cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mercedes-Benz S-klas (W222)
Modelle
Die togafstand wat met slegs-elektries haalbaar is, is ongeveer 30 km tydens die Nuwe Europese rysiklus. Onder die Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA)-toetse het die S 500 e 'n alles-elektriese reikafstand van 23 km met 'n klein petrolverbruik (0,1 gelling/100 myl), dus word die werklike alles-elektriese afstand tussen 0 tot 19 km beoordeel.
Hymedesmia rathlinia
Hymedesmia rathlinia is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Hymedesmia en tot die familie Hymedesmiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2009 deur Goodwin & Picton.
John Kassir
John Kassir (gebore 24 Oktober 1957) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Pete's Dragon (2016) en in die televisiereeks Tales from the Crypt (1989).
Mantshibi
Die Mantshibirivier vloei in die noordooste van die Mpumalanga-provinsie in Suid-Afrika.
Ontspring en roete
Die rivier ontspring op die Drakensberg-plato en mond uit in die Ohrigstadrivier wat 'n sytak van die Olifantsrivier word.
Andreas Katsulas
Andreas Katsulas is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Fugitive (1993) en Executive Decision (1996), en in die televisiereeks Babylon 5 (1994).
Vosloosrivier
Die Vosloosrivier vloei in die suidooste van die Limpopo-provinsie in Suid-Afrika.
Ontspring en roete
Dit mond uit in die Ohrigstadrivier in die opvanggebied van die Olifantsrivier.
Cyclopia aurescens
Cyclopia aurescens is 'n struik wat hoort tot die genus Cyclopia. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die Klein Swartberge voor. Dit het 'n voorkomsgebied van 37 km² en groei op hellings hoër as 1 800 m. Die plant is deel van die fynbos en word as seldsaam beskou.
Hymedesmia rectirhaphis
Hymedesmia rectirhaphis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Hymedesmia en tot die familie Hymedesmiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1983 deur Pulitzer-Finali.
Hlazane
Die Hlazanerivier vloei in Suid-Afrika. Dit is geleë in die provinsie KwaZulu-Natal, in die verre oostelike deel van die land, ongeveer 500 km suidoos van Pretoria, die hoofstad van die land.
Auloplax breviscopulata
Auloplax breviscopulata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Die spons behoort tot die geslag Auloplax en behoort tot die familie Auloplacidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2011 deur Reiswig & Kelly.
Haworthia maraisii
Haworthia maraisii is 'n meerjarige sukkulent wat tot die genus Haworthia behoort. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom voor van Heidelberg weswaards tot by Stormsvlei, Napier, Robertson, Montagu en Worcester.
Daar is drie subspesies:
Elandsberg (Kaapse Wynlande)
Die Elandsberg is 'n kort bergreeks wat noordoos strek, tussen McGregor en die Breederivier in die Kaapse Wynlande-distriksmunisipaliteit van Suid-Afrika.
Haworthia marumiana
Haworthia marumiana is 'n meerjarige sukkulent wat tot die genus Haworthia behoort. Die spesie is endemies aan die Oos-Kaap en die Wes-Kaap, dit is deel van die Nama-Karoo en die Sukkulente Karoo.
Daar is ses subspesies:
Prix Jules Janssen
duimnael|regs|Jules Janssen
Die Prix Jules Janssen is die hoogste toekenning van die Société Astronomique de France, die Franse Sterrekundige Vereniging.
Hierdie jaarlikse prys word aan 'n professionele Franse sterrekundige, of aan 'n sterrekundige van 'n ander nasionaliteit toegeken ter erkenning van sterrekundige werk in die algemeen, of vir dienste wat aan die sterrekunde verleen is.
Dit is geskep deur die Franse sterrekundige Jules Janssen tydens sy ampstermyn as president van die Societe Astronomique de France vanaf 1895 tot 1897.
Hierdie prys word onderskei van die Janssen-medalje (geskep 1886), wat deur die Franse Akademie vir Wetenskappe toegeken word en ook na Jules Janssen vernoem word.
Eksterne Skakels
Die bogenoemde lys is hoofsaaklik verkry uit die volgende bronne:
Taboriete
thumb|200px|'n Banier wat deur Taboriete gebruik is (hipotetiese kleure).
Die Taboriete (Tsjeggies: Táborité, enkelvoud: Táborita) was 'n faksie binne die Hussitiese beweging in Boheme. Hoewel die meeste Taboriete van die platteland afkomstig was, het hulle 'n groot rol gespeel in die Boheemse stad Tábor, wat die hoofsentrum van die beweging was.
Die Taboriete was tydens die Hussitiese Oorloë in die 5de eeu in Tábor gesentreer. Die godsdienstige hervormingsbeweging in Boheme het in verskeie sektes verdeel, en benewens die Taboriete was daar die Adamiete, Orebiete en ander. Omdat die stukrag van al hierdie bewegings gekom het van die teregstelling van Jan Hus op 'n brandstapel, is hulle almal "Hussiete" genoem.
Die Taboriete se teologie het verskil van dié van die Middeleeuse Katolieke Kerk. Hulle het verwerp wat hulle die korrupsie van die Kerk genoem het en het aangedring op die normatiwiteit van Bybelse gesag.
Auloplax filholi
Auloplax filholi is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Die spons behoort tot die geslag Auloplax en behoort tot die familie Auloplacidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1904 deur Topsent.
Drosanthemum austricola
Drosanthemum austricola is 'n vetplant in die vygiefamilie wat endemies aan Suid-Afrika is en in die Wes-Kaap op die Agulhasvlakte voorkom.
Cyclopia bolusii
Cyclopia bolusii is 'n struik wat hoort tot die genus Cyclopia. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die Groot Swartberge voor. Die totale populasie word op minder as 1 000 plante geskat, subpopulasies bestaan uit minder as 10 plante elk. Die plant is deel van die fynbos; dit word bedreig deur die oormatige pluk deur versamelaars en water onttrekking.
Drosanthemum austricola
Dit het 'n voorkomsgebied van 7200 km² en daar is nege subpopulasies. Die plant word bedreig deur gewasverbouing soos proteas en wingerde, indringerplante en menslike ontwikkeling aan die kus. Die plant is deel van die fynbos-bioom.
Pontonbrug
'n Pontonbrug, ook bekend as 'n drywende brug, gebruik vlotte om 'n deurlopende dek te ondersteun vir voetgangers en voertuigverkeer. Die dryfvermoë van die stutte beperk die maksimum las wat hulle kan dra.
