cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Allan Donald
Nederlaag in die Krieketwêreldbeker 1999
In die krieketwêreldbeker-halfeindstryd van 1999 tussen Suid-Afrika en Australië was Donald die laaste kolwer in die Suid-Afrikaanse span. Australië kolf eerste en behaal 213, Donald neem 4–32 en Pollock 5–36. Die wedstryd het heen en weer geswaai met Suid-Afrika wat uiteindelik 16 lopies van die laaste 8 balle moes aanteken om te wen, met slegs een paaltjie staande. Lance Klusener en Allan Donald was laaste oor voor die paaltjies. Klusener slaan 'n ses en dan 'n enkellopie om die boulwerk te behou, gevolg deur twee viere. Die telling was gelyk met vier balle oor in die wedstryd. Die volgende bal het geen lopie tot gevolg gehad nie. Klusener slaan die volgende bal reguit oor die grond en begin hardloop vir 'n enkellopie, maar Donald kyk na die bal en mis die oproep om te hardloop. Beide kolwers was aan die bouler se kant voordat Donald begin hardloop, nadat hy sy kolf laat val het. Die bal is na die bouler gegooi, en toe na Gilchrist, wat die paaljies aan die ander kant gebreek het, met Donald net halfpad daarheen oppad. Australië het na die eindstryd deurgedring al het die wedstryd tegnies gelykop geëindig. Suid-Afrika het vroeër in die Super-Sesfase teen Australië verloor en moes die wedstryd wen om deur te dring na die eindstryd.
.mp
.mp is die Internettopvlakdomein vir die Noordelike Mariana-eilande.
Eksterne skakels
Toppdomän
Karelsbrug
Die Karelsbrug (Tsjeggies: Karlův most) is die oudste brug oor die Vltavarivier (Duits: Moldau) in die Tsjeggiese hoofstad Praag wat stapsgewys tot 1402 of 1406 voltooi is en die historiese middestad met die sogenaamde Kleinkant van Praag (Malá Strana) verbind. Dit is genoem na Karel IV, koning van Boheme en keiser van die Heilige Romeinse Ryk, maar dra dié naam eers sedert 1870. Voorheen het dit bekend gestaan as Steenbrug (Kamenný most) of Praagse Brug. Die brug het deel uitgemaak van die bekroningsroete van Boheemse konings. Tans is dit een van Praag se bekendste bakens wat tot nasionale kulturele monument verklaar is.
Nadat 'n vroeëre brug, die 12de eeuse Judithbrug, in 1342 deur vloedwaters van die Vltava weggespoel is, het Karel IV in 1357 aan Peter Parler (Tsjeggiese spelwyse: Petr Parléř), die bekende Duitse boumeester wat ook die Praagse Sint-Vituskatedraal ontwerp het, die opdrag gegee om 'n nuwe brug te bou. Die brug met 'n lengte van 516 en 'n wydte van 9,5 meter, wat van sandsteenblokke gebou en aan albei kante met torings versterk is, is tussen 1683 en 1928 met dertig standbeelde versier wat heiliges uitbeeld. Die bekendste van dié skulpture, wat op die brugpilare geplaas is, is dié van Sint Johannes van Nepomuk (omstreeks 1345–1393), die nasionale heilige van Tsjeggië.
Historiese bronne verskil oor die presiese voltooiingsdatum. Die brug kon blykbaar reeds voor 1380 oorgesteek word en het in 1378 volgens oorlewering deel uitgemaak van Karel IV se lykstoet. In 1390 is die brugtoring voltooi, terwyl boubedrywighede voortgeduur het tot in 1402 of 1406.
Palazzo Natoli
Palazzo Natoli 'n barokpaleis in Palermo, op die eiland van Sisilië in die Middellandse See. Dit is in 1765 deur Vincenzo Natoli gebou. Dit het 'n hoofingang via S. Salvatore en fresko's deur Gioacchino Martorana.
Lobengoela
In 1868 volg hy Silkaats op, beëindig 'n rebellie en bou sy stat by Goeboeloewajo, naby die huidige Bulawayo.
Ten spyte van heelwat barbaarse karaktertrekke, het Lobengoela tog ook oor goeie deugde beskik en was hy jagters, handelaars en ander blankes wat na sy kraal gekom het, baie goedgesind.
Na 'n besoek van eerwaarde J.S. Moffat het hy in 1886 'n ooreenkoms gesluit waarvolgens hy sekere regte aan die Britse owerhede toegestaan het. Dit word in 1888 gevolg met die vergunning van die beroemde Konsessie aan Charles Rudd.
Hy kom in botsing met die magte van die Chartered Company. Later probeer hy om sy gesag ten opsigte van die Masjonas te herstel, maar dit loop in 1893 uit op die Matebele-oorlog en hy word verslaan en uit sy stat verdryf.
