cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Obesiteit
Indeling
Obesiteit is 'n mediese toestand waarin oortollige liggaamsvet opgehoop het tot die mate dat dit 'n nadelige effek op gesondheid kan hê. Dit word gedefinieer deur die liggaamsmassa-indeks (BMI) en verder geëvalueer in terme van vetverspreiding via die middellyf-heupverhouding en totale kardiovaskulêre risikofaktore. By kinders wissel 'n gesonde gewig met ouderdom en geslag. Vetsug by kinders en adolessente word nie as 'n absolute getal gedefinieer nie, maar in verhouding tot 'n historiese normale groep, so dat vetsug 'n BMI is wat groter is as die 95ste persentiel. Die verwysingsdata waarop hierdie persentiele gebaseer is, dateer van 1963 tot 1994 en is dus nie beïnvloed deur die onlangse gewigstoename nie.
Erica capillaris
Erica capillaris is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap waar dit voorkom vanaf die Kaapse Skiereiland tot by Stanford. Die plant was aanvanklik wydverspreid maar daar is tans net vier tot vyf gefragmenteerde populasies oor. Sy habitat word bedreig deur ontwikkeling, landbou aktiwiteite, indringerplante en veldbrande.
Kuni
Kuni is 'n swart woonbuurt van Oos-Londen, in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika. Dit val onder beheer van die Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit.
Prayagraj
Prayagraj is 'n stad in die Indiese deelstaat Uttar Pradesh met 'n bevolking van 1 117 094 in 2011. Die stad is in 1583 gestig en tot 2018 genoem na Allah, die Arabiese naam vir God en -ābād, Persies vir te bou of te skep, wat beteken "Stad van God" of "God se skepping". Prayagraj is aan die saamvloei van die Yamuna en die Ganges, twee van die heiligste riviers van die Hindoeïsme, geleë. Dus is Prayagraj 'n belangrike pelgrimstog vir Hindoes. Elke 12 jaar word die fees Kumbh Mela hier gevier.
Prayagraj is bekend as "stad van die eerste ministers", omdat sewe van die 13 eerste ministers van Indië 'n verbintenis met die stad gehad het. Onder ander is Indira Gandhi in Prayagraj gebore. Die tydsone van Indië en Sri Lanka, UTC+05:30, word vanaf die observatorium in Prayagraj in Indië bereken.
Ranchi
Ranchi (Santali: ᱨᱟᱺᱪᱤ, Rā̃cī) is die hoofstad en tweede grootste stad in die Indiese deelstaat Jharkhand ná Dhanbad‎ met 'n bevolking van 1 126 741 in 2011.
Birkhall
Birkhall (van die Skotse Birk Haugh, Berkeboom-rivierweiland ) is ’n koninklike landgoed van 210 km² op Royal Deeside in Aberdeenshire, Skotland.
Die herehuis op die landgoed is in 1715 gebou en het aan die Gordon-familie behoort. In 1849 het prins Albert, die prinsgemaal van koningin Victoria, dit gekoop. Dit het in 1930 die Deeside-tuiste van koningin Elizabeth, die koninginmoeder, geword en later van Charles III. Hy het sy tweede wittebrood hier deurgebring.
Eugene O'Neill
Eugene Gladstone O'Neill (* 16 Oktober 1888 – † 27 November 1953) was 'n Amerikaanse dramaturg en wenner van die Nobelprys vir Letterkunde in 1936. O'Neill is ook die enigste dramaturg tot op hede wat die Pulitzerprys vir Drama vierkeer kon wen.
Sy toneelstukke was onder die eerstes wat Amerikaanse gehore laat kennis maak het die realisme wat reeds vroeër geïnisieer is deur buitelandse dramaturge soos Anton Tsjechof, Henrik Ibsen en August Strindberg. Sy vernaamste toneelstukke sluit in Mourning Becomes Electra (1931), Ah, Wilderness! (1933), The Iceman Cometh (1939) en Long Day's Journey Into Night (1941).
Eugene O'Neill (1888-1953) word as een van die belangrikste Amerikaanse dramaturge uit die eerste helfte van die 20e eeu beskou. Die strominge uit die periode 1915- 1930, naamlik die naturalisme, die simbolisme en die ekspressionisme, het almal in sy werk neerslag gevind.
O'Neill het graag geëksperimenteer en dikwels in sy toneelstukke van maskers gebruik gemaak. Hy het ook dramatiese vorme soos terloopse opmerkings (tersydes) en monoloë, wat in sy tyd as verouderd beskou is, gebruik. Benewens die eksperimentering met vorm, het O'Neill se groot krag in veral karakterbeelding gelê. Die Nobelprys vir Letterkunde is in 1936 aan hom toegeken.
Eugene Gladstone O'Neill is op 16 Oktober 1888 in New York gebore as die seun van die gewilde akteur James O'Neill (1847-1 920). Sy vader moes vanweë sy werk baie rondreis en O'Neill het as kind weinig sekuriteit geniet. Na 'n avontuurlike bestaan as goudsoeker in Honduras het O'Neill tussen 1910 en 1912 as matroos gewerk op vragskepe wat tussen Europa, Suid-Amerika en Afrika gevaar het. Weens teenspoede het hy verarm en in 1912 het sy vader hom as akteur in sy Monte Cristo-geselskap aangestel.
Die werk het hom egter nie geval nie. Terwyl hy van die einde van 1912 tot die middel van 1913 as teringlyer in ŉ sanatorium was, het hy toneelstukke begin lees, onder meer die van Strindberg, tot wie hy 'n groot aangetrokkenheid gevoel het. In 1914, terwyl hy besig was om van sy siekte te herstel, het hy 'n paar eenbedrywe geskryf, onder meer Abortion, Fog, Thirst en Bound east for Cardiff, wat oor die see, ŉ belangrike tema in sy werk, gehandel het. Om die tegniek van die toneelskryfkuns aan te leer, het O'Neill van September 1914 tot Mei 1915 deelgeneem aan die sogenaamde 47 Workshop, wat deur George Pierce Baker (1866-1935), hoogleraar in teatergeskiedenis aan die Harvard-universiteit, aangebied is.
O'Neill het die werke van Ibsen en Gorki bestudeer, en hulle invloed kom duidelik na vore in sy eie naturalistiese werke, wat ŉ pessimistiese lewensuitkyk het, byvoorbeeld Beyond the horizon (1917/18; première 1920). In die somer van 1916 het hy in Provincetown, Massachusetts, kennis gemaak met die Provincetown Players, 'n toneelgeselskap wat die werk van veral jong Amerikaanse skrywers wou opvoer.
