cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich Schleiermacher
Hermeneutiek
Dit kan gedoen word deur eenheid in die outeur(e) te ontdek, eerstens deur ondersoek in te stel waarom 'n besonderse werk vervaardig is, en tweedens deur eenderse werke wat in dieselfde genre val te bestudeer, en uiteindelik deur ander werke deur dieselfde outeur, in enige genre, te bestudeer. Die interpreteerder kan dan evalueer wat die effek van die werk(e) was op die outeur se konteks. Indien 'n leser die psige van die outeur kan verstaan, kan hy die werk verstaan, maar slegs in balans met die grammatiese kant van interpretasie, welke poog om die werk te begryp ten einde die innerlike gedagtes van die outeur te verstaan. "Begrip" het vir Schleiermacher die kuns van die ondervinding van dieselfde gedagteproses as wat die outeur ondervind het, beteken.
Koue Oorlog
Verbrokkeling van die Sowjetunie
Al hoe meer Sowjet-republieke het hul onafhanklikheid van Moskou aangekondig en in die res van Oos-Europa is kommunistiese regerings vreedsaam omvergewerp, soos in Pole, Hongarye, Tsjeggo-Slowakye en Bulgarye. Net Roemenië het sy kommunistiese regering met geweld omvergewerp en sy staatshoof tereggestel.
Friedrich Schleiermacher
Hermeneutiek
Begrip word moontlik gemaak deur die feit dat die outeur en leser beide menslik is, en skynbaar oor dieselfde redenasie vermoë beskik. Derhalwe is die proses van begrip nie slegs 'n historiese proses nie, d.i. om te leer oor die konteks waarin die outeur skryf nie, maar ook 'n sielkundige proses, wat gebruik maak van die verband tussen die interpreteerder en die outeur.
Derhalwe is hermeneutiek 'n sikliese taak, maar vir Schleiermacher is dit nie sirkulêr nie, juis as gevolg van die rol van intuïsie. As mense, benader interpreteerders dus 'n teks met 'n gedeelde begrip met die outeur, wat die moontlikheid van begrip skep.
Ten spyte van Schleiermacher se eis dat die leser potensieel die outeur se gedagtes beter as die outeur self kan verstaan, gee hy toe dat "goeie interpretasie slegs by benadering kan wees en dus nie ten volle nie", en dat hermeneutiek dus nie 'n "perfekte kuns." is nie.
Die kuns sit die interpreteerder in die beste posisie deur "homself in besit van al die kondisies van begrip te plaas." Die mate waarin 'n interpreteerder 'n teks begryp word egter meestal deur sy eie potensieel om 'n teks te begryp beperk.
Die impak van Schleiermacher se werk op hermeneutiek is beduidend. Die eis dat Schleiermacher die vader van hermeneutiek is blyk geregverdig te wees deur die feit dat sy werk die begin van hermeneutiek as 'n algemene studieveld aandui, apart van spesifieke dissiplines soos bv. die regte of teologie.
Sy fokus op hermeneutiek as 'n teorie van interpretasie vir enige tekstuele uitdrukking, sou selfs verder uitgebrei word na die teorie van interpretasie van geleefde ondervindinge in die twintigste eeu, deur persone soos Heidegger, Gadamer, en Ricoeur.
Ontvangs
Die Nederduits Gereformeerde teoloog Herman Bavinck het Schleiermacher se Leer van openbaring op sy eie manier gebruik, en ook wat betref die Bybel as die objektiewe standaard vir sy teologiese werk.
Bavinck maak gebruik van Schleiermacher se Leer om o.a. sy bekommerhede betreffende die probleem van objektivisme en subjektivisme op te los. Hy plaas ook klem op die belangrikheid van die kerk, wat volgens hom die Christelike ondervinding en bewustheid vorm. Sodoende poog hy om die latente swakheid van Schleiermacher se leer van openbaring te oorbrug, deur sy klem op die leer van ekklesiologie.
Werke
Onder die titel Gesamtausgabe der Werke Schleiermachers in drei Abteilungen, Schleiermacher se werke was eers gepubliseer in drie afdelings: Sien ook Sämmtliche Werke (Berlin, 1834ff.), and Werke: mit einem Bildnis Schleiermachers (Leipzig, 1910) in vier volumes.
Ander werke sluit in:
Moderne uitgawes:
Theravada
duimnael|links|240px|’n Boeddha-skildery in die [[Dambulla-grottempel in Sri Lanka.]] Die Theravada (Pali, letterlik "Tradisie van die Oudstes") is die tradisie wat die oorspronklike Boeddhistiese leer en konvensies navolg. Soms word die Theravada ook die "Boeddhisme van die suide" genoem omdat dit van Indië na die suide (Sri Lanka) versprei het. Die Theravada word veral aangehang in Sri Lanka, Myanmar, Thailand, Kambodja en Laos. Ook in Indonesië en Bangladesj word dit lank reeds beoefen, maar deur minderheidsgroepe. Dit versprei ook al hoe meer na Westerse lande.
Martinus Postma
Ds. Martinus Postma (Zwolle, Nederland, 14 Julie 1855 - Fordsburg, Johannesburg, 26 Julie 1926) was predikant, onder meer die eerste Gereformeerde predikant aan die Witwatersrand, en professor in die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.
Agtergrond
Postma was die vierde en jongste kind uit die derde huwelik van die grondlegger van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika, ds. Dirk Postma, op 11 Februarie 1850 met Ida Sijpkens (†30 Maart 1857). Sy ouer broer, ds. Petrus Postma, was eweneens 'n Gereformeerde predikant en sy voorganger as literariese professor aan die Gereformeerde Teologiese Skool op Burgersdorp. Hulle het Nederland saam met hul vader, wat toe 'n wewenaar was ná die dood van hul moeder die jaar vantevore, op 22 April 1858 verlaat en sit op 9 Julie voet aan wal in Simonstad. Die gesin bly net 'n kort ruk in Kaapstad, waarna hulle na Durban vertrek omdat die predikant se eintlike bestemming Transvaal was, waarheen die 1858-sinode van die Christelike Afgeskeie Gereformeerde Kerk in Leiden hom gestuur het om ondersoek in te stel na die godsdienstige toestand van die Nederlanders se volksgenote in die Zuid-Afrikaansche Republiek.
Opleiding
duimnael|links|320px|'n Groep predikante op die Algemene Sinode te [[Rustenburg, 1891. Voor van links: J.L. Maury, Johannes de Ridder, M.P.A. Coetsee (sr.), prof. J. Lion Cachet, A.A.J. de Klerk Coetsee, M.P.A. Coetsee (jr.). Agter: L.P. Vorster, W.J. Snyman, P.S. Snyman, M. Pelser, P. Postma, M. Postma, D. Postma, L.J. du Plessis.]]