Lobengoela is in 1894 iewers in die bosse langs die Zambezirivier oorlede.
Perd
Die perd (Equus ferus caballus) is 'n mak hoefdier uit die onewehoewige diere-orde. Dit is een van slegs twee bestaande subspesies van dierspesie Equus ferus, of die wilde perd. Die perd is een van die ongeveer tien huidige spesies van die familie Equidae.
Die mens het reeds in 4000 v.C. perde begin mak maak en teen 3000 v.C. was dit 'n algemene en wydverspreide gebruik. Perde in die subspesie caballus is mak, hoewel sommige mak bevolking in die natuur soos wilde perde leef. Hierdie wilde bevolkings is nie ware wilde perde nie. Die term "wilde perd" word gebruik om perde subspesies wat nog nooit mak was, soos die bedreigde Przewalski se perd, 'n aparte subspesie, en die enigste oorblywende ware wilde perd te beskryf.
Eienskappe
Die perd het oor die afgelope 45 tot 55 miljoen jaar ontwikkel van 'n klein dier met vyf tone tot 'n enkeltonige dier. Die perd se hoef is eintlik die vergrote nael van die middeltoon.
Perde se liggaamsbou stel hulle in staat om hul spoed te gebruik om van roofdiere te ontsnap. Hulle het 'n goedontwikkelde sin vir balans en 'n sterk veg-of-vlug-instink. Perde is instaat om beide te staan of te lê, wanneer hulle slaap. Vroulik perde, merries genoem, se dragtydperk is ongeveer 11 maande. 'n Vul kan reeds kort na sy geboorte staan en loop. Die meeste mak perde begin opleiding onder saal of in die tuig tussen die ouderdomme van twee en vier jaar. Hulle bereik volle volwasse ontwikkeling op die ouderdom van vyf jaar en het 'n lewensverwagting van tussen 25 en 30 jaar.
Perderasse word losweg in drie kategorieë ingedeel gebaseer op algemene temperament:
Tans is daar is meer as 300 perderasse in die wêreld wat vir baie verskillende gebruike geteel word.
Ontwikkeling
Die ontwikkeling van die perd deur die eeue tot sy huidige voorkoms is 'n voorbeeld van die evolusie van klein, woudbewonende planteters met 'n aantal tone aan die pote tot groot graseters met 'n enkele toon en 'n hoef waarmee hulle vinnig oor die harde grasvlaktes kan beweeg. Teenswoordig word algemeen aanvaar dat die genus Hyracotheriurn (ook Eohippus), wat in die Eoseen (sowat 54 miljoen jaar gelede) in Europa en Noord-Amerika voorgekom het, die voorloper van alle perdagtiges was.
Dit was klein diertjies wat skaars 30 cm hoog was en so as 'n agoeti ('n Suid-Amerikaanse knaagdier) gelyk het. Teen die einde van die Eoseen het groter spesies (genera Orohippus en Epihippus) ontwikkel. Die bou van hul pote het nog baie met die van hul voorgangers ooreengestem, maar hulle het ŉ ingewikkelder stel maaltande gehad. 'n Nuwe groep perdagtiges, die subfamilie Anchitheriinae, het in die Oligoseen (sowat 38 miljoen jaar gelede) ontwikkel.
Die diere het net 3 tone per poot gehad, maar waarskynlik nog geen hoewe nie. Gedurende die Mioseen (sowat 26 miljoen jaar gelede) het die tropiese klimaat van die Noordelike Halfrond na 'n droër klimaat met wisselende seisoene verander. As gevolg daarvan het baie woude verdwyn en oop grasvlaktes ontstaan. 'n Groot aantal tone aan die voet is nadelig op die vlakte omdat die groot aanrakingsoppervlak vaart belemmer.
Die eerste egte perde, met een toon en 'n hoef, het in die Bo-Mioseen (sowat 10 miljoen jaar gelede) ontwikkel. Die voorlopers van die moderne perdagtiges het almal in Noord-Amerika ontstaan en het van daar na Eurasië versprei via die landbrug wat in die prehistoriese tyd tussen die 2 kontinente bestaan het. Hipparion het van Asië verder na Europa en Afrika versprei. In Suid-Afrika het daar 'n miljoen jaar gelede naas egte sebras nog ŉ genus (Stylohipparion) met 3 tone voorgekom.
Wildeperde
Ondanks die groot aantal verskillende rasse behoort alle moderne perde tot dieselfde spesie, naamlik Equus caballus. Van die wildeperde waaruit hierdie rasse ontstaan het, is uit historiese tyd net 2 subspesies bekend: die tarpan (Equus caballus gmelini) en die Przewalski-perd (Equus caballus przewalskii). Die tarpan was 'n klein muisgrys perd met swart strepe oor die knieë en nek. Soos alle ander wildeperde het hy ook 'n danker dwars streep (aalstreep) oor die rug gehad.
