cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pauline Janet Smith
Boorling van Oudtshoorn
Pauline Janet Smith is op 2 April 1882 op Oudtshoorn gebore; die oudste dogter van Henry Urmson Smith en Jessie Milne. Beide haar ouers het omstreeks 1880 hier as immigrante vanaf Engeland aangekom. Min is van haar voorskoolse jare bekend maar gedurende 1888–1893 woon Pauline en haar suster, Dorothy, klasse by in 'n skoolkamer in Queenstraat (teenswoordige Baron van Reedestraat). Daarna word hulle deur verskeie goewernantes tuis onderrig. Een van hulle is 'n Me Hudson wat in 'n twee-verdieping huis in Queenstraat gewoon het.
Helge Ingstad
Huwelik
Die Ingstads het hulle in 1946 in die Holmenkollengebied van die Noorse hoofstad Oslo gevestig waar hulle die res van hul lewens (of ten minste die tyd wanneer hulle nie rondgereis het nie) deurgebring het. Hulle dogter Benedicte het net soos haar moeder 'n argeologiese loopbaan gevolg. Vanaf haar tienerjare het Benedicte haar ouers op hulle verkenningsreise vergesel.
Pauline Janet Smith
Boorling van Oudtshoorn
Haar vader was die eerste residensiële geneesheer in Oudtshoorn, en dien ook as burgemeester van die dorp vir een termyn. Op 'n stadium woon die gesin in 'n huis op die hoek van Voortrekker- en Hoogstraat. As kind vergesel sy dikwels haar pa op huisbesoeke aan die siekes in die distrik. Haar ervarings tydens hierdie besoeke is vergestalt in haar latere boeke.
Helge Ingstad
Skrywer
Helge Ingstad was 'n gewilde skrywer, en met sy boeke oor sy reise na afgeleë plekke van die wêreld het hy in Noorweë beroemdheid verwerf. In Groenland het hy Øst for den store bre ("Oos van die groot gletser") en in Svalbard Landet med de kalde kyster ("Die Land met die koue kuste") geskryf. Sy reisverhaal Apache-indianerne – jakten på den tapte stamme ("Die Apaches – Die Soektog na die Verlore Stam") baseer op die besoek wat hy aan die Apache-Indiane van Noordwes-Meksiko afgelê het. Ná die Tweede Wêreldoorlog het hy 'n tyd lank by die Nunamiut, 'n Inuit-stam in Noord-Alaska gebly en die boek Nunamiut – blant Alaskas innlandeskimoer geskryf.
Sowel 'n Noord-Amerikaanse rivier asook 'n berg is na Helge Ingstad vernoem. Die Kanadese Ingstad Creek, 'n klein rivier, mond in die Groot Slawemeer uit. Die naam Ingstad Mountain vir 'n bergspits in die Brooks-bergreeks (1 461 meter) is op 19 April 2006 deur die Amerikaanse Board on Geographic Names amptelik erken. Die Nunamiut-stam het Ingstad sodoende vir sy ondersteuning vereer.
Pauline Janet Smith
Skoolopvoeding
Gedurende 1898 kry sy besoek in Engeland van haar moeder en ernstige siek vader. Haar vader reël dat sy dogters die Caldecote skool naby Londen bywoon. Op dieselfde dag wat hy besig met hierdie reëlings, sterf hy alleen in 'n hotelkamer aan 'n hart-aanval. Hy was slegs 42 jaar oud.
Helge Ingstad
Skrywer
Helge Ingstad is in 2001 op die ouderdom van 101 jaar in Oslo oorlede. Hy het die laaste jare van sy lewe aan die kategorisering en beskrywing van die groot hoeveeldheid foto's en klankopnames (141 liedere) gewy wat hy tydens sy besoek by die Nunamiut in 1950 opgeneem het. Hierdie werke het in die boek Songs of the Nunamiut verskyn wat van 'n kompakskyf (CD) met die oudiomateriaal vergesel was. Sy werk het uiteindelik geblyk om 'n waardevolle bydrae tot die bewaring van die Nunamiut-kultuur te lewer aangesien baie van die goed wat hy teen die middel van die 20ste eeu versamel het intussen plaaslik verlore gegaan en sodoende net in Ingstad se klankopnames oorleef het.
Pauline Janet Smith
Skoolopvoeding
Vanaf 1899 woon Pauline en haar suster die skool in Caldecote by. Pauline is weer gereeld siek gedurende hierdie tyd en op 'n stadium verlaat sy die skool. Dit is ook toe dat sy haar nou-beroemde sketse, Platkop's Children, voltooi en aanstuur na haar suster.
Tersiêre Opleiding
In 1900 is sy weer terug op skool waar sy tot 1901 bly toe sy 'n graadkursus aan Bedford Kollege, Londen begin volg. Sy begin gedurende 1902 om sketse en gedigte te stuur na Skotse koerante, The Weekly Free Press en The Evening Gazette in Aberdeen. Teen 1903 woon sy saam met haar moeder in Engeland, en stuur steeds sketse en gedigte aan koerante.
Vakansies in Suid-Afrika
In November 1904 vertrek sy saam met haar moeder en tante, Jean Wallis, met haar eerste vakansie na Suid-Afrika waar sy tot Junie 1905 meestal in Oudtshoorn en distrik vertoef. Met haar terugkeer na Engeland vestig sy haar by haar moeder. Haar liefde vir Suid-Afrika en in besonder haar geboorte-dorp, Oudtshoorn, blyk duidelik uit die feit dat sy daarna Suid-Afrika by vyf geleenthede besoek. Gedurende 1906 reis sy in Europa en doen meestal skryfwerk.
Lewe as Skrywer
Hierna skryf sy voltyds, en vele publikasies sien die lig. Die oorgrote meerderheid van haar werke handel oor die mense van Oudtshoorn, oftewel Platkops, soos sy dit noem in haar boeke. Tydens haar reis deur Europa begin sy werk aan 'n roman waarin Mimi Bergh van Kruisrivier, Oudtshoorn as hoofkarakter figureer. Sy vernietig egter hierdie werk en spits haar toe op kortverhale volgens raad van Arnold Bennett, 'n skrywersvriend. Bennett beveel aan dat sy haar meer moet toelê op stories oor die Klein Karoo. Toe Bennett onverwags in 1931 sterf, publiseer sy in 1933, A.B.....a minor marginal note, tot sy ere. Volgens gerugte was daar meer as net 'n gewone vriendskap tussen die twee, maar hulle het minstens groot bewondering vir mekaar se skryfwerk gehad. Bennett skryf oor haar in Journal: "Pauline Smith was there, very silent. But with more secret fire in her than any of them."
