cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krygsgeskiedenis
Vorme van oorlogvoering (17e en l8e eeu)
Gedurende die tyd tot met die uitbreek van die Franse Revolusie was oorlog nie 'n indrukwekkende verskynsel nie. Hoewel daar voortdurend oorloë plaasgevind het, was dit nie juis intensief nie en onderworpe aan tallose reëls en beperkings. Daar is baie oorloë gevoer, onder meer die Poolse en Beiers en suksessieoorloë, waarin nie ŉ enkele veldslag gevoer is nie. Die beperkinge kan deels toegeskryf word aan die klein grondgebied van die betrokke land.
In die eerste fase van moderne oorlogvoering was die samelewing slegs op baie beperkte skaal by die oortog betrokke. Behalwe in Pruise is die strewe na rykdom in die tyd oorskadu deur die skaarste aan goedere. Die taak van die-burgery, dit wil sê die nie-bevoorregte klas, was die finansiering van die oorloë en leërs. Die leërs het gedurende die 18e eeu geweldig omvangryk geword, maar dit was nie vanweë die groter politieke spanning of die noodsaaklikheid van militêre magsuitbreiding nie. Inteendeel, die spanninge het verminder, die wêreld was vreedsamer en 'n leër groter as 40 000 man kon nie behoorlik beheer word nie.
Die Franse leër het egter aan die vooraand van die Franse Revolusie uit 170 000 man bestaan en die Oostenrykse leër uit 150 000 man. Pruise, met sy klein bevolking, het gespog met 'n leër van 140 000 man.
Die leër as statussimbool
'n Leër het die aansien van 'n staat verhoog, al is dit in die Duitse state en staatjies byvoorbeeld grootliks met buitelandse hulp, veral met subsidies uit Brittanje, in stand gehou. Die leër het ook nouliks ŉ oorlogstaak gehad, maar was bloot 'n statussimbool. In die tyd van die politisering van oorlogvoering was die leër meer 'n politieke as militêre instrument. Die omvangryke leërs is saamgestel uit beroepsoldate, en waar tekorte ondervind is, aangevul uit asosiate elemente soos bedelaars, boemelaars, struikrowers en die algemene "skuim van die bevolking".
Die leër het dus in 'n mate as sosiale riool gefungeer. In die regimente is ketellappers, poppekasvertoners en rottevangers aangetref. Versterkings is gewerf uit 'n mag wat saamgestel is uit minder bevoorregtes wat in tye van voorspoed in die staande leer geïnkorporeer is omdat die aantal leeglopers dan verminder het. Hierdie klassediensplig was in gebruik tot na die Frans-Duitse oorlog van 1870. Persoonlike en algemene diensplig dateer uit daardie tyd, en daarmee het oorlogvoering 'n nasionale aangeleentheid geword.
Oorlog en die gemeenskap
(18e eeu) Aanvanklik is die gemeenskap nie by oorlogvoering betrek nie, behalwe in noodtoestande as die voortbestaan van die staat bedreig is. Die pos -,reisigers- en handelsverkeer is nie deur oorlog onderbreek nie en die sosio-ekonomiese orde nie aangetas nie. Inteendeel, hierdie orde het juis 'n grens aan oorlogvoering gestel, en die gemeenskap was nie 'n teiken in oorlogvoering nie.
Die doelbewuste uithongering van stede en landstreke, soos tydens die Tweede Wêreldoorlog deur die Duitsers toegepas teen miljoene mense in Nederland en in Leningrad, het nie plaasgevind nie. Die lewens van vyandige gemeenskappe is tydens beleërings en aanvalle gespaar en private eiendom is eerbiedig, hoofsaaklik om militêre redes. 'n Leër, wat verswak is deur die verlies aan manskappe as gevolg van detasjering, was in 'n vyandiggesinde gemeenskap verlore.
Die boere het hul voorrade versteek en inligting geweier en het die bewegings van vyandelike leërs verklap. Die bevolking is ook nie teen hul eie regering aangehits nie, waarskynlik vanweë 'n gemeenskaplike vrees vir revolusie en die ondermyning van die heilige staatsgesag. Dit was nie gebruiklik om in oorlogstyd die bevolking by die stryd te betrek nie, selfs nie eens die van 'n mens se eie land nie.
Immobiele leërs ("politieke oorlogvoering")
Gedurende die hele 18e eeu was verdedigingstelsels die eerste prioriteit van die militêre magte. Dit was die tydperk van verdediging tot die uiterste, wat weer 'n uitvloeisel was van die taktiese en strategiese onbeweeglikheid (immobiliteit). Die beperkte strategiese beweeglikheid het voortgevloei uit die magasynstelsel.
Die gehalte van die troepe was so swak en drostery so 'n kwellende probleem dat voortdurende toesig nodig was. Gevolglik kon klein groepe manne nie uitgestuur word om die voorrade aan te vul nie. Bowendien is daar gedurig probeer om die bevolking so min as moontlik te steur. Die strategie is dus bepaal deur logistieke vereistes (bevoorrading). 'n Leër kon nie meer as 5 tot 7 dagmarse van sy basis af beweeg nie. Verrassingsaanvalle en blitsagtervolgings was dus onmoontlik. Die padstelsels was primitief en swaar toerusting moes op waterweë vervoer word.
Die waterweë was beskerm deur forte en vestings en daar was 'n voortdurende gevaar dat die troepe van hul voorrade afgesny en geïsoleer kon word. Krygsverrigtinge in die 18e eeu het meestal dus neergekom op die beleëring van 'n vesting of dorp. Dit het 'n veldtog beteken wat gewoonlik die hele somer geduur het omdat geen veldtogte in die winter gevoer is nie. Die taktiese onbeweeglikheid was ook 'n uitvloeisel van die lineêre formasie, wat nodig was om die beste gebruik te maak van die geringe vuurkrag.
Die algemeenste gevegs- en slagorde omstreeks die middel van die 18e eeu was twee linies drie rye diep. Die afstand tussen die linies was 'n paar honderd meter en die front het oor etlike kilometers gestrek. Dit is dus duidelik dat die slaankrag van so ŉ linie nul was. Maneuvers is met die grootste omslagtigheid en tydverlies uitgevoer en 'n loopafstand van ŉ kwartier het dikwels ure in beslag geneem. Dit is duidelik dat besluite oor taktiek en strategie nie vinnig uitgevoer kon word nie. Oorlogvoering het 'n waarnemingsfunksie aangeneem en gedraal in 'n uitgerekte uitputtingstryd.
