cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ysreus
Eienskappe
In astrofisika en planetologie verwys die term "yse" na vlugtige samestellings met ’n vriespunt van bo sowat 100 K, soos water, ammoniak of metaan, met vriespunte van onderskeidelik 273 K, 195 K en 91 K. Vroeër is Uranus en Neptunus saam met Jupiter en Saturnus as "gasreuse" geklassifiseer, maar in the 1990's is besef eersgenoemde twee is ’n aparte soort reuseplaneet. Hulle het toe as "ysreuse" bekend geword. Die samestellings waaruit hulle bestaan, was vaste stowwe toe hulle gevorm het, óf direk in die vorm van ys of vasgevang in waterys. Vandag is baie min van die water in Uranus en Neptunus nog in die vorm van ys. By die temperature en druk in die planete kom water eerder hoofsaaklik voor in ’n superkritiese fase (waar die onderskeid tussen die gas- en vloeistoffase verdwyn het).
Van die massa van ysreuse beslaan waterstof en helium net sowat 20 persent, in teenstelling met die gasreuse, waarvan meer as 90 persent uit dié twee elemente bestaan.
Falęcin
Falęcin is 'n dorp in die Chełm-distrik in die woiwodskap Kujawië-Pommere in Pole. Die dorp is in die Middeleeue gestig.
Aleksandr Gauk
Aleksandr Vassilievich Gauk (Алекса́ндр Васи́льевич Га́ук;  – 30 Maart 1963) was 'n Russiese/Sowjet- dirigent en komponis.
Aleksandr Gauk is in 1893 in Odessa gebore. Hy het sy eerste ervaring van musiek beskryf as die oomblik toe hy die weermagorkes en sy ma  aangehoor het, met sy ma wat gesing het en voor die klavier gespeel het. Toe hy sewe was, het hy met klavierstudies begin en op 17 na Sint Petersburg gereis en daarin geslaag om ingeskryf te word by Daugover se klas; hy is later verplaas na die klas van Felix Blumenfeld. Hy het vir Arthur Nikisch, Claude Debussy en Richard Strauss sien dirigeer, en was veral beïndruk met eersgenoemde.
Republiek van Kalifornië
Die Republiek van Kalifornië (Engels: California Republic, Spaans: República de California) was 'n onafhanklike Noord-Amerikaanse republiek wat op 14 Junie 1846 gestig is en tot op 9 Julie 1846 bestaan het. Die republiek het toe die Staat Kalifornië, die een-en-dertigste deelstaat van die Verenigde State geword.
Die Bear-Flag-Opstand
Reeds voor begin van die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog het Amerikaanse koloniste teen die Meksikaanse sentraliseringspolitiek onder die staatshoof Antonio López de Santa Anna protes. Hierdie politiek het gelei uit die Texaanse Onafhanklikheidsoorlog, wat in April 1836 met die onafhanklikheid van die Republiek van Texas geëindig het. Omdat 'n oorlog tussen die Verenigde State en Meksiko meer en meer waarskynlik geword het, het die Amerikaanse ontdekkingsreisiger en politikus John Charles Fremont 'n opstand onder die Anglo-Amerikaanse setlaars in die streek georganiseer. Ook die Spaanse inwoners van Kalifornië het wederstrewig teen Meksiko geword en 33 Amerikaanse koloniste het op 14 Junie 1846 die Republiek van Kalifornië in Sonoma uitgeroep. Die Kaliforniese vlag is vir die eerste keer gehys op die Sonoma Plaza in Sonoma. Die vlag het 'n ster en 'n beer as simbool van die nuwe republiek gehad. Daarom staan die rewolusie as Bear-Flag-Opstand bekend.
Aleksandr Gauk
Gauk se eerste dirigeervaring het in 1912 plaasgevind saam met 'n studente-orkes. Sy eerste professionele verskyning het op 1 Oktober 1917 plaasgevind met 'n produksie van Tsjaikofski se Cherevichki by die Petrograd Musikale Dramateater. Hy het 'n groot deel van die 1920's spandeer as dirigent vir die Mariinsky Balleteater. Hy was met die ballerina Elena Gerdt getroud.
Hy was van 1930 tot 1934 hoofdirigent van die Leningrad Filharmoniese Orkes. Op 6 November 1931 het hy die orkes saam met die Akademie Capella-koor gedirigeer tydens die wêreldpremière-opvoering van Sjostakowitsj se Simfonie nr. 3 in E-mol majeur, Op. 20; die Simfonie "Eerste Mei".
Hy het vanaf 1932 in Moskou gewerk en in 1936 hoofdirigent van 'n nuwe radio-orkes geword, wat weldra sou ontwikkel tot die USSR Staat-simfonieorkes. Tydens die Tweede Wêreldoorlog, nadat hy uit Riga ontsnap het, het hy in Moskou klas gegee, voordat hy twee jaar by die Tbilisi-konservatoria spandeer het en die Georgiese Staat-simfonieorkes laat herleef het.
Hy het die verwaarloosde Eerste Simfonie van Rachmaninoff laat herleef uit orkesgedeeltes wat in die argiewe van die Moskouse Konservatoria gevind is na die dood van die komponis in 1943. Hy het die wêreldpremière opvoering van Khachaturian se Tjelloconcerto in 1946 in Moskou gedirigeer.
Gauk se eie komposisies sluit 'n simfonie, kamermusiekwerke vir strykinstrumente, en werke vir klavier in. Hy het 'n onvoltooide outobiografie agtergelaat.
Sy groot opname-nalatenskap is nou slegs gedeeltelik toeganklik; Brilliant Classics het 'n stel heruitgawes uitgereik, waaronder werke van Arenski, Prokofiëf, Khachaturian en Sjostakowitsj. Dit sluit 'n boksstel in van opnames van die violis David Oistrakh. 'n Opname van Miaskofski se Vioolconcerto in D mineur, Op. 44 (opgeneem op 1 Januarie 1939) deur die USSR Staat-simfonieorkes onder leiding van Gauk, is daarby ingesluit.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Victoria Alix Helena Louise Beatrice van Hesse en by Ryn (25 April 1872, Darmstadt – 17 Julie 1918, Jekaterinburg) was ’n prinses van Hesse-Darmstadt en, deur haar huwelik met die latere Nikolaas II van Rusland, as Aleksandra Fjodorowna (Russies: Александра Фёдоровна) die laaste keiserin van Rusland.
Vroeër jare
duimnael|links|Prinses Alix. Sy het grootgeword as prinses van Hesse en by Ryn. Haar vader was Ludwig IV, Groothertog van Hesse, en haar moeder prinses Alice van die Verenigde Koninkryk, die tweede oudste dogter van koningin Victoria. Toe Alix nog klein was, is haar moeder en jonger suster, Marie Viktoria (May), aan witseerkeel oorlede. Haar broer, Friedrich Wilhelm, wat aan hemofilie gely het, is dood nadat hy uit ’n venster geval het. Alix se vader is oorlede toe sy twintig jaar oud was.
