cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raymond McKee
Raymond McKee (7 Desember 1892 – 3 Oktober 1984) was 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Kidnapped (1917), A Blind Bargain (1922), Babbitt (1924), en Campus Knights (1929).
Els (gereedskap)
Daar is else met ronde en met vierkantige skagte. Die vierkantige skag is nuttig om 'n gat met draaibewegings van die hand in 'n voorwerp uit te boor.
Kerguelenseeswael
Die Kerguelenseeswael (Sterna virgata) is seeswael wat in die Marion- en Prins Edward-eilande leef. Die voël is 31 cm lank en vreet insekte wat hulle op oop grasvlaktes vang. Dit staan ook bekend as die Kerguelensteretjie en in Engels staan die voël bekend as die Kerguelen tern.
Paul Bentley
Paul Bentley (gebore 25 Julie 1942) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent The Iron Lady (2011) en in die televisiereekse Crime Traveller (1997) en Game of Thrones (2011).
Pitkäsilta
Pitkäsilta (Sweeds: Långa bron) is 'n brug in Helsinki tussen die Siltasaari- en Kruununhaka-distrikte. Die brug self is nie juis lank nie en die naam is afkomstig van 'n vergelyking met 'n ander korter brug. Later is die naam geassosieer met die maatskaplike afstand tussen die voorstede aan weerskante daarvan met Helsinki se burgerlike inwoners wat suid daarvan geleef het en die werkersklas noord daarvan. Die huidige brug is in 1912 voltooi
Tafelkop
Tafelkop is 'n groot dorp in die Elias Motsoaledi Plaaslike Munisipaliteit in Sekhukhune-distriksmunisipaliteit van die Limpopoprovinsie van Suid-Afrika.
Reusegebergte
Die Reusegebergte (Tsjeggies Krkonoše, Pools Karkonosze, Bergsilesies Riesageberge of Riesegeberche) is die hoogste bergreeks in Tsjeggië en die Poolse gewes Silesië. Dit loop langs die grens tussen Pole en Tsjeggië, met die bergpiek Schneekoppe (Duitse naam; Pools: Śnieżka; Tsjeggies: Sněžka) as sy hoogste punt (1 602 m bo seevlak).
Tarn-et-Garonne
Tarn-et-Garonne is sedert 1808 'n département in Oksitanië, Frankryk, met ongeveer 255,274 inwoners. Die hoofstad (prefektuur) is Montauban.
Reusegebergte
Die bergreeks is respektiewelik in 1959 (Pole) en 1963 (Tsjeggië) tot nasionale park verklaar. Groot dele van die Reusegebergte word daarnaas op internasionale vlak as biosfeer-reservate deur Unesco beskerm.
In legendes en sprokies word die Reusegebergte met die berggees Rübezahl (Tsjeggies: Krakonoš, Pools: Liczyrzepa of Duch Gór) verbind.
Duitsland
Die huidige naam Reusegebergte is eers teen die einde van die 19de eeu deur die vereniging Riesengebirgsverein bekend gemaak. In ouer dokumente word na die gebied meestal as Gebirge ("Gebergte"), Schneegebirge ("Sneeugebergte") of Böhnmisches Gebirge ("Boheemse Gebergte") verwys. Nogtans is daar historiese bronne waarin die huidige term gebruik word. Op 'n kaart van Silesië, wat in 1561 deur Martin Helwig geteken is, word die hoogste bergpiek, die Schneekoppe, as Risenberg ("Reuseberg") aangedui.
Die Trautenause Kroniek van Simon Hüttel uit die jaar 1549 gebruik die naam Hrisberg vir die piek en benamings soos Hrisengepirge, Hrisengebirge en Risengepirge. Volgens Ernst von Seydlitz-Kurzbach is die naam van die bergreeks afgelei van die Duitse vakterm Riese - 'n glybaanagtige houtbaan waarop boomstamme in steil bergvalleie vervoer is.
Tsjeggië
Die Tsjeggiese skrywer Bohuslav Balbín het in 1679 vermeld dat die bergreeks onder verskillende name bekend staan: Krkonoše (Cerconossios), Rhipaeos Montes, Obrovski-gebergte, Sneeugebergte of Reusegebergte. Die Tsjeggiese naam Krkonoše verskyn vir die eerste keer as enkelvoudsvorm in 'n dokument uit die jaar 1492 oor die opsplitsing van die Štěpanice-landgoed. Die eerste kaart met die meervoudsvorm Krkonošské hory ("Krkonoše-berge") is in 1518 deur Mikuláš Klaudyán geteken.
Volgens sy etimologiese oorsprong word die naam ontleed as 'n samestelling van krk of krak - 'n Oud-Slawiese term vir Krummholz, 'n tipiese vegetasie in die gebied - en noš (afgelei van die werkwoord nosit "dra"). Alternatiewe taalkundige ontledings verwys na 'n moontlike samehang tussen die naam en die Latynse term Corconti (Grieks: Korkontoi) - die benaming vir 'n volk wat die gebied voor die Keltiese en Germaanse immigrasie bewoon het. Hierdie term is reeds deur Ptolemeus oorgelewer.
Pole
In Pole is die bergreeks tot in die 20ste eeu gewoonlik Góry Olbrzymie ("Reusegebergte"), selde ook Góry Śnieżne ("Sneeugebergte") genoem. Die huidige amptelike benaming Karkonosze is eweneens al vroeër gebruik en oorspronklik uit Tsjeggies oorgeneem. Die Tsjeggiese naam gaan vermoedelik terug na die bogenoemde antieke term Korkontoi (Κορκόντοι) wat moontlik van Keltiese of Oud-Slawiese oorsprong is.
Die Poolse skrywer, geograaf en etnograaf Wincenty Pol het na die berge in 1847 as Góry Olbrzymie verwys, die skrywer Kornel Ujejski het in dieselfde jaar die naam Karkonosze gebruik.
Klimaat
Die klimaat van die Reusegebergte word deur skielike weerskommelinge gekenmerk. Die winters is relatief koud met gereelde swaar sneeuvalle. Groot dele van die bergreeks is tussen vyf en ses maande lank met 'n dik sneeulaag van dikwels meer as drie meter bedek. Dit maak van die Reusegebergte een van die gewildste wintersportbestemmings in Europa. Die eerste sneeuvalle word gewoonlik in September aangeteken, die laaste soms eers in Mei. Sodoende val die Paasvakansie nog in die wintersportseisoen. Februarie en Maart is die beste tyd vir wintersport danksy die dik lae vars sneeu, baie sonskynure en aangename temperature. Ná sneeustorms in Januarie en Februarie of sodra dooiweer intree, ontstaan lawinegevaar sodat bepaalde gebiede vir wintersport gesluit moet word. Een van die ergste sneeustortings in die Reusegebergte het op 20 Maart 1968 in Biaŀy Jar aan die Poolse kant 19 menselewens geëis.
