cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tongaanse nasionale rugbyspan
Algemene situasie
Tonga is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die Cookeilande, Fidji, Nieu-Seeland, Samoa en Wallis kan soortgelyke bewerings maak. Met ’n bevolking van sowat 100 000 is die keuring van talentvolle spelers in vergelyking met ander lande baie klein, maar Tonga behoort konstant aan die 15 beste spanne wêreldwyd en hulle is redelik mededingend. Dié land ly egter onder ’n groot uitvloei aan talent, aangesien baie spelers in die professionele ligas in Australië, Nieu-Seeland, Europa of Japan speel en deur die onderskeie land ingeburger word. Volgens Wêreldrugby se reëls is ’n tydperk van vyf jaar ononderbroke blyplek genoeg om vir die nasionale span van ’n ander land uit te draf (tot aan die einde van 2020 was dit net drie jaar). Van die bekendste spelers met ’n Tongaanse herkoms is Israel Folau, Toutai Kefu, Sekope Kepu, Viliami Ofahengaue, Wycliff Palu en George Smith (vir Australië), Doug Howlett en Jonah Lomu (vir Nieu-Seeland), Billy en Mako Vunipola (vir Engeland) asook Taulupe Faletau (vir Wallis).
Die Stille Oseaan-eilandstate se beheerliggame is nie sterk genoeg om hierdie uitvloei aan talent stop te sit nie. Soms word die sistematiese stropery in ’n ironiese manier met die 19de eeuse Blackbirding vergelyk. Tongane, wat hul eie land verteenwoordig, kan nie altyd vir hul nasionale span verskyn nie, aangesien veral Engelse klubs huiwerig is om spelers vir toetswedstryde beskikbaar te stel. Die professionele span Moana Pasifika, wat sedert 2022 aan die internasionale toernooi Superrugby deelneem, sal as ’n oplossing dien. In dié span, wat in die Nieu-Seelandse stad Auckland gesetel is, speel Tongane saam met Samoane en Nieu-Seelanders met ’n Polinesiese herkoms; dié span streef ’n verkieslik “Stille Oseaan”-karakter na.
Invoering en vestiging van rugby
’n Tradisionele Tongaanse sportsoort, en los verwant aan rugby, was Kasivaki. Die speelveld was in ’n baai tussen twee koraalrotse geleë en twee spanne het onder water probeer om ’n 35 kg swaar ovale steen na die rots aan die oorkant te beweeg. Die spelers het Kasivaki uitgeoefen ter vermaak van persone in die hoërklas, om hul vaardighede, hul sterktes en vegkrag in die water te vertoon. Soms het spelers verdrink en derhalwe het koning George Tupou I dié spel in die 19de eeu verbied.
Nadat Tonga in 1900 ’n Britse protektoraat geword het, het seelui en sendelinge die rugbysport ingevoer. Tongaanse adellikes wat rugby tydens hul studies aan die vername Newington College in Sydney leer ken het, was ook by die invoering van dié sport in Tonga betrokke. Reeds in 1909 was rugby deel van die kurrikulum aan die twee leidende skole in die land, die Tupou College en die Tonga College. Rugby het vinnig die by verre gewildste sportsoort geword en is deur groot dele van die bevolking goed ontvang. Volgens Robert F. Dewey, ’n historikus aan die DePauw-universiteit, was rugby destyds ’n belangrike manier om die plaaslike trots en strydlustige manlikheid uit te druk. Nadat baie tradisionele rituele gedurende die koloniale tydperk verdwyn het, was rugby ’n goeie plaasvervanger vir die uitvoering van ou konflikte. Buitendien was die atletiese vaardighede van die inheemse spelers glo heel geskik vir die rugbyspel. ’n Soortgelyke ontwikkeling het in twee ander Stille Oseaan-eilandstate plaasgevind: Fidji en Samoa.
Die nasionale span se eerste jare
In 1923 is die Tongaanse Rugbyvoetbalunie (Engels: Tonga Rugby Football Union, die huidige Tongaanse Rugbyunie (TRU) gestig en die volgende jaar het dié beheerliggaam vir die eerste keer ’n nasionale span saamgestel. Die eerste toetswedstryd is op 15 Augustus op neutrale bodem in die Samoaanse hoofstad Apia teen Fidji gespeel en met 0–6 verloor. Volgens ’n legende is die wedstryd op ’n rugbyveld met ’n groot boom op die middellyn gespeel, maar destydse koerantberigte vermeld niks daarvan nie. Die wedstryd het om 7 v.m. afgeskop om die Samoaanse toeskouers kans te gee om ná die wedstryd te gaan werk. Aansluitend het Tonga die Fidjiane vir ’n toer van nege wedstryde gehuisves. Die eerste tuiswedstryd in die hoofstad Nukuʻalofa het die Tongane met 9–6 gewen, die tweede is met 3–14 verloor en in die derde het hulle met 0–0 gelykop gespeel. Einde Julie 1926 het Tonga vir die eerste keer Fidji en Wes-Samoa besoek. In 1928 en 1932 het die Tongane weer die Stille Oseaan-buur Wes-Samoa besoek; met uitsondering van die jaar 1930 het Fidji en Tonga tussen 1924 en 1934 al om die twee jaar ’n toetsreeks van drie wedstryde teen mekaar gespeel, waarby meestal die Fidjiane geseëvier het.
Die Tweede Wêreldoorlog het ’n meerjarige onderbreking van die internasionale speelprogram tot gevolg gehad. In 1947 het Tonga weer na Fidji en Wes-Samoa getoer. Terwyl hulle albei toetswedstryde in Fidji gewen het, het hulle hul eerste nederlaag teen Wes-Samoa gely. Ná dié toer het die nasionale span veral om finansiële redes ’n verdere onderbreking van nege jaar gehad. Terwyl die Samoane Tonga in 1956 besoek het, het die Tongane in 1957 Wes-Samoa besoek. Tonga het tydens albei toere onoorwonne gebly. Tydens die 1958-toer van drie toetswedstryde na Fidji het hulle egter twee nederlae gely. Tot op daardie stadium was die internasionale kontakte op die onmiddellike Stille Oseaan-bure beperk. Dit het in 1960 verander, toe die Nieu-Seelandse Maori Nukuʻalofa besoek en met 16–27 verloor het; dit was die Maori se keurspan se enigste nederlaag tydens hul Oseaniese toer van nege wedstryde.
