cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tacitus
Jeug en afkoms
Sy vader kon die Cornelius Tacitus wees, wat prokurator van Belgica en Germania was; Plinius die ouere meld dat Cornelius 'n seun gehad het wat vinnig grootgeword en verouder het (Natuurgeskiedenis 7.76), en impliseer 'n vroeë dood. Indien Cornelius inderdaad Tacitus se vader was, en aangesien daar verder in die behoue rekords geen melding van sodanige kondisie by Tacitus gemaak word nie, sou dit meer waarskynlik na sy broer verwys. Hierdie skakel, asook die vriendskap tussen die jonger Plinius en Tacitus, het verskillende geleerdes tot die gevolgtrekking gebring dat die twee families van 'n vergelykbare stand, vermoë en agtergrond was: ridderlik, van aansienlike welstand, en van provinsiale afkoms.
Sy geboorteprovinsie is onbekend en volgens verskillende veronderstellings kon dit Gallia Belgica, Gallia Narbonensis, of selfs noord-Italië wees. Sy huwelik met die dogter van die Narbonensiese senator Gnaeus Iulius Agricola kan daarop dui dat hy ook van Gallia Narbonensis afkomstig was. Tacitus se huldiging van Fabius Iustus in die Dialogus kan weer 'n Spaanse verband aandui, terwyl sy vriendskap met Plinius noord-Italië suggereer. Hierdie getuienisse lewer egter nie uitslag nie. Geen bewyse bestaan dat Plinius se vriendekring in noord-Italië met Tacitus bekend was nie, nòg gee Plinius se briewe ooit uitslag of hulle dieselde agtergrond gedeel het nie. Die sterkste getuienis word inderdaad deur Plinius gelewer in Boek 9, Brief 23, waarin hy aanhaal hoe Tacitus, by 'n vraag of hy Italiaans of provinsiaal was, 'n onduidelike antwoord verskaf het, waarop hy gevra is of hy dan Tacitus of Plinius sou wees. Aangesien Plinius wel van Italië was, lei sekere historici af dat Tacitus van provinsiale afkoms was, en moontlik van Gallia Narbonensis.
Sy afkoms, bedrewe redenaarskap, en sy simpatieke uitbeelding van barbare wat Romeinse bewind teëgestaan het (e.g., Ann. 2.9), het sommige laat vermoed dat hy 'n Kelt was; die Kelte het Gallië beset voor die Romeine, was bekend om hulle aanleg in redenaarskap, en is deur Rome onderwerp.
Publieke lewe, huwelik en letterkundige loopbaan
As jong man het Tacitus retoriek studeer in Rome in voorbereiding tot 'n loopbaan in die regte en politiek; soos Plinius, kon hy onder Quintilianus gestudeer het. In 77 of 78 het hy met Julia Agricola in die huwelik getree, dogter van die beroemde generaal Agricola; min is bekend om hul huislike lewe buiten dat Tacitus jag en die buitelewe geniet het. Hy het sy loopbaan begin (moontlik die latus clavus, merk van 'n senator) onder Vespasianus, maar dit was in 81 of 82, onder Titus, dat hy die politieke lewe betree het, as quaestor. Hy het geleidelik opgang gemaak deur die cursus honorum, en word 'n praetor in 88 en 'n quindecemvir, 'n lid van die priesterlike kollege, as opsigter oor die Sibillynse boeke en die sekulêre spele. Hy is aangeprys as regsgeleerde en as redenaar; sy aanleg vir publieke redevoering was in ironiese kontras met sy cognomen: Tacitus ("stilswye").
Hy het in die provinsies diens gedoen van ca. 89 tot ca. 93, òf as aanvoerder van 'n legioen òf in 'n siviele amp. Sy lewe en eiendom het tydens die Domitiaanse skrikbewind ongedeerd gebly (81–96), maar die ervaring het hom vermoeid en grimmig gelaat (moontlik uit eie aandadigheid beskaamd), en het die haat vir tirannie in sy werke na vore gebring. Die Agricola, hfst. 44–45, is illustratief:
"Vir Agricola is hierdie latere jare van Domitianus gespaar gebly, waartydens nou, sonder oponthoud of verposing vir 'n asemskep, maar as't ware in een onafgebroke salvo, die lewensbloed van die gemenebes verspil is … Dit was nie lank voor Helvidius deur ons hande na die gevangenis gesleep is nie, voor ons op die sterwende blik van Manricus en Rusticus neergekyk het nie, en voor ons in die onskuldige bloed van Senecio gedoop is nie. Selfs Nero het die blik weggedraai, en nie die afgryse aanskou wat deur hom gelas is nie; by Domitianus was dit merendeels ons ellende om te aanskou en betrag te word, om te weet dat ons sugte opgeteken word..."
Anton van Wilderode
Cyriel Paul Coupé (28 Junie 1918– 15 Junie 1998) was 'n Belgiese priester, onderwyser, skrywer en digter wat ook bekend was onder sy skuilnaam Anton van Wilderode.
Tacitus
Publieke lewe, huwelik en letterkundige loopbaan
Vanuit sy senaatsetel is hy aangestel as vervangingskonsul in 97 tydens die bewind van Nerva, en het daardeur die eerste van sy familie geword om sodanige amp te beklee. Tydens sy ampstermyn het hy die hoogtepunt van sy redenaarsroem bereik toe hy die begrafnisrede vir die hooggeagde veteraansoldaat Lucius Verginius Rufus gelewer het.
In die volgende jaar het hy die Agricola en Germania geskryf en uitgegee, waardeur die aanvang van sy letterkundige ondernemings bekendgestel is wat hom tot sy dood sou besighou. Hierop het hy hom uit die publieke oog gehou, maar het tydens die Trajaanse bewind 'n terugkeer gemaak. In 100, het hy, in samewerking met sy vriend Plinius die jongere, die vervolging gelei teen Marius Priscus (prokonsul van Africa) vir korrupsie. Priscus is skuldig bevind en is in bannelingskap gestuur; Plinius skryf dae later dat Tacitus die betoog gevoer het "met al die woordepraal wat sy gebruiklike redenaarstyl tipeer".
Anton van Wilderode
Lewe
Hy maak sy literêre debuut in 1939 met die kortverhaal Dis al in die tydskrif Nederland. Sy debuut as digter volg in 1943 met die digbundel De moerbeitoppen ruischten. Hy was medestigter van die tydskrif Podium (1943–1944). In 1947 word hy redakteur van Dietsche Warande en Belfort. Hy het verskeie gedigte vir spesiale geleenthede en vergaderings geskryf, soos vir die jaarlikse pelgrimstogte na die IJzertoren asook draaiboeke vir televisie. Sy poësie word gekenmerk deur die gebruik van 'n tradisionele digvorm en 'n duidelike taal, gekombineer met 'n romantiese styl.
