cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monte Albán
In die 5de en 6de eeu het Monte Albán die hoogtepunt van sy mag bereik en sowat 30 000 mense het in dié tydperk hier geleef. Vanaf 700 het die stad sy belangrikheid verloor en is in 950 heeltemal verlaat. Aansluitend het die heuwel net as 'n begraafplaas gedien. Die grafgoedere, wat in die grafaanlegte gevind is, verwys na 'n invloed deur die Mixteke vanaf die 14de eeu. Vanaf 1458 het Asteke onder Moctezuma I die vallei van Oaxaca en Monte Albán beset. Met die Spaanse verowering van die Asteekse Ryk in 1521 het die gebied onder Spaanse bewind gekom.
Monte Albán is saam met die historiese sentrum van Oaxaca de Juárez in 1987 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.
William Huggins
Hy is in Middlesex gebore en is later getroud met Margaret Lindsay, wat sy belangstelling in die sterrekunde gedeel en hom gehelp het in sy navorsing. Huggins het ’n privaat sterrewag in Londen gebou van waar die egpaar veral spektraallyne van verskeie hemelliggame bestudeer het. Op 29 Augustus 1864 was hy die eerste persoon wat die spektrum van ’n planetêre newel geneem het terwyl hy NGC 6543 bestudeer het. Hy was ook die eerste persoon wat tussen newels en sterrestelsels onderskei het deur te wys dat sommige, soos die Orion-newel, suiwer emissiespektra tiperend van gas het terwyl ander, soos die Andromeda-sterrestelsel, die tipiese spektra van sterre het.
Deur die ster Sirius, wat 'n rooiverskuiwing ondergaan, in 1868 waar te neem, kon Huggins die hipotese maak dat die ster se radiale snelheid daarmee bereken kan word.
Huggins het die Orde van Verdienstelikheid, die Orde van die Bad en verskeie ander eerbewyse en pryse verower. Hy is in 1910 oorlede.
Astoria, Oregon
Demografie
In 2000 het die dorp 'n bevolking van 9 813 gehad: 91,08% wit, 0,52% swart of Afro-Amerikaans, 1,14% Amerikaanse inboorlinge, 1,94% Asiaties, 0,19% Pasifiese eilanders, 2,67% van ander rasse en 2,46% van twee of meer rasse. Spaans-Amerikaners of Latyns-Amerikaners van enige ras het 5,98% van die bevolking uitgemaak.
Petrus Wachtendorp
Ds. Petrus Wachtendorp (soms ook "Wagtendorp" gespel) (1629 - Kaap die Goeie Hoop, 15 Februarie 1667) was die derde predikant in Suid-Afrika en die derde leraar van die NG gemeente Kaapstad.
Daar was in die 17de eeu verskillende predikante in Holland met die van Wachtendorp (Wagtendorp), maar dit is nie bekend in hoeverre hulle familie van hom was nie. Daar bestaan wel rede om te vermoed dat ds. Petrus Wachtendorp, wat in die jare 1623 tot 1650 predikant in Amsterdam was, sy vader was, maar dit kan nie met sekerheid gesê word nie.
Vroeë bediening
Dié opvolger van ds. Johannes de Vooght, wat van Februarie tot November 1666 aan die Kaap vertoef het onderweg na Oos-Indië en moes waarneem as Hollandse predikant ná die dood in 1665 van ds. Joan van Arckel, is as proponent in 1653 na die Ned. Hervormde gemeente Maasbommel beroep, waar hy tot 1659 as predikant werksaam was. Waar hy daarna was, is ook onbekend. In 'n brief van die Klassis van Amsterdam na Batavia op 29 Maart 1666 word vermeld dat hy vir die Indiese Kerk uitgestuur word, dat hy gewese predikant van Maasbommel is en iemand met besondere geleerdheid en predikgawe.
Na die Kaap
Dit was 'n moeilike reis en talle mense is op die pad dood terwyl baie siek geword het en na die aankoms in Tafelbaai op 29 Oktober in die hospitaal opgeneem moes word. Ds. Wachtendorp was nie bepaald onder die swaar siekes nie, want op 31 Oktober kon hy in die namiddag die predikdiens waarneem. Hy het nietemin in 'n algemeen sieklike toestand verkeer. Ds. Johannes de Vooght, sy voorganger, het nie 'n bepaalde aanstelling vir die Kaap gehad nie en is maar by sy aankoms daar gehou omdat ds. Van Arckel oorlede was. Sy doel was egter om na Indië te gaan en daarom was hy bly dat ds. Wachtendorp die werk aan die Kaap kon oorneem, wat vir laasgenoemde baie welkom was omdat dit toe nie vir hom nodig was om in sieklike toestand verder te reis nie.
Sy formele ampsaanvaarding as predikant van Kaapstad het op Sondag 21 November plaasgevind. So kon ds. De Vooght sy vaart na Oos-indië op 4 Desember begin. Op 31 Desember van dieselfde jaar het ds. Jacobus Burenius aan die Kaap gekom. Hy is deur die Kamer van Zeeland as predikant na Indië uitgestuur en dit blyk asof die Klassis Walcheren wat ds. Van Arckel die jaar tevore vir die Kaap gestuur het, aan ds. Burenius gesê het dat hy nou die plek van Van Arckel kon beklee. Hy het dan ook op 2 Januarie 1667 voor die kerkraad verskyn en meegedeel dat hy vir die Kaap bestem was, waarvan egter niks in sy aanstellingsbrief vermeld was nie. Die kerkraad het op die saak ingegaan en aangesien ds. Wachtendorp te swak was om die seereis na Indië te onderneem en hy tot in daardie stadium bevredigende diens aan die Kaap gelewer het, was dit moeilik om hom nou maar te laat gaan.
Hier het nog bygekom dat die gemeente reeds drie maal gedurende die jaar 'n nuwe predikant gekry het, wat vir die kerk nadelig was. So is toe besluit om ds. Wachtendorp te behou en ds. Burenius vriendelik te bedank dat hy gewillig was om aan die Kaap te wou bly. Nadat ds. Burenius op 30 Januarie deur ds. Wachtendorp in die huwelik bevestig is met die suster van wyle ds. Van Arckel, het hy op 12 Februarie na Indië vertrek.
Ongelukkig vir die gemeente is ds. Wachtendorp drie dae later, op 15 Februarie 1667, plotseling dood, sodat die gemeente weer vakant was. Die volgende dag is hy in die nuwe kerkgebou in die Kasteel die Goeie Hoop begrawe waar die stoflike oorskot van ds. Van Arckel ook gerus het. Sy opvolger was, ds. Adriaan de Vooght, die tweelingbroer van sy voorganger.