Aan die eerste Suid-Stille Oseaan-spele 1963 in die Fidjiaanse hoofstad Suva het die Tongane deelgeneem. Met twee oorwinnings teen Wes-Samoa en twee nederlae teen Fidji het hulle in die tweede plek geëindig en sodoende die silwermedalje ingepalm. In 1967 het hulle Fidji verwelkom en een jaar later het die teenbesoek plaasgevind; Fidji het albei toere van drie wedstryde elk beklink. In Augustus en September 1969 het die Tongane Nieu-Seeland vir die eerste keer besoek. Terwyl hulle nie toegelaat is om teen die All Blacks te speel nie het hulle in drie toetswedstryde teen die Nieu-Seelandse Maori te staan gekom, waarvan hulle twee gewen het. Van die ander agt wedstryde teen plaaslike keurspanne het hulle drie gewen en in een gelykop gespeel.
Toenemende internasionale kontakte
Ná ’n verdere onderbreking van drie jaar het die Tongane in Mei en Junie 1972 Wes-Samoa besoek en al die vier toetswedstryde gewen. ’n Jaar later het hulle hul eerste toer na Australië onderneem. Binne-in vyf weke het hulle in tien wedstryde gespeel. Op 11 Junie het Tonga in sy derde wedstryd in Sydney ’n verrassing behaal, toe hulle ’n hoogs aangeslane en sterbesaaide span van die stadbeheerliggaam Sydney Rugbyunie met 19–14 geklop het. Op 23 Junie het hulle ook in Sydney in hul eerste toetswedstryd teen die Wallabies te staan gekom, maar hulle is deur die gasheer oorheers en met 30–12 verslaan. Sewe dae later het die Tongane in die tweede toetswedstryd in Brisbane ’n verrassende 16–11-oorwinning aangeteken, hul eerste teen een van die “groot” rugbylande. Die burgemeester van Brisbane het spontaan aangebied die span se verblyfkoste te betaal om ’n derde toetswedstryd moontlik te maak. Dit het egter nie gebeur nie, aangesien hulle op pad huis toe ’n wedstryd in Fidji gespeel het (waar hulle ’n nederlaag gely het).
Lichinga
Lichinga (voorheen bekend as Vila Cabral) is die hoofstad van die Niassa-provinsie, in noordelike Mosambiek.
Tongaanse nasionale rugbyspan
Toenemende internasionale kontakte
In September en Oktober 1975 het Tonga sy eerste toer buite Oseanië aangepak. Dit het elf wedstryde in die Verenigde Koninkryk en Kanada behels. Hulle het teen Britse plaaslike keurspanne net een oorwinning aangeteken. Albei wedstryde teen die nasionale spanne van Wallis en Skotland is nie as toetswedstryde erken nie en het in swak nederlae geëindig. Die eerste wedstryd teen die Kanadese nasionale span in Vancouver, wat in ’n maklike 40–14-oorwinning geëindig het, is wél as ’n toetswedstryd erken. Die volgende langer toer het van Junie tot Augustus 1975 plaasgevind. Dit het in Wes-Samoa begin, waar hulle in vier toetswedstryde gespeel het. Twee het in nederlae geëindig; dit was die eerste nederlae teen dié span in amper drie dekades. Aansluitend het Tonga Nieu-Seeland besoek, waar hulle in nog twaalf wedstryde gespeel het. Onder andere is die twee toetswedstryde teen die Nieu-Seelandse Maori verloor. In die ander tien wedstryde teen plaaslike spanne het Tonga agt oorwinnings aangeteken. Tydens die Fidjiaanse toer in 1977 het hulle in al drie toetswedstryde nederlae gely, ook die wenrekord teen plaaslike spanne was negatief.
Tydens die Suid-Stille Oseaan-spele 1979 in Suva het Tonga in die poelfase Wes-Samoa, die Salomonseilande en Tahiti geklop. Ná ’n maklike 58–3-oorwinning in die halfeindstryd teen Nieu-Kaledonië het die Tongane in die eindstryd Fidji ontmoet. Hulle het dié wedstryd naelskraap met 6–3 gewen en sodoende die goue medalje ingepalm, tot op hede hul beste prestasie. In 1982 het die nuwe, jaarlikse Stille Oseaan-drienasiestoernooi gereelde wedstryde aan die drie voorste Stille Oseaan-rugbylande besorg en die vorige ongereelde wedersydse toere vervang. Die eerste drie toernooie het Tonga in die derde (en dus laaste) plek geëindig. Tydens die Suid-Stille Oseaan-spele 1983 in Apia het hul titelverdediging misluk. In die poelfase het Tonga Amerikaans-Samoa, die Cookeilande, Papoea-Nieu-Guinee en Tokelau geklop, maar hulle is deur die gasheer Wes-Samoa verslaan. Ook in die halfeindstryd is hulle deur Fidji geklop. Tonga het in die klein finale om die derde plek met 70–0 teen Nieu-Kaledonië gewen.
In Junie 1986 het die Walliese nasionale span deur die Suidelike Stille Oseaan getoer en die eerste span van buite Oseanië geword om teen Tonga te speel. Die toetswedstryd het die Tongane naelskraap met 7–15 verloor. ’n Massageveg het vroeg in dié wedstryd uitgebreek waarby byna al die spelers betrokke was. Tydens ’n onthaal ná die wedstryd is die Walliese kaptein, Phil Davies, gevra om ’n paar woorde in Wallies aan die versameldes te rig. Met ’n rustige stemtoon het hy onder andere gesê: “Dit is die ergste plek waar ek ooit was. Ek is bly ek kom hier weg en wil nooit weer hierheen kom nie. Julle is die vuilste span teen wie ek ooit gespeel het” – wat die Tongane natuurlik nie verstaan het nie. Sowat ’n maand later het Tonga die Stille Oseaan-drienasiestoernooi 1986 beklink; dit was die enigste titeloorwinning in die beheerliggaam se geskiedenis.
Eerste deelnames aan rugbywêreldbekertoernooie
Weens hul voortgesette goeie prestasies teen sterker geagte spanne was Tonga in 1987 een van die 16 lande wat deur die Internasionale Rugbyraad (IRR, nou Wêreldrugby) uitgenooi is om aan die eerste rugbywêreldbekertoernooi in 1987 in Australië en Nieu-Seeland deel te neem. Daarmee het gepaard gegaan die Tongaanse beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRR, waarvolgens amper alle wedstryde met die tradisionele rugbylande as toetswedstryde erken is. Tydens die Rugbywêreldbeker het Tonga al sy drie poelwedstryde teen Kanada (met 4–37), Wallis (met 16–29) en Ierland (met 9–32) verloor. Vervolgens het Tonga Poel 2 in die laaste plek afgesluit. Ook tydens die twee daaropvolgende Stille Oseaan-drienasies het hulle geen oorwinning aangeteken nie. In April 1990 het die Tongane in Tokio aan ’n toernooi deelgeneem wat as wêreldbekerkwalifisering gedien het. Hulle het teen Japan met 16–28 en teen Wes-Samoa met 3–12 verloor. Ten spyte van hul 45–22-oorwinning teen Korea het hulle die Rugbywêreldbeker 1991 misgeloop – tot op hede die enigste toernooi.