Met haar 1913–1914 besoek aan Suid-Afrika was haar hoofdoel om soveel materiaal moontlik vir haar skryfwerk te versamel. Tydens haar reise in die Oudtshoorn-distrik het sy volledig en noukeurig dagboek gehou van onderhoude, en haar gewaarwordinge van plekke en mense. Hierdie aantekeninge is later verwoord in vyf van die verhale in die boek, The Little Karoo. Die joernaal het voorts 'n duidelike prentjie verskaf van die lewe op die platteland in daardie tydperk van die Suid-Afrikaanse geskiedenis, en het sy dit geniaal oorgedra in haar werke. Winter Sacrament, waaraan sy gedurende die vyftigerjare gewerk het, was veronderstel om die afsluiting van The Little Karoo te wees maar haar ernstige mediese agteruitgang verhinder haar om dit tot haar eie bevrediging te voltooi.
Sy het veral aanklank gevind onder die boere en bywoners van die Klein Karoo en het hulle en hulle stories dikwels fyn ingeweef in haar vertellings. Met sommige het sy lewenslank vriende gebly.
Sy was nooit baie gesond nie en het feitlik lewenslank gely aan neuralgie, 'n pynlike gesigsaandoening. Toe 'n hond haar, in 1944, in die gesig byt, moes dit dus 'n traumatiese ervaring gewees het. Haar siekte het haar dikwels weggehou van haar skryfwerk en sekere van haar beplande reise moes ook dikwels afgestel word as gevolg daarvan.
In 1947 word The Pain uitgesaai op BBC radio asook uittreksels uit The Beadle; daarom was dit teleurstellend toe die Platkops Children film projek in 1949 opgehef word. 'n Paar jaar vroeër was dit egter The Beadle wat vir vreugde sowel as teleurstelling gesorg het. Met die publikasie daarvan in 1926 was die resensies baie positief. Die werk word selfs beskryf as "the work of a genius", en dit moes vir haar 'n groot teleurstelling gewees het toe die boek in Boston verban word. Selfs haar moeder en suster weier om 'n kopie daarvan in ontvangs te neem. Hoogtepunte was egter volop en in 1929 word The Last Voyage op BBC radio uitgesaai. Die kortverhaal Desolation word ingesluit in The Best British Short Stories of 1929. Gedurende die dertigerjare word talle van haar verhale in Afrikaans vertaal en gepubliseer in Die Huisgenoot. Van die vertalings, soos byvoorbeeld Platkops Children, word nie gepubliseer nie.
Hoewel sy 'n suksesvolle skrywer was, was sy nooit finansieel baie sterk nie; hiermee moes haar vriende haar gereeld help.
Haar Afsterwe en daarna
'n Jaar voor haar afsterwe word sy deur 25 Suid-Afrikaanse skrywers vereer met 'n vergulde oorkonde. Dit lui ondermeer: "...you have transcended the barriers of race and language and made essential humanity real." Gedurende hierdie tydperk van haar lewe was sy bang dat sy haar geheue sou verloor.
Na 'n reeks hart-aanvalle sterf sy op 29 Januarie 1959 in Dorset. Haar ongepubliseerde werke en notas word bemaak aan die Universiteit van Kaapstad.
Na haar afsterwe word haar The Beadle in Afrikaans verfilm en later word The Pain ook in Afrikaans verwerk vir die SAUK. 'n Straat in Oudtshoorn is ook na haar vernoem.
Samuel Morse
Samuel Finley Breese Morse (27 April 1791 – 2 April 1872) was 'n Amerikaanse uitvinder en skilder van geskiedkundige tonele en portrette; hy is bes bekend vir sy ontwerp van die telegraaf en Morsekode.
Vroeë jare
Gebore in Charlestown, Massachusetts, die eerste kind van aardrykskundige en pastoor Joseph Morse en Elizabeth Ann Finley Morse. Hy woon die Phillips Academy as kind by, en gaan kollege toe op veertienjarige ouderdom. Hy wy homself toe aan die kunste, en word 'n leerling onder Washington Allston, 'n welbekende Amerikaanse skilder. Terwyl hy aan Yale-universiteit studeer, woon hy lesings oor elektrisiteit deur Benjamin Silliman en Jeremiah Day by. Hy verdien geld deur portrette te skilder. In 1810 gradueer hy van Yale, en vergesel Allston later na Europa in 1811.
Morse ontwerp 'n masjien wat marmer of klip in drie-dimensionele standbeelde kan kerf. Hy kan dit egter nie patenteer nie, weens 'n vorige ontwerp deur Thomas Blanchard uit 1820. In 1823 open Morse 'n kunsateljee in New York Stad. In 1825 skilder Morse Marquis de Lafayette se portret vir $1000. Op 7 Februarie van dieselfde jaar sterf Morse se vrou, Lucretia, skielik; sy word begrawe waarna hy na New Haven terugkeer.
Teen 1837 het Morse die elektriese telegraaf uitgevind, ná Hans Christian Oersted se ontdekking in 1820 van die verwantskap tussen elektrisiteit en magnetisme. In 1832 ontwikkel Morse die idee van elektromagnetiese telegrafie tydens gesprekke met Dr. Charles T. Jackson. Later sou Jackson 'n hofsaak hangig maak oor die telegraaf, wat hy uiteindelik sou verloor. Morse ontwerp prototipes van 'n elektromagnetiese telegraaf wat kon opneem en Morsekode ('n alfabet om boodskappe mee te stuur) in sy sketsboek.
Terwyl hy in Rome studeer in 1830 bevriend hy die Deense beeldhouer Bertel Thorvaldsen; die twee kunstenaars sou soms snags saam deur die antieke murasies stap. Morse skilder ook Thorvaldsen se portret. In die herfs van 1835 bou en demonstreer Morse 'n opneemtelegraaf met 'n bewegende papierlint. Teen die begin van 1836 wys Morse hierdie opneemtelegraaf aan Dr. Leonard Gale. Morse staan ook in 1936 as burgemeesterskandidaat vir New York Stad en verkry 1 496 stemme, maar word nie verkies nie.
Later jare
In 1837 wys Morse sy planne vir relês aan Gale, en in September van daardie jaar die telegraaf aan Alfred Vail.
In 1838 verander Morse die telegrafiese syferskrif vanaf 'n telegrafiese woordeboek met nommerkodes na 'n kode vir elke letter. Op 25 Januarie wys Morse die telegraaf aan kolleges, en op 8 Februarie aan 'n wetenskaplike komitee by die Franklin Institute in Philadelphia, Pennsylvania (die eerste keer wat dit gewerk het was op 6 Januarie). Op 21 Februarie demonstreer Morse die telegraaf aan President Martin van Buren en sy kabinet. Kort daarna word F. O. J. Smith, die voorsitter van die V.S. Huis van Verteenwoordigers se handelskomitee, Morse se vennoot, en stel 'n plan voor aan die V.S. Kongres vir 'n $30 000 telegraaflynprojek. Die plan word nie goedgekeur nie.