Hierdie groep, wat later as die Playwrights' Theatre bekend gestaan het en in Greenwich Village (New York) gestig is, het in 1916 Bound east for Cardiff vir die eerste maal opgevoer. Toe sy vollengte-drama Beyond the horizon vir die eerste maal in Broadway opgevoer is, het hy reeds 'n mate van bekendheid verwerf. Vir Beyond the horizon het O'Neill trouens sy eerste Pulitzerprys ontvang. Terwyl opvoerings van ander stukke gevolg het, het O'Neill aan nuwe stukke, veral eenbedrywe, gewerk, waarin hy oor sy ervaringe op see geskryf het.
Die beste van hierdie stukke, waarvan die meeste naturalisties is, is The long voyage home (1917), In the zone (1917), Ile (1917) en The moon of the Caribbees (1917). In 1918 het O'Neill Where the cross is made geskryf, wat later uitgebrei is onder die titel Gold (1921). Sy werke het in die tyd meer erkenning begin kry. Tussen 1920 en 1924 het hy ŉ aantal suksesvolle dramas geskryf, onder meer Anna Christie (1919120; première 1922) en The hairy ape (1921), 'n stuk wat herinner aan die styl van die ekspressionistiese Duitse dramaturg Georg Kaiser.
Minder bekende stukke uit hierdie tydperk is Diff'rent (1920), The first man (1921), The fountain (1921/22), Welded (1922/23) en All God's chillun got wings (1923), die aangrypende verhaal van die huwelik tussen 'n Neger en ŉ Blanke vrou. Die suksesvolle Desire under the elms (1924) speel hom af in Nieu-Engeland teen die agtergrond van ŉ puriteinse boerefamilie. Die ou Ephraim Cabot is getroud met die veel jonger Abbie, wat 'n verhouding aanknoop met een van Cabot se seuns.
Die drama in die stuk draai om die eienaarskap van die boerdery. Buiten die see is materialisme ŉ belangrike tema in O'Neill se werk. In Marco millions (1923125; première 1928) stel hy die Westerse materialisme aan die kaak deur middel van die hoofkarakter, die Italiaanse ontdekkingsreisiger Marco Polo. Met hierdie stuk is 'n nuwe tydperk in sy skryfkuns ingelui waarin hy al hoe meer universele temas gebruik het. Baie van die dramatiese vorme wat in onbruik geraak het, het in hierdie stukke van O'Neill weer 'n nuwe funksie gekry.
In The great God Brown (1926) het hy byvoorbeeld van maskers gebruik gemaak om die konflik tussen skyn en werklikheid uit te beeld. In Strange interlude (1926/27); première 19281 en Dynamo (1929) is die gedagtes en motiewe van die karakters weergegee deur terloopse opmerkings en monoloë. Vir die drama Lazarus laughed (1925/26; premiere 1928) het O'Neill Bybelse materiaal verwerk, terwyl die Griekse tragedie, die Oresteia van Aischulos, hom geïnspireer het om Mourning Becomes Electra (1931) te skryf.
Die trilogie, wat hom gedurende die Amerikaanse Burgeroorlog afspeel, bestaan uit The Homecoming, The Hunted en The Haunted. Na Days without end (1933) en Ah, wilderness! (1933) is daar vir ŉ hele paar jaar geen nuwe stukke van O'Neill opgevoer nie. ln 1936 is die Nobelprys vir Letterkunde aan hom toegeken en hy het hom al hoe meer aan die samelewing onttrek. Van die ses stukke wat hy na 1934 geskryf het, is slegs een, The iceman cometh (1949/40; première 1946), tydens sy leeftyd opgevoer.
In hierdie laaste werke het O'Neill teruggekeer tot die naturalisme. Long day's journey into night (1940/41; première 1956) en A moon for the misbegotten (1941/42; première 1957) toon albei sterk outobiografiese eienskappe. In 1934 het O'Neill 'n siklus van nege stukke begin skryf met die titel A tale of possessors selfdispossessed, waarin hy die geskiedenis van 'n Amerikaanse familie vanaf 1776 tot en met die (destydse) hede wou beskryf.
Hy het 7 feitlik voltooide stukke vernietig en slegs twee stukke het bewaar gebly, naamlik More stately mansions (1935/41; première 1962) en A touch of the poet (1936/40; première 1957). Van 'n siklus eenbedrywe onder die titel By way of orbit is alleen Hughie (1941; première 1958) voltooi. O'Neill was driekeer getroud. Sy dogter Oona is op agttienjarige ouderdom teen haar vader se sin met die akteur Charles Chaplin, wat omtrent net so oud soos hy was, getroud.
O'Neill was baie ontevrede oor die groot ouderdomsverskil (Chaplin was toe 54) en het alle kontak met haar verbreek. In sy laaste jare het O'Neill aan Parkinson se siekte gely, wat hom uiteindelik heeltemal verlam het. Hy is op 27 November 1953 in Boston oorlede. Hy het die Pulitzerprys ontvang vir Beyond the horizon (1920), Anna Christie (1922), Strange interlude (1928) en Long day 's journey into night (postuum).
Japan Nasionale Roete 183
Japan Nasionale Roete 183 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Bagshot Park
Bagshot Park is ’n koninklike woning naby Bagshot, ’n dorp 18 km suidwes van Windsor en 18 km noordoos van Guildford. Dit is tans die tuiste van prins Edward en sy vrou, Sophie, Hertogin van Edinburg. Dit is net ’n paar kilometer van Sunninghill Park, die voormalige woning van prins Andrew.
Prins Edward het Bagshot Park laat restoureer as ’n tuiste vir homself en ’n basis vir sy rolprentvervaardigingsmaatskappy totdat die maatskappy gesluit is. Daar word op die landgoed geboer.
Die oorspronklike Bagshot Lodge (nie die huidige lodge nie) is tussen 1631 en 1633 laat bou vir koning Karel I. Dit is tussen 1766 en 1772 aangepas vir die destydse Graaf van Albemarle, en in 1798 weer verander vir die Hertog van Clarence (later koning William IV), wat tot in 1816 daar gewoon het.
Verskeie koninklikes het sedertdien daar gewoon. Die oorspronklike huis is in 1877-'78 afgebreek. ’n Nuwe gebou met 120 kamers is in 1879 voltooi. Van 1880 af is dit hoofsaaklik bewoon deur prins Arthur, Hertog van Connaught en Strathearn, ’n seun van koningin Victoria. Hy is in 1942 daar oorlede.
Erica capitata
Erica capitata is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap en kom voor in die Kaapse Skiereiland en van Groot Hagelkraal tot by Mamre. Die plant het oor die jare 50% van sy habitat verloor as gevolg van ontwikkeling, landbou aktiwiteite en indringerplante maar is nog volop in die Skiereiland. Hier is 90% van die populasie tans nog beskerm maar verder word die habitat bedreig.