Ná die dood van haar moeder was Alix baie na aan haar ouma, koningin Victoria, en sy en haar drie susters en broer het merendeels in Engeland grootgeword.
Alix het laat in haar lewe getrou vir haar stand. Sy het haar man, haar kleinneef Nikolaas II van Rusland, reeds op twaalfjarige ouderdom ontmoet. Hulle het weer in 1889 ontmoet toe hy 21 en sy 17 was en verlief geraak. Nadat sy Sint Petersburg besoek het, het Nikolaas gesê as Alix nie sy vrou word nie, sal hy nooit trou nie.
István Kertész
István Kertész (28 Augustus 1929 – 16 April 1973) was 'n internasionaalbekende Joods-Hongaarse orkes- en operadirigent wat dwarsdeur sy kort maar voortreflike loopbaan baie van die wêreld se groot orkeste, insluitend die Cleveland, Chicago, Philadelphia, New York, Los Angeles, Pittsburgh, Detroit, San Francisco en Minnesota Orkeste in die Verenigde State, sowel as die Londense Simfonieorkes, Weense Filharmoniese Orkes, Berlynse Filharmoniese Orkes, Koninklike Concertgebouw-orkes, Israel Filharmoniese Orkes, en L'Orchestre de la Suisse Romande gedirigeer het.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Vroeër jare
Nikolaas wou egter nie kopgee nie en op 8 April 1894 het hy en Alix verloof geraak. In November van daardie jaar het sy die ortodokse geloof aangeneem en die naam Aleksandra Fjodorowna gekry.
Gedurende 1894 het Aleksander III se gesondheid agteruitgegaan en op 20 Oktober dié jaar is hy onverwags op 49-jarige ouderdom dood. Die datum vir Nikolaas en Aleksandra se troue, wat eers die volgende lente sou plaasvind, is vervroeg omdat Nikolaas haar steun nou nodiger as ooit gehad het. Hulle het op 26 November 1894 in Sint Petersburg getrou. Weens die omstandighede was die huwelik beskeie volgens koninklike standaarde.
Tuindorp, Gelderland
Tuindorp is ’n dorp in die munisipaliteit Zevenaar in die provinsie Gelderland in Nederland.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Keiserin Alexandra
duimnael|regs|130px|Aleksandra en haar dogter Anastasia. Op 25-jarige ouderdom is Nikolaas as tsaar van Rusland gekroon. Die kroning het in ’n bloedbad verander nadat mense tydens ’n fees op kos afgestorm het, en dit is beskou as ’n slegte teken vir Nikolaas se bewind.
István Kertész
Sy orkesrepertorium sluit meer as 450 werke uit alle tydperke in. Dit word geëwenaar deur 'n repertorium van sestig operas, van Mozart, Verdi, Puccini en Wagner tot die meer kontemporêre Prokofiëf, Bartók, Britten, Kodály, Poulenc en Janáček. Kertész was deel van 'n ryk musikale tradisie wat mede-Hongaarse dirigente soos Fritz Reiner, Antal Doráti, János Ferencsik, Eugene Ormandy, George Szell, János Fürst, Ferenc Fricsay, Georg Solti en Ferenc Fricsay opgelewer het.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Keiserin Alexandra
Aleksandra was nie aan die hof of by die volk baie gelief nie, deels weens haar gebrek aan sosiale vaardigheid en deels weens haar Duitse afkoms. Sy was skaam en haar Frans, wat die spreektaal van die adel was, was beroerd. Sy het haar by geleenthede al hoe meer onttrek en migraine-aanvalle begin kry. In haar latere lewe het die invloed van Grigori Raspoetin, ’n lekeprediker, tot haar ongewildheid bygedra.
István Kertész
Deur sy grammofoonopnames is István Kertész deur 'n nuwe en jonger gehoor herontdek en word hy toenemend beskou as een van die grootste dirigente van alle tye.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Keiserin Alexandra
Om sake te vererger het sy ná ’n huwelik van ’n hele paar jaar vier dogters, maar geen manlike erfgenaam nie, gehad.
István Kertész
Kinderjare
Kertész is in 1929 in Boedapest, Hongarye, gebore as die eerste kind van Margit Muresian en Miklós Kertész. Sy suster Vera is vier jaar later gebore. Sy vader Miklós Kertész, wat gebore is in Szécsény, Hongarye in 'n groot Joodse familie, was die direkteur van 'n leerwerke-firma en is in 1938 aan appendisitis oorlede. Margit Muresian Kertész, 'n energieke, intellektueel begaafde vrou, moes gaan werk het om haar gesin te onderhou. Kertész het op 'n vroeë ouderdom 'n groot liefde vir musiek getoon en vioollesse begin neem. "Toe ek ses was en met musiek begin het", het hy aan 'n onderhoudvoerder van High Fidelity gesê, "was dit 1935, en wrede dinge het in Europa gebeur...ek het vertroosting in musiek gevind, met oefeninge op die klavier, die viool en die skryf van klein werke".
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Raspoetin
Op 12 Augustus 1904 is die langverwagte troonopvolger, Aleksei, eindelik gebore. Die vreugde was egter van korte duur, want Aleksei was ’n hemofilielyer. Dit was destyds nog ’n lewensgevaarlike genetiese defek wat deur die dogters en kleindogters van koningin Victoria na die koningshuise van Europa versprei is. Alexandra self het ’n oom (prins Leopold, Hertog van Albany) en ’n broer gehad met die siekte. Die feit dat die enigste manlike erfgenaam van Nikolaas II ook die siekte gehad het, is vir die Russiese volk geheim gehou.
István Kertész
Die Tweede Wêreldoorlog en die Holocaust
Met die mislukking van Hongarye se pogings om 'n wapenstilstand met die westelike bondgenote te onderhandel, het Duitse magte Hongarye op 19 Maart 1944 beset. Die gesin was bewus van wat met die Jode in Europa aan't gebeur was en het weggekruip. Die meeste van Kertész se uitgebreide familie is in Julie 1944 na Auschwitz gedeporteer en het nie die Holocaust oorleef nie.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Raspoetin
Die hulp van talle Russiese dokters is ingeroep om Aleksei te behandel. Niemand kon hom egter help nie en Aleksandra het haar ál meer tot mistieke kultusse gewend. Eindelik het ’n wandelende lekeprediker, Grigori Raspoetin, sukses gehad om die seun se toestand te verbeter. Van 1912 af het die keiserlike familie, en veral Aleksandra, op Raspoetin vertrou om die seun gesond te maak. Langsamerhand het Raspoetin se invloed so groot geword dat hy die keiserlike familie se gesag tydens die Eerste Wêreldoorlog ondermyn het.