Hoër geleë gebiede word gereeld deur digte mis omhul. Die Schneekoppe as hoogste bergpiek lê op gemiddeld 296 ten minste tydelik onder mis en wolke. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur beloop hier slegs 0,2 °C.
Gedurende die herfs- en wintermaande is die verhouding soms andersom sodra 'n sogenaamde inversie vorm. Die onderste lae van die atmosfeer begin afkoel, en die swaar koue lugmassas daal vanaf die bergtoppe na die laer geleë gebiede en valleie wat dan deur mis omhul word. Die hellings, bergweivelde en bergtoppe word daarenteen - veral aan die suiderkant van die bergreeks - in sonskyn gebaai. Om hierdie rede is meer berghutte en ander geboue teen die suidelike hellings opgerig. Lente begin gewoonlik in April, op die bergtoppe eers in Mei of Junie. Sommige hellings bly ook in die lente en somer meestal in skadu gehul sodat die sneeu hier nie heeltemal smelt nie. Gedurende die somermaande word gematigde temperature aangeteken. Die kwik styg in Julie, die warmste maand van die jaar, tot 'n gemiddeld van tussen 15 en 18 °C in die valleie en in die voetheuwels. Die hoër geleë gebiede en bergtoppe is heelwat koeler: vir elke honderd meter bo seevlak daal dit met 0,5 °C. So word op die Schneekoppe 'n gemiddelde maksimum van tussen 8 en 9 °C gemeet. Maar terwyl die valleie dikwels in die skadu van die berge lê, het die bergtoppe langer sonskynure.
In Julie en Augustus is die weer meestal wisselvallig, en dikwels sak donderbuie op sonnige dae uit of hang skielik mis in die lug. Eers in September en vroeg in Oktober word stabiele weerstoestande met klaar blou lug aangeteken wat 'n goeie uitsig oor die berglandskap bied. Hierdie tyd van die jaar is die beste om staptoere aan te durf.
Die bergtoppe van die Reusegebergte is van die winderigste plekke in Europa. Aan die Poolse kant van die bergreeks kom föhn, 'n warm droë bergwind uit westelike en suid-westelike rigting met windsnelhede van tot by 50 meter per sekonde, in die wintermaande dikwels voor.
Die Reusegebergte word by die natste gebiede in Europa gereken. Die jaarlikse neerslae varieer tussen sowat 700 millimeter aan die voet van die bergreeks tot 1 230 millimeter op die Schneekoppe. Die hoogste reënval met 'n jaarlikse gemiddeld van 1 512 millimeter word egter in die valleie aan die voet van die sentrale bergkam aangeteken.
Kultuurgeskiedenis
Eeue lank was die Reusegebergte 'n ongerepte bergstreek wat vir mense byna ontoeganklik was en slegs deur avontuurlustiges aangedurf is. So was die bergstreek tot in die middeleeue onbewoon. Die eerste avonturiers, wat die berggebied met sy oerwoude binnegedring het, was sogenaamde "Wale" (Duits: Walen), geheimsinnige 13de eeuse skatsoekers uit Venesië, Bologna en Florence wat deur gerugte oor goudvondse na die Reusegebergte gelok is. In hul "Waleboeke" het hulle misterieuse padbeskrywings, uitleggings vol van bygelowige fantasie en wenke vir goudsoekers opgeteken. Uit die pen van een van hierdie skrywers, Antonius de Medici uit Florence, het ook die eerste historiese beskrywing van 'n reisroete deur die Reusegebergte gekom.
Gedurende die middeleeue het die Silesiese Piaste-dinastie die eerste grenskastele teen die noordelike hellings van die Reusegebergte laat oprig om hul gebied te beskerm en die kolonisasie van Silesië deur Duitse setlaars bevorder. Rondom die kastele het Saksiese, Frankiese en Thüringiese setlaars hulle gevestig. Die Hirschberg-vallei het 'n sentrale rol by die kolonisasie van die Reusegebergte gespeel. Menslike nedersettings het hier vanaf die 11de eeu ontstaan, en stede soos Hirschberg (tans Jelenia Góra, gestig in 1281) was die uitgangspunt vir nuwe setlaars wat hulle geleidelik ook in hoër geleë gebiede begin vestig het.
Ook die huidige Tsjeggiese gedeelte is al in die Middeleeue deur setlaars gekoloniseer. Die Boheemse koning Otakar II het in die vroeë 13de eeu immigrante uit Franke genooi om hulle in die suidelike voetheuwels te vestig. Die Grüssau-klooster naby die bron van die Bober-rivier is in 1249 deur Benediktyne-monnike gestig en veertig jaar later deur die Cisterciënsers oorgeneem.
Kookkuns
Die tradisionele kookkuns van die Reusegebergte was 'n mengsel van verskillende invloede uit Boheme, Oostenryk, Silesië en Suid-Duitsland en - vanweë die lae opbrengste en inkomste van die plaaslike bergboere - eenvoudig van aard. Sedert die 18de eeu was aartappels 'n belangrike stapelkos. Tipiese geregte het dus aartappelpoffers, aartappelgebak (wat met stukkies ham gevul en met gerasperde kaas oorstrooi is), aartappel-strudel met broodkrommeltjies, aartappelsoufflé en aartappelslaai ingesluit.
Geallieerdes
In die algemeen is geallieerdes mense of groepe mense wat saamstaan in 'n alliansie.
Reusegebergte
Kookkuns
Soet gebak soos Liwanzen en Buchteln is van gisdeeg berei en met 'n vulsel van konfyt, papawersaad of kwark geniet. Gewilde dranke was moutkoffie, tee (wat van selfgeplukte wilde rose, lindebloeisels of lysterbessies berei is), vars melk en framboosstroop wat met vars bronwater vermeng is. Die oorspronklike Duitse bewoners het ná die einde van die Tweede Wêreldoorlog baie van hul resepte na die weste saamgeneem. Die nuwe Tsjeggiese en Poolse bewoners, wat hulle vanaf 1945 in die Reusegebergte gevestig het, het hul eie kookkuns saamgebring.
Geallieerdes
Die term Geallieerdes word normaalweg gebruik om die lande wat teen die Sentrale Moondhede geveg het in die Eerste Wêreldoorlog, en teen die Spilmoondhede (Engels: Axis Powers) in die Tweede Wêreldoorlog, te beskryf.
Reusegebergte
Kookkuns
Die kookkuns in die Poolse gedeelte weerspieël die nasionale koskultuur. Die woude van die Reusegebergte lewer tipiese bestanddele soos wildsvleis en sampioene op. Dikwels word in restaurante baie groot porsies kos bedien wat met die byvoegsel "volgens die Reusegebergte-metode" op spyskaarte aangedui word.
