cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kijif
Geskiedenis
Daar is verskeie legendariese weergawes van die oorsprong van die stad. Volgens een in die Primêre Kroniek het die lede van 'n Slawiese stam die Oos-Poljane – die broers Ki (die oudste, na wie die stad genoem is), Sjtsjek en Chorif en hulle suster, Libid – die stad gestig. Volgens 'n ander het die apostel Andreas in die 1ste eeu deur die gebied gereis. Waar die stad nou is, het hy 'n kruis opgerig en 'n kerk is later daar gebou. Sedert die Middeleeue het 'n beeld van die aartsengel Migael die stad en die hertogdom verteenwoordig.
Daar is min historiese bewyse van die tyd waarin die stad gestig is. Verspreide Slawiese nedersettings het van die 6de eeu af in die gebied voorgekom, maar dit is onduidelik of enige van hulle later in die stad ontwikkel het. Een van die nedersettings was Azagarium, wat volgens sommige historici die voorloper van Kijif was.
'n Ander naam vir Kijif, waarvan die oorsprong onbekend is, was Sambat, wat blykbaar iets met die Chasaarse Ryk te doen gehad het. Volgens die Primêre Kroniek het die inwoners van Kijif aan Askold gesê: "Daar was drie broers, Ki, Sjtsjek en Chorif. Hulle het dié stad gestig en gesterf, en nou bly ons hier en betaal belasting aan hulle familie die Chasare". In sy boek De Administrando Imperio noem Konstantyn Porphyrogennetos 'n karavaan van klein vragbote wat jaarliks byeengekom het en skryf: "Hulle het met die rivier Djepr afgevaar en byeengekom by Kijif (Kioava), ook genoem Sambatas."
Die Primêre Kroniek lui dat Askold en Dir in 'n stadium in die 9de of 10de eeu oor Kijif regeer het. Hulle was dalk van Wikingafkoms. Hulle is in 882 deur Oleg van Nowgorod vermoor, maar volgens sommige historici, soos Omeljan Pritsak en Constantine Zuckerman, het die Chasaarse heerskappy tot so laat as die 920's geduur.
Ander historici glo Magjaarse stamme het tussen 840 en 878 oor die stad regeer, voordat hulle saam met sommige Chasaarse stamme na die Karpatebekken migreer het. Die Primêre Kroniek noem ook dat Hongare deur Kijif beweeg het. Tot vandag is daar 'n plek in Oekraïne met die naam Угорське урочище (Oehorske oerotsjisjtsje, "Hongaarse Plek"), wat beter bekend is as "Askold se Graf".
Volgens die bogenoemde geleerdes is die fort in Kijif in 840 klaar gebou onder die leierskap van Keő (Keve), Csák, en Geréb, drie broers, moontlik lede van die Tardjanstam. Dié drie name is in die Primêre Kroniek Ki, Sjtsjek en Chorif. Hulle was dalk nie van Slawiese oorsprong nie, want Russiese historici het nog altyd gesukkel om rekenskap te gee van hulle betekenis en oorsprong. Volgens die Hongaarse historikus Viktor Padányi is hulle name in die 12de eeu in die Kijifse kroniek ingevoeg en is hulle geïdentifiseer as Oudrussiese mitologiese helde.
Die stad Kijif was geleë aan die handelsroete tussen die Warangiërs en Grieke. In 968 het die nomadiese Petsjenege Kijif aangeval en beset. Teen 1000 n.C. het die stad 45 000 inwoners gehad.
In Maart 1169 het grootprins Andrei Bogoljoebski van Wladimir-Soezdal Kijif verwoes, waarna net ruïnes van die ou stad oor was. Hy het baie godsdienskunswerke, onder meer die ikoon Teotokos van Wladimir, uit die nabygeleë Wisjhorod verwyder. In 1203 het prins Rjoerik Rostislawitsj en sy Kiptsjak-bondgenote Kijif binnegeval en afgebrand. In die 1230's is die stad verskeie kere deur verskillende Roes-prinse binnegeval en verwoes. Die stad het nog nie van dié aanvalle herstel nie toe die Mongole onder Batoe Khan dit in 1240 heeltemal verwoes.
Dié gebeure het 'n groot invloed op die toekoms van die stad en die Oos-Slawiese beskawing gehad. Voor Bogoljoebski se aanval het Kijif 'n reputasie gehad as een van die grootste stede in die wêreld, met 'n inwonertal van meer as 100 000 aan die begin van die 12de eeu.
In die vroeë 1320's het 'n Litause leër onder groothertog Gediminas 'n Slawiese leër onder Stanislaf van Kiëf verslaan en die stad verower. Die Tatare, wat ook aanspraak op Kijif gemaak het, het in 1324–1325 vergeldingstappe geneem. Hoewel Kijif toe deur 'n Litause prins regeer is, moes die stad heffings aan die Goue Horde betaal. Eindelik het die groothertog van Litaue, Algirdas, Kijif en die omringende gebiede by die Groothertogdom Litaue ingelyf. In 1482 het die Krim-Tatare 'n groot deel van Kijif afgebrand.
Met die Unie van Lublin van 1569, toe die Pools-Litause Gemenebes gestig is, is die Litaus beheerde grondgebied van Kijif oorgedra van die Groothertogdom Litaue na die Koninkryk Pole.
Charles Collins (akteur)
Charles Collins (7 Januarie 1904 – 26 Junie 1999) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Dancing Pirate (1936) en Swing Hostess (1944).
Kijif
Geskiedenis
Russiese troepe het Kijif sedert die Verdrag van Perejaslaf beset en in 1667 het die stad deel van die Tsaredom Rusland geword, met 'n mate van outonomie. In die Russiese Ryk was Kijif 'n hoofsaaklik Christelike sentrum, wat pelgrims gelok het, en die wieg van baie van die ryk se belangrikste godsdiensfigure, maar tot in die 19de eeu was die stad van mindere kommersiële belang.
Kentum-tale
Kentum-tale, genoem na die Latynse woord centum (spreek uit as: kentoem), vorm 'n subgroep van die Indo-Europese tale, saam met die Satem-tale. Veral die westelike Indo-Europese tale behoort tot hierdie subgroep, met uitsondering van Togaars.
Kijif
Geskiedenis
Ná 'n geleidelike afname in Oekraïne se outonomie is Kijif in die 19de eeu toenemend gerussifiseer deur middel van Russiese immigrasie, administratiewe optrede en sosiale modernisering. Aan die begin van die 20ste eeu het die Russiessprekende deel van die bevolking die middestad oorheers, terwyl die laer klasse aan die buitewyke gewoon en in 'n mate die Oekraïense volkskultuur behou het.