Die politiek kon en het hom kragtig laat geld ten tyde van ŉ stryd wat met so min geesdrif gevoer is en waarin daar beswaarlik van vyandelikhede gepraat kon word. Dit het meer die vorm van ŉ koue oorlog aangeneem, en die leiding van die oorlog het by die kabinet berus. Die strategie was kabinetstrategie en die opperbevelhebber was dikwels eerder ŉ diplomaat as strateeg.
Seeoorlog (16e-19e eeu)
Die kombinasie van seilskepe en kanonne het in die 16e eeu ook ŉ verandering in die krygstaktiek ter see teweeggebring. Gewapende koopvaarders (handelskepe) is al hoe meer vervang deur oorlogskepe wat uitsluitlik vir die stryd ter see toegerus is. Die kanonne is op bo mekaar liggende dekke opgestel (twee- en driedekkers), waardeur die vuurkrag aansienlik verhoog is. Aparte kanonne is op die verhoogde agterdek en die boeg (of voorkasteel) gemonteer.
Vir die seeaanval is die skepe in kiellinie agter mekaar opgestel ten einde die grootste aantal kanonne op die vyand te kan rig. Die doel was om op die regte oomblik deur die vyandige linie te breek en so hul vlootmag te verdeel. Waar die entering van die vyand se skepe voorheen die primêre doel tydens 'n seeaanval was, was dit nou sekondêr. Die kanonvuur (oorlogskepe het ongeveer 120 kanonne gehad) was nou die belangrikste. Elke vloot het ook sy brandskepe gehad. Dit was ou skepe wat met vlambare materiaal gelaai was (buskruit, ensovoorts) met die doel om tydens die slag brand en chaos onder die skepe van die vyand te saai.
Tydens die oorloë tussen die Engelse en die Hollanders in die 17e eeu is die krygstaktiek ook verfyn. Dit het tot 'n verbetering in die seinstelsel gelei, wat koördinasie binne 'n vloot verseker het. Gedurende die 18e eeu het die oorlogskepe en die kanonne, veral die van die Franse en die Engelse, al hoe groter geword en die seinstelsel is hierby aangepas. Tot met die uitbreek van die Krimoorlog (1854- 1856) het seilskepe die kern van die vlootmagte gevorm.
19e eeu
Na die Franse Revolusie het die militarisering van oorlogvoering begin. Die oorlog het hom losgemaak van sy politieke en ekonomiese grondslag. Die doel van oorlogvoering het al hoe meer neergekom op die vinnige uitwissing van die vyand. Die proses is bevorder deur die stelsel van konskripsie (diensplig), wat deur afkoop en plaasvervanging 'n stelsel van klassediensplig geword het. Die seuns van die gewone burgery is hierdeur wettiglik in die leër opgeneem sonder dat druk en slinkse metodes gebruik is.
Omdat die diensplig ŉ aantal jare geduur het, het die seuns beroepsoldate geword. Oorlogvoering is dus ook van sy ekonomiese boeie bevry en die magasynstelsel kon beëindig word. Die Napoleontiese soldaat het geveg en opgeëis. Die bekamping van drostery, wat vroeër meer inspanning geverg het as die stryd teen die vyand, was nou nie meer ŉ probleem nie omdat die volksleërs uit die volkselemente gewerf is. Die lineêre vegwyse kon vervang word deur 'n losser en meer verspreide taktiek waarin Napoleon 'n meester blyk te gewees het.
Deur hierdie veranderinge is die taktiese en strategiese beweeglikheid herstel. Die manier van oorlogvoering kon nou volgens die klassieke beginsels van Von Clausewitz gevoer word: die snelle uitwissing van die vyandelike krygsmag kon in 'n blitsoffensief, wat deur die konsentrasie van alle kragte en middele op die regte oomblik en die deurslaggewende plek, bewerkstellig word. In die 19e eeu het hierdie ontwikkeling voortgeduur. Die toename van tegniese probleme, die meganisering van die oorlogsmiddele, die militêre gebruik van die spoorweë en die telegraaf het daartoe gelei dat daar aan die operasies 'n ongekende mate van vryheid verleen kon word. Maar ook polities het oorlogvoering vry geword.
Omdat oorloë van veel korter duur was, kon die magsewewig tydens die verloop van die krygsverrigtinge moeilik herstel word. Die politieke oorlog was dus onmoontlik en is vervang deur die militêre oorlog, wat volgens suiwer militêre beginsels gevoer word. ŉ Skeiding van politiek en strategie het in werking getree. In die Frans-Duitse Oorlog (1870- 1871) het die eerste onderskeid tussen militêre en politieke sake duidelik geword. Nog 'n aspek van hierdie ontwikkeling was die groot aandeel van die wetenskap en die tegnologie in oorlogvoering.
Daar kon meer skote direk na mekaar met vuurwapens afgevuur word en die wapens het alle ander offensiewe wapens begin verdring. Stoomskepe van staal het seilskepe van hout vervang en vliegtuie het later verskyn as 'n nuwe vertakking van die krygsmag. Die perd het op stal gebly en is vervang deur die tenk. Die groei van die leërs in die Frans-Duitse Oorlog was eintlik ŉ oorgangsoorlog: dit was 'n konfrontasie tussen kwaliteit en kwantiteit, tussen die Franse beroepsleër en die Duitse dienspligleër.
Die bewering van die Franse staatsman Thiers dat in lande waar iedereen 'n soldaat was, almal swak soldate was en dat geen leër sonder spesialisasie moontlik was nie, kon nie bevestig word nie. Die groter getal sterkte van die Duitse leërs het tot gevolg gehad dat die meeste Europese moondhede 'n stelsel van persoonlike konskripsie of diensplig aanvaar het. 'n Kenmerk van die tydperk wat hierop gevolg het, was die groei in die grootte van die leërs. Omstreeks 1 900 was die gemiddelde getalsterkte 500 000 man.
20e eeu
Voor die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918) was dit vir die Franse duidelik dat hulle die mannekragwedloop teen Duitsland sou verloor. Die geboortesyfer in Frankryk het begin daal en hoewel 2,1 % van die Franse bevolking in die leër gedien het teenoor die slegs 1,2 % van die Duitsers, was die Duitse militêre potensiaal in 1914 veel groter.
Maar die gedagte dat vuurwapens noodwendig 'n vinnige deurbraak kon verseker, het geblyk 'n misrekening te wees. Veral masjiengeweervuur het vyandelikhede omgeskep in ŉ stellingoorlog waarin die soldate hulle in loopgrawe ingegrawe het. Ondanks die gebruik van gifgas en tenks was vuurkrag deurslaggewend ten opsigte van die beweging. Ruiterystormlope was ŉ hopelose mislukking.