Gunstelingdisse in die Tsjeggiese gedeelte het hul oorsprong in die Boheemse kookkuns. Kluitjies wat met varkvleis, kool, beesvleisbredie of gekookte beesvleis met roomsous bedien word is van die gewildste disse. Meelkos is ewe gewild soos in die res van die land, met tipiese geregte soos kluitjies (wat van gisdeeg berei en met bloubessies of pruime bedien word), pannekoekies of Buchteln.
Sopgeregte word onder meer van knoffel en suurdeeg berei. Maar ook ouer tradisies soos die bekende "Reusegebergte-sop" word bewaar. Hierdie sop was vroeër 'n stapeldis vir arm bergbewoners. Dit word van aartappels, dille, gedroogde sampioene, meel en water berei. Dan word nog 'n eier in die soetsuur sop ingeroer.
Geografie van die Verenigde State
Politieke geografie
Die volgende kaart toon die ses amptelike sensusgebiede (Pasifiese Streek [Pacific – blou], Bergstreek [Mountain – rooi], Midweste [Midwest – oranje], Suide [South – geel], Noord-Oos [Northeast – violet] en Afhanklike Gebiede [Territories – groen]), vyftig deelstate en afhanklike gebiede van die Verenigde State:
Die vastelandse Verenigde State (sonder Alaska en Hawaii) word in geografiese opsig in 'n aantal streke verdeel:
Alaska is die grootste deelstaat ten opsigte van oppervlak, met 1 700 578 km2 (656 424 myl2), terwyl Kalifornië die deelstaat met die grootste bevolking is. Die deelstaat met die kleinste oppervlak is Rhode Eiland met 4 003 kilometer2 (1 545 myl2), en die kleinste bevolking is Wyoming.
Die deelstate Nevada, Arizona, Florida, Colorado, Utah, Georgia en Texas het in die laaste dekades die grootste relatiewe bevolkingsgroei getoon, terwyl die deelstate Kalifornië, Texas, Florida, Georgia, Arizona en Noord-Carolina die grootste absolute bevolkingsgroei ervaar het. Die bevolking van Wes-Virginië, Noord-Dakota en die Distrik Columbia het afgeneem. Die grootste stede in die VSA is New York Stad, Los Angeles, Chicago, Houston en Philadelphia.
Fisiese geografie
Die Noord-Amerikaanse vasteland word volgens fisiese besonderhede in vier groot streke verdeel: Die Kanadese Skild met die Laurentiese Plato, die Appalaggestreek, die Binnelandse Vlaktes en die bergagtige Weste. Vir die gebied van die Verenigde State word hierdie streke verder verdeel in sewe fisiografiese streke: Die Vlaktes van die Atlantiese Kus en die Golf van Meksiko, die Appalaggiese Hooglande, die Binnelandse Vlaktes, die Binnelandse Hooglande, die Rotsgebergte, Die Intermontane Streek met die Groot Bekken en die Pasifiese Bergreekse. 'n Verdere streek, die Laurentiese Plato, beslaan slegs 'n klein gedeelte van die VSA se oppervlak in die gebied van die Groot Mere.
Die huidige terrein van die noordelike Verenigde State is deur gletsers gevorm, wat die noorde van die vasteland in die laaste Ystydperk bedek het. Die vroeëre suidelike kant van die yslaag word nog steeds deur 'n reeks eindmorenes gekenmerk, wat vanaf die eiland Long Island aan die Atlantiese ooskus in westelike rigting tot by die Rotsgebergte loop. Die gebiede noord van hierdie lyn is bedek met ou gletserafsettings. In die berggebiede van die noordweste en in Alaska het die berggletsers duidelike spore van erosie gelaat. Uitgestrekte gletsermere het groot gebiede in die weste bedek, waarvan die Groot Soutmeer in Utah net 'n oorblyfsel is.
Die oostelike en die Golfkusgebiede
Die kusvlaktes van die Atlantiese ooste en die Golf van Mexiko strek van Long Island tot by die Rio Grande aan die Texaans-Meksikaanse grens. Die kuslyn word deur talle eilande, riviermondings, baaie, sandtonge en strandmere oorheers. Eilande soos Long Island, Nantucket en Martha's Vineyard maak deel uit van die kusvlakte en is eers ná die Ystydperk as gevolg van die stygende seevlak tot eilande omskep. Die natuurlike hawens van die noordooste, soos New York- en Chesapeakebaai, het reeds in die koloniale tydperk die landing van setlaars en later seevervoer en handel met Europa vergemaklik. Suid van die groot kape van Noord-Carolina soos Kaap Fear, Kaap Hatteras en Kaap Lookout is groot natuurlike baaie en hawens skaars. Die kuslyn van die Golfgebied met sy strandmere word deur die uitgestrekte Mississippidelta oorheers.
Wes van die Atlantiese kusvlakte verrys die heuwelagtige Piedmontstreek met sy talle watervalle as 'n soort oorgangsgebied tussen die kusstreek en die Appalagge-gebergte. Hierdie bergreeks was miljoene jare gelede nog 'n magtige gebergte, wat intussen deur erosie geslyp is. Die Appalagge loop vanuit die suidooste van Kanada in westelike rigting tot by die Golfkusvlaktes van Alabama. Slegs langs Nieu-Engeland se rotsige kuslyn strek die bergreeks plek-plek tot by die Atlantiese Oseaan. Die gebied van die Appalagge en die Adirondack-gebergte van New York maak in geologiese opsig deel uit van die Kanadese Skild en behels die grootste hooglande van die oostelike Verenigde State. Die hoogste bergspits in die ooste is Mount Mitchell in die Swart Berge (Black Mountains) van Noord-Carolina met 'n hoogte van 2 037 meter (6 684 voet) bo seevlak.
Die Binnelandse Vlaktes en Hooglande
Die Binnelandse Vlaktes strek oor 'n lengte van sowat 1 600 kilometer (1 000 myl) van die Appalagge tot by die Rotsgebergte in die weste en van Kanada in die noorde tot by die kusvlaktes van die Golf van Meksiko. Hulle geologiese onderlaag van sedimentêre gesteentes verwys na die feit dat die vlaktes vroeër 'n groot binnelandse see was; die gesteentes se ryk olie- en gasvoorkomste het van die deelstate Texas en Oklahoma (en die Kanadese prairie-provinsies) die belangrikste olieprodusente in Noord-Amerika gemaak. Die gebied word deur die Mississippi-Missouri-rivierstelsel gedreineer – een van die grootstes ter wêreld.