Tydens die Stille Oseaan-drienasies 1992 het Tonga sy eerste oorwinning in dié toernooi in ses jaar aangeteken. Die Stille Oseaan-drienasies 1993 het ook as wêreldbekerkwalifisering gedien. Gedurende die uitspeelwedstryde wat uit ’n tuis- en wegwedstryd teen Fidji bestaan het, het hulle met ’n totale telling van 34–26 vir die Rugbywêreldbeker 1995 in Suid-Afrika gekwalifiseer. Tussen albei kwalifiseringwedstryde het die Tongane vir twee weke deur Australië getoer. Onder andere het hulle vir die eerste keer in twintig jaar teen die Wallabies te staan gekom en het met 52–14 swak verloor. Tydens hul 1995-toer na Japan in Februarie het die Tongane albei toetswedstryde maklik gewen. Tydens die Rugbywêreldbeker 1995 in Suid-Afrika het Tonga teen Frankryk en Skotland te staan gekom en swak nederlae met onderskeidelik 10–38 en 5–41 gely. In die laaste poelwedstryd, wat nie meer beslissend was nie, het hulle hul eerste rugbywêreldbekeroorwinning aangeteken, toe die Ivoorkus met 29–11 verslaan is. ’n Tragiese ongeluk van die Ivoriaanse speler Max Brito het dié wedstryd oorskadu: In die derde speelminuut het hy ná ’n duikslag op die grond geval, ’n aantal spelers het op hom beland en hy het bewusteloos bly lê. Hy is dadelik na ’n hospitaal geneem waar sy lewe gered is, maar hy het van die nek af verlam gebly en is sedertdien aan ’n rolstoel gekluister.
Gevolge van professionalisering
Nadat die IRR in Augustus 1995 al die beperkinge rakende die spelersbetaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui het, was dit vir Tonga en die ander Stille Oseaan-eilandstate terselfdertyd vloek én seën. Aan die een kant kon die nasionale span professionele spelers insluit wat oorwegend by klubs in Nieu-Seeland, Australië, Europa en Japan gespeel het. Aan die ander kant het die beheerliggaam altyd met die risiko gesit dat hierdie spelers meer as drie jaar oorsee gebly het en volgens die IRR se woonplekreël deur die onderskeie beheerliggame gekeur kon word, waarvolgens hulle nie meer vir die nasionale span beskikbaar was nie. Buitendien het die finansieel sterk mededingers die reeds min mededingende plaaslike amateurliga erg verswak. Buitendien bestaan – nog duideliker as in Fidji en Samoa – ’n groot ekonomiese afhanklikheid van terugoorplasings deur rugbyspelers wat tydelik of permanent migreer het.
Die Tongane het gedurende Mei en Junie 1997 deur Suider-Afrika getoer. Onder andere het hulle een toetswedstryd elk teen Zimbabwe en Namibië gespeel en albei gewen. In hul eerste toetswedstryd teen die Suid-Afrikaanse Springbokke, die destydse wêreldkampioen, het hulle in Kaapstad egter met 10–74 ’n swak nederlaag gely. Die Oseaniese rugbywêreldbekerkwalifisering is in September 1998 in Australië aangebied. Tonga is naelskraap deur Fidji en Samoa geklop en swak deur Australië. Aangesien die span tydens dié toernooi in die laaste plek geëindig en die regstreekse kwalifisering misgeloop het, moes hulle in Maart 1999 twee uitspeelwedstryde teen Georgië speel en Tonga het met ’n totale telling van 64–34 geseëvier. Aansluitend het hulle met twee maklike oorwinnings teen Korea en ’n totale telling van 140–41 vir die hooftoernooi gekwalifiseer.
Die nuwe millennium
In 2002 was die Tongaanse Rugbyunie een van die stigtingslede van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie wat die doelwit gehad het om die samewerking tussen die Stille Oseaan-rugbylande te verbeter. In 2004 het die lede die gesamentlike keurspan Stille Oseaan-eilanders byeengeroep, wat volgens die Britse en Ierse Leeus se voorbeeld al om die twee jaar pleks van die onderskeidelike nasionale span ’n aantal toetswedstryde teen die vername rugbylande gespeel het. Op mediumtermyn sou dié span homself vir ’n moontlike uitbreiding van die Super 12 of die Drienasiesreeks beskikbaar stel. In altesaam elf wedstryde het hulle agt nederlae gely en drie oorwinnings aangeteken. In 2009 het die Samoaanse beheerliggaam die alliansie verlaat, aangesien hulle glo naas die sportiewe ook nie in die finansiële doelwitte geslaag het nie. Sedertdien het die Stille Oseaan-eilanders ondanks verskeie herlewingspogings nie meer byeengekom nie. Nes die ander Stille Oseaan-rugbylande het Tonga toenemend gebuk gegaan onder die feit dat die beste spelers kontrakte by oorsese klubs onderteken het en vervolgens van hul onderskeie klubs afhanklik was. Dit en ander nadele het daartoe gelei dat die beheerliggame van Tonga, Fidji en Samoa in 2000 die kontinentale beheerliggaam Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (Federation of Oceania Rugby Unions, FORU; nou Oseanië Rugby) van stapel gestuur het. Die FORU het vir ’n medebeslissingsreg by die IRR se uitvoerende raad aangeklop en dit is in 2004 toegestaan. Die meer as ’n dosyn lede moet egter twee setels deel en word dus steeds erg benadeel teenoor die “groot” rugbylande.
In 2006 is die vorige Stille Oseaan-drienasies met die nuwe Stille Oseaan-nasiesbeker vervang. Die eerste toernooi (aanvanklik Stille Oseaan-vyfnasies genoem) het Tonga in die vierde plek onder vyf deelnemers afgesluit. Tydens die daaropvolgende rugbywêreldbekerkwalifisering het Tonga weer teen maklike spanne te staan gekom. Met twee maklike oorwinnings teen die Cookeilande in Junie en Julie 2006 het hulle tot die uitspeelwedstryd teen die Asiatiese verteenwoordiger gevorder. Hulle het weer teen Korea te staan gekom en hulle in Februarie 2007 met 83–3 geklop. Die Rugbywêreldbeker 2007 in Frankryk is tot op hede die suksesvolste in die Tongaanse rugbygeskiedenis. In die eerste wedstryd het hulle die Verenigde State met 25–15 geklop, maar hul 19–15-oorwinning teen die aartsvyand Samoa was selfs nog belangriker. Ná dié twee oorwinnings het Tonga teen die twee moeilikste spanne in hul groep te staan gekom. In albei wedstryde teen die Suid-Afrikaanse Springbokke (met 25–30) en Engeland (met 20–36) was die Tongane amper mededingend en het die gunstelinge byna verslaan. Veral hul naelskraapse uitslag teen die latere wêreldkampioen Suid-Afrika het heelwat opskudding veroorsaak. Tonga het sy groep in die derde plek afgesluit, waardeur hulle regstreeks vir die volgende rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer het.
Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2009 is vir ’n lang tydperk die laaste wedstryde in Nukuʻalofa gespeel, aangesien die Teufaiva Sportstadion in só ’n mate vervalle was, dat dit nie langer vir wedstryde geskik was nie. Die staat het nie die geld vir die dringend nodige opknapping gehad nie en in die hele Tonga was geen gelykwaardige plaasvervanger beskikbaar nie, waarvolgens vir die volgende jare al die tuiswedstryde in die buiteland gespeel moes word (hoofsaaklik in Nieu-Seeland en Fidji). Tydens die eindjaarrugbytoetsreekse het hulle verskeie kere op neutrale grond in Europa teen die Verenigde State gespeel, aangesien beide spanne daar talle spelers kon inspan.
Geleidelike suksesse
Ten spyte van die omstandighede kon die Tongane steeds redelik goed tred hou en hulle was soms in staat om vir die een of ander verrassing te sorg. Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2011 het Tonga die eerste plek beklee, maar hulle is ná hul naelskraapse 27–28-nederlaag teen die Japanners van hul toernooititel ontneem. Tydens die Rugbywêreldbeker 2011 in Nieu-Seeland is die Tongane in hul eerste wedstryd deur die gasheer en latere wêreldkampioen met 41–10 verslaan. Daarop het ’n redelik onverwagse 20–25-nederlaag teen Kanada en ’n 31–18-oorwinning teen Japan gevolg. In hul laaste wedstryd het hulle in een van die grootste verrassings in die rugbywêreldbekergeskiedenis geslaag, toe hulle die absolute gunstelinge Frankryk met 19–14 geklop het. Tonga het sy groep in die derde plek afgesluit, waardeur hulle weer regstreeks vir die volgende rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer het, terwyl Frankryk ondanks die nederlaag tot die kwarteindrondte gevorder en selfs as naaswenner geëindig het.
Tydens die 2012 eindjaarrugbytoetsreeks een jaar later het Tonga die volgende verrassende oorwinning teen ’n vlak-een-span aangeteken, to hulle Skotland weg met 21–15 verslaan het, hul eerste oorwinning teen dié span. Tydelik het Tonga weens sy goeie prestasies op Wêreldrugby se wêreldranglys die negende plek beklee, hul beste plasing tot op hede. Andersins het Tonga meer teen tweede vlak-spanne van buite Oseanië gespeel, waarby hul wenrekord redelik gebalanseerd was. Byvoorbeeld het hulle tydens ’n voorbereidingswedstryd op die rugbywêreldbekertoernooi in September 2015 hul eerste oorwinning teen Roemenië aangeteken. Die aansluitende Rugbywêreldbeker 2015 het redelik teleurstellend verloop. In hul eerste groepwedstryd is die Tongane deur die Georgiërs met 17–10 verslaan, in hulle tweede wedstryd het Tonga sy enigste oorwinning aangeteken, toe hulle Namibië met 35–21 geklop het. Hul eerste ontmoeting teen Argentinië het in ’n 16–45-nederlaag geëindig en in hul laaste wedstryd is Tonga deur die latere wêreldkampioen Nieu-Seeland oorheers (met 9–47). Tonga het in die vierde plek geëindig en sodoende die regstreekse kwalifisering vir die volgende toernooi misgeloop.
Ook in die daaropvolgende jare was hul wenrekord teen tweede vlak-spanne amper gebalanseerd, terwyl verrassende oorwinnings teen “groot” rugbylande maar skaars was. ’n Uitsondering was ’n 19–17-wegoorwinnging teen Italië tydens die 2016 eindjaarrugbytoetsreeks (nadat laasgenoemde Suid-Afrika ’n week tevore verslaan het). In 2017 kon die Teufaiva-stadion danksy finansiële ondersteuning deur die Nieu-Seelandse regering herstel word. Die Walliesers het die vordering wat gemaak is as onvoldoende beskou en ’n beplande toetswedstryd teen die Tongane na Auckland laat verskuif. Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2017 het Fidji en Samoa egter Tonga besoek en vir die eerste tuiswedstryde in agt jaar gesorg. Met ’n 30–26-oorwinning teen Samoa het Tonga vir die rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. Besoeke deur ander spanne het egter nie plaasgevind nie, aangesien die stadion in Februarie 2018 deur ’n sikloon beskadig is en weer herstel moes word.
Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 in Japan het Tonga soos vier jaar voorheen in die vierde plek geëindig en hulle is vroeg uitgeskakel. Hul eerste twee wedstryde teen Engeland (met 3–53) en Argentinië (met 12–28) het in redelik swak nederlae geëindig. In hul derde groepwedstryd het Tonga teen Frankryk amper weer ’n verrassing behaal: Nadat die Franse blykbaar met 17–0 goed voorgeloop het, het die Tongane dié voorsprong laat krimp en naelskraap met 21–23 verloor. Hul 31–19-oorwinning teen die Verenigde State was nie meer van belang nie. As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye Covid-19-pandemie kon die Tongane amper vir twee jaar in geen wedstryd meer speel nie. Eers tydens die 2021 midjaarrugbytoetsreeks in Julie 2021 het hulle in ’n wegwedstryd teen die Nieu-Seelandse All Blacks gespeel. Weens hul gebreek aan speloefening het die erg verswakte Tongane ’n geskiedkundige 0–102-nederlaag gely, waardeur hul vorige ergste oorwinning uit 2000 teen dieselfde span egaliseer is. Die eerste deel van die rugbywêreldbekerkwalifisering is weens die pandemie ook in Nieu-Seeland aangebied. Ná twee nederlae teen Samoa het in die Oseaniese uitspeelwedstryd ’n maklike oorwinning teen die Cookeilande gevolg; in Julie 2022 het hulle die uitspeelwedstryd teen die Asiatiese verteenwoordiger Hongkong gewen en sodoende vir die hooftoernooi gekwalifiseer.