In 1839 publiseer Morse vanuit Parys die eerste Amerikaanse beskrywing van daguerreotipe fotografie deur Louis Daguerre, en Morse word 'n pionier van Amerikaanse daguerreotipes. In 1844 stuur Morse die telegraafboodskap "What hath God wrought?" (uit die Bybel, Numeri 23:23) vanaf Washington, DC na Baltimore, Maryland.
Sterfte
Hy sterf op 2 April 1872 in sy tuiste te 5 West 22nd Street, New York, op die ouderdom van tagtig. Hy is begrawe in die Green-Wood Begraafplaas in Brooklyn, New York.
Tugela
Tugela is 'n nedersetting aan die suidelike oewer van die Tugelarivier in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Die R102-hoofpad gaan by die dorp verby.
Landmerke
Daar is twee historiese landmerke in die omgewing. Die eerste is die oorblyfsels van Fort Pearson bo-op 'n heuwel. Die fort is na kol. C.K. Pearson vernoem. Die tweede is die Ultimatumboom‎, 'n wildevy. Onder hierdie boom het die Britse kommissarisse onder leiding van John Shepstone op 11 Desember 1878 'n ultimatum aan die Zoeloekoning Cetshwayo gestel. Een van die eise was onderwerping van die Zoeloes aan Britse gesag. Die Zoeloes het die ultimatum verwerp, wat gelei het tot die Anglo-Zoeloe-oorlog.
Namakwaduif
Die Namakwaduifie  (Oena capensis) is 'n klein duifie wat in wydverspreid in Afrika voorkom. Dit word benewens in dele van die Arabiese Skiereiland en in die droër dele van Madagaskar aangetref. Die voël is tipies 22 cm lank met 'n 28–33 cm vlerkspan, en weeg ongeveer 40g. Dit is die enigste spesie in die duifgenus Oena.
Hermes
Hermes (Grieks: Ἑρμῆς) is in die Griekse mitologie die groot boodskapper van die gode asook ’n gids na die onderwêreld. Hy was een van die twaalf Olimpiese gode wat op die berg Olimpus gewoon het. Hermes was die beskermer van grense en van die reisigers wat hulle oorgesteek het, van herders, diewe, leuenaars letterkunde, atlete, handel, en mate en gewigte.
Hermes het boodskappe van die Olimpiese gode na die mens gebring; hy het skoene met vlerke gedra sodat hy tussen die twee wêrelde kon rondvlieg. Hy het ook as gids opgetree vir afgestorwenes na die onderwêreld. In baie Griekse mites was hy die enigste god naas Hades, Persefone, Hekate en Tanatos wat die onderwêreld ongehinderd kon binnegaan en verlaat.
Hy was die seun van Zeus die Plejade Maia, ’n dogter van die Titaan Atlas.
Apollonios van Tyana
Apollonios van Tyana is 'n Griekse filosoof, afkomstig van Tyana in die Romeinse provinsie Kappadosië in Klein-Asië wat in dieselfde tyd as Jesus Christus geleef het.
Oorsprong
Philostratus, die ouderling (c.170-247 n.C.) het 'n boek geskryf oor Apollonios van Tyana op versoek van keiserin Julia Domna. Keiserin Julia Domna het in 217 n.C. selfmoord gepleeg voordat Philostratos sy boek oor Apollonios kon voltooi. Philostratos plaas die lewe van Apollonios van 3 v.C. tot 97 n.C. Philostratos beweer dat hy toegang gehad het tot die dagboek van Damis, 'n navolger van Apollonios. Volgens Philostratos het Apollonios gewoon in die hof van die Koning van Vardanes I wat tussen 40 n.C. en 47 n.C. regeer het. Damis het Apollonios in Ninivé ontmoet tydens sy besoek aan Assirië.
Lewe
Apollonios se geboorte word as 'n wonderwerk beskryf waarna hy uitgebeeld word as 'n wandelende leermeester in filosofie asook 'n wonderwerker. Alhoewel hy in Griekeland en Klein-Asië aktief was het hy ook gereis na plekke soos Italië, Spanje, Noord-Afrika, Mesopotamië, Indië en Etiopië. Apollonios was van 'n vroeë ouderdom af 'n navolger van Pythagoras. Hy het hom soos Pythagoras in 'n wit kleed aangetrek en het kaalvoet of met sandale geloop. Hy het al die reëls van Pythagoras nagevolg sonder enige kompromie. Hy het homself uitgespreek teen warm beddens, die eet van vleis en die drink van wyn aangesien dit volgens hom afbreek gemaak het aan die krag van konsentrasie. Hy het gehou by 'n vrugtedieet en het suiwer water gedrink. Op die ouderdom van 20 het Apollonios begin met 'n tydperk van stilte wat vir 5 jaar geduur het. Na die tydperk het hy na Mesopotamië en Iran gereis. Philostratos, in die beskrywing van Apollonios se lewe verwys na verskeie keisers naamlik: Nero, Titus, Domitianus en Nerva. Volgens Philostratos het Apollonios Rome binnegegaan in weerwil van keiser Nero se verbanning van alle filosowe. Later moes hy in die hof moes verskyn om sy eie verdediging voor keiser Domitianus te behartig. Hy het die keiser egter botweg ontken. Hy was aangekla dat hy saamgesweer het teen die keiser, menslike offerande gebring het en 'n plaag voorspel het deur van towerkrag gebruik te maak. Volgens Philostratos is Apollonios van Tyana by sy afsterwe opgeneem na die hemel by die tempel van Artemis Dyctyanna in Kreta, begelei van kore van maagde wat hom na die hiernamaals vergesel het.
Apollonios en Jesus Christus
Daar is verskeie parallelle wat getrek word tussen die lewe van Apollonios en die van Jesus Christus. In die 5de eeu het vroeë Christene beweer dat Philostratos die verhaal van Apollonios geskoei het op die lewe van Jesus Christus. 'n Groot aantal kenners voer egter verskeie argumente aan wat daarop dui dat Philostratos nie bekend was met die "Nuwe Roomse Godsdiens" nie aangesien die Christelike kerk eers lank na Philostratos se boek die Kanon en die Christelike leer bevestig het. Daar word vandag steeds lyne van ooreenkomste getrek tussen die verhaal van Apollonios en dié van Jesus Christus in die Nuwe Testament.
Randy Newman
Randall Stuart Newman (* 28 November 1943) is 'n Amerikaanse sanger-liedjieskrywer, arrangeur, komponis en pianis wat bekend is vir sy bitsige en satiriese popliedjies en vir sy bydraes tot vele rolprentklankbane.
