cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ysland
Kulturele selfbewussyn en die ontdekking van Amerika
Die 11de eeu was 'n periode van groeiende kulturele selfbewussyn soos uit die Yslandse sagas blyk, en het tot die 13de eeu voortgeduur. In die 12de eeu is talle Latynse tekste in Ysland geskryf en die geskiedskrywer Ari die Wyse word as een van die uitstekendste kroniekskrywers van die Westerse wêreld beskou.
Stanley Kubrick
Vollengteprente
Deur die 1980's en vroeë 1990's het Kubrick saam met Brian Aldiss gewerk aan die omskepping van sy kortverhaal "Super-Toys Last All Summer Long" in ’n rolprent. Dit is ’n futuristiese verhaal oor ’n robot wat soos ’n kind lyk en optree, asook sy pogings om ’n "regte seuntjie" te word. Kubrick het glo lang telefoongesprekke met Steven Spielberg gevoer oor die prent.
Ysland
Kulturele selfbewussyn en die ontdekking van Amerika
Reeds in die laat 10de eeu het Yslanders onder die bevel van Erik die Rooie Groenland ontdek en eerste nedersettings gestig. Yslanders was ook die eerste Europeërs wat om en by 1000 op die Noord-Amerikaanse vasteland voet aan wal gesit het. Pogings om 'n permanente nedersetting in Vínland, 'n gebied suid van die Wiking-basis in die noorde van die eiland Newfoundland, te stig het egter misluk.
Stanley Kubrick
Vollengteprente
In 1999, ná Kubrick se dood, het Spielberg ’n nuwe draaiboek saamgestel wat geskoei was op ’n vroeëre verwerking onder Kubrick se toesig en volgens sy spesifikasies. Hy het toe die prent A.I. Artificial Intelligence geregisseer. Hy het Kubrick se visuele skema so getrou moontlik gevolg. Die rolprent is in Junie 2001 uitgereik met ’n postume erkenning van Kubrick vir produksie aan die begin en ’n kort huldeblyk aan die einde.
Ysland
Die 13de eeu: Die tydperk van die Sagas
Tydens die laat Middeleeue het Ysland, wat in 1262 die oppergesag van die Noorse koning in 'n verdrag erken het, deel uitgemaak van die Kalmarunie waarin die Skandinawiese lande verenig het.
Stanley Kubrick
Aandag aan detail
Kubrick was bekend daarvoor dat hy aan elke aspek van ’n rolprent aandag gegee het. Gay Hamilton, ’n akteur in Barry Lyndon, het vertel hoe hy selfs elke kostuum vooraf goedgekeur het." Volgens die kinematrograaf John Alcott, wat aan vier van Kubrick se prente gewerk het en ’n Oscar gewen het vir beste kinematografie vir Barry Lyndon, het Kubrick alles bevraagteken. Hy sou saam met Alcott werk aan die plasing van die kamers, die samestelling van tonele, die keuse van lense en selfs die hantering van die kamera. James B. Harris, wat baie van sy vroeë prente vervaardig het, stem saam dat hy ’n perfeksionis was: Elke enkele besonderheid was vir hom belangrik en hy was bereid om hom heeltemal aan sy doel – die rolprent – oor te gee.
Vir die versameling van agtergrondmateriaal was hy amper soos ’n speurder, het Kubrick self gesê. Vir Barry Lyndon het hy byvoorbeeld ’n hoop skilderye en tekeninge van dié tydperk bymekaargemaak om as verwysing te gebruik. Op dié kunswerke is die klere, meubels, voertuie en ander bykomstighede geskoei.
Ysland
Die 13de eeu: Die tydperk van die Sagas
Die 13de eeu staan bekend as die Goue Tydperk van die Yslandse literatuur, en die plaaslike sagas behoort tot die klassieke literêre werke van die Europese Middeleeue. Snorri Sturluson (1178–1241), 'n Yslandse hoof wat hom ook as geskiedskrywer bekwaam het, was die bekendste sagaskrywer. Sy belangrikste werke sluit die Heimskringla, 'n geskiedenis van die Noorse konings, en die "Jonger Edda", 'n afhandeling oor digkuns en Nordiese mitologie, in.
Klein-Newarivier
Die Klein-Newarivier of Malaja Newa (Russies: Ма́лая Нева́) is die tweede grootste sytak van die Newarivier. Die Newa verdeel naby die Strelka, die mees oostelike punt van Wasiljefski-eiland in Sint Petersburg, in die Bolsjaja Newa (die suidelike tak) en die Malaja Newa (die noordelike tak).
Ysland
Die 13de eeu: Die tydperk van die Sagas
Die periode tussen 1220 en 1262, wat ook as die "Tydperk van die Sturlungs" bekend staan, was nogtans ook deur politieke twiste en burgeroorloë gekenmerk. Uiteindelik was die Yslanders gedwing om hulle aan die gesag van die Noorse koning te onderwerp.
Terwyl die Alþingi sy status as wetgewende orgaan steeds kon handhaaf, is in 1281 'n nuwe monargiese regskode, die sogenaamde Jónsbók, deur die Yslandse volksvergadering aanvaar. Toe Noorweë, Denemarke en Swede in 1397 in die Kalmarunie saamgesluit het, het Ysland onder die gesag van die Deense Kroon gekom, maar kon sy oorspronklike grondwetlike status steeds handhaaf.
Klein-Newarivier
Die rivier is 4,25 km lank en tot 7 meter diep, en die breedte wissel van 200 tot 400 meter. Sy sytakke is die Smolenka en Zjdanofka.
Stanley Kubrick
Aandag aan detail
Volgens Kubrick het hy ook selde kamera-instruksies in die draaiboek aangedui: Hy het verkies om daaroor te besluit nadat ’n toneel opgestel was.
Ysland
Die 16de en 17de eeu – Reformasie, boekdrukkuns en Deense absolutisme
Jón Arason, die biskop van Holar, het in die 1530's die boekdrukkuns in Ysland ingevoer, en reeds in 1540 is die Nuwe Testament in 'n Yslandse vertaling gepubliseer. 'n Volledige Yslandse Bybeluitgawe is in 1584 deur die destydse biskop van Holar, Guðbrandur Þorláksson, uitgereik.
Klein-Newarivier
Daar is twee brûe oor die Malaja Newa, Beurs- en Toetsjkof-brug.
Stanley Kubrick
Aandag aan detail
Kubrick het ook perfeksie van sy akteurs verwag. Hy was bekend daarvoor dat hy tonele oor en oor verfilm het. Sommige kritici het gemeen dis irrasioneel, maar Kubrick het vas geglo dat akteurs op hul beste is tydens verfilming, wanneer die kameras rol, en nie tydens die inoefening van hul rolle nie.