Terwyl hul vader predikant is van die eerste Gereformeerde gemeente in Suid-Afrika, Rustenburg, trou hy met op 24 November 1859 met Susanna Lasea Kruger (†3 Oktober 1869). Die gesin bly op Rustenburg waar die jonge Martinus en Petrus van 'n baie vroeë ouderdom reeds lesse in Hebreeus, Latyn en Grieks by hul pa gekry en ook aan die Christelike skool op Rustenburg. Toe sy vader 'n beroep na die gemeente Burgersdorp in die Noordoos-Kaap aanvaar waar hy die moontlikheid van die stigting van 'n teologiese skool vir die jong kerkverband moes ondersoek, sit die kinders hul skoolopleiding voort onder dr. John Brebner op Burgersdorp. Dr. Brebner is in 1870 benoem tot professor aan die Gill-kollege op Somerset-Oos. Die 15-jarige Marthinus vergesel hom daarheen en behaal daar die B.A.-graad deur die Universiteit van die Kaap die Goeie Hoop.
Professoraat
duimnael|links|230px|Ds. Postma en sy eerste vrou, [[Elizabeth Spiller|Elizabeth, gebore Spiller. Veertien kinders is uit dié huwelik gebore.]]
Van 1875, toe hy skaars 20 jaar oud was, tot 1880 was hy die grondlegger van die openbare skool op Aliwal-Noord. Daarna volg hy sy broer op as tweede professor litterarum aan die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool op Burgersdorp, waar hy bly tot 1890. Intussen behaal hy deur privaat studie die M.A.-graad in die klassieke tale, een van die eerstes wat dié graad in Suid-Afrika verwerf. Onder sy vader se leiding lê hy ook die kandidaatseksamen in die teologie af.
In die bediening
duimnael|regs|320px|Ds. Postma en sy eggenote, [[Elizabeth Spiller|Bettie, se kinders, skoonkinders en kleinkinders.]]
duimnael|regs|300px|Die kerkraad van [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg en besoekende predikante, onder andere dr. Casparus de Wet (eerste ry, tweede van links), J.G.H. van der Walt (eerste ry, vierde van links) en in die tweede ry vanaf vierde van links: Pieter Bingle, Taetse Hamersma, Martinus Postma, G.H.J. Kruger, Dirk Postma en J.H. Kruger, in 1918.]]
Na die Rand
duimnael|regs|320px|Ds. Postma vier sy 70ste verjaardag in 1925 in [[Fordsburg. Hy is net 'n jaar en 10 dae later oorlede.]]
duimnael|links|300px|Die tweede kerkgebou van die [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburgse Gereformeerde gemeente, nes die eerste in Mintweg, Fordsburg. Dis in 1903 in gebruik geneem teen 'n koste van £3 750 nadat die ou gebou verkoop is vir £3 000.]]
duimnael|220px|regs|Ds. Postma en ds. [[J.V. Coetzee, sy medeleraar in Johannesburg van 1918 tot 1925.]]
duimnael|links|320px|Familiefoto met ds. Postma se 70ste verjaarsdag, 1924. Die teenwoordiges (nie in die regte volgorde nie) is: Lydia van Tonder, Stella van Tonder, Johannes van Tonder, Marthinus Coetzee, Johannes Coetzee, Ferdinand Postma jr., Martinus Postma, Johannes Postma, Fanie Vorster, Henning Vorster, Eunice Venter, Ida Mellema, Mientjie van Tonder, Elize Mellema, Babsie Coetzee, Amelia Vorster, Hulda Vorster, Magrieta Postma, Eunice Postma, prof. [[Ferdinand Postma, Adelaide van der Reyden, Dirk Postma, mev. Postma, ds. Louis Vorster, mev. Vorster, mev. Hester Venter, mev. Ignatius Vorster, Dirk Mellema, Beyers Vorster, Salomie Postma, J.J. van Tonder, Robert van Tonder, mev. Lydia van Tonder, Marthinus Vorster, Gretchen Postma, Betsie Postma, Kitty Coetzee, Willemina Vorster, Sophia Postma, Sus Vorster, Betsie Mellema, Nanda Mellema, ene Lessing.]]
Hy wys 'n benoeming tot professor in die teologie aan die Teologiese Skool op Burgersdorp van die hand en neem in 1897 'n beroep na Johannesburg-Krugersdorp aan as eerste Witwatersrandse predikant van dié kerkverband. Baie Doppers (Gereformeerde lidmate) het hulle ná die stigting van Johannesburg in 1886 aan die Rand kom vestig, maar tydens die eerste 10 jaar ná die ontdekking van die goudveld is daar geen aparte gemeente vir die Rand gestig nie. Tot 1896 is lidmate deur predikante van Pretoria bedien. 'n Aantal lidmate het 'n paar standplase in Mintweg, Fordsburg, gekoop en 'n kerkgebou ter waarde van £719 daar opgerig. Tydens die dinamietontploffing op 19 Februarie 1896 is dié geboutjie, soos ook die nuwe gebou van die NG gemeente Fordsburg, verwoes. Die Relief Committee het £750 uit sy fonds aan die gemeente betaal.
Die gemeente het vinnig gegroei en teen die einde van 1896 was daar reeds 350 belydende lidmate. Terugslae in die landbou het Afrikaners stadwaarts gedwing sodat daar teen 1898 reeds 900 siele in die Gereformeerde gemeente Johannesburg was. Die gemeente was so uitgestrek en spoedig so groot dat die kerkraad dit oorweeg het om 'n tweede predikant te benoem, maar dié planne moes laat vaar word met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog.
Ná die Driejarige Oorlog het ds. Postma weer versoek dat 'n tweede predikant beroep word omdat dit onmoontlik was vir een predikant om al die werk te behartig. Die kerkraad kom hom deels tegemoet deur te besluit om Braamfontein en Fordsburg as twee afsonderlike afdelings te skei, hoewel dit nog een gemeente sou wees. Tydens 'n kerkraadsvergadering van die afdeling Braamfontein op 27 Junie 1903 is besluit om die kerkraad van Johannesburg te versoek dat hulle 'n aanbeveling op die eersvolgende Algemene Vergadering in Januarie 1904 moes maak dat Braamfontein tot afsonderlike gemeente afgestig moes word. Ds. Postma se las is wel verlig toe Krugersdorp in 1904 'n eie predikant kry, sy seun ds. Dirk Postma, al het die Algemene Vergadering nie aan Braamfontein se versoek voldoen nie. Die kerkraad het toe liewer hul goedkeuring daaraan verleen dat die kombinasie Johannesburg-Krugersdorp verbreek moes word. Ds. W.J. de Klerk het egter in 1907 van Krugersdorp vertrek (ds. Dirk Postma het reeds in Mei 1906 teruggekeer na Burgersdorp) sodat Johannesburg en Krugersdorp weer in Junie 1907 gekombineer het. Op ds. Postma se aandrang is die twee dele egter finaal teen einde April 1910 in twee afsonderlike gemeentes geskei.