Newman skryf gereeld lirieke vanuit 'n perspektief verwyder van sy eie en gebruik gewoonlik die letterkundige apparaat van 'n onbetroubare verteller. Sy 1972 snit "Sail Away" is byvoorbeeld as 'n slaafhandelaar se toon om slawe te lok, geskryf, terwyl die verteller van "Political Science" 'n Amerikaanse nasionalis is wat oor die wêreldwye ontevredenheid teenoor die VSA kla en 'n brutaal ironiese finale oplossing voorstel. Een van sy grootste treffers, "Short People", is vanuit die perspektief van "'n gek", wat kort mense haat, geskryf. Sedert die 1980's werk Newman hoofsaaklik as 'n rolprentkomponis. Sy rolprentmusiek sluit in Ragtime, Awakenings, The Natural, Leatherheads, James and the Giant Peach, Meet the Parents en Seabiscuit. Hy het die musiek tot vyf Disney-Pixar-films geskryf: Toy Story, Toy Story 2, Monsters, Inc. en Cars. Hy het onlangs ook die musiek vir Princess and the Frog geskryf en sal vir Toy Story 3 en Cars 2 vir komponering terugkeer.
Newman het 'n verskeidenheid toekennings gewen, insluitende 'n Academy-toekenning, twee Emmy-toekennings, vier Grammy-toekennings en die Governer-toekenning van die Recording Academy. Newman is in 2002 in die Songwriters Hall of Fame opgeneem en in 2006 is hy as 'n Disney Legend aangewys.
Lys van kardinale aangestel deur Pous Pius IX
Pous Pius IX die 255ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk van 1846 tot 1878 het 123 nuwe kardinale aangestel in 23 konsistories.
Slag van Gallipoli
Die Slag van Gallipoli het tussen 25 April 1915 en 9 Januarie 1916 tydens die Eerste Wêreldoorlog plaasgevind op die Gallipoli-skiereiland in Turkye. Britse en Franse magte het gesamentlik 'n operasie van stapel gestuur om die Ottomaanse hoofstad, Konstantinopel, oor te neem en sodoende 'n seeroete na Rusland te waarborg. Dit sou voorrade na die Russiese magte aan die oosfront verseker en die Duitsers aan daardie front onder groot druk plaas. Die poging het egter misluk en tot swaar verliese aan albei kante gelei.
Die Gallipoli-veldtog het 'n beduidende uitwerking op al die nasies gehad. In Turkye word die veldslag beskou as 'n vormende oomblik in die geskiedenis van die Turkse nasie, 'n laaste oplewing toe die eeue oue Ottomaanse Ryk aan die verkrummel was. Die stryd het die grondslag gelê vir die Turkse onafhanklikheidsoorlog en die Turkse republiek agt jaar daarna onder leiding van Atatürk, wat ook 'n bevelvoerder was by Gallipoli. Die veldtog was ook die eerste groot veldslag waaraan die Australiese en Nieu-Seelandse Leërkorps deelgeneem het en word dikwels beskou as die beginpunt van 'n nasionale bewustheid in albei lande. Vandag is Anzac-dag, wat die ongevalle in die veldslag herdenk, een van die belangrikste herdenkingsdae in Australië en Nieu-Seeland.
Aanloop
Die Geallieerde magte was ywerig om 'n voorsieningsroete na Rusland te open aangesien 'n verhoogde aanslag aan die oosfront die druk aan die wesfront sou verlig. Die Duitse Ryk en Oostenryk-Hongarye het Rusland se handelsroetes na Europa oor land afgesny en daar was geen maklike seeroete beskikbaar nie. Die Witsee in die noorde en die See van Ochotsk in die Verre-Ooste was ver van die oosfront geleë en dikwels bevrore. Die Oossee was geblokkeer deur die Duitse vloot. Die enigste toegang tot die Swartsee was deur die Bosporus, wat onder beheer van die Ottomaanse Ryk was. Toe die Ottomaanse Ryk in Oktober 1914 by die Sentrale Moondhede aansluit, kon Rusland nie meer van die Middellandse See van voorrade voorsien word nie.
Laat in 1914 het gevegte aan die wesfront in Frankryk en België 'n dooie punt bereik. Die Geallieerdes het ook gehoop dat 'n aanval op die Ottomaanse ryk Bulgarye en Griekeland in die oorlog sou betrek aan die Geallieerdes se kant. 'n Vroeëre voorstel om Griekse troepe te gebruik om die Gallipoli-skiereiland in te val, is deur Rusland afgekeur omdat gevoel is dat Rusland se Slawiese bondgenote bedreig sou voel deur die uitbreiding van Griekse mag en invloed.
Die Franse minister van justisie, Aristide Briand, het in November 1914 'n voorstel gedoen om Turkye aan te val, maar dit het nie steun geniet nie. Britse pogings om die Turke om te koop om aan die Geallieerde kant aan te sluit was onsuksesvol. Later in dieselfde maand het Winston Churchill, wat toe hoof van die Britse Vloot was, 'n see-aanval op die Dardanelles voorgestel. Aanvanklik sou dit deur slegs die Britse vloot uitgevoer word met net 'n klein aantal troepe verbonde aan die aanvalsmag. Die plan is deur John Fisher, 'n hoë vlootoffisier, teengestaan wat eerder 'n direkte see-inval op die noordkus van Duitsland voorgestaan het, maar Churchill se plan is uiteindelik aanvaar.
NG gemeente Brackenfell-Proteahoogte
Die NG gemeente Brackenfell-Proteahoogte is van vier gemeentes van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die noordelike Kaapse stadsgebied Brackenfell. Die gemeente is op 4 Maart 1987 gestig en kon dus op 4 Maart 2012 sy kwarteeufees vier.
Die NG Kerk in Brackenfell
Die geskiedenis van hierdie gemeente is nou verweef met die geskiedenis van die gemeentes Heidekoppie, Brackenfell-moedergemeente, Kuilsrivier en Durbanville.
Ná die afstigting van Stellenbosch in 1686 van Kaapstad sou dit 140 jaar duur voor die volgende gemeente in hierdie omgewing gestig word, die huidige Durbanville. Die gemeente Tijgerberg, soos Durbanville aanvanklik genoem is, was slegs die 17de gemeente in Suid-Afrika toe dit op 6 Augustus 1826 van Kaapstad, Swartland en Paarl afstig. Die dorp Durbanville het nog tot 1836 as Pampoenkraal bekendgestaan. Later was die gemeente as D’Urban bekend en eindelik Durbanville. Die plase in die omgewing van Kruispad en Stellenberg het onder die nuwe gemeente geressorteer.
Op 20 Januarie 1903 stig Kuilsrivier van Durbanville af en weer verwissel die lidmate van gemeente: Brackenfell word 'n wyk van die NG gemeente Kuilsrivier. Kraaifontein bly egter 'n wyk van Durbanville.