Kentum-tale
Die benaming word ontleen aan die verskynsel dat die Indo-Europese tale onder te verdeel is in een groep waarby die woord vir die getal 100 met velare of palatale plofklank begin (byvoorbeeld k), en in een groep waarby die woord vir 100 met 'n alveolêre of 'n palato-alveolêre frikatiewe klank begin (byvoorbeeld s of sj).
Kijif
Geskiedenis
Gedurende die Russiese nywerheidsomwenteling in die laat 19de eeu het Kijif 'n belangrike handels- en vervoersentrum van die Russiese Ryk geword. Dit het gespesialiseer in suiker- en graanuitvoer per spoorlyn en op die Dnjepr. Teen 1900 het die stad ook 'n belangrike nywerheidsentrum geword en het dit 'n inwonertal van 250 000 gehad. Landmarke uit dié tydperk sluit in die spoorweginfrastruktuur, die stigting van talle opvoedings- en kultuurgeriewe en argitektoniese monumente, hoofsaaklik handelsgeoriënteerd. In 1892 is die eerste tremlyn in die Russiese Ryk in Kijif in gebruik geneem (die derde in die wêreld).
Kentum-tale
Kentum-tale (100)
Die Kentum-tale is (in chronologiese volgorde):
Kijif
Geskiedenis
Kijif het floreer gedurende die Russiese nywerheidsomwenteling van die laat 19de eeu en het die derde belangrikste stad van die Russiese Ryk geword, asook die grootste handelsentrum in die suidweste. In die onstuimige tydperk ná die Russiese Rewolusie van 1917 het Kijif die hoofstad geword van verskeie opeenvolgende state en was dit midde-in verskeie konflikte: die Eerste Wêreldoorlog, waartydens Duitse soldate dit van 2 Maart 1918 tot November 1918 beset het, die Russiese Burgeroorlog van 1917 tot 1922 en die Pools-Sowjetoorlog van 1919–1921. In die laaste drie maande van 1919 is Kijif af en aan deur die Wit Leër beheer. Beheer oor Kijif het van die einde van 1918 tot in Augustus 1920 16 keer verander.
Kentum-tale
Kentum-tale (100)
(Vir enkele ander Indo-Europese tale is te min inligting beskikbaar om in een van die subgroepe te plaas.)
Kijif
Geskiedenis
Van 1921 tot 1991 was die stad deel van die Oekraïense Sosialistiese Sowjetrepubliek, wat in 1922 'n stigerstaat van die Sowjetunie was. Die belangrikste gebeure wat tussen die twee wêreldoorloë in Sowjet-Oekraïne plaasgevind het, het alles Kijif geraak: die Oekraïnifikasie van die 1920's sowel as die migrasie van die plattelandse Oekraïenssprekende bevolking het die Russiessprekende stad verander in 'n Oekraïenssprekende sentrum en het die Oekraïense kultuurlewe in die stad 'n hupstoot gegee; die Sowjetse industrialisasie wat laat in die 1920's begin het, het die stad (voorheen 'n sentrum van handel en godsdiens) omskep in 'n groot nywerheids-, tegnologiese en wetenskaplike sentrum; die Groot Hongersnood van 1932-'33 het 'n groot deel van die migrantebevolking wat nie vir rantsoenkaarte geregistreer was nie, verwoes; en Josef Stalin se Groot Suiwering van 1937-'38 het amper die stad se intelligentsia uitgewis.
Kentum-tale
Satem-tale (100)
Onder die Satem-tale val alle Indo-Iranse tale en die Baltiese en Slawiese tale (laasgenoemdes val onder die groter Balto-Slawiese taalfamilie):
Kijif
Geskiedenis
In 1934 het Kijif die hoofstad van Sowjet-Oekraïne geword. Die stad het weer floreer in die jare van die Sowjet-industrialisasie terwyl sy inwonertal vinnig gegroei en baie nywerheidsreuse gestig is, waarvan sommige vandag nog bestaan.
Kort nadat die Wehrmacht die stad oorgeneem het, het 'n span NKWD-offisiere wat weggekruip het die meeste geboue aan die hoofstraat, Chresjtsjatik, wat deur Duitse militêre en burgerlike owerhede beset is, met dinamiet opgeblaas. Die geboue het dae lank gebrand en 25 000 mense is dakloos gelaat.
Die Duitsers het, na bewering in reaksie op die NKWD se optrede, die plaaslike Jode (byna 34 000) bymekaargemaak en hulle op 29 en 30 September 1941 by Babin Jar in Kijif uitgemoor. In die daaropvolgende maande is nog duisende na Babin Jar geneem en geskiet. Die Duitsers het na raming meer as 100 000 mense van verskillende etniese groepe, meestal burgerlikes, in die oorlog by Babin Jar vermoor.
Kijif het ná die oorlog ekonomies herstel en weer die derde belangrikste stad in die Sowjetunie geword. Die kernramp by Tsjernobil (nou Tsjornobil) in 1986 het net 100 km noord van die stad plaasgevind. Die suidewind het egter die meeste radioaktiewe afval weg van Kijif gewaai.
Met die verbrokkeling van die Sowjetunie het die Oekraïense parlement, die Werchowna Rada, die Oekraïne op 24 Augustus 1991 in die stad onafhanklik verklaar. In 2004-'05 was die stad die verhoog van die grootste post-Sowjetse openbare demonstrasies tot in daardie tyd, uit ondersteuning van die Oranje Rewolusie. Van November 2013 tot Februarie 2014 was Sentraal-Kijif die belangriste terrein van Euromaidan.
Kijif was een van die gasheerstede tydens die Europese Sokkerkampioenskap 2012 wat Oekraïne en Pole saam aangebied het.
Geografie
Kijif is geografies geleë aan die grens van die ekologiese sone Polesië-woudland, wat deel is van die Europese gemengdewoudgebied en die Oos-Europese woudsteppebioom. Die stad se unieke landskap onderskei dit egter van die omringende gebied. Kijif is heeltemal deur die Kijif-oblast omring.
Kijif was aanvanklik aan die westeroewer van die Dnjepr geleë, maar lê nou weerskante van die rivier. Die Dnjepr vloei suidwaarts deur die stad na die Swartsee. Die ouer en hoër westelike deel van die stad lê op verskeie woudagtige heuwels, die Kijif-heuwels, met ravyne en klein riviere.
Kijif is deel van die groter Dnjepr-hoogland wat aan die westeroewer van die Dnjepr lê en bydra tot die stad se hoogtewisseling. Die noordelike buitewyke van die stad grens aan die Polesiese Laagland. Kijif het eers teen die 20ste eeu uitgebrei tot in die Dnjepr-laagland aan die linkeroewer (in die ooste). Dié gebied word dan ook die Linkeroewer (Oekraïens: Лівий берег, Liwi bereh) genoem.