Sterkfonteindam
Die Sterkfonteindam is naby Harrismith in die Vrystaat, Suid-Afrika, geleë. Die dam is in 1977 gebou en het 'n kapasiteit van 2 656 miljoen m³ en 'n oppervlakte van omtrent 67,26 km². Die damwal is 93 m hoog en is 'n grondwal. Die dam is in die Nuwejaarspruit (wat in die Wilgerivier invloei) geleë. Die Sterkfonteindam is deel van die Tugela-Vaal-waterprojek.
Dit is die hoofopgaareenheid van die Tugela-Vaalprojek en dien as 'n reserwedam waarvandaan water deur middel van die Wilgerivier (wat in die Vaaldam uitloop) na die Vaal- en die Bloemhofdam vrygelaat word wanneer hul watervlakke te laag daal.
Hoewel dit slegs 20 % van die wateroppervlakte van die Vaaldam beslaan, is die Sterkfonteindam se opgaarvermoë 10 % groter. Die gunstige faktore, asook die feit dat dit so na aan die eskarp is, waar die verdamping aansienlik laer is as in die gebiede waar die ander damme geleë is, maak dit uiters geskik as 'n reserwedam.
Steglitz
Steglitz is 'n Berlynse stadsdeel in die administratiewe distrik Steglitz-Zehlendorf wat sy oorsprong in die gelyknamige Brandenburgse dorp het. Toe Steglitz in 1920 as deel van administratiewe hervormings saam met die aangrensende nedersettings Lichterfelde, Lankwitz en Südende by Berlyn ingesluit is, was dit die grootste dorp in Pruise met 'n bevolking van 93 000. Om nie die belastinginkomste uit Steglitz te verloor nie, het die destydse landelike distrik Teltow, waarvan Steglitz voor sy inlywing by die Duitse hoofstad deel uitgemaak het, geskroom om stadstatus aan die nedersetting toe te ken.
Sterkfonteindam
Toe dit in 1977 vir die eerste keer in bedryf gestel is, was die opgaarvermoe 1 203 miljoen m3. Die vermoë word in die tweede fase tot 2 656 miljoen m3 vergroot, terwyl die hoogte van die damwal van 63 tot 69 m en die kruinlengte daarvan van 2 290 tot 3 060 m vergroot word.
Steglitz
Ligging
Steglitz is in die suidweste van Berlyn geleë waar die digbeboude woonbuurte van die binnestad geleidelik oorgaan in die groen voorstadgebiede met enkelgesinshuise en villas. Steglitz is tradisioneel een van die Duitse hoofstad se gegoede buurte, en baie van sy woonkwartiere met skaduryke strate en statige villas het gedurende die groot industriële opswaaifase van die laat 19de eeu ontstaan toe welvarende Berlyners hulle in die groen en rustige westelike voorstede gevestig het.
Sterkfonteindam
By volvlakhoogte sal die wateroppervlakte uiteindelik 6 937 ha beslaan. Na die uitbreidings sal die Sterkfonteindam die grootste grondvuldam in Suid-Afrika wees. Dit is ook die enigste Suid-Afrikaanse dam wat die lys van die Internasionale Kommissie van Groot Damme verskyn.
Steglitz
Ligging
Die winkelstraat Schlossstraße is die besige spilpunt van die stadsdeel. Dit is die tweede belangrikste winkelstraat in Berlyn ná die Kurfürstendamm, met enkele argitektoniese besienswaardighede soos die Bierpinsel, 'n voorbeeld vir moderne boukuns uit die 1970's wat restourante en kroeë huisves, die Steglitzer Kreisel, 'n wolkekrabber wat oorspronklik as kantoorgebou vir die distriksadministrasie gedien het en intussen weens asbesbesmetting leegstaan, die raadsaal, die landgoed Steglitz met die aangrensende Schlossparktheater en die kunsgalery Schwartzsche Villa.
Steglitz is in die geologiese platolandskap Teltow naby die Rauhe Berge-heuwelreeks geleë wat slegs gedeeltelik bewaar gebly het. Die hoogste punt is die Fichtenberg (68 m bo seevlak). Naas 'n klein rivier, die Bäke, loop ook die Teltowkanaal deur Steglitz.
Sterkfonteindam
Vanweë die Sterkfonteindam se klein opvanggebied van 191 km2 het dit nie vloedoorlope nie en dit is ook in die opsig waarskynlik die grootste dam ter wêreld sonder soortgelyke strukture.
Steglitz
Geskiedenis
Die eerste historiese verwysing na Steglitz dateer van 1242. In 'n skenkingsoorkonde, waarin die dorp Arnestrop (tans Ahrensdorf) naby Potsdam aan die klooster te Lehnin bemaak word, word ene Heinrich von Stegelitze as skenker genoem. Dit is tans nie duidelik of die adellike von Stegelitze-gesin ook die stigters en naamgewers van Steglitz is nie.
Die dorpsnaam is moontlik ook van Slawiese oorsprong, soos uit die uitgang -itz ("nedersetting") in talle Brandenburgse plekname blyk. Die naamkomponent Stygl word vertaal as "helling teen 'n berg". So was Steglitz moontlik die "nedersetting teen die berghelling". Dié hipotese word gesteun deur die dorp se oorspronklike ligging aan die voet van 'n heuwel, die Fichtenberg.
'n Vroeë ekonomiese opswaai het met die bou van die eerste gebaande pad in Pruise, wat Berlyn met Potsdam verbind het, in 1792 begin. In 1838 is die eerste spoorverbinding tussen dié twee stede geopen. Steglitz en aangrensende nedersetting was in dié tyd gewild by hoë amptenare en offisiers wat grond en eiendom, wat halfpad tussen Berlyn en Potsdam geleë was, vanweë die gunstige ligging as 'n ideale belegging en woonplek beskou het.
Die bekendste destydse inwoner was die kabinetsraad en latere minister en grootkanselier Carl Friedrich von Beyme wat in 1802 die landgoed en dorp Steglitz gekoop het. Langs die nuwe steenpad het hy 'n herehuis laat bou wat vandag as Wrangelschlösschen ("Wrangel-kasteeltjie") bekendstaan. Dit is vernoem na 'n latere bewoner, generaal-veldmaarskalk von Wrangel.
Vanaf 1945 tot 1994, toe die vier geallieerde moondhede hul troepe uit die Duitse hoofstad onttrek het, was vier groot Amerikaanse kasernes en militêre oefenterreine in Steglitz en aangrensende stadsdele geleë – Andrews in Finckensteinallee, McNair in Goerzallee, Roosevelt in Gardeschützenweg en Parks Range in Lichterfelde-Süd.
Yola
Yola is 'n stad in die ooste van Nigerië, met 'n bevolking van 88 500 in 2004.
Zoopy
Zoopy is 'n Suid-Afrikaanse sosiale medianetwerk wat gebruikers in staat stel om video's, foto's, oudio en notas op te laai en te deel. Opgelaaide materiaal verskyn onder elke gebruiker se unieke profiel. Gebruikers kan lêers van tot so groot as 200 mG oplaai, en die inhoud word, volgens Zoopy.com, op elke kontinent geberg, wat onder meer tot gevolg het dat Suid-Afrikaners die webwerf ná oorskryding van hul maandelikse internasionale bandwydtetoelating steeds Zoopy.com kan besoek, indien hul internetpakket vir plaaslike internetbandwydte voorsiening maak.