Aan die begin van 2022 het Wêreldrugby ’n nuwe reël geïmplementeer wat vir die Stille Oseaan-eilandstate as baie voordelig beskou word. Hiervolgens kan nasionale spelers van ’n “groot” rugbylande na ’n ander land oorskakel, ongeag die aantal toetswedstryde wat tot dusver gespeel is. Hiervoor moes 36 maande verloop het sedert die laaste toetswedstryd en die speler moet in die betrokke land gebore wees; ’n oorskakeling is ook moontlik met ’n ouer of grootouer wat daar gebore is. Volgens verwagtinge sal talle spelers met ’n Tongaanse, Fidjiaanse of Samoaanse herkoms tydens die Rugbywêreldbeker 2023 vir hul oorspronklike land kan speel.
Kleure, embleem en bynaam
Tonga speel tradisioneel in ’n rooi trui met wit kleuraksente, wit broeke en rooi sokkies. Hul alternatiewe trui is wit met rooi kleuraksente, rooi broeke en wit sokkies.
Die huidige truiverskaffer is sedert 2021 die Nieu-Seelandse maatskappy Siomai Print en die truiborg is ook sedert 2021 die Franse farmaseutiese maatskappy Flect’Expert. Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel.
Die beheerliggaam Tongaanse Rugbyunie se kenteken toon ’n wit vredesduif met ’n olyftakkie in sy snawel, op ’n blou agtergrond voor ’n rooi kruis op ’n geel agtergrond. Die nasionale span se bynaam is ʻIkale Tahi, Tongaans vir “seearend”.
Die Sipi Tau
Soos baie ander groot Stille-Oseaan rugbylande voer Tonga ’n oorlogsdans voor hulle wedstryde uit, wat die Tongane Sipi Tau noem. Dié oorlogsdans het die doel om die opponent te intimideer en hulself aan te moedig. Voor die 19de eeu was oorlogsdanse in Tonga nie gebruiklik nie, aangesien praat tydens die slag as ’n teken van swakheid beskou is. Maar dan het die uit die naburige Franse oorsese gebied Wallis en Futuna afkomstige Kailao versprei en dit is deur die Tongae oorgeneem. Die nasionale rugbyspan het oor die jare heen verskeie weergawes van die Sipi Tau gedans, maar dit is nie bekend wanneer dit vir die eerste keer gebruik is nie. Die huidige, sedert 1994 gebruikte weergawe is deur koning Taufaʻahau Tupou IV saamgestel.
Een van die mees onvergeetlike uitvoerings in moderne tye van die Sipi Tau was tydens die Rugbywêreldbeker 2003 in Australië, toe hulle teen die Nieu-Seelandse All Blacks te staan gekom het. Die All Blacks het hul tradisionele Haka uitgevoer toe Tonga gereageer het met hul Sipi Tau, terwyl die All Blacks nog met hul Haka besig was. Die spanne het meters van mekaar te staan gekom net voor die afskop.
Tuisstadion
Tonga se tuisstadion is die Teufaiva Sportstadion in die hoofstad Nukuʻalofa met ’n kapasiteit van 10 000. Sedert 1924 is hier amper elke tuiswedstryd aangebied.
Toetswedstryde
Tonga het 119 van sy 300 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 39,67%. Tonga se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek in August 2023):
Wêreldbekerrekord
Tonga het tot dusver aan amper elke rugbywêreldbekertoernooi deelgeneem, met uitsondering van die Rugbywêreldbeker 1991 in die destydse Vyfnasies. Hul beste prestasie tot dusver was twee oorwinnings elk in 2007 en 2011.
Stille Oseaan-drienasies
Die Stille Oseaan-drienasies was van 1982 tot 2005 die tradisionele jaarlikse toernooi tussen die drie Stille Oseaan-rugbylande Fidji, Samoa en Tonga. Hulle het die toernooi een keer gewen: in 1986.
Stille Oseaan-nasiesbeker
Tonga se enigste jaarlikse toernooi sedert 2006 is die Stille Oseaan-nasiesbeker, waartydens hulle teen Fidji en Samoa speel (soms word ook ander nasionale span genooi). Hul beste prestasie was die eerste plek tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2011, waarby Japan weens sy oorwinning teen Tonga met die toernooititel weggestap het.
Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap
Tonga het twee keer aan die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap deelgeneem en in 2000 die derde plek beklee.
Suid-Stille Oseaan-spele
Tonga het vier keer aan die Suid-Stille Oseaan-spele se rugbytoernooi deelgeneem en eenkeer gewen.
Huidige span
Die volgende spelers het die Tongaanse span gevorm tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2023:
Bekende spelers
Tot dusver is nog geen Tongaanse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie.
Spelerstatistieke
Vervolgens die belangrikste statistieke van Tonga se spelers. Die spelers wat met * gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter.
(Korrek teen: Augustus 2023)
Afrigters
Tonga het in 1985 met Fred Wolfgramm sy eerste afrigter benoem. Sedert 2016 dien die Tongaan Toutai Kefu as Tongaanse hoofafrigter.
Hoërskool Jeugland
Hoërskool Jeugland is 'n openbare Afrikaans-medium sekondêre skool wat in Kemptonpark (aan die Oos-Rand) geleë is. Die skool se leuse is Vry, maar aan jou gebonde. Skoliere verwys na hulleself as Jeugies.
Die skool is op 31 Julie 1971 gestig met 200 leerders, wat aangegroei het tot 1 200 leerders in 2015. Die skoolhoof in 2010 was Mnr. George de la Hunt, wat ongelukkig in 2011 oorlede is. In 2015 is die hoof Dr. David Morris, die hoofseun is Armand Wessels en die hoofmeisie Megan Heath.
Meg Ryan
Meg Ryan (gebore 19 November 1961) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente When Harry Met Sally... (1989), Sleepless in Seattle (1993), City of Angels (1998), en You've Got Mail (1998).
Cyamon argon
Cyamon argon is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Cyamon en tot die familie Raspailiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1945 deur Dickinson.
Kathryn Carver
Kathryn Carver (24 Augustus 1899 – 17 Julie 1947) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente When Love Grows Cold (1926), Service for Ladies (1927), Serenade (1927), en His Private Life (1928).
Moshoeshoe
Moshoeshoe (voorheen ook gespel Mosjesj) was die opperhoof en stigter van die Basotho-volk.
Hy was die seun van Mokachane en is laat in die jaar 1790 naby die dorpie Butha-Buthe in die Noord-Lesotho gebore. Met sy besondere bekwaamheid en takt het hy die steun van vlugtelinge van baie ander stamme verkry.
Mikkel Arndt
Mikkel Arndt (gebore 13 Julie 1976) is 'n Deense akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Pizza King (1999) en in die televisiereekse Absalons hemmelighed (2006), Follow the Money (2016), en The Rain (2018).