Op 12 April 1944 is 'n stigtingsvergadering in die CJV-saal in Brackenfell gehou met die oog op afstigting sodat hierdie twee afgeleë wyke (Brackenfell en Kraaifontein) beter bearbei kon word. So is dan die NG gemeente Kruispad in 1944 gestig. Die nuwe gemeente het sowat 500 lidmate getel en dit was duidelik dat daar 'n moeilike finansiële opdraand voorlê. Die eerste leraar, ds. S.P. Malan, is vanaf Kuruman beroep. Die gemeente was amper 'n jaar oud toe hulle ds. Malan in Maart 1945 langs die Ou Paarlpad ontmoet. Die twee aparte wyke het die werk in die gemeente baie bemoeilik, want alles moes in duplikaat gedoen word. Daarom is die Ring van Stellenbosch gevra om die twee wyke in afsonderlike gemeentes af te stig aangesien die snelle groei dit moontlik gemaak het. Op 5 Junie 1948 het die kerkraad besluit dat die NG gemeente Kraaifontein sal afstig. Brackenfell het die naam Kruispad behou. Albei gemeentes het spoedig weer om en by 500 lidmate getel. Gedurende 1978 is die NG gemeente Kruispad se naam verander na die NG gemeente Brackenfell.
Die gemeente Heidekoppie (die Afrikaanse vertaling van die dorp se naam) het in 1981 van Brackenfell afgestig. Aanvanklik sou die gemeente as Brackenfell-Suid bekendgestaan het, maar daar is daarteen besluit en die naam Heidekoppie is aanvaar. Die gemeente het aanvanklik in 'n sentrum vergader. Hierdie gebou is geleidelik omskep om meer soos 'n tradisionele kerkgebou te lyk deur byvoorbeeld 'n klok by te voeg. Die eerste predikant was ds. H.H. Vollgraaff. In 1985 is 'n tweede predikantspos geskep wat deur ds. J. van der Merwe gevul is. In 1987 het 'n gedeelte van Heidekoppie afgestig om die nuwe gemeente Proteahoogte te vorm en ds. Van der Merwe het die nuwe gemeente se eerste predikant geword, terwyl ds. Vollgraaff by Heidekoppie gebly het. In 1992 het Heidekoppie weer 'n tweede predikantspos geskep wat deur ds. F.J. Preiss gevul is. Ds. Vollgraaff het in Mei 1997 afgetree en sy plek is deur ds. J. Hendricks van Vredendal-Wes gevul.
Die aanvanklike NG gemeente Kruispad met slegs 500 lidmate het nou (2000) na 56 jaar gegroei tot vier gemeentes met nege leraars en bykans 12 000 lidmate. Die huidige stand van lidmate per gemeente is as volg :
N G KERK LIDMATE BRACKENFELL GEMEENTE DOOP BELYDEND TOTAAL
MOEDERGEMEENTE 1 246 3 655 4 901 BRACKENFELL-WES 771 1 766 2 537 PROTEAHOOGTE 711 1 528 2 239 HEIDEKOPPIE 701 1 322 2 023 TOTAAL 3 429 8 271 11 700
Die NG gemeente Brackenfell-Proteahoogte 4 Maart 1987 – 4 Maart 2012
Op 4 Maart 1987 kom die lidmate van wyk B van Heidekoppie in die saal van die Laerskool Bastion bymekaar en besluit om af te stig as die gemeente Brackenfell-Proteahoogte. Die eerste erediens word op Sondag 8 Maart 1987 in die saal van die Laerskool Bastion gehou. Dieselfde aand word ds Jos van der Merwe van Heidekoppie as die eerste leraar van die gemeente beroep. Op 22 Maart 1987 word hy ontvang en bevestig. Op 29 Julie 1987 ontvang die gemeente sy bruidskat naamlik 'n erf in Heuwelstraat van tienduisend vierkante meter met 'n verband van R100 000. Hulle ontvang ook R15 000 kontant om die gemeente aan die gang te kry. Op 26 Februarie 1989 word die eerste sooi gespit vir die kerksentrum en op 29 April 1990 word die gemeentesentrum ingewy.
Bylae
DIE WOONGEBIED PROTEAHOOGTE WAS DEUR DIE JARE DEEL VAN DIE VOLGENDE GEMEENTES EN IS GEVOLGLIK DEUR DIE ONDERSKEIE GEMEENTES SE LERAARS BEDIEN.
Ashley Everett
Ashley Everett (gebore 19 April 1989) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Leave It on the Floor (2011) en in die televisiereeks Hit the Floor (2013).
Kaptein
Die woord het verskillende betekenisse, afhangende of dit in die weermag, die vloot, die lugmag, of in nie-militêre verband gebruik word. Hierdie artikel handel oor die gebruik van die woord in die burgerlike verband en in die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag, aangesien ander lande verskillende range het.
See
Daar is twee verskillende betekenisse van kaptein ter see.
Tweedens, in die vloot, is kaptein die rang van 'n senior offisier tussen kommodoor (meer senior) en kommandeur (minder senior). Om verwarring met die laer rang in die leër te voorkom, word dit as 'Kapt. (SAV) Pieterse' geskryf, wat dus aandui dat die rang dié van 'n vlootkaptein is.
Land en lug
In die leër en die lugmag is 'n kaptein die rang laer as 'n majoor en bo 'n luitenant. Dit is die mees senior rang van die junior offisiere. Die gesondheidstak van die weermag gebruik dieselfde rangstruktuur.
Die hoofvlieënier op 'n handelsvliegtuig word ook 'n kaptein genoem.
Bron
Vertaal vanaf 'n artikel in die Engelse Wikipedia Captain
Niel van der Watt
Niel van der Watt (gebore Gerhardus Daniel van der Watt, op 28 Desember 1962 in Pretoria) is 'n Suid-Afrikaanse komponis. Hy is bekend vir sy koorwerke en kamermusiek.
Opvoeding
Van der Watt het in Pietersburg grootgeword en daar in 1980 gematrikuleer. Daarna is hy na die Universiteit van Pretoria waar hy die grade BA.Ed (Mus), B.Mus (Hons) (albei cum laude) en M.Mus in komposisie verkry het.
In 1997 het hy sy doktorsgraad in Musikologie aan die Universiteit van Suid-Afrika voltooi met 'n tesis oor die lewe en werk van die Britse komponis, Gerald Finzi.
Loopbaan
Na sy diensplig in die Suid-Afrikaanse Weermag het hy aangesluit by die personeel van Pretoria Boys High as Engels-onderwyser, waar hy tans die Departementshoof van Musiek is en ook die dirigent van die skool se orkes. Hy spandeer baie van sy tyd aan komposisie. Van der Watt het ook reeds 'n hele aantal tradisionele Afrika-musiek vir koor verwerk en hy het ook verskeie Afrikaanse gedigte van digters soos Antjie Krog en N.P. van Wyk Louw getoonset.
