cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paaseiland
20ste eeu
Tydens die Eerste Wêreldoorlog het Duitsland die Franse handelskip Jean reg voor die baai by Hanga Roa gesink. Die skip se bemanning het op die eiland aangebly. Nadat die Duitse hulpkruiser Seeadler in 1917 voor Mopelia in die Geselskapseilande geval en die seesoldate in Fidji gevange geneem is, het hulle ontsnap en met die gekaapte skip Fortuna na Paaseiland gevaar. Daar het dit op die rotse geloop en gesink. Die soldate het vier maande lank op die eiland gebly totdat hulle in die neutrale Chili geïnterneer is.
Die Rapa Nui was tot in die 1960's beperk tot Hanga Roa. Die res van die eiland is tot in 1953 as ’n skaapplaas verhuur aan die Williamson-Balfour-maatskappy. Toe die bejaarde, vermeende heldersiende eilandbewoner Angata in 1914 droom God het die hele eiland aan die Rapa Nui terugbeloof, het ’n opstand uitgebreek. Die eilandbewoners wou nie meer aanvaar dat hulle feitlik die hele eiland belet is nie. Toe Angata verder beweer God het die opstandelinge bestand teen koeëls gemaak, het die konflik vererger. Die opstand is eindelik deur ’n Chileense oorlogskip onderdruk.
Van 1953 af is die eiland deur die Chileense vloot bestuur terwyl ’n krygswet geheers het. Die eilandbewoners het geen reg op ’n paspoort gehad en mag nie die eiland verlaat het nie. Hulle was steeds ingeperk in ’n gebied om Hanga Roa en mag net met die toestemming van die goewerneur op die res van die eiland gekom het.
Vrystaatse dwergmuis
Die Vrystaatse dwergmuis of Oranje muis (Mus orangiae) is 'n knaagdier in die familie Muridae. Dit kom voor in Lesotho en Suid-Afrika. Die dier se natuurlike habitat is subtropiese of tropiese hoë-hoogte grasveld, bewerkbare grond en woude.
Paaseiland
20ste eeu
In die eerste helfte van die 20ste eeu was daar verskeie navorsingsekspedisies na die eiland – soos dié van die Brit Katherine Routledge, die Fransman Alfred Métraux en die Duitser Thomas Barthel – wat die geheime van Paaseiland probeer ontrafel het. Die Noorse avonturier Thor Heyerdahl het van 1955 tot 1956 op die eiland gewoon en argeologiese navorsing gelei. Hy het begin om die moai te laat restoureer en op hul voetstukke te laat terugplaas.
Op 22 Mei 1960 was daar ’n aardbewing van 9,5 op die Richterskaal in die stad Valdivia op die Chileense vasteland. Dit het ’n tsoenami veroorsaak wat Paaseiland se suidkus getref en die Ahu Tongariki-standbeelde, wat net ’n paar jaar tevore gerestoureer is, kwaai beskadig het. Die uiters swaar moai is tot 100 meter ver die binneland in geslinger. Die skade is daarna herstel sodat hulle vandag weer in al hul glorie op die eiland pryk.
Ná die staatsgreep van 1973 in Chili wat Augusto Pinochet aan die bewind geplaas het, is privaat eiendomsreg herstel. Tydens sy bewind het Pinochet Paaseiland drie keer besoek – in 1974, 1980 en 1987. Hy het die infrastruktuur verbeter en die weermag het ’n paar nuwe militêre geriewe en ’n nuwe stadsaal gebou. In 1984 is die eerste etniese Rapa Nui, die Amerikaans opgeleide argeoloog Sergio Rapu, aangestel as goewerneur.
Visspesies is in 1970 ’n maand lank op Paaseiland versamel in verskillende habitats van vlak tot diep water. ’n Holotipe en ’n paratipe, Antennarius randalli en Antennarius moai, is ontdek. Hulle word as engelvisse beskou.
In 1994 het Kevin Costner die rolprent Rapa-Nui vervaardig wat ’n groter deel van die wêreld laat kennis neem het van die eiland. Dit wys baie landskappe en bevat ’n gedramatiseerde uitbeelding van die oprigting van die moai, die menslike ingryping in die natuur en die gevolglike nadelige uitwerking.
21ste eeu
Op 30 Julie 2007 het ’n grondwetlike hervorming aan Paaseiland en die Juan Fernández-eilande die status "spesiale gebiede" van Chili verleen. Tot die instelling van ’n nuwe manifes word die eiland steeds bestuur as ’n provinsie van die Valparaíso-streek.
In Augustus 2010 het lede van die inheemse Hitorangi-stam die Hangaroa-ekodorp en -spa beset. Hulle het beweer die hotel is van die Pinochet-regering gekoop in oortreding van ’n Chileense ooreenkoms in die 1990's met die inheemse Rapa Nui. Volgens hulle is hul voorouers bedrieg om afstand van die grond te doen. Volgens ’n verslag van die BBC op 3 Desember 2010 is minstens 25 mense beseer toe die Chileense polisie met haelgewere op hulle geskiet het in ’n poging om hulle uit die geboue te kry. In Januarie 2011 het die VN se spesiale referent oor inheemse volke, James Anaya, sy kommer uitgespreek oor die behandeling van die inheemse Rapa Nui deur die Chileense regering. Hy het ’n oproep gedoen dat Chili "’n poging aanwend om ’n dialoog met verteenwoordigers van die Rapa Nui-volk te begin om so gou as moontlik die werklike onderliggende probleme op te los wat die huidige situasie verduidelik". Die voorval het in Februarie 2011 geëindig toe 50 gewapende polisiemanne die hotel bestorm en die laaste vyf besetters verwyder het.
Moderne infrastruktuur
Die Mataveri Internasionale Lughawe is nog redelik nuut. Die eerste vliegtuig het in die 1950's op ’n grasstrook naby Hanga Roa geland. In die 1960's het Chili die belangrikheid van Paaseiland as ’n landingsplek vir vliegtuie, ook militêr, besef. Nadat planne vir ’n nuwe gebou by Anakena laat vaar is, is die aanloopbaan by Mataveri verleng en geteer. Sedert Nasa dit in 1984 vergroot het om as noodlandingsplek vir ruimtetuie te dien, kan groter vliegtuie ook daar land. Dit het gelei tot ’n aansienlike toename in toerisme, wat vandag die hoofinkomstebron is. Daar is ’n paar keer per week vlugte van die Chileense LATAM Airlines van en na Santiago – dit duur sowat vier en ’n half uur. Daar is ook vlugte na Tahiti.
