cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mesopotamië
Tegnologie
thumb|180px|Die skroef van Archimedes, wat dalk in die Hangende Tuin van Babilon en Nineve gebruik is. Die Mesopotamiërs het baie tegnologieë uitgevind, onder meer metaal- en koperbewerking, die maak van glas en lampe, weef, vloedbeheer, waterberging en besproeiing. Hulle was ook een van die eerste gemeenskappe in die wêreld van die Bronstydperk. Hulle het van koper- na brons-, goud- en ysterbewerking gevorder.
Paleise is met honderde kilogramme van dié baie duur metale versier. Koper, brons en yster is ook vir wapenrusting gebruik en vir wapens soos swaarde, dolke, spiese en knuppels.
Volgens ’n onlangse hipotese is die skroef van Archimedes dalk in die 7de eeu v.C. deur Sanherib, koning van Assirië, gebruik vir die waterstelsels by die Hangende Tuin van Babilon en in Nineve, hoewel die meeste geleerdes glo dit was ’n Griekse uitvindsel van latere tye. Later, in die Partiese of Sassanidiese tydperk, is die Bagdad-battery in Mesopotamië uitgevind, wat dalk die wêreld se eerste battery was.
Godsdiens en filosofie
thumb|links|180px|Koningin van die Nag, [[Eerste Babiloniese dinastie, omstreeks 1800 v.C.]] Antieke Mesopotamië se godsdiens was die eerste godsdiens wat opgeteken is. Mesopotamiërs het geglo die aarde is ’n plat skyf, omring deur ’n groot, oop ruimte met daarbo die hemel. Hulle het ook geglo daar is oral water: bo, onder en aan die kant, en dat die heelal uit dié enorme see ontstaan het. Hulle godsdiens was politeïsties.
Hoewel dié oortuiging hierbo algemeen gedeel is, was daar ook streeksvariasies van godsdiens. Die Sumeriese woord vir die heelal is an-ki, wat verwys na die god An en godin Ki. Hulle seun was Enlil, die luggod. Hulle het geglo Enlil was die magtigste god, die hoofgod van die panteon. Filosofiese vrae soos "Wie is ons?", "Waar is ons?" en "Hoe het ons hier gekom?" is gevra en hulle het geglo die antwoorde word deur die gode verskaf.
Die talle beskawings van die gebied het die Abrahamitiese gelowe beïnvloed, veral die Hebreeuse Bybel; die kulturele waardes en letterkundige invloed is veral in Genesis duidelik.
Pilaf
<div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;">
Mesopotamië
Godsdiens en filosofie
Giorgio Buccellati glo die oorsprong van filosofie lê in vroeë Mesopotamiese wysheid wat sekere filosofieë van die lewe, veral etiek, weerspieël in die vorm van dialektiek, dialooog, eposse, folklore, gesange, liriek, prosa en spreekwoorde. Babiloniese redenering en rasionaliteit het ver buite empiriese waarnemings ontwikkel.
Pilaf
Pilaf
Mesopotamië
Godsdiens en filosofie
Die vroegste vorm van logika is deur die Babiloniërs ontwikkel, veral in die rigiede aard van hulle sosiale stelsels. Babiloniese idees was aksiomaties (duidelik) en is vergelykbaar met die "gewone logika" wat deur John Maynard Keynes beskryf is. Dit het ’n aansienlike invloed op vroeë antieke Griekse en Hellenistiese filosofie gehad. Veral die Babiloniese teks Dialoog van Pessimisme bevat ooreenkomste met latere werke.
Pilaf
Oosterse rysgereg
Mesopotamië
Kultuur
180px|thumb|Manlike aanbidder, albaster met oë van skulpe, 2750-2600 v.C.
Pilaf
փիլավ (pilaf)
Polof
Mesopotamië
Feeste
Die antieke Mesopotamiërs het elke maand seremonies gehad. Die tema van die rituele en feeste vir elke maand het afgehang van verskeie belangrike faktore:
Pilaf
Plov
Mesopotamië
Musiek
Sommige gesange is vir gode geskryf, maar baie is ook geskryf om belangrike gebeure te beskryf. Hoewel musiek en gesange die konings vermaak het, het gewone mense dit ook geniet. Hulle het graag in hulle huise of in markte gesing en gedans. Liedere is vir kinders gesing, wat dit weer vir hulle kinders gesing het – so is belangrike inligting oor historiese gebeure van geslag tot geslag oorgedra as mondelinge tradisie, totdat skrif algemener geword het.
Pilaf
Pilav
Haikou
Haikou (Chinees: 海口) is 'n groot stad in die suide van die Volksrepubliek China en die hoofstad van die provinsie van Hainan. Die stad het 'n bevolking van 2 046 189 in 2010 gehad met 'n oppervlakte van 2 237 km².
Haikou staan veral bekend vir die lanseersentrum van die Chinese Ruimte-agentskap en word gebruik om Chinese vuurpyle en satelliete te lanseer.
Pilaf
плов (plof)
Mesopotamië
Spele en sport
Jag was gewild onder Assiriese konings. Boks en stoei is dikwels in kuns uitgebeeld en die een of ander vorm van polo was moontlik gewild met mans wat op ander se skouers gesit het, eerder as op perde. Hulle het ook majore gespeel, ’n sportsoort soortgelyk aan rugby, maar het dit met ’n houtbal gespeel. Hulle het ook ’n spel soortgelyk aan backgammon gespeel wat nou bekend is as die "koninklike spel van Ur".
Gesinslewe
thumb|260px|Die Babiloniese huweliksmark, deur die 19de-eeuse skilder Edwin Long. Uit opeenvolgende regskodes blyk Mesopotamië het al hoe meer ’n patriargale stelsel geword – een waarin mans veel meer mag as vroue gehad het. In die vroeë Sumeriese tydperk was die en, of hoëpriester, van manlike gode byvoorbeeld ’n vrou en die een van godinne ’n man. Thorkild Jacobsen en ander geleerdes het gemeen die streek is regeer deur ’n "raad van oudstes" waarin ewe veel mans as vroue was, maar mettertyd het mans meer en vroue minder mag gekry. Net die koninklike kinders en seuns van die rykes en beroepslui soos skribas, dokters en tempeladministrateurs het skoolgegaan. Die meeste seuns het hulle vader se ambag of ’n ander ambag geleer. Meisies moes tuisbly by hulle ma's en leer huishou en kook, en moes kinders oppas.
Gina Gallego
Gina Gallego (gebore 30 Oktober 1955) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Erin Brockovich (2000), Minority Report (2002), Mr. Deeds (2002), en Anger Management (2003).