Lynn Cartwright
Lynn Cartwright (27 Februarie 1927 – 2 Januarie 2004) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Queen of Outer Space (1958), The Wasp Woman (1959), en A League of Their Own (1992).
Moshoeshoe
Nadat hy hom in 1832 op die kruin van Thaba Bosigo gevestig het, het hy die Franse sendeling wat die volgende jaar daar aangekom het, hartlik verwelkom, maar nooit self tot die Christendom bekeer geraak nie. Deur hom af en toe aan 'n oënskynlike oorweldigende mag te onderwerp en geleidelik sy gesag te herstel, het hy daarin geslaag om homself teen sowel die Britte as die Boere te handhaaf.
Hy het in 1865 selfs daarin geslaag om 'n finale stormloop op Thaba Bosigo deur magte van die Oranje-Vrystaat af te weer. Hy het prestige onder sowel wit as swart mense geniet en is in 1870 oorlede as een van die grootste manne wat die Bantoestamme nóg opgelewer het. Sy moeder was Kholu, 'n lid van die Bafokeng. Mosjesj se naam by geboorte was Lepoqo, wat "moeilikheid" of "probleem" beteken.
Hy is so genoem omdat hy tydens 'n kwaai droogte gebore is. Tydens die inisiasieproses wat hy op ongeveer 18-jarige ouderdom ondergaan het, is sy naam verander na Tlaputle, wat "die energieke" beteken.
Kaitlyn Dias
Kaitlyn Dias (gebore 11 Mei 1999) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Inside Out (2015) en in die televisiereeks American Crime (2015).
Moshoeshoe
Sy boesemvriend, Makonyane, wat saam met hom die inisiasieskool bygewoon het, het later sy "veggeneraal" geword. Die twee vriende het saam talle waaghalsige strooptogte op die vee van naburige stamme uitgevoer, en in 'n loflied waarin sy waaghalsigheid besing word, het Tlaputle die naam Mosjesjwe ontvang. Die lied het hom vergelyk met 'n "barbier" wat die vee van ander "afskeer", en die naam is 'n nabootsing van die geluide van 'n skerp mes wat baard of hare skeer. Die naam Mosjesjwe het aan hom bly kleef en is verkort tot Mosjesj.
Mohlomi
Nadat Mosjesj die inisiasieskool verlaat het, het hy deur bemiddeling van sy grootvader Peete in aanraking gekom met Mohlomi, wat in sy omgewing bekendheid verwerf het as reënmaker, reisiger, filosoof en medisynmeester.
Mohlomi het gehelp om Mosjesj se leierseienskappe te ontwikkel en het gedagtes by hom ingeskerp wat hom die res van sy lewe beïnvloed het. Hy het Mosjesj teen die bedrog van toordokters gewaarsku en hom gemaan om nooit iemand weens toordery om die lewe te bring nie.
Mosjesj sou volgens hom 'n groot leier word deur onderdruktes te help, ontvanklik te wees vir nuwighede, vrede na te streef, hom altyd aan die kant van die oorwinnaar te skaar en baie vroue te hê. Hoewel sy vader nog geleef het, was Mosjesj teen 1820 die erkende leier van sy stam. Hy het sy geboorteplek verlaat en hom met sy volgelinge 'n klein entjie verder by Butha Buthe gevestig. Hy het elke moontlike geleentheid aangegryp om sy gesag oor die klein en onderling vyandige stamme in die streek uit te brei, en die ideaal gekoester om hulle tot een groot volk saam te snoer.
Thaba Bosigo
Mosjesj was egter omring deur vyande wat sterker was as hy, onder wie die Batlokwa onder leiding van die gevreesde Mantatisi en haar seun, Sekonyela. In die winter van 1824 het Mosjesj verder suidwaarts getrek om weg te kom van die Batlokwa wat hom voortdurend aangeval en sy vee gesteel het. Die berg vesting Thaba Bosigo ("Berg van die Nag") was sy lewe lank sy tuiste en ook die geboorteplek van die Suid-Sothonasie (Basoeto). In die lofliedere van die Basoeto word Thaba Bosigo "die moeder" genoem.
Hulle het hulle in die omgewing van Thaba Bosigo gevestig en geweier om hulle aan Mosjesj te onderwerp. Hulle het eindelik so 'n groot bedreiging vir Mosjesj ingehou dat hy op slinkse wyse besluit het om hulle te laat onderwerp deur iemand wat sterker was as hy. Hy het boodskappe van onderdanigheid aan Shaka gestuur en onderneem om op gereelde grondslag geskenke van beeste, velle en kraanvoëlvere (vir die krygers se hooftooisels) aan die Zoeloes te stuur.
Toe die geskenke na 'n kort rukkie nie meer opdaag nie, het Shaka boodskappers na Mosjesj gestuur en 'n verduideliking geëis. Mosjesj het beweer dat die geskenke op pad deur die Ngwane geroof is en kort daarna het die Zoeloe-impi's die Ngwane oorval en verdryf en Mosjesj sodoende gehelp om van sy grootste vyand ontslae te raak. In 1831 het die Matebeles onder leiding van die gedugte Mzilikazi (Silkaats) geprobeer om Mosjesj uit Thaba Bosigo te verdryf. Hulle kon die vesting egter nie inneem nie en moes die aftog blaas. Mosjesj het op diplomatiese wyse besluit om hul vriendskap te wen en het 'n trop beeste agterna gestuur as padkos op hul terug reis.
Franse sendelinge
Die Koranas wat hulle in die omgewing van die teenswoordige Ladybrand gevestig het, was Mosjesj se eerste vyande wat nie swart was nie. Hulle was ruiters wat met gewere gewapen was en het gereeld aanvalle op die Basoeto's gedoen en vee geroof. Mosjesj het sy volgelinge aangeraai om soveel perde en gewere as moontlik in die hande te kry, hetsy deur diefstal of ruiltransaksies. Mosjesj het self leer perdry. Aanvanklik het hy 2 lang pale gebruik om te keer dat hy afval.
Hy het die jagter Adam Krotz, 'n halfbloed van Duitse afkoms, versoek om hom te help om gewere te bekom, maar die het aanbeveel dat hy eerder sy gebied vir sendingwerk oopstel aangesien die Koranas groot ontsag vir sendelinge gehad het. Die aankoms van 3 sendelinge van die Paryse Evangeliese Sendinggenootskap (Eugene Casalis, Thomas Arbousset en Constant Gosselin) op 28 Junie 1833 by Thaba Bosigo was die begin van 'n nuwe tydvak in die geskiedenis van Mosjesj en die Basoeto's.