Sedert 1967 is daar ’n sentrale watertoevoerstelsel met diep putte; voorheen was die eilandbewoners afhanklik van water in die kratermere of van grondwater aan die kus. Daar is teerpaaie om Hanga Roa en Mataveri en aan die suidkus na en van Anakena. Al die strate in Hanga Roa het name, maar daar is nie naamaanwysers nie. Die enigste vulstasie is naby die lughawe, maar daar is geen motorhandelaars of openbare vervoer nie. ’n Paar taxi's en huurmotors en -fietse is beskikbaar. Van die plaaslike bewoners het perde.
Daar is vyf hoërskole op die eiland, maar die enigste universiteit is op die vasteland. Alle drukwerk word ook op die vasteland gedoen en dit maak boeke duur.
Gesondheidsorg is beter as op baie ander afgeleë plekke in Chili. In 1964 het ’n Kanadese kommissie namens die Verenigde Nasies op Paaseiland ondersoek ingestel na die verhouding tussen genetika, die omgewing en siektes. Toe hulle die eiland verlaat, het hulle mediese geriewe agtergelaat wat vandag die basis van die eiland se moderne gesondheidsorg vorm. In 1975 is ’n klein hospitaal gebou met ’n dokter, tandarts, vroedvrou en verpleegdiens. Daar is ook ’n ambulans.
Ander geboue sluit in ’n kerk, poskantoor, bank, apteek, klein winkels, ’n paar supermarkte en restaurante. Die meeste winkels is in Hanga Roa se hoofstraat, Avenida Atamu Tekena. Die geriewe het baie verbeter sedert die 1960's, maar voldoen nie heeltemal aan die eise van toerisme nie. By die hawe word vars vis soggens verkoop. Voor sommige huise is daar stalletjies waar die bewoners tuisgekweekte vrugte en groente verkoop. Daar is selfone en internet op die eiland.
Geografie
Paaseiland is een van die wêreld se mees afgeleë eilande. Die naaste bewoonde buurman is Pitcairneiland in die weste (sowat 2 075 km van daar). Isla Salas y Gómez in die ooste is op 415 km nader, maar onbewoon. Die naaste deel van ’n vasteland is naby Concepción in Sentraal-Chili (3 512 km).
Die eiland is sowat 24,6 km lank en 12,3 km by sy breedste punt; dit het ’n driehoekige vorm. Die oppervlakte is 163,6 km² en die maksimum hoogte 507 m. Daar is drie rano (varswater-kratermere), by Rano Kau, Rano Raraku en Rano Aroi, maar geen permanente strome of riviere nie.
Geologie
Paaseiland is ’n vulkaaneiland wat hoofsaaklik uit drie onaktiewe vulkane bestaan: Terevaka (507 m hoog) vorm die grootste deel van die eiland terwyl twee ander, Poike en Rano Kau, die oostelike en suidelike deel vorm en die eiland sy rofweg driehoekige vorm gee. Ander vulkaniese voorwerpe sluit in Rano Raraku, Puna Pau en baie vulkaniese grotte. Poike was eers ’n afsonderlike eiland totdat vulkaniese materiaal van Terevaka dit met die res verbind het.
Paaseiland en die omliggende eilande, soos Motu Nui en Motu Iti, vorm die spits van ’n groot vulkaniese berg wat oor 2 000 m uit die seebodem verrys. Dit is deel van die Sala y Gómez-rif, ’n hoofsaaklik ondersese bergreeks met dosyne punte wat bo die water uitsteek.
Pukao, Moai en Paaseiland is in die laaste 750 000 jaar gevorm en is die bergreeks se jongste eilande. Die mees onlangse vulkaanuitbarsting was net meer as 100 000 jaar gelede.
In die eerste helfte van die 20ste eeu het stoom na berig word uit Rano Kau se kratermuur gekom. Dit is deur die eiland se bestuurder, mnr. Edmunds, afgeneem.
Klimaat
Die klimaat van Paaseiland word geklassifiseer as ’n tropiese reënwoudklimaat wat grens aan ’n humiede subtropiese klimaat. Die laagste temperature kom in Julie en Augustus voor (minimum 15 °C) en die hoogste temperature in Februarie (maksimum 28 °C). ) Die winters is redelik gematig en die eiland se geïsoleerde ligging stel dit aan winde bloot wat help om die somertemperatuur redelik koel te hou.
Die natste seisoen is Mei, hoewel die eiland heeljaar reën kry. Die gemiddelde reënval is 1 118 mm per jaar. Soms ondervind die eiland swaar reënval en storms, meestal in die winter (Junie tot Augustus). Siklone en orkane kom nie hier voor nie.
Ekologie
Paaseiland en sy naaste buurman, die klein eilandjie Isla Sala y Gómez meer as 400 km oos daarvan, word deur ekoloë erken as ’n aparte ekostreek: die subtropiese breëblaarwoude van Rapa Nui. Die oorspronklike subtropiese klambreëblaarwoude bestaan nie meer nie, maar paleobotaniese studies van fossiele stuifmeel, boomskimmel wat deur lawastrome agtergelaat is en afdrukke van wortels in die grond dui daarop dat die gebied voorheen woude gehad het, met ’n verskeidenheid bome, struike, varings en grasse. ’n Groot uitgestorwe palm, Paschalococos disperta, wat verwant is aan die Chileense kokospalm, Jubaea chilensis, was volgens fossiele bewyse een van die oorheersende bome. Nes met sy Chileense eweknie het dit waarskynlik 100 jaar geduur voordat dit ’n volwasse hoogte bereik het.
Die Polinesiese rot, wat die oorspronklike setlaars saam met hulle gebring het, het volgens sommige kenners ’n groot rol gespeel in die uitsterwing van die Rapa Nui-palm. Minder as 10% van vrugte toon egter rotknaagmerke. Merke aan boomstompe op verskeie plekke dui daarop dat die bome deur mense afgekap is.
Die bome is waarskynlik sowat 350 jaar gelede afgekap om plek te maak om te woon. Die toromiroboom Sophora toromiro het in die voorgeskiedenis op die eiland voorgekom, maar is nou uitgesterf in die natuur. Die botaniese tuine Kew in Brittanje en Göteborg in Swede het egter ’n gesamentlike wetenskapprogram begin om die toromiro weer op Paaseiland te laat groei. Met die verdwyning van die palm en die toromiro het die reënval aansienlik afgeneem weens minder kondensasie. Nadat die eiland byna ’n eeu lank gebruik is om duisende skape te laat wei, was dit teen die middel 1900's hoofsaaklik met grasveld bedek, met die nga'atu of palmiet (Schoenoplectus californicus tatora) in die kratermere van Rano Raraku en Rano Kau. Die teenwoordigheid van dié biesies, wat in die Andes totora genoem word, is al gebruik om die standpunt te steun dat die oorspronklike setlaars Suid-Amerikaans was, maar ontledings van stuifmeel in die sediment van mere toon dié plant het meer as 30 000 jaar lank op die eiland gegroei.