Die meeste pontonbrûe is tydelik en word slegs in oorlogstyd en burgerlike noodgevalle gebruik. Daar is permanente pontonbrûe in burgerlike gebruik wat snelwegverkeer vervoer en skepe of bote toelaat om langs die rivier of oor die meer te gaan. Permanente drywende brûe is handig vir beskutte wateroorgange as dit nie as ekonomies haalbaar geag word om 'n brug met geankerde voetstukke te bou nie. Sulke brûe kan gedeeltelik verhewe wees, verhoog of verwyder word om waterverkeer deur te laat.
Pontonbrûe is sedert die antieke tye in gebruik en is met groot voordeel in baie oorloë deur die geskiedenis gebruik, soos die Slag van Garigliano, die Slag van Oudenarde, die kruising van die Ryn tydens die Tweede Wêreldoorlog en tydens die Iran-Irakse Oorlog.
Definisie
'n Pontonbrug is 'n versameling gespesialiseerde, vlakliggende bote of vlotte, wat aan mekaar verbind is om 'n rivier of kanaal oor te steek, met 'n baan of dek bo-oor. Die waterdryfvermoë ondersteun die bote en beperk die maksimum vrag tot die totale en puntopdryf van die pontons of bote. Die ondersteunende bote of vlotte kan oop of toe wees, tydelik of permanent in installasie, en gemaak van rubber, metaal, hout of beton. Die dek kan tydelik of permanent wees en gemaak van hout, modulêre metaal, asfalt of beton oor 'n metaalraamwerk.
Ontwerp
Die siviele ingenieur wat die pontbrug ontwerp moet die beginsel van Archimedes in ag neem: Elke pont kan 'n vrag ondersteun wat gelyk is aan die massa van die water wat dit verplaas. Hierdie vrag sluit die massa van die brug en die ponton self in. As die maksimum las van 'n bruggedeelte oorskry word, sink een of meer pontons onderwater. Buigsame verbindings moet toelaat dat die een deel van die brug swaarder afgewig word as die ander dele. Die rypad oor die pontons moet relatief lig wees om nie die drakrag van die pontons te beperk nie.
Die verbinding van die brug met die oewer vereis 'n ontwerp wat se aantog nie te steil is nie, die oewer teen erosie beskerm en voorsiening maak vir bewegings van die brug tydens veranderings van die watervlak (gety).
Die meeste pontbrûe is ontwerp vir tydelike gebruik, maar brûe oor waterliggame met 'n konstante watervlak kan baie langer in plek bly. Hobartbrug, 'n lang pontonbrug wat in 1943 in Hobart gebou is, is eers na 21 jaar vervang. Die vierde Galata-brug wat oor die Goue Horing in Istanboel, Turkye, strek, is in 1912 gebou en is 80 jaar lank bedryf.
Isostasie
thumb|160px|'n Ysberg dryf in water, terwyl 'n groot deel onder die wateroppervlak is. Op dieselfde manier "dryf" die Aarde se [[litosfeer op die astenosfeer.]]
Hlambiti
Die Hlambitirivier vloei in Suid-Afrika. Dit is geleë in die provinsie KwaZulu-Natal, in die oostelike deel van die land, ongeveer 400 km suidoos van Pretoria, die hoofstad van die land. Hlambiti is deel van die Tugelarivier -waterskeiding.
Isostasie
Isostasie en isostatiese ewewig is terme wat gebruik word om die toestand van swaartekragewewig van 'n drywende voorwerp in 'n vloeistof aan te dui.
'n Voorbeeld van isostasie is 'n drywende ysberg in die see. 'n Gedeelte van die ysberg sal onder die water wees. Sowel die hoogte wat die drywende voorwerp (die ysberg) het (ten opsigte van 'n willekeurige verwysingspunt) as die diepte waartoe die voorwerp in die water indring, hang van die volgende faktore af:
'n Mens kan ook werk met die verhouding tussen die digthede; dan word die laaste twee faktore gekombineer.
In die geologie en geofisika
thumb|220px|links|Die astenosfeer in verhouding met die ander lae in die struktuur van die Aarde.
In die geologie en geofisika word isostasie gebruik om hoogteverskille op die Aarde natuurkundig te verklaar, soos waarom 'n berg hoër as 'n vlakte lê. Dit is omdat die litosfeer (aardkors) en astenosfeer (die boonste deel van die aardmantel) in isostatiese ewewig is. Die aanname is dat die vervormbare astenosfeer optree soos 'n vleistof waarin die litosfeer dryf. Onder 'n berg sal 'n sogenaamde wortel in die astenosfeer insteek, omdat die litosfeer hier dikker (en daarom swaarder) as op ander plekke is. Die hoogte van 'n berg en die diepte van die "wortel" hang af van:
Dit lyk of sommige dele van die litosfeer nie in isostatiese ewewig is nie, soos die Himalaja. In dié gevalle speel ander faktore 'n rol: In die geval van die Himalaja word die enorme hoogte bereik deur die sywaartse krag wat veroorsaak word deur die noordwaartse beweging van die Indiese plaat.
Wat kontinente betref, druk die sterker litosfeer op die swakker (makliker vervormbare) astenosfeer, waardeur materiaal in die astenosfeer lateraal wegstroom, en verskille in dikte van die litosfeer omgesit word in verskille in hoogte.
Edwin Conroy
Genl. Edwin Alfred Conroy (*1879 - †1947) was ’n Suid-Afrikaanse politikus en oudstryder in die Tweede Vryheidsoorlog.
Leipoldt se spinnekopbos
Die Leipoldt se spinnekopbos (Serruria leipoldtii) is 'n blomdraende struik wat tot die genus Serruria behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die noordelike Sederberg voor. Die struik word tot 1.5 m lank met 'n deursnee van 30 cm  en blom in die somer tot herfs.
Edwin Conroy
Conroy het as jong man van Britstown se omgewing by die Kaapse Rebelle aangesluit om sy volksgenote in hul stryd teen Groot-Brittanje te help. Conroy het berugtheid verwerf vir sy genadelose optrede jeens swartmense wat aan Engelse kant geveg het nadat ’n handvol van sy beseerde manskappe op brutale wyse vermoor is terwyl hy hul gaan soek het.
Leipoldt se spinnekopbos
Die plant spruit weer uit na 'n brand. Twee maande nadat dit geblom het, val die vrugte af en miere versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is eenslagtig. Die plant groei in sandsteengrond op hoogtes van 1000 - 1400 m.
Die plant is venoem na die Afrikaanse digter C. Louis Leipoldt en in Engels staan dit as Leipoldt's Spiderhead bekend.
Edwin Conroy
Die skrywer Sep Smidt het onder die skuilnaam Adriaan Roodt ’n boek geskryf oor Conroy se avonture tydens die Tweede Vryheidsoorlog.