István Kertész
Die Tweede Wêreldoorlog en die Holocaust
Op aandrang van sy moeder, en ondanks die oorlogsonderbrekings van lugaanvalle, deportasies, hongersnood en invalle deur beide Duitsers en later die Russe, het István Kertész sy musikale studies voortgesit. Toe hy twaalf was, begin Kertész naas die viool die klavier en komposisie studeer. Die jong Kertész het saam met sy suster Boedapest se ryk kulturele lewe benut en byna elke aand simfoniese - of opera optredes bygewoon. Dit was in hierdie tyd dat Kertész besluit het om dirigent te word. Na die oorlog het hy sy formele studies hervat en die Kölcsey- Gymnasium bygewoon waar hy in 1947 met lof gegradueer het.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Die Eerste Wêreldoorlog
Die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog was ’n beslissende oomblik vir Rusland en Aleksandra. Rusland het geveg teen Duitsland, Aleksandra se vaderland, waar haar broer die Groothertog van Hesse was. Boonop was keiser Wilhelm II haar neef. Aleksandra was nou nog ongewilder onder die Russiese volk, wat haar beskuldig het van samewerking met die Duitsers.
Toe Nikolaas na die oorlogsfront is om self bevel van die Russiese leër oor te neem, het hy Aleksandra in Sint Petersburg in beheer gelaat. Sy was nie ’n goeie politikus nie – sy het heeltyd nuwe ministers aangestel en die regering kon nie doeltreffend funksioneer nie. Raspoetin se invloed op Aleksandra het in dié tyd ook al hoe groter geword en hulle is as kop in een mus beskou. Al hoe meer gerugte oor haar het ontstaan, onder andere dat sy ’n Duitse spioen was. In 1916 is Raspoetin deur lede van die Romanof-familie vermoor.
István Kertész
Die Tweede Wêreldoorlog en die Holocaust
Dieselfde jaar het István Kertész as 'n beursstudent ingeskryf aan die Koninklike Akademie van Musiek, nou die Franz Liszt Musiekakademie in Boedapest, waar hy viool, klavier en komposisie onder Zoltán Kodály, Leo Weiner en Rezső Kókai studeer het. Kertész het 'n groot belangstelling in die dirigeerkuns ontwikkel en 'n student geword van János Ferencsik en László Somogyi. By die konservatoria het Kertész ook sy vrou, die liriese sopraan Edith Gancs, met wie hy in 1951 getroud is, ontmoet. Sy het later haar naam verander na Edith Kertész-Gabry. Die begaafde musikale paar was deel van 'n talentvolle groep musikante. Musikaal is Kertész die meeste beïnvloed deur László Somogyi, Bruno Walter en Otto Klemperer, destyds die direkteur van die Boedapest-opera.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Die Eerste Wêreldoorlog
Deur dit alles het tsaar Nikolaas sy vrou verdedig teen aanvalle van binne en buite die familie.
István Kertész
Loopbaan
István Kertész het op 17 Desember 1948 sy debuut as dirigent gemaak met 'n program bestaande uit die musiek van Mozart.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Rewolusie
Op 24 Februarie 1917, in ’n tyd van bittere armoede ná drie jaar van oorlog, strawwe oorlogswinters en miljoene slagoffers, het ’n spontane volksopstand in Moskou begin wat die eerste fase was van die Russiese Rewolusie. Hoewel die tsaristiese orde tot in daardie stadium elke opstand onderdruk het, het dit hierdie keer nie gebeur nie. Inteendeel, sommige soldate het hul eie offisiere geskiet en aan die opstand deelgeneem. ’n Week later, op 2 Maart, is Nikolaas gedwing om afstand te doen van die troon en na Jekaterinburg verban.
Dood
Op 16 Julie 1918, toe die Wit Leër op die punt was om Jekaterinburg te verower, is die tsaar en sy hele familie doodgeskiet op bevel van die plaaslike sowjet. Die lyke is grotendeels verbrand en daarna in ’n park begrawe.
Republiek van Kalifornië
Die Bear-Flag-Opstand
Op die stigtingstag het die rebelle die hoofkwartier van Noord-Kalifornië, wat tot dan General Mariano Guadelupe Vallejo gehou was. Die eerste en enigste President van die Republiek van Kalifornië was William Brown Ide, wie se verblyfreg net 25 dae geduur het. Op 24 Junie 1846 het die Slag van Olómpali in die huidige Marin County begin, waar 55 Meksikaanse soldate onder die bevel van genl. José Castro deur die soldate van die Republiek van Kalifornië verslaan is.
Ongesiens deur die rebelle het op 13 Mei 1846 die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog begin. Die nuus het die Republiek egter tot en met die begin van Julie bereik, as die fregat USS Savannah en die twee sloepe USS Cyane en USS Levant van die Verenigde State se vloot Monterey verower het. Ná die Slag van Monterey het John Charles Fremont sy eie idee van 'n eie republiek verwerp en die Bear Flag is deur die vlag van die Verenigde State vervang.
Prinses Alix van Hesse-Darmstadt
Dood
Kort ná die ineenstorting van die Sowjetunie het die Romanofs ’n vorm van erkenning gekry: In 1998 is die oorskot van Nikolaas II, sy vrou en drie van sy kinders in Sint Petersburg herbegrawe. Op 14 Augustus 2000 is die hele gesin deur die Russies-Ortodokse Kerk tot heiliges verklaar.
István Kertész
Augsburg Opera
In Maart 1960 is Kertész uitgenooi om Algemene Musiekdirekteur van die Augsburg-opera te word - 'n spesiale pos wat vir hom geskep is. Daar het hy opvoerings van Mozart se Die Towerfluit, Die Entführung aus dem Serail, Così fan tutte, en Die Huwelik van Figaro gedirigeer en 'n reputasie opgebou as een van die beste vertolkers van Mozart se werke. Met opwindende opvoerings van Verdi se Rigoletto, Don Carlos, Otello en Falstaff, en Richard Strauss se Salome, Arabella en Der Rosenkavalier, het Kertész homself ook as 'n meester van die beste Italiaanse romantiese operas bewys. Hy is uitgenooi na die Salzburg-fees en het Die Entführung aus dem Serail in 1961 daar gelei, sowel as die Die Towerfluit in 1963. Gedurende hierdie tydperk het Kertész ook die eerste van vele optredes by die Deutsche Oper Berlyn, die Berlynse Filharmoniese Orkes, Londen Simfonieorkes, Israel Filharmoniese Orkes, San Francisco Opera, Noord-Duitse Radio-simfonieorkes, Hamburg Simfonieorkes, München Filharmoniese Orkes, Beiere Radio-simfonieorkes en die Festival dei Due Mondi in Spoleto gelewer, waar hy Prokofiëf se Die Vuurengel gedirigeer het, sowel as saam met Arthur Rubinstein in Parys.