Pilaf
Pilaf is 'n rysgereg wat sy oorsprong in die ooste het en gewoonlik in 'n pot of pan van langkorrelrys, uie, beesboeljon en dikwels ook vis, vleis of groente berei word.
Mesopotamië
Gesinslewe
Vroue het wel regte gehad, wat ongewoon vir dié tyd was: Hulle kon eiendom besit en skei as hulle ’n goeie rede gehad het.
Pilaf
Die rys word in 'n verhouding van 1:2 met beesboeljon in 'n oop pot gaargemaak en daarna in 'n bedekte pot gestoom. Dit moet los en nog effens ferm wees. Ander bestanddele word volgens die verskillende resepte bygevoeg terwyl die pilaf nog kook of wanneer dit bedien word.
Mesopotamië
Begrafnisse
Honderde grafte is in dele van Mesopotamië uitgegrawe en dit het inligting oor die streek se begrafnisgebruike onthul. In die stad Ur is die meeste mense saam met ’n paar besittings in gesinsgrafte onder hulle huise begrawe. ’n Paar is ontdek wat in matte toegedraai was. Kinders wat gesterf het, is in groot "potte" in die gesin se kapel geplaas.
Pilaf
Etimologie en geskiedenis
Kultuurhistorici beskou die Persiese term poelof (tans polof) as een van die vroegste benamings vir die gereg. Dié term is egter moontlik uit Indië oorgeneem waar die tipiese kookmetode vir pilaf deur moslems ingevoer is. Die oudste verwysings na dié metode kom in 13de eeuse Arabiese boeke voor wat in Baghdad, Irak en in Sirië geskryf is. As bestanddele word hier vleis, peulvrugte en vrugte genoem.
Een van die oudste resepte is dié vir qabuli pulaw (kaboeli pilaf) wat oorspronklik net van vleis en kekerertjies, maar vandag ook nog van amandels en rosyntjies berei word.
Mesopotamië
Ekonomie en landbou
thumb|240px|Mynbougebiede van die antieke Wes-Asië. Kleurstawe: [[arseen in bruin, koper in rooi, tin in grys, yster in rooibruin, goud in geel, silwer in wit en lood in swart. Die geel gebied is vir arseenbrons en die grys gebied vir tinbrons.]]
Besproeiingslandbou het van omstreeks 5000 v.C. van die Zagrosvoorheuwels suidwaarts versprei saam met die Samara- en Hadji Muhammed-kultuur. Sumeriese tempels het as banke gedien en die eerste grootskaalse stelsel van lenings en krediet begin, maar die Babiloniërs het die eerste kommersiële bankdienste ontwikkel. Dit was in sekere opsigte vergelykbaar met ’n post-Keynes-ekonomiestelsel, maar met ’n meer gelate benadering.
Pilaf
Etimologie en geskiedenis
Ander bronne beweer dat die gereg al baie eeue vroeër bekend was en al in die vroeg-Hellenistiese tydperk ingang tot die Suidoos-Europese kookkuns gevind het. So het Alexander die Grote in sy beskrywings van Baktriese gasvryheid na 'n rysgereg verwys wat ná die verowering van Marakanda (die huidige Samarkand in Oesbekistan) tydens 'n koninklike banket bedien is. Moontlik het soldate uit Alexander se leër die resep en metode in Masedonië ingevoer van waar dit na ander Balkanlande versprei het.
Mesopotamië
Ekonomie en landbou
In die vroeë Mesopotamiese tyd tot met Ur III het tempels tot ’n derde van die beskikbare grond besit, en dit het mettertyd verminder namate koninklike en ander private grondbesitters toegeneem het. Die ensi's was amptenare wat die werking van alle fasette van tempellandbou beheer het. Lyfeienes het die fisieke werk gedoen, veral op die grond van die paleise en tempels.
Pilaf
Etimologie en geskiedenis
'n Ander vroeë beskrywing van die kookmetode kom in een van die boeke oor geneeskundige wetenskappe voor wat deur die 10de eeuse Persiese geleerde Aboe Ali Ibn Sina (Avicenna) geskryf is. Hy noem verskillende resepte vir pilaf en behandel die voor- en nadele van 'n verskeidenheid bestanddele van dié gereg. In Tadjikistan word Avicenna deur sommige as die "vader" van die huidige pilafgereg beskou.
Mesopotamië
Ekonomie en landbou
Die geografie van Suid-Mesopotamië is van so ’n aard dat landbou net moontlik was met besproeiing en goeie dreinering, en dit het ’n groot invloed gehad op die ontwikkeling van die vroeë Mesopotamiese beskawing. Die behoefte aan besproeiing het die Sumeriërs, en later die Akkadiërs, hulle stede laat bou aan die Tigris en Eufraat, asook aan die takke van dié riviere. Stede soos Ur en Uruk het aan die sytakke van die Eufraat ontstaan, terwyl stede soos Lagasj aan die sytakke van die Tigris gebou is. Die riviere het ook ander voordele ingehou, soos vis (vir kos en bemesting), riete en klei (vir boumateriaal). Met besproeiing was die kosvoorraad in Mesopotamië vergelykbaar met dié van die Kanadese prêrie.
Die Tigris- en die Eufraatriviervallei vorm die noordoostelike deel van die Vrugbare Halfmaan, wat ook die Jordaan- en Nylriviervallei insluit. Hoewel grond naby aan die riviere vrugbaar en goed vir gewasse was, was dele verder van die water af droog en grootliks onbewoonbaar. Dit is hoekom die ontwikkeling van besproeiing so belangrik vir setlaars in Mesopotamië was. Ander Mesopotamiese ontdekkings sluit in die beheer van water deur damme en die gebruik van akwadukte. Vroeë setlaars het ploeë gebruik om die vrugbare grond sag te maak voordat hulle gewasse soos gort, uie, druiwe, rape en appels geplant het. Hulle was van die eerste mense wat bier en wyn gemaak het.
Hoewel die riviere lewe onderhou het, het hulle ook die landerye verwoes deur gereelde vloede wat skade aan hele stede aangerig het. Die onvoorspelbare Mesopotamiese weer het boere se werk bemoeilik; oeste is dikwels vernietig en ander kosbronne soos skape en beeste was ook nodig. Mettertyd is die suidelike dele van die Sumeriese Mesopotamië getref deur die toenemende versouting van die grond en dit het gelei tot ’n langsame stedelike agteruitgang en verskuiwing van mag na Akkad, verder noord.
Regering
Die geografie van Mesopotamië het ’n groot invloed op die politieke ontwikkeling van die streek gehad. Die Sumeriërs het die eerste stede en besproeiingskanale tussen die riviere en strome gebou wat geskei is deur groot stukke oop woestyn of moeras waar nomadiese volke rondgetrek het.