Stylkenmerke
Van der Watt se styl is sterk gevestig in die vokale tradisies van Wes-Europa en Suid-Afrika. Hy maak van tekste in verskeie tale gebruik onder andere Afrikaans, Engels, Sepedi, Duits en Latyns en volg die betekenis van die lirieke getrou. Woordskildering kom dikwels voor. Die musiek is hoofsaaklik tonal, hoewel verrykende toonsoorte dikwels gebruik word. Van der Watt maak dikwels van intervalle van vierdes gebruik in beide melodiese en harmoniese vorm en opgestapelde vyfdes kom ook gereeld as harmoniese aksent voor. Dissonante word dikwels gebruik maar domineer nooit nie. Tipiese ritmepatrone en ander Afrika elemente is duidelik herkenbaar.
Niel se vormgebruik word volgens behoefte aangepas en is gewoonlik duidelik omlyn. Hy word as 'n “poly-stylist” beskou en komponeer hoofsaaklik musiek vir 'n bepaalde doel (gebrauchmusik). Sy komposisies is in verskillende style van Neo-Barok tot Afrika-jazz.
Instrumentale werke
In Junie 1995 is die African songbook for mixed choir gepubliseer. Dit is geskryf in samewerking met die komponis en dirigent, Johann van der Sandt.
Morsekode
Morsekode is 'n stelsel om letters, nommers, getalle en leestekens deur middel van 'n onderbroke kodesein te stuur. Dit is deur Samuel Morse en Alfred Vail in 1835 ontwerp.
Die kode was oorspronklik in die 19de eeu gebruik om persoonlike- en nuusboodskappe per draad en later per radio oor lang afstande te stuur en het so die spoed van kommunikasie geweldig verbeter.
Alhoewel morsekode amper heeltemal vervang is deur meer moderne elektroniese kommunikasiemiddels word dit steeds gebruik om sommige tweerigtingradioherhalers en navigasietoerusting te identifiseer. Dit word ook nog heelwat deur radio-amateurs gebruik om met mekaar te kommunikeer. Voordele van die kode is dat, in vergelyking met moderne analoog en digitale uitsendings, dit met baie eenvoudige toerusting gestuur en ontvang kan word en dat boodskappe met relatief min elektriese krag oor lang afstande hoorbaar kan wees.
Morsekode is 'n vroeë vorm van digitale kommunikasie; maar anders as moderne binêre digitale kodes wat slegs twee state gebruik (0 en 1), gebruik Morsekode vyf: kolletjie (·), strepie (–), kort rus (tussen elke letter), medium rus (tussen woorde) en lang rus (tussen sinne).
Letters
(† Let wel: "_" beteken "spasie" en maak deel van die karakter uit)
Nommers
Internasionale  Amerikaanse morsekode       morsekode 0  -            -  1   ·            ·--· 2   ··---            ··-··  3   ···--            ···-·  4   ····-            ····- 5   ·····            ---  6   -····            ······ 7   --···            --·· 8   ---··            -···· 9    ·            -··-
Morsekode-vertalers en -programme
Daar is 'n aantal vertalers op die web wat teks na morsekode kan omskakel, en dit ook deur jou rekenaar kan terugspeel:
Clathrina mutsu
Clathrina mutsu is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Clathrina en tot die familie Clathrinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1928 deur Hozawa.
Lys van publikasies van Pous Pius IX
Pous Pius IX die 255ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk van 1846 tot 1878 het 38 ensiklieke en verskeie ander publikasies soos bulle, dekrete, briewe en konstitusies geskrywe.
Brandberg
Die Brandberg is die hoogste gebergte van Namibië. Dit lê in die noorde van die streek Erongo. Die grootste enkele bergspits is die 2 573 m hoë piek Königstein.
Tsjetsjnië
Tsjetsjnië (volle naam die Tsjetsjniese Republiek; Russies: Чеченская республика; Tsjetsjnies: Нохчийн Республика of Noxçiyn Respublika) is ’n outonome republiek (’n deelgebied van Rusland) in die Noord-Kaukasus. Dit word begrens deur Stawropol-krai in die noordweste, Dagestan in die ooste en noordooste, Georgië in die suide en deur die Russiese republieke Ingoesjetië en Noord-Ossetië in die weste.
Ná die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 het die OSSR Tsjetsjnië-Ingoesjetië verdeel in die Republiek van Ingoesjetië en die Tsjetsjniese Republiek (voorheen die Tsjetsjeense Republiek in Afrikaans genoem). Die land het gou om sy onafhanklikheid begin veg. Ná die Eerste Tsjetsjniese Oorlog teen Rusland het die land de facto-onafhanklikheid verkry, maar in die Tweede Tsjetsjniese Oorlog is Russiese federale beheer herstel.
Sedertdien word die land stelselmatig herbou, maar opstande en terreuraanvalle in Rusland deur Tsjetsjniese rebelle kom nog gereeld voor.
Geskiedenis
In die Neolitikum is begin met landbou, besproeiing en die domestikering van diere. Daar is tekens van steengereedskap soos byle, messe, kleiborde, ensovoorts. Nedersettings van wat kleistene gebou is, is op die vlaktes ontdek. In die berge was daar nedersettings wat van stene gemaak is en deur mure omring was; van hulle dateer uit 8000 v.C. Ook die wiel het in 3000 v.C. sy verskyning gemaak, asook perdry, metaalwerk (koper, goud, silwer en yster), wapenrusting, dolke en spiespunte.
Rusland het in die 16de eeu die eerste keer in die Kaukasus betrokke geraak. In 1558 het Temrjoek van Kabarda gesante van Moskou gestuur om Iwan die Verskriklike se hulp teen die Wainach-stamme te vra. Iwan het met Temrjoek se dogter, Maria, getrou. ’n Bondgenootskap is gevorm om grond in die Sentraal-Kaukasus te kry vir die uitbreiding van die Tsaredom Rusland teen die Wainach.
Tsjetsjnië het sedert die 15de eeu aanhoudend teen buitelandse heerskappy in die Noord-Kaukasus baklei. Die Tsjetsjniërs het hulle oor die volgende paar eeue tot die Soenni-Islam bekeer, want Islam is verbind met weerstand teen Russiese verowerings.
thumb|links|Imam Sjamil van Tsjetsjnië en Dagestan gee in 1859 oor aan die Russiese generaal Barjatinski (skildery deur Aleksei Kifsjenko). Pieter die Grote het die eerste keer probeer om Rusland se politieke invloed in die Kaukasus en die Kaspiese See te vergroot ten koste van Safawidiese Persië met die Russies-Persiese Oorlog van 1722-1723. Russiese magte het groot Kaukasiese gebiede vir ’n paar jaar verower.