Kertész het ook sy vroegste opnames gemaak, waaronder Beethoven se Simfonie nr. 2 en Simfonie nr. 4 . Nadat hy reeds vir EMI/Columbia opnames gemaak het, het Kertész 'n eksklusiewe kontrak met Decca/Londen onderteken, vir wie hy tientalle wyd geprese opnames gemaak het. Reeds op hierdie vroeë stadium in sy loopbaan was Kertész se interpretasies van Brahms en Dvořák hoog aangeskryf vir hul deursigtige teksture en ongeveinsde frasering. In skrille kontras met Herbert von Karajan en George Szell, het Kertész op 'n ongedwonge wyse musiek gemaak, selfs wanneer hy die vinnigste tempi gehandhaaf het. Ander elemente wat 'n Kertész-opvoering opvallend gemaak het, was die elastisiteit van tempi - terwyl die strukturele samehang van 'n gegewe musikale werk gehandhaaf word. Sy Britse debuut het in 1960 saam met die Koninklike Liverpool Filharmoniese Orkes plaasgevind. Kertész het sy Amerikaanse buiging gedurende die 1961-62 seisoen gemaak, en ook 'n assosiasie met die Israel Filharmoniese Orkes begin en in Maart 1962 as gasdirigent van die orkes opgetree by die Mann Auditorium in Tel Aviv. Uiteindelik het Kertész gedurende 'n elf jaarlange tydperk meer as 378 komposisies saam met die Israelse Filharmoniese Orkes opgevoer.
Binne net vier jaar het István Kertész 'n blywende internasionale reputasie as dirigent gevestig.
Keulen Opera
In 1964 is Kertész aangestel as Algemene Musiekdirekteur van die Keulen-opera, waar hy die eerste Duitse uitvoering van Benjamin Britten se Billy Budd en Verdi se Stiffelio, sowel as die Mozart-operas La clemenza di Tito, Don Giovanni, Così-fan tutti en Die Towerfluit behartig het.
Terwyl hy 'n goeie verhouding met die dikwels kritiese Keulen-gehoor gehad het, was hulle soms nie tevrede met sy vinnige tempi nie. Sy Aïda van 1970, met Martina Arroyo in die titelrol, met een interval en enkele snitte, het minder as drie uur geduur.
Londense simfonieorkes
Hy het sy pos as direkteur van die Keulen-opera behou maar ook van 1965 tot 1968 hoofdirigent van die Londense simfonieorkes (LSO) geword en gasverskynings gemaak by die Royal Opera House, Covent Garden. Gedurende sy drie jaar as hoofdirigent van die LSO het Kertész stylvolle en verbeeldingryke optredes gegee. Hy is geprys vir sy opnames saam met die ensemble van die nege Dvořák- simfonieë, wat die eerste volledige opname van die Simfonie nr. 1 ingesluit het.
Muur van Hadrianus
Die Muur van Hadrianus is 'n antieke Romeinse grens- en verdedigingslinie in Noord-Engeland wat oor 'n afstand van 73 myl (118 km) strek en die landengte tussen die Solway Firth, 'n mondingsgebied aan die Ierse See, ooswaarts tot die oewers van die River Tyne naby Newcastle en die Noordsee deurkruis. Die muur - die grootste bekende Romeinse artefak (alhoewel sowat 90 persent van die oorspronklike bogrondse strukture vandag nie meer sigbaar is nie) - is tussen 122 en 128/30 n.C. tydens die regentskap van keiser Hadrianus as die Romeinse Ryk se mees noordelike grenslyn gebou om die Romeinse provinsie Britannia teen aanvalle van Pikte, Skotte en Attacotti uit die noorde te beskerm.
Meer onlangse navorsing dui daarop dat Romeinse grensversterkings nie noodsaaklik beperk was tot hul funksie as verdedigingswalle nie, maar dat hulle grenslyne in 'n meer moderne betekenis was. So het Romeine wél ekonomiese betrekkinge met bewoners noord van die muur gehandhaaf - 'n grenswal is dus benodig om die bewegings van mense en goedere oorkant die grens te reguleer en beheer.
István Kertész
Londense simfonieorkes
Kertész was 'n gereelde gasdirigent van die Israelse Filharmoniese Orkes, die Weense Filharmoniese Orkes, die Philadelphia Orkes, die Chicago Simfonieorkes en talle ander orkeste. Hy is in 1973 as hoofdirigent van die Bamberg Simfonieorkes aangestel. Die Cleveland Simfonieorkes was die vorige jaar onsuksesvol gewees om hom daarheen te lok. Die orkesspelers het 96 tot 2 gestem om die raad te versoek om Kertész as plaasvervanger van George Szell te verkies. In Chicago het hy sy eerste optrede op die Ravinia-fees in Julie 1967 gelewer; hy was van 1970 tot 1972 die hoofdirigent van die fees.
Afsterwe
Op 16 April 1973, terwyl hy op 'n konserttoer was, het Kertész verdrink terwyl hy aan die kus van Israel by Herzliya geswem het. Hy was besig met die opname van Brahms se Variasies op 'n Tema van Haydn, wat weldra beskou sou word as 'n legendariese weergawe daarvan, asook die volledige Brahms-simfonieë. Na sy ontydige dood het die Weense Filharmoniese Orkes as huldeblyk aan hom die opname van die Haydn-variasies voltooi.
Muur van Hadrianus
Die grootste deel van Romeinse magte, wat destyds op die eiland gestasioneer was, was by die projek betrokke - na ramings sowat 10 000 of meer soldate. Langs die muur het forte (sogenaamde castellae of grenskastele), wagtorings en nedersettings ontstaan. Monumente, wat ter herdenking van die bouwerk opgerig is, noem in hul inskripsies die Britanniese legioene II Augusta, XX Valeria Victrix en VI Victrix as boumeesters. Tradisioneel het die bou van paaie en brûe, versterkings en geboue binne hierdie forte binne die verantwoordelikheid van die Romeinse leër geval. So was daar in sy geledere bekwame vaklui wat die argitektoniese ontwerpe sowel as die opmeting, messel- en timmerwerk kon behartig.
István Kertész
Afsterwe
Kertész is oorleef deur sy vrou, die operasopraan Edith Kertész-Gabry, sy kinders, Gábor, Péter, en Kathrin, sy moeder, Margit Muresian Kertész Halmos, en sy suster, die grafiese kunstenaar Vera Kertész.