Kommunikasie tussen stede was moeilik en soms selfs gevaarlik. Elke Sumeriese stad het dus ’n stadstaat, onafhanklik van die ander en beskermend teenoor sy onafhanklikheid, geword. Soms sou een stad die hele streek probeer oorneem en verenig, maar sulke pogings is teengestaan en het eeue lank misluk. Die geskiedenis van Sumerië is dus vol konstante oorlogvoering. Eindelik is Sumer deur Eannatum verenig, maar die eenheid was kwesbaar en eindelik het die Akkadiërs Sumer in 2331 v.C. verower. Die Akkadiese Ryk was die eerste suksesvolle ryk wat langer as ’n generasie geduur en ’n reeks konings gehad het. Dit was egter steeds taamlik kortstondig, want die Babiloniërs het dit net ’n paar generasies later verower.
Mag
Terwyl Assirië in ’n ryk begin ontwikkel het, is dit in kleiner dele verdeel wat provinsies genoem is. Elk is na sy belangrikste stad genoem, soos Nineve, Samaria, Damaskus en Arpad. Elk het sy eie goewerneur gehad wat moes seker maak almal betaal belasting. Hulle moes ook soldate vir oorlog oproep, werkers verskaf wanneer ’n tempel gebou is en wet en orde handhaaf. Op dié manier was dit makliker om beheer oor die groot ryk uit te oefen. Hoewel Babilon ’n taamlik klein staat in Sumerië was, het dit geweldig gegroei onder Hammurabi se bewind. Hy was bekend as die "wetmaker" en Babilon het gou een van die belangrikste stede in Mesopotamië geword. Dit was later bekend as Babilonië, wat beteken "die poort van die gode". Dit het ook een van die geskiedenis se grootste onderrigsentrums geword.
Oorlogvoering
thumb|200px|links|’n Deel van die [[Stele van die Aasvoëls, met marsjerende soldate, 2600-2350 v.C.]] Aan die einde van die Uruk-fase het ommuurde stede toegeneem en baie geïsoleerde Obeid-dorpe is verlaat, wat daarop dui dat geweld in die streek toegeneem het. Namate stadstate gegroei het, het hulle invloedsfere begin oorvleuel en onmin tussen hulle toegeneem, veral oor grondgebied en kanale. Argumente is opgeteken in tablette ’n paar honderd jaar voor enige groot oorlog. Die eerste aangetekende oorlog was omstreeks 3200 v.C., maar oorloë was nie algemeen voor omstreeks 2500 v.C. nie.
thumb|160px|Een van twee figure van ’n Ram in ’n Ruigte, wat in ’n begraafplaas in Ur ontdek is, 2600-2400 v.C. Die Stele van die Aasvoëls aan die einde van die Vroegdinastiese Tydperk III (2600-2350 v.C.), wat die oorwinning van koning Eannatum van Lagasj oor die naburige stad Umma gedenk, is die oudste monument in die wêreld wat ’n slagting vier.
Van dié tyd af het oorlogvoering algemeen geraak in Mesopotamië se politieke stelsel. Soms het ’n neutrale stad as tussenganger tussen twee strydende stede opgetree. Dit het tot bondgenootskappe en streekstate gelei. Toe ryke gestig is, het hulle teen nog buitelandse state oorlog gevoer. Koning Sargon het byvoorbeeld al die stede in Sumerië verower, asook stede in Mari en daarna in Sirië.
Baie paleismure in Assirië en Babilonië is versier met beelde van suksesvolle oorloë en die vyand wat óf desperaat vlug óf tussen riete wegkruip.
Kuns
thumb|200px|"Twee mandjievormige haarornamente", omstreeks 2000 v.C. Die kuns van Mesopotamië kon, van die 4de millennium v.C. totdat die Persiese Achaemenidiese Ryk die streek in die 6de eeu v.C. verower het, meeding met dié van antieke Egipte as die deftigste, gesofistikeerdste en fyns afgewerkte kunsartikels van Wes-Eurasië. Die klem was op verskeie, baie duursame beeldvorms in klip en klei. Min skilderwerk het behoue gebly, maar dié wat het, dui daarop dat skilderwerk hoofsaaklik vir geometriese en plantgebaseerde versierings gebruik is, hoewel die meeste beelde ook geverf was.
In die tydperk voor geletterdheid, wat deur Uruk oorheers is, is gesofistikeerde werke soos die Warka-vaas en silinderseëls gemaak. Die Guennol-leeuin is ’n uitsonderlike klein kalksteenfiguur van omstreeks 3000-2800 v.C. van Elam; dit was deels mens en deels leeu. Effens later was daar ’n aantal beelde van priesters en aanbidders met groot oë, hoofsaaklik van albaster en tot 30 cm hoog, maar min van hulle het bewaar gebly. Beelde uit die Sumeriese en Akkadiese tydperk het gewoonlik groot, starende oë gehad, met lang baarde aan die manlike beelde. Baie meesterstukke is by die koninklike begraafplaas by Ur (omstreeks 2650 v.C.) ontdek, onder meer die twee figure van ’n Ram in ’n Ruigte, die Koperbul en ’n bulkop op een van die Liere van Ur.
thumb|links|240px|[[Lamassu van Dur-Sharrukin. Kalksteen, omstreeks 721-705 v.C.]] Uit die baie daaropvolgende tydperke voor die opkoms van die Nieu-Assiriese Ryk het baie Mesopotamiese kunsvoorwerpe behoue gebly: silinderseëls, relatief klein figure en reliëfs in verskeie groottes. Die Burney-reliëf is ’n ongewoon opgesmukte en relatief groot terracottaplaat van 50 x 38 cm van ’n naakte godin, met vlerke en die voete van ’n roofvoël, saam met uile en leeus. Dit kom uit die 18de of 19de eeu v.C. en kon gegiet gewees het.
Steles van klip wat votiewe offers of oorwinnings uitbeeld, is ook in tempels ontdek – hulle bevat nie inskripsies wat hulle doel verduidelik soos meer amptelike steles nie; die fragmente van die Stele van die Aasvoëls is ’n vroeë voorbeeld van ’n stele met ’n inskripsie, en die Assiriese Swart Obelisk van Salmanasser III is ’n groot en soliede voorbeeld uit ’n latere tydperk.