Zoopy is op 5 Maart 2007 van stapel gestuur. In Desember 2007 het Nokia te webwerf as hul streeksbeeldingsvenoot vir Suid-Afrika gekies, en in Junie 2008 het Suid-Afrika se grootste mobiele telekommunikasienetwerk, Vodacom, aansienlike beleggings in Zoopy gemaak.
Forest Grove
Forest Grove is 'n dorp in die noordweste van Oregon, in die Washington-distrik.
TSV Buchholz 08
TSV Buchholz 08 is 'n sportklub uit Buchholz in der Nordheide in die deelstaat Neder-Sakse in Duitsland. Behalwe sokker, het die klub afdelings vir onder meer gimnastiek, handbal, hokkie, dans, swem, tennis, tafeltennis, pilates, joga, boks, ballet en vlugbal. Die huidige klub het in die laat 1930’s ontstaan uit die samesmelting van MTV Buchholz (gestig in 1908) en BSV Buchholz (gestig in 1921). Die klub het 'n ondersteunersklub genaamd Heidefighter.
Die klub se beste onlangse prestasie was om 5de te eindig in die Oberliga Hamburg in 2009. Buchholz is 'n redelik algemene pleknaam in Duitsland en die klub word soms verwar met ander TSV Buchholz'e elders.
Bitfarm
Bitfarm is 'n Suid-Afrikaanse torrent- en NZB-soekenjinwebwerf. Met meer as 10 000 lede is dit ook die grootste webwerf van sy soort in Suid-Afrika. Die webwerf stel gebruikers in staat om rekenaarlêers wat hulle wil versprei en wat hulle plaaslik tot 'n .torrent-lêer indekseer, tot die webwerf op te oplaai en waar ander gebruikers dan hierdie .torrent-lêer kan aflaai en hul rekenaars sodoende in staat stel om direk met die verspreider se rekenaar deur middel van 'n eweknie-tot-eweknie (Engels: peer-to-peer; P2P) protokol te kommunikeer om die oordrag van die lêer(s) oor die internet moontlik te maak. Die webwerf bemiddel dus die verspreiding van .torrent-lêers maar het, anders as wyd vermeen, geen direkte bydrag tot die verspreiding van enige van die lêers wat deur sy tracker geïndekseer word nie. Bitfarm kan dus met gewilde soekenjins soos Google vergelyk word, maar dit spesialiseer in die indeksering van .torrent-lêers en NZB-lêers.
Vermeende kopieregskending
Weens die aard van die webwerf is dit ook moontlik vir gebruikers om gekopieregde materiaal te versprei. Dit het in November 2008 veroorsaak dat die RiSA 'n versoek geloods het om Bitfarm, Newshost en NinjaCentral te laat sluit. RiSA het klagskrifte aan die Suid-Afrikaanse Organisasie vir Internetdiensteverskaffers (ISPA) oorhandig en die onmiddellike sluiting van voorgenoemde drie webwerwe versoek. Prokureur Reinhardt Buys van Buys Inc. Attorneys, wat voorheen partye verdedig het teen dreigemente van die RiSA, het aangebied om al drie webwerwe gratis te verteenwoordig. Volgens Buys is webwerwe wat torrent-lêers versamel, indekseer en berg, wettig in Suid-Afrika. Hy meen dat die inhoud van hierdie webwerwe nie net deur die konstitusionele reg tot vryheid van spraak beskerm word nie, maar dat dit ook buite die grense van enige kopieregaansprake.
Eksoplaneet
’n Eksoplaneet of ekstrasolêre planeet is ’n planeet buite die Sonnestelsel. Tot en met 1 Maart 2013 was altesaam 861 sulke planete geïdentifiseer (planete in 677 planetêre stelsels, insluitende 128 stelsels met meer as een planeet). Daar is dus ’n voortdurende stroom nuwe ontdekkings.
Wat meer sê, die Keplersending het reeds ’n paar duisend bykomende kandidate opgespoor, insluitende ’n paar honderd wat lewe sou kon huisves.
Geskiedenis
Baie filosowe en wetenskaplikes het eeue lank aangeneem eksoplanete bestaan, maar daar was geen manier om vas te stel hoe algemeen hulle voorkom of hoeveel hulle met die planete in ons Sonnestelsel ooreenstem nie. Verskeie bewerings van waarnemings vanaf die 19de eeu is eindelik deur sterrekundiges verwerp.
Die eerste bevestigde waarneming was in 1992 met die ontdekking van verskeie aardgrootte-planete om die pulsar PSR B1257+12. Die eerste ontdekking van ’n eksoplaneet om ’n hoofreeksster was in 1995: ’n reuseplaneet met ’n wentelperiode van vier dae om die nabygeleë ster 51 Pegasi. Danksy verbeterde opsporingstegnieke het die tempo van waarnemings sedertdien vinnig toegeneem. Sommige eksoplanete is deur teleskope afgeneem, maar die oorgrote meerderheid is opgespoor met indirekte metodes soos die meet van radiale snelhede. Ook komete buite ons Sonnestelsel is al waargeneem en kan algemeen in die Melkweg voorkom.
Voorkoms
duimnael|240px|Die heel eerste foto van ’n eksoplaneet (links onder), wat in 2004 deur die [[Baie Groot Teleskoop geneem is. Dit wentel om die bruindwerg 2M1207 en sy massa is vyf keer so groot soos Jupiter s’n.]]
Daar is na verwagting in die Melkweg alleen miljarde planete (gemiddeld minstens een planeet vir elke ster, dus na skatting 100-400 miljard eksoplanete),   plus nog talle vrybewegende enkelplanete wat nie om ’n ster wentel nie.
Die meeste bekende eksoplanete is gasreuse soortgelyk aan Jupiter en Neptunus, maar dit is waarskynlik omdat hulle makliker is om op te spoor vanweë hul grootte. Daar is ook kleiner planete bekend wat net ’n paar keer so groot as die Aarde is (sulke planete staan deesdae bekend as superaardes). Volgens nuwe statistiese studies kom hulle meer algemeen voor as die gasreuse, terwyl verskeie planete kleiner as die Aarde onlangs ontdek is. Daar is ook planete om bruindwergsterre en ander hemelliggame wat "vry rondbeweeg" in die ruimte en nie om ’n ster wentel nie, maar hulle word nie altyd planete genoem nie.
Buiteaardse lewe
Op 7 Januarie 2013 het sterrekundiges van die Keplersending die ontdekking van KOI-172.02 aangekondig – ’n planeet baie soos die Aarde wat binne die bewoonbare sone om ’n ster wentel wat met die Son ooreenstem. Dit is dus ’n "goeie kandidaat om buiteaardse lewe te huisves".
