cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afrikaans
Standaardisering en ontwikkeling van Afrikaans as kultuurtaal
In 1854 het die Oranje-Vrystaat Nederlands as amptelike taal aanvaar. In 1882 is Nederlands, naas Engels, as die amptelike taal in die Kaap aanvaar. In 1888 is Nederlands as die amptelike taal in die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) aanvaar. Om die erkenning van Nederlands as amptelike taal in die Kaapse parlement te herdenk, is die Eerste Taalmonument in 1893 by Burgersdorp opgerig. Aan die einde van die 19de eeu, was sommige mense van mening dat Afrikaans (veral Boere-Afrikaans) meer erkenning moes geniet en het hulle voorspraak vir 'n eie inheemse taal begin maak: Afrikaans. In die Nederlandstalige pers is toe soms briewe en artikels in Afrikaans geplaas.
Die Afrikaanse Taalbeweging
Die eerste- en tweede Afrikaanse Taalbeweging het veral die Amerikaanse Taalbeweging en ook die Vlaamse Taalbeweging as voorbeelde beskou. In die VSA het Noah Webster vir 'n eie inheemse Amerikaanse taal in die plek van Engels gepleit. In Vlaandere, Brasilië, Noorweë en Quebec het ook stemme vir 'n eie inheemse taal opgegaan. Hierdie taalbewegings was deur nasionalisme aangevuur. Die Vlaamse Taalbeweging, die Brasiliaanse Taalbeweging, die Amerikaanse Taalbeweging en die Quebecse Taalbeweging het op 'n mislukking uitgeloop. Die Noorse Taalbeweging was wel aanvanklik 'n sukses, maar is tans besig om te misluk. Alleen die Afrikaanse Taalbeweging was volledig suksesvol in die vestiging van 'n nuwe kultuurtaal. Die motivering en doelstellings van al hierdie taalbewegings was dieselfde.
Die eerste Afrikaanse taalbeweging neem in 1875 met die stigting van die GRA of die Genootskap van Regte Afrikaners in Paarl 'n aanvang. Die doelstellings van die GRA is egter deur die meeste Kapenaars verwerp. Nederlands was as die algemene aanvaarde kultuurtaal beskou. Dit was die formele skryftaal, kerktaal, bestuurstaal, onderwystaal en die taal van die pers. Nederlands het hoë aansien geniet en is as 'n deftige statustaal beskou. Afrikaans was as 'n taal wat die stempel van onkunde dra, beskou. Hoofregter J.H. de Villiers was in 1876 van mening dat 'n Afrikaanse Bybel, soos voorgestaan deur die Patriotmanne, onvanpas was, omdat die Afrikanerbevolking Nederlands in elk geval verstaan. Dieselfde regter was al op 13 Mei 1875 in Kaapstad van mening dat as dit die bedoeling is van die GRA en Patriotmanne om Nederlands te vervang met Afrikaans, dit later sal blyk 'n groot "misslag" te wees en die beweging uiteindelik 'n mislukking sal word, omdat die bevolkingsgrootte van die Afrikaners te klein is.
Artikels in die Nederlandstalige pers het neerhalend na Afrikaans verwys. In De Zuid-Afrikaan is na Afrikaans as 'n "corruptie", "een mengelmoes van onzin en dwaasheid" verwys, wat niks anders sou wees as "een caricatuur van de gemeene wijze waarop die Mozambiekers op onze straten spreken en n.b. meestal geschreven wordt door uitlanders, die noch ons volk, noch ons land kennen". Di Afrikaanse Patriot, mondstuk van die GRA, is as 'n"vod", 'n "Prulblad", " 'n Hottentot Courant" beskryf.
Die meeste Afrikaners het Afrikaans op daardie tydstip egter as 'n uiters minderwaardige taalvorm beskou. Vir hulle was dit 'n taal sonder grammatika; 'n Hottentotstaal; 'n wartaal; 'n mengelmoes vol onsin en dwaashede en 'n taal wat by skaapkrale en in die kombuis hoort.
Afrikaans en nasionalisme
Die erkenning van Afrikaans as amptelike taal naas Engels, vind gedurende 1925 plaas. Volgens Wet 9 van 1925, is Afrikaans toe aan Nederlands gelykgestel, maar in die praktyk het die ondersteuners van D.F. Malan Nederlands op 'n despotiese manier met Afrikaans vervang.
Afrikaans het sinoniem met nasionalisme geword. Afrikaans as kultuurtaal is beskou as die produk van nasionalisme; of as 'n uitingsvorm van nasionalisme. Die Afrikaners het immers oor 'n reeds gevestigde kultuurtaal beskik (Nederlands) wat doelbewus met 'n ander kultuurtaal (Afrikaans) vervang moes word.
Die ondersteuners van D.F. Malan wou nie alleen 'n wig tussen Afrikaans en Nederlands inslaan nie, maar ook 'n wig tussen die Afrikaners en die Kleurlinge. J.B.M. Hertzog het juis gewaarsku dat Malan die verkeerde pad volg. Vir Hertzog was Nederlands die kultuurtaal van die Afrikaner en het Hertzog die Kleurlinggemeenskap ook as 'n deel van die Afrikaners beskou. Malan het gewen. Hy het die Kleurlinge tot nie-blankes laat verklaar en hulle uit 'blanke' dorpe en stede laat verwyder. Uiteindelik het juis hierdie rassisme die taal skade berokken. Afrikaans het 'apartheidstaal' geword, 'n simbool van die onderdrukking van die gekleurde helfte van sy eie sprekers.
Met sy nuwe funksie as amptelike taal, het die woordeskat van Afrikaans in die 20ste eeu grootskaals uitgebrei, en intussen het meer as 200 Afrikaanse vakwoordeboeke verskyn. Om die taal, wat oorspronklik 'n eenvoudige kommunikasiemiddel en omgangstaal was, tot 'n medium vir die onderwys, administrasie, literatuur, kunste en wetenskappe te kon uitbou, is dikwels na Nederlandse terme teruggekeer om neologismes te vorm. Die verskillende Afrikaanse vaktale het intussen ook die internasionale woordeskat, wat op hulle gebiede gebruiklik is, oorgeneem.
Afrikaans na 1994
Die Grondwet van 1909 het bepaal dat Nederlands en Engels die amptelike tale van die land was. In 1925 is Afrikaans aan Nederlands gelykgestel. Die Grondwet van 1961 het Afrikaans en Engels as amptelike tale erken, maar bevestig dat Afrikaans en Nederlands dieselfde status geniet. Volgens die Grondwet van 1983, was slegs Afrikaans en Engels die amptelike tale van die land. Die Grondwet van 1996 het elf amptelike tale erken, waarvan Afrikaans een is.