Voor die aankoms van mense was daar groot voëlkolonies op Paaseiland met moontlik meer as 30 inheemse spesies, dalk die grootste ter wêreld. Dit word nie meer op die hoofeiland aangetref nie. Daar is fossielbewyse van vyf spesies landvoëls (twee soorte ralle, twee soorte papegaaie en ’n reier); almal het uitgesterf. Daar is vyf spesies landvoëls wat na die eiland ingevoer is wat broeibevolkings het.
Weens ’n gebrek aan navorsing is daar min kennis van die seelewe om Paaseiland, maar daar is ’n moontlikheid van onontdekte broeiterreine van blou-, dwergblou- en bultrugwalvisse in die omgewing. ’n Potensiële broeigebied vir die rorkwal is ook waargeneem noordoos van die eiland.
Die immuniteitsonderdrukkende dwelm sirolimus is die eerste keer in die bakterie Streptomyces hygroscopicus in ’n grondmonster van Paaseiland ontdek. Die middel is ook bekend as rapamisien, genoem na Rapa Nui. In 2009 is bevind dit kan die lewe van muise verleng.
As ’n mens die eiland se suidelike ligging in ag neem, kon die klimaatsveranderings van die Klein Ystyd (omstreeks 1650 tot 1850) die ontwouding aangehelp het, maar dit is slegs spekulatief.
Die Amerikaanse wetenskaplike en skrywer Jared Diamond meen in sy boek Collapse die verdwyning van die eiland se bome val saam met ’n verval van die beskawing omstreeks die 17de en 18de eeu. Hy merk op hulle het in dié tyd ophou standbeelde maak en die ahu (klipplatforms) begin vernietig. Dié argument word egter verswak deur die feit dat die voëlmankultus bly gedy en die groot invloed deurstaan het van die aankoms van ontdekkingsreisigers, walvisvangers, handelaars en slawehandelaars.
Die inhoud van antieke vullishope wys die hoofbron van proteïen was tuna en dolfyne. Met die verdwyning van die bome was daar ’n skielike afname in die hoeveelhede visgrate in vullishope omdat eilandbewoners nie meer visserskuite kon bou nie; dit val saam met ’n groot toename in voëlbene. Dit is gevolg deur ’n afname in voëlbene namate die broeiplekke minder geword en voëls begin uitsterf het. ’n Nuwe soort kuns uit dié tydperk wys mense met ribbes wat uitsteek en geswelde mae, wat dui op ondervoeding. In dieselfde tyd het baie eilandbewoners in versterkte grotte gaan woon en was daar die eerste tekens van oorlogvoering en kannibalisme.
Gronderosie weens ’n gebrek aan bome is op sommige plekke merkbaar. Volgens sedimentmonsters het tot ’n helfte van inheemse plante uitgesterf en het die plantegroei drasties verander. Polinesiërs was boere, nie vissermanne nie, en hul dieet het hoofsaaklik bestaan uit landbougewasse soos tarowortels, patats, kassawe en piesangs. Met geen bome om die gewasse te beskerm nie, het seesproei gelei tot mislukte oeste en dit is vererger deur ’n skielike afname in varswaterstrome. Daar is bewyse dat die eilandbewoners gewasse in grotte begin plant en die grond met klippe bedek het om verdamping te keer. Kannibalisme het op baie Polinesiese eilande voorgekom, in tye van oorvloed en van skaarste. Reste is op kookterreine (veral in grotte) gevind en dit word ondersteun deur oorlewering.
Paaseiland is die afgelope paar eeue swaar getref deur gronderosie; dit is dalk vererger deur landboupraktyke en die afkap van bome. Dit lyk of dié proses geleidelik plaasgevind het en dalk aangehelp is deur skaapboerdery deur die grootste deel van die 20ste eeu. Jakob Roggeveen het berig die eiland is besonder vrugbaar. "Hoenders is die enigste diere wat hulle aanhou. Hulle plant piesangs, suikerriet en veral patats." In 1786 het die Franse vlootoffisier Jean-François de La Pérouse die eiland besoek en sy tuinier het gesê "drie dae per jaar se werk" sal genoeg wees om die bevolking te voed. Vandag is Paaseiland een van die eilande in die Stille Oseaan met die minste plantspesies. Daar is byvoorbeeld minder as 30 bekende inheemse saadplante (superfilum: Spermatophyta).
Volgens Diamond lyk dit of die oorlewering van die huidige eilandbewoners (waarvan die geloofwaardigheid deur baie bevraagteken word) ’n obsessie het met kannibalisme, en hy voer dit aan as ’n rede vir ’n vinnige verval. Hy het byvoorbeeld geskryf om ’n vyand kwaai te beledig sal ’n mens sê: "Jou ma se vleis sit tussen my tande vas." Hy het gemeen dit beteken die kosvoorraad het later opgedroog. Kannibalisme het egter algemeen voorgekom onder Polinesiese beskawings. Menslike bene is egter nie in oonde op Paaseiland ontdek nie, behalwe op godsdiensterreine, en dit dui daarop dat kannibalisme op die eiland ’n rituele praktyk was. Moderne etnografiese navorsing toon geen bewyse dat kannibalisme algemeen op die eiland voorgekom het nie. Ná die eerste wetenskaplike verkenning van die eiland in 1914 is berig die inheemse bevolking ontken bewerings dat hul voorouers kannibale was, ten sterkste.
Mitologie
Volgens die Rapa Nui-mitologie was Hotu Matu'a die legendariese eerste setlaar en die ariki mau ("opperhoof" of "koning") van Paaseiland. Hy en sy geselskap was Polinesiërs van die onbekende land Hiva.
Sy onderdaan Hau-Maka het ’n droom gehad waarin sy gees na ’n verafgeleë land, Mata ki te rangi ("Oë Wat na die Hemele Kyk"), reis om te soek na ’n nuwe tuiste vir Hotu Matu'a. Toe hy wakker word, het hy die koning daarvan vertel en dié het sewe mans aangesê om te gaan ondersoek instel. Hulle het die land gevind en na Hiva teruggekeer. Die koning het toe self na die eiland gereis saam met koningin Vakai (Vakai-a-hiva). Sy geselskap het oor die eiland versprei en dit verdeel tussen clans wat later daarop aanspraak gemaak het dat hulle afstammelinge van Hotu Matu'a se seuns was.