Steierwerk
Steierwerk is 'n tydelik konstruksie wat gewoonlik met pype aanmekaar gesit word met die doel om bouwerk te verrig of onderhoud te doen op hoë plekke wat nie maklik bereikbaar is nie. Steiers word ook dikwels gebruik as tydelike stutte in bouwerk. Die bou van steiers is 'n vakgebied wat opleiding vereis om te verseker dat steiers veilig opgerig word. Wêreldwyd is daar gereeld gevalle waar onveilige steierwerk die oorsaak is van ongelukke in die boubedryf en ander nywerhede. Steiers word gewoonlik gebou deur verskeie staalpype met doelgemaakte koppelstukke aanmekaar te sit en dan doelgemaakte staalplate of gewone houtplanke as loopvlakke te verskaf. Ander materiale soos hout en bamboes is voorheen gebruik vir steierwerk en in baie wêrelddele word dié materiale steeds gebruik.
Geskiedenis
In antieke Rome is steierwerk van hout en klip gebruik in die bou van brûe, akwadukte en ander geboue. Daar is bewyse van gate en stene in die konstruksies wat gebruik is om die steierwerk te ondersteun.
Groot-Zimbabwe
Groot-Zimbabwe (Engels: Great Zimbabwe, Shona: Masvingo eZimbabwe) is ’n ruïnestad, sowat 39 km suidoos vanaf Masvingo en in die gelyknamige provinsie in Zimbabwe geleë. Die nedersetting op die gelyknamige plato het as hoofstad van die Koninkryk Zimbabwe gedien, wat behalwe vir Zimbabwe ook groot dele van Mosambiek beheer het. Groot-Zimbabwe het tydens sy bloeitydperk vanaf die 11de tot middel van die 15de eeu ’n bevolking van sowat 18 000 gehad, is deur die monarge van Zimbabwe as koninklike paleis gebruik en was die politiese magsentrum. Die rykdom van die metropool was gebaseer op handel in beeste, goud en ander produkte. Getuienis van die geestelike sentrum is die Zimbabwe-voëls uit seepsteen. Die aanleg is die grootste voor-koloniale steenmakery in Afrika suid van die Sahara en een van die oudste.
Steierwerk
Opleiding
In Suid-Afrika is daar eenheidstandaarde by SAQA geregistreer (US ID 119074) ten opsigte van die bou van, die aanbring van veranderinge aan en die afbreek van steierwerk. Die wet op Beroepsgesondheid en -veiligheid van 1993 het baie spesifieke bepalings oor die oprig van steierwerk waarvan die bouer bewus moet wees.
Groot-Zimbabwe
Die stad was reeds verlate en vervalle toe Europeërs vir die eerste keer in die 16de eeu op die stad afgekom het. Verkeerdelik is dit vir ’n lang tyd as die tuiste van die koningin van Saba geïnterpreteer, maar die resultate van argeologiese navorsing weerlê hierdie tesis. Die oorsprongtyd word in die laat Ystertydperk gedateer, wat in die streek ooreenstem met die 11de eeu.
Die groot strukture is deur die Shona-voorvaders gebou. Die klipstad strek oor ’n area van 7,22 km². Onder die groot strukture se mees prominente kenmerke was die mure, waarvan sommige meer as vyf meter hoog was. Dit is sonder messelkalk gebou.
Die vroegste bekende geskrewe aantekening van die Groot-Zimbabwiese ruïnes was in 1531 deur Vicente Pegado, kaptein van die Portugese garnisoen Sofala, langs die kus van die hedendaagse Mosambiek. Hy het dit as Symbaoe opgeteken. Die eerste bevestigde besoek deur Europeërs was laat in die 19de eeu, met ondersoeke na die terrein wat in 1871 begin het. Later was studies van die monument kontroversieël in die argeologiese wêreld, met politieke druk wat deur die regering van Rhodesië op argeoloë geplaas is om te ontken dat dit deur inheemse Afrikane gebou is. Groot-Zimbabwe is intussen as nasionale monument deur die Zimbabwiese regering erken en die moderne onafhanklike staat is daarna genoem. Die woord “groot” onderskei die terrein van die honderde kleiner ruïnes wat oor die Zimbabwiese hoëveld versprei is. Daar is 200 sulke terreine in Suider-Afrika, soos Bumbuse in Zimbabwe en Manyikeni in Mosambiek, met monumentale mure sonder messelkalk gebou. Groot-Zimbabwe is die grootste van hierdie terreine.
Die Groot-Zimbabwe Nasionale Monument is in 1986 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.
Naam
Zimbabwe is die Shona-naam vir die ruïnes, soos eerste in 1531 deur Vicente Pegado opgeteken. Pegado het opgemerk dat “die inboorlinge van die land hierdie strukture Symbaoe noem, wat in hul taal ‘hof’ beteken.”
Die naam bevat ‘dzimba’, die Shona-term vir ‘huise’. Daar is twee teorieë oor die etimologie van die naam. Die eerste stel voor dat die woord van ‘Dzimba-dza-mabwe’ afkomstig is, vertaal vanuit die Karanga-dialek van Shona as “groot kliphuise”. ’n Tweede teorie sê dat Zimbabwe se naam uit ‘dzimba-hwe’ gevorm is, wat in die Zezuru-dialek van Shona “geëerde huise” beteken, soos gewoonlik na die huise of grafte van hoofmanne verwys is.
Nedersetting
Die meeste akademici glo dat dit deur lede van die Gokomere-kultuur gebou is. Hulle is die voorvaders van die moderne Shona van Zimbabwe.
Die Groot-Zimbabwe-nedersetting is teen die vierde eeu gevestig. Tussen die vierde en sewende eeue het gemeenskappe van die Gokomere- of Ziwa-kulture die vallei getem. Hulle het gemyn en yster bewerk, maar geen klipstrukture gebou nie. Hierdie is die vroegste Ystertydperknedersetting in die gebied wat deur argeologiese opgrawings geïdentifiseer is.
Konstruksie en groei
Konstruksie aan die klipstrukture dateer uit die 11de eeu en het vir meer as 300 jaar voortgeduur. Die ruïnes by Groot-Zimbabwe is van die oudste en grootste strukture in Suider-Afrika en is die tweede oudste naas Mapungubwe in Suid-Afrika. Die mees formidabele struktuur, waarna daar algemeen as die Groot Kamp verwys word, se mure is tot 11 meter hoog oor ’n afstand van sowat 250 meter, wat dit die grootste antieke struktuur in Afrika suid van die Sahara maak. David Beach glo dat die stad en sy nasie, die Koninkryk Zimbabwe, van 1200 tot 1500 gefloreer het, hoewel ’n ietwat vroeër datum vir sy heengaan geïmpliseer word deur ’n beskrywing in die vroeë 1500’s deur João de Barros. Sy groei is in verband gebring met die agteruitgang van Mapungubwe vanaf die 1300’s, danksy klimaatsverandering, of die groter beskikbaarheid van goud in die hinterland van Groot-Zimbabwe. Volgens tradisionele skattings het Groot-Zimbabwe ’n bevolking van tot 18 000 tydens sy bloeityd gehad. Maar ’n meer onlangse opname het bevind dat die bevolking waarskynlik nooit meer as 10 000 was nie. Die ruïnes wat nog bestaan is heeltemal van klip gebou en strek oor 730 hektaar.