Vanstraatensvleirivier
Die Vanstraatensvleirivier vloei sentraal in die Noordwesprovinsie in Suid-Afrika.
Ontspring en roete
Dit sluit aan by die Groot-Maricorivier in die opvanggebied van die Limpoporivier.
Tim Cook
Timothy Donald (Tim) Cook (Robertsdale, Alabama, 1 November 1960) is sedert 24 Augustus 2011 die Hoof- uitvoerende beampte (HUB) van Apple Inc., as opvolger van Steve Jobs.
Cook is gebore as die seun van 'n skeepswerfwerker en 'n huisvrou. Hy het in 1982 sy B.S.-graad in bedryfsingenieurswese aan die Universiteit van Auburn en sy MBA aan die Fuqua School of Business, deel van Duke universiteit, in 1988 ontvang.
Hy het 12 jaar as direkteur in IBM se rekenaarafdeling gewerk. Hy dien daarna as HUB (Hoof- uitvoerende beampte) by Intelligent Electronics, en was daarna ses maande as vise-president van Compaq voordat hy in 1998 deur Steve Jobs by Apple aangestel is, waar hy Senior vise-president van wêreldwye operasies geword het. Cook was verantwoordelik vir Apple se besluit om produksie in die toekoms uit te kontrakteer, die voorraad aansienlik te verminder en winsmarges aansienlik te verbeter. In 2007 word hy Apple se HUB.
Nadat hy Jobs in 2004 en vir 'n langer tydperk in 2009 twee maande as voorsitter van die raad vervang het, het hy Jobs op 24 Augustus 2011 opgevolg. In die praktyk was Cook egter al 'n geruime tyd verantwoordelik vir die daaglikse besluite van die onderneming.
Op 30 Oktober 2014 het hy in die openbaar oor sy seksualiteit uitgekom in 'n kolom vir die Amerikaanse tydskrif Bloomberg Businessweek. Hiermee wou hy bydra tot die wêreldwye aanvaarding van homoseksuele mense, dit was ook die hoofrede vir hom om uit te kom. Kollegas en vriende weet al 'n geruime tyd van sy homoseksualiteit; hy het dit nooit in die openbaar bevestig of ontken nie, sê Cook.
William Katt
William Katt (gebore 16 Februarie 1951) is 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Carrie (1976), House (1985), en The Man from Earth (2007), en in die televisiereeks The Greatest American Hero (1981).
Grigory Sokolof
Grigory Lipmanovich Sokolof (Russies риго́рий Ли́пманович Соколо́в) gebore 18 April 18 1950, is 'n Russiese konsertpianis. Hy is een van die mees gerespekteerde lewende pianiste  en word wyd bewonder as 'n pianis van onwrikbare tegniese perfeksie, visioenêre interpretasies en 'n breë repertoire; wat werke van komponiste van die Barok era soos Johann Sebastian Bach, François Couperin of Jean-Philippe Rameau, tot Arnold Schoenberg en Boris Arapov; insluit. Hy toer gereeld in Europa (uitgesluit die Verenigde Koninkryk), en woon in Italië wanneer hy nie toer nie.
Biografie
Sokolof was gebore in Leningrad, nou Sint Petersburg, in 'n gesin van 'n Joodse vader, Lipman Girshevich Sokolov, en 'n Russiese moeder, Galina Nikolayevna Zelenetskaya. Hy het op die ouderdom van vyf jaar die klavier begin bestudeer en by die Sint Petersburg Konservatoria (Leningrad Konservatoria) se spesiale skool vir kinders op die ouderdom van sewe jaar ingeskryf ten einde saam met Leah Zelikhman te studeer. Nadat hy gegradueer het van die skool het hy voortgegaan om te studeer by die Sint Petersburg Konservatoria saam met Moisey Khalfin. Op 12 jarige ouderdom het hy sy eerste groot opvoering in Moskou by die Filharmoniese Genootskap gegee, in 'n konsert van werke deur Bach, Beethoven, Robert Schumann, Chopin, Mendelssohn, Sergei Rachmaninoff, Scriabin, Franz Liszt, Claude Debussy en Dmitri Sjostakowitsj. Op die ouderdom van 16 het hy internasionale aandag begin trek toe die jurie tydens die 1966 Internasionale Tsjaikofski Klavierkompetisie onder hoof van Emil Gilels eenpariglik aan hom die goue medalje toegeken het. Dit wil voorkom asof dit dalk 'n verrassende uitslag was: "16 jaar-oue Grisha Sokolof wat uiteindelik die wenner van die kompetisie geword het; was nie ernstig opgeneem deur enigeen op daardie tydstip nie."
Ten spyte van die internasionale aansien van die sukses van die Tsjaikofski Kompetisie, het Sokolof se internasionale loopbaan slegs na die einde van die 1980's begin floreer. Sommige het al gespekuleer dat die feit dat hy nie ontsnap het nie, en ook die feit dat die Sowjet regering slegs beperkte reis toegelaat het te blameer was. Dit word egter weerspreek deur die feit dat Sokolov VSA konserttoere gegee het in 1969, 1971, 1975 en 1979, sowel as die verskeie opvoerings in ander dele van die wêreld soos Finland en Japan. "Sokolof se lewe as 'n reisende solis is nogal baie oorweldigend. Hy toer baie, in beide sy vaderland en ook oorsee."
The 1980s blyk ietwat van 'n struikelblok te gewees het tot Sokolof se loopbaan in die V.S.A. "In die begin het ek baie konserte in Amerika gespeel; in 1969, '71 en, ek dink, 1975. Na dit was daar 'n breuk in die verhoudinge tussen die V.S.A. en die Sowjetunie- hulle was vervreemd deur die Sowjet-Afgaanse Oorlog. 'n Geskeduleerde toer in die V.S.A. was gekanselleer in 1980. Toe was alle kulturele ooreenkomste tussen die twee lande daarna ook gekanselleer.". Bykomend hiertoe, gedurende die opbreek van die voormalige Sowjetunie, het Sokolof geen konserte gespeel buite Rusland nie. Hy is egter nou 'n welbekende figuur in konsertsale regoor Europa, maar is hy nie so bekend in die VSA nie Sokolof het relatief min opnames tot op datum vrygestel, en het niks vrygestel gedurende die 20 jare tussen 1995 en 2015 nie. Hy het egter in 2014 'n kontrak geteken met Deutsche Grammophon om opnames vry te stel van sommige van sy lewendige opnames, en in 2015 het hy 'n 2-CD lewendige opname van sy Salzburg opvoering van twee sonatas deur Wolfgang Amadeus Mozart, Chopin se siklus van 24 Preludes en toegift stukke deur Skriabin, Chopin, Rameau en Bach vrygestel.