Radium
Radium is 'n chemiese element in die periodieke tabel met die simbool Ra en atoomgetal 88. Radium kom natuurlik net as vervalproduk van uraan voor en dit word in pikglans en karnotiet aangetref. Radium is in 1898 deur Marie Curie en Pierre Curie ontdek en eers in 1911 as metaal geïsoleer. Die metaal het vier natuurlike isotope.
Quetelet-professor
Quetelet-professor (Q.p.) is 'n aanwysing wat aan professors by Columbia-universiteit toegeken word. Dit is vernoem na Adolphe Quetelet, die Belgiese astronoom, wiskundige, statistikus, en sosioloog.
24 Maart
24 Maart is die 83ste dag van die jaar in die Gregoriaanse kalender (84ste in skrikkeljare). Daar volg nog 282 dae in die res van die jaar
Susan Howard
Susan Howard (gebore 28 Januarie 1944) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Star Trek (1966), Griff (1973), Petrocelli (1974), en Dallas (1978).
Barry Heatlie
Barry “Fairy” Heatlie (*25 April 1872 – †19 Augustus 1951) was ’n Springbokrubyspeler en Suid-Afrika se vyfde Springbokkaptein. Hy het ook vir Argentinië se nasionale rugbyspan uitgedraf.
In 2009 is hy in die Wêreldrugby Heldesaal vereer vir sy bydrae tot die vroeë ontwikkeling van rugby in Suid-Afrika. Die Springbokke se beroemde groen trui word onder andere aan hom toegeskryf. Gedurende sy tyd in Argentinië het Heatlie as kaptein vir sy klubspan Gimnasia Y Esgrima teen die Gaselle gespeel in ’n wedstryd wat die Gaselle met 11-5 gewen het.
Erica caprina
Erica caprina is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap waar dit voorkom in die Koue Bokkeveld noord van Ceres. Die plant se habitat gebied het met 30% afgeneem die afgelope drie generasies weens landbou bedrywighede. Die res van die gebied is nie geskik vir landbou nie maar word gedreig deur droogtes.
Japan Nasionale Roete 184
Japan Nasionale Roete 184 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Erica carduifolia
Erica carduifolia is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Dubbellyn-tobie
Die Dubbellyntobie (Canthigaster rivulata) is 'n vis wat voorkom in die Indiese en Stille Oseaan en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die Oos-Kaap. In Engels staan die vis bekend as die Doublelined toby.
Elmo Lincoln
Elmo Lincoln (6 Februarie 1889 – 27 Junie 1952) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Romance of Tarzan (1918), Tarzan of the Apes (1918), The Flaming Disc (1920), en Adventures of Tarzan (1921).
Fermium
Fermium is ’n sintetiese chemiese element met die atoomgetal 100 en simbool Fm. Dit val in die aktiniedreeks en is die swaarste element wat in makroskopiese hoeveelhede vervaardig kan word deur ligter elemente met neutrone te beskiet. Suiwer fermiummetaal is egter nog nie geskep nie. Altesaam 19 isotope is bekend; die een met die langste halfleeftyd is 257Fm (100,5 dae).
Die element is ontdek in die neerslag van die eerste waterstofbomontploffing in 1952 en genoem na Enrico Fermi, een van die pioniers van kernfisika. Sy chemiese eienskappe is tipies van die laat aktiniede. Vanweë die klein hoeveelhede fermium wat vervaardig kan word en die relatief kort halfleeftyd van sy isotope, het dit tans geen nut buiten vir navorsingsdoeleindes nie.
Erica carnea
Erica carnea is 'n plant wat tot die genus Erica behoort. Die plant is inheems aan Sentraal-Europa.
Geskiedenis (vakgebied)
Die geskiedenis is 'n stelselmatige, chronologiese studie van die verlede met die doel om historiese gebeure so feitlik akkuraat moontlik weer te gee. Gebeure wat plaasgevind het voor die uitvinding van skryf word as voorgeskiedenis beskou. "Geskiedenis" is ’n sambreelterm wat betrekking het op gebeure uit die verlede, sowel as die onthou, ontdekking, versameling, organisasie, voorstelling en vertolking van inligting oor dié gebeure. Historici plaas die verlede in konteks deur die gebruik van historiese bronne soos geskrewe dokumente, mondelinge oorvertellings, ekologiese merkers en materiële voorwerpe soos kuns en artefakte.
Die wat nie die verlede onthou nie is gedoem om dit te herhaal — George Santayana
Arthur Wellesley, 1ste hertog van Wellington
Arthur Wellesly, 1ste hertog van Wellington (1769 - 1852) was 'n Britse generaal en politikus. Hy was die Britse generaal in die slag by Waterloo op 18 Junie 1815. Wellington was Britse Eerste Minister (1828 - 1830).
Die stad Wellington in Nieu-Seeland is vernoem na Arthur Wellesley, die oorwinnaar in die Slag by Waterloo.
2012-Rugbykampioenskapreeks
Die 2012-Rugbykampioenskapsreeks was die eerste jaarlikse rugbytoernooi tussen die nasionale spanne van Suid-Afrika, Argentinië, Australië en Nieu-Seeland gewees. Die reeks is vanaf 18 Augustus tot 6 Oktober 2012 gespeel. Die lande se spanne word onderskeidelik die Springbokke, Pumas, Wallabies en All Blacks genoem. Nieu-Seeland het die toernooi vir die elfde keer gewen. Buitendien het hulle die Bledisloebeker ingepalm en die Vryheidsbeker gewen, terwyl Australië met die Mandela Uitdaagplaat en die Poematrofee weggestap het.
Die toernooi is deur SANZAAR georganiseer, ’n konsortium wat uit die vier lande se rugbyfederasies bestaan. Dit is van die vorige Drienasiesreeks verander toe ook Argentinië tot die toernooi toegetree het.
Formaat
Die formaat vir die 2012-toernooi is aangepas omdat dit nou deur vier spanne uitgespeel word. Elke span het drie keer tuis gespeel, en drie keer weg, met ’n totaal van ses wedstryde elk, en twaalf in totaal. Met ’n wen het ’n span vier punte verdien, gelykop twee ligapunte, en ’n verloor met agt of meer punte nul ligapunte. ’n Bonuspunt kon verdien word op een van twee maniere: deur ten minste vier drieë in ’n wedstryd te druk, of deur met sewe punte of minder te verloor. Die toernooi se wenner was die span met die meeste ligapunte aan die einde van die toernooi.
KwaLini
KwaLini is 'n swart woonbuurt buite Oos-Londen, in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika. Dit val onder beheer van die Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit.
Seleen
Seleen is 'n chemiese element in die periodieke tabel met die simbool Se en atoomgetal van 34. Dit is 'n toksiese nie-metaal wat chemies verwant is aan swael en tellurium. Dit kan in verskeie vorme voorkom maar een van hulle is 'n stabiele grys metaalagtige vorm wat elektrisiteit beter in die teenwoordigheid van lig as in die donker kan gelei en word in fotoselle gebruik. Die element word gevind in sulfiedertse soos piriet.
