaslek is.
Giftigheid
Dit is nogtans 'n giftige stof wat die respirasie in mitochondrieë kan blokkeer deur die ensiem sitochroom-C-oksidase te beskadig. Inaseming lei tot vinnige opname.
Geochemie
Daar is bakterieë wat dit in mariene sedimente vervaardig. In sedimente by die eiland Texel word dit byvoorbeeld veral in die vroeë somer op dieptes van 3-4 cm in konsentrasies van ongeveer 30 nmol/cm3 aangetref.
Russ Columbo
Russ Columbo (14 Januarie 1908 – 2 September 1934) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Broadway Thru a Keyhole (1933), Wake Up and Dream (1934), Raging Bull (1980), en Magic in the Moonlight (2014).
Melba Moore
Melba Moore (gebore 29 Oktober 1945) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Hair (1979) en All Dogs Go to Heaven (1989), en in die televisiereeks Falcon Crest (1981).
Nina Arvesen
Nina Arvesen (gebore 16 Mei 1961) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Dragnet (1987) en Maniac Cop (1988), en in die televisiereekse The Young and the Restless (1973) en The Bold and the Beautiful (1987).
Gelderland (skip)
Die Gelderland was 'n Hollandse kruiser wat deur koningin Wilhelmina van Nederland tydens die Tweede Vryheidsoorlog na Lourenço Marques gestuur is om president Paul Kruger en sy geselskap na Europa te neem. Dié kruiser was indertyd in die Indiese Oseaan en Brittanje was nie gekant daarteen dat hy Kruger aan boord neem nie. Met koningin Victoria se toestemming het koningin Wilhelmina gereël dat die Gelderland steenkool inneem by Delagoabaai en pres. Kruger en sy geselskap oplaai. Wilhelmina was diep ontsteld oor die uitgerekte oorlog, want baie van haar landgenote was betrokke en boonop was sy en die Boere van dieselfde afkoms. Tog wou sy streng neutraal wees in 'n Europa wat destyds grotendeels anti-Brits was en haar uitstekende betrekkings met Engeland handhaaf. Daarom sou Kruger ook nie deur Britse waters geneem word nie, maar aan wal gaan in Frankryk.
Die Gelderland het Delagoabaai op 12 Oktober 1900 binnegestoom onder bevel van baron Sweerts de Landas. 'n Week later, op 19 Oktober, het Kruger en geselskap aan boord gegaan. Toevallig was daar terselfdertyd 'n koninklike saluut van Britse en Portugese skepe ter viering van koningin Wilhelmina se huwelik, wat pas aangekondig is.
Barbertonse madeliefie
Die Barbertonse madeliefie of Rooigousblom (Gerbera jamesonii) is 'n meerjarige blomplant wat mooi madeliefieblomme aan lang stele voortbring. Die blomme kan verskillende kleure wees. Die plant groei taamlik vinnig en verkies vol son en matige water. Die blomtyd is tussen September en November. Die plant kom in Gauteng, Limpopo en Mpumalanga voor asook Eswatini.
Baikalospongia bacillifera
Baikalospongia bacillifera is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Baikalospongia en tot die familie Lubomirskiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1880 deur Dybowsky.
Molinos de Duero
Molinos de Duero is 'n munisipaliteit in die provinsie Soria in die Spaanse outonome gebied Kastilië en León.
President van Duitsland
Die president van Duitsland, amptelik die federale president van die Bondsrepubliek Duitsland (Duits: Bundespräsident der Bundesrepublik Deutschland), is die staatshoof van Duitsland.
Onder die grondwet van 1949 (Basiese wet) het Duitsland 'n parlementêre regeringstelsel waarin die kanselier (soortgelyk aan 'n premier of minister-president in ander parlementêre demokrasieë) die regeringshoof is. Die president het verreikende seremoniële verpligtinge, maar ook die reg en plig om polities op te tree. Hy kan rigting gee aan algemene politieke en samelewingsdebatte en het 'n paar belangrike 'reserwebevoegdhede' in geval van politieke onstabiliteit (soos die bepalings van artikel 81 van die basiese wet). Die president het ook die voorreg om namens die federasie kwytskelding te verleen. Die Duitse presidente, wat tot twee opeenvolgende termyn van vyf jaar verkies kan word, het 'n wye diskresie oor hoe hulle hul amptelike pligte uitoefen.