In geografiese opsig word die vlaktes in drie hoofstreke verdeel – die vrugbare sentrale vlaktes – wat tot die belangrikste landbougebied van die VSA ontwikkel het – met die Mississippivallei, die gebied van die Groot Mere en die Groot Vlaktes, 'n boomlose plato van uitgestrekte grasvelde, wat geleidelik van die laer vlaktes tot by die voorgebergtes van die Rotsgebergte verrys. In die randgebied van die Rotsgebergte bereik hierdie gebied reeds 'n hoogte van sowat 1 600 meter, en sy ekonomiese sentrum en hoofstad van die deelstaat Colorado, Denver, word weens sy ligging soms ook die Milehigh City genoem. Die Swart Berge of Black Hills in Suid-Dakota is die enigste hoër geleë gebied, wat midde-in die vlaktes verrys.
Die Binnelandse Hooglande lê wes van die Mississippi tussen die Binnelandse Vlaktes en die kusvlaktes van die Golf van Meksiko en bestaan uit die Ozark-plato in die noorde en die Ouachita-berge in die ooste.
Die Mississippi se dreineringsgebied strek oor sowat 3,3 miljoen vierkante kilometer, en met 'n lengte van meer as 4 000 kilometer behoort die rivier, wat deur die Indiane Missi Sepe of "Vader van die Waters" genoem is, tot die langstes ter wêreld. Die Missouririvier, wat in die Mississippi uitmond, bereik dieselfde lengte. Die Mississippi mond in 'n geweldige delta, wat jaarliks met meer as tagtig meter groei, en met talle syriviere, sogenaamde passes, in die Golf van Meksiko uit.
Die Westelike Bergreekse, die Intermontane Streek en die Groot Bekken
Die Rotsgebergte is 'n magtige bergreeks wes van die Groot Vlaktes, wat vanaf Kanada tot by die noordwestelike Verenigde State en verder tot by Nieu-Meksiko in die suide strek en met talle hoë bergpieke pronk, waarvan Mount Elbert met 4 399 meter (14 433 voet) die hoogste is. Die gebergte maak deel uit van die Sirkumpasifiese Berggordel, wat vanaf Asië oor die Aleoete-eilande dwarsdeur die weste van die Noord- en Suid-Amerikaanse vastelande tot by Antarktika loop. Die Noord-Amerikaanse waterskeiding loop langs die kruin van die Rotsgebergte; riviere oos van die bergreeks maak deel uit van die Mississippi-Missouri- en ander Atlantiese rivierstelsels, terwyl riviere wes van die Rotsgebergte in die Stille Oseaan uitmond.
Die Rotsgebergte word onderverdeel in die Noordelike Rotsgebergte (Northern Rockies), die Sentrale Rotsgebergte (Middle Rockies), die Wyoming-Bekken en die Suidelike Rotsgebergte (Southern Rockies). duimnael|regs|250px|Die Grand Canyon Die Intermontane Streek, 'n droë gebied met platos, bekkens en kleiner bergreekse, lê tussen die Rotsgebergte en die westelike bergreekse. Die Columbia-plato in die noorde is deur vulkaniese lava gevorm, en die Columbiarivier, wat die gebied saam met sy takriviere dreineer, het diep canyons in die plato gesny. Die uitgestrekte Colorado-plato, wat deur die Coloradorivier en sy takriviere gedreineer word, pronk met die beroemde Grand Canyon, wat deur die rivierwater in die sedimentêre gesteente gesny is en as een van die grootste natuurwonders ter wêreld beskou word.
Die gebied wes van die platos is feitlik 'n halfwoestyn en word deur bekkens en kleiner bergreekse gekenmerk. Hier lê ook die laagste punt van Noord-Amerika, die Death Valley ("Doodsvallei"), sowat 86 meter (282 voet) benede seevlak. Die Groot Bekken is die grootste van sy soort in die gebied, met die Humboldt as sy belangrikste rivier en 'n groot aantal soutmere, waaronder ook die Groot Soutmeer in die noorde van die deelstaat Utah. Die riviere in hierdie bekken mond nie in die oseane uit nie, maar binnelands. Die Groot Soutmeer is net 'n oorblyfsel van 'n magtige soetwatermeer uit die Ystydperk.
Die Pasifiese Bergstelsel lê tussen die Intermontane Streek en die Stille Oseaan, met bergreekse, wat parallel met die kuslyn in noord-suidelike rigting loop en deur geologiese breuke en vulkanisme gevorm is. Die Kusgebergte met sy talle vulkaniese bergspitse strek van Suidwes-Kanada in suidelike rigting tot in Noord-Kalifornië, van waar die Sierra Nevada-bergreeks verder suidwaarts loop. Mount Whitney is die hoogste bergspits in dié reeks met 4 418 meter (14 495 voet).
Die Pasifiese Kusgebiede
Wes van die Kusgebergte en die Sierra Nevada lê 'n laer bergreeks, wat langs die Pasifiese kuslyn loop, en 'n aantal valleie sos die Sentrale Vallei van Kalifornië, Oregon se Willamettevallei en die vlaktes van die Puget Sound in die deelstaat Washington. Die Pasifiese kusvlaktes beslaan net 'n smal strook, en in baie plekke strek die bergreekse regstreeks tot by die see. Daar is min eilande of baaie en ander natuurlike hawens soos San Franciscobaai, Puget Sound of San Diegobaai langs die kuslyn.
Alaska en Hawaii
Alaska word gewoonlik in vier fisiografiese streke verdeel: die Arktiese Vlaktes in die noorde, die kusvlaktes van die Arktiese Oseaan, die Rotsgebergte met die Brooks Range-bergreeks as sy mees noordelike gedeelte, die gebied van die Sentrale Bekkens en Hooglande met die Yukonrivierbekken en die Pasifiese Gebergte, wat langs die suidelike kuslyn loop en die hoogste bergspits van Noord-Amerika behels, die Mount McKinley, wat 6 194 meter (20 320 voet) bo seevlak verrys.
Die eilande langs die suidooskus van Alaska en die Aleoete-argipel maak deel uit van die Pasifiese Gebergte, wat hier gedeeltelik in die Stille Oseaan versink het. Vulkaniese werking en aardbewings is tipiese kenmerke van hierdie eilandgroepe. Die eilande self is net soos die Hawaiï-eilandgroep die bergspitse van vulkane, wat vanaf die Pasifiese seebodem verrys. Die Hawaiï-argipel se enigste aktiewe vulkane is Mauna Kea en Mauna Loa op die hoofeiland Hawaii.
Holisme
duimnael|regs|270px|Genl. [[Jan Smuts in 1950 afgeneem deur G. Davis van Johannesburg nadat hy die Randse Paasskou geopen het.]]