Ford Flex
Die Ford Flex is 'n volgrootte oorkruis SNV wat sedert die 2009 modeljaar deur die Ford Motormaatskappy vervaardig word. Dit word beskou as die plaasvervanger vir die Ford Freestar, en is nie bemark as 'n minibus nie want dit het konvensionele klapdeure; en ook as die plaasvervanger vir die Ford Taurus X (Freestyle). Die Flex word langs die Ford Edge en Lincoln MKX mediumgrootte SNVs by die monteeraanleg in Oakville, Ontario geproduseer, waar die eerste Flex van die lyn af geloop het in Junie 2008. Die Flex word slegs in die VSA, Kanada en die Midde-Ooste verkoop. Die Ford Flex deel 'n platform met die 2011-hede Ford Explorer en die Lincoln MKT; dit was een van die eerste Fordvoertuie wat sonder 'n Mercury-eweknie ontwerp is.
Groot-Zimbabwe
Kenmerke van die reünes
In 1531 het Vicente Pegado Zimbabwe as volg beskryf:
“By die goudmyne van binnelandse vlaktes tussen die Limpopo- en Zambeziriviere is daar ’n enorme fort van klip gebou, en dit blyk dat geen messelkalk dit aanmekaar bind nie. Hierdie struktuur is byna deur heuwels omring, waarop nog strukture soortgelyk aan hierdie een staan en een daarvan is ’n toring meer as 22 meter hoog. Die inheemse mense van die land noem hierdie strukture Symbaoe, wat in hul taal ‘hof’ beteken.”
Die ruïnes vorm drie verskillende argitektoniese groepe. Dit staan as die Heuwelkompleks, die Valleikompleks en die Groot Kamp bekend. Die Heuwelkompleks is die oudste en is van die negende tot die dertiende eeue bewoon. Die Groot Kamp is van die dertiende tot die vyftiende eeue bewoon en die Valleikompleks van die veertiende tot sestiende eeue. Noemenswaardige kenmerke van die Heuwelkompleks sluit die Oostelike Kamp in, waarin die Zimbabwe-voëls glo gestaan het, asook ’n hoë balkon-kamp wat oor die Oostelike Kamp uitkyk en ’n reusagtige rots in ’n soortgelyke vorm as die Zimbabwe-voël. Die Groot Kamp bestaan uit ’n binnemuur wat ’n reeks strukture omring, en ’n jonger buitemuur. Die Keëlvormige Toring, 5,5 meter in diameter en 9 meter hoog, is tussen die twee mure gebou. Die Valleikompleks is in die Bo- en Ondervalleiruïnes verdeel, met verskillende periodes van bewoning.
Daar is verskillende argeologiese interpretasies van hierdie groeperings. Een moontlikheid is dat die komplekse die werk van opeenvolgende konings verteenwoordig: sommige van die nuwe heersers het ’n nuwe woning gebou. Die fokus van mag het van die Heuwelkompleks in die twaalfde eeu na die Groot Kamp, die Bo-Vallei en eindelike die Onder-Vallei verskuif in die vroeë sestiende eeu. Die alternatiewe “strukturalistiese” interpretasie hou vol dat die verskillende komplekse verskillende funksies gehad het: die Heuwelkompleks was ’n tempel, die Valleikompleks was vir die inwoners en die Groot Kamp was deur die koning gebruik. Strukture wat meer uitgebreid was, is waarskynlik vir die konings gebou, hoewel daar ’n argument is dat die datering van opgrawings in die komplekse nie hierdie interpretasie steun nie.
Koninklike artefakte
Die belangrikste artefakte wat by die monument gevind is, is die agt Zimbabwe-voëls. Dit is uit mikahoudende seepsteen gekerf, aan die bopunt van monoliete die hoogte van ’n mens. Gleuwe in ’n platform by die Oostelike Kamp van die Heuwelkompleks blyk ontwerp te wees om die monoliete met die Zimbabwe-voëls te hou, maar aangesien dit nie by hul oorspronklike plek gevind is nie, kan daar nie bepaal word watter monoliet en voël waar was nie. Ander artefakte sluit in seepsteenfiguurtjies, pottebakkersartikels, ysterklokke, ivoorartikels, koperware, brons spiespunte, ystergietblokke en smeltkroese, en goue krale, armbande, halssnoere en skede. Glaskrale en porselein van China en Persië, onder ander buitelandse artefakte, is ook gevind en getuig van die internasionale handelsbande van die koninkryk. Deel van die uitgebreide klipruïnes van die groot stad, wat vandag steeds staan, is die agt monolitiese voëls wat uit seepsteen gekerf is. Daar word geglo dat dit die bateleurarend verteenwoordig – ’n goeie omen, beskermende gees en boodskapper van die gode in die Shona-kultuur.
Handel
Argeologiese getuienis dui daarop dat Groot-Zimbabwe ’n handelsentrum geword het, met artefakte wat suggereer dat die stad deel van ’n handelsnetwerk gevorm het wat aan Kilwa gekoppel word en tot so ver as China gestrek het. Kopermunte wat by Kilwa Kisiwani gevind is blyk van dieselfde suiwer erts te wees wat aan die Swahili-kus gevind is. Hierdie internasionale handel was hoofsaaklik in goud en ivoor; sommige skattings dui aan dat meer as 20 miljoen onse goud uit die grond ontgin is. Internasionale handel was bykomend tot die plaaslike landbouhandel, waarbinne vee veral belangrik was. Die groot veetroppe wat aan die stad voorsien het, het seisoenaal getrek en is deur die hof bestuur. Chinese potskerwe, Arabiese munte, glaskrale en ander uitheemse items is by Zimbabwe gevind. Ten spyte van hierdie sterk internasionale handelsbande is daar geen bewyse dat argitektoniese konsepte tussen Groot-Zimbabwe en sentra soos Kilwa geruil is nie.
Agteruitgang
Moontlike oorsake vir die agteruitgang en eindelike verlating van die terrein om en by 1450 sluit ’n afname in handel in vergelyking met terreine verder noord in, asook die uitputting van die goudmyne, politieke instabiliteit, en hongersnood en watertekorte wat deur klimaatsverandering veroorsaak is. Die Mutapa-staat het in die vyftiende eeu ontstaan uit die noordwaartse uitbreiding van die Groot Zimbabwe-tradisie. Dit is deur Nyatsimba Mutota van Groot-Zimbabwe gestig nadat hy gestuur is om nuwe soutbronne in die noorde te gaan soek. Hierdie teorie ondersteun die oortuiging dat Groot-Zimbabwe se kwyning deur ’n tekort aan hulpbronne veroorsaak is. Groot Zimbabwe was die voorganger van die Khami- en Nyanga-kulture.