Muur van Hadrianus
Die belangrikheid van die Muur van Hadrianus vir argeoloë en historici kontrasteer met die uiters beperkte omvang van antieke Romeinse bronmateriaal waarin die muur as die skeidingslyn tussen die Romeinse beskawing en barbaarse stamme in die noorde beskryf word. Die Muur van Hadrianus, wat merkbaar verskil van ander Romeinse grensversterkings, is in 1987 tot Unesco-wêrelderfenis verklaar.
István Kertész
Diskografie
Sy vele opnames sluit in die eerste volledige opname van La Clemenza di Tito van Mozart in. Hy was ook die eerste om die volledige Dvořák-simfonieë op te neem, en sy interpretasies daarvan word steeds as klassieke opnames beskou. Die pianiste Clifford Curzon, Hans Richter-Haaser, Vladimir Ashkenazy en Julius Katchen het elk uitstekende opnames saam met Kertész gemaak, waarvan die concertos van Mozart veral geïnspireerde opnames is. Met sy weergawes van Kodály se groot orkeswerke, en gegewe sy presiese nog passievol dirigeerstyl, was Kertesz besonder goed geskik vir werke wat die volle orkes se samewerking vereis, soos byvoorbeeld die Psalmus hungaricus en die Peacock Variasies. Die sonoriteit wat Kertész uit die LSO kon trek is kundig gebruik. Geen wonder dat Barry Tuckwell, die LSO se vernaamste horingspeler, gepraat het van die élan en entoesiasme waarmee Kertész die orkes kon laat speel nie, met baie lede wat Tuckwell ook nog beskou het as "ou klakouse wat nie bereid was om volgens die jong man se deuntjie te dans nie."
Damian Lewis
Damian Lewis (gebore 11 Februarie 1971) is 'n Engelse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Dreamcatcher (2003) en Keane (2004), en in die televisiereeks Homeland (2011). Hy was getroud met die aktrise Helen McCrory.
Sidse Babett Knudsen
Sidse Babett Knudsen (gebore 22 November 1968) is 'n Deense aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Duke of Burgundy (2014) en Inferno (2016), en in die televisiereekse Borgen (2010) en Westworld (2016).
Barbara Bain
Barbara Bain (gebore 13 September 1931) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent American Gun (2002) en in die televisiereekse Mission: Impossible (1966) en Space: 1999 (1975).
Pierre van Ryneveld
Generaal Sir Hesperus Andrias van Ryneveld (bekend as Pierre van Ryneveld) KBE, CB, DSO, MC (2 Mei 1891 - 2 Desember 1972) was 'n Suid-Afrikaanse militêre bevelvoerder en vlieënier. Hy was die stigtersbevelvoerder van die Suid-Afrikaanse Lugmag.
Lewensloop
Hy is op 2 Mei 1891 in Senekal, Vrystaat gebore. Hy studeer aan die Grey-kollege, Bloemfontein. Hy sluit hierna aan by die pasgestigte Unie-Verdedigingsmag en gaan studeer aan die Imperial Staff College in Engeland. Tydens die Eerste Wêreldoorlog veg hy in Frankryk en die Midde Ooste; eers saam met die Royal North Lancashire Regiment en toe van April 1915 af by die Royal Flying Corps.Vir sy diens in die oorlog is die Distinguished Service Order en Military Cross aan Van Ryneveld toegeken. Voorts is hy genoem in militêre kabels en het die Chevalier van die Legion of Honour van die Franse regering ontvang.
Na die oorlog is Van Ryneveld deur die Eerste Minister Jan Smuts na Suid-Afrika teruggeroep om die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) te stig. Hy word beroemd vir sy historiese vlug in 1920 vanaf Londen na Kaapstad via Kaïro. In 1920 het The Times 'n prys van £ 10,000 aangebied vir die eerste vlieënier om van Londen na Kaapstad, Suid-Afrika, te vlieg. Genl. Smuts wou dat Suid-Afrikaanse vlieëniers hierdie roete eerste vlieg en het daarna die aankoop van 'n Vickers Vimy, G-UABA, genaamd Silver Queen, teen 'n koste van £ 4,500 gemagtig. Sir C.J. Quinton Brand het hom op hierdie vlug vergesel. Hy word direkteur van Lugdienste vir Suid-Afrika in 1920,en dit tot 1933 bestuur. In die tyd was hy ook Kommandant van die Suid-Afrikaanse Militêre Kollege in 1929 en Voorsitter van die Burgelike Lugvaartraad in 1931. In 1933 hy as hoof van die algemene personeel van die Unie-weermag bevorder is. Vir die volgende vier jaar het die SALM egter onder Van Ryneveld se direkte beheer gebly, aangesien niemand tot 1937 as die Lugmag se direkteur aangestel is nie. Hy was die hoof van die Generale Staf onder genl. Jan Smuts tydens die Tweede Wêreldoorlog. Hy tree in Mei 1949 af.
Vernoemings en nalatenskap
Die Pretoria-voorstad van Pierre van Ryneveldpark is in sy eer benoem en die lughawe net noord van Upington in die Noord-Kaap word ook vernoem na Van Ryneveld. Sir Pierre van Ryneveld Hoërskool is in Kempton Park, Gauteng. Die SALM se jaarlikse lugkrag-simposium, staan bekend as die Sir Pierre Van Ryneveld-lugkrag-simposium.
Waichiro Omura
Waichiro Omura (大村 和市郎) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japannese nasionale sokkerspan uitgedraf.
Vurige rooivlerkie
Die vurige rooivlerkie (Pseudobarbus phlegethon) is 'n varswatervis wat endemies is aan die Olifantsrivier in die Wes-Kaap. In Engels staan die vis bekend as die Fiery redfin.
Voorkoms
Daar is een paar baarde om die mond. Broeiende mannetjies het swak ontwikkelde tuberkels maar helderrooi vlekke op die vinne. Die vis is silwer-goud met verspreide swart kolle en vlekke op die lyf. Op die vinne se strale is swart strepe. Die spesie is die kleinste rooivlerkie en word slegs 71 mm lank.
Habitat
Die vis lewe in poele en helder water wat oor rotse vloei. Hulle vreet detritus en klein bodeminsekte en broei in die somer.
Bewaringstatus
Die vis word bedreig weens habitatvernietiging, uitheemse visse soos baars dra daartoe by.
Louis Sorin
Louis Sorin (23 September 1893 – 14 Desember 1961) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Mother's Boy (1929) en Animal Crackers (1930), en in die televisiereekse Lights Out (1946) en Naked City (1958).
Koraal
Korale, of koraaldiertjies, is ongewerwelde seediertjies in die klas Anthozoa (blomdiere) van die filum Cnidaria. Hulle kom gewoonlik in kompakte kolonies van talle identiese, individuele poliepe voor. Die bekendste van die korale is die steenkorale (Scleractinia). Hulle het die hoofaandeel in die ontstaan van koraalriwwe, wat bestaan uit kalsiumkarbonaat wat die diertjies afskei om ’n harde skelet te vorm.