Eers skaars ses maande voor sy dood, toe sy gesondheid reeds ernstig versleg het, kry ds. Postma in Desember 1918 'n medeleraar in die persoon van prop. J.V. Coetzee, wat hom moes help om die uitgestrekte Johannesburg te bedien. In 1921, twee jaar ná ds. Postma se aftrede en dood, het die gemeente uit 1 285 belydende en 1 405 dooplidmate bestaan. Eers op 29 Februarie 1924 kom Jeppe (wat as Johannesburg-Oos sou bekendstaan) as tweede Gereformeerde gemeente in Johannesburg tot stand en net die volgende dag, op 1 Maart 1924, ook Melville (wat as Johannesburg-Noord sou bekendstaan).
Ds. Postma het in Johannesburg gearbei tot sy dood, behalwe van 1904 tot 1908 toe hy eers in Pretoria en daarna op Nylstroom predikant was. Van Februarie 1913 tot Augustus 1914 neem hy in die literariese departement van die Teologiese Skool, wat intussen in 1905 na Potchefstroom verhuis het, waar in die plek van sy seun prof. Ferdinand Postma, wat met studieverlof afwesig was.
Dit was onder sy leiding dat die Gereformeerde Kerk met sendingwerk onder gekleurdes aan die Rand begin het. 'n Geboutjie is teen £2-10/- per maand vir dié doel gehuur, maar weens die swak bywoning van die kerkdienste is dit later gestaak. Onder sy leiding is ook gedurende 1903 die Gereformeerde Jongelieden Vereeniging van Johannesburg gestig om "geestelike en maatschappelijke kennis op te wekken en te bevorderen".
Gesinslewe
Uit Postma se huwelik met Elizabeth Wilhelmina Jossina Spiller van Burgersdorp is 14 (volgens ander bronne 10) kinders gebore, van wie net ses hul vader oorleef het, onder wie die onderwyseres Adelaide Postma, wat in 1905 met N.D. van der Reyden getroud is. Sy eggenote sterf in 1907 en in Januarie 1909 trou hy met Hester Johanna de Klerk, weduwee van wyle ds. Jan Hendrik Vorster. Twee seuns, ds. Dirk Postma en prof. Ferdinand Postma, het hulle as teoloë onderskei.
Waardering
Dr. G.P.L. van der Linde skryf in die Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek oor ds. Postma: "Gelouter deur swak gesondheid, geestelike stryd en die gedurige aanraking met die dood in die kring van sy dierbares, styg Postma bo sy tydgenote uit in lewensreis en innige vroomheid gepaard met nederigheid en 'n vreeslose moed ter handhawing van die waarheid. Hy was meer as herder van sy eie gemeente; onder die Randse Afrikaners, vreemd in die nuwe kosmopolitiese stadsomgewing en later neergeslaan deur oorlogsgeweld, is hy een van die geestelike leiers tot bewaring van sy volk se geestelike erfenis, veral deur die bevordering van die Christelike-Nasionale Onderwys."
Noorse Taalbeweging
Sedert die einde van die veertiende eeu het die huidige Noorweë, Swede, Finland en Denemarke 'n eenheid gevorm, wat heelwat daartoe bygedra het dat die huidige standaardtale in die lande vandag onderling betreklik goed verstaanbaar is. Die Skandinawiese lande is vanuit Denemarke bestuur, wat beteken het dat Deens 'n groot invloed op die taalontwikkeling van die hele gebied gehad het, in so 'n mate dat Deens die standaardtaal van Noorweë geword het en byna ook van Swede.
Nuwe Skandinawiese tale
Vroeg in die sestiende eeu het die Sweedse elite nog prominent verklaar dat Deens en Sweeds één taal was, maar met die afskeiding van Swede in 1523 het die Swede groot verskille tussen Sweeds en Deens ontdek. Die Swede het 'n eie geskrewe norm vir Sweeds ontwikkel, wat so ver moontlik van Deens moes afwyk. In een generasie is van geskrewe Deens na Sweeds in talle provinsies oorgeskakel, sonder dat die gesproke taal verander het. Teen die begin van die agtiende eeu, was die nuwe standaard al goed ingeburger.
In 1809 breek Finland weg van Swede, en in 1814 verkry Noorweë sy onafhanklikheid van Denemarke. Dieselfde denkstroom vir 'n eie taal in die nuwe onafhanklike state kom op gang soos wat Sweeds in Swede tot stand gekom het. In Finland was Fins 'n minderheidstaal, wat geografie en funksie betref, maar het dit 'n nasionale simbool geword, en Sweeds uitgedruk. In 1980 was daar in Finland nie meer as 6.4% Sweedstaliges oor nie.
Nuwe Taal in Noorweë
In 1840 is in Noorweë deur Knudsen 'n eie spelling opgestel. Deens was egter teen hierdie tyd 'n gevestigde taal onder die elite en stedelike bevolking. Hierdie norm van Knudsen het derhalwe weinig van Deens afgewyk, sodat gepraat is van Deens-Noors of Bokmål (boektaal), of deur sommige Riksmål (Staatstaal) genoem is. Nasionaliste, uit die dialeksprekende platteland was nie hiermee gediend nie, en onder leiding van Ivar Aasen, wat op sy eie 'n norm uit die Noorse dialekte opgestel het, en Landsmål genoem is, is geveg vir 'n eie Noorse taal wat veel meer van Deens moes afwyk as Bokmål. 'n Stryd tussen die twee tale het losgebars, wat in hewigheid toegeneem het teen die einde van die 19de eeu. In 1885 is Bokmål en Landsmål (of Nynorsk) as amptelike tale van Noorweë erken. Tot vandag is Noorweë dus 'n tweetalige land.
Taalmaatreëls
Landsmål of Nynorsk (Nieuw Noors) maak daarop aanspraak dat dit 'n meer nasionalistiese taal is en die "regte" en inheemse taal is van Noorweë. Bokmål daarenteen, word as 'n gekultiveerde, elitêre taal beskou. Die stryd tussen die twee tale is nog nooit bygelê nie, maar Nynorsk blaas die aftog. Bokmål is die stedelike taal, die taal van die jeug en die elite, die taal wat oorheers in die kerk, die pers, die radio en televisie. Nynorsk kry tans ongeveer 20% van die sendtyd op televisie en die radio, alhoewel daar 'n wet is wat bepaal dat die ten minste 25% van die sendtyd in Nynorsk moet wees. Daar was in die verlede pogings gewees om die twee tale te verenig onder die naam Samnorsk, maar dit is laat vaar.