Die aftakeling van Afrikaans as 'n volwaardige ampstaal in Suid-Afrika, het in die afgelope jare tot groot paniek gelei. Regeringsinstellings en privaatondernemings gee om verskillende redes dikwels aan Engels die voorkeur. Die mening het begin posvat dat Engels, as wêreldtaal, 'n meer geskikte taal vir onderwys en internasionale kommunikasie is.
Hierdie beskouing is in stryd met die teenswoordige ontwikkeling in baie lande, waar streektale – as 'n soort reaksie op die toenemende globaliseringstendense en die dreigende verlies van kulturele identiteit – begin herleef. Afrikaans toon in sy huidige situasie baie ooreenkomste met Europese streektale en beskik oor dieselfde potensiaal om in sy hoofsaaklike taalgebiede – die weste van Suid-Afrika en die suide van Namibië – 'n funksie as enigste amps- en wetenskapstaal te kan vervul. Daar is talle voorbeelde van ander lande, waar 'n konsekwente taalbeleid ten gunste van kleiner tale suksesvol ingestel is. Die Kanadese provinsie Quebec het 'n eentalige Franse gebied in Noord-Amerika geword, ondanks die ekonomiese druk wat vanuit die Engelse omgewing uitgaan. In Katalonië, die historiese nywerheidsentrum van Spanje, het die plaaslike Katalaans Spaans volledig uit die openbare lewe verdring, en selfs in tersiêre onderwys is Katalaans as enigste voertaal aanvaar. In Luxemburg word Luxemburgs (eintlik 'n vorm van Moeselfrankies) as amptelike taal naas Frans en Duits erken.
In die geval van Afrikaans bly die letterkunde en die kultuurlewe 'n waarborg vir die voortbestaan daarvan. Afrikaanse koerante en tydskrifte geniet net soveel sukses as privaat-televisiekanale wat op die Afrikaanse mark gefokus is. In die suidelike helfte van Namibië, is Afrikaans die belangrikste huis- en omgangstaal, en die grootste koerant van die land, Die Republikein, verskyn in Afrikaans. Terwyl die verkope van Suid-Afrikaans-gepubliseerde boeke tussen 2004 en 2014 meer as verdubbel het (van 1,5 miljoen tot 3,6 miljoen verkope), en die aantal Suid-Afrikaans-gepubliseerde boektitels toegeneem het van 9 000 tot 16 000, het die aandeel Suid-Afrikaans-gepubliseerde boeke in Afrikaans van 25 tot 45 persent gestyg.
Hoewel Afrikaans as voer- en onderrigtaal dikwels aan die kortste end by staatsinstansies trek, staan verkope van Afrikaanse boeke in Suid-Afrika baie sterk. Die grote gros van Engelstalige boeke wat in Suid-Afrika verkoop word is naamlik van buitelandse oorsprong, en die verkoopsyfers van boeke wat plaaslik in Engels geskryf en verkoop word, word oorskadu deur dié in Afrikaans. Die mededinging van plaaslike boeke in Engels met dié uit die buiteland, is die vernaamste rede hiervoor.
In 2004 was net 22% van plaaslik gepubliseerde boeke in Afrikaans, teenoor 77% wat Engelstalig was. Teen 2015 het die omset van Afrikaanse boeke tot 49% van die totaal toegeneem, terwyl die aandeel van Engelse boeke tot 50% afgeneem het. Ook wat die digkuns betref, floreer Afrikaanse werke terwyl plaaslike verkope van Engelse digbundels so power vaar dat bykans geen plaaslike uitgewer meer daarin belangstelling toon nie. Afrikaanse boeke word deesdae ook deur buitelandse uitgewers soos PRH, Macmillan, Oxford en Pearson uitgegee. 'n Verdere pluspunt is die ruimer mediasteun wat ondermeer deur die Afrikaanse pers aan (plaaslike) Afrikaanse boeke toegestaan word, sodat die Afrikaanse skrywer meer blootstelling as dié van 'n plaaslike Engelse skrywer geniet. Statistiek in PASA (Uitgewersvereniging van Suid-Afrika) se Annual book publishing industry survey dui aan dat die netto verkope van Afrikaanse boeke tussen 2009 en 2015 op ongeveer 2 miljoen per jaar konstant gebly, en die aantal nuwe Afrikaanse titels van 832 tot 890 toegeneem het. Die getal titels van Afrikaanse boeke in druk het toegeneem van 5 000 tot 8 500 en die totale omset van Afrikaanse boeke het van R190 miljoen tot R237 miljoen gestyg — ’n toename van sowat 25%. Daarteenoor het die verkope van boeke in ander tale (hoofsaaklik in Engels) tussen 2009 en 2015 van 1,88 miljoen eksemplare tot 1,74 miljoen eksemplare gedaal.
Die opbloei in die verkope van Afrikaanse boeke kan ten dele toegeskryf word aan die verswakkende rand en Brexit, met die gevolglike vergrotende prysverskil tussen plaaslike en ingevoerde boeke. Daar bestaan ook 'n getroue leserspublikum by die Afrikaanse uitgewers wat by die Engelse uitgewers van plaaslike boeke ontbreek. Afrikaanse boeke se voorkoms vertoon ook merendeels beter as hul ingevoerde Engelstalige eweknieë wat teen lae onkoste op swak papier gedruk, onleesbaar klein geset en sommer net aanmekaargelym word.
Uit 'n skatting van 2007 blyk dit dat Engels (as onderrigtaal) nie 'n groot invloed uitoefen op Afrikaanssprekende kinders se huistaalgebruik nie. Dit blyk verder dat baie minder bruin Afrikaanssprekers na Engels oorskakel as wat aanvanklik vermoed is. Afrikaansmediumskole is wel (regtens of onregtens) daarvan beskuldig dat hulle taalbeleid aanwend om inname van swart leerlinge te bemoeilik. Sekere swart ouers, soms met die steun van provinsiale onderwysdepartemente, het dan gedinge aanhangig gemaak om onderrig in Engels by hierdie skole af te dwing. Teen 2006 was daar 300 enkelmedium Afrikaanse skole vergeleke met 2 500 in 1994, nadat meeste Afrikaanse skole na dubbelmedium-onderwys oorgeskakel het.
Afrikaans in Suider-Afrika
[[Lêer:Sprachenverteilung Afrikaans Namibia (2011).svg|duimnael|Verspreiding van Afrikaans in Namibië volgens die 2011-sensus:
]] Daar is onlangs nuwe skattings (gegrond op SA Satistics 2010 mid-year estimates) uitgereik wat toon dat Afrikaans as huistaal oor die afgelope drie jaar veranderinge ondergaan het. Die getal mense wat Afrikaans tuis gebruik, het van omtrent 6,44 miljoen in 2007 tot omtrent 6,49 miljoen in 2010 gestyg (Namibië inkluis).