In die stad vorm die Dnjepr verskeie sytakke, eilande en hawens. Die stad lê naby die mond van die Desnarivier en die Kijif-reservoir in die noorde, en die Kanif-reservoir in die suide. Beide die Dnjepr- en Desnarivier is by Kijif bevaarbaar, hoewel dit beperk word deur skeepvaartsluise en vriesing in die winter.
Daar is altesaam 448 oop watermassas binne die grense van Kijif, wat insluit die Dnjepr self, sy reservoirs en verskeie klein riviere, en talle natuurlike en kunsmatige mere. Dit beslaan 7 949 hektaar. Daar is ook 16 ontwikkelde strande en 35 ontspanningsterreine naby water. In sommige watermassas kan nie geswem word nie.
Volgens die evaluasie van die VN in 2011 is daar geen gevaar van natuurrampe in Kijif en sy metropolitaanse gebied nie.
Klimaat
Kijif het 'n humiede kontinentale klimaat met warm somers (Köppen Dfb). Die warmste maande is Junie, Julie en Augustus, met gemiddelde temperature van 13,8 tot 24,8 °C. Die koudste maande is Desember, Januarie en Februarie, met gemiddelde temperature van -4,6 tot -1,1 °C.
Die hoogste temperatuur wat nog in die stad gemeet is, was 39,4 °C op 30 Julie 1936. Die koudste temperatuur was -32,9 °C op 11 Januarie 1951.
Demografie
Volgens die amptelike registrasiestatistieke was daar in Julie 2013 altesaam 2 847 200 inwoners in Kijif.
Historiese bevolking
Volgens die Oekraïense sensus van 2001 was die inwonertal in dié jaar 2 611 300. Volgens die sensus was daar 1 393 000 (53,3%) vroue en 1 219 000 (46,7%) mans. In vergelyking met die vorige sensus van 1989 kan die neiging van veroudering in die land gesien word, terwyl dit in Kijif gedeeltelik gekeer is deur die invloei van migrante van 'n werkersouderdom. Sowat 1 069 700 mense het 'n hoër opvoeding gehad of hulle sekondêre opvoeding voltooi: 'n aansienlike toename van 21,7% sedert 1989.
Etniese samestelling
Volgens 'n studie van 2015 deur die International Republican Institute van Amerika was 94% van Kijif se inwoners etniese Oekraïners en 5% etniese Russe. Die meeste van die stad se nie-Slawiese inwoners was Tatare, volke van die Kaukasus en ander volke van die voormalige Sowjetunie.
Taal
Oekraïens en Russies word albei algemeen in die stad gepraat; sowat 75% van Kijif se inwoners het in die sensus van 2001 Oekraïens as hulle moedertaal aangegee en sowat 25% Russies. Volgens 'n opname in 2006 word Oekraïens in 23% van Kijifse huise gepraat, Russies in 52% en albei in 24%.
Jode
Die Jode van Kijif word in 'n brief uit die 10de eeu die eerste keer genoem. Die Joodse bevolking het tot in die 19de eeu relatief klein gebly. 'n Reeks pogroms is in 1882 uitgevoer en nog een in 1905. Aan die vooraand van die Eerste Wêreldoorlog was die stad se Joodse bevolking meer as 81 000. In 1939 was daar sowat 224 000 Jode in Kijif, van wie sommige uit die stad gevlug het voor die Duitse inval van die Sowjetunie, wat in Junie 1941 begin het. Op 29 en 30 September 1941 is byna 34 000 Kijifse Jode by Babi Jar vermoor.
Jode het aan die einde van die oorlog na Kijif begin terugkeer, maar in September 1945 was daar nog 'n pogrom. In die 21ste eeu het die stad se Joodse inwoners sowat 20 000 getel. Daar is twee groot sinagoges in Kijif.
Stedelike landskap
Die moderne Kijif is 'n mengsel van oud (sowat 70% van meer as duisend geboue wat van 1907 tot 1914 gebou is, het bewaar gebly) en nuut, wat te sien is in van die argitektuur tot die winkels en die mense self. Toe die hoofstad van Sowjet-Oekraïne van Charkif na Kijif geskuif is, is baie nuwe geboue gebou om die stad die "prag en praal" van 'n hoofstad te gee.
Te midde van 'n vinnige bevolkingsaanwas tussen die 1970's en die middel 1990's het die stad ná die millenniumwisseling bestendig bly groei. Intussen het die uitbreiding van die stad afgeneem en die bevolkingsdigtheid van die voorstede toegeneem. Die duurste eiendom is in die gebiede Petsjersk en Chresjtsjatik. Dit is ook prestigeryk om eiendom te besit in die nuut geboude geboue in die buurte Charkifski of Obolon aan die Dnjepr.
Oekraïne se onafhanklikheid met die eeuwisseling het ook ander veranderings ingelui. Woonkomplekse in 'n Westerse styl, moderne nagklubs, deftige restaurante en luuksehotels het hulle deure in die middestad oopgemaak. Nog belangriker is dat Oekraïne ná die verslapping van visumregulasies in 2005 'n toptoeristeattraksie vol nuwe moontlikhede geword het. Die middestad is skoongemaak en geboue is herstel en oorversier. Baie historiese gebiede het gewilde handelsplekke geword waar 'n mens Oekraïense kuns, godsdiensitems, boeke, speletjies en juwele kan koop.
Op die VN se Klimaatsveranderingskonferensie van 2009 was Kijif die enigste stad van die Gemenebes van Onafhanklike State wat die Europese TOP30-groenstadindeks gehaal het (in die 30ste plek). Kijif se bekendste historiese argitektuurkomplekse is die Sint Sofia-katedraal en die Kijifse Petsjersk-lawra (Grotkloosters), wat deur Unesco as wêrelderfenisgebiede beskou word. Noemenswaardige historiese landmerke sluit in die Marijinski-paleis (ontwerp en gebou van 1745 tot 1752, en herbou in 1870) en verskeie kerke van die Oosters-Ortodokse Kerk.
Een van Kijif se makliks herkenbare landmerke is die uiters sigbare reusestandbeeld Moeder Moederland van titaan wat aan die regteroewer van die Dnjepr staan, by die Nasionale Museum van die Geskiedenis van Oekraïne in die Tweede Wêreldoorlog. Onder die stad se bekendste monumente tel Michail Mikesjin se standbeeld van Bohdan Chmelnitski op sy perd naby die Sint Sofia-katedraal, die een van Wladimir die Grote (sint Wladimir), wat Kiëf-Roes gekersten het, op Sint Wladimir-heuwel en die een vir Ki, Sjtsjek, Chorif en Libid, die legendariese stigters van die stad. Op Onafhanklikheidsplein in die middestad pryk twee monumente: een van die historiese beskermer van Kijif, die aartsengel Migael, bo 'n rekonstruksie van een van die ou stadspoorte; en 'n moderne uitvinding, die beskermingsgodin Berehinia, op 'n hoë pilaar.