Ysland
Die 16de en 17de eeu – Reformasie, boekdrukkuns en Deense absolutisme
Die Reformasie is in 1550 deur die Deense koning deurgevoer, ondanks die felle weerstand van plaaslike Rooms-Katolieke. Die Lutherse protestantisme is – met die Deense koning as kerkhoof – tot amptelike godsdiens van Ysland verklaar. Die besittings van die Rooms-Katolieke Kerk is deur die Deense staat gekonfiskeer en die Katolieke biskop en volksheld Jón Arason is op bevel van die koningshuis onthoof. Die Deense Kroon het sodoende sy gesag in Ysland verstewig.
Stanley Kubrick
Aandag aan detail
Volgens Kidman het die groot aantal skote meegebring dat akteurs ophou konsentreer het op tegniek en ’n "dieper plek" betree het. "Hy het geglo jy as akteur sou beheer verloor oor jou sin van jouself, van die deel wat innerlik na jou eie toneelspel kyk. Eindelik sal jy ophou om jouself te sensor."
Ysland
Die 16de en 17de eeu – Reformasie, boekdrukkuns en Deense absolutisme
Die Yslanders se vryehandel met die Hansestede en Engeland is in 1602 deur 'n Deense handelsmonopolie 'n nekslag toegedien, en in 1662 is die absolutistiese en erflike monargiese regeringstelsel van Denemark ook op Ysland toegepas. Die Deense beleid het vir Ysland net negatiewe gevolge ingehou: Op politieke gebied moes die Alþingi baie van sy grondwetlike regte aan die Deense koningshuis afstaan, terwyl die Yslandse ekonomie deur die Deense handelsmonopolie geknel is. Die klimaatsveranderinge van die 15de en 16de eeu met hul koue winters en koel somers het tot voedseltekorte gelei en Ysland se moeilikhede nog aansienlik verskerp. Tot teen die 17de eeu is duisende Yslanders dood van honger en koue en ook die vulkaanuitbarstings en aardbewings van die jare 1618, 1619, 1625, 1626, 1660 en 1693 het menselewens geëis.
Die 18de en 19de eeu
As gevolg van 'n reeks natuurrampe en gepaardgaande hongersnode en epidemies word die 18de eeu as die mees tragiese in die Yslandse geskiedenis beskou en die bevolking het in hierdie tydperk duidelik afgeneem. In die jare tussen 1707 en 1709 het Ysland onder 'n pokke-epidemie deurgeloop wat 18 000 menselewens geëis het. Vulkaanuitbarstings en aardbewings het in die 18de eeu voortgeduur en die uitbarsting van die vulkaan Laki in 1783 word as een van die ergste ooit in die geskiedenis van die aarde beskou. Die vulkaanas het destyds dwarsdeur die aardbol se atmosfeer versprei en Ysland het sowat 'n derde van sy bevolking as gevolg van hongersnode verloor.
Stanley Kubrick
Aandag aan detail
Sy perfeksionisme het groot eise aan akteurs gestel. Ryan O'Neal het gemeen: "Hy werk jou gal. Hy druk jou, help jou, word kwaad vir jou, maar hy leer jou veral die waarde van ’n goeie regisseur. Stanley het aspekte van my persoonlikheid en toneelspel-instinkte na vore gebring wat dormant was."
Ysland
Die 18de en 19de eeu
Die Deense owerhede het in 1787 die bepalings van die handelsmonopolie gewysig en aan alle onderdane die reg toegeken om in Ysland handel te dryf. Enkele dekades later, in 1845, is ook die Yslandse Alþingi danksy die inisiatief van 'n groep studente onder leiding van Jón Sigurðsson as 'n raadplegende vergadering herstel, terwyl die parlement na die hoofstad Reykjavik verskuif is. Sigurðsson word nog steeds as Ysland se nasionale held beskou en sy verjaardag op 17 Junie word as nasionale dag van Ysland gevier. Þingvellir het in 1928 die eerste nasionale park van Ysland geword. Die buitelandse handel is in 1855 volledig geliberaliseer.
Klimaatsveranderinge in Ysland en hul negatiewe uitwerkings op die plaaslike landbou het in die tydperk tussen 1870 en 1914 sowat 20 000 Yslanders gedwing om 'n nuwe heenkome in Noord-Amerika, veral Kanada, te vind. Yslandse nedersettings het onder meer in die Amerikaanse deelstate Minnesota en Wisconsin ontstaan. Volgens die sensus van 2000 is 42 000 Amerikaners nakomelinge van Yslandse immigrante.
Ter geleentheid van sy millenniumfeesvierings in 1874 het die Deense owerhede 'n nuwe grondwet en die gesag oor sy finansiële sake aan Ysland toegestaan.
Die moderne tydperk
Volgens die Ierse voorbeeld van Home Rule is in 1904 Hjemmestyre, 'n stelsel van selfregering, ingevoer. Die eerste Yslandse minister met 'n ampswoning op die eiland, wat vir die Alþingi verantwoordelik was, is benoem.
Stanley Kubrick
Huwelik en gesin
Hy het sy tweede vrou, die Australies gebore danser en teaterontwerper Ruth Sobotka, in 1952 ontmoet. Hulle het in New York saamgewoon van 1952 tot met hul troue in Januarie 1955. Ses maande later het hulle na Hollywood getrek, waar sy ’n klein rol as ’n balletdanser in sy film Killer's Kiss vertolk het. Die volgende jaar was sy die kunsdirekteur van The Killing. Hulle is in 1957 geskei.
Tydens die maak van Paths of Glory in 1957 in München, het Kubrick die jong Duitse aktrise Christiane Harlan ontmoet wat ’n klein rol gespeel het. Hulle is in 1958 getroud en in 1959 het hulle in Beverly Hills gaan woon saam met Harlan se dogter, Katherina, toe ses jaar oud. Hulle was 40 jaar saam, tot met sy dood in 1999. Hulle het saam twee dogters gehad.
Ysland
Die moderne tydperk
In 1918 het Ysland, wat tot dusver net 'n Deense besitting was, 'n soewereine gebied onder die Deense kroon geword. Volgens 'n ooreenkoms tussen Denemarke en Ysland was Kopenhagen verantwoordelik vir Ysland se buitelandse sake en sy kuswag, soos vasgelê deur die Yslandse regering. Met die Duitse besetting van Denemarke op 10 April 1940 het hierdie ooreenkoms tot 'n einde gekom. Ysland is op 10 Mei van dieselfde jaar ongeag sy neutraliteit deur Britse en vanaf 1941 tot by die einde van die oorlog in 1945 deur Amerikaanse troepe beset om 'n Duitse inval te voorkom. Alhoewel Ysland nie regstreeks by die oorlogshandelinge betrokke was nie, is 'n aantal Yslandse skepe deur die oorlogspartye gesink en talle Yslanders het hulle lewens verloor.