Die tarpan was in Wes-Europa reeds in die 13de eeu uitgeroei, maar het in Pole nog tot omstreeks 1814 oorleef. Die sogenaamde tarpans wat in dieretuine besigtig kan word, is teelprodukte wat net uiterlik soos die egte tarpan lyk. Die Przewalski-perd is vernoem na sy ontdekker, die Russiese ontdekkingsreisiger Nikolai M. Przewalski (1839- 1888). Die perd het tot onlangs nog wild in die grensgebied tussen China en Mongolië voorgekom, maar is teenswoordig waarskynlik heeltemal uitgeroei of met huisperde vermeng.
Domestikasie
Aanvanklik was die perd 'n gewilde jagdier vir die mens. Dit blyk uit perdereste wat by prehistoriese nedersettings gevind is, asook uit grottekeninge in Frankryk en Spanje. Perde is in omstreeks 2000 v.C. as trekdiere vir strydwaens gebruik, maar dit kan wees dat die eerste pogings om perde te tem, reeds vroeër aangewend is. Die feit is dat die domestikasie van die perd op verskillende plekke in Asië en Europa onderneem is; vandaar die verskillende tipes van die moderne perd wat voorkom.
Die subspesies waaruit hulle afstam, kan in 3 ot 4 groepe ingedeel word. Die Exmoorponie en die Poolse konik is onder meer moontlik afstammelinge van die noordse ponies, waartoe ook die tarpan en die Przewalski-perd gereken word. Die tweede groep, bestaande uit groter, swaardertipes, het in die noordelike toendras geleef en waarskynlik min tot die huidige rasse bygedra. Die wildeperde wat tydens die laaste ystyd in Europa voorgekom het, is waarskynlik belangriker. Hulle was ook groot en swaar en het moontlik 'n rol gespeel by die ontstaan van die koudbloedrasse (groot, swaar perde met 'n groot skedel, lang liggaam en bedaarde geaardheid).
'n Vierde groep, wat fossiel egter nouliks bekend is, sou die voorloper gewees het van die Arabierperd en ander warmbloedrasse (slank perde met 'n smal skedel en 'n lewendige temperament). Die afstammingsgeskiedenis van perde berus egter steeds meer op gissings en gedragstudies as op fossielbewyse.
Perdeteelt
Perde word in feitlik alle lande van die wêreld geteel, maar die aantal stoeterye het in die loop van die 20ste eeu algaande afgeneem, veral weens die meganisasie in die weermag en die landbou. Sedert die sewentigerjare neem die perdestapel egter in baie lande weer toe as gevolg van die vraag na perde vir perdesport en ontspanning. Teling met uitgesoekte perde het waarskynlik al in Babilonië en in antieke Egipte plaasgevind.
Deur die eeuelange doelbewuste seleksie en teling het die perderasse ontstaan waaraan die betrokke gemeenskap die grootste behoefte gehad het. Hingste kan met merries van 'n ander ras gekruis word, maar die beste resultate word gewoonlik verkry wanneer daar met hingste en merries van dieselfde ras geteel word. Vir teeldoeleindes word slegs perde gebruik wat so min moontlik gebreke het en so veel moontlik van die eienskappe besit wat in die nageslag aanwesig moet wees.
In baie lande moet die hingste waarmee geteel word, amptelik goedgekeur word, hetsy deur die owerheid of deur inskrywing in 'n stamboek (register waarin die afstamming en kenmerke van ŉ bepaalde ras aangeteken word). In sommige lande, byvoorbeeld Frankryk, word die stoeterye ook onder staatstoesig gedryf.
Bekende rasse
Die Arabier is die oudste erkende perderas en word oor die algemeen ook as die edelste beskou. Daar is feitlik geen moderne ras wat nie deur die Arabier beïnvloed is nie. Volgens oorlewering het die ras regstreeks afgestam van die 5 (of 7) legendariese merries wat Mohammed van sy aanhangers ontvang het. Die perde is oorspronklik in die hoogland van Nedzjd in Saoedi-Arabië geteel, maar teenswoordig is die vernaamste stoetery in Egipte.
Die perde het beroemd geword deurdat hulle die enigstes was wat by die Weense Hofryskool (in 1729 deur keiser Karl VI gestig) vir hoërskoolry gebruik is. Lipizzaners is oorspronklik uit onder meer die Spaanse Andalusiër op 'n landgoed naby Triëst in Italië geteel. Teenswoordig is daar ook stoeterye in Oostenryk en Hongarye. Van die gewildste rasse wat die VSA geteel word, is die Amerikaanse saalperd, die Amerikaanse Standard Bred en die Amerikaanse Kwartmyler, wat ontstaan het deurdat Engelse Volbloedhingste met plaaslike merries gekruis is. Eersgenoemde 2 rasse is gewilde ryperde met hoë gange wat hoofsaaklik vir skoudoeleindes gebruik word.