Die Tangata manu- of voëlmankultus, wat tot die 1860's beoefen is, was waarskynlik ’n latere kultus. Die oprig van die standbeelde is toe gestaak. Die belangrikste elemente daarvan was: Tangata manu, die wenner van ’n belangrike kompetisie; Makemake, die hoofgod van die kultus; die aku-aku, bewakers van die heilige familiegrotte; Moai-kava-kava, ’n spookman van die Hanau epe (langore); en Hekai ite umu pare haonga takapu Hanau epe kai noruego, die heilige dreunsang om die aku-aku te paai voordat ’n familiegrot binnegegaan is. Dit het afgeneem nadat die eilandbewoners die Katolieke geloof aangeneem het.
Standbeelde
Die groot klipstandbeelde, of moai, waarvoor Paaseiland beroemd is, is in die tydperk 1100–1680 uit gesteentes gebeitel. Altesaam 887 monolitiese standbeelde is aangeteken. Hoewel hulle dikwels "Paaseiland-koppe" genoem word, het die beelde torso's; die meeste eindig bokant die bobene, hoewel ’n paar kniel met hul hande op hul maag. Van die staande beelde is mettertyd tot by hul nekke met skuiwende grond bedek.
Die meeste is gemaak uit asklip wat op ’n enkele terrein aan die kant van die onaktiewe vulkaan Rano Raraku aangetref word. Tydens die maak van die beelde is die klip met water bespat om dit sag te maak. Die beelde het die voorvaders verteenwoordig.
Net sowat ’n kwart van die moai is na ander plekke soos die noord- en suidkus verskuif. Sowat die helfte het by die steengroef by Rano Raraku agtergebly en die res is elders, moontlik op pad na verskeie liggings. Die grootste moai wat op ’n platform staan, is bekend as "Paro". Dit weeg 82 ton en is 9,8 m hoog.
In 2011 is ’n groot moai uit die grond opgegrawe.
Kliphuise
Twee soorte huise is bekend: hare paenga, ’n huis met ’n ovaal fondament wat met blokke basalt gebou is en ’n grasdak gehad het wat soos ’n omgekeerde boot gelyk het; en hare oka, ’n ronde klipstruktuur. ’n Soortgelyke gebou as laasgenoemde was die tupa wat deur sterrekunde-priesters bewoon is en naby die kus gestaan het waar die beweging van die sterre maklik dopgehou kon word. Nedersettings het ook hare moa ("hoenderhuise") bevat – dit was langwerpige klipstrukture waarin hoenders gehou is. Die huise van die seremoniële dorp Orongo was uniek omdat hulle die vorm van hare paenga gehad het, maar geheel en al van plat blokke basalt gemaak was wat uit die Rano Kao-krater gekom het. Die ingang van al die huise was baie laag sodat ’n mens daardeur moes kruip.
In vroeë tye het die Rapa Nui na berig word hul afgestorwenes in klein begrafniskano's die see ingestuur, nes hul Polinesiese eweknieë op ander eilande. Later het hulle mense in geheime grotte begrawe om te keer dat vyande die bene ontheilig. Ten tyde van die epidemies is massagrafte gemaak wat piramiedagtige steenstrukture was.
Rotskuns
Petrogliewe is kuns wat in rots gebeitel word, en Paaseiland het een van die grootste versamelings in Polinesië. Sowat duisend terreine met meer as 4 000 petrogliewe is bekend. Ontwerpe en beelde is om verskeie redes in die rots gebeitel: om totems te maak, om ’n gebied af te baken of om ’n mens of gebeurtenis te gedenk. Verskeie temas word op die eiland aangetref, met ’n versameling voëlmans by Orongo. Ander onderwerpe was seeskilpaaie, vulvas en die god Makemake.
Grotte
Die eiland en die naburige Motu Nui is oortrek van grotte, waarvan baie tekens bevat van menslike gebruik in die verlede vir aanplantings en versterkings, insluitende verkleinde openinge en lokvalpunte. Baie grotte kom in die mites en legendes van die Rapa Nui voor.
Rongorongo
Paaseiland het oënskynlik ’n skrif met die naam rongorongo gehad. Dit het beeldskrif- en geometriese simbole ingesluit; die teks is in hout uitgekerf in ’n omgekeerde boestrofedon-rigting: van links na regs en van onder na bo. Die leser het links onder begin lees en die eerste reël na regs gelees. Hy het dan die tablet 180º gedraai en die volgende reël gelees. Die reël net daaronder en net daarbo sou dan albei onderstebo gewees het, soos gesien kan word op die foto regs.
’n Stuk teks het egter op die agterkant van die tablet voortgegaan en as dit op die voorkant ’n onewe getal reëls gehad het, sou die agterkant links bo begin, en die skryfrigting het dan verander van bo na onder. Groter tablette is dalk gelees sonder om dit om te draai as die leser onderstebo kon lees. Baie van die mense- en dierefigure, soos die tekens 200 en 280, het kenmerkende uitsteeksels aan elke kant van die kop wat dalk oë of ore verteenwoordig.
Dit is in 1864 die eerste keer aangeteken, deur die Franse sendeling Eugène Eyraud. In dié tyd het verskeie eilandbewoners gesê hulle kon dit verstaan, hoewel net die heersersklas en priesters volgens tradisie geletterd was en nie een van hulle die slawestrooptogte en daaropvolgende epidemies oorleef het nie.
Ondanks talle pogings is die skrif nooit ontsyfer nie en daarsonder is dit onmoontlik om te sê of dit werklik ’n skrif was. Die probleem is deels dat net ’n klein hoeveelheid tekste steeds bestaan: sowat twee dosyn, waarvan nie een op die eiland oorgebly het nie. Daar is ook net ’n paar ooreenkomste met die petrogliewe op die eiland. As wel bewys kan word dat dit ’n skrif is, sal dit een van net ’n paar onafhanklike skrifuitvindsels in die menslike geskiedenis wees.
Tekens
Die tekens bestaan uit gestileerde mense-, diere-, plant- en geometriese simbole en vorm dikwels saamgestelde tekens. Voëls is algemeen en baie van hulle, soos 400, lyk soos die fregatvoël wat met die hoofgod, Makemake, verbind word. Daar is ook tekens wat soos visse en geleedpotiges lyk.
Houtbeelde
Hout was in die 18de en 19de eeu skaars op Paaseiland, maar ’n paar houtsneewerke met baie detail het in museums oor die wêreld heen beland.
’n Reimiro is ’n halfmaanvormige ornament met ’n kop aan een of albei punte. Dieselfde ontwerp verskyn op die vlag van Rapa Nui. Twee werke in die Britse Museum het rongorongo-inskripsies.
Moko Miro is ’n man met die kop van ’n akkedis. Dit is as ’n knuppel gebruik, want die bene het die vorm van ’n handvatsel. As dit nie in die hand gehou is nie, het dansers dit tydens feeste om hul nek gedra. Die Moko Miro sou ook by die deur geplaas word om die huis te beskerm. Dit sou van die dak gehang of op die grond geplaas word. Die oorspronklike vorm se oë was van wit skulpe en sy pupille van lawaglas.