Massaleërs
Die omvang van oorlogvoering is ontsaglik vergroot deur die gebruik van massaleërs. Waar veldslae vroeër na stede of dorpe vernoem is, is hulle in die Eerste Wêreldoorlog na streke vernoem (Marne, Somme en Vlaandere) en in die Tweede Wêreldoorlog is dit uitgebrei tot Iande en oseane (Noorweë, België en die Atlantiese Oseaan). Deur die gebruik van massaleërs was 'n geveg nie meer slegs 'n stryd tussen die opponente nie, maar ook tussen die nywerheidsmoondhede.
Die tradisionele beperkte oorlog, waarby slegs 'n deel van 'n land se middele aangewend is, is vervang deur 'n totale stryd waarby die hele volk betrek is. 'n Massaleër het enorme reëlings meegebring. Die tuisfront is georganiseer om die gevegsfront te steun. Waar daar tydens die Eerste Wêreldoorlog slegs sekere sektore van die nywerheid gemobiliseer is, is alle sektore, insluitende die wetenskap, gedurende die Tweede Wêreldoorlog aangewend. Die oorlog het allesomvattend geword en die vliegtuig het 'n derde dimensie bygedra.
Die skeiding tussen die vegtendes en nie-vegtendes het verdwyn; die hele gemeenskap het nou 'n militêre doelwit geword. Ook die sielkunde het 'n rol begin speel by die aftakeling van die moreel van die vyand en die opbou van die eie moreel, asook tot die regverdiging van massa-uitwissing. Oorlog het 'n stryd geword tussen die magte van die lig en die van die duisternis - die vyand is gedemoniseer.
Die onfunksionele oorlog
Die-uitbreiding van krygsverrigtinge het so buite verhouding geraak dat oorlogvoering disfunksioneel geword het. Dit het onvoorspelbaar geword en onverwagte gevolge opgelewer. Die uitwerking van oorlogvoering op die sosiale struktuur was rampspoedig.
Die opvallendste gebeurtenis van die Tweede Wêreldoorlog was die gebruik van die kernwapen, Die bom wat op Hirosjima gegooi is, het 'n plofkrag van 20 000 ton TNT gehad en enorme getalle slagoffers geëis: 92 000 dood of vermis en 37 000 gewond. Na die Tweede Wêreldoorlog het 2 supermoondhede ontwikkel, naamlik die VSA en die Sowjetunie, wat albei massa-uitwissingswapens op groot skaal begin vervaardig het. Reeds in die sestigerjare het albei hierdie wêreldmagte oor wapens beskik waarvan die vernietigingskrag gelykstaan met die van 60 tot 300 miljoen ton (megaton) TNT.
Hierdie tydperk kan beskou word as die van die sogenaamde "overkill": daar was die ekwivalent van etlike blokbomme - die swaarste bomme wat in die Tweede Wêreldoorlog gebruik is - vir elke mens op aarde beskikbaar. Die wapens, wat voortgevloei het uit die spanninge, het self ook tot spanninge gelei. Vir die eerste keer in die geskiedenis het die mens hom voorberei op ŉ oorlog wat onmoontlik beheer kan word en wat nutteloos sou wees as 'n oplossing vir politieke strydpunte. In die sin het oorlog dus onfunksioneel geword.
Die gevaar lê volgens sommige kenners nie meer in die voorbereiding vir 'n kernoorlog nie, maar in die ontketening van 'n kernoorlog deur misrekening. Militêre teorieë soos die van die verrassingsaanval, die sogenaamde "second strike force", die moontlikhede van vergelding na 'n aanval wat in die Amerikaanse krygskunde "flexible response" genoem word, en die soepele en aanpasbare antwoord van die sogenaamde beperkte oorlog ("limited war") is geen oplossing vir die 20e-eeuse dooie punt nie. Die kerneeu het die behoefte geskep vir 'n alternatief vir oorlog. Oorlog op sigself kan nie meer 'n antwoord wees nie.
Guerrillaoorlog
Per definisie word 'n guerrillaoorlog nie as 'n volskaalse oorlog beskou nie, maar tog het dit sedert die 1950s 'n prominente rol in die sogenaamde beperkte oorlogvoering begin speel dat dit in die krygskunde 'n nuwe betekenis gekry het. Guerrillaoorlogvoering is as strydmetode en taktiek niks nuuts nie. In die Bybelboek Josua word daar 'n duidelike guerrillaoperasie beskryf, terwyl die Spanjaarde en die Russe dit as taktiek teen Napoleon gebruik het.
Die Boere onder leiding van aanvoerders soos genls. Christiaan de Wet en Louis Botha het dit as byna enigste gevegsmetode gedurende die laaste twee jaar van die Anglo-Boereoorlog gebruik. Volgens woordeboeke dui die woord op oorlogvoering deur bendes op groepies mense (terroriste, partisane, rebelle) in die vorm van strooptogte op militêre doelwitte, verbindingsweë en voorraaddepots. Hinderlae, sabotasie en terrorisme onder die burgerlike bevolkings word dikwels ook as deel van guerrilla-oorlogvoering beskou.
Per definisie is daar altyd klein groepies mense by betrokke en die guerrillas tree meestal in moeilik begaanbare gebiede op. Diegene wat aan 'n guerrillastryd deelneem, kan basies in twee groepe ingedeel word. Ten eerste is daar die wat amptelik as soldate van 'n bepaalde land aan die stryd deelneem (byvoorbeeld in die Anglo-Boereoorlog en soms in die Tweede Wêreldoorlog). In so 'n geval is die guerrillastryd slegs 'n bepaalde taktiek wat in 'n volskaalse en min of meer formele oorlog gebruik word.
Die tweede groep is die wat nie as amptelike soldate nie maar as opgeleide vegters en insurgente aan ŉ stryd deelneem waarby daar geen sprake van 'n formele oorlogsverklaring is of was nie. Laasgenoemde was veral die geval aan Suid-Afrika se grense, waar die guerrilla-oorlogvoering laat in die 1970-80's in so 'n mate toegeneem het dat dit van Suid-Afrika se kant (soos in die geval van die vroeëre Rhodesië) 'n byna volskaalse oorlog geverg het om dit af te weer. In ander Afrika-state, soos Angola en Mosambiek, was daar politieke of rebellegroepe werksaam vir wie die guerrillataktiek die enigste betreklik suksesvolle optrede teen die bestaande regime was. In Viëtnam en Suid- en Sentraal-Amerika is die vorm van oorlogvoering in die verlede op groot skaal aangewend om nuwe regeringsvorme daar te stel.