Kragtens artikel 59, lid 1, van die basiswet (Duitse grondwet), verteenwoordig die president die Bondsrepubliek Duitsland in sake van internasionale reg, sluit hy verdrae met buitelandse state namens hom en akkrediteer hy diplomate. Verder moet alle federale wette deur die president onderteken word voordat dit in werking kan tree, maar hulle sal gewoonlik slegs 'n wet teenstaan as hulle glo dat dit die grondwet oortree.
Die president verteenwoordig deur sy optrede en openbare optredes die staat self, die bestaan, legitimiteit en eenheid daarvan. Die president geniet 'n hoër posisie by amptelike funksies as die kanselier, aangesien hy die eintlike staatshoof is. Die president se rol is integrerend en sluit die beheerfunksie van die handhawing van die wet en die grondwet in. Dit is 'n kwessie van politieke tradisie - nie wettige beperkings nie - dat die president nie gereeld kommentaar lewer op kwessies in die nuus nie, veral as daar 'n kontroversie tussen die politieke partye is. Hierdie afstand van die daaglikse politiek en daaglikse regeringsaangeleenthede stel die president in staat om 'n bron van toeligting te wees, om openbare debat te beïnvloed, kritiek te lewer, opsies te bied en voorstelle te maak. Om hierdie mag uit te oefen, tree hulle tradisioneel bo party-politiek op.
Die 12de en huidige amptenaar is Frank-Walter Steinmeier wat op 12 Februarie 2017 verkies is en op 19 Maart 2017 met sy eerste termyn van vyf jaar begin het.
Oranje-Vrystaat
Die Oranje-Vrystaat (OVS) was 'n onafhanklike staat in Suidelike-Afrika gedurende die tweede helfte van die negentiende eeu, en het later 'n provinsie geword van die hedendaagse Suid-Afrika. Dit was die geskiedkundige voorloper van die huidige Vrystaatprovinsie. Dit is geleë tussen die Oranje- en Vaalrivier, en is gestig as 'n Vrye staat deur die Afrikaner Boere, nadat hulle die Britse beheerde Kaapkolonie gedurende die Groot Trek verlaat het. Die Vrystaat is geannekseer deur Brittanje in 1848, en op 17 Februarie 1854 het Brittanje die onafhanklikheid van die Oranje Vrystaat erken. Op 23 Februarie 1854 het die Oranje-Vrystaat amptelik onafhanklikheid verkry by die ondertekening van die Konvensie van Bloemfontein. Die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal), 'n susterstaat van die Boere, het ongeveer op dieselfde tyd onafhanklikheid verkry.
Die Oranje Vrystaat het as 'n politieke en ekonomiese suksesvolle staat ontwikkel, maar desnieteenstaande het dit voortdurende konflik met Brittanje ervaar, totdat dit uiteindelik amptelik gedurende die Tweede Vryheidsoorlog deur Brittanje geannekseer was as die Oranjerivierkolonie in 1900. Dit het by die Unie van Suid-Afrika aangesluit in 1910. Die Republiek se naam het gedeeltelik ontstaan vanuit die naam van die Oranjerivier, net soos die Republiek van Transvaal sy naam vanuit die Vaalrivier verkry het. Beide name is deur die Boere ter ere van die Hollandse Monarg, die Huis van Oranje-Nassau, gegee.
Vlag
Die nasionale vlag van die Oranje Vrystaat is in 1856 aangeneem. Die OVS se nasionale vlag het bestaan uit oranje en wit horisontale strepe wat mekaar afwissel (3 oranje en 4 wit met die wit strepe aan die buitekant), met 'n weergawe van die Hollandse vlag (oorspronklik gebruik by Graaff-Reinet en Swellendam in 1795) in die een kwart. Die vlag is ontwerp deur die Nederlandse koning Willem III na 'n versoek van die bevolking van die Oranje Vrystaat. Die voormalige nasionale Vlag van Suid-Afrika (vanaf 1927 tot 1994) het die vlag van die OVS wat vertikaal hang, ingesluit in die sentrale wit baan van die vlag.
Posseëls
Die Republiek het verskeie posseëls uitgereik gedurende sy bestaan, van 1868 tot 1897. Die ontwerp wat gebruik is, was 'n lemoenboom met die inskrywing “Oranje Vrij Staat” in die kantlyn. Die seëls is gedruk deur De La Rue en Kie, en is in denominasies vanaf een pennie tot vyf sjiellings, in verskeie kleure uitgereik. Sporadiese tekorte het gelei tot die herdruk van seëls in 1877, 1881, 1882, 1888, 1890, 1892, 1896 en 1897. Die seëls van die Republiek is steeds geredelik bekombaar, maar sommige van die herdrukte seëls is skaars en verhandel vir ongeveer VS$200. Verskillende foute is gedurende die herdrukproses begaan en sommige van hierdie foutiewe seëls kan vandag hoë pryse behaal.