Openbare Verklarings
In Maart 2009, het Sokolof 'n beplande konsert gekanselleer in Londen as gevolg van Britse visumvereistes wat vereis dat alle nie-E.U. werkers vingerafdrukke en oogafdrukke voorsien met elke visumaansoek.(hy het ook sy 2008 konsert op skynbaar soortgelyke gronde gekanselleer). Sokolof het geprotesteer dat sulke vereistes eggos van Sowjet onderdrukking bevat. Nadat die Britse musiekkritikus Norman Lebrecht die Cremona Musiekprys in 2014 ontvang het, het Sokolof, by die aanhoor daarvan dat die Cremona Musiekprys in 2015 aan hom toegeken is, geweier om die toekenning te aanvaar. Hy het sy verklaring ter verduideliking bekend gestel op sy webtuiste: "Volgens my idees van elementêre fatsoenlikheid, is dit 'n skande om in dieselfde lys van wenners van die toekenning as Lebrecht te wees." Sokolov se verklaring verwys skynbaar na persoonlike opmerkings wat Lebrecht gemaak het oor Sokolov se familie.
Invloede
Sokolof het die volgende pianiste genoem wat hom geïnspireer het tydens sy jare van studie: "Van die wat ek gehoor het op die verhoog sal ek die graagste eers wil noem Emil Gilels. Te oordeel aan die opnames, was dit Sergei Rachmaninoff, Vladimir Sofronitski, Glenn Gould, Solomon en Dinu Lipatti. Wat betref estetika, voel ek die naaste aan Anton Rubinstein."
Repertorium
Die 14 CDs (2 van Bach, 2 van Beethoven, 2 van Schubert, 2 van Chopin, 1 van Brahms, en 1 van Scriabin, Rachmaninoff en Prokofiëf— almal opgeneem op die plaatetiket Opus 111, plus 'n 2-CD 2008 opvoering stel vrygestel in 2015 en 'n ander 2-CD stel geneem van opvoerings in 2013 en vrygestel in 2016, beide vrygestel deur die plaatetiket Deutsche Grammophon op CD en langspeler (LP) en 1 DVD ('n lewendige opvoering in Parys) wat tans beskikbaar is stel 'n vinnige kykie daar na wat tans deur Sokolof beskikbaar is. Daar is nou 'n tweede (DG) DVD van 'n konsert (insluitende die 'Hammerklavier' Sonata van Beethoven) wat opgeneem is in die Berlynse Filharmoniese Konsert op 5 Junie 2013. Hierdie DVD was gemaak deur Bruno Monsaingeon
Haworthia mirabilis
Haworthia mirabilis is 'n meerjarige sukkulent wat tot die genus Haworthia behoort. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en is deel van die fynbos en die Sukkulente Karoo.
Protoster
thumb|220px|’n Kunstenaar se voorstelling van ’n protoster.
Haworthia mirabilis
Daar is agt subspesies:
Sterevolusie
Sterevolusie is die proses waardeur ’n ster met verloop van tyd verander. Na gelang van die massa van die ster, kan sy lewensduur verskil van ’n paar miljoen jaar vir die swaarste sterre tot biljoene jare vir die ligste sterre, wat aansienlik langer as die ouderdom van die heelal is. Die lewensduur van sterre hang van hulle massa af. Alle sterre ontstaan wanneer wolke gas en stof ineenstort; dit word dikwels newels of molekulêre wolke genoem. Oor miljoene jare stabiliseer hierdie protosterre in ’n toestand van ewewig en word hulle wat ’n mens ’n hoofreeksster noem.
Protoster
’n Protoster is ’n ster in wording. Sterevolusie begin met die swaartekraginstorting van ’n reusagtige molekulêre wolk. Wanneer so ’n instorting eers begin, kan dit nie gekeer word nie. Tipiese reusagtige molekulêre wolke is rofweg 100 ligjare in deursnee en bevat tot 6 miljoen sonmassas.
Sterevolusie
Kernfusie dryf ’n ster vir die grootste deel van sy bestaan aan. Die energie word aanvanklik opgewek deur die fusie van waterstofatome in die hoofreeksster se kern. Later, wanneer die meeste atome in die kern heliumatome is, begin sterre soos die Son om waterstof in ’n sferiese skil om die kern te verbrand. Dié proses veroorsaak dat die ster stadigaan groter word en deur ’n subreusefase gaan totdat dit ’n rooireus word. Sterre met minstens die helfte van die Son se massa kan ook begin om energie op te wek deur die fusie van helium in hulle kern, terwyl sterre met ’n groter massa swaarder elemente in ’n reeks konsentriese skille kan verbrand. Sodra ’n ster soos die Son al sy kernbrandstof opgebruik het, stort sy kern ineen in ’n digte witdwerg en word die buitenste lae verdryf as ’n planetêre newel. Sterre met ’n massa van omtrent 10 of meer keer dié van die Son kan as ’n supernova ontplof wanneer hulle onaktiewe kerns instort in ’n uiters digte neutronster of swartkolk. Hoewel die heelal nog nie oud genoeg is dat enige van die kleinste rooidwerge die einde van hulle bestaan bereik het nie, dui modelle daarop dat hulle stadigaan helderder en warmer sal word voordat hulle waterstof opraak en hulle witdwerge met ’n klein massa sal word.
Protoster
Proses
Terwyl die wolk instort, breek dit op in al hoe kleiner dele, wat bolle gas vorm. In elk van hierdie bolle laat die instortende gas swaartekragenergie as hitte vry wat deur konveksie na buite oorgedra word en van die oppervlak af weggestraal word. Namate die temperatuur en druk toeneem, kondenseer die bol gas in ’n roterende sfeer van superwarm gas bekend as ’n protoster.
Sterevolusie
Sterevolusie word nie bestudeer deur na die verloop van ’n enkele ster te kyk nie omdat veranderings in sterre te stadig plaasvind om waar te neem, selfs oor baie eeue. Astrofisici verstaan eerder hoe sterre evolueer deur talle sterre in verskeie fases van hulle bestaan waar te neem en deur die simulasie van sterstrukture deur middel van rekenaarmodelle.
Protoster
Proses
thumb|220px|HBC 1 is ’n jong voor-hoofreeksster. In hierdie fase van die ster, nes in alle ander fases, is daar ’n ewewig tussen die swaartekrag, wat die voorwerp inmekaar wil druk, en die gas- en magnetiese druk, wat dit wil laat uitsit. Namate die digte bol massa bykry uit sy omringende wolk van gas en stof, begin swaartekrag die oorhand kry en word die bol gas verder inmekaargedruk. Die duur van hierdie fase word bepaal deur die ewewig tussen voortgaande inmekaardrukking en uitgestraalde energie.