In Viëtnam is bewys gelewer dat 'n reuse oorlogsmag soos die van die VSA nie die stryd teen guerrilla-oorlogvoering kon wen nie. Hoewel die guerrillastryd nie in die 20e eeu ontstaan het nie, het dit 'n simptoom geword van die dooie punt wat in die kerneeu in oorlogvoering bereik is en bevestig hierdie ongelyke en onbeheerbare stryd waarskynlik weer eens dat die mens in die 20e en die 21e eeu dringend 'n alternatief vir oorlog sal moet vind.
Houtbaai
Houtbaai is 'n voorstad van Kaapstad geleë in 'n baai 5 km suid van die sentrale sakekern van Kaapstad.
Geskiedenis
Die eerste skriftelike verwysing na Houtbaai is in 1607 toe John Chapman van die Engelse skip Consent daarna verwys het as Chapman's Chaunce (Chaunce is ou Engels vir chance).
Toe die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie in 1652 in Tafelbaai geland het, het hulle hout nodig gehad om strukture op te rig (onder andere die eerste fort). Daar was egter nie genoegsame goeie hout in die baai nie en die VOC moes verder weg soek. So het hulle die bos aan die suidekant van Tafelberg ontdek en dit het hulle nie lank geneem om 'n buitepos daar te vestig nie.
Jan van Riebeeck het in sy geskrifte daarna verwys as t' Hout Baaitjen en dit die mooiste bos in die wêreld genoem. Vandag is daar egter nie veel van die bosse oor nie.
Geografie
Houtbaai word aan drie kante omring deur berge en dit is net die suide waar dit aan die see grens wat plat is. In die noorde grens dit aan Oranjekloof wat deel uitmaak van die Tafelberg Nasionale Park. In die noordweste lê die Twaalf Apostels, en in die weste Klein Leeukop, Karbonkelberg, Kaptein's piek en die Sentinel. In die ooste grens dit aan Vlaakenberg, Skoorsteenberg en Constantiaberg.
Daar is drie paaie wat uit Houtbaai lei. Die eerste gaan noordwes langs die Twaalf Apostels verby na Llandudno en Kampsbaai, die tweede gaan in die noordooste tussen Oranjekloof en Vlaakenberg oor Constantianek na Constantia.
Die laaste pad (genaamd Chapmanspiek-rylaan) loop suid teenaan die kus na Noordhoek. Dit is deur gevangenis gebou en amptelik op 6 Mei 1922 geopen deur die goewerneur-generaal Prins Arthur van Connaught. Dit het ongeveer sewe jaar geneem om te bou teen 'n koste van R40 000. Die pad is gereeld gesluit as gevolg van rotsstortings en is in 2004 herbou en omskep in 'n tolpad.
Besienswaardighede
Die bronsluiperd wat op die rotse staan in Florabaai is aan Houtbaai geskenk deur die plaaslike beeldhouer Ivan Mitford Barbeton. Dit is ter nagedagtenis aan al die luiperds wat in die woude gebly het. Die laaste Kaapse luiperd is in 1930 geskiet. Die ou hawe by Florabaai is die enigste ooblyfselfs van die tyd toe daar mangaan gemyn is tussen 1909 en 1911 teen die hange van Constantiaberg.
Suidelike melkbosskoenlapper
Die suidelike melkbosskoenlapper (Danaus chrysippus) is 'n bekende skoenlapper wat wydverspreid oor Suider-Afrika voorkom. In Engels is dit bekend as die African monarch of Plain tiger. Die skoenlapper se vlerke is oranje-bruin met 'n swart apeks op die voorvlerk wat verskeie wit kolle omsluit. Die agtervlerk het by sommige indiwidue 'n dowwe wit kol. Die mannetjie en wyfie lyk feitlik eenders, maar die wyfie het net drie swart vlekke op die agtervlerk, terwyl die mannetjie vier het. Die vierde is 'n reukkol wat uit 'n tros geurskubbe bestaan.
Hulle is onsmaaklik vir roofdiere en dien as 'n "model" wat deur die wyfies van die eetbare spesie Hypolimnas misippus nageboots word.
Die eiers word een-een gelê en is langskeeps geriffel. Die larwes is glad en het geel en swart lyfringe. Hulle het dikwels vlesige uitsteeksels wat uit die kop en rug groei. Die papie hang altyd aan sy stert en het dikwels goue kolle.
Die suidelike melkbosskoenlapper vlieg stadig en ontspanne en kan dus relatief maklik gevang word. Hulle is ook maklik om te teel. Larwes en eiers word een-een op gasheerplante gevind of eiers kan van 'n eierdraende wyfie verkry word.
Pieter I van Rusland
Pieter I Aleksejewitsj (Russies: Пётр I Алексеевич) (Moskou, - Sint Petersburg, ), ook genoem Pieter die Grote (Пётр Великий; Pjotr Weliki), was van 1682 tot 1721 tsaar en tot 1725 keiser van Rusland. Tot in 1696 het hy saam met sy halfbroer Iwan V regeer. Pieter was die eerste Russiese tsaar wat buite die grense van sy land gereis het.
Jeug
Pieter was die seun van tsaar Aleksei en sy tweede vrou, Natalja Narisjkina. Aleksei het ook twee seuns by sy eerste vrou, Maria Miroslafskaja gehad: Fjodor en Iwan. Ná Aleksei se dood word Fjodor tsaar. Hy sterf in 1682 sonder kinders en die tienjarige Pieter word tot tsaar gekroon. ’n Magstryd ontstaan tussen die Narisjkina- en die Miroslafski-familie, want die Miroslafski's voel Pieter se ouer halfbroer, Iwan, moet tsaar word al is hy liggaamlik en geestelik gestrem. Ná ’n bloedige konflik waarin baie van Pieter se familielede vermoor word, word ooreengekom dat Pieter en Iwan mede-tsaars sal wees met Pieter se halfsuster Sofia as regent. In 1689 stuur Pieter Sofia na ’n klooster nadat sy probeer het om sy bewind omver te werp. In 1696 sterf die sieklike Iwan. Van toe af is Pieter die alleenheerser.
Modernisering en verwestering
Pieter is bekend vir sy grootskaalse modernisering van Rusland. Onder invloed van sy Westerse raadgewers reorganiseer hy die Russiese leër volgens Westerse riglyne en droom hy daarvan om Rusland ’n sterk maritieme mag te maak. Hy skep ook ’n nuwe aristokrasie onder staatsdiens-amptenare: promosies hang nou af van prestasie en nie meer adellike afkoms nie. Hy hervorm ook die kerk, handel en nywerheid, onderwys en gesondheid.