Die vrouefigure, wat skaarser is, se lywe is plat en die vrou se hand lê dikwels oor die lyf. Hoewel sommige figure nogal groot is, is hulle as versierings om die nek gedra. Hoe meer figure ’n man gedra het, hoe belangriker was hy.
21ste-eeuse kultuur
Die Rapa Nui het ’n jaarlikse fees, die Tapati, wat sedert 1975 om en by begin Februarie gehou word om hul kultuur te vier. Daar is ook drie disko's op die dorp Hanga Roa. Ander kultuurbedrywighede sluit in ’n musiektradisie, wat Suid-Amerikaanse en Polinesiese invloede kombineer, en houtsneewerk.
Die eiland het ’n nasionale sokkerspan, CF Rapa Nui, en die Chileense been van die Red Bull-rotsduikwêreldreeks vind op Rapa Nui plaas.
Toerisme
Toerisme is ’n belangrike inkomstebron sedert die eerste passasiersvliegtuig in 1967 op die eiland geland het. Vandag kan die Chileense vasteland en Tahiti met vlugte van LATAM Airlines bereik word. Die getal toeriste is egter steeds klein in vergelyking met ander soortgelyke eilande. Die meeste mense bly ook net twee of drie dae as deel van ’n langer reis.
Daar is net een hawe vir klein bote. Toeriste word per boot van passasierskepe na die eiland vervoer, en die see kan soms rof wees. Verblyf wissel van privaat huise tot hotelle wat min of meer op die standaard van ’n driesterhotel is. Die pryse is hoog omdat alles van die vasteland af ingevoer moet word. Daar is tolke in die meeste groot tale.
Van die grootste trekpleisters is:
2012-sensus
Die bevolking met die 2012-sensus was 5 761 (1 970 meer as in 2002). In 2002 was 60% Rapa Nui, 39% Chileens van Europese of gemengde Europese en Amerindiaanse herkoms, en die oorblywende 1% was Indiane van die Chileense vasteland. Die bevolkingsdigtheid is 36 per km².
Demografiese geskiedenis
Daar word geglo die Rapa Nui het in die 17de eeu tot 15 000 getel. Weens ekologiese rampe wat deur die bewoners veroorsaak is, voedselskaarste en militêre konflik het die getal afgeneem tot tussen 2 000 en 3 000 teen die tyd dat die eerste Europeërs op die eiland aangekom het. Die Peruviaanse slawehandel het die bevolking tot sowat 900 in 1868 verminder en sterftes wees epidemies wat na die eiland gebring is, het die getal verder laat afneem tot net 111 in 1877. Van hulle het net 36 afstammelinge gehad.
Daarna het die bevolking langsamerhand herstel. Met die anneksasie van die eiland deur Chili in 1888 was daar reeds 178 bewoners. Sedert die 1950's het die bevolking danksy beter lewensomstandighede bly groei tot 1 000 in 1960.
In 1982 was die bevolking 1 936. Die toename die afgelope dekades, van die grootste in Chili, was vanweë die aankoms van mense van Europese of gemengde Europese en Indiaanse herkoms van die Chileense vasteland. Sowat 70% van die bevolking was in 1982 inheems, maar net 60% in 2002.
In die middel 19de eeu was daar ses nedersettings: Anakena, Tongariki, Vaihu, Vinapu, Mataveri en Hanga Roa. Vandag is die bewoners gefokus om Hanga Roa en Mataveri, wat vanweë groei saamgesmelt het en as een nedersetting beskou word. Op die res van die eiland kom net ’n paar verspreide nedersettings voor.
Die amptelike taal is Spaans, maar ’n paar variante kom in die spreektaal voor met elemente van beide Spaans en Rapa Nui.
Administrasie en regstatus
Paaseiland en die Juan Fernández-eilande het die grondwetlike status "spesiale gebied" van Chili, wat in 2007 aan hulle toegeken is.
Administratief is die eiland ’n provinsie van die Valparaíso-streek en bestaan dit uit een munisipaliteit (comuna). Die provinsie en munisipaliteit word albei Isla de Pascua genoem en sluit die hele eiland asook die omringende eilandjies en rotse in, plus Isla Salas y Gómez, sowat 400 km oos daarvan. Die provinsiale goewerneur word deur Chili se president aangestel.
Die munisipale administrasie is in Hanga Roa gesetel en word gelei deur ’n burgemeester (alcalde) wat vir ’n termyn van vier jaar verkies word en ’n munisipale raad van ses lede.
Nicholas Liverpool
Nicolas Joseph Orville Liverpool (* 9 September 1934 in Grand Bay, Dominica) is 'n partylose Dominicaanse politikus wat tussen 2 Oktober 2003 en 17 September 2012 as president van dié Karibiese eilandnasie gefungeer het. Hy is deur Eliud Williams opgevolg.
Liverpool het sy akademiese opleiding aan die Universiteit van Hull ontvang en in 1960 'n baccalaureusgraad in Regte verwerf. Hy het sy studies aan die Universiteit van Sheffield voortgesit en hier in 1960 sy doktorsgraad (Ph.D.) gekry.
Paquimé
Paquimé of Casas Grandes (Spaans vir "groot huise") is 'n argeologiese terrein in die deelstaat Chihuahua sowat 350 km noord van die hoofstad Chihuahua in die noorde van Meksiko. Paquimé is een van die grootste en mees komplekse terreine in die streek. Nadat die vroeë vestiging van mense na 1130 begin en die ontwikkeling van multi-verdieping huise omstreeks 1350 plaasgevind het, is die gemeenskap ongeveer in 1450 weer verlaat. Paquimé word beskou as een van die belangrikste argeologiese terreine in die noordwestelike streek, en is in 'n wye, vrugbare vallei aan die Casas Grandes of San Miguel-rivier, 35 km suid van Janos geleë. Die nedersetting het op besproeiing vertrou om sy landbou te ondersteun. Die vallei en streek is vir duisende jare deur inheemse groepe bewoon.
Paquimé was 'n voor-Spaanse nedersetting, wat die noordweste van die Sierra Madre Occidental beïnvloed het, asook die oorgrote deel van die weste van Chihuahua en sommige gebiede in die ooste van Sonora. Dit het noue kulturele bande met die argeologiese kulture van Mogollon en, verder noordwaarts, met Anasazi, wat in Arizona, Utah, Colorado en Nieu-Meksiko bestaan het, gehad, en het deel uitgemaak van die Pueblo-kultuur.