Tacitus
Publieke lewe, huwelik en letterkundige loopbaan
'n Langdurende afwesigheid van politiek en regte het hierop gevolg, terwyl hy sy twee vernaamste werke geskryf het: die Geskiednisse en die Annale. In 112 of 113 het hy die amp van hoogste siviele goewerneurskap beklee, dié van die Romeinse provinsie Asië in westelike Anatolië, soos aangedui deur die inskripsie wat te Mylasa gevind is, soos bo genoem. 'n Frase in die Annale bevestig 116 as die terminus post quem van sy dood, wat so laat kon wees as 125 of selfs 130. Alles in ag genome, blyk dit seker dat hy Plinius sowel as Trajanus oorleef het. Dit is onbekend of hy enige kinders gehad het, alhoewel die Augustaanse Geskiedenis meld dat die keiser Marcus Claudius Tacitus hom as 'n voorvader toegeëien het en voorsiening gemaak het vir die bewaring van sy werke — maar soos soveel van die Augustaanse Geskiedenis, kan hierdie oorlewering bedrieglik wees.
Anton van Wilderode
Lewe
Anton van Wilderode is op 15 Junie 1998 in Sint-Niklaas oorlede.
Tacitus
Werke
Vyf werke wat aan Tacitus toegeskryf word het behoue gebly, alhoewel met lakunes. Die grootste hiervan is die Annale en die Geskiednisse. Die datums is benaderd:
Vernaamste werke
Die Annale en die Geskiednisse, wat aanvanklik apart gepubliseer is, was bedoel om 'n enkele uitgawe van dertig boeke uit te maak. Alhoewel Tacitus die Geskiednisse geskryf het voor die Annale, het die gebeure van die Annale die gebeure van die Geskiednisse voorafgegaan; in samevatting lewer die twee stelle 'n deurlopende kroniek vanaf die dood van Augustus (14) tot die dood van Domitianus (96). Alhoewel die oorgrote deel verlore is, lewer die behoue deel 'n sonderlinge verslag van die era. Wanneer in ag geneem word dat die eerste helfte van die Annale oorleef het in 'n enkele kopie van 'n manuskrip van Corvey-abdy, en die tweede helfte in 'n enkele manuskripkopie uit Monte Cassino, is dit merkwaardig dat die werke enigsins behoue gebly het.
Crella gracilis
Crella gracilis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Tacitus
Die Annale
Die Annale was Tacitus se finale werk, wat die periode beginnend by die dood van Augustus Caesar in 14 v.C. behandel het. Hy het minstens sestien boeke geskryf, maar boeke 7–10 en dele van boeke 5, 6, 11 en 16 is verlore. Boek 6 eindig met die dood van Tiberius en boeke 7–12 het vermoedelik die bewinde van Caligula en Claudius behandel. Die oorblywende boeke behandel die bewind van Nero, miskien tot sy dood in Junie 68 of tot die einde van daardie jaar, om by die Geskiednisse aan te sluit. Die tweede helfte van boek 16 is verlore (eindigend met die gebeure van 66). Ons weet nie of Tacitus boek 16 voltooi het en of hy die ander werke wat hy beplan het voltooi het nie; hy het gesterf voor hy sy beplande geskiednisse van Nerva en Trajanus kon skryf, en geen rekord oorleef rakende die werk oor Augustus Caesar of die ontstaan van die ryk, waarmee hy beplan het om sy werk af te sluit nie. Die Annale is ook onder die vroegsbekende sekulêr-historiese verslae om Jesus te vermeld (kyk Tacitus omtrent Christus), deurdat Tacitus verslag lewer van Nero se vervolging van die Christene.
Gereformeerde kerk Biermanskool
duimnael|regs|300px|Die Gereformeerde kerk Biermanskool.
Crella gracilis
Die spons behoort tot die genus Crella en tot die familie Crellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1942 deur Alander.
Tacitus
Mindere werke
Tacitus het drie mindere werke geskryf oor onderskeie onderwerpe: die Agricola, 'n biografie van sy skoonpa Gnaeus Iulius Agricola; die Germania, 'n monograaf oor die lande en stamme van barbaarse Germania; en die Dialogus, 'n dialoog oor die retoriekkuns.
Germania
Die Germania (Latynse titel: De Origine et situ Germanorum) is 'n etnografiese werk oor die uiteenlopende volksgroeperings wat volgens Tacitus se siening die Germaanse stamme buite die Romeinse ryk uitgemaak het. Etnografie het 'n lang en vername erfenis in die klassieke literatuur gehad, en die Germania pas lynreg in by die tradisie soos dit deur outeurs van Herodotos tot Julius Caesar gevestig is. Tacitus het 'n soortgelyke, alhoewel korter stuk ingesluit in sy Agricola (hoofstukke 10–13). Die boek begin met 'n uiteensetting van die lande, wette en gebruike van die stamme (hoofstukke 1–27); wat oorgaan tot indiwiduele stambeskrywings, beginnend met dié waarvan die tuistes naaste aan die Romeinse lande was, en afsluitend by die verste kuste van die Baltiese See, met 'n beskrywing van die primitiewe en woeste Fenni en die onbekende stamme nog meer afgeleë.
Gereformeerde kerk Biermanskool
Die Gereformeerde kerk Biermanskool was ’n Gereformeerde gemeente in Namibië, maar het die GKSA in 2016 verlaat. Die gemeente het die onderskeiding gehad dat sy kerkgebou die oudste Gereformeerde kerk was wat steeds in Namibië in gebruik was.
Tacitus
Agricola (De vita et moribus Iulii Agricolae)
Die Agricola (ca. 98 geskryf) is 'n meedeling van die lewe van Gnaeus Iulius Agricola, 'n vooraanstaande Romeinse generaal en Tacitus se skoonpa; dit behandel ook kortliks die geografie en etnografie van antieke Brittanje. Soos in die Germania, stel Tacitus die vryheid van die inheemse Britons in 'n gunstige lig teenoor die korrupsie en tirannie van die ryk; die boek lewer ook welsprekende, venynige polemieke teen die roofsugtigheid en begerigheid van Rome, onder andere waar Tacitus aanhaal uit 'n toespraak van Calgacus en afsluit met Auferre trucidare rapere falsis nominibus imperium, atque ubi solitudinem faciunt, pacem appellant. (Om te plunder, af te maai, te usurpeer onder valse titels, noem hulle 'n ryk; en waar hulle 'n woesteny agterlaat, noem hulle dit vrede. — n.a.v. Oxford hersiene vertaling).