Elke poliep in die kolonie is identies en bestaan uit ’n sakkie met ’n stel tentakels wat die sentrale opening omring. Hulle is gewoonlik ’n paar millimeter breed en ’n paar sentimeter lank. ’n Eksoskelet word naby die basis afgeskei. Oor baie geslagte heen skep die kolonie dus ’n groot skelet wat kenmerkend van die spesie is. Hulle kan aseksueel voortplant, of seksueel deur kuitskieting: poliepe van dieselfde spesie stel gelyktydig oor ’n tydperk van een tot verskeie nagte gamete vry, gewoonlik min of meer met volmaan.
Hoewel sommige korale klein vissies en plankton vang met die netelselle aan die punt van hul tentakels, kry die meeste hul energie en voedingstowwe van fotosintetiese, eensellige alge van die genus Symbiodinium bekend as soöxantellas wat in hul weefsel woon. Sulke korale het sonlig nodig en groei in helder, vlak water, gewoonlik op ’n diepte van minder as 60 meter. Korale dra baie by tot die fisiese struktuur van koraalriwwe wat in tropiese en subtropiese klimate ontwikkel, soos die Groot Koraalrif aan die kus van Queensland, Australië.
Allison Munn
Allison Munn (gebore 7 Oktober 1974) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse That '70s Show (1998), What I Like About You (2002), One Tree Hill (2003), en Nicky, Ricky, Dicky & Dawn (2014).
Koraal
Taksonomie en anatomie
Korale word in die klas Anthozoa van die filum Cnidaria geklassifiseer. Hulle word in drie subklasse verdeel:
Brandkorale is nie ware korale nie; hulle val in die orde Anthomedusa (soms bekend as Anthoathecata) van die klas Hydrozoa.
Korale is steellose diertjies wat van die meeste ander lede van Cnidaria verskil deurdat hulle nie ’n kwalvormstadium in hul lewensiklus het nie. Die lyf van die diertjie is ’n poliep. Die meeste korale is deel van kolonies; een poliep produseer ’n ander een en die kolonie ontwikkel eindelik uit hierdie klein begin. By steenkorale produseer die poliep ’n skelet wat uit kalsiumkarbonaat bestaan om die organisme te versterk en beskerm. Dit word afgeskei deur die poliepe en die senosark, die lewende weefsel wat hulle verbind. Kolonies steenkorale kan baie verskil wat voorkoms betref; die verskillende vorms word dikwels verbind met verskillende soorte habitat, verskille in die hoeveelheid lig en die beweging van die water.
Sagte korale het nie harde skelette nie, maar die weefsel word dikwels versterk deur die teenwoordigheid van klein skeletagtige elemente, skleriete, wat uit kalsiumkarbonaat bestaan. Sagte korale se vorms wissel baie en die meeste is koloniaal. ’n Paar sagte korale is stolonagtig, maar die poliepe van die meeste word verbind deur plate senosark. By sommige spesies is dit dik en die poliepe is heeltemal veranker. Sommige sagte korale is korsagtig of vorm lobbe. Ander is boom- of sweepagtig en het ’n sentrale aksiale skelet wat in die weefselbindmiddel veranker is.
Die poliepe van steenkorale het ’n sesvoudige simmetrie en dié van sagte korale ’n agtvoudige simmetrie. Die mond van elke poliep word omring deur tentakels, of vangarms. By steenkorale is hulle silindries en loop dunner na die punt, maar by sagte korale is hulle getak met uitsteeksels bekend as pinnules. By sommige tropiese spesies is hulle net klein stompies en by ander saamgesmelt om soos ’n spaan te lyk.
By die meeste korale is die tentakels bedags teruggetrek en snags uitgesprei om plankton en ander klein organismes te vang. Beide sagte en steenkorale in vlak water kan hul planktondieet aanvul met die produkte van fotosintese wat moontlik gemaak word deur die simbiose met eensellige alge. Die poliepe is verbind met ’n komplekse en goed ontwikkelde stelsel gastrovaskulêre kanale, wat meebring dat voedingstowwe en simbionte maklik gedeel kan word.
Ekologie
Poliepe lewe van ’n verskeidenheid klein organismes, van mikroskopiese plankton tot klein vissies. Die poliep se tentakels verlam die prooi of maak dit dood deur middel van netelselle. Die selle bevat gif wat hulle vinnig vrystel wanneer ’n ander organisme daaraan raak – gifangels word in die prooi geskiet en die gif word deur die hol filament vrygestel. Die verlamde prooi word dan deur die tentakels in die mondopening geplaas.
Die tentakels trek dan saam om die prooi na die maag te bring. Wanneer die prooi verteer is, gaan die maag weer oop en die reste van die prooi word uitgeskei.
Die voordeel vir die alge is dat hulle ’n veilig blyplek het en die poliep se afval-koolstofdioksied en -stikstof inneem. Die spanning wat die alge op die poliepe kan plaas, word dikwels verlig deurdat die poliepe die alge uitwerp. Massa-uitwerpings staan bekend as koraalverbleiking, want die alge dra by tot die koraal se bruin kleur; ander kleure is egter vanweë gaskoraalpigmente, soos groen fluoresseerproteïene. Uitwerpings verhoog die poliep se kans om korttermynspanning te oorleef – hulle kan altyd later weer alge opneem, miskien van ’n ander spesie. As die spanningstoestande egter voortduur, kan die poliep eindelik doodgaan.
Voortplanting
Korale kan beide gonochoristies (eenslagtig) en hermafrodities (tweeslagtig) wees; elk kan óf seksueel óf aseksueel voortplant. Voortplanting stel korale in staat om hulle op nuwe plekke te vestig.
Seksueel
Die meeste korale plant seksueel voort. Sowat 25% van tweeslagtige korale (steenkorale) vorm gonochoristiese (enkelsel)-kolonies, terwyl die res tweeslagtig is.
Uitstrooiers
Sowat 75% van alle hermatipiese (rifbouende) korale strooi hul saad uit deur gamete – eiers en sperma – in die water vry te stel. Die gamete verbind en vorm ’n mikroskopiese larwe, ’n planula, wat gewoonlik pienk en ovaalvormig is. ’n Tipiese koraalkolonie produseer miljoene larwes per jaar om die kans te vergroot dat ’n nuwe kolonie vorm.
Broeiers
Spesies wat broei, is gewoonlik ahermatipies (nierifvormend) in gebiede met sterk strome of groot branders. Hulle stel net sperma vry en dit sak af op die wagtende draers van onbevrugte eiers. Sinkroniese vrystelling van sperma kan ook by dié spesies plaasvind. Ná bevrugting stel die korale planulas vry wat gereed is om by die kolonie aan te sluit.