Sterevolusie
Ontstaan van ’n ster
thumb|300px|’n Eenvoudige voorstelling van die fases van sterevolusie.
Protoster
Proses
’n Protoster hou aan groter word deur die akkresie van gas en stof vanuit die molekulêre wolk. Dié gas en stof om die voorwerp vorm ook ’n protoplanetêre skyf, waaruit planete later kan ontstaan.
Sterevolusie
Protoster
Sterevolusie begin met die swaartekraginstorting van ’n reusagtige molekulêre wolk. Tipiese reusagtige molekulêre wolke is rofweg 100 ligjare in deursnee en bevat tot 6 miljoen sonmassas. Terwyl dit instort, breek dit op in al hoe kleiner dele. In elk van hierdie dele laat die instortende gas swaartekragenergie as hitte vry. Namate die temperatuur en druk toeneem, kondenseer dit in ’n roterende sfeer van superwarm gas bekend as ’n protoster.
Protoster
Proses
Uiteindelik sal die druk en temperatuur in die middel van die protoster so toeneem dat kernfusie begin. Die protoster word dan ’n voor-hoofreeksster terwyl dit sy finale massa bereik. Voorbeelde van sulke sterre is T Tauri- en Herbig Ae/Be-sterre. Hulle lê op die Hertzsprung-Russell-diagram regs van die hoofreeks en beweeg al hoe nader daaraan.
Sterevolusie
Protoster
’n Protoster hou aan groter word deur die akkresie van gas en stof van die molekulêre wolk en word ’n voor-hoofreeksster terwyl dit sy finale massa bereik. Verdere ontwikkeling word deur sy massa bepaal. Massa word gewoonlik gemeet aan die massa van die Son: 2 × 1030 kg beteken 1 M_son (sonmassa).
Protosterre word deur stof omhul en is dus makliker sigbaar by infrarooigolflengtes. Waarnemings met die Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) is veral belangrik om talle protosterre in die Melkweg en hul moedersterreswerms waar te neem.
Protoster
Proses
Protosterre word deur stof omhul en is dus makliker sigbaar by infrarooigolflengtes. Waarnemings met die Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) is veral belangrik om talle protosterre in die Melkweg en hul moedersterreswerms waar te neem.
Sterevolusie
Bruindwerge en substellêre voorwerpe
Protosterre met ’n massa van minder as rofweg 0.08 M_son bereik nooit temperature wat hoog genoeg is dat kernfusie van waterstof kan begin nie. Hulle is bekend as bruindwerge. Die Internasionale Astronomiese Unie definieer bruindwerge as sterre met ’n groot genoeg massa om die een of ander tyd in hul bestaan deuterium (waterstof-2) te verbrand (13 jupitermassas, 2,5 x 1028 kg of 0.013 M_son). Voorwerpe kleiner as 13 mjup (jupitermassas) word as subbruindwerge geklassifiseer (maar as hulle om ’n ander stellêre voorwerp wentel, word hulle as planete geklassifiseer). Albei tipes, of hulle deuterium verbrand of nie, skyn dofweg en sterf stadigaan weg terwyl hulle oor honderdmiljoene jare afkoel. thumb|links|230px|’n Digte sterreveld in die [[Boogskutter (sterrebeeld)|Boogskutter.]]
Protoster
Bruindwerge
In gasbolle wat ligter as ongeveer ’n tiende van die Son se massa is, bereik die druk en temperatuur in die middel nooit die punt waarby kernfusie begin nie. Sulke voorwerpe word bruindwerge genoem.
Sterevolusie
Hoofreeks
In ’n protoster met ’n groter massa sal die temperatuur in die kern eindelik 10 miljoen kelvin (K) bereik. Dit sal die proton-proton-kettingreaksie aan die gang sit wat waterstof laat saamsmelt, eers tot deuterium en dan tot helium. Die begin van dié kernfusie lei relatief gou tot ’n hidrostatiese ewewig waarin energie wat deur die kern vrygestel word, ’n hoë gasdruk handhaaf wat die gewig van die ster se materie sal uitbalanseer en verdere swaartekraginstorting sal verhoed. Die ster ontwikkel dus vinnig tot ’n stabiele toestand, en daarmee begin die hoofreeksfase van sy sterevolusie.
’n Nuwe ster sal op ’n spesifieke punt op die hoofreeks van die Hertzsprung-Russell-diagram lê, met sy spektraalklas wat afhang van sy massa. Klein, relatief koue rooidwerge met ’n klein massa sal waterstof stadig verbrand en honderdmiljarde jare of langer in die hoofreeks bly, terwyl swaar, warm O-tipe sterre die hoofreeks ná net ’n paar miljoen jaar sal verlaat. ’n Mediumgroot G-tipe ster soos die Son sal sowat 10 miljard jaar in die hoofreeks bly. Die Son is vermoedelik in die helfte van sy hoofreeksbestaan.
duimnael|300px|Die evolusiespore van sterre met verskillende aanvanklike massas op die Hertzsprung-Russell-diagram. Die spoor begin sodra die ster na die hoofreeks geëvolueer het en eindig wanneer kernfusie eindig (vir swaar sterre) of aan die einde van die rooireusetakfase (vir sterre van 1 of minder sonmassa). Die Son sal ’n rooireus (RR) word nadat sy hoofreeksfase geëindig het voordat dit verder uitsit met die [[asimptotiese reusetak (ART) langs; dit sal die laaste fase wees waarin die Son fusie ondergaan.]]
Auloplax sonnae
Auloplax sonnae is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Sterevolusie
Ontwikkelde sterre
Eindelik sal die waterstof in die ster se kern uitgeput wees en sal die ster weg van die hoofreeks af begin evolueer. Sonder die uitwaartse druk wat deur die fusie van waterstof teweeggebring word en swaartekrag teenwerk, sal die kern inkrimp totdat óf die druk van elektronontaarding groot genoeg word om die swaartekrag teen te werk óf die kern warm genoeg word (sowat 100 MK) sodat heliumfusie kan begin. Watter een van dié twee plaasvind, hang van die ster se massa af.
Auloplax sonnae
Die spons behoort tot die geslag Auloplax en behoort tot die familie Auloplacidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2011 deur Reiswig & Kelly.
Sterevolusie
Sterre met ’n klein massa
Wat gebeur wanneer ’n ster met ’n klein massa ophou om energie deur fusie op te wek is nog nie regstreeks waargeneem nie; die heelal is sowat 13,8 miljard jaar oud, wat korter is as die tyd wat nodig is dat fusie in sulke sterre ophou.