Aangesien die unie tussen Ysland en Denemarke in 1944 as gevolg van die Tweede Wêreldoorlog nie verleng kon word nie, is die onafhanklike Republiek Ysland op 17 Junie 1944 in Þingvellir formeel geproklameer. Ysland, wat self nie oor 'n weermag beskik nie, het in 1951 'n tweesydige verdedigingsooreenkoms met die Verenigde State aangegaan en Amerikaanse troepe het na hulle Yslandse lugmagbasis in Keflavík teruggekeer. Alhoewel die basis in September 2006 gesluit en alle 650 Yslandse werknemers ontslaan is, word Ysland op militêre gebied nog steeds deur die Verenigde State beskerm.
Stanley Kubrick
Huwelik en gesin
Kubrick het England in die 40 jaar voor sy dood selde verlaat. Hy het ook selde met vakansie gegaan. Selfs ná ’n groot rolprent sou hy dadelik aan idees vir sy volgende projek begin werk.
Ysland
Die moderne tydperk
Ysland het sy visserysone in 1952 van drie tot vier seemyl en in 1958 tot twaalf seemyl uitgebrei – 'n stap wat tot die eerste sogenaamde "Kabeljou-oorlog" met die Verenigde Koninkryk gelei het. Twee latere "Kabeljou-oorloë" het in 1972 en 1975 uitgebreek toe Ysland sy visserysone tot vyftig en tweehonderd seemyl uitgebrei het.
Stanley Kubrick
Karaktertrekke
Kubrick was baie privaat en dit is nie eens goed bekend hoe hy later jare gelyk het nie. Volgens sy biograaf Vincent LoBrutto het dit gelei tot stories oor ’n kluisenaarsbestaan en ’n mitologie eerder as ’n man geskep, nes die geval was met Greta Garbo, Howard Hughes en J.D. Salinger.
Hy was ’n skaam mens en het nie daarvan gehou om afgeneem te word of onderhoude toe te staan nie, en dit het bygedra tot die idee dat hy ’n kluisenaar was. Volgens vriende het hy egter met baie mense kontak gehad – persoonlik en veral oor die telefoon.
Ysland
Die moderne tydperk
Ysland het in 1946 'n lidstaat van die Verenigde Nasies en in 1949 'n stigtingslid van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie geword. Op ekonomiese gebied het Ysland 'n stigtingslid van die Organisasie vir Europese Ekonomiese Samewerking (OEES, later OESO) geword, in 1964 by die GATT-ooreenkoms en in 1970 by die Europese Vryhandelsvereniging (EVHV) aangesluit. Ysland was daarnaas ook 'n stigtingslid van die Europese Ekonomiese Gebied wat in 1994 tot stand gekom het en die EVHV-lidstate (met uitsondering van Switserland) en die Europese Unie insluit.
Staatsvorm
Volgens die grondwet van 1944 is Ysland 'n republiek. Die staatspresident, wat vir 'n ampstermyn van vier jaar regstreeks verkies word, fungeer as staatshoof en hoof van die Evangelies-Lutherse staatskerk. Die huidige staatspresident is Ólafur Ragnar Grímsson (sedert 1996; hy is in 2008 en 2012 onbestrede herkies).
Stanley Kubrick
Dood
Op 7 Maart 1999, vier dae nadat hy die pas voltooide Eyes Wide Shut aan sy familie en die akteurs vertoon het, is Kubrick op 70 in sy slaap aan ’n hartaanval oorlede. Hy is op 12 Maart op sy landgoed begrawe en net sowat 100 nabye vriende en familielede is toegelaat.
Ysland
Staatsvorm
Die 63 lede van die parlement of Alþing word vir 'n termyn van vier jaar proporsioneel verkies. Die tweekamerstelsel is in 1991 afgeskaf en Ysland se parlement het tans net een kamer. Alle burgers vanaf 18-jarige ouderdom is stemgeregtig.
Stanley Kubrick
Pryse
Al Kubrick se rolprente van Paths of Glory tot aan die einde van sy loopbaan, behalwe The Shining, is in verskeie kategorieë benoem vir Oscars en Golden Globes. Vir 2001: A Space Odyssey het Kubrick sy enigste persoonlike Oscar gewen as redigeerder van spesiale effekte.
Kubrick het twee pryse ontvang van groot rolprentfeeste: beste regisseur van die Locarno Internasionale Rolprentfees in 1959 vir Killer's Kiss, en "Filmcritica Bastone Bianco-prys" by die Venesiese Rolprentfees in 1999 vir Eyes Wide Shut. Hy is ook in 1962 benoem vir die "Goue Leeu" van die Venesiese Rolprentfees vir Lolita. Dié rolprentfees het die "Loopbaan Goue Leeu" in 1997 aan hom toegeken. Hy het die Directors Guild of America se Lifetime Achievement Award gewen en nog een van die Director's Guild of Great Britain. Die Sitges-Kataloniese Internasionale Rolprentfees het in 2008 hul "Honorary Grand Prize" vir sy lewe se werk postuum aan hom toegeken. Hy het ook die Hugo-prys drie keer gewen vir sy werk in wetenskapsfiksie.
Ysland
Staatsvorm
In administratiewe opsig is Ysland verdeel in 8 geweste met altesaam 98 munisipaliteite.
Parlement
In die laaste verkiesing op 28 Oktober 2017 het agt partye setels in die parlement verower:
Die Sosiaaldemokratiese Alliansie het ná die samesmelting van die vroeëre partye Volksalliansie (AL), Sosiaaldemokratiese Party (SF), Vroue-alliansie en Volksontwaking ontstaan.
Regering
In die algemene verkiesing, wat op 27 April 2013 gehou is, het die Onafhanklikheidsparty en die Progressiewe Party 'n volstrekte meerderheid setels in die parlement verower. Die konserwatiewe partyleier Bjarni Benediktsson het 'n koalisieregering met die Progressiewe Party gevorm en onderhandelinge met die Europese Unie oor Ysland se toetreding afgebreek.
Na die laaste verkiesing op 28 Oktober 2017 is 'n koalisieregering uit 'n linksgroen, 'n liberale konserwatiewe en 'n agrariese party onder Katrín Jakobsdóttir gevorm.
Vakbonde
Meer as negentig persent van alle Yslandse werknemers is in vakbonde georganiseer. Die Yslandse Werkersfederasie met 65 000 lede is in 1916 gestig. Die grootste enkele vakbond, die Vereniging van munisipale en staatswerkers, bestaan sedert 1942. Die Yslandse Federasie van Werkgewers is in 1934 gestig, en ook ambagsmanne, industriële ondernemings en boere het hul eie federasies in die lewe geroep.
Buitelandse beleid
Die buitelandse beleid van Ysland konsentreer veral op die samewerking met ander Nordiese lande, die NAVO-lidmaatskap en die militêre ooreenkoms met die Verenigde State, die Europese politiek (alhoewel Ysland tans nie lid van die Europese Unie is nie) en die solidariteit met ander kleiner lande in Europa soos byvoorbeeld die Baltiese republieke.