Daar word algemeen aanvaar dat Nynorsk nie meer vir lank sal bestaan nie.
Erica chionophila
Erica chionophila is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Sentimeter
'n Sentimeter is 'n maateenheid en is 'n honderdste van 'n meter. Dit word afgekort as cm en uitgedruk as 10-2 m.
Delirium tremens
Delirium tremens (in straattaal DTs genoem) is ’n vinnige toeval van verwarring wat gewoonlik deur onttrekking van alkohol veroorsaak word. Dit kom gewoonlik op sowat die derde dag van onttrekking voor en duur twee tot drie dae. Fisieke simptome kan wees bewing, rillings, ’n onreëlmatige hartklop en sweet. Die persoon kan ook hallusineer.
Soms kan ’n baie hoë liggaamstemperatuur of toevalle tot die dood lei. Alkohol is een van die gevaarlikste dwelmmiddels om van te onttrek.
Tekens en simptome
Die belangrikste simptome van delirium tremens is nagmerries, agitasie, verwarring, disoriëntasie, visuele en gehoorhallusinasies, koors, hoë bloeddruk, kwaai sweet en ander tekens van hoë bloeddruk en ’n vinnige hartklop. Hierdie simptome kan vinnig verskyn, maar ontwikkel gewoonlik twee of drie dae nadat die oormatige gebruik van alkohol gestaak is. Dit is gewoonlik die ergste op die vierde of vyfde dag, en ook snags.
DTs word oor die algemeen beskou as die ernstigste manifestasie van alkoholonttrekking en kom voor drie tot tien dae ná die laaste drankie. Ander algemene simptome sluit in intense perseptuele stoornisse soos die sien van insekte, slange of rotte. Dit kan hallusinasies wees of illusies wat met die omgewing verband hou, soos patrone op die muurpapier. Dit kan gepaard gaan met ’n gevoel dat iets oor die persoon kruip. Delirium tremens sluit gewoonlik uiters intense gevoelens van "komende onheil" in. Kwaai angs en gevoelens van die naderende dood is ook algemeen.
Delirium tremens word soms verbind met intense, onbeheerbare bewing en sekondêre simptome soos angs, paniekaanvalle en paranoia. Verwarring kan dikwels deur omstanders gesien word as probleme om eenvoudige sinne te maak of basiese berekenings te doen.
Diagnose en behandeling
Delirium tremens kom gewoonlik by mense voor wat langer as ’n maand baie alkohol gedrink het. ’n Soortgelyke sindroom kan voorkom met die onttrekking van bensodiasepiene en barbiturate. Die onttrekking van stimulante soos kokaïen het daarteenoor nie groot mediese komplikasies nie. As iemand delirium tremens het, is dit baie belangrik om ander verwante probleme soos elektrolietafwykings, pankreatitis en alkoholhepatitis uit te skakel.
Voorkoming is om onttrekkingsimptome te behandel. As delirium tremens voorkom, verbeter aggressiewe behandeling die uitkoms. Dit sluit behandeling in ’n stil hoësorgeenheid in met voldoende lig. Bensodiasepiene is die middel wat gewoonlik gebruik word om simptome te behandel. Die sterftesyfer onder mense wat nie behandeling kry nie is tussen 15% en 40%.
Vijayawada
Vijayawada (Telugu: విజయవాడ), vroeër: Bezawada, is die derde grootste stad in die Indiese deelstaat Andhrapradesj ná die hoofstad Hyderabad en Visakhapatnam met 'n bevolking van 1 048 240 in 2011. Die stad is aan die Krisjna-rivier naby die Golf van Bengale geleë.
Erica chiroptera
Erica chiroptera is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap en daar is een populasie in die Kogelberg-natuurreservaat, 'n beskermde gebied.
Heuwelsig
Heuwelsig is 'n voorstad van die stad Bloemfontein in die Vrystaat.
Japan Nasionale Roete 196
Japan Nasionale Roete 196 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Mollie King (aktrise)
Mollie King (16 April 1895 – 28 Desember 1981) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Summer Girl (1916), The Seven Pearls (1917), The Mystery of the Double Cross (1917), en Greater Than Love (1919).
Hibiscuskus Plaaslike Munisipaliteit
Nedersettings
Nedersettings in die munisipaliteit:
Erica chlamydiflora
Erica chlamydiflora is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm.
Nompumelelo
Nompumelelo is 'n swart woongebied wes van Oos-Londen, in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika. Dit val onder beheer van die Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit.
Koning Willem II-stadion
Die Koning Willem II-stadion is aan die Goirleseweg in Tilburg, Nederland geleë. Dit is die tuisveld van die sokkerklub Willem II. Die stadion kan 14 750 toeskouers hanteer. Op 30 Januarie 2009 is 'Koning' by die naam van die stadion gevoeg, as verwysing na Koning Willem II van Nederland.
Die stadion het 'n A-B-C-D-E-F-G-H vak en 'n ere tribune noord en suid.
Uniondale-poort
Uniondale-poort is 'n bergpas wat op die R339-streeksroete tussen Uniondale op die N9-nasionale pad en Avontuur in die Langkloof op die R62-streeksroete lê. Die poort se hoogste punt bo seevlak is op 880m.
Japan Nasionale Roete 197
Japan Nasionale Roete 197 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Klein-Azewijn
Klein-Azewijn is ’n nedersetting in die munisipaliteit Montferland in die provinsie Gelderland in Nederland.
Woonstel
'n Woonstel is 'n stel kamers in 'n woonstelblok of -kompleks wat as woning vir 'n gesin of enkellopende persoon ingerig is. So 'n woonstel bestaan gewoonlik uit een of meer slaapkamers, 'n kleinerige kombuis en 'n badkamer. Kleiner woonstelle kan ook slegs een kamer hê. Die woonstel se ingang kan op grondvlak wees, of op hoër verdiepings. Trappe en/of 'n hysbak verleen toegang tot gange waarin die woonstelle geleë is. Sekere gemeenskaplike areas word deur al die inwoners gedeel, onder andere: inrypaaie, trappe, gange, vullisarea, wasgoedlyn, gemeenskaplike tuine, 'n swembad, ontspanningsgeriewe ens.
Bestuur van woonstelblokke
As die woonstelblok aan verskeie eienaars behoort, word dit deur die Wet op Deeltitels 95 van 1986 gereguleer. Dit maak voorsiening vir die verdeling van die kompleks in privaat en gemeenskaplike dele. Eienaars verkry parte eiendomsreg (deur die registrasie van 'n akte) op die privaatwonings wat hulle besit. Daarteenoor word die gemeenskaplike areas onder beheer van 'n regspersoon, wat uit al die geregistreerde eienaars bestaan, geplaas.