Planulas
Planulas (plat, swemmende larwes) swem na die lig om by die oppervlak van die water te kom, waar hulle dryf en groei voordat hulle afsak en ’n harde oppervlak soek waaraan hulle kan vasklou om ’n nuwe kolonie te begin. Hulle kan ook swem na die klank wat van die koraalrif af kom, en dus weg van diep waters. Ondanks die groot getal gamete wat vrygestel word, vorm min nuwe kolonies omdat baie faktore daarteen tel. Die tyd van vrystelling tot afsakking is gewoonlik twee tot drie dae, maar kan tot twee maande wees. Die larwes groei tot poliepe en word eindelik ’n koraalhoof deur aseksuele uitloping en groei.
Aseksueel
In ’n koraalhoof plant die geneties identiese poliepe aseksueel voort, óf deur uitloping (knopvorming) óf deur verdeling (in die lengte of breedte).
By uitloping ontstaan ’n jong poliep uit ’n volwasse een. Terwyl die nuwe poliep groei, vorm sy liggaamsdele. Die afstand tussen die nuwe en ou poliep word groter en daarmee saam die senokarp (die weefsel wat die poliepe bind).
By verdeling ontstaan twee poliepe wat elk so groot word soos die oorspronklike een. As dit in die lengte verdeel, word die poliep breër en verdeel sy liggaam. Die mond verdeel ook en nuwe tentakels vorm. Die twee nuwe poliepe skep dan die liggaamsdele en eksoskelet wat hulle kort. As dit in die breedte gebeur, het een die voetgedeelte en die ander een die mondgedeelte; hulle groei dan albei die dele wat hulle kort.
Kolonieverdeling
Hele kolonies kan aseksueel voortplant deur twee kolonies met dieselfde genotipe te vorm. Die moontlike metodes sluit in splitsing, verlating en fragmentasie. Splitsing kom voor by sommige korale, veral in die familie Fungiidae, wanneer die kolonie in die vroeë ontwikkelingstadiums in twee of meer nuwe kolonies split. Verlating gebeur wanneer ’n enkele poliep die kolonie verlaat en hom aan ’n ander substrata anker om ’n nuwe kolonie te vorm. Fragmentasie vind plaas wanneer individuele poliepe tydens ’n storm of ander ontwrigting van die kolonie afbreek. Hulle kan dan ’n nuwe kolonie begin.
Koraalriwwe
Baie korale in die orde Scleractinia is hermatipies, wat beteken hulle bou riwwe. Die meeste van dié korale verkry van hul energie van alge van die genus Symbiodinium bekend as soöxantellas. Hulle leef in ’n simbiotiese verhouding met hierdie fotosintetiese alga wat sonlig opneem; daarom word rifbouende korale meestal in vlak water aangetref. Hulle skei kalsiumkarbonaat af en vorm harde skelette wat die raamwerk van die rif word.
Nie alle rifbouende korale in vlak water bevat egter soöxantellas nie, en sommige diepwaterspesies wat voorkom op plekke waar daar nie sonlig kom nie, bou riwwe maar bevat nie soöxantellas nie.
Daar is verskeie soorte vlakwaterkoraalriwwe, onder meer randriwwe, sperriwwe en atolle; die meeste kom in tropiese en subtropiese waters voor. Hulle groei besonder stadig, teen miskien ’n sentimeter per jaar in hoogte. Die Groot Koraalrif by Australië het vermoedelik twee miljoen jaar gelede begin vorm. Mettertyd verdeel koraalriwwe en gaan korale dood, sand en afval versamel tussen die korale en die skulpe van mossels en ander weekdiere verrot en vorm ’n geleidelik ontwikkelende struktuur van kalsiumkarbonaat.
Koraalriwwe is uiters diverse mariene ekostelsels wat meer as 4 000 spesies visse huisves, asook enorme hoeveelhede netel-, week-, skaal- en ander soorte diere.
Evolusiegeskiedenis
Tabulata-korale het in kalksteen en kalkagtige leiaarde van die periodes Ordovisium en Siluur voorgekom. Hul getalle het begin afneem in die middel van die Siluur en hulle het aan die einde van die Perm-periode, sowat 250 miljoen jaar gelede, uitgesterf.
Rugosa-korale het in die middel van die Siluur begin oorheers en vroeg in die Trias-periode uitgesterf. Hulle het alleen en in kolonies voorgekom en het ook uit kalsiet bestaan.
Die steenkorale het die nis gevul wat deur die uitgestorwe spesies Rugosa en Tabulata oopgelaat is. Hul fossiele kan in klein getalle in rotse van die Trias gevind word en het in die Jura en latere periodes algemeen geraak. Hoewel hulle geologies jonger as die Rugosa en Tabulata is, word die aragoniet in hul skelette moeiliker gepreserveer, en hul fossielrekord is dus minder volledig.
Op sekere tye in die geologiese verlede was korale baie volop. Nes moderne korale het hul voorsate riwwe geskep, waarvan baie groot strukture in afsettingsgesteentes vorm. Saam met hulle is daar ook fossiele van ander rifdiere soos alge en sponse. Dit maak sommige korale nuttige gidsfossiele.
Koraalfossiele is nie beperk tot rifoorblyfsels nie, en baie fossiele wat alleen voorkom, word elders ontdek.
Bedreiging
Koraalriwwe word wêreldwyd bedreig. Koraalwinning, landbou- en stedelike afvalprodukte, besoedeling (organies en anorganies), oorbevissing, siektes en die grawe van kanale om toegang tot eilande en baaie te kry stel die voortbestaan van koraalriwwe in gevaar. Ander bedreigings sluit in die styging van seetemperature en -watervlakke asook pH-veranderings weens suurvorming in oseane, faktore wat alles met die afskeiding van kweekhuisgasse verband hou.
Sowat 10% van die wêreld se koraalriwwe is reeds dood en sowat 60% word deur menslike bedrywighede bedreig. Riwwe is veral in gevaar in Suidoos-Asië, waar 80% bedreig word. Meer as 50% van die wêreld se koraalriwwe kan teen 2030 vernietig wees; daarom beskerm die meeste lande dit deur middel van omgewingswette.
’n Verandering van meer as 1-2 °C in die watertemperatuur en ’n verhoging van die soutgehalte kan sekere soorte koraal laat doodgaan. Onder sulke spanning werp die korale hul soöxantellas uit en daarsonder toon die koraalweefsel die wit van hul skelette – dit staan as koraalbleiking bekend.