Holisme (vanaf ὅλος holos, 'n Griekse woord wat alles, geheel, som beteken) is die idee dat al die eienskappe van 'n gegewe stelsel (fisies, biologies, chemies, sosiaal, ekonomies, verstandelik, linguïsties, esv.) nie in terme van die onderliggende komponente alleen verduidelik kan word nie. Die stelsel as 'n geheel bepaal eerder op 'n belangrike wyse hoe die dele hulle gedra. Die algemene begrip van holisme is deur Aristoteles in die Metafisika opgesom: "Die geheel is meer as die som van sy onderdele" (1045a10).
Reduksionisme word soms as die teenoorgestelde van holisme gesien. Redusionismewetenskap het dat 'n ingewikkelde stelsel verklaar kan word met sy reduksie in sy fundamentele onderdele. Die prosesse van biologie is byvoorbeeld reduseerbaar tot chemie, en die wette van chemie word weer deur fisika bepaal.
Oorsprong
Generaal Jan Christian Smuts, 'n staatsman van die Unie van Suid-Afrika, het die term holisme in 1926 in sy boek Holism and Evolution voorgestel. Hier bespreek hy die idee dat die beweging na 'n hoër graad van holisme 'n dryfveer is agter ewolusie eerder as die benadering van seleksie en oorlewing wat deur Charles Darwin voorgestel is.
In sy boek haal Jan Smuts Aristoteles aan: dat 'n geheel meer is as die onderlinge komponente — 'n grondbeginsel waarop stelselteorie gebou is. Hierdie beginsel van holisme word toegepas in konteks van biologie waardeur Jan Smuts aandui dat daar 'n verband is tussen ewolusie en die graad van holisme in organismes. Holisme word egter ook toegepas in anorganiese toepassing deur 'n verband te trek tussen struktuur en holisme. Holisme word gedefinieer as 'n proses van kreatiewe sintese waar die gevolglike geheel nie staties is nie maar dinamies, ewolusionêr en kreatief. Jan Smuts het verder geargumenteer dat 'n veld bestaande uit die verlede, hede en toekoms gesien word as deel van die geheelstruktuur.
Volgens die biografie wat deur Smuts se seun geskryf is, het die konsep van holisme reeds posgevat by Jan Smuts toe hy in 1894 'n dokument geskryf het met die titel: Walt Whitman — A study in the evolution of personality. Reeds in hierdie dokument het Smuts gekyk na die ontwikkeling van persoonlikheid deur dit te ondersoek as 'n geïntegreerde geheel. Die lewe van Walt Whitman was dus heel moontlik die beginpunt wat gelei het tot Jan Smuts se konsep van holisme.
Volgens bronne het Smuts reeds in 1911 'n filosofiese manuskrip voltooi met die titel: An inquiry into the whole waarin hy twee prominente vraagstukke aanspreek, naamlik: Reeds in hierdie dokument definieer Smuts dat 'n geheel beide die moontlike en werklike dimensies moet insluit. Hy argumenteer ook reeds dat 'n geheel meer is as die onderlinge dele waaruit dit bestaan en dat die geheel verdwyn as 'n komponent daarvan verwyder word. Op grond van advies van H.J. Wolsteholme van Cambridge het Smuts egter dit nooit gepubliseer nie en die dokument eenkant gesit tot in 1924.
Betekenis
Holisme word soms beskryf in teenstelling met reduksionisme, hoewel die voorstanders van wetenskaplike reduksionisme argumenteer dat dit beter is om dit as die teenoorgestelde van gulsige reduksionisme te beskou. Dit kan ook gekontrasteer word met atomisme. Sommige kritici meen dat holisme 'n kunsmatige kruising is tussen kreasionisme en evolusieteorie.
Een teorie van holisme is gebaseer op die hipotese dat die natuur bestaan uit 'n hiërargie van 'eenhede' of 'gehele' (of 'holons', 'n term wat deur Arthur Koestler . bekendgestel is). Hierdie "gehele'" is kwarke, protone, atome, molekules, organe, selle, weefsel, organismes, bevolkings, en vorm uiteindelik die aardse biosfeer en die heelal. In die opkomsteorie vorm hierdie "gehele" ontluikende verskynsels wat reduksionisties verklaar kan word, maar wat nie deterministies vanuit hul onderdele bepaal kan word nie.
Holisme hou verband met kompleksiteit. Elke geheel verkry natuurlik kenmerke uit die onderdele, maar ook (en miskien meer) van die samehang of rangskikking van daardie dele en hul interaksie. 'n Voorbeeld is die volgende: 'n teatervereniging kan 'n toneelopvoering gee met akteurs wat nie een van hulle op hul eie dit kan nadoen nie. Die doel, gedragsooreenkomste, frekwensie van vergaderings, rolverdeling en tientalle ander verhoudings, bepaal ook die geheel. Net so is die atoom 'n versameling van elektrone en 'n kern wat deur hul organisasie en interaksie 'n hoër vlak van stabiliteit vertoon as wat die dele individueel sou doen. As dit nie die geval was nie, kan dit nooit plaasvind nie, of sou dit onstabiel wees en dus 'n beperkte leeftyd hê. Die woord "atoom" is eers deur Demokritos gebruik (Grieks atomos = ondeelbaar).
Lewensoortuiging
Holisme is ook die naam wat gegee word aan die lewensfilosofie, waar die kern daarvan is dat alles onlosmaaklik met mekaar verbind is. 'n Holis beskou homself gedurig as deel van die geheel en sien die ander (mens, dier, plant of voorwerp) as die ander ek. Die holis sien skeiding as 'n illusie wat deur denke geskep word. Holisme is om hierdie rede gewild in esoteriese en New Age-kringe. 'n Belangrike invloed hierin is Ken Wilber, wat onder andere deur die idee van The Great Chain of Being geïnspireer is.
Politiek holisme
Politieke holisme staan teenoor politieke atomisme. Terwyl politieke atomisme die samelewing beskou as bestaande uit blote individue, beskou die politieke holisme die samelewing as bestaande uit meer as die som van individue. Benewens individue speel sosiale invloede, sosiale groepe, ens, ook 'n rol. Invloede van politieke holisme kan uiteenlopend wees en kan gevind word in konserwatisme, nasionalisme en sosialisme, terwyl liberalisme, dikwels teen wil en dank, dikwels as atomisties beskryf word. .
Filosofie
Daar is ook verskillende vorme van holisme in die sielkunde, die geestesfilosofie en taalfilosofie. 'n Goeie voorbeeld hiervan is semantiese holisme wat sê dat die betekenis van elke individuele woord of sin slegs deur die verhoudings tot die grootste deel van die taal, selfs tot die taal as geheel, verstaan kan word. In die filosofie van die gees, in 'n holistiese siening, word 'n geestestoestand beskryf aan die hand van sy verhoudinge met ander geestestoestande. In hierdie konteks word daar dikwels gepraat van inhoudelike holisme of 'holisme van die geestelike'. Hierdie holisme word dikwels geassosieer met filosowe soos Gottlob Frege, Ludwig Wittgenstein en Willard Van Orman Quine.