Die samewerking met ontwikkelende lande en Ysland se deelname aan internasionale vredesendings speel 'n steeds belangriker rol in die land se buitelandse beleid.
Die Nordiese samewerking, wat sy oorsprong in kulturele en historiese bande met die ander Skandinawiese lande het, bly die sentrale element in Ysland se buitelandse beleid. Om die Nordiese Paspoortunie ná die toetrede van Denemarke, Swede en Finland tot die Schengen-ooreenkoms te kan bewaar, het Ysland in 2001 saam met Noorweë die Schengen-deurvoeringsooreenkoms onderteken.
Ysland is daarnaas 'n aktiewe lid van die Oosseeraad, die Barentsseeraad en 'n leidende stigtingslid in die Arktiese Raad wat in September 1996 gestig is. Ysland is ook 'n stigtingslid van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie, alhoewel die land nie oor sy eie weermag beskik nie. Die NAVO-verdrag en 'n militêre ooreenkoms met die VSA, wat in 1951 gesluit is, verseker Ysland se veiligheid. Alhoewel die Amerikaanse militêre basis in Keflavík op 30 September 2006 gesluit is, het die VSA en Ysland bykomende ooreenkomste onderteken wat die militêre beskerming deur die VSA reël. Volgens 'n ooreenkoms met Noorweë, wat in 2007 onderteken is, word die Yslandse lugruim in vredestye deur die Noorse lugmag beskerm wat ook reddings- en ander aksies in Ysland deurvoer.
Demografie
Yslanders verskil in etniese opsig duidelik van die bevolkings van ander Skandinawiese lande. Die eerste setlaars was Wiking-mans van Noorse afkoms, waarvan baie uit die Wiking-nedersettings op die Britse Eilande gekom het. Die setlaars se vroue en slawe was oorwegend van Keltiese afkoms, alhoewel die taal en kultuur van Ysland steeds suiwer Skandinawies gebly het. 'n Hoër aandeel donkerharige mense as in ander Nordiese lande, asook Keltiese name en invloede op literêre gebied, veral in sommige gedigte van die Edda, getuig van die Keltiese bydrae tot Ysland se etnogenese en kultuur. Immigrasie het eers in die laat 20ste eeu 'n noemenswaardige rol begin speel, maar word streng beheer.
Die bevolking van omtrent 1100 word op sowat 70 000 tot 80 000 beraam en het in die 18de eeu drie keer tot slegs 40 000 gedaal. Dit het later toegeneem tot 100 000 in 1925, 200 000 in 1967, en volgens amptelike statistiek is Ysland se 300 000ste burger in 2006 gebore.
In 2012 het 20 957 buitelanders in Ysland gebly, waaronder 'n sestigtal Suid-Afrikaners. Die meeste buitelanders (meer as 10 000) is van Poolse afkoms, naas Litauers (meer as 1 500), Duitsers en Dene (sowat 900 elk) en Lette en Britte (meer as 600 elk).
Danksy die baie hoë lewenstandaard in Ysland beloop die gemiddelde lewensverwagting 78 jaar vir mans en 82 jaar vir vroue – een van die hoogstes ter wêreld.
Taal
Yslands is die moedertaal van sowat 97 persent van die bevolking en die de facto-ampstaal van die land. Alhoewel Ysland yl bevolk is, is daar – afgesien van klein verskille in die uitspraakgewoontes – geen dialekte nie en min verskille tussen die skryf- en omgangstaal. Die Yslandse taal het sedert die Noorse volksplanting in die 9de eeu nouliks verander: ondanks die groot veranderings wat tussen die 12de en 16de eeu ten opsigte van die uitspraak plaasgevind het, het die oorspronklike skryftaal min of meer bewaar gebly sodat mense selfs Middeleeuse Yslandse tekste sonder moeite kan lees. Ysland is – net soos die Verenigde State – 'n uitstekende voorbeeld vir die konserwatisme wat baie tale kenmerk sodra hulle na 'n nuwe gebied oorgeplant word.
Yslands maak deel uit van die Nordiese tak van die Germaanse tale en gevolglik ook van die Indo-Europese taalfamilie. Yslands is relatief nou verwant aan Faroees en enkele Wes-Noorse dialekte, maar is nie sondermeer verstaanbaar vir sprekers van Sweeds of Deens nie.
Þ is reeds sedert die vroeë Middeleeue in Yslands gebruik en aan die oorspronklike Angel-Saksiese alfabet ontleen, alhoewel die letter ook in die Nordiese runeskrif voorgekom het wat voor die invoering van die Latynse alfabet gebruiklik was. Ook die letter Ð is aan die vroeë Oud-Engelse en Oud-Saksiese alfabet ontleen, maar kom eers sedert die 13de eeu in Yslandse tekste voor.
Die grammatikale stelsel van Yslands word deur 'n groot aantal kategorieë van vervoegings van selfstandige naam- en werkwoorde gekenmerk. Selfstandige en byvoeglike naamwoorde, voornaamwoorde en die telwoorde van een tot vier het vier naamvalle. Selfstandige naamwoorde het vier grammatikale geslagte, en ook byvoeglike naamwoorde, die meeste voornaamwoorde en die telwoorde 1 – 4 word vervoeg. Werkwoorde word volgens tydvorm, persoon, aantal, modus en aktief of passief verbuig.
Alhoewel die gewone woordvolgorde as selfstandige naamwoord – werkwoord – voorwerp beskryf kan word, hang dit ook steeds van die betrokke werkwoord se verbuiging af. 'n Yslandse sin met die sinsdele bróðir minn ("my broeder"), keypti (verlede tydsvorm van kaupa "koop") en bókina ("die boek", vierde naamval) het – ongeag die woordvolgorde Bróðir minn keypti bókina of Bókina keypti bróðir minn – steeds dieselfde betekenis: "My broeder het die boek gekoop."
Dieselfde verskynsel kom – in teenstelling met Afrikaans wat gewoonlik 'n min of meer vaste woordvolgorde vereis – ook in ander Germaanse tale met 'n meer ingewikkelde grammatikale stelsel (sintetiese tale) soos Duits voor, waar Mein Bruder kaufte das Buch ook tot Das Buch kaufte mein Bruder omgevorm kan word.
Woordeskat
Alhoewel daar in die loop van die laaste 1 100 jaar baie nuwe terme by die woordeskat gevoeg is, het die basiese woordeskat in hierdie tydperk nouliks verander. Woorde soos moðir (moeder), faðir (vader), þú (jy), himinn (hemel) en haf (see) het selfs onveranderd gebly. Die groot aantal neologismes wat sedert die 19de eeu gevorm is baseer meestal op oorgeërfde woorde en woordbestanddele: Veður (weer) en fræði (wetenskap) vorm die basis van die samestelling veðurfræði (weerkunde, meteorologie), die voorsetsel al- en die woord næmi (openheid teenoor) is gebruik om die neologisme alnæmi (Vigs) te vorm. Die woorde tölur (getalle) en völva (waarsegster) vorm die basis van tölva (rekenaar).