Dialogus
Daar bestaan onsekerheid oor die datum waarop Tacitus die Dialogus de oratoribus geskryf het, maar dit was moontlik na die Agricola en die Germania. Baie kenmerke daarvan is onderskeibaar van Tacitus se ander werke sodat die toeskryfbaarheid daarvan bevraagteken is. Nogtans word dit in die manuskriptradisie by die Agricola en Germania gegroepeer. Die verteltrant in Dialogus blyk nader aan Cicero se verhandelinge te wees, verfynd, maar nie langdradig nie, soos die inspirasie agter Quintilianus se lering; die onsamehangendheid, so tipies aan Tacitus se vernaamste werke, ontbreek. Dit mag deur Tacitus in sy jongdae geskryf gewees het; dat dit opgedra is aan Fabius Iustus sou sodanige publikasiedatum suggereer, maar nie sodanige opsteldatum nie. Meer waarskynlik is die ongewone klassieke styl toeskryfbaar aan die feit dat die Dialogus 'n werk is wat handel oor retoriek. Vir werke van retoriese belang, sou die struktuur, die taal en die styl van Cicero die gebruiklike toonbeeld wees.
Gereformeerde kerk Biermanskool
Ontstaan
duimnael|links|170px|Ds. Hendrik Stephanus van Jaarsveld, na wie dié gemeente eers Vanjaarsveld geheet het.
Tacitus
Die bronne van Tacitus
Tacitus siteer sommige bronne indirek, waaronder Cluvius Rufus, Fabius Rusticus en Plinius die ouere, wat die Bella Germaniae geskryf het, en 'n geskiedkundige werk wat die voortsetting van Aufidius Bassus se geskrif was. Tacitus het sekere briefversamelings (epistolarium) geraadpleeg asook verskeie notas. Hy het ook inligting ontleen aan die exitus illustrium virorum. Dit was 'n versameling boeke deur skrywers wat in opposisie met die keisers was. Hulle vertel van die opofferings van die vryheidsmartelare, veral van dié wat hul eie lewens geneem het, na aanleiding van hul stoïsynse oortuigings. Terwyl hy self geen waarde aan die stoïsynse selfmoordsiening geheg het nie, het Tacitus verslae van beroemde selfmoorde aangehaal vir die dramatisering van sy verhale. Hierdie selfmoorde was na sy dunke, vir die skyn en polities nutteloos; nietemin verleen hy wel prominensie aan enige van die toesprake van dié wat op die punt gestaan het om hul eie lewens te neem, byvoorbeeld die rede van Cremutius Cordus in Ann. IV, 34-35.
Gereformeerde kerk Biermanskool
Ontstaan
duimnael|regs|170px|Ds. [[Johan van Ryssen|Johan Wilhelm Jansen van Ryssen, die gemeente se leraar van 1949 tot 1953.]]
Tacitus
Skryfstyl
Tacitus se geskrifte handhaaf 'n sterk-ontledende en vervlegde trant, meestal sonder kwistige prosa, in teenstelling met die meer paaiende style wat by sy tydgenote soos Plutarchus die reël was. Wanneer 'n bykanse neerlaag van 'n Romeinse mag in Ann. I, 63, weergegee word, wend Tacitus hom wel tot inkleding, maar dan wel by wyse van 'n knappe samevatting wat die beëindiging van vyandelikhede meedeel, eerder as deur opgesmukte frases.
Gereformeerde kerk Biermanskool
Ontstaan
duimnael|regs|170px|Ds. H.A. van Dalsen, leraar van 1957 tot 1964 in verskeie kombinasies. Biermanskool is in 1955 as die Gereformeerde kerk Vanjaarsveld gestig, waarskynlik so genoem na ds. H.S. van Jaarsveld, wat die eerste Gereformeerde kerke in 1930 in Suidwes-Afrika gestig het. In 1961 is die naam verander na Outjo-Wes, maar in 1985 kom ’n tweede naamsverandering, toe die gemeente Biermanskool word. Die gemeente se kerkgebou staan op die plaas Urumube in die distrik Kamanjab. (Op laasegenoemde dorp het van 1969 tot 1977 die Gereformeerde kerk Kamanjab bestaan, maar veel oor sy ontstaan en geskiedenis is nie meer bekend nie.) Op hierdie plaas het ’n selfonderhoudende skool ontstaan wie se leerders hoofsaaklik Gereformeerdes se kinders was. Die skool, en later die gemeente, is genoem na ene mnr. Bierman, die inspekteur van onderwys, hoewel ’n ander bron dit wil hê dat hy administrateur van Suidwes-Afrika was.
Op die plaas Urumube was geen kerkgebou nie; daarom moes die Gereformeerdes, wat meestal nasate van (of enkele oorspronklike) Dorslandtrekkers was wat van 1928 tot 1930 na Suidwes-Afrika gerepatrieer is, seile span waaronder hulle eredienste kon hou. Later is die skoolkoshuis se eetsaal vir dié doel ingespan. Destyds was die plaas en omgewing net ’n wyk van die Gereformeerde kerk Outjo en het dit die naam Vanjaarsveld-wyk gekry.
Tacitus
Skryfstyl
Die oorwig van sy geskrifte handhaaf 'n kronologiese ordening in die vertelling, met slegs by uitsondering 'n omhaal van die "groter prentjie", sodat die onus vir breër insig op die leser self berus. Wanneer hy nietemin wel die groter prentjie skets, soos byvoorbeeld in die openingsparagrawe van die Annale – 'n stelling van die bedeling ten tyde van Augustus se bewindseinde – bring hy die leser deur enkele strofes en kortbegrippe aan die kern van die saak.
Benadering tot geskiedenis
Tacitus se geskiedenisstyl verenig verskillende tradisies tot 'n metode van sy eie, wat deels aan Sallustius te danke is: naatlose samevattings van eerstehandse insidentverslae, pikante morele lesse, en akuut-gefokusde dramatiese beskrywings; sy historiografie bevat deurtastende, en dikwels neerdrukkende insigte in die dryfvere van die verstand en die geaardheid van mag.
Gereformeerde kerk Biermanskool
Kerkbou
Omstreeks 1948 het bouwerk aan Vanjaarsveld-wyk se eie kerkgebou volgens die plan deur die argitek Max Ecker, ’n Duitser wat in die omgewing kom aftree het, begin. Danie Oosthuizen was voorsitter van die boukommissie. Die wyk het £230 ingesamel vir die oprigting van hul eie kerkgebou. Volgens oorlewering het ’n lidmaat dié ingesamelde geld gevat en beeste gekoop en ’n windpomp vir homself laat oprig. Hy is toe gedwing om die hele gebou, wat in 1949 voltooi is, uit sy eie sak te laat oprig. Ds. J.W.J. van Ryssen het die ingebruikneming van die kerk in Februarie 1949 waargeneem. Hy was leraar van die Gereformeerde kerk Outjo van 1949 tot 1953.