Die doel van die regspersoon is om beheer, administrasie en bestuur van die gemeenskaplike eiendom tot voordeel van die eienaars te verseker. Hulle is ook verantwoordelik vir die toepassing van die reëls van die gebou/skema wat by die registrasie daarvan neergelê is. Hoewel die reëls van skema tot skema kan verskil, kan 'n voorbeeld van die gedrags- en bestuursreëls in aanhangsels 8 en 9 van die Wet op Deeltitels 95 gevind word.
Maandelikse heffings word van eienaars gehef om die gemeenskaplike belang in stand te hou.
Van der Stel-pas
Van der Stel-pas is 'n bergpas op 'n grondpad wat as verbindingdiens tussen die N2 by Botrivier en die R321-streeksroete by Vyeboom en Villiersdorp gebruik word.
Japan Nasionale Roete 198
Japan Nasionale Roete 198 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Adelaide Klein
Adelaide Klein (8 Julie 1900 – 18 Maart 1983) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Naked City (1948) en The Enforcer (1951), en in die televisiereekse Lights Out (1946) en Suspense (1949).
Mauritsstad
250px|duimnael|regs|Mauritsstad in 1645, gravure van Petrus Schenk, vir die boek Rerum in Brasilia et alibi gestarum van [[Casparus Barlaeus, gebaseer op 'n tekening van Frans Post]] Mauritsstad (ook Mauritiopolis ) was die hoofstad van Nederlands-Brasilië en is tans 'n deel van die Brasiliaanse stad Recife.
Die stad is ontwerp deur die meesterbouer Pieter Post en gebou op die eiland Antonio Vaz oorkant Recife. Dit was vernoem na die goewerneur Johan Maurits, die stigter van die stad. Mauritsstad was die kulturele middelpunt van die Nuwe Wêreld, met die eerste botaniese tuin en die eerste dieretuin van die Amerikas en 'n museum. Die stad het ook die eerste sinagoge in Amerika gehad.
John Litel
John Litel (30 Desember 1892 – 3 Februarie 1972) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Nancy Drew: Detective (1938), Nancy Drew and the Hidden Staircase (1939), They Died with Their Boots On (1941), en Scaramouche (1952).
UMdoni Plaaslike Munisipaliteit
Nedersettings
Nedersettings in die munisipaliteit:
Polokwane Plaaslike Munisipaliteit
Die Polokwane Plaaslike Munisipaliteit is een van die plaaslike munisipaliteite in die Capricorn-distriksmunisipaliteit in Limpopo, Suid-Afrika.
Koedoe
Die dier kom voor in tipiese ruig bosveldgebiede veral naby of op koppies. Hy het 'n besonderse vermoë om stilletjies tussen plante en ruigtes te "verdwyn" vanweë sy geruislose bewegings terwyl hy wei. Maar as hy deur 'n roofdier of motor gejaag word, kan hy eensklaps oor 'n heining van byna 4 meter spring. Die bok se lewensduur is sowat 14 jaar en sy vyande is die gevlekte hiëna, jagluiperd, luiperd, leeu en wildehond.
Koedoes is van die bekendste antilope, enersyds omdat hulle gewilde jagwild is en andersyds omdat hul statige houding en besondere springvermoë die verbeelding van diereliefhebbers aangryp. Koedoes word in twee spesies ingedeel, naamlik die gewone koedoe (Tragelaphus strepsiceros), wat van Suider-Afrika tot in Noordoos-Afrika voorkom, en die minder bekende kleiner koedoe (Tragelaphus imberbis), wat net in Noordoos-Afrika aangetref word.
Bou
Koedoes is groot, maar slanke en elegante antilope. Die twee spesies verskil hoofsaaklik ten opsigte van grootte en kleur. Die gewone koedoe is die grootste spesie. Die bul het 'n skouerhoogte van sowat 1,30 m en weeg sowat 300 kg, terwyl die koedoekoei effens kleiner en ligter is.
Die algemene kleur is grysbruin (donkergrys in die geval van ouer bulle), met wit dwarsstrepe oor die rug en 'n wit vlek op die voorkop. Die bulle sowel as die koeie het kort maanhare, terwyl die bul ook 'n langerige baard al langs die keel het. Die sterte is betreklik kort en donker bo en wit onder. Koedoes het opvallende groot ore wat pienkerig vertoon aan die binnekant.
Die kleiner koedoe bereik net 'n skouerhoogte van sowat 1 m. Hy is gryser as die gewone koedoe en het meer dwarsstrepe op sy lyf. Die koedoebul het geen keelbaard nie, maar albei geslagte het twee helder wit vlekke aan die keel. Net koedoebulle het horings. Dit is glad en spiraalvormig en word by die gewone koedoe sowat 1,5 m lank. By die kleiner koedoe is die horings aansienlik korter.
Verspreiding en gedrag
Die gewone koedoe kom wydverspreid van Suid-Afrika, Namibië, Angola en Botswana noordooswaarts tot in Somalië en Tsjad voor, terwyl die kleiner koedoe tot Tanzanië, die Soedan, Ethiopië en Somalië beperk is.
Die natuurlike habitat bestaan uit beboste en soms bergagtige gebiede naby water. Koedoes is sku diere wat gedurende die warm tye van die dag onder bome skuil en slegs soggens vroeg of in die laat namiddag wei. Hulle vreet hoofsaaklik lote en die blare van 'n verskeidenheid bome, insluitend sommige wat oor die algemeen as giftig beskou word. Hulle moet gereeld water suip en in die somer sal hulle selfs twee keer per dag water opsoek.
In die droë dele van Namibië bekom hulle vloeistof deur tsammas te vreet. Die gewone koedoe vorm kleiner troppe of familiegroepe van 4 tot 5 diere, maar tydens droogtes is die troppe groter. Sommige bulle is ook alleenlopers. Die kleiner koedoe word meestal in pare aangetref, maar vorm ook soms troppe. Gedurende die bronstyd jaag die bulle die koeie voortdurend.
Die draagtyd duur 7 tot 8 maande en een kalf word gedurende die somer gebore. Hoewel koedoebulle tydens die paartyd tot die dood toe om toegang tot 'n koei sal veg, is hulle geen goeie vegters wanneer hulle hul teen roofdiere moet beskerm nie en hardloop dus eerder weg. Wanneer 'n koedoe skrikgemaak word, spring hy met 'n blafgeluid op en slaan met groot spronge op die vlug. Koedoes kan besonder goed spring.