Poppy Montgomery
Poppy Montgomery (gebore 15 Junie 1972) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Without a Trace (2002) en Unforgettable (2011).
Jeremy Irvine
Jeremy Irvine (gebore 18 Junie 1990) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente War Horse (2011), Now Is Good (2012), The Railway Man (2013), en ''Mamma Mia! Here We Go Again'' (2018).
Grootbekbaars
Die grootbekbaars (Micropterus salmoides) is 'n varswatervis wat in Suider-Afrika voorkom. In Engels staan die vis bekend as die Largemouth bass en in Afrikaans ook as swartbaars of grootbekswartbaars. Hierdie vis is in 1928 vanaf Noord-Amerika na Suid-Afrika ingevoer.
Voorkoms
Die vis is olyfgroen met 'n prominente sylyn en vertikale strepe op die lyf. Daar is twee dorsale vinne teenwoordig en die vis word tot 60 cm lank en 10 kg swaar.
Habitat
Die vis leef in skoon damme en kom in stadigvloeiende riviere voor. Die vis is 'n roofvis en vreet veldmuise, akkedisse, paddas, krappe, insekte en kleiner vissies. Hulle kan oorleef in 'n wye reeks watertemperatuur.
Voortbestaan
Die mannetjie bou 'n nes in die water waarin die wyfie haar eiers lê gedurende die lente of vroeë somer. Die mannetjie pas die eiers en klein vissies op totdat hulle sowat 2.5 cm lank is.
Kunsaashengel vir grootbekswartbaars
Grootbekswartbaars se ideale temperatuur is 22 °C (66 °F) en die kleinbekbaars s'n 19.5 °C (67 °F). As die temperatuur 2 °C hoër of laer is word hulle onaktief en traag om te byt behalwe in die lente wanneer hulle vlakwater toe kom as die watertemperatuur daar gereeld 16 °C (61 °F) word. Dan sal hulle, om hulle neste te beskerm, of bloot uit aggressie gedurende die broeityd, byna enige kunsaas gryp, veral swaailemme en kunsvissies. As die wateroppervlak glad is, werk knalproppe en ander bo-lopers soms ook goed in die lente.
Waggel-/skommelkunsase kry hul unieke aksie van 'n skotteltipe lippie aan die voorkant van die kunsaas. Knalproppe kry hul plof/knalgeluide van 'n geboë tipe gesiggie. Borrel/bruis ase kry hul aksie wanneer die hengelaar die aas manipuleer met onder andere die manier en/of spoed waarop dit ingebring word asook van een of meer swaailemme wat aan die liggaam geheg is. Dit draai wanneer die aas ingebring word en veroorsaak 'n borrel/bruisgeluid soortgelyk aan die gonsende, zoem geluid, wat 'n insek se wapperende vlerke veroorsaak.
Wanneer groot vis oppervlakkunsase gryp is dit gewoonlik met 'n onverwagse skouspelagtige manier wat veroorsaak dat die water met 'n groot geraas in die lug in spat. Dis verseker een van die heel opwindendse hengelmetodes vir swartbaars.
'n Plastiese wurm is 'n sagte plastiese kunsaas wat gebruik word om erdwurms na te boots. Hulle is beskikbaar in 'n wye verskeidenheid vorms, kleure en groottes om verskillende spesie vis te teiken, vanaf swartbaars tot karp en bloukurper. Hul is ook beskikbaar met of sonder krulsterte en sommige word selfs gegeur om soos lewendige aas, soos onder andere erdwurms, te ruik. Jy kan hul hengel vanaf die oppervlakte tot op die bodem, met 'n baie stadige tot 'n vinnige inkatrolspoed, net soos jy lus het; daar is basies nie 'n verkeerde manier om hulle te hengel nie.
Swaailemme is in verskillende kleure, groottes en aksiepatrone beskikbaar. Hul is een van die beter tipe kunsase omdat hulle daardie trillings ingebou het wat so tipies van klein vlugtende vissies en waterinsekte is. Jy kan hul maklik met vier- tot sespondbreekkrag lyn uit skiet (gooi). Om die diepte te beheer is net so maklik; As jy wil hê hul moet dieper loop, moet jy, nadat die swaailem die water getref het, 'n rukkie wag en dan stadig begin inkatrol. As jy vlakker wil vang moet jy gouer begin inkatrol en die swaailem vinniger inbring.
Swaailemme is ideaal vir swartbaars sowel as die verskillende kurperspesies, veral vir bloukurpers. Alle hengelaars, insluitend kinders, kan swaailemme baie maklik gebruik sonder enige ervaring. Probeer dit gerus – hengel met swaailemme is groot pret en in die meeste gevalle byt die vis hulself vas.
Chūichi Nagumo
Chuichi Nagumo (南 雲 忠 一, Nagumo Chūichi; Yonezawa, 25 Maart 1887 - Saipan, 6 Julie 1944) was 'n admiraal van die Japannese Keiserlike Vloot wat in die Tweede Wêreldoorlog geveg het, insluitend die aanval op Pearl Harbor en die Slag van Midway. Hy het selfmoord gepleeg ná die verlore Slag van Saipan.
Loopbaan
In 1908 slaag hy as die 8ste suksesvolste student van 191 kadette aan die Koninklike Japannese Vloot Akademie. Hy het as adelbors gedien op die gepantserde skepe die Soja, Niitaka en Nisshin. In 1910 dien hy as vaandrig op die kruiser Asama.
Na opleiding in torpedo's en skeepskanonne, het hy luitenant geword op die slagskip Aki en daarna op die torpedojaer Hatsuyuki. In 1914 word hy luitenant op die gevegskruiser Kirishima en daarna op die torpedobootjagter Sugi. Op 15 Desember 1917 het hy die bevel oorgeneem van die torpedojaer Kisaragi. Hy is opgelei in torpedojaers en torpedo's aan die 'Kollege vir Oorlog op die See' en word in 1920 tot luitenant-bevelvoerder bevorder. Van 1920 tot 1921 was hy kaptein van die torpedojaer Momi en daarna het hy by die generale staf op land gedien. In 1924 word hy kommandeur. Van 1925 tot 1926 onderneem hy 'n studiereis na Europa en die Verenigde State.
Na sy terugkeer na Japan word hy kaptein van die Saga-slagskip van 20 Maart 1926 tot 15 Oktober 1926 en daarna van die Uji-slagskip van 15 Oktober 1926 tot 15 November 1927. Van 1927 tot 1929 gee hy klas aan die Keiserlike Japannese Vlootakademie. In November 1929 word hy kaptein en neem bevel oor die ligte kruiser Naka. Van 1930 tot 1931 het hy die 11de torpedojaersdivisie aangevoer. Van 1931 tot 1933 het hy administratiewe pligte verrig. Van 1933 tot 1934 neem hy bevel van die swaar kruiser Takao en van 1934 tot 1935 van die slagskip Yamashiro.