Taalbeleid
Die huidige taalbeleid is gemik op die bewaring van die oorgeërfde grammatikale stelsel en woordeskat, asook die uitbou van die Yslandse taal en die aanmoediging van sy gebruik op alle gebiede. Taalpurisme is een van die opvallendste kenmerke van die Yslandse taalbeleid en nuwe wetenskaplike en tegnologiese terme word gewoonlik op die basis van bestaande woordmateriaal gevorm. Die Yslandse regering het 'n tegnologies-taalkundige veldtog van stapel gestuur wat die ontwikkeling van Yslandstalige sagte- en hardeware bevorder sodat die gebruik van Yslands ook in die inligtingsbedryf moontlik sal wees.
Terwyl die Yslandse Taalraad die gebruik van nuutgeskepte Yslandse vakterme nie aan die publiek voorskryf nie en liewer inligting oor neologismes verstrek, is talle Yslanders by aktiwiteite betrokke wat taalsuiwerheid verseker en stel ook self Yslandse woordskeppings vir nuwe onderwerpe en tegnologieë voor. Yslands word selfs as een van die oudste wetenskapstale beskou aangesien plaaslike geleerdes en wetenskaplikes in die Middeleeue by die skryf van hul werke Yslands bo Latyn verkies het.
Yslandse naamgewing
Slegs tien persent van die Yslandse bevolking dra oorerflike vanne, terwyl die res nog steeds gebruik maak van 'n patrinomiale stelsel ten opsigte van naamgewing: Kinders identifiseer hulle gewoonlik deur hul vader en in plaas van 'n familienaam word die eerste voornaam van die vader gebruik en die agtervoegsel -son vir seuns en -dóttir vir meisies bygevoeg.
Matriargale naamgewing waar die moeder se voornaam gebruik word, speel slegs 'n baie klein rol. Die Yslandse naamstelsel lei daartoe dat daar dikwels in een gesin verskillende vanne voorkom.
Yslanders maak meestal gebruik van hul voorname wanneer hulle met mekaar gesels, en selfs die plaaslike telefoongids se alfabetiese indeks is op voorname gebaseer.
Die Yslandse sagas
Die Yslandse sagas het tussen die 12de en 14de eeu veral as kort verhale, romans, kronieke en sprokies ontstaan (die Yslandse term saga verwys na 'n verhaal, 'n gesegde of 'n roman). Slegs sommige van hul outeurs is bekend, en dit is dikwels nie duidelik of die sagas as fiksie of historiese dokumente beskou moet word nie. Hulle maak nogtans deel uit van die wêreldliteratuur en is die eerste Europese prosawerke wat in 'n inheemse taal en nie in Latyn geskryf is nie.
Die sagas word gewoonlik volgens hul inhoud gekategoriseer as
Naas suiwer Skandinawiese motiewe het ook die vastelandse, veral Franse, hoofse en ridderlike epiek 'n groot invloed op die Middeleeuse Yslandse literatuur uitgeoefen sodat daar ook vertalings en bewerkings van werke uit vreemde tale, die sogenaamde ridder-sagas ontstaan het. Die Yslandersagas het veral in die 19de eeu 'n beduidende invloed op die Skandinawiese historiese roman-genre uitgeoefen.
Die volksliteratuur is deurspek met elwe, kwelgeeste en ander mitologiese wesens. Baie Yslanders glo dat hulle die eiland steeds met verskuilde mense deel, naamlik die Huldufolk, van wie sommige Yslands sou praat, benewens elwe, wat stil, klein en goedmoedige wesens sou wees wat die vrye natuur bewoon. Tydens die beplanning van infrastruktuurprojekte word die welstand en lewensruimte van hierdie wesens selfs op regeringsvlak in aanmerking geneem.
Die Yslandse boekebedryf
Ondanks sy relatief klein bevolking spog Ysland met 'n florerende boekebedryf – literatuur het selfs 'n vaste bestanddeel van die klein nasie se alledaagse lewe geword. So koop elke Yslander per jaar 'n gemiddeld van agt boeke, en die openingstye van boekwinkels in Reykjavik is langer as dié van die meeste ander winkels. Die meeste Yslandse huishoudings het hul eie klein biblioteek – so is dit nie verwonderlik dat daar tans sowat dertig onafhanklike uitgewerye in Ysland bestaan nie.
Daar is nouliks 'n ander land wat dieselfde persentasie skrywers voortbring en deur 'n gesamentlike taal, geskiedenis en literatuur tot 'n hegte eenheid saamgesnoer word soos Ysland. Die feit dat Yslands as taal oor die eeue amper onveranderd gebly het, maak selfs middeleeuse saga's maklik toeganklik vir die huidige leser.
Ook ander Europese volke deel die Yslanders se geesdrif vir geskiedenis, literatuur en spannende verhale. So is Ysland in 2011 as eregas na die wêreld se grootste boeke- en mediaskou, die Frankfurter Buchmesse in Frankfurt, Duitsland, genooi. Duitse uitgewerye het ter geleentheid van die Frankfurtse Boekeskou in 2011 177 nuwe titels aangekondig wat uit Yslands vertaal is – waaronder 'n nuwe uitgawe van die Edda-saga in moderne Duits.
Ekonomie
Ysland is die kleinste ekonomie in die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) met 'n bruto binnelandse produk (BBP) wat in 2011 10,1 miljard € beloop het, maar is een van die welvarendste lidstate in hierdie organisasie met 'n per capita-BBP van 31 750 € volgens OESO-statistieke van 2010. Die dienstesektor lewer twee derdes, nywerhede 'n vyfde en vissery 'n tiende van die land se BBP op. Ysland beskik oor ryk natuurlike energiebronne soos geotermiese en waterkrag, terwyl sy kuswaters ryk visgronde onderhou.
Ysland se ekonomie trek voordeel uit die tipiese eienskappe wat met Nordiese of Skandinawiese lande geassosieer word soos byvoorbeeld politieke en ekonomiese stabiliteit, 'n hoogs ontwikkelde infrastruktuur, die beskikbaarheid van hoogs gekwalifiseerde mannekrag, asook die afwesigheid van korrupsie en wanbestuur.
Ysland lok buitelandse beleggers, veral internasionale aluminiumvervaardigers, daarnaas ook met sy strategiese ligging tussen Noord-Amerika en Europa, sy doeanevrye toegang tot die Europese mark, bemoedigende regeringsbeleid ten opsigte van buitelandse beleggings, die grootskaalse beskikbaarheid van goedkoop elektrisiteit uit hernieubare energiebronne vir energie-intensiewe nywerhede en die mededingende korporatiewe belastingkoers van slegs 18 persent (in 2003).