2015 Curriebeker Premierafdeling
Die 2015 Absa Curriebeker is ’n rugbykompetisie wat in 2015 tussen provinsiale spanne in Suid-Afrika beslis is. Dit was die 77ste seisoen van die kompetisie sedert dit vir die eerste keer in 1889 gespeel is.
Die Westelike Provinsie was die verdedigende kampioen. Hulle het die Goue Leeus met 19–16 in die 2014 eindstryd op Nuweland verslaan. Die eindstryd in 2015 is op 24 Oktober in Johannesburg beslis met die Goue Leeus wat wéér teen die Westelike Provinsie gespeel het, maar die bordjies verhang het met ’n oorwinning van 32–24. Die Goue Leeus behaal hiermee hulle 11de Curriebekertitel.
St. Augustine, Florida
St. Augustine (Spaans: San Agustín) is 'n stad in die deelstaat Florida, Verenigde State, en die administratiewe sentrum van die St. Johns County. Die stad het in 2010 'n bevolking van 12 975 gehad en van 1 277 997 in die metropolitaanse gebied en is ongeveer 56km suidoos van Jacksonville.
Ekonomie
Die eknomie berus op toerisme, vang en voorbereiding van seekos, groente en ander spesialis voedsel. Daar word ook bote gebou in die dorp.
Röyksopp
Röyksopp se styl word beskryf as van 'n hakige elektroniese aard met opgekerfde en verwronge baslyne en sintetiese onderlae, wat 'n klank meebring eenders aan dié van die Franse musiekduo Justice, maar wat sagter en rustiger is en hom dikwels aan die downtempo-genre leen. Snitte met vinniger tempo word egter nie uitgesluit nie, en word gewoonlik met 'n electro-house-styl vervaardig. Röyksopp is veral ook bekend vir hul samewerking met verskillende vroulike gaskunstenaresse. Treffers soos "Only This Moment" en "Circuit Breaker", met Kate Havnevik, en "What Else is There?" met Karin Dreijer Andersson (van The Knife en Fever Ray), is voorbeelde van die sukses wat Röyksopp met hierdie styl bereik het.
The Understanding (2005)
The Understanding is Röyksopp se tweede vollengteateljeealbum en is in 2005 vrygestel. Op die meeste snitte van hierdie album verskaf die manlike groepslede Torbjørn Brundtland en Svein Berge die stemelement, behalwe vir die snitte "What Else is There?" met Karin Dreijer Andersson, "Only This Moment" en "Circuit Baker" met Kate Havnevik, en "49 Percent" met Chelonis R. Jones.
Paaseiland
Paaseiland (Spaans: Isla de Pascua, Rapa Nui: Rapa Nui) is ’n eiland in die Stille Oseaan wat sedert 1888 aan Chili behoort. Dit is 3 526 km wes van Chili, 4 251 km oos van Frans-Polinesië en 2 078 km oos van die Pitcairneilande.
Polinesiërs het waarskynlik tussen 700 en 1100 n.C. op Paaseiland gaan woon en ’n vooruitstrewende kultuur geskep, soos blyk uit die eiland se talle moai-klipstandbeelde en ander artefakte. Menslike bedrywighede, die vestiging van die Polinesiese rot op die eiland en oorbevolking het daartoe gelei dat alle bome geleidelik afgekap en natuurlike hulpbronne uitgeput is. Dit het die Paaseiland-beskawing aansienlik verswak.
Teen die tyd dat Europeërs in 1722 op die eiland aangekom het, het die bevolking afgeneem tot tussen 2 000 en 3 000 nadat daar net ’n eeu vroeër na raming sowat 15 000 eilandbewoners was.
Europese siektes en die Peruviaanse slawehandel in die 1860's het die Rapa Nui-bevolking verder laat afneem, totdat daar in 1877 net 111 oor was.
Paaseiland is een van die mees afgeleë eilande ter wêreld. Die naaste bewoonde stuk grond, met sowat 50 bewoners in 2013, is Pitcairneiland (sowat 2 075 km); die naaste dorp met ’n inwonertal van meer as 500 is Rikitea, op die eiland Mangareva (sowat 2 606 km). Die naaste deel van ’n vasteland is in Sentraal-Chili (3 512 km).
Paaseiland is in 1888 deur Chili geannekseer en is sedert 2007 ’n spesiale gebied van dié land. Administratief val dit onder Chili se Valparaíso-streek. Meer spesifiek is dit die enigste munisipaliteit van die provinsie Isla de Pascua. Volgens die 2012-sensus het die eiland sowat 5 800 bewoners, waarvan omtrent 60 persent afstammelinge van die inheemse Rapa Nui-volk is.
Die hoofstad en grootste stad is Hanga Roa. Die eiland is veral bekend vir sy groot moai-standbeelde en vorm die oostelike punt van die Polinesiese Driehoek. Paaseiland se Rapa Nui Nasionale Park is in 1995 deur Unesco as wêrelderfenisgebied aangewys.
Naam
Die naam "Paaseiland" is aan die eiland gegee deur een van die eerste bekende Europese besoekers, die Nederlandse ontdekkingsreisiger Jacob Roggeveen, wat dit op Paassondag (5 April) in 1722 bereik het. Hy het dit Paasch-Eyland (18de-eeuse Nederlands) genoem. Die amptelike Spaanse naam is Isla de Pascua, wat ook Paaseiland beteken.
Die huidige Polinesiese naam, Rapa Nui ("Groot Rapa"), is begin gebruik ná die slawestrooptogte van die vroeë 1860's en verwys na die eiland se topografiese ooreenkoms met die eiland Rapa in die Basseilande.
Die frase Te pito o te henua is ook al aangegee as die oorspronklike naam van die eiland sedert die Franse ontdekkingreisiger en etnograaf Alphonse Pinart dit die romantiese vertaling "die Naeltjie van die Wêreld" gegee het in sy Voyage à l'Île de Pâques, wat in 1877 gepubliseer is. Die Amerikaanse etnoloog William Churchill (1912) het oor die frase uitgevra en is vertel daar is drie te pito o te henua – dit verwys na die drie kape of eindpunte van die eiland. Hy kon nie vasstel wat die oorspronklike Polinesiese naam was nie en het afgelei daar was nie een nie.
Volgens Barthel (1974) was die eiland se eerste naam volgens oorlewering Te pito o te kainga a Hau Maka, "die Klein Stukkie Land van Hau Maka". Daar is egter twee woorde in Rapa Nui wat as pito uitgespreek word; die een beteken "einde" en die ander "naeltjie". Die frase kan dus ook beteken "die Naeltjie van die Wêreld", soos Pinart gereken het. Nog ’n naam, Mata ki te rangi, beteken "oë wat na die hemele kyk".