Die verowering van die hele Mesopotamië en ’n groot deel van die omringende gebied deur die Assiriërs het ’n groter en gesonder staat tot gevolg gehad as wat vroeër in die streek bestaan het, asook baie spoggerige kuns in paleise en openbare plekke, waarskynlik om die prag en praal van die naburige Egiptiese ryk se kuns te ewenaar. Die Assiriërs het ’n styl van uiters groot skemas met lae, vertellende klipreliëfs met fyn detail vir paleise ontwikkel, met tonele van oorlog en jagtogte; die Britse Museum het ’n uitstekende versameling van dié reliëfs.
Beelde was hoofsaaklik kolossale beskermingsfigure, dikwels ’n lamassu met ’n menslike kop wat in diep reliëf op twee kante van ’n reghoekige blok gegraveer is. Die kop het in effek in die ronde geloop en daar was vyf bene, sodat die beeld van albei kante af volledig gelyk het.
Argitektuur
thumb|220px|’n Voorstelling van hoe ’n Sumeriese [[ziggoerat kon gelyk het.]] Die bestudering van antieke Mesopotamiese argitektuur is geskoei op beskikbare argeologiese getuienis, beeldvoorstellings van geboue en tekste oor boupraktyke. Geleerdes se geskrifte konsentreer gewoonlik op tempels, paleise, stadsmure en -poorte en ander monumentale geboue, maar soms is daar ook oor gewone wonings inligting beskikbaar. Argeologiese oppervlakopmetings verskaf inligting oor die uitleg van stede in vroeë Mesopotamië.
Klip was die algemeenste boumateriaal, omdat dit plaaslik vrylik beskikbaar was, terwyl boustene in die meeste stede oor ver afstande vervoer moes word. Die ziggoerat is die kenmerkendste vorm van bouwerk en stede het dikwels groot poorte gehad, waarvan die Isjtar-poort van die Neo-Babiloniese Babilon die beroemdste is; dit was versier met diere in polichrome stene. ’n Groot deel daarvan is in die Pergamonmuseum in Berlyn te sien.
Die merkwaardigste argitektoniese oorblyfsels van vroeë Mesopotamië is die tempelkomplekse by Uruk uit die 4de millennium v.C.; tempels en paleise uit die Vroegdinastiese Tydperk in die Diyalariviervallei soos by Khafajah en Tell Asmar; die oorblyfsels uit die Derde Dinastie van Ur by Nippur (Heiligdom van Enlil) en Ur (Heiligdom van Nanna) en uit die middel Bronstydperk by die Siries-Turkse terreine Ebla, Mari, Alalakh, Aleppo en Kultepe; paleise uit die laat Bronstydperk by Hattusa, Oegarit, Assur en Nuzi; en paleise en tempels uit die Ystertydperk in Assirië, Babilonië, Urartu en die Hetieteryk. Oorblyfsels van huise kom hoofsaaklik by Nippur en Ur voor.
Onder die teksbronne oor bouwerk en die gepaardgaande rituele is die Assiriese en Babiloniese inskripsies van die Ystertydperk.
Leucandra claviformis
Leucandra claviformis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Leucandra en tot die familie Grantiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1877 deur Schuffner.
Bivanedam
Die Bivanedam is geleë in die Bivanerivier in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Die dam is in 2000 voltooi en het 'n bakmaat van 115 miljoen m3.
Arp 116
Arp 116 is twee interaktiewe sterrestelsels sowat 60 miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Maagd. Dit bestaan uit die elliptiese sterrestelsel Messier 60 en die spiraalsterrestelsel NGC 4647.
Die wisselwerking tussen die twee stelsels het onlangs eers begin, met die eerste tekens wat in 2012 waargeneem is. Met ’n skeiding van 2',5, oorvleuel die optiese skywe van die stelsels.
Jan Engelen
Jan Engelen (7 Junie 1946 - 9 Mei 2018) was 'n Suid-Afrikaanse akteur en TV-regisseur. Hy is die seun van Belgiese ouers, die regisseur en akteur Fred Engelen en die aktrise Tine Balder. Hy is in België gebore maar word in Stellenbosch groot waar hy ook gestudeer het.
Hy is op 9 Mei 2018 aan kanker oorlede en laat sy ma, vrou (Amor Tredoux), vyf kinders en drie sibbes agter.
Filmografie
As akteur:
As regisseur:
Tiffany Thornton
Tiffany Thornton (gebore 14 Februarie 1986) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent The Dog Who Saved Easter (2014) en in die televisiereekse Sonny with a Chance (2009) en So Random! (2011).
André Lefevere
André Alphons Lefevere (België, 19 Junie 1945 – VSA, 27 Maart 1996) was ’n vertaalteoretikus. Hy het aan die Universiteit van Gent studeer (1964–1968) en daarna, in 1972, sy doktorsgraad behaal aan die Universiteit van Essex. By sy afsterwe was hy professor in Germaanse studies aan die Universiteit van Texas in Austin.
Claudiomiro Salenave Santiago
Claudiomiro Salenave Santiago (Santana do Livramento, 25 Augustus 1971), beter bekend as Claudiomiro, is 'n Brasiliaanse sokkerspeler. Hy speel onder meer vir Coritiba, Santos, Grêmio en Vitória.
André Lefevere
Gedagtes en invloed
Sy belangrikste bydrae is op die gebied van vergelykende literatuurstudies en vertaalstudies in die besonder. Hy het gebruik gemaak van die gedagte van polisisteemteoretici soos Itamar Even-Zohar en het die teorie uiteengesit dat vertaling ’n vorm van herskryf is wat geproduseer en gelees word saam met ’n stel idiologiese en politiese beperkings in die teikentaal se kultuurstelsel. Lefevere het die idee ontwikkel dat vertaling ’n vorm van herskryf is, wat beteken dat enige teks wat op grond van die ander geproduseer word, die oogmerk het om die ander teks aan te pas by ’n sekere ideologie of by ’n sekere poëtiek, en gewoonlik by albei.
Lefevere, saam met Gideon Toury, James Holmes en Jose Lambert, kan gereken word onder die voorste geleerdes wat van vertaalstudies ’n outonome studieveld gemaak het. Saam met Susan Bassnett het hy verwag dat "nóg die woord nóg die teks, maar die kultuur die operasionele ‘eenheid’ van vertaling word". Dit is deur Edwin Gentzler, een van die voorste sintetiseerders van vertaalteorie geprys as ’n "ware deurbraak vir die veld van vertaalstudies". Dit is die hoogtepunt van wat as "die bereiking van volwassenheid" van die studieveld genoem kan word; ’n toenemende interkulturele of veelkulturele neiging wat die postkoloniale wending genoem kan word.
Hector Berlioz
Hector Berlioz (Frans: [ɛktɔʁ bɛʁljoːz]; 11 Desember 1803 – 8 Maart 1869) was 'n Franse komponis van die Romantiese tydperk. Sy bekendste werke is Symphonie Fantastique en Grande messe des morts.