Die Kwartmyler is 'n renperd. Die Anglo-Arabier, 'n baie sterk ryperd uit Suid-Frankryk, is die resultaat van 'n kruising van Arabier- en Engelse Volbloedperde. Hy is effens groter as die Arabier maar kleiner as die Engelse Volbloed. Uitstekende ryperde uit Duitsland is die Hannoveraan, Trakehner en Holsteiner, wat almal ook as tuigperde gebruik kan word. Die Holsteiner maak selfs 'n goeie springperd uit. Ander bekende rasse is onder meer die Appaloosa, 'n ryperd uit die VSA met kenmerkende spikkels.
Die Belgiese trekperd, 'n werkperd uit België; die Budenny en die Orlov, gewilde ryperde uit die Sowjetunie; die Camargue, ŉ halfwilde skimmelponie uit Suid-Frankryk; die Engelse jagperd, ŉ springperd met 'n groot uithouvermoë; die Hackney, 'n klein, Engelse ry- en luuksetuigperd; die Oldenburger, 'n werkperd uit. Duitsland Nederland en België; die Palomino, 'n taankleurige Amerikaanse ryperd met ligte maanhare en stert; die Percheron, 'n werkperd uit Frankryk, en die Engelse Shire, die grootste van alle perderasse.
Ponies
Buiten 'n kleiner bou is daar geen verskil tussen perde en ponies nie. 'n Perd se skofhoogte word in hande gemeet (1 hand= 10 cm) en internasionaal geld die reël dat ŉ perd met 'n skofhoogte van minder as 14,2 hand (142 cm) 'n ponie genoem word. Die ponieras met die wydste verspreidingsgebied is die Walliese ponie. Die kleiner Walliese ponie is by uitstek geskik vir kinderruiters, terwyl die groter soort, die Walliese Cob, as werk-, tuig- en ryperd gebruik kan word.
Die beste stoeterye van hierdie ras word in Wallis aangetref. Die Shetland-ponie is met 'n skofhoogte van net meer as 9 hand die kleinste van alle ponierasse. Ondanks sy klein bou is die Shetland-ponie baie sterk en kan hy ook vir ligte werk gebruik word. Shetland-ponies is van die Shetland-eilande afkomstig. Ander bekende ponierasse is die Foresterponie en die Dartmoor-ponie uit Engeland, die Connemara-ponie uit Ierland, die Merfelderbruch uit Duitsland, die Haflinger uit Oostenryk, die Fjordperd uit Noorweë en die Huzule-ponie uit die Balkan.
Enkele rasse soos die Exmoor-ponie en die Yslandse ponie se voorkoms het in die loop van die eeue min verander, aangesien hulle nie, soos met die meeste ander rasse die geval is, deur die Arabier of die Engelse Volbloed beïnvloed is nie.
Indeling van die rasse
Perderasse kan in warmbloed- en koudbloedrasse ingedeel word (die benaming het niks met liggaamstemperatuur te doen nie). Die Oosterse rasse en kruisings daarvan word tot die warmbloedrasse gereken, terwyl die rasse sonder Oosterse beïnvloeding koudbloedrasse is. Kenmerkend vir die koudbloedrasse is die perde se flegmatiese temperament, wat hulle geskik maak as werkperde. ŉ Warmbloed is as gevolg van sy intelligensie en lewendige temperament weer baie geskik as ryperd.
Versorging
Perde kan in die veld in kampe aangehou word of op stal staan. In laasgenoemde geval is die belangrikste vereiste dat die stal ruim moet wees, met genoeg lug en lig. 'n Stal van 3,75 m X 3,25 m is groot genoeg vir die gemiddelde ryperd, maar dragtige merries en teelhingste het groter stalle nodig. Bakstene is die geskikste boumateriaal vir die mure en vloer, aangesien dit warm en poreus is. Elke stal moet 'n afsonderlike water en voertrog hê en die vloer moet met strooi of skaafsels bedek wees.
Dit is belangrik dat stalperde daagliks oefening kry of vir minstens 'n paar uur uitgelaat word. Na die dag se oefening moet die perd drooggevryf word en hy moet ook elke dag geborsel en geroskam word. Die hoewe moet gereeld skoongekrap word. Gras is die perd se natuurlike voedsel en hy kan selfs uitsluitlik op hooi gesond bly. Na gelang van die perd se werkverrigting en gesondheid word die dieet met kragvoedsel soos hawer of vitamien- en mineraalverrykte mengvoer aangevul. Brood, wortels en suiker kan as versnapperings gevoer word.