Gesondheidsorg
Binne die gesondheidsorg is die holistiese siening die idee dat gesondheidsprobleme ontstaan as gevolg van interaksies tussen veelvuldige invloede en dat behandeling gekies moet word op grond van al hierdie invloede.
Charlayne Woodard
Charlayne Woodard (gebore 29 Desember 1953) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Hair (1979), The Crucible (1996), Eye for an Eye (1996), en Unbreakable (2000).
Guarneri Strykkwartet
Die Guarneri Kwartet was 'n Amerikaanse strykkwartet wat in 1964 gestig is by die Marlboro Musiekskool en -fees. Die kwartet is bewonder vir sy ryk en komplekse toon en gewaagde en dramatiese interpretasies van die kwartetliteratuur, met 'n besonderse affiniteit en gevoel vir die werke van Beethoven en Bartók. Deur hul bedrywighede aan Binghamton-universiteit se Harpur Kollege en by Marlboro het die musikante van die kwartet daartoe bygedra om belangstelling in die genre te kweek ten opsigte van 'n nuwe generasie jong musici. Die uitgebreide toere en opname-aktiwiteite van die groep, saam met hulle samesyn met gehore het bygedra tot die snelgroeiende populariteit van kamermusiek gedurende die 1970's en 1980's. Die kwartet het in ruim 45 jaar slegs een lidverandering ondergaan, toe die tjellis David Soyer in 2001 afgetree het en vervang is deur sy student Peter Wiley. Die Guarneri Kwartet het in 2009 ontbind.
Musikante
2de viool
Altviool
Tjello (1964–2001)
Tjello (2001–2009)
Opnames
Die Guarneri Strykkwartet het verskeie opnames gemaak, insluitende van die mees belangrike werke in die strykkwartet- en kamermusiekliteratuur. Hulle het opnames gemaak vir Arabesque, RCA Victor Red Seal, Philips Records en Surroundedby Entertainment. 'n Gedeeltelike diskografie sluit in:
Elise Muller
duimnael|regs|330px|Ds. Cornelis Muller van die NG gemeente Vandermerwe, [[Bonnievale, en sy gesin, omstreeks 1930. Elise Muller, die tweede oudste dogter, staan waarskynlik links agter haar ma, Christina (née Du Toit). (Die latere ds.) Gys Muller was die vierde van die ses kinders en dus waarskynlik die seuntjie wat regs van sy pa sit. Die foto is op Bonnievale geneem, moontlik teen die einde van ds. Muller sr. se dienstyd (1930).]]
Elizabeth (Elise) Muller (1919–1985) was 'n Afrikaanse skrywer. Haar broer was ds. Gys Muller. Haar liefde vir skryf het 'n onverwagse hupstoot gekry toe sy siek geword het tydens haar eerste jaar aan die Universiteit van Stellenbosch. Haar eerste boek was Ek, 'n Samaritaanse vrou in 1941 en daarmee wen sy prysgeld van £100. Sy werk later as deel van die redaksie van NG Kerkuitgewers. Sy sien die werk as 'n roeping van God. Daarna was sy die hoof van redaksie, 'n pos wat sy 22 jaar lank beklee het. Sy wen ook die Hertzogprys vir prosa in 1957 met Die vrou op die skuit.
Lewe en werk
Elisabeth Muller is op 11 Maart 1919 op Ceres gebore, waar haar vader van Oktober 1914 tot Oktober 1916 hulppredikant was. Haar ouers was ds. Cornelis Muller (gebore 15 Mei 1884) en Christine Elizabeth Maria (Stinie) du Toit en sy is die oudste van ses kinders. Haar broers is Erik en Gys en haar susters is Helene, Christine en Lydia. In 1923 vertrek die gesin na die nuut gestigte gemeente van Bonnievale in die Suid-Kaap, geleë langs die Breërivier. Die dorpie was destyds ’n waterryke gemeenskap van plase en kleinhoewes. In 1930 verhuis die gesin na die Noordweste en vestig hulle op Nieuwoudtville in die Karoo, waar die stowwerige omgewing en brak water ’n groot verandering was. Twee jaar later vertrek hulle na Calvinia in die Hantam, waar sy in 1936 aan die Hoërskool Calvinia matrikuleer. Haar verdere opleiding ontvang sy vir twee jaar vanaf 1937 aan die Paarl Opleidingskollege, waar sy in 1938 die Primêre Onderwysdiploma verwerf. In 1939 skryf sy in vir ’n B.A.-graad aan die Universiteit van Stellenbosch met gekose hoofvakke Geografie en Geskiedenis, maar as gevolg van ’n ernstige siekte (tuberkulose) moet sy haar studies onderbreek en keer sy terug huis toe.
In 1943 aanvaar sy ’n betrekking in die administrasie van die Christen-Studentevereniging op Stellenbosch, maar moet in 1944 die betrekking neerlê weens swak gesondheid. Sy bly daarna by haar ouerhuis in Calvinia, waar haar ma haar feitlik voltyds moet verpleeg. Terwyl sy siek is, verwyl sy die tyd met skryf en so sien haar eerste kortverhale en romans die lig. Haar siekte lei uiteindelik in 1950 tot die verwydering van haar regterlong, ’n baie riskante operasie vir sy tyd, wat haar lewe red. Omdat sy so verswak was, neem dit haar hierna ses jaar om te herstel, ’n tyd wat sy hoofsaaklik op Worcester deurbring waar haar ouers intussen afgetree het. Na haar herstel is sy vanaf 1956 tot met haar aftrede verbonde aan die NG Kerk Boekhandel in Kaapstad, waar sy later hoofuitgewer is. In 1978 moet sy weens swak gesondheid aftree. Sy dien ook as assessor-lid op die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. In 1967 reis sy saam met dr. Hermien Lambrechts oorsee, waar sy onder meer die Yorkshire Moors van die Brontës, wat groot invloed op haar skryfwerk gehad het, selfstandig verken. Na haar aftrede begin sy met navorsing oor die familiegeskiedenis van die Du Toits, haar ma se familie. Die laaste jare van haar lewe bring sy op die Strand deur. Sy is op 5 November 1985 in die Ametis-tehuis in die Strand oorlede, nadat haar gesondheid in die jare voor haar dood sterk agteruit gegaan het.
Kortverhale
Hoewel veral die romans Die wilde loot, Die derde rit en Van eensame mense besondere letterkundige meriete het, bereik sy haar letterkundige hoogtepunt in haar kortverhale. Haar eerste kortverhaal, Rachel, verskyn in Die Huisgenoot van 4 September 1942 en haar laaste kortverhaal word in 1960 gepubliseer.