Toe die Russiese magte die Persiesbeheerde Dagestan binneval, het Pieter se magte teen bergstamme te staan gekom en is hulle deur die Tsjetsjniërs verslaan. In 1732, nadat Rusland reeds die grootste deel van die Kaukasus aan Persië teruggegee het, het Russiese troepe weer met Tsjetsjniërs gebots op ’n dorp met die naam Tsjetsjen-aoel aan die Argoenrivier. Die Russe is weer verslaan en het teruggetrek.
In die laat 18de eeu het Rusland die Noord-Kaukasiese berge begin verower. As regverdiging het hulle die versterking van bande met ander Christelike state gebruik. Dit het meegebring dat die Islam wyd versprei het, want dié geloof is beskou as ’n godsdiens van bevryding van die tsaredom. ’n Rebellie is gelei deur Mansoer Oesjoerma, ’n Tsjetsjniese Soefi-sjeik wat deur ander Noord-Kaukasiese stamme gesteun is. Mansoer wou ’n Transkaukasiese Islamitiese staat onder sjariawette stig. Hy het nie heeltemal hierin geslaag nie, want tydens die oorlog is hy deur die Ottomaanse Ryk verraai, aan die Russe uitgelewer en in 1794 tereggestel.
Ná die geforseerde oorgee van die huidige Dagestan, die grootste deel van Azerbeidjan en Georgië deur Persië aan Rusland ná die Russies-Persiese Oorlog van 1804-1813 en die daaropvolgende Verdrag van Goelistan, het Rusland goeie vastrapplek in die Kaukasus gekry ten koste van Persië. Nog ’n suksesvolle Kaukasiese oorlog teen Persië het in 1826 begin en in 1828 geëindig met die Verdrag van Toerkmentsjai, en ’n geslaagde oorlog teen die Ottomane in 1828 en 1829 het daartoe gelei dat Rusland nog ’n groter deel van die Noord-Kaukasus beheer het. Aan die einde van die 1860's het Rusland aangebied dat Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs uit die Kaukasus na die Ottomaanse Ryk trek. Daar word geraam dat 80% van Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs die Kaukasus verlaat het en dit het die weerstand in die gebied verswak.
Op 21 Desember 1917 het Ingoesjetië, Tsjetsjnië en Dagestan hulleself onafhanklik van Rusland verklaar en ’n nuwe staat, die Bergrepubliek van die Noord-Kaukasus, gestig. Dit is deur groot wêreldmagte erken. Die hoofstad was Temir-Chan-Sjoera in Dagestan. In 1921 het die Sowjetunie die staat aangeval, beset en in die Sowjetunie opgeneem.
Tydens die Sowjetheerskappy is Tsjetsjnië en Ingoesjetië aanvanklik verenig as die Tsjetsjnies-Ingoesjetiese Outonome Sosialistiese Sowjetrepubliek.
Demografie
Volgens die Russiese sensus van 2010 het Tsjetsjnië 1 268 989 inwoners. Die amptelike tale is Tsjetsjnies en Russies.
Stortemelk-hidrokragstasie
Die Stortemelk-hidrokragstasie is 'n klein hidrokragstasie wat 4.5 MW krag lewer wat in die Asrivier geleë is. Dit is gedurende Julie 2016 in diens gestel. Dit behoort aan Renewable Energy Holdings (REH) en het R 190 miljoen gekos om te bou. Die hidrokragstasie is vertikaal gebou; daar moes 23 m onder grondvlak, waarvan 9,5 m onder water was, gebou word.
Narjan-Mar
Narjan-Mar (Russies: Нарьян-Мар; Nenets: Няръяна мар", letterlik "Rooi Stad") is ’n see- en rivierhawe in Rusland en die hoofstad van die federale deelgebied Nenetsië. Die stad is geleë aan die regteroewer van die Petsjora-rivier en aan die Barents-see. Die bevolking in 2013 was 22 912.
Grumman HU-16 Albatross
Die Grumman HU-16 Albatross is 'n groot radiale tweeling-enjin amfibiese vlieënde boot wat gebruik is deur die Amerikaanse Lugmag, die Amerikaanse Vloot en die Amerikaanse Kuswag, hoofsaaklik as 'n soek- en reddingsvliegtuig en 'n gevegssoek- en reddingsvliegtuig.
Dit het oorspronklik bekendgestaan as die SA-16 in die Lugmag en die JR2F-1 en UF-1 in die Vloot en die Kuswag, maar is herdoop na die HU-16 in 1962.
Gebande muishond
Die gebande muishond (Mungos mungo) is 'n klein muishond wat in Afrika voorkom en uitgeken word aan die duidelike strepe wat oor sy liggaam strek.
Verspreiding en habitat
Hierdie klein karnivore is inheems aan Afrika en kom hoofsaaklik suid van die Sahara voor. Die dier se verspreiding strek reg oor Afrika: van Gambië tot Noordoos-Ethiopië en suid tot in Suid-Afrika. Gebande muishonde lewe in groot kolonies van tot 75 muishonde en word meestal in beboste grasvelde en klipperige omgewings waargeneem. Die diere kom ook in ander gebiede voor, maar word nie in woestynagtige of semi-woestynagtige gebiede aangetref nie.
Beskrywing
Soos sy naam te kenne gee, het die gebande muishond duidelike strepe of bande wat dwars oor sy liggaam strek. Die strepe is donker en wissel van die ligter kleur van die res van sy pels. Die dier se pote en die punt van sy stert is gewoonlik donker, terwyl die res van die liggaam soortgelyk is aan die ligter pels tussen die donker bande. Die ligter pels wissel van 'n witterige kleur tot rooibruin. 'n Volwasse gebande muishond het 'n gemiddelde lengte van 65 cm. Die stert se lengte is ongeveer die helfte van dié van die liggaam.
Die voorpote het vyf ledemate, elk met 'n lang, geboë klou wat gebruik word om te krap of in die grond te grawe. Die agterpote het vier ledemate, ook met 'n klou elk. Die kloue op die agterpote is oor die algemeen korter, swaarder en minder geboë.
Gewoontes
Gebande muishonde vreet hoofsaaklik insekte, maar vang ook soms klein soogdiertjies, soos rotte en muise, slange, akkedisse en voëls, asook dié se eiers. Dié karnivore sal ook soms hulle dieet aanvul met wilde vrugte. Harde voorwerpe, soos eiers of slakke, word of in die lug gegooi, of onder die liggaam, tussen die agterpote deur, teen 'n klip gegooi, om van die harde dop ontslae te raak. Gebande muishonde jag dikwels saam met bobbejane. Familiegroepe word gelei deur 'n dominante wyfie, en die oornagplekke word gewoonlik daagliks afgewissel.