Wat verrassend hierby mag wees is dat die syfer van swart Afrikaanssprekendes gestyg het van omtrent 0,24 miljoen in 2007 tot 0,29 miljoen in 2010. As redes daarvoor word onder meer die bevolkingsgroei in Namibië asook in die Vrystaat en die noordelike deel van Suid-Afrika vermoed waar Afrikaans die meesgebruikte taal onder werkers in die landbou is wat sodoende die taal ook by die huis gebruik.
Verder kan ook vasgestel word dat Afrikaanse huishoudings toenemend na "dubbelmedium" oorskakel wat beteken dat Engels benewens Afrikaans gebruik word. Die getal wit Afrikaanssprekendes het effens toegeneem, terwyl die persentasie bruin Afrikaanssprekendes stadig maar seker daal. Volgens 2007 se Community Survey word geskat dat omtrent 6,44 miljoen Suid-Afrikaners Afrikaans as huistaal gebruik het (Blankes: 2,76 miljoen – Namibië inkluis, Bruin: 3,44 miljoen – Namibië inkluis, Swart: 0,24 miljoen (Namibië uitgesluit), Indiërs: minder as 10 000).
Benewens blanke en bruin Afrikaanssprekendes word Afrikaans deur die meeste etniese groepe in Suid-Afrika as 'n tweede (of selfs derde) taal gepraat. Westelike Suid-Afrika (d.w.s. die provinsies Noord- en Wes-Kaap en die westelike streke van die Vrystaat) is tans 'n oorwegend Afrikaanstalige gebied; 'n groot segment van Afrikaanses in die gebied is Kleurlinge.
In die oostelike Suid-Afrika is daar stedelike konsentrasies van veral blanke Afrikaanssprekers in Pretoria, Bloemfontein, Vereeniging, Welkom, Potchefstroom, Klerksdorp, Kemptonpark, Pietersburg, Nelspruit, Witbank en Krugersdorp. In Namibië is daar sowat 146 000 sprekers. Afrikaans word daar erken as nasionale taal, maar die enigste amptelike taal sedert onafhanklikheid in 1989 is Engels. Volgens skattings is daar tot twintig miljoen mense wêreldwyd wat Afrikaans as moeder-, tweede of derde taal kan praat.
Afrikaans as Afrikataal
Hoewel Afrikaans as 'n Germaanse taal geklassifiseer word, kan dit op grond van ruimtelike gebruik as 'n Afrikataal bestempel word. In Afrika word daar 'n reeks tale gepraat, wat nie aan mekaar verwant is nie. In die sin kan enige taal van Afrika as sinoniem met Afrikataal beskou word. Verdere redes sluit in:
Omrede die Taalkommissie, die hoogste gesag in Afrikaans, se hoofkwartier fisies op die Afrika-vasteland gestasioneer is (vergelyk Nederlandse Taalunie, wat die Nederlandse taal reguleer, in Den Haag), kan dit ook as aanduiding dien dat Afrikaans 'n Afrikataal is.
Afrikaans in die res van die wêreld
Met die einde van die amptelike beleid van rasseskeiding het die internasionale belangstelling in Suid-Afrika duidelik toegeneem, en ná dekades van sanksies en boikotte is daar sprake van 'n normalisering van die kulturele en politieke betrekkinge tussen die Lae Lande (Nederland en Vlaandere) en Suid-Afrika se Afrikaanssprekende gemeenskap. 'n Aantal universiteite in die buiteland, onder meer Gent in België, Keulen en Göttingen in Duitsland en Wene in Oostenryk, het Afrikaans as 'n taalvak binne die verband van die Neerlandistiek ingevoer. Die Adam Mickiewicz-universiteit in Poznań, Pole, se Instituut vir Engelse Filologie het 'n Departement van Nederlands en Suid-Afrikaanse Studies en bied ook spesialisasie in Suid-Afrika en Afrikaans aan.
Skole vir sekondêre onderwys in Nederland kan kies om Afrikaans as 'n deel van die vak Nederlands te onderwys. Die ontwikkeling en geskiedenis van Afrikaans is 'n verpligte deel van die vak Literatuurgeskiedenis (as 'n deel van die geskiedenis van die Nederlandse taal in Suid-Afrika).
In die Verenigde State word Afrikaans as taalvak as deel van studies in Germaanse tale of Afrikastudies aangebied. Die National African Language Resource Center (NALRC) in Bloomington, Indiana het 'n brosjure oor Afrikaans vir voornemende studente aan die Universiteit van Wisconsin in Milwaukee, die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles en die Brigham Young-universiteit in Provo, Utah gepubliseer.
Suid-Afrikaanse emigrante het in baie oorsese lande Afrikaanse gemeentes, klubs en ander instellings gestig, en tans is daar enkele honderdduisend sprekers van Afrikaans in die buiteland. In Julie 2008 is die eerste Afrikaanse radioprogram, OppieStasie, in Australië deur Erika von Kaschke (nee Jooste) op die gemeenskapsradiostasie, begin. Die program speel Afrikaanse musiek en verskaf inligting aan nuwe immigrante.
Die woordeskat van Afrikaans
Met insluiting van komposita het die woordeskat van Afrikaans tussen 1900 en die laat 20ste eeu gegroei van slegs 50 000 tot 'n driekwart miljoen woorde. Saam met die uitbou van Afrikaans tot 'n volwaardige moderne amps- en wetenskapstaal is dus honderdduisende nuwe woorde by die oorspronklike kernwoordeskat, wat van Nederlands oorgeërf is, gevoeg. Alhoewel Afrikaans in leksikale opsig grotendeels sy Nederlandse wortels bewaar het, is daar nogtans net soos in ander gevalle waar 'n Europese taal na 'n nuwe oorsese omgewing oorgeplant is, 'n aantal belangrike afwykings van moderne Nederlands.
Ou Nederlandse woorde
Net soos Amerikaanse Engels baie woorde van 17de en 18de eeuse Engels bewaar het wat in moderne Britse Engels uitgesterf het (soos fall wat in Engeland deur die Latynse autumn vervang is), het sommige ou Nederlandse woorde, wat in die moderne Nederlandse standaardtaal nie meer gebruiklik is nie, in Kaaps-Nederlands bly voortleef:
Dialektiese woorde
Alhoewel die destydse, veral Suid-Nederlandse standaardtaal van VOC-amptenare aanvanklik die meeste hoë funksies aan die Kaap vervul het, het Afrikaans-Nederlandse omgangsvariëteite uit die Nederlandse dialekte ontwikkel. Sommige woorde uit die Nederlandse dialekte, wat in Nederland en Vlaandere nie in die huidige woordeskat van die standaardtaal opgeneem is nie, is wél opgeneem in die Kaaps-Nederlandse en Afrikaanse leksikon:
Die Afrikaanse woorde boetie en boeta het hulle oorsprong heel waarskynlik in Nederlandse dialekvorme soos beut en boetje.