Daar word dikwels na eilandbewoners verwys as "Pascuaans", maar die inheemse bevolking noem hulself Rapa Nui.
Vroeë geskiedenis
Die geskatte datum waarop die eerste bewoners op die eiland aangekom het, wissel van 300 tot 1200 n.C. Dit was ook min of meer die tyd van die eerste aankomelinge op Hawaii. Regstellings in radiokoolstofdatering het egter al die datums van vroeë nedersettings in Polinesië verander. Daar word nou geglo Rapa Nui se eerste bewoners het tussen 700 en 1100 op die eiland aangekom. Volgens huidige argeologiese studies kon dit selfs later gewees het: omstreeks 1200. "’n Aansienlike ekologiese impak en groot kulturele beleggings in monument-argitektuur het kort daarna begin."
Volgens oorlewering was die eerste nedersetting by Anakena. Navorsers het bevind die Caleta Anakena-landingsplek verskaf die beste beskerming teen die see; kano's kon ook op die sanderige strand vasmeer en van daar vertrek, en daarom kan dit waar wees. Dit weerspreek egter die uitslag van radiokoolstofdatering, waarvolgens mense vroeër op ander plekke gebly het waar tekens van menslike bedrywighede eeue ouer is as by Anakena.
Die mees waarskynlike eerste setlaars was Polinesiërs wat in twee kano's (of een katamaran) van die Gambiereilande (Mangareva-eiland), sowat 2 600 km van daar, of van die Marquesaseilande, sowat 3 200 km weg, gekom het. Volgens sommige teorieë kon die eerste bewoners van Suid-Amerika af gekom het vanweë hul uitstekende vermoëns in seenavigasie. Dit word gesteun deur bewyse dat patats in ’n vroeë stadium geplant is. Dit was geslagte lank ’n gunsteling onder Polinesiërs, maar die oorsprong van die groente kan teruggespoor word na Suid-Amerika. Dit wys daar was ten minste die een of ander tyd ’n wisselwerking tussen die twee gebiede.
Toe James Cook die eiland besoek het, kon een van sy bemanningslede, ’n Polinesiër van Bora Bora, met die Rapa Nui kommunikeer. Die taal wat die naaste aan Rapa Nui is, is Mangarevaans – die woordeskat stem sowat 80 persent ooreen. In 1999 is ’n reis gerekonstrueer waarin Polinesiese bote van Mangareva af Paaseiland binne 19 dae kon bereik.
Volgens mondelinge oorvertellings deur Christelike sendelinge in die 1860's het die eiland oorspronklik ’n streng klassestelsel gehad met ’n ariki, of opperhoof, wat groot mag oor die ander nege clans en hul onderskeie hoofde gehad het. Die opperhoof was die oudste afstammeling deur die eersgeborene-lyn van die eiland se legendariese stigter, Hotu Matu‘a. Die mees sigbare element van die kultuur was die oprigting van enorme standbeelde, moai, wat volgens sommige kenners vergoddelikte voorouers was. Volgens National Geographic "vermoed die meeste kenners die moai is geskep om voorouers, hoofde of ander belangrike persone te vereer. Omdat die eiland egter geen geskrewe geskiedenis het nie, is dit onmoontlik om seker te wees."
Daar is geglo die lewendes het ’n simbiotiese verhouding met die afgestorwenes – die afgestorwenes het die lewendes voorsien van alles wat hulle nodig gehad het (gesondheid, vrugbaarheid, geluk, ens.) en die lewendes het deur offerandes ’n beter plek aan die afgestorwenes in die geesteryk verseker. Die meeste nedersettings was naby die kus en die meeste moai is aan die kus opgerig, met hul rug na die geesteryk in die see terwyl hulle uitkyk oor hul afstammelinge in die nedersettings voor hulle.
Jared Diamond meen kannibalisme het op die eiland plaasgevind nadat die oprigting van die moai gelei het tot ’n afname in natuurlike hulpbronne. Die afkap van bome het byvoorbeeld ’n reeds onbestendige ekostelsel gedestabiliseer. Volgens argeologiese rekords was daar talle boomspesies toe die eerste bewoners op die eiland aangekom het, insluitende minstens drie wat tot 15 m hoog geword het: Paschalococos – destyds moontlik die grootste palmbome in die wêreld, Alphitonia zizyphoides en Elaeocarpus rarotongensis, sowel as minstens ses spesies inheemse landvoëls. ’n Groot faktor wat bygedra het tot die uitwissing van verskeie plantspesies was die bekendstelling van die Polinesiese rot aan die eiland. Studies deur paleobotaniste het gewys rotte kan die voortplanting van plante in ’n ekostelsel drasties beïnvloed. In die geval van Rapa Nui het sade wat ontdek is, tekens getoon dat rotte aan hulle geknaag het. Barbara A. West het geskryf: "Die een of ander tyd voor die aankoms van Europeërs op Paaseiland het die Rapa Nui ’n geweldige omwenteling in hul maatskaplike stelsel beleef wat veroorsaak is deur ’n verandering in hul eiland se ekologie... Teen die tyd van die Europeërs se aankoms in 1722 het die eiland se bevolking afgeneem tot tussen 2 000 en 3 000 ná ’n hoogtepunt van omtrent 15 000 net ’n eeu vantevore."
Teen dié tyd het 21 boomspesies en alle landvoëls uitgesterf weens ’n kombinasie van ’n oormaat jagtogte en landboubedrywighede, rotte en klimaatsveranderings. Geen bome was hoër as 3 m nie. Die bewoners kon dus nie meer kano's bou nie en dit het hul vermoë om vis te vang beïnvloed. Dit het ook die landbou nadelig geraak. Vroeër het die bome nodige skaduwee aan die grond verskaf, en nou het die boonste grondlae erosie ondergaan weens ’n skerp afname in landboubedrywighede. Dit het ook gelei tot ’n verlies aan landvoëls en ’n afname in seevoëls, wat tot nog minder kos gelei het. Teen die 18de eeu was landbougewasse die eilandbewoners se vernaamste voedsel en mak hoenders die hoofbron van proteïen.