Verskeie kortverhale verskyn eers in tydskrifte van daardie tyd, soos Die Huisgenoot, Sarie Marais en Die Huisvrou. Sy is die eerste persoon wat die maandelikse prys vir beste kortverhaal van Die Huisgenoot wen, en wel in Februarie 1947 vir Nag by die drif. In April 1949 wen sy dit weer vir Die onverklaarbare en beide verhale word later opgeneem in Vrou op die skuit. As besonder puntenerige regisseur van eie werk slaag sy daarin om meeste van haar kortverhale te laat voldoen aan die vereistes van ’n professionele storieverteller, waar sensasie onderbeklemtoon word, inligting op presies die regte tydstip openbaar word, dialoog spaarsaam maar met dinamiese gevolge aangewend word en ’n raaisel slegs gedeeltelik opgelos word om die leser tot nadenke te stem. In haar kortverhale kies sy byna sonder uitsondering vroue en kinders as hoofkarakters, wat sy met groot insig en sensitiwiteit teken. Volwasse mans is meestal randfigure en in haar langer prosa, waar hierdie karakters onontbeerlik is, dikwels sonder werklike oortuiging geteken. Talle verhale is inisiasieverhale, waar die karakter se onkunde in kennis oorgaan, sodat die innerlike beligting en die karaktergroei die situasie oorskadu. Kortverhale was in die vyftigerjare nie gewild by uitgewers nie en wanneer Alba Bouwer en Audrey Blignault ’n keuse uit haar tydskrifverhale maak en dit in Die vrou op die skuit saambring, wil nie een van die bekendste uitgewers die bundel uitgee nie. Eindelik aanvaar die klein uitgewer, A.A. Balkema van Kaapstad, die publikasie. Die res is geskiedenis, want Die vrou op die skuit ontvang in 1957 die Hertzogprys (die eerste toekenning van hierdie prys aan kortverhale), word talle kere herdruk en by herhaling voorgeskryf. Dit is veral Blommetjies vir Bella, Die onverklaarbare en Kinders in die skemer wat as hoogtepunte in hierdie bundel gereken kan word, terwyl die beoordelaars vir die Hertzogprys die verhale Nag by die drif, Kinders in die skemer, Twee gesigte, Die dieper dors en Blommetjies vir Bella uitsonder in hulle motivering. Hulle is van mening dat hierdie verhale van diep insig getuig en die leser op subtiele wyse ’n begrip gee van die mees verborge kragte wat in die mens werksaam is. Byna sonder uitsondering behandel die verhale ’n oomblik van dieper insig wat in die karakter(s) ontwaak na aanleiding van somtyds op die oog af doodgewone gebeure. Blommetjies vir Bella het die wedywering tussen tant Wiesie en tant Bella as onderwerp, wat aanvanklik ontstaan omdat nie een van die twee wil agter raak in hulle vriendskapsbewyse aan die ander een nie. Onderliggend aan hierdie wedywering is dan die onvermoë om ’n weldaad te ontvang en aan die ander die vreugde en saligheid om gewer te wees te skenk. Dinge verander wanneer tant Bella sterf en aan haar mededinger £25 nalaat “vir haar dienste” om sodoende finaal die oorhand te kry. Tant Wiesie gee dan egter voor dat hierdie geld nagelaat is om altyd te sorg dat daar blomme op tant Bella se graf is. Haar gereelde plasing van blomme op tant Bella se graf loop dan egter uit op groter menslike diens aan die ander grafte en die insig dat in die dood alle mense vriende is.
Vir die versamelbundel Klein koninkryk skryf sy ’n essay oor haar kinderjare, terwyl sketse en essays van haar ook in Die dammetjie opgeneem word. Haar laaste skryfstuk is ’n lofbetuiging aan die uitgewer A.A. Balkema vir die huldigingsbundel Liber amicorum pro A.A. Balkema wat deur die Vriende van die S.A. Biblioteek saamgestel en gepubliseer is. Hierin spreek sy waardering uit vir Balkema se waagmoedige besluit om Die vrou op die skuit te publiseer, wat eindelik ’n enorme positiewe impak op haar lewe gehad het.
Romans
Sy skryf haar eerste roman reeds op die jong ouderdom van negentien jaar, wanneer die sielkundige bekeringsroman Ek, ’n Samaritaanse vrou verskyn. Sy wen ’n landswye romanwedstryd met hierdie roman en met die honderd pond wat sy so wen, koop sy vir haar ’n tikmasjien, waarop sy die oorgrote meerderheid van haar daaropvolgende verhale skryf. Ten spyte van die prys wat hierdie roman wen, loop dit deur onder die kritici en dit is duidelik nog jeugwerk. Die verhaal wentel rondom die jong agnostiese Kaapstadse student, Corrie Maartens, wat twee jaar lank in die pastorie op ’n Karoodorp deurbring. Ten spyte van haar ongeloof bewonder sy die predikant as mens. Ná sy dood en ’n ernstige geloofskrisis wat sy deurmaak wat lei tot haar bekering, begin sy ’n nuwe lewe deur te trou met die predikant se jong opvolger Fernhout. Die sentrale tema van Corrie se bekering word egter onoortuigend aangebied, terwyl die mansfigure nie as werklike mense uit die verf kom nie, sodat daar min konflik en innerlike spanning is. In die tydskrif Sarie Marais publiseer sy hierna gereeld vervolgverhale. Die derde rit word byvoorbeeld van 21 September 1949 tot 21 Desember 1949 as vervolgverhaal in Sarie Marais gepubliseer, terwyl Die wilde loot in dieselfde tydskrif verskyn tussen 15 September 1954 en 15 Desember 1954.
Die pad verder is die verhaal van die Bolandse gesin van oom Sarel en tant Anna Groenewald van Oudekraal, wat tien kinders het en later nog na Sarel se moeder ook moet omsien. Hoewel uiteenlopend van geaardheid, wat vele rusies tot gevolg het, ontwikkel elkeen van die kinders gesond onder die moeder se wyse leiding. Die roman kry meer momentum wanneer die fokus veral op twee karakters val. Die skryfster teken die menslike stryd vir vastrapplek op aarde teen die groter mag van die dood wat alle verskille en hartstogte gelyk maak. Deur haar simpatieke tekening van ’n hele geslag se stryd en die sirkelgang wanneer hulle weer die stok moet aangee na die volgende geslag, toon Elise Muller hier groot vooruitgang bo haar debuutwerk.