Woorde met veranderde betekenis
Net soos in ander oorsese gebiede het Europese setlaars ook aan die Kaap begin om met bekende woorde uit hul beskaafde en dialektiese Nederlands na nuwe diere, plante en ander dinge te verwys mits hulle ten minste 'n sekere ooreenkoms met Europese spesies en natuurverskynsels getoon het. Sodoende het 'n aantal Nederlandse woorde in 'n nuwe konteks en omgewing ook 'n ander betekenis gekry.
'n Groter aantal voorbeelde kom uit die landboutaal. 'n Dam is in Nederland steeds 'n wal, terwyl dit in Afrikaans ook na die water kan verwys wat deur die damwal ingehou word. Afrikaanssprekendes kan byvoorbeeld sê dat hulle in die dam gaan swem, en bedoel dan die damwater. Die Suid-Afrikaanse taalkundige S.P.E. Boshoff het hierdie oorgang na 'n nuwe betekenis aan die verskil van bodem tussen die waterryke Nederland en die droë, dor klimaat van Suid-Afrika toegeskryf, alhoewel die Dagregister van Jan van Riebeeck, die eerste Nederlandse goewerneur aan die Kaap, volgens J. du P. Scholtz ook bewys lewer dat die betekenisverskuiwing al in die Nederlandse omgangstaal aan die gang was.
Pad het in Afrikaans 'n ruimer betekenis gekry as in Nederlands waar dit slegs na 'n weg verwys wat deur die voetstappe van mense of diere gemaak is. In Suid-Afrika het dit ook 'n sinoniem vir 'n geasfalteerde verkeersweg geword, en reeds in die 18de eeu het afleidings soos padmaker in die Kaapse taal voorgekom wat na 'n opsigter verwys het wat vir die instandhouding van 'n pad verantwoordelik was.
Vlei – wat uit vallei ontstaan het – het naas "dal tussen twee bergreekse" spesifiek Kaapse betekenisse gekry soos "moerassige laagte tussen berge" en "duinmeer". 18de en 19de eeuse reisigers het reeds na hierdie taalgebruik verwys.
Dalk – wat uit dadelik saamgetrek is – het selfs 'n verandering ten opsigte van sy woordsoort ondergaan. Terwyl dadelik 'n bywoord van tyd is ("onmiddellik, gou"), word dalk in Afrikaans as 'n bywoord met modale funksie gebruik en is 'n sinoniem vir "miskien, moontlik". Die oudste dokumente, waarin die Kaaps-Nederlandse dalk voorkom, dateer uit die jare 1787 en 1789.
Verengelsing
Ná die einde van die Tweede Vryheidsoorlog het groot getalle Afrikaners begin verstedelik. Die Witwatersrand was 'n groot trekpleister, maar ook hoofsaaklik Engelssprekend. Honderde duisende Afrikaners het in hierdie stede verengels.
In die twintigerjare is die eerste Afrikaanse hoërskole aan die Rand gestig en Afrikaners is aangemoedig om hulle eie taal met trots te gebruik. Dit was in 'n poging om die verengelsing teë te gaan. Aanvanklik was dit ook 'n groot sukses. Daar is begin om ook Anglisismes aktief uit Afrikaans te weer. Sedert die negentigerjare swaai die gety egter weer ten gunste van Engels.
Engels druk deurgaans 'n swaar stempel af op Afrikaans. Beide die Afrikaanse leksikon en sintaksis ervaar 'n sterk Engelse invloed. Baie Afrikaanse ouers het begin om hulle kinders na Engelstalige skole te stuur. Baie Afrikaanse ouers praat wel nog onderling Afrikaans met mekaar, maar Engels met hulle kinders.
Spelwyse
In die verlede is verskillende spelvorme vir Afrikaans gebruik, byvoorbeeld die Patriotspelling van die GRA en die getoelies van die Kaapse Moslemgemeenskap, wat albei van 'n vereenvoudigde en vernieude spelling gebruik gemaak het.
Sedert 1914 is die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verantwoordelik vir die normalisering van Afrikaans. Die spelreëls van die Taalkommissie word gepubliseer in die Afrikaanse woordelys en spelreëls.
Die rede vir die invoering van 'n Afrikaanse spelling word wel bevraagteken. Aanvanklik is beweer dat in Afrikaans die skrifbeeld die gesproke beeld moet volg – ons skryf soos ons praat. Sommige het egter gemeen dat die Afrikaanse spelling nie sodanig ingevoer is om die spreektaal te volg nie, maar om die 'twee tale' te skei. Die gewysigde skrifbeeld moes die skeiding vergestalt. Vele Afrikaanse en Nederlandse woorde word immers op dieselfde manier uitgespreek, byvoorbeeld: richting, rigting; provincie, provinsie; nationaal, nasionaal; rover, rower; vrouw, vrou; ens.
Nogtans het die Taalkommissie die spelling gewysig.
In 1925 is die Kollewijn spelling, wat in 1891 ontwerp is, as die spelling vir Afrikaans in Suid-Afrika aanvaar. Hierdie spelling was 'n vereenvoudiging van die moeilike Nederlandse spelling. Russisch moet nou Russies word en moeilijk moeilik. Dit was 'n meer fonetiese spelling gebaseer op die skryf hoe jy praat manier. Hierdie spelling is in sekere gemeenskappe, veral in Vlaandere en in Suid-Afrika in gebruik geneem, maar nie amptelik aanvaar nie.
Woordeboek van die Afrikaanse Taal
Die Woordeboek van die Afrikaanse Taal, algemeen bekend as die WAT, is die grootste verklarende Afrikaanse woordeboek. As omvattende verklarende woordeboek probeer dit om Afrikaans in sy wydste omvang te weerspieël. Afrikaans in al sy verskyningsvorme, nl. standaardtaal, streektaal, geselstaal en die verskillende variëteite van Afrikaans soos Namakwalands en Kaaps word in die WAT opgeneem. Vyftien dele is reeds gepubliseer. Die vyftiende deel, wat van "skool" tot "Sri Lankaans" strek, het in 2019 verskyn. Dit is ook op CD en op die internet beskikbaar.
Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal
Die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal, algemeen bekend as die HAT, is die bekendste verklarende Afrikaanse woordeboek. Dit word oor die algemeen as gesaghebbend beskou. In teenstelling met die WAT is die HAT 'n verklarende Afrikaanse woordeboek in 'n enkele band, waarvan die huidige uitgawe 1 632 bladsye beslaan. Die woordeboek word sedert 1965 gereeld hersien. Die sesde papieruitgawe van die HAT het in 2015 verskyn, toe die gedrukte HAT 50 jaar oud was. HAT op CD-ROM is in 2009 bekend gestel.
Streeksdialekte
Geografies word die Afrikaanse dialekte in drie hoofgroepe verdeel: Kaapse Afrikaans, Oosgrens-Afrikaans en Oranjerivier-Afrikaans. Griekwa-Afrikaans behoort tot die Oranjerivier-Afrikaans. Oorlams word deur taalkundiges as 'n kreooltaal met elemente van Bantoetale beskou.