Klitoris
Die klitoris is ’n vroulike seksorgaan wat by soogdiere, volstruise en ’n beperkte aantal ander diere voorkom. By mense is die sigbare deel – die "glans" – aan die bokant tussen die labia majora (groot skaamlippe), bo die opening van die urinebuis. Anders as die penis, die manlike ekwivalent, bevat dit gewoonlik nie die opening van die urinebuis nie en word dus nie vir urinering gebruik nie. Die klitoris het ook nie ’n voortplantingsfunksie nie. ’n Paar diere, soos die gevlekte hiëna, het ’n besonder groot klitoris en hulle urineer, paar en bring kleintjies in die wêreld deur die klitoris. Sommige ander diere, soos die lemur en slingeraap, het ook ’n groot klitoris.
Sterevolusie
Sterre met ’n klein massa
Onlangse astrofisiese modelle dui daarop dat rooidwerge van 0.1 M_son van 6 biljoen tot 12 biljoen jaar in die hoofreeks kan bly terwyl hulle stelselmatig warmer en helderder word. Dit sal verskeie honderdmiljarde jare duur voordat hulle stadig in ’n witdwerg begin instort. Sulke sterre sal nie rooireuse word nie omdat die hele ster ’n konveksiesone is en dit nie ’n ontaarde (gedegenereerde) heliumkern sal ontwikkel met ’n skil wat waterstof verbrand nie. In plaas daarvan sal waterstoffusie voortduur totdat feitlik die hele ster uit helium bestaan.
230px|links|thumb|Die interne struktuur van hoofreekssterre. Konveksiesones se siklusse word met pyle aangedui en stralingsones met rooi blitse. Van links af is ’n rooidwerg met ’n klein massa; ’n mediumgroot geeldwerg; en ’n swaar blouwit hoofreeksster.
Klitoris
By mense
Seksologiese, mediese en sielkundige debatte het al op die klitoris gefokus, en dit was al die onderwerp van baie ontledings en studies. Sulke besprekings wissel van anatomiese akkuraatheid, genderongelykheid, vroulike genitale verminking en orgasmiese faktore en die fisiologiese verduideliking daarvan vir die G-kol. Hoewel die enigste doel van die menslike klitoris vir seksuele plesier is, is al gedebatteer of dit onontwikkel of ’n aanpassing is en of dit ’n voortplantingsfunksie het. Sosiale persepsies van die klitoris sluit in die betekenis van sy rol in vroulike seksuele plesier, skattings van sy grootte en diepte, en wisselende sienings oor genitale modifikasie soos die vergroting daarvan, maak van gaatjies daarin of die chirurgiese verwydering daarvan. Genitale modifikasie kan om estetiese, mediese of kulturele redes wees.
Kennis van die klitoris word aansienlik beïnvloed deur kulturele persepsies van die orgaan. Studies dui aan kennis oor die bestaan en anatomie daarvan is min in vergelyking met ander seksorgane, en dat groter opvoeding daaroor kan help om sosiale stigmas te verminder wat oor die vroulike liggaam en vroulike seksuele plesier bestaan – soos dat die klitoris en vulva oor die algemeen nie mooi lyk nie, dat vroulike masturbasie taboe is of dat van mans verwag word om vroue se orgasmes te beheer.
Sterevolusie
Sterre met ’n klein massa
Sterre met ’n effens groter massa word wel rooireuse, maar hulle heliumkerns is nie swaar genoeg om die temperatuur te bereik waar heliumfusie begin nie; hulle bereik dus nooit die bopunt van die rooireusetak nie. Wanneer waterstoffusie in ’n skil om die kern ophou, sal hierdie sterre regstreeks van die rooireusetak af wegbeweeg en ’n witdwerg word. ’n Ster met ’n aanvanklike massa van sowat 0.6 M_son sal temperature bereik wat hoog genoeg is dat heliumfusie kan begin. Hierdie "mediumgroot" sterre vorder na fases van evolusie verder as die rooireusetak.
Mediumgroot sterre
thumb|links|230px|Die evolusiespoor van ’n ster met ’n massa en metaalinhoud soortgelyk aan dié van die Son, van die hoofreeks na post-ART. Sterre van rofweg 0.6 M_son tot 10 M_son word rooireuse, wat groot niehoofreekssterre van spektraalklas K of M is. Rooireuse lê aan die regtersy van die Hertzsprung-Russell-diagram vanweë hulle rooi kleur en groot ligsterkte. Voorbeelde sluit in Aldebaran in die sterrebeeld Bul en Arcturus in die sterrebeeld Veewagter.
Mediumgroot sterre is rooireuse gedurende twee verskillende fases van hul evolusie ná die hoofreeks: op die rooireusetak, wanneer hulle onaktiewe heliumkerns en waterstofverbrandende skille het; en op die asimptotiese reusetak, wanneer hulle onaktiewe koolstofkerns en heliumverbrandende skille binne die waterstofverbrandende skille het. Tussen dié twee fases lê sterre ’n tyd lank op die horisontale tak met ’n heliumverbrandende kern. Baie van laasgenoemde sterre neig om saam te bondel aan die koel punt van die horisontale tak as K-tipe reuse; daar word na hulle verwys as rooiklontreuse.
Subreusefase
Wanneer die waterstof in ’n ster se kern uitgeput is, verlaat dit die hoofreeks en begin waterstof in ’n skil buite die kern verbrand. Die kern se massa neem toe terwyl die skil meer helium vervaardig. Na gelang van die massa van die heliumkern, hou dié proses verskeie miljoene tot een of twee miljard jaar aan terwyl die ster uitsit en afkoel tot ’n soortgelyke of effens kleiner ligsterkte as toe dit in die hoofreeks was. Eindelik ontaard die kern, in sterre van omtrent die Son se massa, of die buitenste lae koel soveel af dat hulle deursigtig word, in sterre met ’n groter massa. Enigeen van dié veranderings bring mee dat die waterstofskil se temperatuur en die ster se ligsterkte toeneem, en dan beweeg die ster na die rooireusetak.
Rooiseusetak
Die uitsittende buitelae van die ster is konvektief, met die materiaal wat gemeng word deur turbulensie van naby die brandende streke na die ster se oppervlak. Tot in dié stadium het die verbrande materiaal in die meeste sterre, behalwe dié met die kleinste massa, diep in die ster se binnekant gebly; dus maak die konvekterende omhulling fusieprodukte vir die eerste keer op die ster se oppervlak sigbaar. In hierdie stadium is die resultate subtiel; die grootste gevolge is veranderings aan die isotope van waterstof en helium, wat onwaarneembaar is.