Paquimé is veral bekend vir die groot bouwerke uit adobe en tapia. Dit vorm omvangryke komplekse van aanmekaargeskakelde ruimtes, wat in al sy aspekte in die latere kulture van Mogollon en van Anasazi gevind kan word. Navorsers het bereken, dat die nedersetting 'n bevolking van sowat 3 500 gehad het, maar hul taalkundige en etniese kartering bly onbekend. 'n Duidelike verband met Meso-Amerika word deur die Balspelplekke gedemonstreer, wat ook tot diep in Arizona voorkom.
Die Argeologiese Sone van Paquimé, Casas Grandes is in 1998 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.
Windtonnel
regs|350px|duimnael|'n Moderne windtonnel van [[NASA met 'n skaalmodel van 'n vliegtuig in.]]
'n Windtonnel is 'n instrument wat gebruik word in aërodinamiese navorsing om die gevolge van lug wat verby soliede voorwerpe beweeg te bestudeer. 'n Windtonnel bestaan uit 'n buis gedeelte met die voorwerp wat getoets word gemonteer in die middel. Lug word verby die voorwerp beweeg gewoonlik deur 'n kragtige turbine stelsel maar ander maniere is ook al gebruik. Die toets voorwerp is toegerus met instrumentasie wat van geskikte sensors beskik om aërodinamiese kragte, druk verspreiding, en/of ander aerodinamiese-verwante eienskappe te meet.
Die wind tonnel is die omkeer van die gewone model van lugvaart: In plaas van dat die lug stil staan en 'n voorwerp teen 'n spoed deur dit beweeg, sou dieselfde uitwerking verkry word indien die voorwerp stil staan en die lug teen 'n spoed verby dit getrek of geblaas word. Op dié manier kan 'n stilstaande waarnemer die vlieënde voorwerp in aksie bestudeer, en kan deur metings die aerodinamiese kragte wat daarop uitwerk, verkry word.
Geskiedenis
regs|duimnael|300px|Replika van die [[Wright-broers se wind tonnel.]] Van die eerste wind tonnels is uitgevind teen die einde van die 19de eeu, in die vroeë dae van lugvaart navorsing, toe baie mense probeer het om suksesvolle swaarder as lug vliegtuie te ontwikkel. aerodinamiese
Uitloper
duimnael|250px|’n Kaart van die neusvormige uitloper tydens die Slag van die [[Ardenne, 16-25 Desember 1944.
’n Uitloper in ’n oorlog is ’n strook wat in die vyand se gebied uitloop. Dit word aan drie kante deur die vyand omring en dit maak die troepe in die uitloper kwesbaar. ’n Diep uitloper staan die gevaar om by die basis afgesny te word en so ’n nes te vorm.
Voorbeelde:
Nes
In mobiele oorlogvoering soos die Duitse Blitzkrieg, word uitlopers maklik in ’n nes omskep wat deur die vyand uitgewis kan word.
Voorbeelde:
Honda CR-V
Die Honda CR-V is 'n kompakte Oorkruis SNV ("crossover" genoem in Amerika), wat sedert 1995 deur Honda vervaardig word. Dit is losweg afgelei van die Honda Civic. Daar is teenstrydighede oor waarvoor "CR-V" staan, mees algemeen is dit "Comfortable Runabout Vehicle"
Honda het die CR-V begin vervaardig in Sayama, Japan, en Swindon, Engeland vir wêreldwye markte. Hulle voeg Amerikaanse produksie by in East Liberty, Ohio, in 2007; El Salto, Jalisco, Meksiko, teen laat 2007; en Alliston, Ontario, Kanada, in 2012. Die CR-V word ook geproduseer in Wuhan (Hubei provinsie) vir die Chinese mark deur die Dongfeng Honda Motormaatskappy, 'n gesamentlike onderneming met Dongfeng Motorkorporasie.
Slag van Boschbult
Die Slag van Boschbult het op 31 Maart 1902 tydens die Tweede Vryheidsoorlog plaasgevind. Na die vernederende nederlaag tydens die Slag van Tweebosch het die Britse Magte wraak gesoek. Hulle plaas ongeveer 16 000 soldate oor van die Oos-Transvaal en die Oranje-Vrystaat na die Wes-Transvaal. Op 24 Maart 1902 begin die Britte met ‘n groot operasie vanaf Klerksdorp. Generaal Koos de la Rey, President Steyn was nog saam met hom, slaag daarin om die Britte te ontwyk sowel as generaal Kemp. Die Britte het egter uitgevind waar generaal Liebenberg skuil en begin om hom te omsingel. Liebenberg het geen keuse nie en hy en sy manskappe slaan voet in die wind. Hulle laat al hulle waens en kanonne agter. Die Britte agtervolg hulle vir ‘n geruime tyd en slaag daarin om agt Boere dood te maak en 160 gevangene te neem.
Om tienuur die oggend val ‘n groep Boere die Britse Mag aan in ‘n poging om wanorde te skep. Die Britte agtervolg egter nie die Britte nie maar graaf hulle self in. Teen halftwee begin generaals Du Toit en Kemp se manskappe om die Britse Magte te bekruip. Op dieselfde tyd trek die Boere ook los met kanonne op die Britse linie. Die muile word verbouereerd en gaan op 'n paniekerige, wilde stormloop. Generaals Du Toit en Kemp besluit om die wanorde uit te buit en begin met hulle aanval op die Britse kamp. Kemp het geglo dat vlugtende Britse soldate makliker teikens was as Britte soldate wat omsingel was. Die Britse magte slaan egter die aanval af en Kemp val terug teen vyfuur. De la Rey het ook nooit Liebenberg se mag laat deelneem aan die aanval nie. Kemp was baie kwaad vir De la Rey agterna; hy sê egter dat dit nooit sy plan was om die Britse kamp aan te val nie. Kemp glo hom nie.
Die Britse verliese was 27 gesneuweldes en 70 gewondes en 100 Britse soldate was gevangene geneem. Aan die Boere kant het ses soldate gesterf en 16 was gewond.
Namadi Sambo
Mohammed Namadi Sambo (gebore 2 Augustus 1954) is 'n Nigeriese politikus en die voormalige Adjunkpresident van Nigerië. Hy is ingesweer as adjunkpresident op 19 Mei 2010. Hy het 'n opleiding as argitek gevolg en is 'n alumnus van die Ahmadu Bello Universiteit in Zaria.
Vroeë lewe, onderwys, en vroeë loopbaan
Mohammed Namadi Sambo is gebore op 2 Augustus 1954 in Zaria, Kaduna Staat, Nigerië. Hy het die Baptist Laerskool bygewoon in Kakuri, Kaduna voor die bywoning van Kobi Primêre Skool in Bauchi en Dorpsskool No 1 in Zaria. Van 1967 tot 1971, het hy Regering Sekondêre Skool bygewoon het, nou Alhuda-Huda College, in Zaria. Hy het die Skool vir Basiese Studies aan die Universiteit van Ahmadu Bello, Zaria in 1972, waarna hy toelating verkry tot die Departement Argitektuur van die Universiteit van Ahmadu Bello, Zaria, waar hy in 1976 gradueer met 'n Baccalaureus-graad met Honneurs. B. Sc. (Hons). Hy het ook 'n meestersgraad (M. Sc.) Arch.