Verspreiding
Seleen kom in verskeie anorganiese vorme voor, insluitende elementêre seleen, selenied, selenaat en seleniet. Seleen kam ook voor in organiese stowwe soos dimetielselenied, selenometioon en selenosistien.
Seleen word meestal vervaardig vanuit selenied in baie sulfied ertse, soos dié van koper, silwer of lood. Dit word as byproduk van die verwerking van hierdie ertse verkry, vanaf die anodemodder van koperraffinaderye en die modder vanuit die loodkamers van swaelsuuraanlegte. Hierdie modders kan op verskeie maniere verwerk word om suiwer seleen te verkry.
Natuurlike bronne van seleen sluit in sekere seleenryke sand en seleen wat deur sekere giftige plante bioverryk is.
Isotope
Seleen het ten minste 29 isotope, waarvan 5 stabiel is en 6 kernisomere.
Seleen en gesondheid
Alhoewel seleen in groot dosisse giftig is, is seleen 'n noodsaaklike spoorelement in alle bekende lewensvorme. Dit is 'n komponent van die ongewone aminosure selenosistien en selenometionien. In mense is seleen 'n spoorelement wat funksioneer as 'n ko-faktor vir die reduksie van anti-oksidant ensieme soos glutatioonperoksidase en tioredoksienreduktase. Dit speel ook 'n rol in die werking van die skildklier deur as 'n ko-faktor vir deiodenase van skildklierhormoon op te tree. Dieetkundige seleen word aangetref in graankosse, vleis, vis en eiers. Die aanbevole dieetkundige innamme vir volwassenes is 55 mikrogram per dag. Lewer en Brasiliaanse neute (paraneut) is veral ryk aan seleen. 'n Lys van seleenryke voedsels is op die internet beskikbaar.
Giftigheid
Al is seleen 'n noodsaaklike spoorelement is dit giftig indien te veel daarvan ingeneem word. Die inname van meer as die toelaatbare vlak van 400 mikrogram per dag kan aanleiding gee tot selenosis. Simptome van selenose sluit in 'n asem wat na knoffel ruik, afwykings in die spysverteringskanaal, haarverlies, los naels, moegheid, prikkelbaarheid en neurologiese skade. Uiterste gevalle van selenose kan lei tot lewersirose, pulmonêre edeem en die dood.
Seleenvergiftiging as gevolg van landbou-aflope kan ook geboorteafwykings in voëls tot gevolg hê.
Seleentekort
Seleentekorte is 'n relatief rare verskynsel by mense met 'n gesonde dieet. Dit kom voor by pasiënte met ernstige afwykings in dermkanaalfunksie, of diegene wat totale binne-aarse voeding ontvang. Mense wat afhanklik is van voedsels wat in seleenarme grond verbou word kan ook die siekte opdoen. Die aanbevole dieetkundige dosis vir volwassenes is 55 mikrogram per dag.
Seleentekorte kan lei tot Keshan se siekte wat moontlik noodlottig kan wees asook Kashin-Beck se siekte. Die hoofsimptome van Keshan se siekte is miokardiese nekrose, wat lei tot die verswakking van die hartspier. Kashin-Beck se siekte lei tot atrofie (wegkwyn), verval en nekrose van kraakbeenweefsels. Keshan se siekte maak die liggaam ook meer vatbaar vir siektes wat veroorsaak word deur gebrekkige voeding, biochemiese oorsake of aansteeklike siektes.
Koeniebos
Die koeniebos (Searsia undulata) is 'n boom of struik wat in die Wes-Kaap en die Noord-Kaap voorkom asook Namibië.
Dit is 'n immergroen struik of klein boom wat in halfwoestyn- of karooagtige gebiede gevind kan word. Die takke eindig dikwels in stywe spore en die pinnas is haarloos en dikwels bedek met blink uitsweetstof. Die blare is donkergroen met 'n gelakte glansende uitsig. Hulle is dikwels merkbaar golwend en word in die tradisionele geneeskuns aangewend.
Die struik bereik 'n hoogte van 3 meter. Hulle kan uit sade verkry en in tuine aangeplant word, maar die temperatuur moet bokant 9 oC bly.
Die boom se FSA-nommer is 389.
Silwerjakkals
Die silwerjakkals (Vulpes chama), ook genoem die draaijakkals is 'n klein soogdier wat in Suidelike Afrika aangetref word, veral in oop grasvlaktes en halfwoestyne.
Bou
Silwerjakkalse is swart of silwergrys met liggeel strepe op hulle flanke en hulle maag. Die punte van hulle sterte is swart. 'n Gemiddelde volwasse silwerjakkals is tussen 45 en 61 cm lank en het 'n stert wat 'n verdere 30 tot 40 cm lank kan wees. Silwerjakkalse het 'n gemiddelde hoogte van 30 cm en weeg tussen 3,6 en 5 kg. Die mannetjies is effens swaarder as die wyfies.
Habitat en gewoontes
Hulle hou in oop grasvlaktes met of sonder struike, oop droë boomveld, karoobossieveld en fynbos. Die soogdier is 'n alleenloper. Hulle is meestal snags aktief en eet hoofsaaklik goggas, muise, dassies, hase en grondvoëls. Soms sal hulle ook aas vir voedsel. Hulle maak 'n hoë huil-blafgeluid.
Die wyfie is tussen 7 en 8 weke dragtig en skenk telkens aan 3 tot 5 kleintjies geboorte tussen Oktober en November.
Lottice Howell
Lottice Howell (14 November 1897 – 24 Oktober 1982) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente In Gay Madrid (1930), The March of Time (1930), en Free and Easy (1930).
Firefly
Firefly is 'n Engelse wetenskapsfiksie-televisiereeks wat eerste op die FOX-kanaal in die VSA en Kanada op 20 September 2002 gewys is. Dit is geskep deur Joss Whedon wat ook die reekse Buffy the Vampire Slayer en Angel gemaak het.
Die reeks is vernoem na die Firefly-tipe skip in die reeks, wat vernoem is na die insek waarvan die buik ook lig uitstraal: die vuurvlieg.
Agtergrond
Die reeks vind plaas in die jaar 2517 NAE, weg van die aarde se sterrestelsel na dié se hulpbronne opgebruik is. Kaptein Malcolm "Mal" Reynolds is 'n veteraan van 'n burgeroorlog teen die "Alliansie", 'n organisasie wat die mensdom wou verenig onder een regering. 'n Sentrale kern van planete is onder die beheer van die Alliansie, terwyl setlaars en vlugtelinge ver van die kernplanete relatiewe vryheid geniet, maar minder fasiliteite van tegnologiese beskawing het. Mal gebruik sy Firefly-tipe skip, genaamd Serenity, om vrag te vervoer en om ander werk te doen, soms wettig, om 'n lewe te maak vir homself en sy bemanning.