Toekoms van Afrikaans
Die Afrikaanse Taalraad (ATR) het ’n verslag, “Die algemene demografie van Afrikaans (2022)”, op 4 November 2022 bekendgestel. Die studie bied ’n oorsig van demografiese data en projeksies oor die Afrikaanse taal tot in 2041. Dit dek Afrikaans in sy geheel en sluit alle variëteite van dié taal in.
Volgens die verslag is die belangrike demografiese neigings tussen 2021 tot 2041 as volg:
Furaan
Furaan is 'n heterosikliese aromatiese verbinding met die chemiese formule. Dit is die suurstofanaloog van tiofeen.
Furan is 'n kleurlose, vlambare, baie vlugtige vloeistof met 'n kookpunt naby kamertemperatuur. Dit is oplosbaar in gewone organiese oplosmiddels, insluitend alkohol, eter en asetoon, en is effens oplosbaar in water. Die geur daarvan is "sterk, eterig en chloroformagtig."
Dit is giftig en kan 'n karsinogeen (kankerwekkende) wees by mense. Furaan word as vertrekpunt vir ander spesialiteitschemikalieë gebruik.
Geskiedenis
Die Engelse naam "furan" kom van die Latynse furfur, wat semels beteken.
Die eerste furaan-afgeleide verbinding wat beskryf is, was 2-furoiksuur, geskep deur Carl Wilhelm Scheele in 1780. 'n Ander belangrike afgeleide verbinding, furfuraal, is in 1831 deur Johann Wolfgang Döbereiner gerapporteer en nege jaar later het John Stenhouse die kenmerke daarvan bepaal.
Furaan self is in 1870 vir die eerste keer deur Heinrich Limpricht voorberei, hoewel hy dit tetrafenol genoem het (asof dit 'n vier-koolstofanaloog van fenol, C6H6O was).
Produksie
Industrieel word furaan vervaardig deur die palladium-gekataliseerde dekarbonielasie van furfuraal, of deur die koper-gekataliseerde oksidasie van 1,3-butadieen: In die laboratorium kan furaan vanaf furfuraal verkry word deur oksidasie tot 2-furoïeksuur, gevolg deur dekarboksilering. Dit kan ook direk berei word deur termiese ontbinding van pentose-bevattende materiale, en sellulose-vaste stowwe, veral dennehout.
Sintese van furaan
Die Feist–Benary-sintese is 'n klassieke manier om furaan te sintetiseer, hoewel baie sinteses ontwikkel is. Een van die eenvoudigste sintesemetodes vir furaan is die reaksie van 1,4-diketone met fosforpentoksied (P2O5) in die Paal–Knorr-sintese. Die tiofeenvormingsreaksie van 1,4-diketone met Lawesson se reagens ('n tiëringsagent) vorm ook furaan as neweprodukte. Daar bestaan baie roetes vir die sintese van gesubstitueerde furaan.
Jessica Biel
Jessica Biel (gebore 3 Maart 1982) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Texas Chainsaw Massacre (2003), The Illusionist (2006), Next (2007), en Total Recall (2012).
Min Shaw
Min Shaw, gebore as Wilhelmina Jacoba Viviers (Johannesburg, 26 November 1934) is 'n Suid-Afrikaanse sangeres en aktrise.
Sy is 'n sing aanvanklik veral ligte Afrikaanse musiek, maar later jare ook Engelse gospel. Sy het bekend geraak met die liedjie Jy is my liefling van die egpaar Cissie en Willie Cooper (wat hulle in die jare dertig gekomponeer het). Die liedjie was die temalied van die gelyknamige rolprent van 1968 waarin sy teenoor Franz Marx gespeel het.
Min het in 2015 vir Shaun Mynhardt aangestel as haar bestuurder.
Op 26 Januarie 2020 is Min ingehuldig as 'n lewende legende in die Suid-Afrikaanse Legendesmuseum. Sy was een van slegs 20 legendes van wie daar ook 'n borsbeeld gemaak was.
In Januarie 2022 was Min die mede-aanbieder van 'n splinternuwe 13 episode TV-reeks, Die Huis Van Legendes, saam met Shaun Mynhardt.
Op hierdie TV-reeks het sy en Shaun met verskeie groot name in die vermaaklikheidsbedryf gesels.
Die TV-reeks word in Junie 2022 uitgesaai.
Biografie
Shaw het musieklesse op skool aan die Hoër Meisieskool Helpmekaar geneem, waar sy in st. 7 was toe Mimi Coertse in matriek was, en haar ná skool as onderwyseres bekwaam. Sy het aanvanklik in restaurante in Johannesburg en Benoni gesing, maar haar deurbraak in 1961 gemaak toe sy 'n talentkompetisie van LM Radio gewen het. Die prys was 'n reis na Londen, waar sy ook op televisie verskyn het.
2011 neem Min haar nuutste album op en begin weer toer soos in die ou dae.
Sy was in 2012 deel van die boek Gee Haar 'n Roos – die lewensverhaal van Cora Marie. Dit het gelei tot deelname aan die Country Legendes – 'n huldeblyk-konsertreeks regdeur die land.
Op 28 Maart 2015 was Min saam met Lance James, Clive Bruce, Tommy Dell en Shaun Mynhardt in die Kaap vir 'n huldeblyk aan Cora Marie en Min Shaw het 'n staande ovasie ontvang toe sy op die verhoog verskyn. Niemand wou glo dat sy 80 jaar oud is nie! Haar stemkwaliteit en haar mooi gelaatstrekke is steeds sprankelend en tydloos.
In 2015 het Min vir Shaun Mynhardt aangestel as haar bestuurder. Saam het hulle haar loopbaan na nuwe hoogtes geneem.
Op 7, 8 en 9 November 2016 het Min Shaw haar eerste musiekvideo in 5 jaar opgeneem getiteld Gee haar 'n roos. Die duet saam met Shaun Mynhardt waarin Min die koorgedeelte van die liedjie sing het binne 'n week op 21 radiostasies se speellyse beland en die musiekvideo is in Januarie 2017 aan die media vrygestel. Die video is in Hermanus geskiet, presies 50 jaar na Min die fliek Hoor My Lied in Hermanus saam Ge Korsten geskiet het.
Gee Haar 'n Roos was nommer een op Springbok Radio se Top 20. (April 2017).
'n Dokumentêr Die Legendes Van Afrikaanse Musiek oor Shaw se lewe is op 1 Maart 2017 op kykNET uitgesaai.
29 April 2017 het Shaw 50 jaar in die vermaaklikheids bedryf gevier met 'n reeks konserte getiteld Min Shaw & Vriende-50 Goue Jare. Verskeie mediapublikasies en kykNET het die geleentheid bygewoon asook haar musiekvriende soos Lance James, Manie Jackson, Shaun Mynhardt, Tommy Dell, Jody Wayne, Edmond, Clive Bruce en die Rodeo Girls wat saam met Shaw op die verhoog opgetree het.