Beknopte biografie
Louis-Hector Berlioz is op 11 Desember 1803 in La Côte-Saint-André in Frankryk gebore. Hy is die oudste seun van vyf kinders. Sy vader, Louis-Joseph, het hom tuisonderrig gegee, waaronder musiek slegs as 'n stokperdjie gesien is. Hy het begin fluit speel op die ouderdom van 12. Sy vader het gou sy talent besef, en het hom formeel laat onderrig.
In 1821 het hy ingestem om medies te studeer om in sy vader se voetspore te volg. Hy is na Parys waar hy gou opera ontdek het. Hy het begin met intense musiekonderrig en het sy mediese beroep opgegee, ten spyte van die feit dat hy in 1824 gekwalifiseer het as dokter. Sy vader het al sy toelae gestop en hy het begin kitaarlesse gee om homself finansieel te ondersteun.
Hy het vinnig bekend geword in die musiekwêreld en het in 1826 by die Paryse Konservatorium toelating gekry. In 1830 het hy Symphonie Fantastique gekomponeer. Hy is in 1833 getroud met die Ierse aktrise, Harriet Smithson. Hulle enigste seun, Louis, is in 1834 gebore.
Berlioz is veral bekend vir sy operawerke, maar sy nie-opera komposisies het hom een van die leidende Franse komponiste van die 1830's en 1840's gemaak. In 1854 is Harriet oorlede en Berlioz is 'n ruk daarna met Maria Recio getroud. In 1863 is Les Troyens, sy mees oorspronklike opera, vir die eerste keer opgevoer.
Op die ouderdom van 60 het Berlioz begin spysverteringsprobleme ontwikkel. Teen 1868 was hy te siek om Parys te verlaat en is op 8 Maart 1869 oorlede.
Louterwater
Geskiedenis
Die dorp het rondom die smalspoorlyn ontwikkel. Op 'n nabygeleë plaas met dieselfde naam is die landgoed van die familie Rademeyer. Hulle is afstammelinge van die kommandant JI Rademeyer wat homself gedurende die Sesde Grensoorlog (1834-1835) onderskei het. Hulle het hulle weg oopgeveg uit 'n hinderlaag wat self sir Benjamin D'Urban beïndruk het.
Distrik
Die hoofkantoor van Langkloof Koöperatiewe Vereniging (Lanco) is hier gevestig. Hulle verpak, verkoel en versprei vrugte. Hulle beheer ook die verspreiding van kunsmisstowwe en landbouchemikalieë.
Tyler Posey
Tyler Posey (gebore 18 Oktober 1991) is 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Collateral Damage (2002), Maid in Manhattan (2002), en Scary Movie 5 (2013), en in die televisiereeks Teen Wolf (2011).
1ste eeu v.C.
Die 1ste eeu v.C. het geduur van 100 tot 1 v.C.
Mark Twain
<div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;">
Mark Twain
Amerikaanse skrywer en humoris
Handtekening
Literêre genres
Fiksie, nie-fiksie, historiese fiksie, kinderboeke, reisverhale, satires, essays, wysgerige literatuur, sosiale kommentare, literêre kritieke
Beduidende werke
Adventures of Huckleberry Finn
The Adventures of Tom Sawyer
Samuel Langhorne Clemens (* 30 November 1835 in Florida, Missouri; † 21 April 1910 in Redding, Connecticut), beter bekend onder sy skuilnaam Mark Twain, was 'n Amerikaanse skrywer en humoris wat veral bekendheid verwerf het met The Adventures of Tom Sawyer (1876) en die vervolgroman Adventures of Huckleberry Finn (1885). Na die laasgenoemde word dikwels verwys as die Great American Novel.
Twain het grootgeword in Hannibal, Missouri - 'n dorp waar later ook Huckleberry Finn en Tom Swayer sou afspeel. Hy het beroepsopleiding by 'n drukker ontvang en was later ook as lettersetter werksaam. Daarnaas het hy artikels vir die nuusblad van sy ouer broer Orion geskryf. Nadat hy 'n tyd lank in verskillende stede as drukker gewerk het, het Twain hom as meesterloods op 'n Mississippi-rivierboot bekwaam en daarna weswaarts gegaan om met sy broer saam te woon.
'n Tussentydse loopbaan in die goudmynbou was allesbehalwe suksesvol sodat Twain hom tot joernalistiek gewend het. 'n Humoristiese verhaal, wat hy as verslaggewer geskryf het (The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County), het baie gewild geraak en dwarsoor die Verenigde State aandag getrek. Ook sy reisdagboeke het gunstelinge van die Amerikaanse leserspubliek geword. Twain het toe besef dat hy sy ware roeping gevind het.
As skrywer en openbare spreker het hy groot sukses behaal. Kritici en kollegas was vol lof vir sy skryfvernuf en sy satires, en Twain het vervolgens vriendskapsbande gesmee met Amerikaanse presidente, kunstenaars, nyweraars en Europese adellikes.
Sy sukses as skrywer het egter opvallend gekontrasteer met sy gebrek aan finansiële vernuf. Alhoewel hy 'n fortuin verdien het met sy literêre werke en lesings, het hy sy geld met 'n aantal ondernemings, waaronder die letterset-masjien Paige Compositor, verkwis en is genoodsaak om bankrot te speel. Danksy die steun wat die sakeman Henry Huttleston Rogers aan hom verleen het, kon Twain sy finansiële moeilikhede uiteindelik oorkom. Twain het baie hard gewerk om seker te maak dat hy al sy skuldeisers ten volle kon betaal, al is hy vanweë sy bankrotskap as onmondig beskou.
Twain, wat gedurende 'n verskyning van Halley se Komeet gebore is, is tydens sy wederkoms oorlede. Twain is as die "grootste Amerikaanse humoris van sy tyd" geprys, terwyl William Faulkner na hom as "die vader van die Amerikaanse letterkunde" verwys het.
Leucandra coimbrae
Leucandra coimbrae is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Leucandra en tot die familie Grantiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1898 deur Breitfuss.
Carla Gallo
Carla Gallo (gebore 24 Junie 1975) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Mission: Impossible III (2006), Superbad (2007), Get Him to the Greek (2010), en Neighbors (2014).
Pond Sterling van Jersey
Die Pond Sterling van Jersey is die amptelike geldeenheid van die Bailiwick of Jersey, die grootste van die Kanaaleilande. Die Pond van Jersey is saam met die Pond Sterling van Guernsey en banknote van die Bank van Engeland, asook van Skotland, wettige betaalmiddel op die eiland.