Sidney Harman
<div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;">
Amerikaanse sakeman, politikus en uitgewer
Tegniese prestasies
Gatcombe Park
Gatcombe Park is die private landelike woning van prinses Anne. Dit is in Engeland geleë, tussen die Gloucestershire-dorpe Minchinhampton en Avening, sowat 10 km noord van Highgrove House, die gesinswoning van Anne se broer, Charles III.
Sidney Harman
Festival D1000
Eerste geïntegreerde hoëtrou-ontvanger ter wêreld (1955)
Gatcombe Park
Die huis is van 1771 tot 1774 gebou en in omstreeks 1820 verander. Dit het vyf hoofslaapkamers, nog vier slaapkamers, vier onthaalkamers, ’n biblioteek, biljartkamer en kweekhuis. Dit is vir prinses Anne en kaptein Phillips gerestoureer en hulle het in November 1977 daar ingetrek. In 1978 is die aangrensende Aston Farm ook bygekoop. Daar is ’n aansienlike aantal perdestalle op die landgoed.
Sidney Harman
Sidney Harman (* 4 Augustus 1918 in Montreal, Kanada; † 12 April 2011 in Washington, DC) was 'n Amerikaanse sakeman en baanbreker in die hoëtroubedryf wat ook by onderwys, regeringsake, vervaardiging en die uitgewersbedryf betrokke geraak het. Hy was die emeritus-voorsitter van Harman International Industries, Inc..
Gatcombe Park
Die landgoed is bekend vir die aanbieding van die Festival of British Eventing, ’n driefase-perdekompetisie, op die eerste naweek in Augustus. Dit word deur kaptein Phillips georganiseer en lok die wêreld se top-perderuiters en meer as 40 000 toeskouers.
Sidney Harman
Tussen 1977 en 1978 het hy die pos van adjunk-handelsminister in die Carter-administrasie beklee. Vanaf Augustus 2010 was hy die eienaar en uitgewer van die Amerikaanse weekblad Newsweek.
Hy was met Jane Harman (* 1945) getroud, 'n voormalige Demokratiese afgevaardigde in die Kaliforniese Kongres wat die 36ste kongresdistrik in die suide van die deelstaat (met Redondo Beach en Manhattan Beach) verteenwoordig het.
Wurm
Wurms is 'n informele groep van diere, waarvan daar meer as 25 000 spesies is. Bekende stamme van wurms is die ringwurm (Annelida), die platwurm (Platyhelminthes) en die snoerwurm (Nemertea).
Die term "wurm" word vir 'n aantal ongewerwelde diere met soortgelyke uiterlike voorkoms, maar sterk afwykende afstamming en/of ontwikkeling gebruik. Dit is 'n informele (polifiletiese) groep wat 'n versameling van diverse groepe uit verskillende ander groepe omvat. Die platwurm, byvoorbeeld, behoort aan die superfilum Platyzoa, waaraan die drasties afwykende raderdiertjies (rotifere) ook aan behoort.
Wurms kom oor die hele wêreld en in die mees uiteenlopende omgewings voor. Sommige spesies leef op land of in varswater, maar die meeste lewe in die see. Die lewenswyse is ook wyd uiteenlopend; talle spesies lewe as parasiete in of op ander diere, ander is vrylewend of nie-parasitêr. Gemeenskaplike kenmerke is die swak, langwerpige liggaam en die meestal gesegmenteerde lengte van enkele millimeters tot sentimeters. Daar is egter ook wurms wat meer as 10 meter lank kan word, soos die runderlintwurm (Taenia saginata).
Algemeen
Op grond van die beskikbare kennis oor die embrionale ontwikkeling, die anatomie en die afstamming, word die wurmgroep teenswoordig verdeel in 'n aantal afsonderlike stamme (phyla) wat op uiteenlopende plekke in die sisteem tuishoort. Afhangend van die betrokke wetenskaplike se uitgangspunt, is daar al tussen 7 en 22 verskillende phyla beskryf. In hierdie artikel word grotendeels die indeling van Grzimek (in Het leven der dieren) gevolg.
Die phyla Ectoprocta en Entoprocta is vroeër onder die phylum Bryozoa saamgegroepeer. Later het dit geblyk dat die Entoprocta geen egte liggaamsholte het nie maar wel 'n pseudoseloom, dit wil sê die liggaamsholte is tussen die mesoderm en die endoderm. Na aanleiding hiervan word die Entoprocta onder die versamelgroep pseudocoelomata en die Ectoprocta met 'n ware seloom saam met ander diere met 'n ware seloom geklassifiseer.
Die phyla Priapulida, Sipunculida en Echiura wyk blykbaar af van die evolusionêre lyn van gelede wurms tot geleedpotiges (phylum Annelida tot phylum Arthropoda). Hulle besit wel baie kenmerke van die gelede wurms. Die phylum Onychophora is ŉ duidelike tussenvorm tussen gelede wurms en geleedpotiges en is daarom lank beskou as die vermiste skakel in die ontwikkelingslyn tussen die twee organismegroepe.
Hulle liggame is opgebou uit ŉ aantal in- en uitwendige gelyke segmente; die buitenste huidlaag (kutikula) is swak en die harsings lyk uitwendig nog na die van gelede wurms. Ooreenkomste met die geleedpotiges is onder meer die kloutjies aan die pote, 'n chitienneerslag in die kutikula wat tydens groei vervelling noodsaak, asook die harsings wat in verskillende dele opgedeel kan word en wat vergelykbaar is met die senuweeknope van die geleedpotiges.
Die stam Pentacoela word in twee groepe verdeel, naamlik in die kraagdraers (phylum Hemichordata of Branchiotremata) en die armdiere (Branchiata), wat tot die noemgroep Deuterostomia behoort. Dit is diere by wie 'n anus ontstaan het op die plek waar die oermond (tydens embrionale ontwikkeling) geleë was; op die teenoorgestelde end ontwikkel 'n mond. Dieselfde geld vir die pylwurms (phylum Chaetognatha) en dit was een van die belangrikste redes waarom hierdie 10 cm lange seelewende organismes van die ander wurmvormige organismes geskei is.
Rondewurms
Ongelede of rondewurms is meestal lang, uitgerekte ronde organismes. Die meeste soorte is mikroskopies klein, maar baie langer soorte kom ook voor. Hulle lewe meestal in varswater en op vogtige plekke op die land (mos, dakgeute, ensovoorts). Alle rondewurms besit 'n primêre liggaamsholte (pseudoseloom), maar die 6 klasse vertoon verder taamlik uiteenlopende kenmerke.