Voortplanting
'n Wyfie is telkens vir twee maande dragtig, waarna sy geboorte gee aan twee tot ses kleintjies. Die kleintjies word blind gebore, met baie min hare, maar kan na 10 dae begin sien en na twee weke het hulle 'n jeugdige pels ontwikkel. In 'n kolonie word voortplanting dikwels gesinchroniseer, sodat verskeie wyfies 'n paar dae uit mekaar geboorte skenk. Kleintjies kan aan enige melkskenkende wyfie soog. 'n Gebande muishond het 'n moontlike lewensduur van 12-13 jaar, maar minder as die helfte van die kleintjies oorleef tot 'n ouderdom van drie maande.
Leudal
Leudal (Limburgs: Leudaal) is 'n munisipaliteit in die Nederlandse provinsie Limburg, deels geleë aan die Maas-rivier en die grens met die Belgiese provinsie Limburg, en wat deels in die streek van Die Peel lê. Die munisipale gebied het sowat 36 000 inwoners (2019) en 'n oppervlakte van 165 km², waarmee dit die grootste munisipaliteit van hierdie provinsie is.
Leudal is in 2007 gestig en gevorm uit die munisipaliteite Haelen, Heythuysen, Hunsel en Roggel en Neer. Heythuysen is die administratiewe setel van die munisipaliteit.
Die nuwe munisipaliteit is vernoem na die Leudal-natuurgebied. Deur hierdie gebied vloei die Leubeek.
Plekke
Plekke in die munisipale gebied van Leudal:
Baexem, Buggenum, Ell, Grathem, Haelen, Haler, Heibloem, Heythuysen, Horn, Hunsel, Ittervoort, Kelpen-Oler, Neer, Neeritter, Nunhem en Roggel.
Peter Helm
Peter Helm (gebore 22 Desember 1941) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Longest Day (1962) en The Andromeda Strain (1971), en in die televisiereekse Wagon Train (1957) en The Fugitive (1963).
Radon
Radon (IFA: ) is 'n chemiese element in die periodieke tabel met die simbool Rn en atoomgetal 86. 'n radioaktiewe edelgas wat gevorm word deur die disintegrasie van radium, radon is een van die swaarste gasse en word as 'n gesondheidsgevaar beskou. Die mees stabiele isotoop is 222Rn wat 'n halfleeftyd van 3,8 dae het en in radioterapie gebruik word. Radon gas kan in geboue en drinkwater opbou en longkanker veroorsaak, waardeur dit moontlik elke jaar ongeveer 20 000 sterftes in die Europese Unie en 'n verdere geskatte 20 000 sterftes per jaar in die VSA veroorsaak. Radon is 'n beduidende smetstof wat wêreldwyd impak maak op binnehuise lugkwaliteit. In Suid-Afrika veroorsaak die verval van uraan in goudmynhope en slikdamme die vrystelling van radongas.
Merkbare eienskappe
Radon, wat so te sê chemies inert, maar radioaktief is, is die swaarste edelgas en een van die swaarste gasse teen kamertemperatuur. (Die swaarste bekende gas is Uraanhexafluoried, UF6.) Teen standaard temperatuur en druk is radon 'n kleurlose gas, maar as dit tot onder die vriespunt (202K ; -71 °C ; -96 °F) daarvan verkoel word, vertoon dit 'n helder fosforessensie wat geel word soos die temperatuur verlaag word, en wat oranje-rooi word teen die temperatuur waar lug in vloeistof verander (onder 93K ; -180 °C).
Toepassings
In die VSA en Europa is daar 'n paar "radon spa's," waar mense vir minute of ure in 'n hoë-radon atmosfeer sit in die geloof dat die radonstraling hulle sal verkwik of energie gee. Dit geld ook vir die warmwaterspa's van Misasa, Tottori, Japan, waar die water van nature ryk is aan radium en radon uitasem. Daar is geen wetenskaplike bewyse vir die geloof nie, en daar is geen bekende biologiese meganisme waarvolgens so 'n verskynsel kan voorkom nie. Straling hormesis is 'n bestrede teorie wat wel ondersteuning vir die effek sou gee.
As gevolg van radon se verlies aan die lug en betreklik snelle verval, word radon gebruik in hidrologiese navorsing wat die interaksie tussen grondwater, spruite en riviere bestudeer. Enige beduidende konsentrasie van radon in 'n spruit of rivier is 'n goeie aanduiding dat daar plaaslike insette van grondwater teenwoordig is.
Radon versamel in ondergrondse myne en grotte. Goeie ventilasie moet daarom in myne gehandhaaf word, en in sommige lande word gidse in toeristegrotte as "stralingswerkers", waarvan die blootstelling gemonitor word, geklassifiseer. Besoek van grotte deur toeriste word nie as 'n beduidende gevaar beskou nie as gevolg van die kort blootstelling wat ondergaan word.
Sommige navorsers bestudeer verhoogde grond-gas radon konsentrasie, of vinnige veranderings in grond-radon konsentrasies, as 'n voorspeller van aardbewings. Resultate is sover in die algemeen onoortuigend maar kan moontlik in die toekoms beperkte gebruik in spesifieke liggings hê.
Radon grond-konsentrasie is al gebruik in 'n eksperimentele metode om vlak-ondergrondse geologiese foute te karteer, aangesien konsentrasies oor die algemeen hoër is bokant foute. Netso word op beperkte wyse in geotermiese prospektering gebruik.
Radon is 'n bekende smetstof wat deur geotermiese kragstasies vrygestel word. Dit versprei egter vinnig en geen radiologiese gevaar is in verskeie ondersoeke aangetoon nie. Die neiging in geotermiese aanlegte is om al die vrystelling weer diep ondergronds in te pomp wat waarskynlik sal bydra tot verdere vermindering van sulke radon gevare.
Radon vrystelling uit grond wissel volgens grondtipe en oppervlak uraan inhoud. Buitemuurse radon konsentrasies kan dus tot 'n beperkte mate gebruik word om lugmassas te volg. Die feit is al deur atmosferiese wetenskaplikes gebruik.
Alhoewel sommige dokters vroeër geglo het dat radon terapeuties gebruik kon word, is daar geen bewyse vir die geloof nie en word radon nie tans vir mediese doeleindes gebruik nie.
Radon ook al gebruik om gewasse te verwyder. 'n Kapsule word in die pasiënt naby die gewas geplaas waar die straling dan die kankerselle vernietig. Die omliggende selle is veilig as gevolg van die kort halfleeftyd van radon.
Geskiedenis
Radon (wat na radium) vernoem is) is in 1900 deur Friedrich Ernst Dorn, wat dit radium uitstraling genoem het, ontdek. In 1908 het William Ramsay en Robert Whytlaw-Gray, wat dit niton (Latyn nitens wat skynend beteken; simbool Nt), dit geïsoleer, die digtheid daarvan bepaal en bepaal dat dit die swaarste bekende gas was. Dit word sedert 1923 “radon” genoem.