Op 1 November 1935 word hy skoute-by-nag en neem hy bevel van die 8ste Kruiserdivisie in die Geel See om die Japannese Keiserlike Leër te ondersteun. Van 1937 tot 1938 was hy hoof van die opleiding vir torpedo's. Van 1938 tot 1939 was hy in bevel van die 3de Kruiserdivisie. Op 15 November 1939 word hy vise-admiraal. Van November 1940 tot April 1941 was hy hoof van die "'Kollege vir Oorlog ter See ".
Tweede Wêreldoorlog
Op 10 April 1941 word hy bevelvoerder van die Eerste Lugvloot van die Keiserlike Japanse Vloot. Admiraal Nishizo Tsukahara het sy onsekerheid oor die aanstelling uitgespreekː
"Nagumo is 'n offisier van die ou skool, 'n spesialis van torpedo's en maneuvers met oppervlakskepe ... Hy het geen idee van die moontlikhede van vliegdekskepe nie."
Nagumo het Admiraal Isoroku Yamamoto se plan vir die aanval op Pearl Harbor teengestaan, maar het dit wel uitgevoer. Na die aanval het Nagumo kritiek ontvang omdat hy nie 'n derde aanval teen die brandstofvoorsiening en die droogdakke geloods het nie.
Hy het Darwin in Australië gebombardeer en 'n vliegdekskip, twee kruisers en 'n torpedojaer van die Britse Oostelike Vloot in die Indiese Oseaan gesink en Admiraal Sir James Somerville na Oos-Afrika gedryf.
In die Slag van Midway het Nagumo vier vliegdekskepe verloor. Toe sy bomwerpers die strategies belangrike eiland Midway met sy lughawe gebombardeer het, was die tweede helfte van sy vliegtuie gereed om met torpedo's te gaan ingeval Amerikaanse vliegdekskepe ontdek sou word. Nagumo het egter veel minder verkenningsvliegtuie in die lug gestuur as die Amerikaners. Nagumo het die torpedo's laat verwyder en met normale bomme vervang vir 'n tweede bomaanval op die eiland Midway. Toe het 'n verkenningsvliegtuig berig oor die posisie van die Amerikaanse vliegdekskepe en Nagumo het die nuut-gemonteerde bomme weer laat afhaal en vervang deur torpedo's om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die dekke vol vliegtuie, bomme en torpedo's, het dit geblyk dat die Japannese vliegdekskepe kwesbaar was vir die Amerikaanse Douglas SBD Dauntless duikbomwerpers van die USS Enterprise (CV-6).
Nagumo word toe die opperbevelhebber van die Derde Vloot vliegdekskepe in die Slag van Guadalcanal. Japannses
Op 11 November 1942 ontvang Nagumo bevel in Japan oor die Sasebo-Marinedistrik. Op 21 Junie 1943 word hy na die Kure-Marienedistrik oorgeplaas. Van Oktober 1943 tot Februarie 1944 was Nagumo weer in bevel van die Eerste Vloot.
Op 4 Maart 1944 word hy opperbevelvoerder van die 14de Vloot en die Sentraal-Stille Oseaan-Vloot by die Mariana-eilande.
Film en video
• In die film ''Tora! Tora! Tora!'' uit 1970 speel Eijirō Tōno die rol van Nagumo tydens die aanval op Pearl Harbor.
• James Shigeta vertolk Nagumo in die Midway-film uit 1976.
• In die Yamamoto Isoroku-film in 2011 speel Takeo Nakahara die rol van Nagumo tydens die Slag van Midway.
• Nagumo is in die 2004 Axis & Allies-videospeletjie een van die vier speelbare Japannese bevelvoerders.
Joe Silver
Joe Silver (28 September 1922 – 27 Februarie 1989) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Rabid (1977), Deathtrap (1982), en Creepshow 2 (1987), en in die televisiereeks Coronet Blue (1967).
Spaans
Spaans (español, [espaˈɲol], ) of Kastiliaans (castellano, [kasteˈʎano] ), van 'Kastilië', is 'n Romaanse taal en die derde grootste taal van die wêreld naas Engels en Chinees. Spaans word deur meer as 500 miljoen mense gepraat. Die meeste daarvan woon in Latyns-Amerika.
Die Spaanse standaardtaal ontstaan in die 13de eeu uit die streektaal van Kastilië (die gebied rondom Toledo en Madrid).
Uitspraak van Spaans
Die uitspraak en spelling van Spaans is, in vergelyking met dié van baie ander tale, redelik eenvoudig. Die spelling is grotendeels foneties: daar is vir die grootste deel een eenduidige verhouding tussen geskrewe letters en die uitspraak van klanke.
Reëls en voorbeelde:
Die klemtoon lê op die laaste lettergreep, maar op die een na laaste as die woord op 'n klinker, -n of -s eindig. As hiervan word afgewyk word staan daar 'n aksent op die beklemtoonde klinker (bv. fármaco (geneesmiddel), Córdoba).
Katalaans is 'n selfstandige taal, maar verwant aan Spaans.
Geografiese verspreiding
[[Lêer:Countries with Spanish as an official language.svg|duimnael|400px|
Spaansematrivier
Die Spaansematrivier is 'n stroom in die Kaapse Skiereiland.
Spaans
Geografiese verspreiding
]]
Spaansematrivier
Die rivier ontspring op Witteboomen en Glen Alpine in die Constantiavallei. Daarna vloei dit deur Silverhurst, naby die hek van Groot Constantia onderdeur die Constantia-hoofweg, deur Sillery, langs Spaanschematrivierweg en Kreupelboschweg, deur Belle Constantia, onderdeur die Simon van der Stel-snelweg, deur Bergvliet en aan die oostekant van Louwsvlei verby. Net suid van die stasie van Retreat sluit die rivier by die Keysersrivier aan en mond dan uit in Sandvlei naby Lakeside en Muizenberg. Ook die Dieprivier en Prinskasteelrivier mond in die Sandvlei uit. Groot dele van die Spaansematrivier is gekanaliseer.
Met sekerheid kan nie gesê word waar die Spaansematrivier aan sy naam kom nie. Omdat die rivier in die omgewing van die Silwermyn-natuurreservaat ontspring en daar na silwer gesoek is, het die vroeë setlaars dalk planne gehad om hul eie Spaanse mat (munt)te te munt.
Tameo Ide
Tameo Ide (井出 多米夫) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het slegs een keer vir die Japannese nasionale sokkerspan uitgedraf.
Bess Armstrong
Bess Armstrong (gebore 11 Desember 1953) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente High Road to China (1983), Jaws 3-D (1983), en Nothing in Common (1986), en in die televisiereeks My So-Called Life (1994).