Ondersese fonteine aan die kus van die Yucatán-skiereiland in Mexiko produseer water met ’n natuurlike lae pH (’n redelik hoë suurgehalte) en dit skep toestande wat ooreenstem met dié wat na verwagting algemeen sal word namate oseane koolstofdioksied absorbeer. In opnames is verskeie spesies koraal gevind wat oënskynlik die suurgehalte verdra. Die kolonies was egter klein en verspreid.
Beskerming
Mariene bewaringsgebiede, biosfeerreservate, seeparke, wêrelderfenisgebiede, visserybestuur en habitatbeskerming kan koraalriwwe teen besoedelingskade beskerm.
Baie regerings verbied nou die verwydering van koraal van riwwe en lig kusbewoners in oor rifbeskerming en ekologie. Hoewel plaaslike bedrywighede soos habitatherstel en herbivoorbeskerming plaaslike skade kan verminder, bly langtermynbedreigings soos versuring en temperatuur- en seevlakstygings ’n probleem.
Om die vernietiging van koraalriwwe in hul inheemse habitats te verminder, is projekte begin om koraal in nietropiese lande te groei.
Die mens se rol
Plaaslike ekonomieë naby groot koraalriwwe trek voordeel uit die groot hoeveelhede vis en ander seediere as ’n voedselbron. Riwwe skep ook geleenthede vir skubaduik- en snorkel-toerisme. Dié bedrywighede kan koraal beskadig, maar internasionale projekte soos Green Fins wat duik- en snorkelsentrums aanmoedig om ’n gedragskode te aanvaar, het al ’n positiewe uitwerking gehad.
Lewende korale is baie gesog vir akwariums. Sagte korale is makliker om in aanhouding te versorg as harde korale.
Bert Convy
Bert Convy (23 Julie 1933 – 15 Julie 1991) was 'n Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Hero at Large (1980), The Cannonball Run (1981), en Weekend Warriors (1986), en in die televisiereeks The Snoop Sisters (1972).
Koraal
Juweliersware
Korale se helder kleure maak hulle gewilde items vir halssnoere en ander juweliersware. Intense rooi koraal word beskou as ’n edelsteen. Dit is baie skaars omdat dit al te veel geoes is.
Medisyne
In geneeskunde word chemiese samestellings van korale gebruik vir die behandeling van kanker, vigs en pyn, asook vir ander doeleindes. Koraalskelette, byvoorbeeld Isididae, word ook gebruik vir beenoorplantings in mense.
Coral Calx, bekend as Praval Bhasma in Sanskrit, word algemeen in tradisionele Indiese medisyne gebruik as ’n aanvulling in die behandeling van verskeie beenmetabolisme-afwykings wat met ’n kalsiumtekort verband hou. In klassieke tye is die inneem van fyngemaalde koraal, wat hoofsaaklik uit kalsiumkarbonaat bestaan het, aanbeveel vir die behandeling van maagsere.
Tiengeboden
Tiengeboden is ’n nedersetting in die munisipaliteit Berg en Dal in die provinsie Gelderland in Nederland.
Koraal
Boumateriaal
Koraalriwwe in plekke soos die kus van Oos-Afrika word gebruik as ’n bron van boumateriaal. Antieke fossiele koraalkalksteen, soos dié van die heuwels om Oxford in Engeland, is eens gebruik as boustene en kan in ’n paar van die oudste geboue in die stad gesien word, asook in die Middeleeuse stadsmure.
Klimaatnavorsing
Jaarlikse groeiringe in sommige korale soos die diepsee-bamboeskoraal Isididae, kan van die eerste tekens toon van die uitwerking van oseaanversuring op die seelewe. Die groeiringe stel geoloë in staat om jaar-vir-jaar-opnames, ’n soort datering, te doen wat as grondslag dien van hoëresolusierekords van klimaats- en omgewingsveranderings van die verlede met die hulp van geochemiese tegnieke.
Sekere spesies vorm kolonies wat mikro-atols genoem word: kolonies wat bo dood is en bo die watervlak uitsteek, maar waarvan die kante meestal onderwater en lewend is. Gemiddelde getyvlakke beperk hul hoogte. Deur verskillende groeimorfologieë te bestudeer, kan ’n laeresolusierekord van seevlakveranderings opgestel word. Die ouderdom van fossiele mikro-atols kan ook met behulp van radiokoolstofdatering vasgestel word. Sulke metodes kan help om Holoseen-seevlakke te rekonstrueer.
Toenemende seetemperature in tropiese streke (~1 ºC) in die afgelope eeu het koraalbleiking, die dood en dus die krimping van koraalbevolkings meegebring. Hoewel korale kan aanpas en akklimatiseer, is dit onseker of hierdie evolusieproses vinnig genoeg sal plaasvind om ’n groot afname in hul getalle te voorkom.
Hoewel koraal groot bevolkings het wat seksueel voortpant, kan hul evolusie verlangsaam word deur oorvloedige aseksuele voortplanting. Geenvloei (die uitruil van allele en gene tussen bevolkings) verskil van spesie tot spesie. Volgens die biogeografie van koraalspesies kan nie op geenvloei staatgemaak word as ’n betroubare bron van aanpassing nie omdat hulle baie onbeweeglike organismes is. Die lengte van korale se lewe kan ook hul aanpassing beïvloed.
Aanpassing by klimaatsveranderings is egter al in baie gevalle geopenbaar. Dit vind gewoonlik plaas vanweë ’n verandering in koraal- en soöxantella-genotipes. Hierdie veranderings in alleelfrekwensies het gelei tot meer verdraagsame tipes soöxantellas. Wetenskaplikes het bevind ’n sekere soort steenkoraal-soöxantella word meer algemeen waar die seetemperatuur hoog is.
In die Golf van Mexiko, waar seetemperature styg, het kouesensitiewe horingkorale en hul simbionte nie net geskuif nie, maar dit lyk of daar ’n sekere groeitempo is wat gunstig is vir seleksie. Stadiger groeiende korale wat meer hittebestand is, het toegeneem.
Akwariums
Soutwaterakwariums het die afgelope tyd baie uitgebrei en sluit nou vistenks in met groot hoeveelhede "lewende rotse" waarop korale toegelaat word om te groei en versprei. ("Lewende rotse" verwys na klippe uit die see wat bestaan uit skelette van dooie organismes.) Hierdie tenks word óf in ’n natuurlike toestand gehou met alge en ’n diep sandbed wat filtrasie verskaf óf as "vertoontenks", met die rotse wat skoongehou word van die alge en mikrofauna wat normaalweg daarop sou groei – dit word gedoen sodat die tenk skoon en netjies kan bly.
Koraalboerdery
Koraalboerdery is die groei van korale vir onder meer navorsings- en handelsdoeleindes of vir die herstel van koraalriwwe. Veral vir laasgenoemde toon koraalboerdery groot potensiaal, omdat riwwe wêreldwyd bedreig word.