Perde in Suid-Afrika
Die rol van die perd in Suid-Afrika is vergelykbaar met die van perde in die meeste Westerse lande. In die land se vroeë geskiedenis was die perd uitsluitlik 'n trekdier wat die nedersetters as ry-, pak- en trekdier gedien het en onmisbaar was in die talle oorloë waarin die Blankes betrokke was. Veral die geharde ponies van die Boerekommando's het groot roem verwerf vanweë hulle belangrike bydraes tydens die oorloë. Net soos in ander ontwikkelende lande het die perdegetalle in Suid-Afrika in die 20ste eeu aansienlik afgeneem as gevolg van die toenemende meganisasie in die landbou en die weermag.
Teenswoordig word perde net nog op klein skaal op wyn- en veeplase en in die bosbou gebruik, terwyl die Suid-Afrikaanse Weermag en Polisie ook nog 'n paar berede afdelings het vir operasies in andersins ontoeganklike gebiede. Die ruitersport het egter ook in Suid-Afrika gewild geword en daar is 'n groot aantal telers wat perde vir die doel teel. Daar word hoofsaaklik gekonsentreer op warmbloedrasse soos die Arabier, die Engelse Volbloed, die Amerikaanse Saalperd, die Palomino, die Waltiese ponie, die Shetland-ponie en die Nooitgedacht- of Basoetoponie. Tuigperde soos die Hackney en Vlaamse en Friesperde en koudbloedrasse soos die Percheron, Clydesdale en Shire word ook in Suid-Afrika geteel.
Geskiedenis
Aangesien daar geen inheemse perde in Suid-Afrika was nie maar wel sebras, was een van Jan van Riebeeck se eerste opdragte om sebras te tem. Daarvan het niks gekom nie en na dringende versoeke dat Nederland perde na die Kaap moet stuur, het die eerste 2 perde reeds in 1652 aangekom. Dit was Oosterse perde wat deur 'n vloot van Java gebring is. Tydens Simon van der Stel se bewind is perde onder meer ook uit Persië ingevoer.
Die Oosterse perde het aan die Kaap goed geaard en daar is in so 'n mate geteel dat die sogenaamde Kaapse perd na selfs Indië uitgevoer is. Die eerste Engelse volbloedperde is in 1872 uit Engeland en die VSA ingevoer. Meer van die ras is ook later deur lord Charles Somerset na die Kaap laat kom. Onder die invloed van die Engelse Volbloed het die sogenaamde Hantamperd, 'n streektipe van die Kaapse perd, ontstaan. Trekboere het die perd na die binneland gebring.
Die Nooitgedacht-ponie
Hierdie ras, geteel uit Basoeto-ponies, is Suid-Afrika se enigste inheemse perderas. Die Basoetoponie is 'n bonkige perd wat 12 tot 14 hand hoog is met 'n sterk rug en lende. Hy beskik oor 'n besonder goeie koershouvermoë en is baie vas op sy pote. Hierdie eienskappe het hom baie bekend laat word en aan die begin van die 20ste eeu was hy so in aanvraag dat Lesotho feitlik al sy beste diere deur uitvoere verloor het. In 1950 het die destydse Departement van Landboutegniese Dienste besluit om die Basoetoponie van uitsterwing te red en 2 klein troppe tipiese verteenwoordigers is van telers op Molteno en Memel gekoop.
Hulle is na die Nooitgedachtproefplaas buite Ermelo gebring, waar daar sedertdien 'n baie streng teelprogram gevolg word. Sedert 1967 word van die perde ook aan dogterstoeterye verskaf. Die Nooitgedacht-ponie word as plaasperd en as ryperd vir kinders geteel. Hy is sowat 14 hand hoog, gehard, vasvoetig en het sterk bene. Daarby is hy goedgeaard en intelligent. Die Nooitgedachttelers-vereniging is in 1969 gestig en is by die Suid-Afrikaanse Stamboekvereniging ingelyf.
Die Boerperd
Die benaming Boerperd dateer uit die Anglo-Boereoorlog en verwys na die perde wat deur die Boerekommando's gebruik is. Dit was afstammelinge van die Kaapse perd wat later met 'n verskeidenheid rasse soos Arabierperde, Engelse Volbloedperde en tuigperde soos Hackneys, Cleveland Bays en Roadsters gekruis is. Die meeste van die perde, wat nooit as 'n ras erken is nie, is in die oorlog uitgeroei en pogings om die tipe te red, het feitlik te laat gekom. Teenswoordig word daar uiteenlopende pogings aangewend om die Boerperd te laat herlewe.