Die heliumkern hou aan groei op die rooireusetak. Dit is nie meer in termiese ewewig nie en word dus warmer, wat meebring dat die tempo van fusie in die waterstofskil toeneem. Die ster se ligsterkte neem toe terwyl dit na die bokant van die rooireusetak beweeg. Sterre op dié tak met ’n ontaarde heliumkern bereik die bopunt met baie soortgelyke kernmassas en ligsterktes, hoewel die rooireuse met ’n groter massa warm genoeg word om voor daardie punt heliumfusie te begin.
Horisontale tak
In die heliumkern van sterre met ’n massa van tussen 0.6 M_son en 2 M_son sal heliumfusie binne dae met ’n heliumflits begin. In die nie-ontaarde kern van sterre met ’n groter massa begin heliumfusie relatief stadig, sonder ’n flits. Die kernkrag wat vrygestel word gedurende die heliumflits is baie groot, sowat 108 keer die ligsterkte van die Son vir ’n paar dae en 1011 keer die Son se ligsterkte (rofweg die ligsterkte van die Melkweg) vir ’n paar sekondes. Die energie word egter verbruik deur die termiese uitsetting van die aanvanklik ontaarde kern en kan dus nie van buite die ster gesien word nie. Vanweë die uitsetting van die kern neem die waterstoffusie in die skille en die totale energie-ontwikkeling af. Die ster krimp, hoewel nie tot die grootte van sy hoofreeksfase nie, en dit beweeg na die horisontale tak. Sy radius neem stelselmatig af en sy oppervlaktemperatuur neem toe.
Sterre met ’n heliumflitskern evolueer na die rooi punt van die horisontale tak, maar word nie warmer voordat hulle ’n ontaarde koolstof-suurstofkern kry en helium in ’n skil begin verbrand nie. Sterre met ’n groter massa en heliumkern beweeg met die horisontale tak langs na hoër temperature; sommige word onstabiele pulserende sterre in die geel onstabiele strook (RR Lyrae-veranderlikes), terwyl ander selfs warmer word en ’n blou stert of blou haak na die horisontale tak kan vorm. Die morfologie van die horisontale tak hang af van parameters soos metaalinhoud, ouderdom en heliuminhoud, maar die presiese besonderhde word nog nagevors.
Asimptotiese reusetak
Nadat die ster die helium in sy kern opgebruik het, gaan waterstof- en heliumfusie voort in skille om die warm kern van koolstof en suurstof. Die ster volg die asimptotiese reusetak (ART) op die Hertzsprung-Russell-diagram, wat parallel loop met die oorspronklike rooireus-evolusie, maar met selfs vinniger energie-ontwikkeling (wat ’n korter tyd duur). Hoewel helium in ’n skil verbrand word, word die meeste energie opgewek deur waterstof wat in ’n skil verder van die kern af verbrand word. Helium wat tydens hierdie waterstoffusie gevorm word, beweeg af na die middel van die ster, en van tyd tot tyd neem die energie-uitset van die heliumskil drasties toe. Dit is bekend as ’n termiese puls en vind plaas naby die einde van die fase op die asimptotiese reusetak, soms selfs vir ’n tyd daarna. Na gelang van die massa en samestelling van die ster kan daar van ’n paar tot honderde termiese pulse wees.
Daar is ’n fase terwyl die ster hoër op in die asimptotiese reusetak beweeg dat ’n diep konveksiesone vorm en dit kan koolstof van die kern na die oppervlak bring. So word ’n koolstofster gevorm, wat baie koel en rooi is en en sterk koolstoflyne in sy spektrum toon. Die koolstof kan ook in suurstof en stikstof omgeskakel word voordat dit na die oppervlak kan beweeg, en die wisselwerking tussen hierdie prosesse bepaal die waargenome ligsterkte en spektrum van koolstofsterre in spesifieke sterreswerms.
Nog ’n bekende soort ART-ster is die Mira-veranderlikes, wat pulseer met goed gedefinieerde periodes van tientalle tot honderde dae en ’n groot toename in magnitude. In sterre met ’n groter massa word die sterre helderder en die pulseringsperiode is langer, wat beteken hulle verloor meer massa en die sterre is moeiliker waarneembaar by sigbare golflengtes. Hulle pulseer in die infrarooi en is ryk aan suurstof, in teenstelling met die koolstofsterre.
Ná die ART
thumb|230px|Die [[Katoognewel, ’n planetêre newel wat gevorm is ná die dood van ’n ster met ’n soortgelyke massa as die Son.]] Hierdie mediumswaar sterre bereik eindelik die bopunt van die asimptotiese reusetak en hulle brandstof vir fusie in skille raak op. Hulle massa is nie groot genoeg dat hulle koolstof op groot skaal kan verbrand nie en hulle krimp dus weer. ’n Superwind ontstaan en skep ’n planetêre newel met ’n uiters warm sentrale ster. Die sentrale ster koel dan af en word ’n witdwerg. Die gas wat verdryf word, is relatief ryk aan swaar elemente wat in die ster geskep is, veral suurstof en koolstof, na gelang van die soort ster.
Swaar sterre
thumb|230px|’n Gerekonstrueerde beeld van [[Antares, ’n rooi superreus.]] In sterre met ’n groot massa is die kern reeds groot genoeg wanneer waterstoffusie in ’n skil begin dat helium kan begin brand voor elektronontaardingsdruk ’n kans gehad het om heersend te raak. Wanneer hierdie sterre uitsit en afkoel, neem hulle helderheid nie so baie toe soos dié van sterre met ’n laer massa nie; hulle was egter aanvanklik baie helderder as sterre met ’n klein massa en is dus steeds helderder as die rooireuse wat uit laasgenoemde sterre ontstaan het. Hierdie sterre sal waarskynlik nie as rooisuperreuse oorleef nie, maar hulleself vernietig as tipe II-supernovas.
Uiters swaar sterre (met ’n massa van meer as 40 M_son), wat baie helder is en dus baie vinnige sterwinde het, verloor massa so vinnig vanweë stralingsdruk dat hulle omhullings afgestroop word voordat hulle kan uitsit en rooisuperreuse word; hulle het dus uiters hoë oppervlaktemperature (en ’n blouwit kleur) vandat hulle in die hoofreeks is. Die grootste sterre van die huidige generasie is sowat 100 M_son tot 150 M_son en word nie groter as dit nie, omdat hulle hulle buitenste lae weens die uiterse straling verloor. Hoewel sterre met ’n kleiner massa gewoonlik nie hulle buitenste lae so vinnig verloor nie, kan hulle ook gekeer word om rooireuse of rooisuperreuse te word as hulle in ’n dubbelsterstelsel is waar die twee komponente naby genoeg aan mekaar is dat die metgeselster die ander ster se omhulling afstroop terwyl dié ster uitsit. Dit kan ook gebeur dat hulle vinnig genoeg roteer dat konveksie die hele pad van die kern tot die oppervlak strek, en dit kan lei tot die afwesigheid van ’n aparte kern en omhulling vanweë deeglike vermenging.