Volgens amptelike OESO-statistieke behoort Ysland tot die Westerse nywerheidslande met die hoogste per-capita-inkomste op die grondslag van koopkragpariteit. Die werkloosheidsyfer het in 2011 sewe persent beloop.
Ekonomiese groei
Ysland word sedert die middel van die 1990's deur 'n stabiele ekonomiese situasie gekenmerk. Ná 'n ekonomiese opswaai wat ses jaar voortgeduur het, het die groeikoers in 2001 buitensporig groot geraak. Dit het in 2002 effens verstadig en in 2003 weer begin versnel. In 2006 het die Yslandse ekonomie met 2,6 persent gegroei.
Nogtans het die Yslandse regering vir sy strukturele en finansiële hervormings in Junie 2005 gunstige kommentaar van die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) ontvang. Onder meer is 'n aantal banke en ander oorspronklik staatsbeheerde maatskappye geprivatiseer.
Geldeenheid
Die Yslandse Króna (ISK, meervoud: Krónur) dien as die amptelike geldeenheid. Daar is tans banknote ter waarde van 500, 1 000, 2 000 en 5 000 ISK en muntstukke ter waarde van 1, 5, 10, 50 en 100 ISK. Die Yslandse Króna is oorspronklik opgedeel in 100 Aurar, maar die vroeëre muntstukke ter waarde van 5, 10 en 50 Aurar is tans nie meer in omloop nie en bedrae word afgrond tot die naaste Króna. Op 28 November 2007 is die amptelike wisselkoers op 91,79 ISK per 1 € en 8,95 ISK per 1 ZAR vasgestel.
'n Nasionale Bank is reeds in 1885 gestig en met die ekonomiese opswaai (as gevolg van Ysland se selfregerende status) is aan die begin van die Eerste Wêreldoorlog ook 'n eie geldeenheid ingevoer. Sedert 1927 is banknote deur die Yslandse Landsbanki uitgereik, terwyl die Departement van Finansies die monopolie oor muntgeld gehad het. Eers met die stigting van die Yslandse Sentraalbank (Seðlabanki Íslands) in 1961 en die afkondiging van 'n wet op die nasionale geldeenheid in 1966 is die beheer oor die Yslandse Króna aan die Sentraalbank oorgedra.
Algemene prysvlak
Die algemene prysvlak in Ysland is ten opsigte van sommige produkte tot drie of vier keer hoër as dié van Noord-Amerika of die vasteland van Europa. Naas die belasting op toegevoegde waarde, wat tans 24,5 persent beloop, is die hoër pryse veral aan duur invoere te danke – behalwe vir 'n aantal vissery- en landbouprodukte soos vis, vleis, groente, aartappels en suiwelprodukte moet die meeste verbruiksgoedere ingevoer en deur middel van 'n netwerk van invoerders, groot-, tussen- en kleinhandelaars versprei word. Invoerheffings en middelmanne dra dus by tot die baie hoë prysvlak van die meeste goedere.
Fiskale en monetêre beleid
Sedert sy stigting in 1961 bestuur die Yslandse Sentraalbank die geldvoorraad en formuleer ook die fiskale beleid van die land. Tot teen die 1980's is Ysland se ekonomie deur baie hoë inflasiekoerse geteister en in 1980 is selfs 'n nuwe geldeenheid ingevoer (die sogenaamde "Nuwe Króna) wat 100 "ou" Krónur vervang het.
Die Sentraalbank het egter ook in die volgende jare nie daarin geslaag om inflasie binne perke te hou nie en Yslanders moes met inflasiekoerse van tot 80 persent leef. Eers met die ekonomiese opswaai van die 1990's en die gepaardgaande verhoogde vraag na Yslandse Krónur het inflasie skerp gedaal tot minder as twee persent.
Tot teen die jaar 2001 was die Yslandse Króna se wisselkoers aan die geldeenhede van Ysland se agt belangrikste handelsvennote gekoppel – die Euro, die VSA-dollar, die Britse Pond, die Switserse Frank, die Kanadese Dollar, die Japanse Jen en twee Skandinawiese geldeenhede – en sy wisselkoers is slegs toegelaat om in 'n betreklik nou band van nege persent te fluktueer.
In die laat 1990's het die Yslandse Sentraalbank sy monetêre beleid op aanbeveling van die Internasionale Monetêre Fonds en die OESO herformuleer en die oorspronklike doelwit van 'n stabiele wisselkoers is deur 'n inflasieteiken vervang. Die Yslandse Króna se wisselkoers is gevolglik toegelaat om vry te sweef en het aanvanklik weer verswak en ook die inflasiekoers het gestyg aangesien Ysland die meeste verbruiksgoedere uit die buiteland moet invoer.
Ten opsigte van fiskale beleid het die regering 'n sterk stap in die rigting van anti-sikliese beleid geneem. Ysland se begrotingsbalans toon tans 'n klein oorskot.
As gevolg van sy vryswewende wisselkoers het die Yslandse króna in 2001 duidelik begin verswak. Danksy die stygende wisselkoers van die jare 2002 en 2003 het die Yslandse geldeenheid in 2004 weer sy gemiddelde waarde van die laaste jare bereik. Ná 'n sterk styging in 2005 en 'n daling in 2006 tot by die vlakke van die jaar 2001 het die króna se wisselkoers in 2007 84,00 ISK per € beloop. Die amptelike inflasiekoers het in 2007 op 3 persent gestaan.
Krisis in die banksektor
As gevolg van die aggressiewe internasionale uitbreiding van Ysland se drie grootste banke – hul gesamentlike balanse staan gelyk aan Ysland se bruto binnelandse produk – is die land in Oktober 2008 ernstig deur die internasionale finansiële krisis geraak. Om die ineenstorting van die land se finansiële sektor en algehele staatsbankrotskrap te voorkom, het die Yslandse parlement 'n wetsontwerp aangeneem waarvolgens verreikende maatreëls ingestel is. Die tweede grootste bank van Ysland, Landsbanki, is deur die staat oorgeneem terwyl die Kaupthing-bank 'n staatslening ter waarde van 500 miljoen € ontvang het. Die Yslandse staat het ook 75 persent van die derde grootste bank Glitnir se aandele ter waarde van 600 miljoen € oorgeneem. Op 15 Oktober 2008 was die genasionaliseerde Glitnir-bank nie meer in staat om 'n paaiement van $750 miljoen op 'n lening te betaal nie.
Nadat die Yslandse kroon in die twaalf maande voor Oktober 2008 70 persent van sy waarde teenoor die Euro ingeboet het, is 'n vaste wisselkoers vir die geldeenheid ingestel. Op 11 November 2008 het Ysland 'n lening van die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) ter waarde van 2,1 miljard VSA-$ (1,7 miljard €) ontvang wat veral benodig is om die kroon-wisselkoers te stabiliseer en die inheemse banksektor te herstruktureer. Die IMF het sy lening aan bepaalde voorwaardes gekoppel, waaronder 'n omvangryke ekonomiese herstelprogram. Ná hierdie besluit deur die IMF het ook Finland, Denemarke, Noorweë en Swede bykomende lenings ter waarde van 2,5 miljard $ aan Ysland beskikbaar gestel. Verdere lenings ter waarde van sowat 500 miljoen $ is van die Russiese Federasie, Pole en die Faroëreilande ontvang.