Die tydperk van isolasie was verby en voortaan was hulle in noue aanraking met die buitewêreld. Ten spyte van die protes van baie van sy volgelinge, is 'n kerk by Thaba Bosigo gebou en 'n sendingstasie by Morija ingerig. Mosjesj self is nooit gedoop nie en sy houding teenoor die sendelinge was bale dubbelsinnig. Hy het die sendelinge as waardevolle raadgewers beskou, maar ingesien dat dit vir hom as leier gewens was am volgens die tradisies van sy volk te lewe.
Later het dit geblyk dat Mosjesj nie bedoel het om die besitreg van die grond af te staan nie, maar slegs die gebruikreg. Volgens die ou stamgebruike van Swart volke was die grond onvervreembaar en moes almal wat op die grond van 'n stam woon, die stam se wette gehoorsaam. Mosjesj het geen ander stelsel van grondbesit geken nie en was as gevolg daarvan tot met sy dood in gedurige konflik met die Blankes.
Kontak met Blankes
Mosjesj het die koms van die Blankes in Transoranje (die Groot Trek) verwelkom. Hy was beïndruk deur die wyse waarop hulle die mag van die Zoeloes en die Matebeles gebreek het en het hulle as nuttige bure beskou. Hy het sommige van hulle toegelaat om tussen die Caledonen die Oranjerivier te woon op grond wat hy as Basoetogebied beskou het, maar steeds met die veronderstelling dat hulle net die gebruikreg daarvan kon geniet.
Geskille oor die vasstelling van grenslyne het egter gou opgeduik en dit was duidelik dat die Blankes wat tussen die Caledon en die Oranje gewoon het, nie Mosjesj se gesag wou erken nie. Met die hulp van die sendelinge het Mosjesj die politieke verhoudinge onder die Blankes leer ken en ook geleer om hul onderlinge geskille tot sy eie voordeel uit te buit, steeds met die oog daarop om hom aan die kant van die oorwinnaar te skaar.
Konflik met die Britte
Die woelinge wat in Transoranje ontstaan het as gevolg van die Groot Trek, het die Kaapse goewerneur begerig gemaak om sy noordgrens te beveilig deur die oprigting van bufferstate. Om die state se guns te wen, sou hulle Britse beskerming ontvang. Toe die voorgenome stelsel rugbaar word, het die sendeling Casalis (hy het self erken dat hy Mosjesj se minister van buitelandse sake was) op 30 Mei 1842 namens Mosjesj 'n brief aan die Kaapse owerheid gerig, waarin hy versoek het om 'n verdrag met Brittanje te sluit. Hy het aangevoer dat hy vir die voortbestaan van sy onafhanklikheid van Britse beskerming afhanklik was.
Die sluiting van die verdrag in Desember 1843 het gepaard gegaan met 'n grensreëling waarmee Mosjesj nie genoeë geneem het nie. Die grensreëling van 1843 het Mosjesj in konflik gebring met stamhoofde wat buite sy gebied geval het en wat hy geglo het onderdanig aan hom was. In 1848 het Brittanje Transoranje geannekseer en ŉ resident, maj. H.D. Warden, in Bloemfontein aangestel.
Die grense van Basoetoland is herafgebaken en in 1849 weer hersien. Geeneen van die grensreëlings het Mosjesj tevrede gestel nie en hy het voortgegaan om strooptogte oorkant die grens uit te voer. In 1851 was Warden verplig om teen Mosjesj op te tree en hy het ŉ gewapende mag, bestaande uit Britse soldate, Koranas en Barolongs, teen die Basoeto's gestuur. Op 30 Junie 1851 het die Basoeto's onder aanvoering van Mosjesj se seuns die mag verpletterend verslaan.
Die Britte wou die vernedering van Viervoet wreek en het in 1852 drie kolonnes onder aanvoering van sir George Cathcart gestuur om Mosjesj te straf. By die Slag van Bereaberg op 20 Desember 1852 moes die Britte egter weer die aftog blaas. Mosjesj het met fyn diplomasie vorendag gekom deur ŉ brief aan Cathcart te stuur waarin hy voorgegee het dat Cathcart die eintlike oorwinnaar was en het hom gesmeek om weer as 'n vriend van die Britse koningin beskou te word. Die nederlaag teen Mosjesj was een van die redes vir Brittanje se besluit om Transoranje aan die Voortrekkers terug te gee (1854).
Oorloë met die Vrystaat
Die voortgesette geskil le oor die grens het egter aanleiding gegee tot konflik, wat in 1858 op 'n volskaalse oorlog uitgeloop het. Dit is gevolg deur nog twee oorloë teen die Vrystaat (1865/66 en 1867/68). Mosjesj moes elke keer grond aan die Vrystaat afstaan, maar het elke nuwe grensreëling verontagsaam. Hy kon nie verstaan waarom die Boere die grond wat hy in bruikleen aan hulle geskenk het, van hom wou afneem nie. Die swak betrekkinge tussen Mosjesj en die Vrystaat was moontlik ook daaraan te wyte dat hy geleidelik sy houvas op sy onderhorige kapteins verloor het, en derhalwe nie oor die nodige gesag beskik het om die grensreëlings af te dwing nie. Na af loop van die derde oorlog het Mosjesj, op aandrang van die sendelinge,
Brittanje versoek om Basoetoland te annekseer. Die anneksasie het op 12 Maart 1868 plaasgevind. Die laaste 2 jaar van sy lewe het Mosjesj oor geen mag beskik nie. Die gesag was onder sy seuns Letsie, Molapo en Masupha verdeel. Hy is in 1870 by Thaba Bosigo oorlede, waar hy ook begrawe is. 'n Standbeeld van Mosjesj is op 3 Oktober 1966 deur sy nakomeling, koning Mosjesj II van Lesotho, buite Maseru onthul, die dag waarop Lesotho onafhanklik geword het.
Paul Eilers
Paul Eilers († 28 Junie 2019) was 'n Suid-Afrikaanse akteur en rolprentregisseur en -vervaardiger.
Dood
Hy woon van 1995 tot en met sy dood op Oudtshoorn in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Hy is op 28 Junie 2019 in die ouderdom van 74 aan 'n hartaanval oorlede.
Mostar
Mostar (Cyrilliese alfabet: Мостар) is 'n etnies verdeelde stad in suidelike Bosnië-Herzegowina met ongeveer 110 000 inwoners. Die stad is die vyfde grootste in die land en is een van die belangrikste nedersettings in die gebied Herzegowina. Die "Ou-brug" (Stari Most) in die historiese stadskern van Mostar is in 2005 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys.
Prinsdom van Wallis
Die Prinsdom van Wallis (Wallies: Tywysogaeth Cymru, Engels: Principality of Wales) was 'n staat geleë in Wes-Europa op die Eiland Groot-Brittanje in Wallis. Dit het bestaan van 1216 tot met die Act of Union 1535 wat dit verenig het met die Koninkryk van Engeland (927—1649 en 1660–1707).