Pieter onderneem twee reise na Wes-Europa: van Augustus 1697 tot Mei 1698 en van Desember 1716 tot Augustus 1717, veral om steun te werf vir sy oorlog teen Swede. Op die eerste reis besoek hy onder meer Nederland, die Verenigde Koninkryk, Pruise en Oostenryk. Die reis bestaan bekend as die "Groot Ambassade". In Holland bestudeer hy die land se florerende skeepsbou en werk in Amsterdam op die skeepswerf om kennis op te doen.
Pieter word sterk beïnvloed deur sy reise in die Weste. Hy leer horlosies en doodkiste maak, skepe bou, teken, sektering, papier maak en sy spin. Hy voer Westerse klere en kultuur in Rusland in, asook ’n belasting vir mense wat volgens die Ortodokse tradisie baarde dra. Hy stel sy mense bekend aan landskaarte, gereedskap en wapens. Die eerste hospitaal word in Moskou ingerig.
Pieter is gefassineer deur sonwysers: een van sy hervormings is die wysiging van die jaartelling en tydmeting in 1700 volgens die Juliaanse kalender. (In Wes-Europa is die Juliaanse kalender al in 1582 afgeskaf en vervang met die Gregoriaanse kalender). Die tsaar laat ook talle boeke uit Nederlands, Frans, Duits en Engels in Russies vertaal. Omdat baie skeepsterme onbekend was in Rusland, word Nederlandse terme in Russies opgeneem.
Peter bevorder ook die kultuur en wetenskap. Hy begin in 1714 met die bou van ’n somer-residensie in Peterhof aan die oewer van die Newarivier wat later bekend sou word as die Russiese Versailles.
Pieter bevorder ook die Russiese ekonomie deur infrastrukturele projekte soos kanale en paaie. Ná sy oorwinning in die oorlog teen Swede skuif hy die hoofstad van Moskou na Sint Petersburg, wat op Wes-Europese stede geskoei en deur Italiaanse argitekte ontwerp is. Dit was sy "venster na die Weste" en het sy planne vir Rusland se toekoms as 'n groot Europese moondheid gesimboliseer. Met die drooglegging van die moerasagtige gebied en die bou van die stad het die weer, geografie en haglike omstandighede hul tol geëis. Duisende dwangarbeiders is jaarliks na die gebied vervoer, dikwels onder bewaking en selfs vasgeketting om ontsnapping te voorkom. Baie het egter ontsnap en talle ander is aan siektes en weens blootstelling aan die elemente dood. Die dodetal tydens die boutydperk van 18 jaar word op tot 100 000 geskat.
Oorloë
Pieter het talle oorloë gevoer, wat ’n groot finansiële las was. Hy het egter ’n oplossing gehad: nuwe en hoër belastings, die verkoop van kerkbesittings en handelsmonopolieë aan die hoogste bieders. In die Groot Noordelike Oorlog teen Swede, Denemarke en Pole (1700–1721) ly hy ’n groot nederlaag in die Slag van Narva, maar hy haal ’n oorwinning oor sy belangrikste vyand, Karel XII van Swede in die Slag van Poltawa (1709). Daardeur kry Pieter in die noorde toegang tot die Oossee en begin met die bou van Sint Petersburg. In die suide het hy oorloë gevoer teen Persië en die Ottomaanse Ryk. Ahmet III begin die Russies-Turkse Oorlog (1710–1711) en wen die Slag aan die Proet. In 1714 wen die Russiese vloot die Slag van Hanko en in 1720 die Slag van die Ålandseilande. Met die Verdrag van Nystad (1721) kon hy Lyfland, Wiborg en dele van Finland by die Russiese Ryk voeg. Rusland was toe die belangrikste moondheid in Noord- en Oos-Europa. Pieter laat homself tot keiser kroon en kry die bynaam "die Grote", (ook vanweë sy lengte van meer as twee meter). Hy maak dit ook wet dat keisers hul eie opvolgers mag aanwys.
Siberië
Pieter stuur talle ekspedisies uit om Siberië te verken. Daniel Gottlieb Messerschmidt versamel tussen 1718 en 1727 inligting oor die geografie, bevolking en natuur van Wes- en Sentraal-Siberië. In die verre ooste word die Kamtsjatka-skiereiland verken deur Iwan Jewrejnof en Fjodor Loezjin, en die verre noordooste deur Vitus Bering.
Familie en opvolging
Pieter die Grote het veertien kinders by twee vroue gehad: drie by Jewdokija Lopoechina, waaronder tsarewitsj Aleksei, wat hy in 1718 laat martel omdat hy hom verdink van ’n sameswering. Pieter laat hom tot dood veroordeel, maar Aleksei sterf reeds voor die teregstelling aan sy wonde. Pieter het ook elf kinders gehad by sy tweede vrou, keiserin Katharina I (gebore Marfa Samoeilowna Skawronskaja), waaronder keiserin Elisabeth.
In November 1724 help Pieter met die redding van sowat twintig matrose uit die water van die koue Newarivier. Hy sterf drie maande later voordat hy ’n troonopvolger kan aanwys. Die hoogste staatsamptenare moet toe kies tussen die seun van die vermoorde Aleksei, die latere Pieter II of Pieter die Grote se vrou, die ongeletterde Katharina wat sedert 1724 mede-tsarina is. Op die ou end word laasgenoemde tsarina, maar die werklike mag lê by Aleksander Mensjikof en ander lede van die Private Opperraad.
Gypsy Abbott
Gypsy Abbott (31 Januarie 1896 – 25 Julie 1952) was 'n Amerikaanse aktrise.
Gouina-waterval
Die Gouina-waterval is 'n informele naam vir die "Chutes de Gouina" (Frans) in die Sénégalrivier in Mali. Hierdie watervalle word deur die diaspora-gemeenskap die Diamo-waterval genoem as gevolg van die nabygeleë Maliese dorpie Diamo. Dit is ook al die Niagara-waterval van Mali genoem.
Ligging
Die Gouina-waterval is ongeveer 70 km noordoos van die myndorpie Sadiola in die verre-westelike gedeelte van Mali. Dit word gevind in die Senegalrivier, tientalle km stroomop van die voormalige Maliese hoofstad Kayes. Die waterval lê tussen die twee dorpies Bafoulabé (stroomop) en Diamou (stroomaf).
Beskrywing
Die Gouina-waterval is 'n indrukwekkende waterval, ongeveer 500 m wyd (afhangende van die seisoen), en ongeveer 16 meter hoog. Die volume water wat tydens die droë seisoen oor die watervalle loop is ongeveer 12-13m3 per sekonde, en in die nat seisoen tot soveel as 2 430 m3 per sekonde. Aan die bokant van die waterval word groot maalgate gevind (sommige 2 m x 2 m wyd, en tot 2 m diep). Hierdie maalgate kan slegs in die droë seisoen gesien word, wanneer die watervlakke laag is. In die nat seisoen (Mei tot Julie) is hierdie gedeeltes onder water.