Die finansiële situasie waarin Ysland hom in 2008 en 2009 bevind het, het tot vinnig stygende werkloosheidsyfers, 'n diep resessie, hoë begrotingstekorte en 'n hoë openbare skuldlas gelei. Die ineenstorting van die inheemse wisselkoersmark het vir die land, wat besonder afhanklik is van invoere, verdere negatiewe uitwerkings soos 'n inflasiekoers van meer as 18 persent vroeg in 2009 gehad. Dit het tot 12 persent vir die hele jaar en tot 5,4 persent in 2010 afgeplat.
Die begrotingstekort het in 2010 6,2 persent beloop, terwyl die openbare skuldlas tot 120 persent van die bruto binnelandse produk sal styg (teenoor net 29 persent in laat 2007). Die Yslandse ekonomie het in 2009 met 6,9 en in 2010 met 3,5 persent gekrimp.
Buitelandse handel en regstreekse buitelandse beleggings
In 2006 het Ysland goedere ter waarde van 3,07 miljard € (31,47 miljard ZAR) uitgevoer, terwyl sy invoere 5,35 miljard € (54,81 miljard ZAR) beloop het. Die buitelandse handel met die lidstate van die Europese Unie het 72 persent van Ysland se uitvoere en 58 persent van sy invoere verteenwoordig. Die belangrikste bestemmings vir uitvoere was die Verenigde Koninkryk, Noorweë en Duitsland, terwyl die meeste invoere uit die Verenigde State en Duitsland gekom het.
Ysland het sy buitelandse handel reeds in 1995 met die ondertekening van ooreenkomste volgens die Verdrag oor die Europese Ekonomiese Sone en die WHO-verdrag geliberaliseer en die Yslandse staat het sy monopolie op die invoer van alkoholiese dranke en beperkings op buitelandse aandeelhouers in Ysland se finansiële bedryf laat vaar.
Met die uitsondering van die vissery- en lugvaartbedryf is daar min beperkings vir buitelandse beleggers. Regstreekse buitelandse beleggings vloei veral in die energiebedryf en die uitbou van die aluminiumfabrieke. Ysland se potensiaal van geotermiese energie en waterkrag is nog lank nie uitgeput nie; die bou van 'n nuwe groot waterkragsentrale in die ooste van Ysland is in 2007 voltooi. Die kragsentrale sal onder meer die energie vir 'n nuwe aluminiumsmeltery oplewer wat naby opgerig word.
Landbou
Vanweë sy koel klimaat en die skaarste aan landbougrond verskil Ysland se landbousektor sterk van dié van ander nywerheidslande. Yslandse boere het hulle tradisioneel op skaapteelt toegespits en gepekelde of gerookte skaapvleis was eeue lank 'n stapelvoedsel. Skaapwol en -huide is vir die vervaardiging van klere en skoene gebruik.
In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het die meeste Yslandse boeregesinne nog dieselfde landelike lewe as hulle voorouers in die Wiking-tydperk gevoer en eers met die stigting van die eerste koöperatiewe boerevereniging in 1882 is 'n nuwe era vir die landbousektor ingelei. Die boere het nou begin om die Deense middelmanne uit te skakel wat landbouprodukte slegs teen baie lae pryse aangekoop het.
Die koöperatiewe het geleidelik tot 'n beduidende faktor in die Yslandse ekonomie ontwikkel wat ook in die ander sektore belê het. Die huidige Federasie van Yslandse Koöperatiewe (SIS) het tot en met die 1980's, toe dit in 'n finansiële krisis beland het en in kleiner ondernemings opgesplits is, oor 'n bank, 'n assuransiemaatskappy, winkels, fabrieke vir landboutoerusting, 'n redery, visverwerkingsfabrieke en 'n uitvoermaatskappy beskik.
Die verstedeliking van die begin van die 20ste eeu af het daartoe gelei dat minder belowende landbougebiede soos die uiterste noordweste binne enkele dekades feitlik leeggeloop het. In ander landbougebiede het meganisasie, die bou van nuwe paaie en moderne kommunikasiemiddels die landelike lewe duidelik verander.
Die koel klimaat en die kort groeiperiode vereis die gebruik van moderne kunsmis vir die verbouing van geskikte graansoorte soos rog en gars wat as veevoer gebruik word en duur invoere vervang. Gars word ook vir menslike gebruik verbou.
Erosie bly die grootste vraagstuk vir Ysland se 3 800 boere. Meer as duisend jaar se menslike kolonisasie en landbou het die natuurlike ewewig van Ysland se labiele natuur uitermate versteur. Die los grond bevat min klei en bestaan hoofsaaklik uit onstabiele vulkaniese leem. Volgens die Landnámabók was Ysland nog 'n beboste gebied toe die Noorse volksplanting begin het. Die setlaars het groot hoeveelhede brandhout verbruik, terwyl hul vee groot skade aan die sensitiewe vegetasie berokken het. Slegs een persent van die oorspronklike bosgebiede, wat 'n oppervlakte van 25 000 vierkante kilometer beslaan het, het bewaar gebly, en 'n oppervlakte van 40 000 vierkante kilometer het onvrugbaar geword. Tans is daar nog 1 500 vierkante kilometer landbougrond, waarvan jaarliks sowat 30 vierkante kilometer weens erosie verlore gaan.
Verbruikersgewoontes het in die afgelope dekades geleidelik verander en naas lamsvleis het ook bees-, hoender- en varkvleis in toenemende mate gewild geraak. Die Yslanders se jaarlikse verbruik van melk tel met 400 liter per capita onder die hoogstes ter wêreld en 'n groot verskeidenheid van melksoorte, room, kaas, botter, jogurt en Ysland se tradisionele kwarkspesialiteit skýr word plaaslik vervaardig.
Die vraag na groente en vrugte het in die afgelope dekades vinnig gegroei; Ysland is in sommige jare selfvoorsienend betreffend aartappels, terwyl groente soos tamaties, komkommers, geelwortels, rissies, slaai en verskillende koolsoorte danksy die beskikbaarheid van goedkoop geotermiese energie in kweekhuise gedy.
Toerisme
Die toerismebedryf speel 'n beduidende rol en is die tweede belangrikste bron van buitelandse valuta. Die aantal buitelandse besoekers het in 2006 met 13 persent gestyg tot 422 000 en intussen die halfmiljoenkerf verbygesteek met sowat 570 000 buitelandse besoekers in 2011; die meeste toeriste het uit die Verenigde Koninkryk, Noord-Amerika en Duitsland gekom. Internasionale toeriste beskou Ysland nog steeds veral as 'n bestemming vir hul somervakansies, tog het die Yslandse toerismebedryf begin om die land as 'n reisbestemming vir alle seisoene te bemark.