Die kern word warmer en digter namate materiaal verkry word uit die fusie van waterstof by die basis van die omhulling. In alle sterre met ’n groot massa is elektronontaardingsdruk onvoldoende om op sigself te keer dat die ster instort; namate swaar elemente in die middel verbruik word, begin al hoe swaarder elemente brand en dit keer instorting tydelik. As die massa van die ster se kern nie te groot is nie (minder as sowat 1.4 M_son, met inagneming van die massaverlies teen hierdie tyd) kan die ster ’n witdwerg vorm (moontlik omring deur ’n planetêre newel), soos hierbo beskryf is vir sterre met ’n kleiner massa. Die verskil sal wees dat die witdwerg in dié geval uit hoofsaaklik suurstof, neon en magnesium sal bestaan.
230px|thumb|Die ui-agtige skille van ’n swaar, geëvolueerde ster voordat die kern instort (nie volgens skaal nie).
Bo ’n sekere massa (geraam op sowat 2.5 M_son), as die aanvanklike ster sowat 10 M_son was, sal die kern ’n temperatuur (sowat 1,1 GK) bereik waar neon gedeeltelik afbreek en suurstof en helium vorm. Laasgenoemde sal onmiddellik met van die oorblywende neon saamsmelt en magnesium vorm; daarna versmelt suurstof om swael, silikon en kleiner hoeveelhede ander elemente te vorm. Eindelik is die temperatuur hoog genoeg dat enige atoomkern gedeeltelik afgebreek kan word. Dit stel gewoonlik ’n alfadeeltjie (heliumkern) vry wat dadelik met ’n ander kern saamsmelt, sodat verskeie kerns in effek herrangskik word in ’n kleiner hoeveelheid swaarder kerns, met ’n netto vrystelling van energie omdat meer energie nodig is vir die toevoeging van fragmente by kerns as om hulle van die moederkerns af te breek.
Supernovas
thumb|230px|links|Die [[Krapnewel, die oorblyfsel van ’n ster wat as ’n supernova ontplof het.]] Sodra die nukleosinteseproses yster-56 bereik, verbruik die proses energie weens die toevoeging van fragmente by kerns. As die massa van die kern die Chandrasekhar-limiet oorskry, sal elektronontaardingsdruk nie meer swaartekrag kan uitbalanseer nie, en die kern sal skielik en katastrofies instort om ’n neutronster te vorm (of in gevalle waar die kern die Tolman-Oppenheimer-Volkoff-limiet oorskry, ’n swartkolk). Deur ’n proses wat nie ten volle verstaan word nie, veroorsaak die swaartekragenergie wat deur die instorting van die kern vrygestel word, ’n tipe Ib-, tipe Ic- of tipe II-supernova. Dit is bekend dat die kerninstorting ’n massiewe stuwing van neutrino's verooraak, soos gesien is met die supernova SN 1987A. Die uiters energieke neutrino's fragmenteer sommige van die atoomkerns; ’n deel van hulle energie word verbuik in die vrystelling van nukleone, insluitende neutrone, en ’n deel van hulle energie word omgeskakel in hitte en kinetiese energie. Dit vergroot die skokgolf wat begin is deur die terugskieting van ’n deel van die invallende materiaal vanweë die instorting van die kern. Elektronvangs in baie digte dele van die invallende materiaal kan bykomende neutrone produseer. Omdat van die terugskietende materie deur die neutrone gebombardeer word, vang sommige kerns van die materie hulle en skep ’n spektrum van materie swaarder as yster, insluitende die radioaktiewe elemente tot by (en waarskynlik swaarder as) uraan. Hoewel rooireuse, wat nie ontplof nie, ook aansienlike hoeveelhede elemente swaarder as yster kan voortbring deur middel van neutrone wat in newereaksies van vroeëre kernreaksies vrygestel is, stem die veelheid nie ooreen met dié wat in supernovas vrygestel word nie. Nie een van dié veelhede op sy eie stem ooreen met die veelheid swaar elemente wat in die Sonnestelsel voorkom nie, en dus is vrystellings uit supernovas én rooireuse nodig om dié veelheid te verduidelik.
Wit- en swartdwerge
Vir ’n ster van 1 M_son is die resultaat ’n witdwerg met ’n massa van sowat 0.6 M_son wat ineengedruk is tot omtrent die grootte van die Aarde. Witdwerge is stabiel omdat die inwaartse druk van swaartekrag uitgebalanseer word deur die ontaardingsdruk van die ster se elektrone, ’n gevolg van die Pauli-uitsluitingsbeginsel. Dit bied ’n relatief lae weerstand teen verdere instorting, en witdwerge met ’n groter massa het dus ’n kleiner volume. Sonder enige brandstof oor om te brand, straal die ster sy oorblywende hitte miljarde jare lank uit.
Al wat op die ou end oorbly, is ’n koue, donker massa wat soms ’n swartdwerg genoem word. Die heelal is egter nog nie oud genoeg dat enige swartdwerge bestaan nie.
As ’n witdwerg deel van ’n nabydubbelster is, kan waterstof van die groter komponent om en op die witdwerg versamel totdat dit warm genoeg word vir ontbranding in ’n wegholreaksie op sy oppervlak. So ’n ontploffing word ’n nova genoem.
Neutronsterre
thumb|230px|’n Bolvormige skokgolf wat steeds uitsit ná ’n supernova 15 000 jaar gelede. Atome bestaan gewoonlik hoofsaaklik uit elektronwolke, met baie kompakte kerns in die middel. (As atome die grootte van ’n rygbyveld was, sou hul kerns so groot soos stofmyte gewees het.) Wanneer ’n ster se kern instort, veroorsaak die druk dat elektrone en protone deur elektronvangs saamsmelt. Sonder elektrone, wat atoomkerns van mekaar weghou, word die neutrone saamgepers in ’n digte bol met ’n dun omringende laag ontaarde materie (hoofsaaklik yster). Die neutrone bied deur die Pauli-uitsluitingsbeginsel weerstand teen verdere instorting, soortgelyk aan elektronontaardingsdruk, maar sterker.