'n Gewone koedoe kan met gemak oor 'n hindernis van 2 tot 2,5 m hoog spring, terwyl 'n sprong van 9,2 m ver van 'n kleiner koedoe gemeet is. Vanweë hul smaaklike vleis en die indrukwekkende horings van die bulle is koedoes baie gewild by jagters.
Japan Nasionale Roete 199
Japan Nasionale Roete 199 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Jodhpur
Jodhpur (Hindi: जोधपुर, Oerdoe: جودھ پُور, /ˈdʒɒdpʊər/) is die tweede grootste stad in die Indiese deelstaat Rajasthan ná die hoofstad Jaipur met 'n bevolking van 1 220 000 in 2011. Die stad is in 1459 deur Roa Jodha gestig en is bekend as die blou stad.
Erica chlorosepala
Erica chlorosepala is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap en kom voor in die Langeberg tussen Swellendam en Riversdal. Daar bestaan tans vier populasies en hul habitat word bedreig deur indringerplante en te veel bosbrande.
Erica chloroloma
Erica chloroloma is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Oos-Kaap en Wes-Kaap en kom voor van Wilderness tot by die Groot-Visriviermonding. Daar is tans tussen tien en vyftien gefragmenteerde populasies en die habitat word voortdurend kleiner. Een rede is indringerplante.
Lys van soorte -vore
Die agtervoegsel -voor ontspring van die Latynse werkwoord vorare, wat beteken om op te vreet, en word in biologie gebruik om naamwoorde te vorm wat aandui wat die aard van 'n dier se dieet is.
Die volgende lys toon aan watter woorde in -voor eindig, asook 'n aanduiding na watter soort dieet dit verwys.
Karl Marx
Karl Marx (Trier, 5 Mei 1818 – Londen, 14 Maart 1883) was 'n Duitse denker wat 'n belangrike invloed gehad op die (politieke) filosofie, die ekonomie en die sosiologie. Hy was een van die grondleggers van die arbeidersbeweging. Das Kapital word meestal as sy belangrikste werk beskou. Marxisme word op dié werk sowel as die denke van Karl Marx (en Friedrich Engels) gebaseer.
Jeug en studentetyd
Karl Marx word gebore in Duitsland, as seun van Heinrich Marx (1782–1838) en Henriette Preszburg (oorlede 1863). Sy ouers was oorspronklik Jode en stam beide uit 'n rabbiegeslag – Heinrich Marx heet oorspronklik Hirschel Mardochai – maar hy word 'n Lutherse Protestant nadat hy in 1815 na Trier verhuis het. Dit was moelik vir Heinrich om in Pruise as Jood sy werk as advokaat te bly beoefen. Karl word groot in 'n gematigde liberale gesin, wat 'n sekere vlak van welstand handhaaf, maar nie werklik ryk was nie.
Sy geboortehuis is sedert 5 Mei 1968 as 'n museum ingerig: die Karl Marx-huis huisves 'n permanente tentoonstelling, gewyd aan die lewe en werk van Karl Marx.
Karl voltooi die hoërskool in Trier in 1835. Die opstel wat hy vir 'n eksamen geskyf het naamlik "Beskouing van 'n jongeling oor die keuse van 'n beroep" het bewaar gebly.
In Oktober 1835 gaan Marx regte studeer in Bonn. Daar kom van die studie nie veel tereg nie omdat hy meer tyd bestee aan die studentelewe. Na 'n jaar besluit Karl se vader dat dit beter vir hom is om in Berlyn te gaan studeer. Ondertussen raak Karl (aanvanklik in die geheim) aan Jenny von Westphalen verloof. In Berlyn kry die jong Marx meer belangstelling vir intellektuele sake, en verruil hy die studie van regte met die van filosofie. Hy verdiep homself in die ideë van Immanuel Kant en Johann Gottlieb Fichte, maar hy kom veral baie sterk onder die invloed van Georg Hegel. Hegel self is in 1831 oorlede, maar sy filosofie oorheers denke aan die universiteit na sy dood nog sterker as tydens sy lewe. Onder sy volgelinge het verskillende strominge posgevat. Sommige is baie konserwatief (die Hegeliaanse filosofie geld in die tyd as die Pruisiese staatsfilosofie), maar daar is ook linkse interpretasies. Aan die laasgenoede stroming bekend as die jong-Hegeliane, voel Marx homself verbonde soos ook Bruno Bauer en Arnold Ruge. Hulle is veral krities wat betref godsdiens.
Marx besluit om nie sy studies in Berlyn voort te sit nie omdat hy verwag het dat sy proefskrif weens sy reputasie as 'n jong-Hegeliaan nie positief ontvang sou word nie. Marx gaan na die Universiteit van Jena en behaal daar in 1841 sy graad met 'n proefskrif oor "Die verskil tussen die natuurfilosofie van Democritus en die van Epikurus". Na die beëindiging van sy studie verhuis Marx na Bonn. Hy hoop om daar 'n aanstelling as universiteitsdosent te kry. In die konserwatiewe Bonn kry hy dit nie reg nie en word Marx 'n joernalis.
1842–1843: Keulen, die Rheinische Zeitung
Die Rheinische Zeitung (Rynlandse koerant) was 'n "radikaal-demokratiese" koerant wat vanaf 1 Januarie 1842 in Keulen uitgegee word. Marx en Bruno Bauer word medewerkers van die blad, en in Oktober 1842 word Marx hoofredakteur. Die koerant ontwikkel homself tot 'n spreekbuis vir jong besigheidsmense, bankiers en industrialiste. Marx verhuis na Keulen. Die koerant word meer uitgesproke. Terwyl die oplaag aansienlik styg, word sensuur egter ook strenger. Op 1 Januarie 1843 word die koerant verbied. Marx publiseer o.a. oor persvryheid, die wette insake houtdiefstal en oor die armoede van die wynboere in die Moesel-streek.
19 Junie 1843 trou Jenny von Westphalen en Karl Marx, nadat hulle mekaar al vanaf hul jeug ken en sewe jaar verloof was. Die huwelik vind plaas in Kreuznach, waar hulle ook enkele maande bly woon.
Intussen het Marx kennisgemaak met die werk van Ludwig Feuerbach. Veral Feuerbach se "Die wese van die Christendom" (gepubliseer in 1841) het bygedra tot die ontwikkeling van die materialistiese vertrekpunt van Marx.
1843–1844: Parys, die Deutsch-Französische Jahrbücher
Marx word gevra om as redakteur van die Deutsch-Französische Jahrbücher (Duits-Franse Jaarboek) te dien. Hiervoor trek hy na Parys in die herfs van 1843.