Tacitus
Benadering tot geskiedenis
Tacitus se eie verklaring omtrent sy benadering tot geskiedenis is beroemd (Ann. I,1): Aangesien daar heelwat geleerde debat gewy is aan Tacitus se "neutraliteit" (of "partydigheid" jeens andere), is die bostaande aanhaling al gereduseer na weinig meer as beeldspraak.
Regdeur sy geskrifte, is Tacitus besorg oor die magsbalans tussen die senaat en die keisers, korrupsie en die toenemende tirannie onder die regerende stande van Rome namate hul belange binne die nuwe keiserlike bedeling herskik is. Na Tacitus se mening, het hulle hul kulturele tradisies van vrye spraak en onafhanklikheid verkwis ten einde die dikwels koerslose (en kwalik minsame) keisers te paai.
Gereformeerde kerk Biermanskool
Kerkbou
In die Gereformeerde Kerk se eeufeesjaar (1959) het die gemeente Vanjaarsveld 91 belydende lidmate gehad. Einde 1997 was dit net 25, maar teen einde 2014 het dit toegeneem tot 45. Biermanskool het sedert 2008 saam met Outjo, Aranos, Otjiwarongo, Namib-Kus en Khomas-Hoogland onder die Klassis Waterberg geressorteer, terwyl die ander 12 Namibiese gemeentes die Klassis Etosha vorm. In 2016 het al die Namibiese kerke in Klassis Waterberg, behalwe Otjiwarongo wat na Etosha teruggekeer het, die GKSA verlaat.
Tacitus
Benadering tot geskiedenis
Tacitus het die keisers se toenemende afhanklikheid verken, van beheer oor die principes danksy die goedertrou van hul weermagte. Die onderlinge moorde van die Julio-Claudiërs het naamlik die uiteindelike deurslag gegee aan ondernemende generaals. Hierdie generaals, met die rugsteun van hul onderhorige legioene, het Julius Caesar se voorbeeld gevolg (en dié van Sulla en Pompeius) deur te begryp dat militêre mag aan hulle die politieke mag in Rome kon besorg. Tacitus het geglo dat hierdie insig met die dood van Nero ontstaan het, (Hist.1.4)
"So welkom as Nero se dood was met die eerste uitbundige uitroepe, was dit nie beperk tot opruiing van uiteenlopende emosies te Rome, onder die senatore, die samelewing, of die soldeniers van die hoofstad nie, maar het dit ook al die legioene en hul generaals geprikkel; want nou is daardie geheim van die ryk rugbaar gemaak, dat keisers ook elders as Rome voortgebring kon word."
Tacitus se politieke loopbaan het oorwegend saamgeval met die Domitiaanse bewind; sy ervaring van die heersende tirannie, korrupsie en vervallendheid van die era (81–96) kan sy bittere en ironiese politieke ontleding verklaar. Hy het gewaarsku teen die gevare van onverantwoorde mag, teen magsug wat nie deur beginsels getemper word nie, en teen futloosheid en korrupsie in die samelewing, wat verwesentlik is deur die welvaart van die ryk, waaronder sulke kwade kon floreer. Die ervaring van Domitianus se tiranniese bewind word ook algemeen beskou as die beweegrede vir sy soms onverdiend bitter en ironiese vergestalting van die Julio-Claudiese keisers.
Nietemin is die sketsbeeld van keiser Tiberius wat hy regdeur die eerste ses boeke van die Annale voorhou, nòg uitsluitlik verdoemend, nòg goedkeurend: geleerdes evalueer die uitbeelding van Tiberius as oorwegend positief in die eerste boeke, met 'n wending na 'n oorwegend negatiewe beeld in die latere boeke wat handel oor die intriges van Sejanus. Selfs teen dié agtergrond is die toetrede van Tiberius in die eerste hoofstukke van die eerste boek 'n smalende verhaal deurspek van huigelary deur en rondom die nuwe keiser tydens sy bewindsname; met in die latere boeke, 'n soort respek wat dikwels blyk vir die wysheid en geslepenheid van die ou keiser, wat deur die nabyheid van Rome te vermy, sy posisie beveilig het.
Oor die algemeen skroom Tacitus nie om aanprysende sowel as afkeurende oordele te fel oor dieselde persoon nie, met dikwels 'n openlike onderskeid wat gemaak word tussen die voortreflike en veragtelike karaktertrekke. Om nie deur 'n voltrekkende beslissing kant te neem, vir of teen die persone onder bespreking nie, kan as sy waarmerk gesien word, en het denkers van latere eras genoop om sy werke te interpreteer as 'n verdediging van die keiserlike bedeling, benewens 'n verwerping van dieselde. Daar bestaan kwalik 'n beter illustrasie van Tacitus "sine ira et studio".
Amy York Rubin
Amy York Rubin is 'n Amerikaanse regisseuse, aktrise, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Casual (2015), SMILF (2017), I'm Sorry (2017), en Grown-ish (2018).
Heintje Simons
Hendrik (Hein) Nicolaas Theodoor Simons (Heerlen, 12 Augustus 1955) is 'n Nederlandse sanger wat as kinderster in die jare sestig bekend geword het onder die naam Heintje. Hy sing in Nederlands, Duits, Afrikaans en Engels.
Wêreldwye sukses
Simons sy bekendste treffer is "Mama". Andere treffers wat hy gesing het is: Ich bau' dir ein Schloß, Ich sing ein Lied für dich, Ik hou van Holland, Omaatje lief en Oma so lieb en Jij bent de allerbeste.
Wêreldwyd het Simons méér as 40 miljoen plate verkoop. Hiervoor ontvang hy 45 goue plate, asook twee platina en een diamant-plaat (destyds moes 250 000 eenhede verkoop word om goud te behaal). Een jaar na die begin van sy loopbaan kry Simons reeds 'n onderskeiding (7 goue plate) vir die verkoop van 10 000 000 eenhede
628
Die jaar 628 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 28ste jaar van die 7de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
630
Die jaar 630 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 30ste jaar van die 7de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Gereformeerde kerk Otjiwarongo
duimnael|links|340px|Die Gereformeerde kerk Otjiwarongo.
duimnael|links|170px|Ds. M.W. van der Walt was van 1955 tot 1958 Otjiwarongo se eerste predikant. Hy het die gemeente bedien in kombinasie met [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein en Walvisbaai/Usakos.]]
duimnael|regs|280px|Die gemeente se kerkraad in 1981 by ds. Wijnbeek. Voor: Ouderling R. Wyma en mev. Gea Wyma (orrelis). Agter: Diaken D.J. Coetzee, ouderling L.A. Grobler en diaken W.C. Horn.