Die liggaam besit dikwels 'n vaste aantal selle, wat dan kenmerkend is vir 'n bepaalde spesie. Baie van hierdie wurms is parasiete wat op plante, diere en die mens parasiteer. Ongelede wurms, wat tans eerder rondewurms (phylum Aschelminthes of Nemathelminthes) genoem word, vorm 'n wyd uiteenlopende groep. Die 6 klasse vertoon geen gemeenskaplike kenmerk nie en die phylum is daarom nie duidelik van die ander onderskeibaar nie. Om die rede gebeur dit dat die klasse soms as aparte phyla beskou word, soos in die geval van die stekelsnoetwurms (phylum Acanthocephala).
Liggaamsbou
Rondewurms is meestal lang, uitgerekte, silindervormige diere. Hulle liggame is bilateraal simmetries en is nie in segmente verdeel nie (ongelid). Binne die liggaam word die primêre liggaamsholte of pseudoseloom aangetref wat uit die ruimte tussen die endoderm en die mesoderm ontstaan. Die liggaam word beskerm deur 'n harde deklaag, die kutikula, wat deur die selle van die epidermis afgeskei word.
Hierdie harde laag kan nie vergroei nie, en daarom moet hierdie organismes tydens die ontwikkeling van larwe tot volwassene enkele kere vervel. ŉ Ware kop kan by baie soorte nouliks onderskei word: die voorste gedeelte van die liggaam is slegs herkenbaar aan die mond waaromheen sintuigorgaantjies gerangskik is.
Dikwels is die aantal selle waaruit die liggaam opgebou is, konstant en kenmerkend vir die soort. Asemhalingsorgane en 'n bloedvatstelsel ontbreek by hierdie organismes; daar kom wel protonefriede, 'n eenvoudige senuweestelsel en manlike of vroulike geslagsorgane voor.
Indeling
Die bekendste en vormrykste klas van die rondewurms is die raderdiertjies (Rotifera), waarvan ongeveer 2 000 soorte bekend is. Hierdie mikroskopies klein diertjies (tot 0,5 mm) kom wêreldwyd voor, meestal in varswater. Hul deurskynende liggaam kan onderverdeel word in 'n kop, lyf (romp) en voet.
Op die kop is 'n trilhaarkrans, die raderorgaan of korona en die mond. Die golfbeweging wat die trilhare maak, wek waterstrome op en voer die voedseldeeltjies na die mond. Opvallend by raderdiertjies is die teenwoordigheid van 'n koumaag wat aan die binnekant met skerp tandjies (trofi) bedek is. By sommige soorte is hierdie tandjies verleng en die dier kan 'n prooi daarmee vasgryp. Die raderorgaan dien dan slegs as 'n soort fuik.
Die Monogononta leef veral in water in verhouding tot plankton. Die kutikula is by hulle omvorm tot 'n dik pantser waarin die voet en die raderorgaan teruggetrek kan word. Die 200 soorte van die klas Gastrotricha lyk soos raderdiertjies maar hulle het geen trilhaarkrans nie. Daar is wel trilhaarbande aan die buikkant aanwesig waarmeehulle oor die grond kan gly. Soms is groepies trilhare saamvergroei tot ŉ borsel wat as 'n voetjie kan dien.
Die liggaam is afgeplat en dikwels met plaatjies en stekeltjies oortrek. In die gevurkte stert mond kliere uit wat ŉ klewerige stof afskei waarmee hulle hulle vinnig kan vasheg. Oorspronklik het hierdie organismes slegs in seewater voorgekom, maar teenswoordig kom hulle veral in varswater voor. Perdehaarwurms (klas Nematomorpha) word tot 1 m lank en is ongeveer 1 mm dik, meestal opgerol en kom in vlak water voor, selfs in amper opgedroogde poeletjies.
Dit boor deur die maagwand en bly in die liggaamsholte totdat dit byna geslagsryp is. Die wurm verlaat dan die insek om in die water geslagsryp te word. Dit is opmerklik dat al is die gasheer 'n landdier, die parasiet hom dwing om na die water te gaan. Die perdehaarwurms van die genus Nectonema leef in die see en parasiteer op garnale. Tot die klas Kinorhyncha behoort klein diertjies (tot 1 mm) wat op die seebodem leef. Deur insnoering van die kutikula ontstaan daar uiterlik 13 ringe, maar inwendig is die liggaam nie verdeel nie.
Die senuweestelsel vertoon op elke 2e ring ŉ senuweeknoop. Al 400 soorte stekelsnoetwurms (stekelneuswurms, klas Acanthocephala) is parasiete en hulle kry hul naam van die hakies aan die voorkant van die liggaam waarmee hulle hulle aan die dermwand van hul gasheer vasheg. Hulle word meestal net 'n paar sentimeters lank en is verleng en rond. Die larwes leef in ongewerwelde diere, terwyl volwasse diere in die dermkanaal van gewerweldes voorkom.
Macracanthorhyncus hirudinaceus se larwes ontwikkel tot 'n tipe kewerlarwe wat weer deur die varke gevreet word. Hierdie parasiet kom ook by insekte-etende roofdiere en ape voor en soms ook by die mens. Die 2,5 mm lange Polymorphus boschadis word in die derms van eende aangetref, terwyl die stekelkopwurm (Echinorhynchus boschadis) op forelle parasiteer.
Lintwurms
Die beeslintwurm (Taeniarhynchus saginatus of Taenia saginata) kom in die Westerse lande taamlik algemeen voor. Dit kan tot 10 m lank word en bestaan uit 'n kop en proglottis (liggaamsegmente) van 2 cm in lengte en 0,5 cm in breedte wat gereeld afgewerp word en dan in die ontlasting voorkom. Die eiers van die lintwurm wat in 'n dragtige proglottied voorkom, moet deur 'n bees ingesluk word om die voortbestaan van die wurmsoort te verseker. In die bees (tussengasheer) ontwikkel die bevrugte eiers tot larwes.
Die larvale stadium (blaaswurm) kom in die vorm van 'n blasie in die spierweefsel (dit wil sê die vleis van die bees wat deur die mens geëet word) voor. Die mens neem hierdie larvale stadium in en raak dus besmet deur beesvleis wat nie lank genoeg gekook is nie, te eet. Besmetting met hierdie wurmsoort veroorsaak selde klagtes. Die varklintwurm (Taenia solium) word ongeveer 3 m lank. Die tussengasheer is 'n vark, maar soms ook die mens.
Die blaaswurm ontwikkel in die spiere van die vark maar kanook in ander dele van die menslike liggaam voorkom, byvoorbeeld in die brein (met ernstige gevolge). Die dwerglintwurm (Hymenolepis nana) het geen tussengasheer nodig nie. Die mens herberg sowel die volwassewurm, wat ongeveer 2 cm lank is, as die larvale stadia in diederms. Die infeksie wat van mens tot mens oorgedra word, veroorsaak min klagtes. Echinococcus granulosus is ŉ lintwurm wat by honde voorkom.