Maar die jare antwoord het die lewe van Emma van Deventer as onderwerp. Sy trou met die eerste geleentheid wat sy daarvoor kry met die uitsluitlike doel om weg te kom uit die benouende atmosfeer van die klein dorpie Middelpoort. In die stad knoop sy ’n verhouding met ’n getroude man aan, maar beleef weer ’n krisis wanneer haar man sterf en sy genoodsaak is om na Middelpoort terug te keer. Haar ervarings lei egter tot geestelike ontwikkeling en sy slaag daarin om van haar selfgesentreerdheid los te kom en meer empatie met die medemens te ontwikkel. Die roman word verdeel in die dele Keuse, Kentering en Koers, wat simbolies is van Emma se ontwikkeling. Knap geteken is ook die teenstellende ontwikkeling van Emma en haar broer Morkel, wat in dieselfde huis grootword maar wie se lewens dramaties verskillende rigtings inslaan. Skat van die Roggeveld is ’n avontuurverhaal vir die jeug wat in die Noordweste afspeel.
Van eensame mense beeld eensaamheid in aangrypende eenvoud aan en is ’n korrektief op die tradisionele plaasroman, waar die karakters in ’n verlate en onvrugbare stuk Karoo probeer om te oorleef. In hierdie roman sien die hoofkarakter, Fransie Richter, haarself as die slagoffer van ’n harde, ongenaakbare godsdiens, terwyl die ander karakters ook almal deur godsdiens beïnvloed word. Haar ongenaakbare pa glo nie aan onderwys vir dogters nie en weier om haar te laat leer, terwyl hy ook in vyandigheid met die res van die gemeenskap lewe. Haar skuheid en afsondering word vererger deur haar selfbewustheid van haar geskende gesig, want sy is gebore met ’n bruin geboortevlek oor haar regterwang. In hierdie omstandighede lyk ’n huwelik met die growwe en ongevoelige boer Jabes Wentzel na ’n moontlike uitweg, al sal hy waarskynlik glad nie die fyner dinge in haar psige verstaan nie. Wanneer die onderwyser Hans Linder in die streek opdaag, kry sy toenemend groter self-insig. Die innerlike lewe van Fransie word veral op treffende wyse uitgebeeld. Van eensame mense word in die sewentigerjare vir televisie verfilm en in 1978 gebeeldsaai.
’n Hoogtepunt in haar romankuns is Die wilde loot. Hierdie gebeure vind plaas binne slegs een week op die plattelandse dorpie Lokenburg. Die verhaal draai om die karakters Selina en Retta Steen, twee susters en lote van dieselfde stam, maar wesenlik verskillend in geaardheid. Selina neem reeds vroeg die verantwoordelikheid vir die gesin op haar, maar die wilde loot Retta verlaat die huis reeds jonk om na die stad te gaan. Sy word tot hierdie stap gedwing nadat sy en Paultjie van Oordt ’n naweek iewers alleen saam deurgebring het, wat skande oor die familie bring. In die stad maak Retta naam as aktrise op die verhoog en met optredes oor die radio. Wanneer sy na ’n afwesigheid van agt jaar op ’n dag onverwags tuiskom, gooi sy die lewens van die gesin omver en het dit verreikende gevolge op die lewens van die jonger suster Martie en die jonger broer Gert, terwyl Retta en hulle aangenome broer Dawie op mekaar verlief raak. Daar is ook onmiddellik spanning tussen Retta en Selina, wat vererger word deurdat Selina self heimlik verlief is op Dawie. Teen die agtergrond van hierdie spanning word verhoudings tussen mense en binne families ondersoek, terwyl die invloed van feilbare menslike oordeel en die moeisame ontwikkeling tot volwasse insig terselfdertyd verwoord word. Hierdie roman word later vir televisie verwerk en gebeeldsaai.
Rita (televisiereeks)
Rita is 'n Deense komedie-drama-televisiereeks wat deur Christian Torpe vir die Deense televisiekanaal TV 2 geskep is en wat sedert Februarie 2012 uitgesaai is. Die reeks het vyf seisoene opgelewer en is internasionaal deur Netflix versprei, wat ook medevervaardiger was van die derde, vierde en vyfde seisoene. Die vyfde en laaste seisoen het op 1 Junie 2020 in Denemarke op die televisie begin draai met 'n finale uitsending op 20 Julie 2020, en het op 15 Augustus 2020 op Netflix verskyn.
Elise Muller
Romans
Die derde rit verskyn aanvanklik in 1949 as vervolgverhaal in Sarie Marais. Die verhaal word deur J.C. Kannemeyer uit die vergetelheid ontruk wanneer hy dit in die Sarie Marais ontdek en die dryfkrag is agter die publikasie daarvan in boekvorm. Die verhaal sluit bekende temas uit die ontspanningsromans in, maar in Elise Muller se vaardige hand verkry dit groter menslikheid sonder sentiment. Daar is ook ’n respek vir die korrekte woord en suiwer segging wat die skryfwerk bo die gewone uitlig. Die voormalige bywonersdogter Magriet Lintvelt kom na baie jare per poswa vanuit die Boland na Hotomskloof, die nuwe Karooplaas van haar pleegouers, om met hul seun Faans te trou. Op hierdie eerste rit is daar ’n belangstellende manlike medereisiger. Op Hotomskloof vind sy uit dat Faans ’n paar dae tevore met die buurmeisie, Babs de Koker, getroud is en dat sy pa, oom Giel, hom toe weggejaag het. Sy raak betrokke by oom Giel se rusie oor grond met die buurman en ontdek dat die buurman se seun, Maritz de Koker, die medereisiger op die poswa was. Die rusie oor die grond laat Maritz sy verband op Hotomskloof opsê en oom Giel het drie maande om met die geld vorendag te kom. Magriet gaan dan na die buurplaas en vra Maritz om ’n maand uitstel en hy gee haar ses maande. Later ontmoet Magriet en Maritz by die plaas waar die boere hulle pos kom haal en hulle ry per perd saam terug tot waar hulle afdraai – dit is die tweede rit. Faans word beseer in ’n ongeluk, maar die onmin tussen pa en seun veroorsaak dat oom Giel se vrou en Faans se ma, tant Ragie, hom nie eens kan besoek nie. ’n Wolkbreuk vernietig dan wat oor is van oom Giel se oes. Maritz kom dan na Hotomskloof om die skade vas te stel en kry oom Giel. Hulle kom ooreen oor ’n oplossing vir die rusie tussen hulle en ry dan saam terug: oom Giel na sy seun Faans om versoening te bewerkstellig en Maritz om by Magriet te wees – die derde rit van die titel. Hoewel die resep voorspelbaar is, slaag die roman om iets oor te dra van menslike vereensaming en die wesenlike vreemdheid van mense teenoor mekaar. Tussen Elise Muller se nagelate geskrifte is daar ook twee tikskrifte van ’n onvoltooide novelle getiteld Jessie Trevor.