Banknote van die State van Jersey
Die Tesourier van die State van Jersey hou vir elke banknoot van 1 £ (Jersey), wat uitgegee word, £1,10 in banknote van die Bank van Engeland. Die Pond van Jersey is gevolglik 'n baie stabiele geldeenheid.
Die banknote, wat tans in omloop is, het 'n beeld van Koningin Elizabeth II op die voorkant en bekende bakens of historiese gebeurtenisse van Jersey op die agtersy. 'n Jersey-bees dien as watermerk.
Muntstukke van Jersey
Die muntstukke van Jersey wys die Koningin se profiel op die voorkant, terwyl daar 'n verskeidenheid ontwerpe op die agtersy is:
Alhoewel ook pond-muntstukke uitgegee word, word hulle nie dikwels gebruik nie. Die ontwerpe van die agtersy sluit 'n reeks wapens van die twaalf parogieë van Jersey en historiese skepe, wat op die eiland gebou is, in.
Alfaverval
Byvoorbeeld, uraan-238 wat verval deur die vrystelling van 'n α-partikel om torium-234 te vorm kan soos volg uitgedruk word:
Helium se kern bestaan uit twee protone en twee neutrone. Dus die atoomgetal gelyk aan 2 en die aantal nukleone gelyk aan 4. Dit word geskryf as He, soos hierbo gewys.
Die uitstraling van alfa-deeltjies sal die betrokke atoomkern se massagetal met 4 en sy atoomgetal met 2 laat afneem. Die dogterelement wat so gevorm word, sal dus 2 posisies na links van die moederelement op die periodieke tabel lê.
Lurie Poston
Lurie Poston is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Girls Will Be Girls (2003), Walk Hard: The Dewey Cox Story (2007), Step Brothers (2008), en Knucklehead (2010).
300
Die jaar 300 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 100ste jaar van die 3de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Alexis Thorpe
Alexis Thorpe (gebore 19 April 1980) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente American Wedding (2003), Pledge This! (2006), en The Man from Earth (2007), en in die televisiereeks Days of Our Lives (1965).
Sapsan
Sapsan is die Russiese benaming vir hoëspoed-treinstelle van die Russiese Spoorweë (RŽD). Tans is die konstruksiereekse ЭВС1 (EWS1) en ЭВС2 (EWS2) in bedryf wat deur die Duitse vervaardiger Siemens Mobility as Velaro RUS-reeks ontwikkel en vir die behoeftes van die Russiese Spoorweë aangepas is (onder meer die klimatiese besonderhede van Rusland met kouer winters en sterk sneeuvalle waarvoor besondere lugreëling- en verkoelingstelsels asook sterker isolering benodig word). Die treinstelle is die derde generasie hoëspoedtreine wat op basis van die Velaro-platform ontwikkel is en word as Sapsan (Russies: сапсан, "swerfvalk") bemark. Die treinstelle is in Siemens-aanlegte in Erlangen en Krefeld-Uerdingen vervaardig.
Kenmerkend vir die Sapsan-treinstelle en -waens is die breë bakke wat oorspronklik vir die Velaro CN (CRH3)-reeks ontwerp en vir die Russiese spoorwydte (1520 mm teenoor 1435 mm in Duitsland) en klimaattoestande aangepas is. Die eerste reeks ЭВС2 is tweestelseltreine vir gelykstroom (3 kV) en wisselstroom (25 kV, 50 Hz), die tweede reeks ЭВС1 is eenstelseltreine wat uitsluitlik vir gelykstroom (3 kV) ontwerp is. Sedert Desember 2009 is agt treinstelle met 'n lengte van 250 meter, wat elkeen sitplekke vir iets meer as 500 passasiers bied, op die treinroete tussen Moskou en Sint Petersburg in bedryf gestel. 'n Bykomende agt eenstelseltreine met tien eenhede elk het in 2014 in bedryf gekom. Die reistyd op die roete tussen Moskou en Sint Petersburg (650 km) beloop 3 uur 45 minute.
Christine Gambito
Christine Gambito (gebore 20 Augustus 1976) is 'n Amerikaanse aktrise.
Afrikaanse letterkunde
Die Afrikaanse letterkunde het geleidelik vanaf 6 April 1652 met die aankoms van Jan van Riebeeck in Tafelbaai ontwikkel toe die Kaapse vorm van Nederlands al verder en verder van die Standaardnederlands begin ontwikkel het. Hoewel 'n aantal tekste reeds spore van "Kaaps-Hollands" vertoon het, neem die moderne Afrikaanse letterkunde 'n aanvang met die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners op 14 Augustus 1875.
Die Hollandse Tyd
Volgens artikel XCI van die Artyckel-Brief van die Generale Vereenighde Nederlantsche G'octroyeerde Oostindische Compagnie moes elke joernaal, geskryf deur 'n dienaar van die Kompanjie, aan die Goewerneur-Generaal van Indië of aan die Here XVII in Amsterdam afgelewer word. Aan dié bepaling en aan die formele opdrag, wat die verantwoordelike Kompanjie-dienaars gekry het, ,,om correcte notitie ende dagregisters" te hou van alles wat gedurende hul dienstyd sou gebeur, het ons die oudste geskrifte te danke wat op Suid-Afrikaanse bodem ontstaan het, en tewens die begin van die Afrikaanse letterkunde.
Kort na die middel van die Nederlandse Gouden Eeuw, op 24 Desember 1651, het drie skepe die hawe van Texel verlaat met bestemming Kaap die Goeie Hoop. Ruim drie maande later, op 6 April 1652, word in Tafelbaai die anker gegooi en 'n aanvang gemaak met die stigting van die Hollandse nedersetting. Die Daghregister (Des. 1651-Mei 1662) van Jan Anthonisz van Riebeeck (1619 Culeinborg - 1677 Batavia), die "Koopman en Opperhoofd", word in Suid-Afrika die eerste van 'n tot in die 19de eeu voortgesette reeks joernale, waarvan sommige, ondanks hul amptelike of private karakter, en al is hulle geskryf sonder 'n sweem van artistieke bedoeling, naas 'n historiese ook 'n letterkundige betekenis het. Een van die belangwekkendste is die Daghregister self. Die styl mag omslagtig en dikwels slordig wees, maar dit bevat talryke passasies waarin Van Riebeeck boeiend rapporteer, lewendig vertel, mense (veral van die Hottentotte) duidelik tipeer, omstandighede van tyd en plek raak beskryf. En dwarsdeur is daar aksente van menslikheid: van die heldhaftige en die kleinlike, die naïewe en die skelmse, die belaglike en die tragiese; aksente van wanhoop en vertroue, van humor en ironie, van avontuursin en heimwee, van ontdekkingslus en vrees vir die onbekende.