Karatsjai-Tsjerkessië
Die Republiek van Karatsjai-Tsjerkessië (Russies: Карача́ево-Черке́сская респу́блика, Karatsjaewo-Tsjerkesskaja Respoeblika; Karatsjai-Balkaries: Къарачай-Черкес Республика; Kabardies: Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ) is ’n republiek (’n deelgebied) van Rusland.
Geografie
Die republiek is 14 100 km² groot en grens aan Krasnodar-krai, Kabardino-Balkarië, Stawropol-krai en Georgië. Daar is sowat 130 mere. Van die belangrikste riviere is die Aksaoet, Bolsjaja Laba, Koeban en Koema. Sowat 80% van die landskap is bergagtig. Die hoogste punt is Berg Elbroes, wat 5 642 m hoog is.
Van Karatsjai-Tsjerkessië se belangrikste natuurlike hulpbronne sluit in goud, steenkool en klei.
Geskiedenis
Die Karatsjai-Tsjerkessiese Outonome Oblast is op 12 Januarie 1922 gestig. In 1926 is dit opgedeel in die Karatsjai- Outonome Oblast en die Tsjerkessiese Nasionale Distrik. Laasgenoemde se status is in 1928 verhoog tot dié van outonome oblast. In 1943 is die Karatsjai- Outonome Oblast afgeskaf en sy mense na Kazachstan en Oezbekistan verban nadat hulle beskuldig is van samewerking met die Nazi's. Die grootste deel van die streek is verdeel tussen Stawropol-krai en Georgië.
Die oorblywende deel, wat deur Tsjerkessiërs bewoon is, was bekend as die Tsjerkessiese Outonome Oblast tot op 9 Januarie 1957, toe dit weer die Karatsjai-Tsjerkessiese Outonome Oblast met sy vorige grense geword het ná die rehabilitasie van die Karatsjai. Op 3 Julie 1991 is die outonome oblast verhef tot die Outonome Sosialistiese Sowjet-republiek van Karatsjai-Tsjerkessië. Met die verbrokkeling van die Sowjetunie in Desember 1992 is die woorde "Outonome Sosialistiese Sowjet-" uit die naam gelaat.
Demografie
Volgens die 2002-sensus is die grootste bevolkingsgroep die Karatsjais (38,5%), gevolg deur die Russe (33,6%) en die Tsjerkessiërs (11,3%).
Wetenskap
Die republiek is bekend as die tuiste van, toe dit gebou is, die grootste teleskoop ter wêreld, ’n baie groot radioteleskoop (600 meter in deursnee), en die Spesiale Astrofisiese Sterrewag van die Russiese Akademie vir Wetenskap. Albei is geleë aan die oewers van die Zelentsjoek-rivier, tussen die dorpe Zelentsjoekskaja en Archiz.
The Fame
The Fame is die debuutalbum van die Amerikaanse pop-sangeres Lady Gaga. Die album is in Augustus 2008 vrygestel en met 'n Grammy Award bekroon. 'n Nuwer weergawe van die album met nuwe snitte is op 28 Oktober 2008 in Australië, op 15 November 2008 in die Verenigde State en op 12 Januarie 2009 in die Verenigde Koninkryk uitgebring.
Genadedood
Genadedood is die praktyk om 'n lewe opsetlik te beëindig om pyn en lyding te verlig.
Herrera de Soria
Herrera de Soria is 'n munisipaliteit in die provinsie Soria in die Spaanse outonome gebied Kastilië en León.
Genadedood
Genadedood word op verskillende maniere gekategoriseer, waaronder vrywillige, nie-vrywillige of gedwonge. Vrywillige genadedood is wettig in sommige lande. Nie-vrywillige genadedood (waar 'n pasiënt se toestemming nie beskikbaar is nie) is in alle lande onwettig. Gedwonge genadedood (sonder toestemming of teen die pasiënt se wil) is ook in alle lande onwettig en word gewoonlik as moord beskou. Sedert 2006 is genadedood die mees aktiewe navorsingsgebied in kontemporêre bio-etiek.
In sommige lande is daar 'n verdelende openbare omstredenheid oor die morele, etiese en regskwessies van genadedood. Diegene wat teen genadedood is, noem gewoonlik die heiligheid van die lewe, terwyl voorstanders van genadedoodregte beklemtoon dat lyding verlig word, en dat dit gedoen word om liggaamlike integriteit, selfbeskikking en persoonlike outonomie te behou.
Geskiedenis
Volgens die geskiedkundige N.D.A. Kemp het die kontemporêre debat oor genadedood in 1870 begin. Daar is egter bewyse dat genadedood voor dit bespreek en beoefen is. Genadedood is in Antieke Griekeland en Rome beoefen. Byvoorbeeld, giftige kerwel is op die eiland Kea gebruik as 'n manier om die dood te versnel, 'n tegniek wat ook in Marseille aangewend is. Genadedood, in die sin van die doelbewuste bespoediging van 'n persoon se dood, is deur Sokrates, Plato en Seneca in die antieke wêreld ondersteun, hoewel Hippokrates daarteen was en geskryf het: "Ek sal nie 'n dodelike dwelm voorskryf of iemand raad gee wat sy dood kan veroorsaak nie."
Die vroeë moderne tydperk
Die term "genadedood" in die vroeë sin om iemand te ondersteun terwyl hy of sy sterf, is vir die eerste keer deur Francis Bacon (1561–1626) gebruik. In sy werk Euthanasia Medica het hy die antieke Griekse woord euthanasia gekies, en sodoende onderskei tussen euthanasia interior, die voorbereiding van die siel vir die dood, en euthanasia exterior, wat bedoel was om in uitsonderlike omstandighede die einde van die lewe makliker en pynloos te maak deur die lewe te verkort.
Vragender
Vragender is 'n dorp in die munisipaliteit Oost Gelre in die provinsie Gelderland in Nederland.
28 Junie
28 Junie is die 179ste dag van die jaar in die Gregoriaanse kalender (180ste in ’n skrikkeljaar). Daar volg nog 186 dae in die res van die jaar.
Genadedood
Vroeë genadedoodbeweging in die Verenigde State
Die opkoms van die genadedoodbeweging in die Verenigde State het saamgeval met die sogenaamde Gilded Age, 'n tyd van sosiale en tegnologiese verandering wat 'n "individualistiese konservatisme insluit wat ongereguleerde ekonomie, wetenskaplike metode en rasionalisme geprys het", gepaardgaande met depressies, industrialisering en konflik tussen maatskappye en vakbonde. Dit was ook die tydperk waarin die moderne hospitaalstelsel ontwikkel is, wat as 'n faktor beskou word in die opkoms van die genadedooddebat.