In 2018 het Shaw en haar musikale vriend van 21 jaar, Shaun Mynhardt besluit om haar biografie uiteindelik klaar te skryf en uit te gee. Hierdie projek waaraan Shaw en Mynhardt vir drie jaar gewerk het, is goedgekeur en word uitgegee deur een van Suid Afrika se top Afrikaanse uitgewers.
"Sprokie van 'n liefling", 'n plakboek vol herinneringe deur Shaun Andrew Mynhardt word op 15 Februarie 2019 vrygestel en is landswyd beskikbaar by meeste boekwinkels. Hierdie versamelstuk is 'n moet vir elke Min Shaw bewonderaar en bevat haar lewensverhaal, geheime, maar ook 186 pragfotos uit Min se persoonlike foto albums en plakboeke.
Op 26 Januarie 2020 is Min Shaw ingehuldig in die Suid-Afrikaanse legendesmuseum in Pretoria. 'n Borsbeeld van haar is op die dag onthul. Verskeie van haar toekennings en verhoogkostuums is daar op uitstalling.
Eerste opnames
Op aandrang van die bekende orkesleier Dan Hill het sy plaatopnames gemaak. Dit het gelei tot die uitreiking van haar eerste solus-sewe, Kleine nagtegaal, in Junie 1966. Die plaat het goed gevaar en sy het ná ses jaar besluit om die onderwys te laat vaar en sang haar loopbaan te maak. Haar sangloopbaan is verder aangehelp deur 'n rol in die rolprent Hoor My Lied van 1967. Die Heidelied, 'n duet met Gé Korsten, bly een van Shaw se grootste treffers. Sy het ook in die rolprente Jy is my liefling (1968), Die Danie Bosman Storie (1969) en Lied in My Hart (1969) teenoor Gé Korsten en Mitzi Stander gespeel.
In haar loopbaan het sy meer as 70 albums uitgereik en na raming meer as 800 liedjies opgeneem. Saam met Lance James het sy een van die gewildste Afrikaanse sangpare gevorm met trefferplate soos Bymekaar (1968) en Weer bymekaar (1982). Nadat sy in 1975 haar lewe aan die Here toegewy het, het sy hoofsaaklik geestelike plate opgeneem.
Pryse en eerbewyse
Sy het drie Sarie-toekennings ontvang en twee goue plate, 'n platinumplaat en 'n dubbelplatinumplaat (vir die rekordverkope van haar gospel-albums). Sy is in 1996 deur die ATKV vereer vir haar bydrae tot die bevordering van ligte Afrikaanse musiek.
Skroefdraad
Skroefdraad is 'n heliese struktuur wat gebruik word om rotasiebeweging om te sit na lineêre beweging of krag.
Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog
Gedurende Desember 1941 het Roosevelt die naam "Verenigde Nasies" (VN) vir die Geallieerdes bedink, en die Declaration by United Nations, op 1 Januarie 1942, was die grondslag van die moderne VN. By die Potsdamkonferensie van Julie-Augustus 1945, het Roosevelt se opvolger, Harry S. Truman, voorgestel dat die minsiters van buitelandse sake van China, Frankryk, die Sowjetunie, die Verenigde Koninkryk en die VSA "die vredesverdare en grensskikkings van Europa moes optrek," wat gelei het tot die skepping van die Raad van Minsters van Buitelandse Sake.
Skroefdraad
Toepassings
Skroefdraad het die volgende toepassings:
In al bogenoemde toepassings het skroefdraad die volgende twee hoof funksies:
Rigting van skroefdraad
Die rede vir die gebruik van linkerhandse/omgekeerde skroefdraad is gewoonlik om te voorkom dat rotasie van 'n voorwerp die bout/moer self laat losdraai. Voorbeelde van linkerhandse/omgekeerde skroefdraad is:
In al hierdie gevalle moet die beweging van die masjien neig om die bout vas te draai. Dit is egter nie altyd so voor die handliggend nie.
Fietspedaal as voorbeeld
Die prentjie aan die regterkant wys 'n regterkantste fietspedaal. Die rooi pyle wys die skynbare draairigting van die trap-as ten opsigte van die traparm agv die draaiweerstand van die trap-as. Dus, wanneer die fiets normaalweg getrap word, lyk dit of die trap sal neig om los te draai. Hoekom het die regterkantste trap dan 'n regshandige skroefdraad?
Die antwoord lê in meganiese presessie Om dit te verduidelik is die trap-as baie kleiner geteken as die gat in die traparm (kyk prentjie). Wanneer die fiets getrap word, word daar 'n antikloksgewyse krag op die binneste as uitgeoefen as gevolg van die weerstand op die trap-as. Dit sal veroorsaak dat die as in 'n kloksgewyse rigting binne die groter gat beweeg.
Daniel Roche
Daniel Roche (gebore 14 Oktober 1999) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent The Thunderers en in die televisiereekse Casualty (1986), Outnumbered (2007), en Just William (2010).
Yuji Sakakura
Yuji Sakakura (gebore 7 Junie 1967) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
Michael Collins
Michael Collins (31 Oktober 1930 – 28 April 2021) was 'n Amerikaanse ruimtevaarder en toetsvlieënier. Hy was deel van die derde groep ruimtevaarders van veertien wat in 1963 verkies is. Hy was deel van twee ruimtesendings. Hy en John W. Young was die bemanning vir Gemini 10; deel van die missie was om met twee verskillende ruimtetuie te dok en Collins het ook twee ruimte wandelings onderneem. Vir sy tweede vlug was hy deel van Apollo 11 waar hy die bevelvoerder van die beheermodule was. Hy het om die maan bly wentel terwyl Neil Armstrong en Buzz Aldrin in die maanmodule vir die eerste keer op die maan geland het. Hy was een van 24 persone wat na die maan gevlieg het.
Oos-Amerikaanse Tyd
Oos-Amerikaanse Tyd (Engels: Eastern Time Zone, afgekort as ET) is 'n tydsone wat vyf ure ná Gekoördineerde Universele Tyd val, met ander woorde UTC-5. Meeste van die oostekant van die Noord-Amerikaaanse vasteland val in hierdie tydsone. Hierdie tydsone beslaan die gebied van 65° tot 90° westerlengte.
Sara Paxton
Sara Paxton (gebore 25 April 1988) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Aquamarine (2006), The Last House on the Left (2009), en The Innkeepers (2011).
Oos-Amerikaanse Tyd
Lande
Die gebiede of lande wat Oos-Amerikaanse Tyd gebruik is:
Danny Dayton
Danny Dayton (20 November 1923 – 6 Februarie 1999) was 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Guys and Dolls (1955) en Ed Wood (1994), en in die televisiereekse Good Morning, World (1967) en Wonder Woman (1975).