Ahmed Timol
Ahmed Timol (3 November 1941 – 27 Oktober 1971) was 'n Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktivis en 'n lid van die African National Congress.
Biografie
Hy is gebore op 3 November 1941 in Breyten, Botrivier en woon in Rieta straat. Hy is die seun van Haji Yusuf Timol en Hawa Ismail Dindar. Sy ouers het in 1918 vanaf Surat na Caledon getrek, Gujarat, na Suid-Afrika verhuis.
Ahmed Timol was 'n aantreklike man wat gehou het van vroue. Hy was openlik teen die Suid-Afrikaanse regering se apartheidsbeleid gekant. Hy het daarom by die Transvaalse Indiërkongres betrokke geraak. Hy het daarna ook by die African National Congress en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party aangesluit.
Op 12 Oktober 2017 het 'n Suid-Afrikaanse hof amptelik erken dat Ahmed Timol deur die polisie vermoor is. Regter Billy Mothle het bevind dat die getuie Joao Rodrigues 'n medepligtige in die moord was en dat die voormalige polisieman, 78 jaar oud, meineed in die 1972- en 2017-ondersoeke gepleeg het.
Rodrigues het vroeër getuig dat Timol op die 10de vloer by die polisiestasie se venster uitgespring het, soos die amptelike weergawe van die gebeure gehou het. Trajekdeskundiges het later getuig dat hy nie so kon spring nie en gestoot moes gewees het. Ander getuies het gesê dat hy ernstig beseer is voor die val en gesien kon word dat hy rondgesleep is.
Timol se lewe en die omstandighede van sy dood is die onderwerp van die 2015-dokumentêre film "Indians Can not Fly", deur direkteur Enver Samuel.
Lars Rudolph
Lars Rudolph (gebore 18 Augustus 1966) is 'n Duitse akteur en komponis. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Lola rennt (1998), Werckmeister Harmonies (2000), en Look Who's Back (2015).
1201
Die jaar 1201 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 1ste jaar van die 13de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Isobelle Molloy
Isobelle Molloy (gebore 6 Oktober 2000) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Maleficent (2014) en Una (2016), en in die televisiereeks EastEnders (1985).
1202
Die jaar 1202 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 2de jaar van die 13de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Ray Dylan
Ray Dylan (Jacobus Frederik Jersich, gebore 15 Augustus 1978 in Odendaalsrus) is 'n bekende Afrikaanse sanger. Van sy treffers sluit in Hokaai Stoppie Lorrie, Jessica, Breek die Ys en Asemloos.
In 2010 ontvang hy 'n SAMA-toekenning in die kategorie beste country-album (Afrikaans) vir Goeie Ou Country.
Skerpioen (sterrebeeld)
Die Skerpioen (Latyn: Scorpius) is ’n groot sterrebeeld in die suidelike hemelruim en is deel van die diereriem. Dit is een van die 48 konstellasies wat deur die 2de-eeuse sterrekundige Ptolemeus beskryf is en is steeds een van die 88 moderne sterrebeelde. Dit lê naby aan die middelpunt van die Melkweg.
Die sterrebeeld Weegskaal is in Antieke Griekeland beskou as die kloue van die Skerpioen (Chelae Scorpionis). Latere Grieke het ’n weegskaal gevorm uit hierdie mees westelike sterre wat vasgehou is deur die godin Astraia (die aangrensende Maagd). Die Weegskaal het eers in die tyd van Antieke Rome ’n afsonderlike sterrebeeld geword.
Ruimtevoorwerpe
Die Skerpioen bevat baie helder sterre, onder meer Alfa Scorpii (Antares), Beta Scorpii (Graffias), Delta Scorpii (Dschubba), Teta Scorpii (Sargas), Lambda Scorpii (Shaula), Nu Scorpii (Jabbah), Xi Scorpii (Girtab), Pi Scorpii (Iclil), Sigma Scorpii (Alniyat), Tau Scorpii (Alniyat) en Upsilon Scorpii (Lesath). Die meeste van die helder sterre is massiewe lede van Scorpius-Centaurus, die naaste OB-verbinding (’n los swerm met sterre van spektraaltipes O en B).
Die ster δ Sco het, nadat dit ’n stabiele ster met ’n helderheid van 2,3 mag was, in Julie 2000 binne weke opgevlam tot 1,9 mag. Dit het sedertdien ’n veranderlike ster geword wat wissel tussen 2 en 1,6 mag. Op sy helderste is hy dus die Skerpioen se tweede helderste ster.
U Scorpii is die vinnigste bekende nova met ’n periode van sowat 10 jaar. Omega Scorpii (ω¹ Scorpii en ω² Scorpii) is twee sterre wat so na aan mekaar lê dat dit soos een ster lyk. λ Sco en υ Sco, twee sterre wat op die punt van die Skerpioen se stert lê en ook lyk of hulle baie na aan mekaar is, word soms die Katoë genoem.
Vanweë die sterrebeeld se ligging in die Melkweg bevat dit baie sterreswerms soos die Skoenlapper-sterreswerm (Messier 6), die Ptolemaeus-sterreswerm (Messier 7) en die bolswerms Messier 4 en Messier 80. Laasgenoemde, wat ook bekend is as NGC 6093, het ’n magnitude van 7,3 en is 33 000 ligjare van die Aarde af. Dit is ’n kompakte swerm met ’n hoë konsentrasie en digtheid in die middel. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek. ’n Seldsame ontdekking is in 1860 hier gedoen toe Arthur von Auwers die nova T Scorpii ontdek het.
Geskiedenis en mitologie
Die Babiloniese sterrekundiges se naam vir dié sterrebeeld was MUL.GIR.TAB – die Skerpioen (letterlik: die dier met ’n steek wat brand).
In die Griekse mitologie het die mites oor die Skerpioen feitlik altyd ’n verwysing na die jagter Orion. Volgens een van die mites het Orion teenoor die godin Artemis en haar ma, Leto, gespog dat hy alle diere op aarde sou doodmaak. Hoewel Artemis ook ’n jagter was, het sy diere ook beskerm. Sy en haar ma het toe ’n skerpioen gevra om met Orion af te reken. Die twee het geveg en die skerpioen het Orion doodgemaak. Die koning van die gode, Zeus, het van die geveg uitgevind en die skerpioen in die lug geplaas. Hy het dit later ook met Orion gedoen as waarskuwing aan sterflikes op aarde om hul trots in toom te hou.