Sambo dien met die Oyo Staat Ministerie van Werke en Behuising vir die National Youth Service Corps tot Augustus 1979. In 1988 is hy aangestel as Kommissaris van Werke, Vervoer en Behuising, Kaduna. In 1990 het Namadi Sambo die diens van die Kaduna staatsregering verlaat en het hy na die privaatpraktyk teruggekeer.
Goewerneur van Kaduna Staat
In Mei 2007 aanvaar Mohammed Namadi Sambo die goewerneurskap van Kaduna Staat,Nigerië. Sy termyn het op 18 Mei 2010 geëindig. Sambo het as Goewerneur van Kaduna 'n 11-punt-agenda gehad wat fokus op die bemagtiging van die jeug en die vroue van die gemeenskap en ook op die sekuriteit vir die staat. Terwyl hy nog dien as goewerneur, is hy deur die president van Nigerië gekies om sy adjunk te word.
Vise-president
Na aanleiding van die dood van President Umaru Yar'Adua, het Goodluck Jonathan president geword. Jonathan het Sambo as adjunkpresident van die Federale Republiek van Nigerië benoem. Die amptelike korrespondensie vir die nominasie van Sambo vir dié posisie is deur die Nasionale Vergadering op Vrydag 15 Mei 2010 ontvang.
Op 18 Mei 2010, het die Nasionale Vergadering president Goodluck Jonathan se nominasie vir die posisie goedgekeur.
Populêre Demokratiese Beweging
Die Populêre Demokratiese Beweging (PDM) (voorheen bekend as Demokratiese Turnhalle-alliansie (DTA)) is 'n samesmelting van politieke partye in Namibië, wat geregistreer is as een enkele party vir verteenwoordiging. In koalisie met die United Democratic Front, het dit die amptelike opposisie in die Parlement gevorm tot die Namibiese algemene verkiesing in 2009. McHenry Venaani is tans die president van die PDM.
Geskiedenis
Die party is gestig in November 1977 na afloop van die Turnhalle Grondwetlike Konferensie gehou in Windhoek van 1975-1977 as 'n vernaamste opposisie tot Suid-Wes-Afrika People's Organization. Deelnemers van die Grondwetlike Konferensie loop uit van die Grondwetlike Komitee oor die Nasionale Party se aandrang op die behoud van 'n paar apartheid wetgewings in die nuwe grondwet. Beide konferensie-en DTA is vernoem na die Turnhalle-gebou (Duits, ou Turners saal) in Windhoek waar die konferensie gehou was.
Mishake Muyongo het die party gelei in die vroeë jare van onafhanklikheid, en in die Namibiese presidensiële verkiesing in 1994 het hy die tweede hoeveelheid steun gekry, agter Sam Nujoma, met 23.08% van die stem. Na Muyongo sy steun uitgespreek vir Kaprivi afstigting in 1998, was hy en die party wat hy verteenwoordig in die alliansie, die Verenigde Demokratiese Party, geskors uit die DTA in Augustus 1998 op 'n buitengewone vergadering van die party se uitvoerende komitee.
In die parlementêre verkiesing gehou op 15-16 November 2004, het die party 5% van die populêre stem en op 4 uit 78 setels gewen het. Die DTA is 'n mede-lid van die Internasionale Demokratiese Unie, 'n transnasionale groepering van nasionale politieke partye oor die algemeen met politieke geïdentifiseer konserwatisme.
Stigterslede
Die volgende partye by die Turnhalle Grondwetlike konferensie deelgeneem en daarna die Demokratiese Turnhalle Alliansie gevorm:
Bettie Kemp
Bettie Kemp, gebore in Kaapstad, Kaapland, is 'n Suid-Afrikaanse radio- en TV-aanbieder, aktrise en 'n regisseur van drama en dokumentêre programme vir radio. Reeds toe sy in Laerskool Totius, Bellville, was het haar onderwyseres, Tossie Lochner, haar saamgeneem om in verhoogproduksies van Bellville se Afrikaanse Toneelvereniging (BAT) te speel. Dieselfde onderwyseres het haar ook saamgeneem na die SAUK in Seepunt vir 'n radiodrama-oudisie toe Kemp tien jaar oud was en in 2016 het haar oudonderwyseres die ATKV-mediaveertjie aan Kemp oorhandig vir Beste Regisseur van 'n radiodrama.
As skolier het Kemp by Radio Sonder Grense begin werk waar sy begin het om deel te neem aan radiovervolgverhale. Kemp is 'n bekwame stemkunstenaar en was die stem agter Standard Bank se inbeldiens vir 'n paar jaar.
Met die koms van televisie in Suid-Afrika, het Kemp van Kaapstad na Johannesburg verhuis, waar Louise Smit, van Haas Das se Nuuskas faam haar genader het om 'n oudisie vir 'n kontinuïteitsaanbieder te doen en die regisseur, Henk Hugo, het haar raakgesien en 'n deurlooprol aangebied in een van die eerste televisie-sepies, Net 'n Bietjie Liefde.
Met die baie veranderinge in die vermaaklikheidsbedryf het Kemp haar meer op radiowerk begin toespits. Dit het haar die geleentheid gegee om uitdagende dokumentêre reekse te vervaardig soos onder andere Daar’s Ink in Ons Are.
Tot en met vandag is Bettie steeds by Radio Sonder Grense werksaam waar sy deur haar loopbaan as 'n vryskutwerker geleer het in die kompeterende vermaaklikheidsbedryf om die rol van nuus lees, regie, vervaardiging en skryf te bemeester. Op weeksaande werk sy in die ateljee by kykNET as televisieaanbieder vir die program, KN Verslag. Bettie het ook rolle in Afrikaanse sepies vertolk, soos Villa Rosa en Binnelanders, asook die dramareeks, Begeertes (2007 – 2008). In 2012 het Kemp een van die ses aanbieders geword van die kykNET-ontbytprogram, Dagbreek.
Kemp is ook die vervaardiger en regisseur van radiodramas wat landswyd aan gemeenskapsradiostasies versprei word in samewerking met Maroela Media. Die behoefte aan goeie Afrikaanse inhoud by gemeenskapsradiostasies is groot en hierdie radiodramas vul nie net daardie behoefte nie, maar skep ook 'n inkomste vir vryskutakteurs.