Van dié jaarboek sal slegs één (dubbel-)uitgawe gepubliseer word, in Februarie 1844. In die publikasie is twee artikels van Marx:
Ook twee van Friedrich Engels se artikels word in die Duits-Franse Jaarboek gepubliseer:
Tenslotte bevat die Jaarboek ook 'n aantal briewe van Marx.
Die lewenslange saamenwerking tussen Karl Marx en Friedrich Engels het in die Jaarboek vir het eerste keer vorm aangeneem. Hulle het mekaar in 1842 ontmoet, maar die kennismaking het net oppervlakkig gebly. Die "Skets" het Marx se belangstelling in die klassieke politieke ekonomie aangewakker. Marx werk tussen April en Augustus 1844 aan sy (nooit voltooide) Economisch-filosofische Manuscripten (ook wel genoem: die Paryse Manuskripte). Dié word vir die eerste keer in 1932 gepubliseer.
Tydens sy verblyf in Parys maak Marx kennis met verskeie Franse sosialiste. Die aktiwiteite en publikaties van Marx bly nie onopgemerk nie. Die Pruisiese regering formuleer aanklagte van hoogverraad teen hom en vra die Franse regering om hom uit te lewer.
1845–1847: Brussel, die Kommunistiese Manifes
Begin 1845 vertrek Marx na Brussel. Hy doen afstand van sy Pruisiese staatsburgerskap. Die eerste gesamenlike werk tussen Marx en Engels verskyn in Februarie 1845: Die Heilige Familie, 'n kritiek op Bruno Bauer. In dieselfde jaar begin hulle met die skyf van Die Duitse Ideologie – 'n kritiek op Feuerbach, Bruno Bauer en Max Stirner –, met daarin opgeneem die beroemde Stellinge oor Feuerbach. 'n Uitgewer word nie aanvanklik hiervoor gevind nie. Die eerste volledige publikasie dateer uit 1932.
Tegemoetkomendheid
Tegemoetkomendheid is 'n karaktereienskap wat verwys na 'n persoon se minsaamheid in sy verhouding met ander mense in teenstelling met 'n aggressiewe, selfgesentreerde en vyandige gesindheid. Dit is een van die "karakterdimensies" in Cloninger se Temperament and Character Inventory. Cloninger beskryf dit met betrekking tot die verskillende mates waarin individue met ander identifiseer en hulle aanvaar. Cloninger se navorsing het bevind dat lae tegemoetkomendheid met alle kategorieë van persoonlikheidsteurings geassosieer word. Tegemoetkomendheid is konseptueel soortgelyk en hoogs gekorreleerd met vriendelikheid in die vyffaktormodel van persoonlikheid.
Karl Marx
1845–1847: Brussel, die Kommunistiese Manifes
In 1847 verskyn "Die armoede van die filosofie", 'n kritiek op "Die filosofie van die armoede" deur Pierre-Joseph Proudhon. Anders as wat die titel voorstel is die veral 'n ekonomiese uiteensetting, waarin die waardeteorie breedvoerig aan die orde kom. Die arbeids(ver-)deling word bespreek en kompetisie.
Tegemoetkomendheid
Beskrywing
Cloninger beskryf tegemoetkomende individue as sosiaal verdraagsaam, empaties, hulpvaardig en deernisvol, in teenstelling met onverdraagsame, ongevoelige, onbehulpsame en hatige mense. Hy vergelyk tegemoetkomendheid met Carl Roger se beskrywing van fasiliterende mense wat ander onvoorwaardelik aanvaar, empatie het met ander se gevoelens en bereid is om te help sonder 'n begeerte na selfsugtige gewin. Cloninger beskou hoe tegemoetkomendheid as 'n teken van sielkundige volwassenheid en 'n gevorderde morele ontwikkeling soos beskryf deur Kohlberg.
Karl Marx
1845–1847: Brussel, die Kommunistiese Manifes
Einde 1847 woon hy die byeenkoms van Bond van Regverdiges (later: Bond van die Kommuniste) in Londen by. Engels is ook aanwesig. Marx en Engels kry die opdrag om 'n program te skryf: wat op 21 Februarie 1848 verskyn naamlik die "Kommunistiese Manifes" wat as motto het: "Proletariërs van alle lande, verenig U!" Die beroemde beginreël van die Manifest lui: "'n Gedaante spook in Europa – die gedaante van kommunisme."
1848
In Mei 1849 verskyn die laatste uitgawe van die NRZ, in rooi.
Marx word opnuut verban. Hy gaan terug na Parys, maar vertrek in 1850 na Londen.
1850: Londen
Ondertussen verskyn:
Die laaste jare
Gedurende die jare na 1867 verskyn nog enkele belangrike werke, waaronder in 1871: Die Burgeroorlog in Frankryk.
In 1872 woon Marx die kongres van die Internationaal in Den Haag by.
Eers in 1970 word die teks volledig gepubliseer van 'n stuk wat Marx in 1875 skryf na aanleiding van die stigting van die Duitse Sosiaal-Demokratiese party: die Kritiek op die Program van Gotha.
Toe sy vrou Jenny op 2 Desember 1881 oorlede is, was Marx self te siek, om haar begrafnis by te woon. Friedrich Engels praat by haar graf:
"Ek hoef nie oor haar persoonlike eienskappe te praat nie. Haar vriende ken haar en sal haar nie vergeet nie. As daar ooit 'n vrou was, wie se grootste geluk was, om ander gelukkig te maak, dan was dit hierdie vrou."
Engels voeg ook by dat op die sterfdag van Jenny Marx gesê het: "Die Moor het ook gesterf" ("Die Moor" was 'n bynaam van Marx).
Op 11 Januarie 1883 is Marx se dogter Jenny ook skielik dood. Die terugslag het hom swaar geraak en is hy self ook op 14 Maart oorlede. Op 17 Maart word hy in die Highgate-begraafplaas, aan die noordekant van Londen, begrawe.
Tegemoetkomendheid
Verhouding met ander karaktereienskappe
Tegemoetkomendheid is soortgelyk aan en hoogs gekorreleerd met vriendelikheid in die Groot Vyf Persoonlikheidsmodel. Dit is omgekeerd eweredig aan onderskeidelik Aggressie-Vyandigheid en psigotisme in Zuckerman se Alternatiewe vyf-model, en die Eysenck-Persoonlikheidsvraelys.
Truman Capote
Truman Garcia Capote (New Orleans, 30 September 1924 – 25 Augustus 1984) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy het fiksie, niefiksie, kortverhale én toneelstukke geskryf. Sy bekendste werk was In Cold Blood (1966. Deur B.A. Schoeman In Afrikaans vertaal as "Koelbloedig") en die novelle Breakfast at Tiffany's). Minstens 20 rolprente en televisiereekse is al van sy werk gemaak. Sien Breakfast at Tiffany's, die rolprent.