Namate die eiland oorbevolk geraak en bronne afgeneem het, het krygsmanne bekend as matatoa meer mag gekry en die voorouerkultus het geëindig. Dit het plek gemaak vir die voëlmankultus. Beverly Haun het geskryf: "Die beginsel van die mana (mag) van oorerflike leiers is vervang deur die beginsel van die mag van die "voëlman", oënskynlik van omstreeks 1540 af, en dit stem ooreen met die laaste oorblyfsels van die moai-tydperk." Volgens dié kultus het hul voorouers steeds na hulle omgesien, maar die medium waardeur die lewendes die afgestorwenes kon kontak, was nie meer standbeelde nie, maar mense wat vir kompetisies gekies is. Die god wat glo die mens gemaak het, Makemake, het ’n groot rol in die proses gespeel. Volgens Katherine Routledge, wat die eiland se tradisies in haar 1919-ekspedisie opgeteken het, het die voëlmankompetisies omstreeks 1760 begin, ná die aankoms van die eerste Europeërs, en in 1878 geëindig met die oprigting van die eerste kerk deur Rooms-Katolieke sendelinge wat in 1864 op die eiland aangekom het. Rotskuns wat die voëlman uitbeeld, is presies dieselfde as dié op Hawaii, wat daarop dui die beginsel is waarskynlik na die eiland gebring deur die oorspronklike setlaars; net die kompetisie self was uniek aan Paaseiland.
Europeërs noem in verslae tussen 1722 en 1770 staande standbeelde, maar Cook se 1774-ekspedisie het gesien baie standbeelde lê op die grond. Hulle is oënskynlik in oorloë omgegooi.
Volgens Diamond en Heyerdahl se weergawe van die eiland se geskiedenis het die huri mo'ai ("die omgooi van standbeelde") tot in die 1830's geduur as deel van hewige interne oorloë. Teen 1838 was die enigste staande moai dié aan die hange van Rano Raraku, in Hoa Hakananai'a in Orongo en Ariki Paro in Ahu Te Pito Kura. In ’n studie onder Douglas Owsley wat in 1994 gepubliseer is, is egter bevind daar is min argeologiese bewyse van gemeenskapsverval voor die aankoms van die Europeërs. Beenpatologie en osteometriese data van die eilandbewoners uit dié tyd wys min sterfgevalle kan direk aan geweld toegeskryf word.
Die eerste aangetekende kontak van Europeërs met die eiland was op 5 April (Paassondag) 1722, toe die Nederlander Jacob Roggeveen die eiland vir ’n week besoek en die bevolking op 2 000 tot 3 000 geskat het. Daar kon meer gewees het, want sommige het dalk uit vrees weggekruip nadat ’n misverstand daartoe gelei het dat Roggeveen se manne op die eilandbewoners geskiet het. Meer as ’n dosyn is gedood en nog verskeie gewond.
Die volgende besoekers (op 15 November 1770) was twee Spaanse skepe, San Lorenzo en Santa Rosalia. Die Spanjaarde het aangeteken die eiland is hoogs ongekultiveerd en dat die kuslyn oortrek was met klipstandbeelde.
Vier jaar later, in 1774, het die Britse ontdekkingsreisiger James Cook die eiland besoek. Hy het berig dat van die standbeelde omgeval het. Die Britse skip Blossom het die eiland in 1825 besoek en berig dat hulle geen staande standbeelde gesien het nie. Baie mense het Paaseiland in die 19de eeu aangedoen, maar teen dié tyd was die eilandbewoners openlik vyandig en het hulle enige poging om te land gefnuik. Min nuwe inligting het bekend geword tot in die 1860's.
19de eeu
In ’n reeks vernietigende gebeure is die grootste deel van die bevolking in die 1860's gedood of van die eiland weggevoer. In Desember 1862 het Peruviaanse slawehandelaars op die eiland toegesak. Gewelddadige ontvoerings het verskeie maande geduur waartydens sowat 1 500 mans en vroue, die helfte van die eiland se bevolking, gevange geneem is. Onder hulle was die opperhoof, sy erfgenaam en dié wat die Rongorongo-skrif kon skryf en lees – dit was die enigste Polinesiese skrif wat ooit ontdek is.
Toe die slawehandelaars gedwing word om die Polinesiërs wat hulle gevange geneem het terug te bring, het draers van pokke saam met die paar oorlewendes op elk van die eilande afgeklim. Dit het ’n groot epidemie veroorsaak op van Paaseiland tot die Marquesaseilande. Paaseiland se bevolking is uiters swaar getref.
Tuberkulose, wat walvisvangers in die middel 19de eeu na die eiland gebring het, het nog mense se dood veroorsaak. Die eerste Christelike sendeling, Eugène Eyraud, is in 1867 aan dié siekte dood en sowat ’n kwart van die eilandbewoners is saam met hom uitgewis. In die volgende jare het die sendelinge en die bestuurders van ’n skaapplaas die grond wat so beskikbaar geraak het, begin opkoop en dit het gelei tot groot konfrontasie tussen die plaaslike bewoners en die setlaars.
Die Franse seevaarder Jean-Baptiste Dutrou-Bornier het eindelik die hele eiland gekoop behalwe die gebied om Hanga Roa waar die sendelinge gewoon het. Hy het ’n paar honderd Rapa Nui na Tahiti geneem om vir sy geldskieters te werk. In 1871 het die sendelinge, ná ’n uitval met Dutrou-Bornier, al die Rapa Nui buiten 171 na die Gambiereilande verskuif. Dié wat agtergebly het, was meestal ouer mans. Ses jaar later was daar net 111 mense oor op Paaseiland, van wie net 36 afstammelinge gehad het. Van toe af het die eiland se bevolking langsamerhand herstel. Maar met meer as 97% van die bevolking wat in minder as ’n dekade óf dood óf weggevoer is, was ’n groot deel van die eiland se kultuurkennis daarmee heen.
Alexander Salmon jr., die seun van ’n Joodse handelaar, het hom eindelik daarvoor beywer om werkers van die plantasie wat hy geërf het, na die eiland terug te bring. Hy het al die grond behalwe dié van die sendelinge opgekoop en was die enigste werkgewer. Hy het toerisme bevorder en was die grootste verskaffer van inligting aan Britse en Duitse argeologiese sendings na die eiland. Hy het verskeie oorspronklike Rongorongo-tablette na sy niggie se man, die Duitse konsul in Valparaíso, Chili, gestuur. Salmon het die skaapplaas op Paaseiland op 2 Januarie 1888 aan die Chileense regering verkoop en as getuie geteken vir die oordrag van die eiland aan dié land. Hy het in Desember van dié jaar na Tahiti teruggekeer. Hy het prakties die eiland van 1878 tot 1888 regeer.
Paaseiland is op 9 September 1888 deur Chili geannekseer. Die Chileense vlootoffisier Policarpo Toro het die regering verteenwoordig en het die Verdrag van die Anneksasie van die Eiland (Tratado de Anexión de la isla) onderteken saam met Atamu Tekena, wat deur die Chileense regering aangewys is as "koning" van Paaseiland omdat die opperhoof en sy erfgenaam dood was. Die geldigheid van die verdrag word steeds deur sommige Rapa Nui beveg. Amptelik het Chili die feitlik allesomvattende skaapplaas gekoop wat bestaan het uit grond wat opgekoop is van die familie van die bewoners wat tydens die epidemies dood is, en het toe oppermag oor die eiland oorgeneem.