Sommige telers probeer 'n nuwe Boerperd teel deur kruisings met hoofsaaklik Amerikaanse Saalperde. Ander probeer weer om die "oorspronklike Boerperd" te teel met perde wat na bewering direkte afstammelinge van die Boerperde uit die Anglo-Boereoorlog is.
Voeding
Perde is planteters (herbivore) maar nie herkouers nie. Die perd gebruik sy voortande om gras mee af te ruk, waarna dit deur die kiestande fyngemaal word. Perde het in totaal 36 of 40 tande. 'n Hings het 4 ekstra tande tussen die sny- en voortande. In beide die bo- en onderkaak het 'n hings en 'n merrie 6 snytande, 6 voorkiestande en 6 kiestande.
Gebruike
Die mak perd word hoofsaaklik aangehou as ry- en trekdier. Mense gebruik perde vir 'n verskeidenheid van mededingende en nie-mededingende ontspanning. Perde word gebruik in die werksaktiwiteite van die polisie, landbou, vermaak en terapie. Perde is ook histories in oorlogvoering gebruik. 'n Wye verskeidenheid van rytegnieke het oor tyd ontwikkel deur gebruik te maak van verskillende style van toerusting en metodes van beheer.
Baie produkte is afkomstig van perde, insluitende vleis, melk, vel, hare, been en farmaseutiese produkte (hormone) uit die urine van dragtige merries. Mense voorsien mak perde van kos, water en skuiling, sowel as die aandag van spesialiste soos veeartse en hoefsmitte.
Noël Wells
Noël Wells (gebore 23 Desember 1986) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Mr. Roosevelt (2017) en in die televisiereekse Saturday Night Live (1975), Wander Over Yonder (2013), en Master of None (2015).
Ilokano
Taalkundiges klassifiseer Ilokano as 'n Maleis-Polinesiese taal wat nou verwant aan sommige van die ander Austronesiese tale in Noord-Luzon is. Dit is ietwat minder verwant aan Indonesies en Maleis en het daarnaas nog 'n los verbintenis met Malgassies in Madagaskar.
Optimisme
duimnael|regs|200px|Half vol of half leeg?Optimisme (van Latyn optimum wat “die beste” beteken) verwys streng gesproke, of ten minste oorspronklik, na 'n wêreldbeskouing of lewenswyse waarin daarna gestreef word om in die beste van alle moontlike wêrelde te leef. Vandag word die konsep oor die algemeen in 'n swakker sin verstaan wat neerkom op 'n geloof in 'n goeie uitkoms. Elke terugslag of negatiewe toedrag van sake word in die lig van die positiewe toekomsverwagting beskou. Die teenoorgestelde lewensbeskouing van optimisme is die pessimisme.
Die meeste godsdienste, in besonder die monoteïstiese godsdienste, is met 'n hoop op verlossing, baiekeer gekoppel met die van 'n voortbestaan van die lewe na die dood van die materiële liggaam, en daardeur met optimisme besiel. 'n Moderne weergawe hiervan is die geloof in vooruitgang.
'n Wêreldse vorm van die optimisme word op die effektebeurs aangetref: spekulasie op stygende effekte pryse. Die wat daarop wed, behoort tot die "Bulle" teenoor "Bere" wat glo dat die mark gaan val.
Gottfried Wilhelm Leibniz
duimnael|regs|200px|Leibniz 'n Metafisiese onderbou van die Optimisme is deur Gottfried Wilhelm Leibniz in sy “Theodizee” (ISBN 3787-31395-8) onderneem: Vir hom was dit duidelik dat God in sy almagtigheid en goedheid “die beste van alle denkbare wêrelde” geskep het. Leibniz het gepoog om die probleem van goed en boos op te los en was begaan met die vraag van teodisee: hoe kan 'n mens rekenskap gee vir al die leiding en onreg in die wêreld as God is goed en almagtig is? Die vorm van optimisme is egter deur Voltaire verwerp wat die ideë polemiseer het in die roman Candide nadat hy diep onder die indruk gekom het van die Aardbewing van Lissabon van 1755. Die begrip optimisme is nie van Leibniz self afkomstig nie maar is deur jesuïtiese teoloë gebruik om te spot met die teoloog wat wiskundige speel. Die ongunstige kleur wat aan die woord gegee is, het egter metertyd verlore gegaan.