Crella guernei
Crella guernei is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Gereformeerde kerk Otjiwarongo
duimnael|regs|170px|Ds. Dirk Wijnbeek, Otjiwarongo se leraar van 1977 tot 1983 en daarna van die [[Gereformeerde kerk Steynsburg van 1983 tot 2012.]]
A Portrait of the Artist as a Young Man
A Portrait of the Artist as a Young Man is die eerste roman van die Ierse skrywer James Joyce. Dit is 'n Künstlerroman wat in 'n modernistiese styl geskryf is, en spoor die godsdienstige en intellektuele ontwaking van die jong Stephen Dedalus, Joyce se fiktiewe alter ego op, waarvan die naam sinspeel op Daedalus uit die Griekse mitologie. Stephen bevraagteken, en rebelleer teen, die Katolieke en Ierse gebruike waaronder hy grootword, wat uitloop op sy eie ballingskap van Ierland na Europa. Die werk maak gebruik van tegnieke wat Joyce in Ulysses (1922) en Finnegans Wake (1939) meer volledig ontwikkel.
Crella guernei
Die spons behoort tot die genus Crella en tot die familie Crellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1890 deur Topsent.
Gereformeerde kerk Otjiwarongo
Die Gereformeerde kerk Otjiwarongo is die agtste oudste gemeente van die Gereformeerde Kerk in Namibië. Dit het van einde 2008 saam met nog vyf Namibiese gemeentes tot die Kerk se Klassis Waterberg behoort, terwyl die orige 13 gemeente deel was van die uitsluitlik Namibiese Klassis Etosha. In die loop van 2015 het Otjiwarongo egter teruggegaan na die Klassis Etosha. Die belydende lidmate het van 2014 tot 2015 afgeneem van 58 tot 44 en die dooplidmate van 18 tot ses.
Bonnie Dennison
Bonnie Dennison (gebore 15 Februarie 1989) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Stake Land (2010) en in die televisiereekse Guiding Light (1952) en Third Watch (1999).
A Portrait of the Artist as a Young Man
A Portreit begin in 1904 as Stephen Hero - 'n outobiografiese roman van 63 hoofstukke in 'n realistiese styl. Na 25 hoofstukke laat vaar Joyce Stephen Hero in 1907 en verwerk die temas en protagonis om na 'n verkorte roman van vyf hoofstukke. In die proses word enige sweempie van streng realisme tersyde gestoot. Hy maak uitgebreid gebruik van vrye indirekte rede, wat die leser toelaat om insig te verkry in Stephen se ontwikkelende bewussyn. Die Amerikaanse modernistiese digter Ezra Pound het die roman in 1914 en 1915 in die Engelse literêre tydskrif The Egoist laat publiseer (as deel van 'n reeks) en in 1916 is dit as 'n volledige werk (boek) deur BW Huebsch van New York gepubliseer. Die publikasie van A Portrait en die kortverhaalbundel Dubliners (1914) het Joyce aan die voorpunt van literêre modernisme geplaas.
Jordaanrivier (Vrystaat)
Die Jordaanrivier is 'n rivier wat teen die hange van Snymanshoekberg (2 450 m) in die Rooiberge van die Oos-Vrystaat ontspring, en dan noordwaarts vloei na Loch Athlone op die suidelike buitewyke van Bethlehem. Dit vloei dan deur die Pretoriuskloof-natuurreservaat, en reg deur die dorp, voor dit Loch Lamond naby Bohlokong-woonbuurt binnevloei. Van Loch Lamond word dit met 'n kanaal gelei om 'n linkersytak van die Liebenbergsvleirivier te vorm.
A Portrait of the Artist as a Young Man
Agtergrond
Joyce is gebore uit 'n middelklasgesin in Dublin, Ierland. Joyce (1882–1941) het uitgeblink as student, en in 1902 gradueer hy aan University College, Dublin. Hy verhuis na Parys om geneeskunde te studeer, maar gee dit gou prys. Hy keer op versoek van sy gesin na Ierland terug, aangesien sy moeder besig is om aan kanker te sterf. Ten spyte van haar pleidooie weier Joyce en sy broer Stanislaus om bekentenisse af te lê of nagmaal te neem, en toe sy in 'n koma verval weier hulle om te kniel en vir haar te bid. Na 'n aantal mislukte pogings om gepubliseer te word en sy eie koerant te loods, gee Joyce onderrig en resenseer hy boeke.
Joyce begin sy eerste volwaardige poging tot 'n roman, Stephen Hero, vroeg in 1904. In Junie sien hy Nora Barnacle die eerste keer langs Nassau-straat stap. Hulle eerste aand saam was op 16 Junie, dieselfde datum waarop sy roman Ulysses afspeel. Joyce en Nora was byna onmiddellik verlief op mekaar en het 'n afkeur van Ierland en die Kerk in gemeen gehad. Nora en Joyce het hierna na die vasteland van Europa vertrek. Hulle vertoef aanvanklik eers in Zürich, voordat hulle tien jaar in Triëst (toe in Oostenryk-Hongarye) gaan woon, waar hy Engels onderrig. In Maart 1905 word Joyce na die Berlitz-skool in Triëst oorgeplaas, vermoedelik weens die dreigende teenwoordigheid van spioene in Oostenryk. Daar skenk Nora geboorte aan hul kinders, George in 1905, en Lucia in 1907. Joyce het sy fiksie en sommige van sy vroeë opstelle en verhale met die naam "Stephen Daedalus " onderteken. Die kortverhale wat hy skryf sou uiteindelik in Dubliners (1914) gebundel word. Die werk het vanweë die omstrede aard daarvan ongeveer agt jaar geneem om gepubliseer te word. Terwyl hy op Dubliners gewag het om gepubliseer te word, het Joyce die kerntemas van die roman Stephen Hero wat hy in 1904 in Ierland begin het en in 1907 laat vaar het, verwerk en weergegee in A Portrait wat in 1916 gepubliseer is, 'n jaar nadat hy te midde van die Eerste Wêreldoorlog na Zürich teruggetrek het.
Skryf van die werk
"Et ignotas animum dimittit in artes. ("And he turned his mind to unknown arts.")"