Verskeie kleiner joernale en dagverhale is in die Daghregister opgeneem. Onder die interessantste is die verslae van vier togte van Kompanjie-dienaars na die Afrikaanse binneland om betrekkinge met nog onbekende stamme aan te knoop, en op soek na die ryk van Monomatapa en die goue stad Vigita Magna, albei waarskynlik ewe legendaries. Soos Graalridders het hulle uitgetrek, ook nog herhaaldelik na Van Riebeeck se tyd. Op drie van die landreise is die joernaal gehou deur die Kopenhagenaar en onder-chirughijn Pieter van Meerhoff (1668) wel ter pen en oock eenighsints in de teyckenkunst ervaren, 'n skerp waarnemer en geestige verteller. Van belang is verder die twee joernale van die Breslauer kruidkundige en tekenaar Hendrik Claudius, die dagverhaal van Olof Bergh se tweede reis na Namakwaland (1683) en (waarskynlik) die Voiagie gedaen naer de Amacquas Land onder 't beleydt van den E. Heer Symon van der Stel (1685-86). Albei munt uit deur aanskoulike en stewige taal. Goed gestileer is eweneens die amptelike register 1686-94 van die geleerde latinis J.G. de Grevenbroeck (ca. 1644-na 1714); merkwaardig is daarin veral die lotgevalle wat hy uit die mond van skipbreukelinge opgeteken het. In sy Latynse geskrifte deel hy heelwat wetenswaardigs mee oor die Hottentotte en hul taal.
Naas die amptelike registers van die Goewerneurs, wat oor die algemeen maar tydelik aan die Kaap vertoef en wie se geskrifte dan ook meestal louter Nederlands van gees bly, ontwikkel in die loop van die 18de eeu 'n dagboek-literatuur met meer en meer spesifiek-Afrikaanse inslag, die werk van gebore Afrikaners of van mense wat in Suid-Afrika 'n nuwe vaderland gevind het. Toe, in die begin van die eeu, goewerneur W.A. van der Stel en ander amptenare wederregtelike uitgestrekte landerye vir hulle begin toeëien en die skeepshandel aan die Kaap welhaas tot eie voordeel monopoliseer, kom die vryburgers heftig in verset. Die Nederlandse koloniste en die Hugenote, wat in die tagtigerjare van die vorige eeu in Suid-Afrika aangekom het en hulle eweneens byna uitsluitend op die boerderybedryf toelê, sluit aaneen tot 'n belange- en lotsgemeenskap, grondslag van die latere Afrikaanse volk.
Die siel van die vryburgers se verweer was Adam Tas (1668 Amsterdam - 1722 Stellenbosch), wat hom in 1697 aan die Kaap kom vestig het. Hy was 'n taamlik belese man en het vir sy eie genoeë sy belewings begin opteken; sy Dagregister (1705-06), waarvan die bewaarde fragmente genoegsaam bewys dat hy deur die goewerneur terég (maar veragtelik!) 'n sierlijk schrijver genoem is, is verreweg die beste uit die Hollandse tyd. Met onuitputlike geestigheid karakteriseer hy sy omgewing; met 'n sarkasme wat soms tot bitter-ernstige verontwaardiging oorslaan, hekel hy die amptenaredom. Hy speel met die taal, bou kragtige volsinne, en waar die gloed van sy temperament gevat word in stafrym en ritmiese periodes, voer hy sy prosa keer op keer tot woordkuns op. Van Tas het in 1712 in Amsterdam nog die Contra-Deductie verskyn, 'n lywige maar alleen in geskiedkundige opsig belangrike versameling van griewe teen Van der Stel.
Pas in die laaste kwart van die 18de eeu word weer dagboeke gehou wat die literêre betekenis van Tas s'n benader. Pieter Cloete (Stellenbosch 1756 -ca. 1790), 'n jong Afrikaanse boer, vergesel in 1776 die in Nederland opgevoede seun van goewerneur Swellengrebel op 'n tog na die binneland. Albei skryf hul bevindinge neer, en die resultaat sou die differensiasie van die Hollandse en die Afrikaanse volksaard nie beter kon illustreer nie. Swellengrebel gee 'n sorgvuldig-wetenskaplike, koel-interessante relaas in fyn Hollands. Cloete sien die land en die mense met die liefde van die landsman, geniet van die vertroude natuur, begryp die trekboer, vind plesier in swart toneelopvoerings en gee aan die taal van sy Journaal 'n spontane Afrikaanse gang en kleur.
Nog ryker aan afrikanismes is die spannende en leersame Berigt...van 't geene my ondergeteekende ontmoet is, wat ik gehoord ende gezien hebbe, zeedert dat ik langs de groote rivier op ende needer gesworven hebbe, aan die Kaapse goewerneur oorhandig deur die Sweed Hendrik J. Wikar (geb. Göteborg) nadat hy in 1775 uit die Kompanjie-hospitaal weggedros en vier jaar onder die inboorlinge in die omstreke van die Oranjerivier gewoon het.
Die laaste verteenwoordigers van die groot Boere-joernaal in die Kaapkolonie is die vier broers Van Reenen, gebore Afrikaners. Jacob beskryf 'n ekspedisie na Kafferland in 1790. Willem hou 'n beknopte joernaal van sy tog na die Groot-Rivier in 1791-1792. Sebastiaan Valentyn skryf die vlot verhaal van sy reis langs die Weskus na Walvisbaai in 1793. Tien jaar later, ten slotte, kry ons die mooi Dag-Verhaal eener Reize naar de binnenlanden van Africa beoosten de Kaap de Goede Hoop geleegen van Dirk Gysbert van Reenen (1754 Rondebosch - 1828 Swellendam), deur en deur Suid-Afrikaans van taal en gees. Met warme meegevoel teken hy die dikwels hopelose stryd van die boere teen die natuur, die veesiektes, die plundertogte van die inboorlinge in die nog woeste en onbeskermde grensdistrikte. Sy joernaal, geskryf in die eerste jaar van die Bataafse Republiek se bewind, open geen bemoedigende perspektief op die eeu nie.