Albert Schweitzer
Albert Schweitzer het in onder andere sy werk "Verfall und Wiederaufbau der Kultur" 'n optimistiese-etiese wêreldbeskouing uiteengesit. Schweitzer grond op die basis van die rasionalisme die noodwendigheid van 'n optimistiese-etiese kultuurwêreldbeskouing. Die optimisme verskaf volgens Schweitzer "die vertroue dat die wêreldverloop in enige geval 'n geestelik sinvolle doel het en dat die verbetering van die verhoudinge van die wêreld en die gemeenskap die geestelik-morele voleinding van die individu bevorder." (Albert Schweitzer, Verfall und Wiederaufbau der Kultur, S. 72)
Ernst Bloch
In die middel van die 20ste eeu het Ernst Bloch - "ten spyte van alle teleurstellings" 'n marxistiese teorie van die optimisme voorgelê: Das Prinzip Hoffnung (ISBN 3-518-28154-2). Bloch het gewaarsku teen ondeurdagte optimisme en het inplaas daarvan gepraat van 'n optimisme rouband. Ook teen hierdie "konkreet-utopiese" werk het daar 'n paar dekades later 'n teenskrif verskyn: Das Prinzip Verantwortung (ISBN 3-518-37585-7) van Hans Jonas.
Martin Seligman
In sielkundenavorsing het Martin Seligman hom toegespits op wat optimiste van pessimiste onderskei. Dit lei tot drie vrae:
Volgens Seligman kan 'n optimistiese lewensbeskouing aangeleer word.
Michael James Scott
Michael James Scott is 'n Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse South Park (1997), The Carrie Diaries (2013), The Tonight Show Starring Jimmy Fallon (2014), en Black Monday (2019).
Leonie Ross
Leonie Ross (Pauw) is 'n Suid-Afrikaanse aktrise wat in verskeie rolprente gespeel het.
Filmografie
As akteur:
George K. Arthur
George K. Arthur (27 Januarie 1899 – 30 Mei 1985) was 'n Engelse akteur en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Kipps (1921), Irene (1926), The Last of Mrs. Cheyney (1929), en Chasing Rainbows (1930).
Blyderivier
Die Blyderivier (of Motlatserivier, wat beteken "permanente rivier", of Umdhlazi-rivier), is 'n rivier in die Mpumalanga en Limpopoprovinsies van Suid-Afrika. Dit vloei in 'n noordelike rigting deur steil valleie en klowe van die Drakensberg in Mpumalanga, voordat dit die Laeveld bereik in die Limpopoprovinsie. Dit het sy oorsprong op ongeveer 2000 m hoogte in die Hartebeesvlakte bewaringsgebied, ten noorde van die Long Tompas.
Die Blyderivier en die Ohrigstadrivier se water vloei altwee in die Blyderivierspoortdam in.
Oorsprong van die rivier se naam
Kommandant Andries Hendrik Potgieter het in 1844 'n ekspedisie onderneem om die moontlikheid van 'n handelsroete na Delagoabaai (tans Maputobaai) te ondersoek. Die waens kon nie die steil klowe na die laeveld afgaan nie, en is agtergelaat. Potgieter is alleen met 'n groep ruiters verder. Hulle het so lank weggebly dat die mense by die waens gevrees het dat hulle omgekom het. Die riviertjie by die kamp is toe die Treurrivier genoem, en die terugtog is aangepak. Na 'n paar dae het Potgieter en sy ruiters die waens ingehaal. Daar was groot blydskap en die rivier langs die uitspanning het die naam Blyderivier gekry.
Vlag van Mosambiek
Die nasionale vlag van Mosambiek is op 1 Mei 1983 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n rooi driehoek met ’n AK-47, skoffel, boek en geel vyfpuntige ster as motief. Aan die wapperkant is drie ewe wye bane in (van bo na onder) groen, swart en geel met wit fraaings langs die swart baan.
Simboliek
Die AK-47 stel Mosambiek se stryd om vryheid voor, die skoffel stel landboukundige werk voor, die boek dien as herinnering aan die belangrikheid van opvoeding en die ster stel Marxisme en internasionalisme voor.
Die swart baan in die middel is ’n simbool van Afrika, die wit fraaiings stel vrede voor, die groen baan (bo) stel die vrugbare grond voor en die geel baan (onder) stel minerale rykdom voor en rooi stel, soos die geweer, die stryd om vryheid voor.
Ontwerp
Die huidige vlag is op 1 Mei 1983 aanvaar. Toe Portugal en Mosambiek op 5 September 1974 ooreengekom het oor die onafhanklikheid van Mosambiek, si die vlag van FRELIMO gebruik as Mosambiek se vlag. Hierdie vlag stem ooreen met die huidige vlag behalwe vir die simbole in die rooi driehoek aan die vlagpaalkant. Toe Mosambiek totaal onafhanklik geword het, op 25 Junie 1975, is ’n nuwe vlag aanvaar, met groen, rooi, swart en geel bane wat in die linker boonste punt van die vlag byeen kom met ’n tandrat in die skildhoek waarin ook ’n AK-47, skoffel en rooi ster is. Hierdie vlag is in 1983 vervang met een wat soortgelyk is aan die huidige vlag, behalwe vir die simbool in die rooi driehoek. Hier is die simbool van die vorige vlag (1975 tot 1983) gehou en op ’n geel ster geplaas.