Clathria piniformis
Die spons behoort tot die genus Clathria en tot die familie Microcionidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1885 deur Carter.
Pilanesberg Internasionale Lughawe
Die Pilanesberg Internasionale Lughawe‏‎ is ongeveer 11 km oos van Sun City. Dit het in 2002 internasionale status gekry. Dit is langs die Pilanesberg Wildreservaat geleë.
Fasiliteite
Die lughawe lê op 'n hoogte van 1 040 meter (3 412 voet) bo seevlak. Dit beskik slegs oor een aanloopbaan, aangewys as 05/23, met 'n geteerde oppervlakte van 2 750 m lank en 30 m breed.
Betty Aberlin
Betty Aberlin (gebore 30 Desember 1942) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Dogma (1999), Jersey Girl (2004), en Red State (2011), en in die televisiereeks Mister Rogers' Neighborhood (1968).
Harige rotsvy
Die harige rotsvy of bergvy (Ficus glumosa) is 'n klein tot middelgroot boom wat inheems is in KwaZulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga en die Oos-Kaap. Dit groei meestal in die bosveld in die oostelike dele van Suider-Afrika. Buite Suid-Afrika is die spesie inheems in Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Djiboeti, Eritrea, Ethiopië, Eswatini, Gaboen, Gambië, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Ivoorkus, Jemen, Kameroen, Kenia, Malawi, Mali, Mosambiek, Namibië, Nigerië, Rwanda, Saoedi-Arabië, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Somalië, Tanzanië, Togo, Tsjad, Uganda, Zambië en Zimbabwe.
1200
Die jaar 1200 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 100ste jaar van die 12de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Botterboom
Die botterboom (Tylecodon paniculatus) is 'n kremetartagtige, klein boompie wat op koppies of klipperige plekke in die Karoo voorkom. Na reën ontwikkel die boom sukkulente blare wat nie 'n lang lewensduur het nie.
Beskrywing
Tylecodon paniculatus groei as 'n regop, stewige en dikgespruite struik tot 'n hoogte van tot 2.5 meter. Die hoofstam bereik 'n deursnee van sowat 40 cm. Die plante is ryklik vertak en vorm 'n ronde kroon. Die gladde bas skilfer af in halfdeursigtige, geel-bruin strepe en ontbloot die groen, vlesige wortel. Die broos jong lote het 'n grys-groen bas.
In jong plante kan die stygende blare dig harig wees, anders is hulle kaal. Die elliptiese, eierrond tot omgekeerd lansetvormige, grasgroen, en selde blou getinte blaarskyf is 5–9 cm lank en 2–4 cm breed. Die blaarskyf is afgerond tot stomp op die basis en wigvormig aan die bokant. Driehoekige blaarbeginsels (3 mm lank en 2 mm breed) droog vinnig uit by die groeipunte.
Die bloeiwyse se stam is rooi en tot 40 cm lank. Die skutblare is 20 mm lank en 5 mm breed. Buise met oranje-geel tot rooi blomme bereik 'n lengte van 20 mm. Aan die buitekant van die blombuis is buiskliere wat harig of kaal kan wees.
Kunsstof
Onder kunsstowwe word verstaan materiale soos plastiek, nylon, kunshars en poliëster waarvan die molekules kettings of netwerke (polimere) vorm wanneer klein chemiese boustene (monomere) met mekaar reageer. Ander stowwe soos sement en legerings word ook kunsmatig vervaardig, maar word nie as kunsstowwe beskou nie. Afhangende van watter monomeer of kombinasie van monomere gebruik word, kan 'n enorme aantal verskillende kunsstowwe ontstaan.
Cockermouth
Die dorp is geleë in die Meredistrik (Lake District) wat as een van die mooiste streke in Engeland beskou word. Die Council for British Archaeology het reeds in 1965 die beskerming van Cockermouth as deel van die nasionale kultuurerfenis aanbeveel.
Kunsstof
Die eienskappe daarvan word verder beïnvloed deur die byvoeging van chemikalieë (sagmakers, stabiliseerders) en die verskillende omstandighede waarin die monomere met mekaar reageer (temperatuur, druk, katalisators). Daar is basies vier soorte kunsstowwe, naamlik termoplastieke, wat by verwarming smelt; termo-verhardendes, wat by verhitting nie smelt nie; elastomere (sintetiese rubbers), wat baie rek- en vervormbaar is; en sintetiese vesels, wat hulle goed tot die vervaardiging van kledingstowwe leen.
Cockermouth
Cockermouth se ligging by die samevloeiing van twee riviere, Cocker en Derwent, beteken dat die dorp steeds weer met oorstromings te kampe het. Sy geografiese ligging naby die Solway Coast (sewe myl) en die grens met Skotland (dertig myl) maak van Cockermouth die ideale wegspringplek vir toere in Noordwes-Engeland en Suidwes-Skotland.
Kunsstof
Plastiek word maklik verwerk aangesien dit in 'n gesmelte toestand gegiet of gerek of in vaste vorm verhit en saamgepers kan word. Die Termoverhardendes moet reeds voor die reaksie van die monomere gevorm wees aangesien geen vormverandering na die reaksie meer moontlik is nie. Kunsstowwe is vir 'n enorme aantal gebruike geskik want dit kan tot allerlei ingewikkelde vorms verwerk word en dit beskik oor unieke meganiese eienskappe (treksterkte, elastisiteit, skokvastheid, ensovoorts). Dit is boonop teen korrosie en die meeste chemikalieë bestand. In vergelyking met die steen-, brons- en ystertydperke daar van die 20e eeu met reg as die plastiektydperk gepraat word.
Cockermouth
Klimaat
Cockermouth word onder die plekke in die Verenigde Koninkryk gereken wat al drie soorte van reën ontvang - konveksie-, reliëf- en frontale reën. Sy ligging aan die weskus van Noord-Engeland beteken dat dit een van die eerste gebiede is waar neerslae van laedrukgebiede, wat vanuit die Atlantiese Oseaan oor Groot-Brittanje beweeg, gereeld as frontale reën uitsak. Die betreklik hoë reliëf van die Meredistrik laat ook reliëfreën oor die gebied uitsak sodra vogtige lugmassas, wat vanuit die Atlantiese Oseaan en die Ierse See ooswaarts beweeg, hier kondenseer. Konveksiereën kom eweneens voor as gevolg van die gebied se ligging naby die watermassas van die Ierse See en die omliggende mere. Op baie warm somerdae verdamp water wat dan as konveksiereën val.