Robert Ingersoll was ten gunste van genadedood en het in 1894 gesê dat waar iemand aan 'n terminale siekte ly, soos terminale kanker, hulle die reg moet hê om hul pyn deur selfmoord te beëindig. Felix Adler het 'n soortgelyke benadering gehad, hoewel Adler, anders as Ingersoll, nie godsdiens verwerp het nie. Trouens, hy het vanuit 'n etiese kulturele raamwerk geredeneer. In 1891 het Alder geskryf dat diegene wat aan oorweldigende pyn ly, die reg moet hê om selfmoord te pleeg, en verder dat dit toelaatbaar moet wees vir 'n dokter om daarmee te help – wat Adler die eerste "vooraanstaande Amerikaner" gemaak het om selfmoord goed te praat in die geval waar iemand aan 'n chroniese siekte ly. Sowel Ingersoll as Adler was ten gunste van vrywillige genadedood van volwassenes wat aan terminale kwale ly.
Die eerste poging in die Verenigde State om genadedood te wettig, was toe Henry Hunt in 1906 wetgewing in die Algemene Vergadering van Ohio bekend gestel het. Hunt het dit gedoen op versoek van Anna Hall, 'n ryk erfgenaam wat 'n vername persoon was in die genadedoodbeweging gedurende die vroeë 20ste eeu in die Verenigde State. Hall moes toekyk hoe haar ma sterf ná 'n lang stryd met lewerkanker, en het haar daaraan gewy om te verseker dat ander nie dieselfde lyding hoef deur te gaan nie. Hiervoor het sy 'n uitgebreide briefskryfveldtog aangewend en Lurana Sheldon en Maud Ballington Booth gewerf. Sy het 'n debat oor genadedood by die jaarlikse vergadering van die Amerikaanse Welwillendheidsvereniging in 1905 georganiseer – wat Jacob Appel beskryf as die eerste belangrike openbare debat oor die onderwerp in die 20ste eeu.
Hunt se wetsontwerp het die toediening van 'n narkose voorgestel om 'n pasiënt se dood te bewerkstellig, solank die persoon wettig en gesond is en 'n noodlottige besering of onherroeplike siekte gehad het of erge fisiese pyn verduur het. Dit het ook vereis dat die saak deur 'n geneesheer aangehoor word, dat ingeligte toestemming voor drie getuies gegee word, en dat dit deur drie dokters bygewoon word wat saamstem dat die herstel van die pasiënt onmoontlik is. 'n Mosie om die voorstelwet voor die voet te verwerp het nie geslaag nie, maar die wet is afgekeur, met 79 teen 23 stemme.
Kort na die voorstel in Ohio, het 'n lid van die wetgewende vergadering in Iowa, Ross Gregory, 'n voorstel in dié deelstaat ingedien om genadedood te wettig. Die Iowa-wetgewing was egter meer omvattend as wat in Ohio aangebied is. Dit het die dood van enige persoon van ten minste tien jaar oud moontlik gemaak wat ly aan 'n kwaal wat dodelik sou wees en ernstige pyn veroorsaak, indien hulle nog by hul volle verstand is en 'n begeerte het om hul dood kunsmatig te bespoedig. Daarbenewens het dit genadedood vir babas toegelaat as hulle tot 'n sekere mate misvorm is, en voogde toegelaat om genadedood namens hul pleegkinders te versoek. Die voorgestelde wetgewing het ook boetes opgelê aan dokters wat weier om genadedood uit te voer wanneer hulle gevra word: 6-12 maande tronkstraf en 'n boete van tussen $200 en $1 000. Die voorstel was uiters omstrede. Dit het 'n vurige debat tot gevolg gehad en het nie geslaag nie, nadat dit teruggetrek is toe dit aan die komitee vir openbare gesondheid voorgelê is.
1930's in Brittanje
Die Voluntary Euthanasia Legalisation Society, wat nou as Dignity in Dying bekend staan, is in 1935 deur Charles Killick Millard gestig. Die beweging het 'n veldtog van stapel gestuur vir die wettiging van genadedood in Brittanje.
In Januarie 1936 is koning George V 'n noodlottige dosis morfien en kokaïen gegee om sy dood te bespoedig. Hy het aan kardio-respiratoriese versaking gely en die besluit om sy lewe te beëindig is deur sy dokter, lord Dawson, geneem. Hoewel hierdie gebeurtenis meer as 50 jaar lank geheim gehou is, het George V se dood saamgeval met voorgestelde wetgewing in die Hoërhuis om genadedood te wettig. Die wetgewing is deur die Voluntary Euthanasia Legalisation Society voorgestel.
Genadedoodteenstander Ian Dowbiggin voer aan dat die vroeë lidmaatskap van die Genadedood Vereniging van Amerika (ESA) weerspieël hoe baie genadedood destyd dikwels 'n eugenetikasaak eerder as 'n kwessie met betrekking tot individuele regte sien. Dowbiggin argumenteer dat nie elke eugenis by die ESA "uitsluitlik vir eugeniese redes", maar hy postuleer dat daar duidelike ideologiese konneksies tussen die eugenetika en genadedood bewegings is.
Genadedooddebat
Histories het die genadedooddebat grootliks op 'n aantal sleutelkwessies gefokus. Volgens die genadedoodteenstander Ezekiel Emanuel het voorstanders van genadedood vier hoofargumente voorgelê:
Emanuel sê ook dat daar vier hoofargumente is wat deur teenstanders van genadedood aangebied word: a) nie alle sterftes is pynlik nie; b) alternatiewe, soos die beëindiging van aktiewe behandeling, gekombineer met die gebruik van doeltreffende pynverligting, is beskikbaar; c) die onderskeid tussen aktiewe en passiewe genadedood is moreel betekenisvol; en d) die wettiging van genadedood sal die samelewing op 'n gevaarlike afdraande pad plaas, wat tot onaanvaarbare gevolge sal lei. Trouens, in 2013 in Oregon was pyn nie een van die vyf vername redes waarom mense genadedood wou hê nie. Die hoofredes was 'n verlies van waardigheid en die vrees om 'n las vir ander te wees.
In die Verenigde State in 2013 het 47% landwyd selfmoord wat deur 'n dokter aangehelp word, gesteun. Dit sluit in 32% van Latyns-Amerikaners, 29% van Afro-Amerikaners, en amper niemand met gestremdhede nie.
Frank Silvera
Frank Silvera (24 Julie 1914 – 11 Junie 1970) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Viva Zapata! (1952), Fear and Desire (1953), Killer's Kiss (1955), en Hombre (1967).
Mordowië
Die Republiek van Mordowië (Russies: Респу́блика Мордо́вия, Respoeblika Mordowija; Moksja/Erzia: Мордовия Республикась) is ’n republiek (’n deelgebied) van Rusland.
Geografie
Die republiek is geleë in die oostelike deel van die Oos-Europese Vlakte van die Russiese Federasie. Die westelike deel lê op die Oka-Don-vlakte en die oostelike en sentrale deel op die Wolga-hoogland.