Phillips Tead
Phillips Tead (29 September 1893 – 9 Junie 1974) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Lost Paradise (1914), The Fighting Blade (1923), en Six of a Kind (1934), en in die televisiereeks Adventures of Superman (1952).
Lys van Suid-Afrikaanse dagblaaie
'n Lys van dagblaaie wat in Suid-Afrika verskyn of verskyn het. Waar beskikbaar, word die datum waarop die koerant die eerste keer verskyn het, aangegee. 'n Tweede datum dui op die sluiting van die koerant, of in gevalle waar die koerant steeds bestaan, die jaar waarin hy opgehou het om as dagblad te verskyn.
1583
Die jaar 1583 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 83ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Petrus van den Burg
Petrus van den Burg (Amersfoort, Nederland, 31 Maart 1856 – Pretoria, Suid-Afrika, 22 Maart 1936) was ’n musikus, orrelis en koorleier.
In Nederland
Van den Burg was ’n seun van die klompmaker Gerrit van den Burg en sy vrou, Gerarda Bakker. Van den Burg is eers deur die musiekonderwyser Tesselhof in Amersfoort opgelei, waarna hy as orrelis in dieselfde stad en in Arnhem opgetree het. Tydens 'n studieverblyf van vier jaar in Keulen, Duitsland, het hy hom as violis, klavierspeler, orrelis en komponis bekwaam en ook in die orrelboukuns bedrewe geraak. Terug in Amersfoort het Van den Burg in 1884 deur bemiddeling van sy predikant met ds. S.J. du Toit, lid van die Transvaalse deputasie na Londen, in aanraking gekom. Vooraanstaande Pretorianers het ds. Du Toit gevra om tydens sy besoek aan Wes-Europa iemand vir sowel klavier-, orrel- en vioollesse as die stem van musiekinstrumente te werf. Van den Burg het die aanbod aanvaar en die reis na Suid-Afrika onderneem saam met die lede van die deputasie en 'n klein groepie Nederlandse emigrante, aan boord van die Sparta.
Na Suid-Afrika
Op 11 Julie 1884 het hulle in Tafelbaai aangekom, waarna Van den Burg die seereis na Durban voortgesit en van daar per trein na Pietermaritzburg gereis het. Daarvandaan is hy met 'n muilwa na Pretoria, waar hy op 12 Augustus 1884 aangekom het. Hy het sy Transvaalse loopbaan as orrelis in die NH kerk op Kerkplein in Pretoria begin en by geleentheid ook as solis opgetree. Dié kerk het met die kerkvereniging van 1886 die Verenigde kerk of NH of G kerk geword. Van laasgenoemde jaar tot omstreeks 1925 was hy orrelis van die Gereformeerde kerk Pretoria, waarna hy tot sy dood die orrel in die NH kerk, Du Toitstraat, bespeel het.
Hy het spoedig 'n koor en orkes op die been gebring en 'n groot aantal leerlinge opgelei. Voorts het hy die eerste klavier-en-orrelwinkel in 1885 in Markstraat (die latere Paul Krugerstraat) geopen en onder meer kerkorrels aan die Pretoriase gemeentes van die Gereformeerde Kerk (1893), die Lutherse Kerk (1895), die NH of G Kerk (1890, wat in 1905 gesloop is) en die NH Kerk (1906) gelewer. Buite die hoofstad het hy onder meer ’n orrel op Heidelberg, Tvl., geïnstalleer. Ook in 1885 het hy sy eerste klavieruitvoering in Pretoria gelewer. Hy was ook bekend as violis. In 1888 is ’n musiekvereniging opgerig met hom as direkteur. In 1897 was hy een van die stigters van die Oosteind-school in Pretoria.
Koorleier
In 1905 is Van den Burg as direkteur van die Hollandsch Mannenkoor ook in die Transvaalse hoofstad aangestel en van 1909 tot 1926 het hy opgetree as die eerste direkteur van die Christelijke Zangvereeniging Asaf, wat op 10 Junie 1909 tot stand gekom het. (Vir die Johannesburgse koor met dieselfde naam, sien Asafkoor, Johannesburg.) Dié koor het net gewyde musiek gesing en mettertyd bekendheid verwerf vir die deeglike voorbereiding en goeie gehalte van hul uitvoerings, wat in 1920 'n hoogtepunt bereik het met "Die skepping" van Haydn. Met dié koor het Van den Burg die toppunt van sy artistieke prestasies bereik, aldus J. Ploeger in die Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek. In 1894 het sy Beknopt overzicht der kerktoonaarden verskyn wat bedoel was as leidraad vir die onderwysers in die ZAR. Hy was ook vir die toonsetting van die destydse Psalms 41, 45 en 92 verantwoordelik en vir 'n aantal skrifberymings in die psalmboek wat in die Gereformeerde Kerk gebruik word. Hy het ook liedere vir Afrikaanse tekste gekomponeer.
Waardering
Van den Burg was, volgens Ploeger, "'n toegewyde, nougesette musikus, besiel met godsdienstige idealisme. Onder die baanbrekers op die gebied van musiek in Pretoria beklee hy 'n besondere plek vanweë sy beoefening van gewyde musiek. In hierdie opsig het hy 'n belangrike bydrae gelewer tot die ontwikkeling van die algemene musieksmaak in dié stad." Prof. dr. P.G. Nel beskryf hom as "’n stimulerende figuur in die musieklewe aan die einde van die (19de) eeu".
Gesinslewe en oorlye
Van den Burg is in 1885 getroud met Anna van den Hoek van Zierikzee, Nederland. Uit die huwelik het 'n seun en vier dogters hom oorleef. Van den Burg het ná 'n erediens in die konsistorie van die NH Kerk, Du Toitstraat, inmekaargesak en beswyk. Hy is in die Ou Kerkhof, Pretoria, begrawe.
G.W. Eybers
duimnael|G.W. Eybers.
Herkoms en opleiding
George von Welfling Eybers is op 25 September 1888 op ’n plaas in die distrik Beaufort-Wes gebore as een van dertien kinders, van wie een by geboorte oorlede is. Sy ouers is Francois Johannes Jacobus Eybers en Anna Aletta Susanna van Zyl. Hy het vier susters en sewe broers.
Sy eerste onderwys ontvang hy op ’n plaasskool waarna hy vir ’n ruk in die Paarl skoolgaan. Dan keer hy terug na Beaufort-Wes waar hy in 1907 matrikuleer. Hy studeer verder in tale aan die Victoria-Kollege in Stellenbosch en behaal die B.A.-graad in 1910. Vir ’n jaar studeer hy aan die Transvaalse Universiteitskollege in Pretoria en gee dan tot 1913 onderwys, waarna hy Europa toe vertrek en agtereenvolgens in Amsterdam en Londen studeer, waar hy die M.A.-graad en die D.Litt.-graad behaal. Sy studiegebiede was Geskiedenis, Ekonomie en Onderwys. In 1917 keer hy terug na Suid-Afrika.