Meestal tree 'n skaap as tussengasheer op, maar die mens kan ook as tussengasheer optree. Die larvale stadia setel gewoonlik in die lewer en soms ook in die longe. Hierdie blase kan baie groot word en lewensgevaarlik wees.
Suigwurms (bloedbotte)
Die vryswemmende larwe (mirasidiumlarwe) wat uit die eier ontwikkel, verander in 'n sporosist en soek 'n slak op en dring dit binne. In hierdie tussengasheer vermenigvuldig dit, en na 'n tyd ontwikkel dit in ŉ volgende generasie larwes (genoem serkaria), wat in die water beland. Die vryswemmende serkaria dring dan deur die vel van die mens. Twee spesies wat algemeen in Suid-Afrika voorkom, is Schistosoma haematobium, wat urinêre bilharzia veroorsaak, en Schistosoma mansoni, wat dermbilharzia veroorsaak.
In die geval van Schistosoma haematobium boor die serkaria tot in die veneuse bloedvate en gaan via die hart na die longe, waarvandaan hulle na die lewerpoortaarstelsel migreer. Volwasse wurms ontwikkel na 6 weke en beweeg na die blaas, waar paring tussen die volwasse mannetjies en wyfies plaasvind. Eiers word gelê, wat weer met die ontlasting uitgeskei kan word en sodoende 'n waterbron kan besmet. 'n Volwasse wurm kan tot 30 jaar in die mens leef.
Simptome soos bloedarmoede, traagheid, lusteloosheid, duiseligheid en bloed in die urien kom voor. Die eiers van Schistosoma haematobium is voorsien van 'n terminale stekel en dring die bloedvate in die blaas binne en veroorsaak so bloed in die urien. Die tussengasheerslak is die genus Bulinus. Schistosoma mansoni veroorsaak dermbilharzia. Sy lewensiklus stem ooreen met die van Schistosoma haematobium, maar hierdie parasiet leef in die dermbloedvate en lê sy eiers in die dermkanaal.
'n Hewige besmetting veroorsaak lewerbeskadiging, algemene swakheid, bloedarmoede en koorsaanvalle. Die eiers het 'n laterale stekel. Die tussengasheerslak is die genus Biomphalaria. Schistosoma mansoni is effens kleiner as Schistosoma haematobium. 'n Derde tipe Schistosoma is Schistosoma japonicum, wat meestal tot dieselfde simptome as Schistosoma mansoni aanleiding gee. Daar is verskeie geneesmiddels vir skistosomiase, maar die meeste het een of ander newe-effek.
Ligte infeksies is nie hinderlik nie maar swaar besmettings veroorsaak lewerbeskadiging. Die Chinese lewerbot (Clonorchis sinensis) word soms van die Verre Ooste af oorgedra; slegs hewige infeksies lei tot klagtes. Paragonimus westermani is 'n longsuigwurm wat vir sy lewensiklus twee tussengashere nodig het: 'n slak en 'n krap. Deur besmette krapvleis te eet, kan die mens geïnfekteer word. Hierdie wurm, wat longklagtes en bloed in die speeksel veroorsaak, kom nie in Europa voor nie.
Draadwurms
Filariawurms is weefseldraadwurms en is 'n tipiese tropiese (warmgebiede) parasiet omdat die vektore hiervan slegs in die trope (of baie warm gebiede) voorkom. Die siekte wat hierdie wurms veroorsaak, word filariase genoem. Die siekte filariasis bancrofti (wuchereriasis bancrofti), waarvan die verwekker Wuchereria bancrofti is, is een van die algemeenste tropiese siektes. Die volwasse wurms, wat 4 tot 8 cm lank is, leef in die limfvate en limfkliere.
Die wyfie leef onder die vel, meestal van die onderbeen. Dit veroorsaak 'n velsweer waardeur larwes na buite boor. 'n Klein tipe waterkreef tree as tussengasheer op, en infeksie vind plaas deurdat besmette kreef geëet word. Dermnematodes leef in die dermholte en kom basies orals in die wêreld voor. Slegs die belangrikstes word hier bespreek. Enterobius vermicularis kom wêreldwyd voor. Die wurm is ongeveer 1 cm lank en le sy eiers rondom die anus. Deur te krap, kom die eiers aan die vingers en dit kan deur die mond ingeneem word en dan in die derm tot volwassenheid groei.
Die infeksie versprei maklik na ander gesinslede en klasgenote. 'n Gejeuk om die anus is die belangrikste simptoom, maar hewige infeksies kan lei tot buikklagtes. Die spoelvormige wurm Ascaris tumbricoides is ongeveer 30 cm lank en so dik soos 'n erdwurm. Die mannetjies en wyfies paar in die intestinum (derm) van die gasheer (mens). Die eiers word dan bevrug en met 'n taai dop bedek en saam met die faeces uitgeskei. In swak higiëniese toestande kan die bevrugte eiers via voedsel of water deur 'n geskikte gasheer ingeneem word.
Ascaris-wurms kom ook in die blindedermaanhangsel, galbuise, neus en sinusse voor. Die ernstigste simptome is dermobstruksie, buikpyn en afsluiting van 'n galbuis. Die sweepwurm (Trichuris trichiura) is 'n dunnerige wurm wat ongeveer 4 cm lank is. Net soos Ascaris lumbricoides het hierdie wurm ook 'n ontwikkelingstadium in die grond nodig voordat dit via die mond 'n persoon kan infekteer. Swaar infeksies lei soms tot buikpyn en diarree, en soms ook tot bloedarmoede en uitsakking van die rektum.
Die mynwurm (haakwurm; Ancyclostoma duodenale) en Necator americanus is dunnerige wurms wat 1 cm lank is en aan die dermwand vasbyt en daar voed deur bloed te suig. Die eiers wat saam met die faeces uitgeskei word, het 'n warm klimaat nodig vir ontwikkeling. Infeksie geskied deurdat die ontwikkelende larwes via die vel indring. Slegs swaar (hewige) infeksies gee simptome: bloedarmoede en soms buikklagte wat met 'n maagsweer verwar kan word.
Strongyloides stercoralis is ŉ wurmpie wat ongeveer 2 mm lank is en maag- en dermklagte asook urtikaria kan veroorsaak. In die faeces word geen eiers gevind nie, maar wel larwes. Die larwes het gewoonlik ‘n ontwikkelingstadium in die grond en 'n warm klimaat nodig voordat dit 'n persoon via die vel kan infekteer. Soms kan die larwes sonder enige tussenstadium die draer reïnfekteer en dan 'n ernstige, selfs dodelike outoïnfeksie veroorsaak.
Wurmagtiges
In biologie word 'n relatief lang, dun en pootlose liggaam as wurmagtig beskryf. Talle diere, wat definitief nie wurms is nie, het die woord wurm in die naam, soos wurmsalamanders, -akkedisse en -slange. Sekere insekte word selfs na hul larwestadium as wurms beskryf, dink byvoorbeeld aan die meelwurm.