Geskiedenis
Die gebied was van strategiese belang as grensstreek, in die Romeinse tydperk sowel as in die Middeleeue. 'n Romeinse fort, Derventio, was buite Cockermouth se huidige dorpsgebied geleë. Reeds in 1221 is markregte aan Cockermouth toegeken.
Ekonomie
Toerisme speel 'n belangrike rol, veral in die somermaande. Cockermouth is sedert 1874 die setel van die Jennings-brouery. Die brouery, wat naby die Cockermouth-kasteel (dele daarvan is ruïnes, ander word steeds bewoon en is gewoonlik nie toeganklik vir die publiek nie, behalwe vir die Heritage Open Days) geleë is, brou gewilde ales volgens die Engelse tradisie soos Atomic Theory (India Pale Ale IPA), Cumberland (Bitter), Sneck Lifter (Extra Strong Bitter ESB), Night Vision (Amber Beer), Fine Line (Pale Ale) en Cocker Hoop (Pale Ale), sowel as die winterbier Soggy Bottom (Bitter). Inheemses verwys na die nat heuwels en ander hoër geleë terrein (in Noordwes-Engeland fells genoem) in die wintermaande as soggy bottoms. Hierdie term het in ander dele van Engeland 'n afwykende betekenis en word as aanstootlik beskou.
Kunsstof
Ontwikkeling
As die alkohol toegelaat word om te verdamp, ontstaan selluloïed. Teen die einde van die 19e eeu is met 'n intensiewe ondersoek begin na 'n proses waardeur kunssy vervaardig kan word. Natuurlike sy bestaan uit onder meer suiwer sellulose, wat in die ruwe vorm 'n belangrike bestanddeel van hout is. Daar is inderdaad daarin geslaag om sellulose uit hout te verkry en in baie dun draadjies te spin en te weet, en so is rayon vervaardig, wat reeds voor die Tweede Wereldoorlog 'n belangrike (half) sintetiese veselproduk was.
Hierdie welslae het gelei tot ŉ soektog na 'n stof waaruit kunswol vervaardig kon word. Natuurlike wol bestaan uit aminosuureenhede en eksperimente met verwante slowwe het gelei tot die ontwikkeling van nylon (1935), wat as plastiek of vesel gebruik kon word. Die eerste werklik volledig sintetiese kunsstof, bakeliet, is reeds in 1909 ontwikkel. Dit is 'n termoverhardende kunsstof wat deur middel van verhitting uit relatief eenvoudige chemikalieë gevorm word.
Tydens verhitting verhard dit en behou dan die vorm waarin dit verwerk is. Bakeliet kan dus nie na die eerste bewerking gesmelt en omgevorm word nie, en hierdie eienskap het sekere beperkings op die kunsstofnywerheid gelê. Die chemiese bereiding van die termo-verhardendes was egter redelik eenvoudig en voor die Tweede Wêreldoorlog was dit naas kunssy ŉ belangrike kunsstof. Teen 1940 het die eerste volledig sintetiese plastiek, naamlik PVC (polivinielchloried) en PE (poliëtileen) op die mark verskyn. Die vervaardiging daarvan het egter heelwat wetenskaplike en tegnologiese kennis geverg en die produksie van plastiek het eers na 1959 die van termoverhardende kunsstowwe oortref.
In dieselfde tyd het die produksie van sintetiese vesels soos poliëster- en akrielvesels ook goed op dreef gekom. Hoewel kunsstowwe as konstruksiemateriaal bepaalde nadele het, word sommige soorte plastiek en
harse tog vir werklik hoëkwaliteitprodukte gebruik. In die vliegtuig en die ruimtevaartbedryf word metale byvoorbeeld met kunsstofkleefmiddels vasgeheg. Kunsstowwe is vandag onontbeerlik en ŉ mens kan jou nouliks 'n wêreld sonder plastiek voorstel. In die geïndustrialiseerde Westerse lande word die per capita-verbruik van kunsstowwe tot op 50 kg per jaar gestel en vervaardigers sowel as navorsers bestee enorme hoeveelhede tyd en kapitaal ten opsigte van die doeltreffende benutting van kunsstowwe.
Samestelling
Die basiese bousteentjie van plastiek en ander kunsstowwe is ŉ molekule wat uit koolstofatome in kombinasie met waterstof-, stikstof-, chloor- ot fluooratome bestaan en ŉ monomeer genoem word. Wanneer twee monomere met mekaar kombineer, word 'n dimeer gevorm. Wanneer meer as twee monomere kombineer, word 'n kettingstruktuur gevorm wat 'n polimeer genoem word.
Die grootste bron van polimere is die koolwaterstowwe met die algemene formule CnH2n (n kan enige getal wees), wat uit byvoorbeeld steenkool verkry word, hoewel sellulose (hout, katoen) en kaseïen (melk) ook goeie bronne is. Die molekules waaruit hierdie stowwe bestaan, word dikwels makromolekules genoem, en 'n polimeer kan tot 200 000 atome in sy ketting struktuur hê.
Die kettingstruktuur, wanneer dit aan warmte, druk, ensovoorts, onderwerp word, bring mee dat die kettings ten opsigte van mekaar skuif, en dit gee aan plastiek die vermoë om vervorm te word. Sommige polimere vorm ringstrukture. Sulke polimere word dikwels kristallyne polimere genoem omdat hulle struktuur aan die van 'n kristal herinner. Termoplastiese stowwe het gewoonlik kettingstrukture met kettings wat kan skuit en leen hulle maklik tot herhaaldelike vervorming.
Termoverhardende stowwe het gewoonlik driedimensionele ringstrukture wat net een maar tot ŉ bepaalde vorm verwerk kan word. Die grondstof vir kunsstowwe, koolwaterstof, word byvoorbeeld berei deur stoom (waterstof) oor gloeiende steenkool (koolmonoksied) te stuur. Die waterstof verbind met die koolstof (koolmonoksied) en vorm versadigde (enkelverbindings) of onversadigde (meervoudige verbindings) koolwaterstowwe, wat as gasse of vloeistowwe verder verwerk word. Die volgende koolwaterstofverbindings kan vir kunsstowwe gebruik word:
Alkane:
Alkene:
Kwame Nkrumah
Dr. Kwame Nkrumah (gebore Francis Nwia-Kofi Ngonloma, 21 September 1909 – 27 April 1972) was 'n Afrika-politikus. Hy was die Eerste Minister en later die President van Ghana. Hy het goot bydraes tot die ideologie van Panafrikanisme gelewer. Na 'n tien-jaar veldtog teen die Britse koloniale regering is hy op 6 Maart 1957 as die eerste president van die onafhanklike Ghana gekies.