Amptelike taal
In die Oranje-Vrystaat is in 1854 'n ordonnansie aanvaar waarin bepaal was dat "de Nederduitsche of Hollandsche taal als de wettige hoofdtaal van den Oranjevrijstaat" sou geld. Die aanhef van hierdie wet het as volg gelui: "Nademaal het gemak en de geregeldheid der publieke bezigheid vereischen; dat in alle Geregtshoven en Kantoren en dezen Staat eene officieele taal bepaald - en vastgesteld worde; en aangezien de groote meerderheid der bewoners van dit land van Hollandsche afkomst en weinig met andere talen bekend is, en dat het dus ongelegen zou zijn dat eenige andere dan de Hollandsche taal in regterlijke verrigtingen, zoowel als in de civiele dienst gebezigd zou worden".
Nademaal dit alles, sou Hollands vanaf 1 Junie 1854 "de hoofdtaal" in alle geregshowe, en staatskantore van die staat wees, en alle dagvaardings, vonnisse, uitsprake, orders, lasskrifte, instruksies, ordonnansies, proklamasies, ensovoorts sou in die Hollandse taal uitgevaardig en gepubliseer moes word, en sou alle briewe, notules of ander skriftelike kommunikasie, van 'n Hollandse vertaling vergesel moes wees, indien dit in 'n ander taal opgestel was. Die Nedelandstalige "Volkslied van den Oranjevrijstaat" was vanaf 1854 tot en met 1902 amptelik in gebruik.
Eiland
'n Eiland is enige stuk land, kleiner as 'n kontinent, maar groter as 'n rots wat heeltemal deur water omring word. Alhoewel meeste eilande natuurlike eilande is, kry mens ook mensgemaakte eilande. Die grootste eiland ter wêreld is Groenland.
Sommige eilande het hulle eie lande. Voorbeelde hiervan is Kuba, Ysland en Madagaskar. Ander eilande het meer as een land daarop, soos Borneo en Hispaniola. Daar is ook verskeie onbewoonde en onherbergsame eilande.
Agtergrond
'n Eiland kan gesien word as 'n grondgebied wat aan alle kante deur water omring is, maar kleiner as 'n kontinent en groter as 'n rots of 'n sandbank.
In teenstelling met 'n vasteland is die invloed van die see steeds merkbaar in die middel van 'n eiland. Dit word algemeen aanvaar dat Groenland (met 'n oppervlakte van 2 166 086 km²) die grootste eiland ter wêreld is. Australië word as 'n kontinent gesien. As Australië as 'n eiland gesien word, sou dit die grootste eiland ter wêreld wees met 'n oppervlakte van 7 686 850 km².
Eilande kan vorm uit vulkaniese aktiwiteit, sedimentasie en biologiese aktiwiteite, soos koraalgroei.
In dinamiese omgewings soos die Waddesee ontstaan eilande gereeld (as gevolg van sedimentasie) en verdwyn (as gevolg van erosie).
'n Eiland kan so genoem word as minstens 160 hektaar grond droog bly teen 'n gemiddelde watervlak in die Noordsee. Sedert 2003 is die voormalige sandbanke Kachelotplate (Duits) en Noorderhaaks (Nederlands, ook genoem Razende Bol) albei 'n Waddeneiland.
Tipes eilande
Gebaseer op hul relatiewe ligging ten opsigte van kontinente word eilande in kontinentale en oseaniese eilande verdeel.
'n Gety-eiland is 'n eiland wat met laagwater oor land toeganklik is en met hoogwater deur water omring word, soos St Michael's Mount in Engeland en Mont-Saint-Michel in Normandië (Frankryk).
'n Hoë of vulkaniese eiland is 'n eiland van vulkaniese oorsprong. Die term word gebruik om hierdie tipe eiland te onderskei van lae eilande, wat deur sedimentasie of deur die opheffing van koraalriwwe geskep is.
'n Skiereiland is nie 'n eiland nie, maar 'n grondgebied wat deur 'n landtang aan die vasteland verbind is, vandaar die naam: "amper eiland".
Etimologie
Die woord eiland en verwante woorde in die Wes-Germaanse tale het ontstaan as 'n samestelling van afleidings van die Proto-Germaanse morfeem *agwjō- en die morfeem land. Die morfeem *agwjō- het hier die betekenis van grond wat aan water behoort.