Japie Krige
Japie Krige (*5 Julie 1879 – †14 Januarie 1961) was ’n Springbokrubyspeler en die vader van Uys Krige, ’n Suid-Afrikaanse skrywer, digter, dramaturg, vertaler, rugbyspeler en oorlogskorrespondent. Japie se eggenote was Sannie Uys.
Boom Prinsloo
Boom Prinsloo (gebore in Bloemfontein, 12 Maart 1989) is ’n Suid-Afrikaanse rugbyspeler wat vir die Cheetahs in Superrugby op flank en agsteman speel en ook vir die Vrystaat Cheetahs in die Vodacombeker en Curriebeker. Hy was tussen 2010 en 2012 'n lid van die Blitsbokke en het sy land in sewe toernooie verteenwoordig.
Prinsloo het die Shimlas van die Universiteit van die Vrystaat in 2010 aangevoer en is aan die einde van die toernooi as die "Speler van die Toernooi" aangewys nadat hy sewe drieë in agt wedstryde gedruk het.
Prinsloo is die 133ste kaptein van die Vrystaatse Rugbyunie se Curriebekerspan.
Biarritz
Biarritz [bjaʀits] (Oksitaans: Biàrritz [biˈarrits], Baskies: Miarritze) is 'n stad aan die Golf van Biskaje en belangrike toeristesentrum in die Franse Baskeland (département Pyrénées-Atlantiques en région Nieu-Akwitanië) met 'n oppervlak van 11,66 vierkante kilometer en 24 777 inwoners (2016) wat in Frans les Biarrots genoem word.
Die natuurskoon en die buitengewone ligging tussen die Atlantiese Oseaan en die Pireneë het van Biarritz 'n eersterangse vakansiebestemming gemaak wat steeds as een van die mees elegante strandoorde langs die Atlantiese kus van Frankryk beskou word.
Sy groot strand, die Grande Plage, was vroeër 'n belangrike verblyfplek vir Europa se adellike vakansiegangers. Die stad is derhalwe ook die "konings se strandoord" genoem. Talle huise, wat volgens die Art-Déco-boustyl ontwerp is, en 'n wye verskeidenheid luukse modewinkels het aan Biarritz die bynaam "Parys van die Suide" besorg.
Danksy die Amerikaanse draaiboekskrywer Peter Viertel en sy rolprent The Sun Also Rises het Biarritz met sy magtige branders sedert 1957 ook tot 'n eersterangse bestemming vir branderplankryers ontwikkel.
Geografie en klimaat
Biarritz is in die département Pyrénées-Atlantiques in die suidweste van Frankryk, sowat agtien kilometer van die Spaanse grens af geleë. Die stadsgebied strek oor 'n reeks heuwels langs die Atlantiese kus. Kaap Sint-Maarten (Frans: le cap Saint-Martin) met Biarritz se vuurtoring vorm die grens tussen die sanderige kuslyn noord van Biarritz, wat van die uiterste punt van die Gironde tot by die dorp Anglet strek, en die rotsige kuslyn van die Baskeland in die suide.
Die stad se natuurskoon word veral gekenmerk deur die rotsbanke in die omgewing van die seehawe en die sandstrande. Biarritz beskik oor vyf veilige sandstrande en vyf gholfbane.
Biarritz strek oor 'n aantal baaie en vyf strande: die Groot Strand (la Grande Plage), die Miramar-strand (la Plage de Miramar), die Côte des Basques (Baske-kus), die Port-Vieux-strand en die Marbella-strand (la Plage de Marbella). Aangrensende dorpe is Anglet in die noorde, Bidart in die suide en Arbonne in die suidooste.
Biarritz se klimaat staan onder die invloed van vogtige Atlantiese seewinde en plaaslike warm lugstrome. Met die uitsondering van enkele winterstorms is reënvalle langs die Baskiese kus nie langdurig nie. Baie gematigde winters en aangename somers met baie sonskynure sonder drukkende hitte maak van Biarritz dwarsdeur die jaar 'n gewilde toeristebestemming.
Geskiedenis
Die oorspronklike Middeleeuse naam van Biarritz was Beariz. Tot by die middel van die 19de eeu was Biarritz 'n onbenullige klein vissersdorpie in die Franse Baskeland, wat sedert die 11de eeu veral op walvisvangs gesteun het. Biarritz se wapen wys nog steeds 'n tipiese bark wat vir die walvisvangs gebruik is.
Die dorp het uit twee wyke bestaan waarvan een rondom die Sint-Maartens-kerk (église Saint-Martin) geleë was. Die tweede was die vissershawe (Port-Vieux) met die kasteel van Belay (of Ferragus). Die dorpsbevolking was oorspronklik van Baskiese afkoms, maar sedert die 14de eeu het ook Gaskoniese vissers hulle in Biarritz gevestig. Die eerste vuurtoring in die dorp, wat tot en met 1790 deel uitgemaak het van Labourde, is reeds in 1650 opgerig.
Vanaf 1784 het strandvakansies geleidelik gewild geraak, en Napoléon Bonaparte was die eerste bekende persoonlikheid wat hier in 1808 gaan swem het. Die skrywer Victor Hugo het in 1843 'n besoek aan Biarritz gebring en toe al opgemerk dat dit tot 'n gewilde strandoord sou kon ontwikkel.
Maar dit was Eugénie, die eggenote van keiser Napoléon III, wat in 1854 twee maande lank in Biarritz gekuier en sodoende wye bekendheid aan die nedersetting besorg het. Napoléon het 'n E-vormige somerpaleis aan die strand vir Eugénie laat oprig (die gebou bestaan steeds as Hôtel du Palais), en die egpaar het ook in die volgende jare die somermaande gereeld in Biarritz deurgebring. Die nedersetting het sodoende ook belangstelling by ander Europese koningshuise gewek, en so het ook Britse koninklike gesin begin om hier hulle somervakansies deur te bring. Die lys van bekende gaste het al hoe langer geword en onmder meer koningin Victoria, Edward III, en die Spaanse koning Alfonso XIII ingesluit. Na Biarritz is destyds verwys as "la reine des plages et le plage des rois" ("die koningin van die strande en die strand van die konings").
Die destydse Pruisiese rykskanselier Otto von Bismarck het hier in September 1865 vir Louis-Napoléon Bonaparte ontmoet en samesprekings met hom gevoer om die Franse keiser se goedkeuring en ondersteuning vir Pruise se buitelandse beleid te kry. Uit hierdie tydperk dateer ook 'n aantal kenmerkende geboue soos 'n Ortodokse kerk met 'n blou geverfde koepel wat in die tyd voor die Oktober-rewolusie van 1918 by adellike Russiese besoekers gewild was.