Op versoek van sy redakteurs het Joyce op 7 Januarie 1904 'n werk van filosofiese fiksie, getiteld "A Portrait of the Artist" aan die Ierse literêre tydskrif Dana voorgelê. Dana se redakteur, WK Magee, het dit van die hand gewys en aan Joyce gesê: "Ek kan nie druk wat ek nie verstaan nie." Op sy 22ste verjaardag (2 Februarie 1904) begin Joyce skryf aan 'n realistiese outobiografiese roman getiteld Stephen Hero waarin aspekte van die estetiese filosofie wat in A Portrait uiteengesit is, opgeneem is. Hy werk tot middel 1905 aan die boek en bring die manuskrip saam na Trieste waarna hy daardie jaar verhuis. Alhoewel sy aandag veral gevestig was op die verhale wat uiteindelik Dubliners sou uitmaak, het Joyce voortgegaan met die werk aan Stephen Hero. Joyce het die boek op 914 bladsye as half-voltooid beskou, nadat hy 25 van die 63 beoogde hoofstukke voltooi het. In September 1907 het hy egter hierdie werk laat vaar en 'n volledige hersiening van die teks en die struktuur daarvan begin, wat A Portrait of the Artist as a Young Man sou word. Teen 1909 het die werk begin vorm aanneem. Joyce het enkele van die konsephoofstukke aan Ettore Schmitz, een van sy taalstudente, as 'n oefening getoon. Schmitz, self 'n gerespekteerde skrywer, was beïndruk en met sy aanmoediging het Joyce voortgegaan om aan die boek te werk. In 1911 bars Joyce in woede uit oor die voortgesette weiering deur uitgewers om Dubliners te druk, en werp die manuskrip van Portrait in die vuur. Dit is egter gered deur sy familie, waaronder sy suster Eileen. Chamber Music, 'n boek bestaande uit Joyce se gedigte, word in 1907 gepubliseer.
Joyce het in sy eie woorde " 'n noukeurige gemeenheid" getoon in sy gebruik van materiaal vir die roman. Hy het die twee vroeëre pogings om sy estetika en jeug te verduidelik, A Portrait of the Artist en Stephen Hero, asook sy notaboeke uit Triëst oor die filosofie van Thomas Aquinas, herwin. Dit het uiteindelik alles in vyf tydsaam geskrewe hoofstukke bymekaar gekom.
Publikasiegeskiedenis
In 1913 beveel die Ierse digter WB Yeats Joyce se werk aan by die avant-garde Amerikaanse digter Ezra Pound, wat besig was om 'n bloemlesing saam te stel. Pound het aan Joyce geskryf, en in 1914 het Joyce die eerste hoofstuk van die onvoltooide Portrait voorgelê aan Pound, wat so meegevoer was daardeur dat hy die werk in die Londense literêre tydskrif The Egoist Press laat druk het. Joyce het hom gehaas om die roman te voltooi. Dit verskyn uiteindelik in vyf en twintig aflewerings in The Egoist van 2 Februarie 1914 tot 1 September 1915.
Daar was probleme om 'n Britse uitgewer vir die voltooide roman te vind, en derhalwe het Pound gereël dat dit gepubliseer word deur 'n Amerikaanse uitgewery met die naam van BW Huebsch, wat dit toe wel op 29 Desember 1916 gepubliseer het. The Egoist het dit op 12 Februarie 1917 in die Verenigde Koninkryk gepubliseer. Jonathan Cape het in 1924 die publikasie daarvan oorgeneem. In 1964 het Viking Press 'n verbeterde uitgawe onder toesig van Chester Anderson gepubliseer. Hierdie uitgawe word "algemeen as betroubaar geag en as die 'standaard' uitgawe." Met ingang van 2004 is die teks gebruik in die vierde druk van die Everyman's Library-uitgawe, die Bedford-uitgawe asook die Oxford World Classics-uitgawe. Garland Science het in 1993 'n "kopie-teks"-uitgawe deur Hans Walter Gabler vrygestel.
Esben Dalgaard Andersen
Esben Dalgaard Andersen (gebore 3 Julie 1976) is 'n Deense akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent The Stranger (2017) en in die televisiereekse Follow the Money (2016), Hånd i hånd (2018), en Tinka og kongespillet (2019).
A Portrait of the Artist as a Young Man
Styl
Die roman is 'n bildungsroman, en weerspieël die belangrikste elemente van die karakter se groei en begrip van die wêreld rondom hom. Die roman meng derdepersoons-perspektief met vrye indirekte rede, wat identifikasie met Stephen moontlik maak, maar ook veroorsaak dat die leser hom van die karakter kan distansieer. Die verteller weerhou hom van oordeel.
Die roman word hoofsaaklik (met uitsluiting van die laaste hoofstuk) geskryf as 'n derdepersoonsvertelling met minimale dialoog. Die laaste hoofstuk bevat dialoog-intensiewe tonele wat Stephen, Davin en Cranly afwisselend betrek. 'n Voorbeeld van so 'n toneel is dié waarin Stephen sy komplekse Thomistiese estetiese teorie in 'n uitgebreide dialoog uiteensit. Joyce maak gebruik van die eerstepersoon-perspektief vir Stephen se dagboekinskrywings in die slotbladsye van die roman, miskien om aan te dui dat Stephen uiteindelik sy eie stem gevind het en nie meer die verhale van ander hoef te absorbeer nie. Joyce gebruik die vrye indirekte rede ten volle om Stephen se intellektuele ontwikkeling vanaf sy kinderjare te demonstreer, vanaf sy opvoeding tot sy toenemende onafhanklikheid en uiteindelike ballingskap uit Ierland as 'n jong man. Die styl van die werk vorder deur elk van die vyf hoofstukke, aangesien die kompleksiteit van taal en Stephen se vermoë om die wêreld om hom te begryp geleidelik toeneem. Die boek se openingsbladsye gee Stephen se eerste bewuste gewaarwordinge as jong kind weer. Taal word regdeur die werk gebruik om die gemoedstoestand van die protagonis en die subjektiewe effek van die gebeure in sy lewe op indirekte wyse te beskryf.
Die skryfstyl is ook opmerklik vanweë die weglating van aanhalingstekens: Joyce dui dialoog aan deur 'n paragraaf met 'n streep te begin, soos gewoonlik in Franse, Spaanse of Russiese publikasies plaasvind.
Kritiese ontvangs
Terwyl sommige kritici fout vind met die oormatig geornamenteerde prosa, is die boek oor die algemeen geslaagd, en is daar waardering vir Joyce se talent en die oorspronklikheid van die roman. Hierdie kritici beskou die skynbare gebrek aan fokus as doelbewuste vormloosheid wat morele chaos in die ontwikkelende gees naboots. Daar word ook kommentaar gelewer op die lens van vulgariteit, aangesien die roman nie terugdeins daarvan om onderwerpe soos adolessensie te bespreek en te verlig nie. In baie gevalle gee kritici wat die roman as 'n werk van genialiteit beskou toe dat dit nie altyd deurgaans hierdie geniale aard vertoon nie.
Verwerkings
Die eerste verhoogweergawe is deur Léonie Scott-Matthews by Pentameters Theatre in 2012 opgevoer, met 'n verwerking deur Tom Neill.
Hugh Leonard se verhoogwerk Stephen D is 'n verwerking van A Portrait of the Artist as a Young Man en Stephen Hero. Dit is die eerste keer in die Gate Theatre opgevoer tydens die Dublin Theatre Festival van 1962.