Loopbaan
Nadat hy enkele maande in Oos-Londen onderwys gegee het, word hy as dosent aangestel by die Graaff-Reinet Kollege. In 1922 word hy die eerste hoof van die Hoër Volkskool, Graaff-Reinet, die eerste Afrikaanse hoërskool in Kaapland. Hier gee hy Geskiedenis en hy dien ook op verskeie onderwyskommissies. In 1927 word hy aangestel as inspekteur van skole in die Middellandse Afdeling van die Kaapprovinsie en later dieselfde jaar word hy aangestel as Onder-Sekretaris van Unie-Onderwys. Die Departement van Onderwys stel hom in 1934 aan as professionele assistent. In 1935 gaan hy na Amerika met ’n Carnegie-beurs om onderwystoestande te bestudeer en in 1936 gaan hy met dieselfde doel na Engeland.
Persoonlike lewe en sterfte
Hy is in 1912 getroud met Aletta (Tissa) de Klerk en hulle het vier seuns (George von Welfling, Leonard, Theodor en Eric).
Hy is in 1976 oorlede.
Fiksie
Sy eerste publikasie is ’n verwerking in Afrikaans van uittreksels uit ou reisverhale onder die titel Outydse Sketse en Stories. Hy bundel ses sketse in Mont-aux-Sources en ander sketse, waarin hy verslag doen oor sy togte na die berge, en vir die Aberdeense Christen Jeugvereniging beskryf hy sy ondervindings in Europa as student. Die beste skets is Uit die lug geval, waarin hy kleurvol verslag doen oor ’n Duitse lugaanval op Londen tydens die Eerste Wêreldoorlog.
Vir sy seun, Jannie, beskryf hy die Kaapse toestande omstreeks 1800. Hierdie bundel word later heruitgegee onder die titel Uit die lug geval en ander sketse.
Die lotgevalle van Dominik, die fortuinsoeker stel ’n tradisionele geskiedenis van die vroeë Kaap voor. Die hooffiguur is Hans Dominik, ’n jongman wat in Amsterdam in diens tree by die Hollandse Oos-Indiese Kompanjie. As soldaat kom hy na die Kaap, waar hy verlief raak op ’n Boermeisie en besluit om hom as burger te vestig. Hy neem deel aan ’n geveg teen die San en trek dan die Noorde in, waar hy aan gevegte teen die inheemse swart inwoners deelneem. Die geskiedenis in die verhaal is hoofsaak en die sielkundige motivering vir die karakters se optrede bysaak, maar die beskrywing van toestande in Nederland en aan die Kaap tydens die Hollandse Oos-Indiese Kompanjie se bewind is goed nagevors en interessant.
Op die voetspoor van die ou reisigers is ’n oorvertelling van verhale uit die werk van Peter Kolbe, John Barrow, Hinrich Lichtenstein en John Campbell. Van sy korter werk word in versamelbundels opgeneem, waaronder Die aalwynindustrie in Hennie Aucamp se Wys my waar is Timboektoe.
Carnarvon
Carnarvon is 'n dorp in die provinsie Noord-Kaap, 135 km noordoos van Williston en 133 km noordwes van Victoria-Wes in die sentrale Karoo. Dit is 'n handelsentrum vir die omliggende gebiede. Die besonder aangename klimaat leen hom uitstekend daartoe dat sport op groot skaal hier beoefen kan word en sportgeriewe sluit onder meer 'n munisipale swembad, rugbyvelde, tennis- en rolbalbane, krieketveld, jukskei- en pluimbalbane in.
G.W. Eybers
Vakkundige skryfwerk
Op vakkundige gebied skryf hy Ons naskoolse ontwikkeling en Opvoeding van volwassenes in Suid-Afrika, terwyl hy ’n voorwoord skryf vir M.E. Theron se Die suigeling en die voorskoolse kind. Hy is ook die samesteller van Select constitutional documents illustrating South African history 1795–1910. Verskeie van sy artikels verskyn in die geskiedkundige blad Pretoriana.
Carnarvon
Opvoeding
Die moderne dorpsbiblioteek voorsien in die behoeftes van alle lesers. Die plaaslike hoërskool is in staat om leerders op feitlik enige beroepsrigting voor te berei. 'n Moderne koshuis bied losies aan leerders wie se ouers nie op die dorp woon nie.
G.W. Eybers
Publikasies
Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:
Carnarvon
Geskiedenis
Die dorp was oorspronklik 'n swart nedersetting en geniet sedert 1883 munisipale status. Dit is in 1860 op grond wat aan die Rynse Sendinggenootskap behoort het, uitgelê. Die genootskap het reeds in 1847 'n sendingstasie hier begin vir die bearbeiding van 'n Xhosa-stam wat die Kaapse regering hier as 'n bolwerk teen die Boesmans geplaas het. Die eerste sendeling hier was eerw. Christoph Wilhelm Alheit, stamvader van die Alheit-familie in Suid-Afrika. Eerw. Dönges, op sy beurt stamvader van die Dönges-familie, het ook die sendinggemeente hier bearbei.
Naam
Carnarvon het vroeër as Harmsfontein en Schietfontein bekend gestaan, maar het die naam Carnarvon in 1874 gekry ter ere van Lord Carnarvon, die markies van Carnarvon (1831 - 1890), Britse koloniale sekretaris.
NG gemeente
Die eerste kerkgebou, van gehoue steen, is teen 'n koste van £12 000 opgerig en in Februarie 1882 ingewy. Interessant genoeg staan op die hoeksteen: "Deze steen werd gelegd in de naam van die Vader, Zoon en Heilige Geest. 25 September 1880." Ds. De Villiers wou nie sy naam daarop laat plaas nie, omdat, so het hy gesê, die steen gelê is alleen ter ere van God.
In 1917 is ook nog Vanwyksvlei afgestig.
Die gemeente se belydende (volwasse) lidmaattal was in 1979 830, in 1990 660, in 2000 468, in 2007 406 en in 2012 375.
Bevolking
Volgens die World Gazetteer het Carnarvon se bevolking tussen 1996 en 2007 ietwat afgeneem van 5 933 tot 5 760.
Bergnooientjie
Bergnooientjie (Aeropetes tulbaghia) is 'n vlinderspesie wat inheems is aan Suid-Afrika. Dit behoort tot die familie van Vierpootskoenlappers (Nymphalidae).
Labeo
Labeo (Moddervisse) is 'n genus van visse wat aan die familie Cyprinidae behoort. Hierdie genus is groot met 80 spesies wat in Afrika voorkom. Die genus kom ook in Asië voor. Die visse is spesialis vreters van alge en detritus. Die meeste spesies van die genus word langer as 150 mm, weeg 1.8 tot 2.2 kg (5 pond) en is sterk swemmers. Hulle migreer ook stroom-op om te broei.