Kookkuns
Oor 'n lang tydperk het die koel klimaat en die lang winters groot beperkings op die inheemse kookkuns geplaas. Yslanders was genoodsaak om alle beskikbare eetbare dinge te gebruik en het min speserye geken. Afval soos skaapkoppe het net soos hákarl (gefermenteerde Groenlandhaai) deel uitgemaak van die Yslandse dieet. Die stapelvoedsel het veral uit vis (hoofsaaklik stokvis), walvis-, robbe- en lamvleis, alle eetbare dele van 'n skaap en skyr – 'n soort kwark – bestaan. Skape was die enigste vee wat geteel kon word.
Sommige van die tradisionele geregte word nog steeds ter geleentheid van die winterfees Þorrablót bedien, waaronder hangikjöt (lamvleis wat eers besterf en daarna gerook word), hákral, svið (gekookte skaapskoppe) en súr hrútspungar (die skrotum van 'n ram wat in suurmelk gemarineer is). Hierdie geregte word saam met aartappels en worteltjiespap geniet. 'n Gewilde digestief is brennivín.
Skyr, 'n inheemse soort vars kaas of kwark, het intussen ook op buitelandse markte soos Noord-Amerika gewild geraak. Wei, wat as 'n neweproduk by die kaasvervaardigng verkry is, het tradisioneel die basis vir 'n aantal dranke gevorm, maar is daarnaas ook gebruik om vleis en ander kos te preserveer. Preservering – hoofsaaklik deur middel van fermentasie – was veral met die oog op die lang winters lewensnoodsaaklik.
Vanweë die geografiese ligging was graanbou nouliks moontlik sodat brood en graankosse eeue lank geen noemenswaardige rol in die Yslandse kookkuns gespeel het nie.
Tans is koffie die gewildste drank in Ysland wat van soggens tot saans (kvöldkaffi) gedrink word. 'n Tipiese koffiespesialiteit is molakaffi – swart koffie wat saam met suikerblokkies bedien word. Net soos in die Midde-Ooste word 'n suikerblokkie in die mond geneem en die koffie daardeur gedrink.
Sedert die 1950's is ook in Ysland 'n groot verskeidenheid voedselsoorte in plaaslike supermarkte beskikbaar, en die Yslandse kookkuns is sodoende aan nuwe invloede blootgestel.
Sport
Sport is 'n belangrike deel van die Yslandse kultuur, aangesien die bevolking redelik aktief is. Die tradisionele hoofsport in Ysland is Glima, 'n soort stoei wat glo in die Middeleeue ontstaan het.
Gewilde sportsoorte sluit in sokker, atletiek, handbal en basketbal. Handbal word dikwels as die nasionale sport beskou. Die Yslandse nasionale sokkerspan het tydens die Europese Sokkerkampioenskap 2016 sy debuut gemaak. Hulle het gelykop teen die latere kampioen Portugal in die groepfase gespeel en Engeland in die agtste eindrondte met 2–1 geklop, die doele is deur Ragnar Sigurðsson en Kolbeinn Sigþórsson aangeteken. Hulle is toe deur die gasheer en latere naaswenner Frankryk in die kwarteindrondte uitgeskakel. Daarna het Ysland vir die eerste keer vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018 gekwalifiseer. Vir beide die UEFA Europa-beker en die Sokker-Wêreldbeker is Ysland volgens sy bevolking die kleinste land wat daarin geslaag het om te kwalifiseer.
Ysland is ook die kleinste land wat nog vir EuroBasket gekwalifiseer het, nadat hulle aan die toernooie in 2015 en 2017 deelgeneem het. Hulle kon egter nie 'n oorwinning aanteken nie.
Ysland bied uitstekende omstandighede vir ski, visvang, sneeuplankry, ysklim en rotsklim, hoewel die bevolking voorkeur gee aan bergklim en stap. Ysland is ook 'n bestemming van wêreldklas vir alpe- en telemarkski, met die Troll-skiereiland in Noord-Ysland wat die sentrum van aktiwiteite is. Hoewel die land se omgewing nie baie geskik is vir gholf nie, is daar nogtans baie gholfbane in die eilandstaat en Ysland het 'n hoër persentasie aan gholfspelers met meer as 17 000 geregistreerde gholfspelers by 'n algehele bevolking van sowat 300 000 as Skotland. Ysland huisves 'n jaarlikse internasionale gholftoernooi, die Arktiese Ope, wat snags gedurende die midsomer op Akureyri Gholfklub beslis word. Yslanders het ook die naasmeeste Wêreld Sterkman-kompetisies met nege titels gewen, waaronder vier deur beide Magnús Ver Magnússon en Jón Páll Sigmarsson en mees onlangs Hafþór Júlíus Björnsson in 2018.
Ysland is ook een van die leidende lande in oseaanroei. Die Yslandse ontdekkingsreisiger en uithou-atleet Fiann Paul hou die hoogste aantal aan prestasie-gebaseerde Guinness World Records in 'n enkele atletiese items. Teen 2020 was hy die enigste persoon wat die Oseaan-Verkenners-Grand-Slam behaal het (oopwaterkruisings op elk van die vyf oseane met behulp van mensaangedrewe vaartuie) en hy het ook algehele spoed-Guinness World Records opgestel vir die vinnigste roei op al die vier oseane (Atlantiese, Indiese, Stille en die Arktiese Oseaan) in 'n mensaangedrewe roeiboot. Teen 2020 het hy altesaam 41, waaronder 33 prestasie-gebaseerde, Guinness World Records opgestel.
Swem is ook gewild in Ysland. Geotermiese buitepoels kom algemeen voor en swemkursusse is 'n verpligte deel van die nasionale kurrikulum. Perdry, wat histories die belangrikste vervoermiddel op die eiland was, bly 'n algemene tydverdryf vir baie Yslanders.
Ysland het ook baie skaakmeesters opgelewer en die historiese Wêreldskaakkampioenskap 1972 in Reykjavík op die hoogtepunt van die Koue Oorlog gehuisves. Teen 2008 was daar nege Yslandse skaakgrootmeesters, 'n aansienlike aantal as die klein bevolkingstal in ag geneem word. Die kaartspeletjie Brug is ook gewild en Yslanders het al aan verskeie internationale toernooie deelgeneem. Ysland het die wêreldbrugkampioenskap (die Bermuda Bowl) in Jokohama, Japan, in 1991 gewen en in Hamilton, Bermuda, in 1950 as naaswenner (saam met Swede) geëindig.
Mercedes-Benz OM646-enjin
Die Mercedes-Benz OM646 is 'n turboaangejaagde inlynviersilinderenjin wat tussen 2002 en 2010 deur Mercedes-Benz vervaardig is.