Biografie
thumb|200px|links|Truman Capote in 1959.
Jeug
Capote word as Truman Streckfus Persons in New Orleans gebore. Hy is 'n eensaame kind en leer homself lees voordat hy skool toe gaan.
Op sy vierde verjaarsdag verhuis die gesin na Monroeville waar hy bevriend raak met Harper Lee, die buurmeisie. Hy het 'n lewenslange vriendskap met haar en het 'n invloed op haar bekendste werk, To Kill a Mockingbird.
Capote begin op sy agtste verjaarsdag skryf en beweer hy het op nege al 'n boek geskryf. Toe hy 11 word, begin hy ernstig te skryf. In 1933 verhuis hy na New York Stad om saam met sy moeder en dié se tweede eggenoot, Joseph Garcia Capote, te gaan woon. Dié neem hom aan en hernoem hom "Truman Garcia Capote".
Toe hy sewentien word, begin hy vir die tydskrif The New Yorker skryf.
Aktiwiteite as skrywer
Sy debuutroman is Other Voices, Other Rooms (1948), wat 'n groot sukses en blitsverkoper word. Die boek bly meer as nege weke boaan die letterkundelys van die New York Times.
Ná Other Voices, Other Rooms volg werke soos Breakfast at Tiffany's, wat 'n sukses is, en In Cold Blood, 'n niefiksieroman oor 'n wrede moord op 'n gesin in Holcomb, Kansas. Capote doen diepgaande navorsing en praat met almal betrokke in die saak, onder wie die twee ter dood veroordeelde moordenaars. Hy raak bevriend met die moordenaars, wat dit vir hom moeilik maak om die boek te voltooi. Hierdie konflik is die grondslag van die prent oor dié tydperk van sy lewe, Capote (2005). Capote word in hierdie film gespeel deur Philip Seymour Hoffman, wat vir sy rol in 2006 'n Oscar wen as beste akteur.
Karakter
Capote was openlik homoseksueel in 'n tyd toe dit nog nie algemeen was nie. Hy het uitgestaan as gevolg van sy hoë, lispelende stem en unieke kleredrag. Hy was beroemd in die letterkundige kringe van die Verenigde State en het beweer dat hy baie beroemdes intiem ken, wat nie altyd waar blyk te gewees het nie. Op 28 November 1966 gee hy 'n legendariese gemaskerde bal in die groot balsaal van die Plaza Hotel in New York ter ere van die uitgewer Katharine Graham.
Latere lewe en dood
In sy latere lewe bly Capote grootliks in afsondering. Hy raak verslaaf aan drank en dwelms. Dit het 'n groot inpak op sy gesondheid en hy beleef gereeld hallusinasies. Hy sterf op 25 Augustus 1984 op 59-jarige leeftyd as gevolg van 'n dwelmoordosis in die huis van Joanne Carson, voormalig eggenote van die TV-aanbieder Johnny Carson.
Robert Koch
Robert Heinrich Hermann Koch (11 Desember 1843 – 27 Mei 1910) was 'n Duitse medikus en mikrobioloog. Hy het beroemdheid verwerf vir die ontdekking van die tuberkel bacillus (1882) en cholera bacillus (1883) en vir sy ontwikkeling van "Koch se postulate". Koch was een van die stigters van die studie-rigting bakteriologie. Koch was ook betrokke by ondersoeke na 'n verskeidenheid van mens- en diere-siektes soos melaatsheid, plaag/pes, malaria en beessiektes. Hy het daarin geslaag om die oorsaak van verskeie bakteriese siektes te bepaal en het 'n geslaagde entstof teen onder meer runderpes ontwikkel.
Koch is op 11 Desember 1843 in Clausthal, Pruise, gebore. Hy het aan die Universiteit van Göttingen in die medisyne gestudeer en in 1866 sy graad behaal.
Gedurende die Frans-Pruisiese oorlog van 1870/71 was hy die distriksgeneesheer van Wollstein. In 1885 is hy aangestel as hoogleraar in higiëne aan die Universiteit van Berlyn en 6 jaar later as direkteur van die Instituut vir Besmetlike Siektes. Koch word as die grondlegger van die bakteriologie beskou. Hy het navorsing gedoen oor die aard van bakteriese siektes, nuwe tegnieke vir die bestudering van bakterieë ontwikkel en vasgestel hoe bakterieë bewaar en gefotografeer kan word.
Pionier van bakteriologie
Hy het uitgevind hoe siekte-bakterieë uitgeken kan word en het middels ontwikkel om bakteriese siektes teen te werk. Hy het ook navorsing gedoen oor die ontstaan van infeksie in wonde. Robert Koch het daarin geslaag om die antraksbakterie te identifiseer, en in 1876 het hy hierdie bakterieë gekweek en 'n entstof daarteen ontwikkel. In 1882 het hy die basil wat tuberkulose veroorsaak ontdek, en tuberkulien ontwikkel vir die diagnosering en behandeling van tuberkulose.
Hy het egter nooit daarin geslaag om ŉ geslaagde entstof teen tuberkulose te ontwikkel nie, maar sy werk op hierdie gebied het die grondslag gelê vir vaksienbehandeling teen hierdie siekte. Eers jare later het twee Franse bakterioloë 'n entstof teen tuberkulose ontwikkel. In 1883 het Koch tydens 'n ekspedisie na Egipte en Indië die cholerabasil geïdentifiseer.
Koch het Suid-Afrika in 1896 op uitnodiging van die Kaapse regering besoek om runderpes te ondersoek en aanbevelings daaroor te doen. Hy het hoofsaaklik in Botswana en in die omgewing van Kimberley, waar runderpes uitgebreek het, gewerk en daarin geslaag om 'n middel vir die behandeling en voorkoming van die siekte te ontwikkel. Hy het vasgestel dat beter resultate verkry word deur die gal van siek diere pleks van dié van herstelde diere in die serum te gebruik. Ook in sy ondersoek na builepes het Koch welslae behaal met die uitvinding van 'n teenmiddel.
Ná die Anglo-Boereoorlog het hy Suid-Afrika 'n tweede keer besoek om perdesiekte te ondersoek. Van 1903 tot 1904 het hy Ooskus-koors in Zimbabwe ondersoek, en tussen 1906 en 1907 het hy navorsing gedoen oor ander koorssiektes soos malaria en slaapsiekte in Oos-Afrika. In 1905 is die Nobelprys vir Medisyne aan Koch toegeken vir sy werk op die gebied van tuberkulose. Vyf jaar later, in 1910, is hy in Baden-Baden oorlede. Sy Samtliche Schriften in 2 dele is in 1912 gepubliseer.