Biologie
Eilande is die omgewing vir uitsonderlike biologiese verskynsels. Byvoorbeeld kan, as gevolg van die relatiewe isolasie van 'n eiland, 'n spesifieke vorm van evolusie ontstaan. In argiepele word 'n spesie soms op een eiland aangetref wat nou verwant is aan, maar verskil van 'n spesie op 'n nabygeleë eiland. Daar is voorbeelde van relatief groot of, omgekeerd, klein spesies van 'n spesifieke genus, wat slegs op eilande voorkom, soos vasgestel is vir dwergolifante en reusagtige rotte en muise.
Verskillende patrone van vorming en uitsterwing van spesies kom op eilande voor as gevolg van hul relatief klein grootte en afgeleëntheid van ander eilande of die vasteland. Die verwantskap tussen beide afstande en groottes van eilande en die uitsterwing van spesies is beskryf in die sogenaamde eilandteorie.
Aardmantel
Die aardmantel, of kortweg mantel genoem, is die laag in die Aarde wat direk onder die aardkors lê. Die mantel begin op ’n diepte van enkele tientalle kilometers en is ongeveer 2 900 km dik. Dit beslaan sowat 83% van die Aarde se volume en 67,5% van sy massa.
Struktuur
Danksy seismologie is baie oor die interne struktuur van die mantel bekend. Seismologie is ’n tegniek wat gebruik maak van die seismiese golwe wat tydens aardbewings ontstaan. Verskille in digtheid of materiaal sorg vir verskillende seismiese snelhede waarteen dié golwe deur die Aarde voortplant. Deur die bestudering van die paaie en snelhede van golwe kan oorgange (seismiese diskontinuïteite) uitgebeeld word.
Die grenslaag tussen die kors en mantel word aangedui as die Mohorovičić-diskontinuïteit, of kortweg Moho, genoem na die Joego-Slawiese wetenskaplike Andrija Mohorovičić wat dit ontdek het. Op plekke van die Moho verander die voortplantingsnelheid van seismiese golwe skielik. Danksy dié verskynsel was Mohorovičić in staat om hierdie grenslaag aan te stip.
Die boonste deel van die mantel, tot ongeveer 80 km diep, word die litosferiese mantel genoem, en saam met die kors vorm dit die litosfeer. Die res van die mantel word op grond van reologie (die vervorming en vloei van vaste stowwe) verdeel in die swakker astenosfeer (tot sowat 300 km diep) en die sterker mesosfeer.
Benewens reologies kan die mantel ook mineralogies ingedeel word. Vanweë die groter druk op groter diepte word sommige kristalstrukture onstabiel, en die kristalroosters waaruit minerale opgebou is, gaan dan oor in ’n digter struktuur. Op ’n diepte van ongeveer 660 km ondergaan die mineraal olivien byvoorbeeld ’n faseoorgang van ’n spinelstruktuur na die digter perovskietstruktuur. Op ’n diepte van tussen 400 en 700 km vind verskeie van hierdie soort faseoorgange plaas in die belangrikste minerale in die mantel – dié sone word die manteloorgangsone genoem. Die boonste deel van die mantel word die bomantel genoem en die onderste deel die ondermantel.
Die grens tussen die mantel en die vloeibare buitekern word die Wiechert-Gutenberg-diskontinuïteit genoem. Bo dié diskontinuïteit is daar ’n oorgangsone van wisselende dikte, die D"-laag.
Samestelling
Die samestelling van die mantel is nog nie volledig bekend nie, maar daar is wel redelike ramings. Dié ramings word gedoen deur die gemiddelde chemiese samestelling van die Aarde te neem en hieruit die samestelling van die kors en kern af te lei.
Die mantel bestaan grotendeels uit vaste materiaal – silikate waarvan die magnesium-yster-silikaat olivien (Mg,Fe)2(SiO4)) oorheers – soos blyk uit die feit dat sowel longitudinale as transversale trillings daarin voortplant. Die temperatuur, wat in die ondermantel tot 3 200 °C styg, is weliswaar hoër as die normale smeltpunt van die minerale waaruit die mantel bestaan, maar vanweë die hoë druk word die smeltpunt aansienlik verhoog.
Voorthuizen
Voorthuizen is 'n dorp in die munisipaliteit Barneveld in die provinsie Gelderland in Nederland.