Alinta
Alinta is 'n Australiese maatskappy wat betrokke is by energie infrastruktuur. Dit het gegroei van 'n klein, Wes-Australies gebaseerde gasverspreider en -handelaar tot die grootste energie infrastruktuur maatskappy in Australië. Die maatskappy is bekend vir sy aggressiewe benadering tot groei deur oornames en finansiële manipulasie. Die maatskappy word besit deur 'n konsortium wat Singapore Power en verskeie Babcock & Brown fondse insluit.
Geskiedenis
Die woord Alinta is afgelei vanaf die woord vir vuur in 'n tradisionele taal van 'n inboorlingstam uit Victoria.
Die maatskappy is aanvanklik in Januarie 1995 gestig as AlintaGas toe die vertikale monopolistiese energieverskaffer, die staatsbeheerde State Energy Commission of Western Australia opgebreek is in verskillende gas- en elektrisiteitsverskaffers. Op 13 Julie 2000 is wetgewing deurgevoer deur die regering van Wes-Australië wat die verkoop van AlintaGas en die daaropvolgende notering op die Australiese beurs op 17 Oktober 2000 moontlik gemaak het.
Op 8 Mei 2003 het AlintaGas Ltd hul sy naam amptelik na Alinta Limited verander.
in April 2004 het Alinta Duke Energy International se bates in Australië en Nieu-Seeland oorgekoop. In Oktober 2004 het 'n konsortium bestaande uit DUET, Alinta en Alcoa die Dampier na Bunbury Aardgaspyplyn by Epic Energy gekoop. Alinta Network Services is aangestel om die pyplyn te bedryf en te bestuur onder 'n bedryfsdiens ooreenkoms.
Op 4 Oktober 2005 het Alinta die bates wat die pyplyne en kragstasies wat dit vanaf Duke Energy gekry het ingesluit het as 'n afsonderlike maatskappy by name Alinta Infrastructure Holdings (AIH) genoteer. In Oktober 2006 het Alinta deur Alinta IH Pty Ltd 'n aanbod gedoen om 80% van die aandeelhouding wat dit nie reeds besit het nie by AIH oor te koop. Teen 11 Januarie 2007 het Alinta 91,4% van die maatskappy aangekoop wat dit in staat gestel het om die verpligte aankoop van die oorblywende aandele te doen.
Alinta het infrastruktuur bates en die Agility besigheid by AGL oorgekoop deur 'n kombinasie van 'n samesmeltings- en opbreektransaksie op 25 Oktober 2006.
Nissan GT-R
Die Nissan GT-R is 'n 2-deur 2+2-sportkoepee wat deur Nissan gebou word en die eerste keer in Japan in 2007 vrygestel is. Dit is die opvolger van die Nissan Skyline GT-R hoewel dit nie meer deel van die Skyline-reeks is nie.
Tussen 1969 en 1974, en weer tussen 1989 en 2002, het Nissan 'n hoë werkverrigtingweergawe van sy Skyline sedan as die Nissan Skyline GT-R vrygestel. Hierdie motor is bewys om ikonies vir Nissan te wees en behaal vele roem en sukses op beide die oop pad en resiesbane.
Die Nissan GT-R, hoewel dit nie meer die "Skyline" embleem dra nie, het ooreenkomste met die Nissan Skyline GT-R, wat slegs beskikbaar was in die VSA as 'n grysmarkmotor. Soortgelyk aan die latere geslagte van die Skyline GT-R's, is die Nissan GT-R vierwielaangedrewe met 'n tweeling-turbo sessilinderenjin en het die kenmerkende vier ronde agterligte. Maar die GT-R is 'n heeltemal nuwe model wat min deel met sy Skyline-familie, en is 'n volledige herontwerp van die vorige Skylines eerder as 'n inkrementele evolusie; die vierwieldryf HICAS stelsel is verwyder en die vorige reguit-6 RB26DETT enjin is vervang met 'n nuwe V6 VR38DETT. Die GT-R het ook sy Skylinevoorganger se bynaam "Godzilla" behou, so genoem deur die Australiese motorpublikasie "Wheels" in sy Julie 1989 uitgawe.
Victoria-krater
Victoria is 'n impakkrater op Mars, geleë by 2,05°S, 5,50°W in die streek Meridiani Planum. Die krater is deur NASA se Opportunity-dwaalrobot ontdek. Die krater is rofweg 730 m wyd en agt keer groter as 'n ander groot krater op Mars, Endurance. Die krater is nie-amptelik vernoem na een van die vyf skepe van Ferdinand Magellaan, die eerste skip wat om die aardbol geseil het. Dit is amptelik vernoem na die hoofstad van Seychelle. Langs die rand van die krater is talle dagsome, vernoem na baaie en kape wat Magellaan ontdek het.
Die Opportunity-dwaalrobot het 21 maande lank gereis voor dit die rand van Victoria uiteindelik op 26 September 2006 bereik het.
Modderfontein
Modderfontein het sy ontstaan te danke aan die goudindustrie. Na die ontdekking van goud was mynplofstowwe in groot aanvraag. Die De Zuid Afrikaansche Fabrieken voor Ontplofbare Stoffen Beperkt maatskappy is gestig in 1894. Bouwerk aan die fabriek het op die plase Modderfontein en Klipfontein begin; 'n perseel van 2 400 ha. President Paul Kruger het die fabriek in 1896 geopen. Dit het blyplek aan 2 000 mense verskaf. Na die fabriek geopen is, was 80 000 kissies dinamiet van 25 kg elk per jaar gelewer. Die produksie is gou verhoog na 240 000 kissies per jaar.
Tweede Vryheidsoorlog
Tydens die Tweede Vryheidsoorlog het die Britse magte die fabriek beset en genl-maj Robert Baden-Powell het die fabriek sy hoofkwartier gemaak. Na die oorlog is die Brits-Suid-Afrikaanse Plofstofmaatskappy gevorm en is daar weer met produksie begin.
Aardhommel
Die aardhommel is een van die volopste hommelbyspesies in Europa. Hulle word gekenmerk deur die wit onderkante van hulle mae. Die koninginby is 2–2,7 cm lank, terwyl die werkers 1½–2 cm lank is. Aardhommels is nie so sosiaal soos heuningbye nie, maar meer sosiaal as groefbye.
Aardhommels kan hul weg terug na hulle nes vind van 'n afstand so ver as 13 km.
Remy Ryan
Remy Ryan (gebore 30 Mei 1985) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent RoboCop 3 (1993) en in die televisiereekse Mann & Machine (1992) en Medium (2005).