Gereformeerde kerk Otjiwarongo
Geskiedenis
Die Gereformeerde lidmate op Otjiwarongo in die destydse Suidwes-Afrika is tot in 1954 bedien as 'n wyk van die Outjo, wat saam met Gobabis en Aranos in 1930 ontstaan het vanweë die repatriasie van 1 922 Afrikaners, oorlewendes en nasate van die Dorslandtrek, uit Angola, hoofsaaklik lidmate van die Gereformeerde Kerk. Op 19 Maart 1955 het Otjiwarongo van Outjo afgestig in 'n kombinasie-ooreenkoms met Grootfontein (waar die leraar 11 Sondae per jaar sou preek), Walvisbaai en Usakos (11 Sondae) en Otjiwarongo (22 Sondae). Ds. M.W. van der Walt was die eerste predikant van dié kombinasie. 'n Eie pastorie is in Junie 1956 betrek. Daar is ook besluit om 'n kerkgebou op te rig, want dienste is tot in daardie stadium in die saal van die Hoërskool Otjiwarongo of die Hervormde kerk gehou. Op 28 Junie 1958 is die eerste eie kerkgebou in gebruik geneem.
Onderbos
Die onderbos (Trichocladus crinitus) is 'n boom wat 3–4 m hoog word wat 'n digte onderbos in die woud vorm. Die boom kom voor vanaf Swellendam tot noord van Durban. Die SANBI-rooilys gee dit die veilige status LC. Die boom is endemies in Suid-Afrika. Die boom het donker blare en die bas is lig.
Die plant staan ook bekend as die Kaapse Haselaar, swart-haselaar, en die swart-towerhaselaar. Die boom se FSA-nommer is 142.
Jos Vandeloo
Biografie
Hy het in Zonhoven grootgeword en as chemikus vir die mynbedryf gegradueer. Sy familie was werksaam in die mynbedryf.
Na die oorlog het hy as 'n spesialis in steenkoolontginning in die myn begin werk en deur die hele Europa gereis (tot 1953). Terselfdertyd het hy ook Nederlandse en Franse letterkunde aan die Koninklike Akademie en Hoër Instituut vir die Kunste in Antwerpen gestudeer.
Veroudering
Veroudering is die proses van ouer word. Die term verwys hoofsaaklik na mense, baie ander diere en swamme, terwyl bakterieë, meerjarige plante en sommige eenvoudige diere potensieel onsterflik is.
Jos Vandeloo
Biografie
Na sy loopbaan in die myn (as adjunkdirekteur) word hy direkteur van die Belgiese afdeling van die uitgewer Manteau, wat 'n aantal van sy werke publiseer. In die sestigerjare was hy 'n rukkie sportkommentator vir Belgiese radio en televisie (BRT). Sedert 1963 woon hy in Mortsel naby Antwerpen.
Veroudering
By die mens verteenwoordig dit die stelselmatige ophoping van veranderings, wat fisiek, sielkundig en sosiaal kan wees. Reaksietyd kan byvoorbeeld met veroudering stadiger raak, terwyl herinneringe en algemene kennis kan toeneem. Veroudering is die grootste bekende risikofaktor vir die meeste menslike siektes: kanker, Alzheimersiekte, diabetes, hartbloedvatsiektes, beroerte en talle ander. Van die rofweg 150 000 sterftes wat elke dag wêreldwyd voorkom, is sowat twee derdes verwant aan ouderdom.
Jos Vandeloo
Biografie
Hy debuteer in 1955 met die digbundel: Speelse parade en word bekend met die verhale De muur en Het gevaar. In 1982 het hy hom voltyds aan skryfwerk begin wy.
Veroudering
Huidige verouderingsteorieë word toegeskryf aan die skadekonsep, waar die ophoping van skade (soos DNS-oksidasie) kan veroorsaak dat biologiese stelsels ingee, of aan die geprogrammeerde verouderingskonsep, waar die interne prosesse (epigenetiese onderhoud soos DNS-metilering) inherent veroudering kan veroorsaak.
Jos Vandeloo
Biografie
In sy werk beskryf hy oor die algemeen die negatiewe impak van die moderne samelewing, soos eensaamheid en vervreemding, en probeer hy streef na 'n idealistiese omgewing. Hy het nie net romans, verhale en poësie geskryf nie, maar ook verskeie draaiboeke vir televisie en teaterstukke. Sy werk is in verskeie Europese tale vertaal (soos Russies en Roemeens) en hy het verskeie toekennings gewen.
Veroudering
Veroudering teenoor onsterflikheid
Vroeë lewe op Aarde, wat minstens 3,7 miljard jaar gelede begin het, was enkelsellige organismes (organismes wat net uit een sel bestaan, in teenstelling met meersellige organismes, wat uit talle selle bestaan). Sulke organismes (prokariote, alge, ensovoorts) vermeerder deur die verdeling in dogterselle. Hulle verouder nie en is dus potensiaal onsterflik onder gunstige toestande.
Veroudering en sterflikheid van die individuele organisme het moontlik geraak met die evolusie van seksuele voortplanting, wat begin het met die opkoms van die koninkryke Fungi/Animalia sowat 'n miljard jaar gelede en die ontwikkeling van saadplante 320 miljoen jaar gelede.
Die seksuele organisme kon hierna van sy genetiese materiaal oordra om nuwe individue te produseer en self misbaar word met betrekking tot die oorlewing van die spesie.
thumb|180px|Die onsterflike Hydra, 'n verwant van die [[Kwalle|jellievis.]] Dié klassieke biologiese idee is egter onlangs op sy kop gekeer met die ontdekking dat die bakterie E. coli in onderskeidbare dogterselle kan verdeel. Dit het die teoretiese moontlikheid daargestel dat "ouderdomsklasse" onder baterieë kan bestaan.
Selfs in mense en ander sterflike spesies is daar selle met die moontlikheid van onsterflikheid: spesifieke kankerselle en stamselle soos kiemselle (wat eier- en spermselle vervaardig). In kunsmatige kloning kan moederselle tot embriostatus verjong word en dan gebruik word om nuwe weefsel of 'n dier te skep sonder dat hulle ouer word.
thumb|180px|Ouer mense se groter [[neuse en ore word soms toegeskryf aan die voortgesette groei van kraakbeen, maar die oorsaak is waarskynliker swaartekrag. ]]
Tekens
Die meeste mense ondervind 'n paar tipiese verouderingsimptome gedurende hul leeftyd:
thumb|220px|’n Vergelyking tussen ’n brein wat normaalweg verouder het (links) en ’n brein wat deur [[Alzheimersiekte aangetas is (regs).]] Demensie kom algemeen by ouer mense voor. Sowat 3% van mense tussen 65 en 74, 19% tussen 75 en 84, en byna die helfte van mense ouer as 85 jaar het demensie. Die spektrum wissel van ligte kognitiewe belemmering tot die neurodegeneratiewe siektes Alzheimersiekte, serebrovaskulêre siekte, Parkinson se siekte en motorneuronsiekte. Baie soorte geheue neem ook af met die ouderdom, maar nie semantiese geheue (algemene kennis soos woorddefinisies) nie; dié neem toe of bly dieselfde tot laat in ’n mens se lewe. Intelligensie neem ook af, maar die tempo hang af van die soort en kan selfs dieselfde bly en net aan die einde van die leeftyd skielik afneem.