Die ontevredenheid van die vryburgers t.o.v. die Kompanjie-beleid, teen die einde van die 18de eeu nog gevoed deur die Europese ideë van patriotisme en liberalisme, bereik 'n hoogtepunt in 1795, wanneer die distrikte Graaff-Reinet en Swellendam hul onafhanklikheid proklameer. Aan die bestaan van hierdie republiekies word egter nog dieselfde jaar 'n einde van gemaak deur die Engelse ekspedisie wat, in besit van 'n deur die Prins van Oranje ondertekende bevel tot oorgawe, die Kaap vir onbepaalde tyd kom beset. By hierdie besetting het die Engelse so goed as geen teenstand van die prinsgesinde amptenaregroep ondervind nie, wel egter van 'n klein kommando patriotiese vryburgers. Albei partye het hul satirikus gekry. Die verset van die patriotte word op spot onthaal in Lied ter ere van de Swellendamsche en diverse andere helden bij die bloedige actie aan Muisenberg in dato 7 Aug. 1795 (daar was inderdaad geen geveg nie), 'n hoogs belangrike stuk omdat hier vir die eerste keer bewus gebruik gemaak word van Afrikaans, nl. waar die taal van die Swellendammers "en ander helde" met kleinerende bedoeling nageboots word. 'n Ander spotdigter hekel die tweedrag, en veral die ruggraatloosheid van die regeerders, in die lang verhalende gedig Historie van de Kaap zeer krachtig (1796). Die skerpste satirikus was H.D. Campagne (1763 Tiel - 1828 Beverwijk), een van die weinige Hollandse amptenare wat nie prinsgesind was nie; in 1796 is hy dan ook na Engeland gedeporteer, weens sy voortdurende aanvalle op die hoofskuldiges in sake verengelsingspolitiek. Sy vernaamste hekeldigte, wat pas later in Holland aan die lig gekom het, is Gedagten bij de beschouwing van het voorleeden en toekomstige lot van de Kaap, De Bevordering van den Heer W. St. van Rijneveld en De Verwaandheid van Africa. Tot die amptenaarskringe behoort 'n aantal predikante en sendelinge van metodisties-filantropiese gesindheid. Vier van hulle verdien om in hierdie verband onthou te word. Die Nederlander H.R. van Lier (1764 Assen - 1793 Kaapstad) het ons 'n Dagboek (1806), brieven en overdenkingen, 'n tipiese produk van daardie tyd se piëtiese vroomheid en sentimentaliteit. Alleen haar lied Moet ik steeds met onspoed strijden, wat liggies gewysig as Gesang 28 alom bekend geword het, getuig van waaragtige inspirasie.
Die briefvorm vind ons eweneens in die outobiografiese roman van M.C. Vos (1759 Kaapstad - 1825 Roodezand): Merkwaardig Verhaal aangaande het Leven en de Lotgevallen van Michiel Christiaan Vos..., door hem zelven in den jare 1819 briefsgewijze aan eenen vriend medegedeeld waarin die dweperigheid van die sentimentalis hoogty vier; hy is op sy beste waar hy, in die toon van die Weltschmertz-romantiek, effentjies ironies word. Die ontwikkelde Fries Meent Borcherds (1762-1832 Stellenbosch) het as twee-en-twintigjarige na die Kaap gekom en predikant geword in Stellenbosch. Hy is 'n Suid-Afrikaanse Bilderdijk van kleiner formaat, digter van romantiese liriek en hoogdrawende leerdigte in Frans-klassistiese gewaad, veelsydige skrywer van sketse, verhale, historiese en ander studies, waarvan die merendeel verskyn het in die in 1824 opgerigte Nededuitsch Zuid-Afrikaansch Tijdschrift.
Verengelsing van die Kaap en eksodus
In 1806 het die bewind van die Bataafse Republiek aan die Kaap ten einde geloop. Dit was te kort gewees om die anglisering wat op die eerste Engelse besetting gevolg het, ongedaan te maak. Die tweede besetting het tot aan die eeinde van die Napoleontiese oorloë nog 'n enigsins voorlopige karakter gehad, maar toe dit in 1814 definitief beseël is, het die sistematiese verengelsing begin. Berug in hierdie opsig is deur Lord Charles Somerset in 1822 uitgevaardigde taalbesluite. En die anglisering het nie tot administrasie, gereg en skoolwese beperk gebly nie; ook in die Hollandse kerke, in die breë maatskaplike en selfs in die huislike lewe het dit deurgewerk. Onder anglisering verstaan ons hier trouens nie net verengelsing wat die taal betref nie, maar ook die vervanging van ou Hollands-Afrikaanse instellinge en gebruik deur Britse. Uit die Afrikaners van destyds se oogpunt was dat die Engelse regering filantropies gedweep het met die inboorlinge, terwyl die regering andersyds skroomlik sy plig verwaarloos het om die grensboere teen moord en roof te beskerm. Met die vrystelling van die slawe is die boere ook nie vergoed nie - dit alles lei ten slotte tot die Groot Trek, waardeur die belangrikste hoeksteen gelê word vir die behoud van die Dietse volk in Suid-Afrika.
Kort ná 1800 word die grondslae gelê van die Hollands-Afrikaanse toneeltradisie. Die Kaapse toneellewe het in die begin 'n heel kosmopolitiese karakter. In die Komediehuis op die Boereplein, opgerig in 1800, wissel Engelse, Duitse, Franse en Nederlandse geselskappe mekaar af. Die Duitse toneel verdwyn egter al in 1803; die Franse gaan in 1811 geheel in die Nederlandse op. Ons noem hier slegs die vernaamste Nederlandse toneelgroepe.
Die eerste Nederlandse geselskap, gestig in 1803, was Tot Leering en Vermaak wat in 1809 verdoop word Tot Nut en Vermaak (later Tot Oefening en Vermaak) en die toneelaktiwiteit beheers tot omstreeks 1850. Daarmee wedywer allerlei onbestendiger maak dikwels meer ondernemende geselskappe, soos Honi soit qui mal y pense, Men doet wat men kan, Vlyt en Kunst, Door Yver vruchtbaar, Door Yver bloeit de Kunst. Laasgenoemde speel in die tweede helfte van die eeu (1849-55, 1865-72, 1892-97) veral onder leiding van J.C. Combrink 'n heel belangrike rol. Van 1886 tot 1887 gee egter die splinternuwe Rederykerskamer Aurora in Kaapstad die toon aan. In 1833 vind ons die eerste Nederlandse toneel buite Kaapstad, nl. in Stellenbosch.
Chalkogeen
'n Chalkogeen is 'n chemiese element wat tot groep 16 van die periodieke tabel behoort.
Hierdie elemente word daardeur gekenmerk dat 'n atoom se elektronkonfigurasie in die grondtoestand 'n gedeeltelik gevulde p-subskil met 4 elektrone bevat […]np4. Die atoom het net twee elektrone minder as 'n edelgas van dieselfde periode. Die elemente vorm dikwels verbindings met elemente wat 'n laer elektronegatiwiteit het neem daarin 'n oksidasietoestand 2- aan. Hulle eie elektronegativiteit neem egter van die kolom se bokant na die onderkant baie af.