Die gebied is 26 200 km² groot en grens aan Nizjni Nowgorod-oblast, Tsjoewasjië, Oeljanofsk-oblast, Penza-oblast en Rjazan-oblast. Daar is sowat 114 riviere en 500 mere in Mordowië. Die belangrikste riviere sluit in die Alatir, Issa en Moksja.
Demografie
Volgens die 2002-sensus maak Russe 60,8% van die bevolking uit en etniese Mordwiniërs 31,9%. Die Mordwiniërs is ’n Finse groep wat twee verwante tale, Moksja en Erzia, praat. Ander groepe sluit in Tartare, Oekraïners en talle kleiner groepe.
Geskiedenis
Die vroegste tekens van menslike lewe in die gebied is uit die Neolitiese Tydperk. Fins-Oegriese Mordwiniërs word genoem in bronne uit die 6de eeu. Later het hulle onder die invloed van Wolga-Bulgarye en Kiëf-Roes gekom.
In die 13de eeu het die Mongole groot dele van Oos-Europa ingeneem en die khanaat van die Goue Horde in 1241 gestig wat Mordowië ingesluit het. Die Goue Horde het in 1430's verbrokkel en sommige Mordwiniërs het burgers van die Khanaat van Kazan geword, terwyl ander by Moskowië geïntegreer is.
Toe Iwan die Verskriklike die Khanaat van Kazan in 1552 verower, het die gebied deel van Rusland geword. Baie Mordwiniërs het gerussifiseer, maar die Mordwiniese kultuur het in landelike gebiede behoue gebly. In die 1700's het hulle die Latynse alfabet gebruik, maar sedert die middel 1800's word die Cyrilliese alfabet gebruik.
Ná die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 het die Morwiniërs hulself verklaar tot die Republiek van Mordowië en deel van die Russiese Federasie gebly. Dit bestaan in sy huidige vorm sedert 25 Januarie 1994.
Pous Damasus
Pous Damasus kan verwys na een van twee pouse van die Rooms-Katolieke Kerk nl:
Termosfeer
thumb|260px|Die lae van die Aarde se atmosfeer.
Die termosfeer (van die Griekse θερμός thermos, "hitte") is die laag van die Aarde se atmosfeer reg bo die mesosfeer en reg onder die eksosfeer. In dié laag veroorsaak ultravioletstraling foto-ionisasie/fotodissosiasie van molekules en skep dit ione in die ionosfeer.
Die termosfeer begin omtrent 80 km bo seevlak. Die temperatuur neem met die hoogte toe vanweë die absorpsie van uiters energieke sonstraling. Temperature hang nou af van sonaktiwiteit en kan tot 1 700 °C of meer bereik. Straling maak dat die atmosfeerdeeltjies in dié laag elektries gelaai raak (sien ionosfeer). Dit speel ’n belangrike rol by die voortplanting van radiogolwe, aangesien radiogolwe onder bepaalde toestande na die aarde teruggekaats word. In die eksosfeer, vanaf sowat 600 km bo seevlak, verander die atmosfeer in die ruimte, hoewel die termosfeer volgens die definisie van die Kármán-lyn self deel van die ruimte is.
Die hoogs verdunde gas in dié laag kan bedags temperature van 2 500 °C bereik. Ondanks dié hoë temperature sal ’n waarnemer of voorwerp koue temperature in die termosfeer ervaar, want die besonder lae digtheid van die gas maak dat die molekules nie hitte kan oordra nie. ’n Normale termometer sal snags aansienlik minder as 0 °C wys. In die anakoestiese sone bo 160 km is die digtheid so laag dat molekulêre wisselwerkings te ongereeld is vir die oordrag van klank.
Die Internasionale Ruimtestasie wentel in die middel van die termosfeer om die Aarde, op ’n hoogte van tussen 408 en 410 km.
Heilna du Plooy
Heilna du Plooy was 'n professor in Afrikaans en Nederlands aan die Noordwes-Universiteit en ’n Afrikaanse digteres en skryfster.
Lewe en werk
Heiltje Johanna Gertruida Venter is op 2 Mei 1947 in Pretoria gebore. Haar vader is Sakkie Venter, wat self ook gedigte skryf. Sy word op Bronkhorstspruit en Alberton groot en matrikuleer in 1964 met ses onderskeidings aan die Hoërskool Alberton. Sy studeer vanaf 1965 verder aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys en behaal in 1967 die B.A.-graad (met Afrikaans-Nederlands, Engels en Wiskunde as hoofvakke) en in 1968 die Hoër Onderwysdiploma (albei met lof). Sy gee vir ’n jaar onderwys en trou dan op 19 Desember 1969 met die Gereformeerde predikant Andries Du Plooy. Tussen die jare 1971 en 1979 word ’n dogter en drie seuns uit die huwelik gebore. Ná hulle troue woon hulle ses jaar lank in Durban. In 1976 word Andries na die gemeente Pretoria-Alkantrant beroep en die gesin verhuis na Pretoria. Sy studeer hier verder aan die Universiteit van Pretoria en behaal haar B.A. Honneurs-graad in 1977 met onderskeiding en in 1984 die M.A.-graad in Afrikaans onder leiding van professor Elize Botha (ook met onderskeiding), met ’n verhandeling oor “Die verhaal in ‘Laat vrugte’ en ’18-44’”. In 1985 voltooi sy ’n proefskrif in Literatuurwetenskap oor “Verhaalteorie in die twintigste eeu” en behaal hiermee die D.Litt.-graad onder professor T.T. Cloete by die Potchefstroomse Universiteit. Hierdie proefskrif word later gepubliseer.
Vir twee jaar (1977 en 1978) beklee sy ’n tydelike pos aan die Universiteit van Pretoria en sy is dan van 1982 tot 1986 verbonde aan die Universiteit van Suid-Afrika. In 1986 verhuis die gesin na Potchefstroom waar haar man professor word aan die Teologiese Skool. As akademikus is sy sedert 1987 verbonde aan die Potchefstroomse Universiteit (tans Noordwes Universiteit), eers vir vyf jaar tydelik in die Departement Algemene Taal- en Literatuurwetenskap en sedert 1992 permanent in die Departement Afrikaans en Nederlands waar sy later professor en hoogleraar word. Hier is sy ook betrokke by die ATKV Skryfskool, waar sy ’n aandeel het aan die publikasie “Skryfateljee”. Van 2003 tot 2005 is sy vakvoorsitter van die Vakgroep Afrikaans en Nederlands en in 2003 is sy vir een semester gashoogleraar aan die Universiteit van Leiden in Nederland. In 2012 tree sy af as hoogleraar, maar is hierna as senior navorser steeds betrokke in letterkunde navorsing by die Navorsingseenheid vir Tale en Literatuur in die Suid-Afrikaanse konteks.