Ouderdom kan sigprobleme meebring en dit bemoeilik nieverbale kommunikasie, wat weer kan lei tot afsondering en moontlik depressie. Dit lyk egter of ouer mense minder aan depressie ly as jonger volwassenes; oor die algemeen verbeter die gemoedstoestand, ondanks ’n afname in fisieke gesondheid. Sigprobleme kan ook deur ander faktore veroosaak word, soos spieragteruitgang en groeisels om die retina.
Biologiese basis
thumb|160px|links|'n 95-jarige vrou hou 'n vyf maande oue seuntjie vas.
Navorsers begin nou maar eers die biologiese faktore van veroudering verstaan, selfs in relatief eenvoudige organismes met 'n kort leeftyd soos gis. Selfs minder is bekend oor die lewe van soogdiere, deels as gevolg van die langer lewe van selfs klein soogdiere soos die muis (sowat drie jaar).
'n Ideale organisme vir die bestudering van ouderdom is die rondewurm Caenorhabditis elegans, danksy sy kort leeftyd van twee tot drie weke en ons vermoë om genetiese manipulasies toe te pas of geenaktiwiteit met RNS-inmenging te onderdruk, ensovoorts. Die meeste bekende mutasies en RNS-inmengingsteikens wat lewensduur verleng, is eerste in C. elegans ontdek.
Die faktore wat as invloede op biologiese veroudering voorgestel is, val in twee hoofkategorieë: "geprogrammeer" en "skadeverwant". Geprogrammeerde faktore volg 'n biologiese tydskaal, dalk een wat 'n verlenging is van die een wat kindertydgroei en -ontwikkeling reguleer. Dié regulering sou afhang van veranderings in geenuitdrukking wat die stelsel beïnvloed wat verantwoordelik is vir instandhouding-, herstel- en verdedigingsmeganismes. Skadeverwante faktore sluit in interne en omgewingsaanslae op lewende organismes wat op verskillende vlakke ophopende skade aanrig.
Lewenstyl
'n Kaloriebeperking beïnvloed baie diere se lewensduur aansienlik, veral die vermoë om ouderdomsverwante siektes uit te stel of te voorkom. Gewoonlik beteken dit die inname van 60-70% van die kalorieë wat 'n dier normaalweg sou inneem terwyl dit nog genoeg voedingstowwe inkry. In knaagdiere het dit lewensduur tot 50% verleng; 'n soortgelyke invloed is behaal met gis en Drosophila ('n genus vlieë). Geen data daaroor bestaan vir die mens nie, maar verskeie verslae steun beskerming teen ouderdomsverwante siektes.
In sy boek How and Why We Age skryf Hayflick kaloriebeperking sal nie vir die mens voordelig wees nie en noem die Baltimore Longitudinal Study of Aging, wat getoon het dat mense wat skraal is nie noodwendig langer lewe nie. Daar is ook ander verwarrende faktore, soos die rookgewoonte, wat beide eetlus demp en lewensduur verkort of massaverlies weens 'n terminale siekte. Soms word ook beweer gematigde oorgewig later in die lewe kan oorlewing bevorder. Dié faktore moet nog uitgeklaar word. Intussen lyk dit of die optimale liggaamsmassa bo 65 jaar ooreenstem met 'n skraler liggaamsmassaindeks van 23 tot 27.
631
Die jaar 631 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 31ste jaar van die 7de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Veroudering
Lewenstyl
thumb|220px|’n Bejaarde vrou. thumb|220px|’n Bejaarde man. Dit hou ook voordele vir 'n langer lewe in wanneer die inname van proteïene verminder word sonder 'n afname in kalorieë. 'n Beperking op proteïene onderdruk twee meganismes wat vermoedelik tot veroudering lei, mTOR en IGF-1.
Die Mediterreense dieet word daarvoor geprys dat dit die gevaar van hartsiektes en 'n vroeë dood beperk. Die grootste rede hiervoor blyk 'n hoër inname te wees van groente, vis, vrugte, neute en essensiële vetsure soos olyfolie.
632
Die jaar 632 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 32ste jaar van die 7de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Veroudering
Lewenstyl
In teenstelling daarmee kan die inname van sekere kossoorte soos suiker, verfynde koolhidrate, alkohol, geprosesseerde vleise en oliegebraaide kos veroudering verhaas.
Die hoeveelheid slaap het ook 'n invloed op langlewendheid. Mense wat die langste lewe, slaap volgens verslae tusssen ses en sewe uur per nag. 'n Gebrek aan slaap (minder as vyf uur per nag) meer as verdubbel die kans op sterfte aan hartbloedvatsiektes. Te veel slaap (meer as nege uur) word ook verbind met 'n verdubbeling in die risiko van sterfte, hoewel nie aan hartbloedvatsiektes nie.
Fisieke oefening kan 'n mense se lewensverwagting verleng. Mense wat matig tot baie oefen, het 'n laer sterftesyfer as mense wat nie fisiek aktief is nie. Die grootste voordele uit oefening word bereik by omtrent 3 500 MET-minute per week. Om byvoorbeeld elke dag 10 minute trappe te klim, 15 minute te stofsuig, 20 minute in die tuin te werk, 20 minute te draf en 25 minute te loop of fiets te ry sal saam sowat 3 000 MET-minute per week wees.
Die vermyding van chroniese spanning (in teenstelling met akute spanning) word in die meeste studies verbind met 'n stadiger verlies van telomere en met 'n afname in vlakke van kortisol (hidrokortisoon). 'n Kortisolvlak wat chronies hoog is, benadeel die immuunstelsel, veroorsaak hartskade/arterosklerose en word verbind met gesigsveroudering, wat weer 'n aanduiding kan wees van 'n toename in swartgalligheid en sterfte. Daar is aanduidings dat eensaamheid 'n groter sterwensgevaar inhou as rook.
Spanning kan verminder word deur sosiale verkeer, spiritualiteit en (meer vir mans as vir vroue) 'n getroude lewe. Dit word alles verbind met langlewendheid.