David Janson
David Janson (gebore 30 Maart 1950) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent A Hard Day's Night (1964) en in die televisiereekse The Newcomers (1965) en Keeping Up Appearances (1990).
Francesco Cossiga
Francesco Cossiga OMRI ( Italiaanse uitspraak: [franˈtʃesko kosˈsiːɡa], Sardies: [ˈkosiɣa]; 26 Julie 1928 - 17 Augustus 2010) was 'n Italiaanse politikus. Hy was lid van die Christen-Demokratiese Party van Italië en was Eerste minister van Italië van 1979 tot 1980 en die agtste president van Italië van 1985 tot 1992. Cossiga word algemeen beskou as een van die belangrikste en invloedrykste politici van die Eerste Republiek.
Cossiga het ook by verskeie geleenthede as minister gedien, veral as Italiaanse minister van Binnelandse Sake. In daardie posisie het hy die Italiaanse polisie, burgerlike beskerming en geheime dienste herstruktureer. Vanweë sy onderdrukkende benadering tot openbare betogings, is hy beskryf as 'n sterkman en is 'ysterminister' bestempel. Hy was in die amp ten tyde van die ontvoering en moord op Aldo Moro deur die Brigate Rosse, en het bedank as Minister van Binnelandse Sake toe Moro in 1978 dood gevind is. Cossiga was Eerste Minister tydens die bomaanval op Bologna in 1980.
Voor sy politieke loopbaan was Cossiga 'n professor in staatsreg aan die Universiteit van Sassari.
Halogenoalkaan
'n Halogenoalkaan of haloalkaan is 'n alkaan waarvan een of meer waterstofatome deur halogeenatome vervang is. Die halogeenatome kan fluoor, chloor, broom of jood wees. (Astaat en tennessien is baie radio-aktief en te onstabiel om haloalkane te lewer).
Voorbeelde
Die eenvoudigste voorbeelde betref die substitusie van die waterstofatome van metaan, wat onder invloed van lig (of hitte) uit metaan en chloor vervaardig kan word:
Gedeeltelik gechlorineerde molekule besit 'n dipool en is dus polêre oplosmiddels, maar in die simmetriese tetrachlorometaan-molekuul hef die dipole mekaar op. Hiedie verbinding is dus nie-polêr.
Produksie
Halogenoalkane kan van feitlik alle organiese voorgangers vervaardig word. Vanuit die nywerheidsperspektief is alkane en alkene die belangrikste.
Vanuit alkane
Alkane reageer met halogene deur vrye radikale halogenering. In hierdie reaksie word 'n waterstofatoom uit die alkaan verwyder en dan vervang deur 'n halogeenatoom deur reaksie met 'n diatomiese halogeenmolekule (bv. Cl2, Br2). Die reaktiewe middel in hierdie reaksie is 'n vrye radikaal en die reaksie word 'n radikale kettingreaksie genoem.
Direkte halogenering van 'n alkaan is die eenvoudigste manier om 'n haloalkaan te vorm is, bv. deur metaan met chloorgas te meng en dit aan sonlig bloot te stel:
Die gevormde verbinding is 'n haloalkaan wat chloormetaan (of soms metielchloried) genoem word. Die reaksie vind sonder lig nie plaas nie omdat dit 'n radikaalreaksie is. Die eerste stap is die verbreking van die Cl-Cl-binding en die vorming van twee los chlooratome. Hulle buitenste elektroneskil is nie vol nie en hulle is chloorradikale Cl•:
Hierdie radikale kan 'n waterstofatoom van die metaanmolekule steel. Dit lei tot die vorming van 'n metiel radikaal •
Die metielradikaal kan kombineer met 'n chlooratoom en chlorometaan vorm:
Of 'n chloorradikaal kan 'n tweede waterstof steel en dichloormetaan produseer:
Dit lei tot die vorming van dichloormetaan, trichloormetaan (oftwel chloroform) en tetrachloormetaan
Halogenering deur vrye radikale produseer gewoonlik 'n mengsel van verbindings wat op verskillende posisies mono- of multi-gehalogeneerd is. Dit is moontlik om die resultate van 'n halogeneringsreaksie te voorspel gebaseer op bindingsdissosiasie-energieë en die relatiewe stabiliteit van die radikale tussengangers. 'n Ander faktor om in ag te neem, is vanuit 'n statistiese oogpunt die waarskynlikheid van reaksie by elke koolstofatoom. As gevolg van die verskillende dipoolmomente van die produkmengsel, kan dit moontlik wees om dit deur distillasie te skei.