Kemp het ook landswyd getoer met haar solo-vertoning, Tant Miem, 'n dokumentêre verhoogdrama oor die lewe en werk van die skrywer M.E.R.. Kemp het haarself bekwaam om as nuusleser, aktrise, skrywer en regisseur op te tree, in 'n onderhoud aan Pressreader omtrent haar veelsydigheid was haar antwoord: “Dit klink na 'n mengelmoes, maar eintlik is alles verwant. Dis alles dinge wat oorvleuel, en daar is 'n besliste sinergie. Waar wil jy immers meer drama hê as aan die nuusfront? Dit grens soms aan die teater van die absurde. Shakespeare het immers gesê: ‘all the world’s a stage’”
Minorka
Minorka (Katalaans: Menorca [məˈnɔrkə]; Spaans: Menorca [meˈnorka]; vanaf Latyn: Insula Minor "kleiner eiland", later Minorica "die kleiner een", in vergelyking met Mallorca "die groter een") is 'n Spaanse eiland in die Middellandse See en is die tweede grootste eiland van die Baleariese Eilande. Dit is ongeveer 40 km noordoos van Majorka en het 'n oppervlakte van 695,7 km².
Geografie
Die eiland is 48 km lank en 16 km breed, en geologies stem dit ooreen met Majorka. Dit is in wese 'n rotsagtige tafelblad met hoë rotsafgronde waar dit aan die see grens.
Landbou en vissery is die hoofbron van inkomste.
Skurweblaarbos
Die Skurweblaarbos (Ehretia amoena) is 'n veelvertakte struik of 'n klein boom. Die boom kom voor in die noorde van KwaZulu-Natal tot in die sentrale deel van Zimbabwe en ooswaarts tot by die Mosambiek-kus. Die boom groei in bosveld, mopanieveld en langs waterlope.
Paulínia
Paulínia is 'n stad in die gelyknamige staat in suidoostelike Brasilië. Dit is geleë op die koördinate 22°40′49″S, 47°09′15″W sowat 118 km vanaf São Paulo en 800 km vanaf die federale hoofstad Brasília.
Amiens
Die vroegste historiese bronne uit die 1ste eeu v.C. verwys na die Kelties-Galliese nedersetting Samarobriva ("Brug oor die Somme-rivier"). Ná die Romeinse verowering van Gallië het dit as Ambianum bekend gestaan - 'n naam wat na sy bewoners, die Ambiani verwys het en waaruit die huidige Franse stadsnaam sou ontwikkel. Met 'n bevolking van 25 000 was Ambianum teen die einde van die 1ste eeu n.C. een van die belangrikste nedersettings in die destydse Romeinse provinsie Gallia Belgica.
Amiens staan veral bekend vir sy Gotiese katedraal Notre-Dame en sy hortillonnages, tuine wat in die vleigebiede tussen die Somme- en Avre-riviere aangelê is en deur 'n netwerk van mensgemaakte kanale, wat plaaslik rieux genoem word, omsluit word. Dikwels word na die tuine, wat sowat 300 hektaar beslaan, as "Klein-Venesië van die Noorde" verwys. Die katedraal Notre-Dame - een van die grootste klassieke Gotiese katedrale wat in die 13de eeu ontstaan het - is in 1981 deur Unesco as wêrelderfenis gelys.
In literêre opsig word Amiens met Jules Verne verbind. Die bekende 19de eeuse Franse wetenskapsfiksieskrywer het hom in 1871 hier gevestig en is ná sy afsterwe in 1905 op Amiens se La Madeleine-begraafplaas ter ruste gelê.
Glorieryke Rewolusie
Die Glorieryke Rewolusie, ook bekend as die Rewolusie van 1688, was die omverwerping van Koning Jakobus II van Engeland (Jakobus VII van Skotland en Jakobus II van Ierland) deur 'n unie van Engelse parlementariërs met die Nederlandse stadhouer Willem III van Oranje-Nassau (d.i. Willem van Oranje). Willem se suksesvolle inval van Engeland met 'n Nederlandse vloot en weermag het hom in staat gestel om die Engelse troon te bestyg as Willem III van Engeland, saam met sy vrou Maria II van Engeland, in samehang met die opstel van die Verklaring van Regte van 1689.
Koning Jakobus se beleid van godsdienstige toleransie ná 1685, is toenemend teëgegaan in toonaangewende politieke kringe, wat hul bedenkinge gehad het oor die koning se Katolisisme en sy noue bande met Frankryk. Die krisisse rondom die koning het in 1688 breekpunt bereik met die geboorte van sy seun, Jakobus Frans Eduard Stuart, op 10 Junie (Juliaanse kalender). Dit het die bestaande suksessielyn verander deurdat die troonopvolger, sy dogter Maria, wat 'n protestant en die vrou van Willem van Oranje was, vervang is met die jong Jakobus as kroonprins. Die vestiging van 'n Rooms-Katolieke koningshuis in die koninkryke het nou waarskynlik gelyk. Sekere van die invloedrykste leiers onder die Tories het hul by lede van die Whigs-opposisie geskaar en voorgeneem om die krisis te besleg deur Willem van Oranje na Engeland te nooi, waardeur die voorwaarde nagekom is wat die stadhouer, wat 'n Anglo-Franse alliansie gevrees het, gestel het vir militêre ingryping.
Na konsolidasie van sy politieke en finansiële ondersteuning, het Willem die Noordsee en Engelse kanaal in November 1688 oorgesteek met 'n groot invalsvloot, en by Torbay aan land gegaan. Na slegs twee skermutselings tussen die twee opponerende weermagte in Engeland, en anti-Katolieke onluste in verskeie dorpe, het Jakobus se bewind, grootliks weens sy gebrekkige daadkrag, meegegee. Dit is egter opgevolg deur die uitgerekte Willemiet-oorlog in Ierland en die Dundee-opstand in Skotland. Engeland, Skotland en Ierland het by tye dieselde koning gehad maar was in beginsel steeds verskillende dominiums met hul eie parlemente. In praktyk was die parlement van Ierland egter volkome onder die beheer van Westminster sedert Poynings se Wet van 1494, terwyl Skotland steeds 'n mate van onafhanklikheid geniet het. In Engeland se afgeleë Amerikaanse kolonies, het die rewolusie gelei tot die val van die Dominium van Nieu-Engeland en die omverwerping van die Provinsie van Maryland se regering. Volgend op die neerlaag van sy magte in die Veldslag van Reading op 9 Desember, het Jakobus en sy vrou uit Engeland gevlug; Jakobus sou egter vir 'n periode van twee weke na London terugkeer totdat hy op 23 Desember finaal na Frankryk vertrek het. Deur te dreig dat hy sy troepe sal onttrek, het Willem in Februarie 1689 die nuutverkose konvensieparlement oortuig om hom en sy vrou tot gesamentlike monarge te verklaar.