Voorstel vir ’n nuwe vlag
In 2005 is ’n kompetisie geloods om ’n nuwe vlag vir Mosambiek te ontwerp. 119 inskrywings is ontvang en ’n wenvlag is gekies maar is tot vandag nie gebruik nie. Dit het ontstaan in die konteks van die soeke na 'n nuwe wapen en lied vir die land te kry. RENAMO, die parlementêre opposisie, sou graag wou sien dat die aanvalsgeweer van die wapen verwyder word. Die soeke na nuwe nasionale simbole is nie goed ontvang deur die Mosambiekse publiek nie.
Die voorstel van ’n nuwe vlag is afgeskiet deur die FRELIMO-beheerde parlement in Desember 2005. 169 voorgestelde vlae is afgekeur, waaronder die huidige vlag sonder ’n geweer.
Gawie Kellerman
Gawie Kellerman (*1961, Grootfontein–) is 'n Suid-Afrikaanse skrywer. Hoewel hy aanvanklik debuteer as kortverhaalskrywer, publiseer hy in 1991 ook 'n roman. Sy werke woord beskou as grensliteratuur.
Lewe en werk
Gawie Kellerman is in 1961 op Grootfontein in Suidwes-Afrika (tans Namibië) gebore, waar hy ook groot word en skoolgaan. Hy sit sy studies voort in Windhoek waar hy homself bekwaam as onderwyser, waarna hy vir twee jaar militêre diensplig doen. Eers is hy naby Okahandja gestasioneer op 'n plek met die naam Osona, waar die Suidwes-gebiedsmag opgelei word. In sy tweede jaar van diensplig hou hy skool by die blanke skool op Katima Mulilo, wat in daardie tyd nog onder die Transvaalse Onderwysdepartement val. Na sy diensplig aanvaar hy 'n pos as Engels en Houtwerk onderwyser by 'n laerskool op Gobabis, waar hy ook toesighoudende personeellid by die skoolkoshuis is. Sy ouers bly op Thabazimbi in die Limpopo.
Kortverhale
In sy tweede jaar van studie na skool begin hy om gedigte te skryf en Drinkplek word in Februarie 1981 in Tydskrif vir Letterkunde gepubliseer. Hy slaan egter gou oor na kortverhale. Wanneer 'n kortverhaal van hom met 'n eerste prys bekroon word in 'n kompetisie van die Departement van Kultuurbevordering begin hy meer ernstig skryf.
Hy maak in 1988 'n beduidende bydrae tot die grensliteratuur in Afrikaans met sy kortverhaalbundel Wie de hel het jou vertel? wat 29 kort-kort vertellings bevat. Hierin beeld hy kort grepe uit die Angola-oorlog aan die grens met Suidwes-Afrika uit, waarin die gruwelike gebeure uit hierdie konflik in saaklike styl verhaal word. Treffend is veral die suggestie, wat die impak en afgryse van die gebeurtenisse verder verhoog. Opvallend is die beelde van harmonie en rustigheid verbind met die inheemse mense se netjiese ordening van hulle verblyfplek in die kraal. Sonder uitsondering is dit hierdie enklaves wat deur Suid-Afrikaanse troepe en anonieme invallers ingeneem en moorddadig en sinloos vernietig word. Karakters se medelye en skuldbesef oor hulle dade bring tog 'n balans van menslikheid na hierdie grepe uit die hel. Die titel sinspeel reeds op die dubbelsinnige inhoud van “vertel”, waar “verklik” teenoor “onthulling” gestel word, met die implikasie van die oorsprong van die verhale uit die hel, of die swartste deel van die mens se siel. Wie de hel het jou vertel? is in 1988 op die kortlys van drie boeke vir die C.N.A.-prys, saam met Elsa Joubert se Missionaris en Etienne van Heerden se Liegfabriek.
Versamelbundels
Van sy kortverhale word in versamelbundels opgeneem, insluitende Vuurslag en Wys my waar is Timboektoe, beide onder redaksie van Hennie Aucamp, Vertellers 2 van Merwe Scholtz en Soort soek soort onder redaksie van Johann de Lange.
Roman
Die roman Swart sendelinge,  waar die titel verwys na die gewere in 'n oorlog wat die vyand moet “bekeer”, handel oor 'n soortgelyke tema maar betrek benewens die twintigste eeuse grensoorlog ook die Dorslandtrek van 'n eeu vroeër en die Boere se gevegte met die inboorlinge. Luitenant Jacques Nolte doen al die normale dinge wat van hom verwag word op die grens. Hy lei sy manne in die gevegte en hy maak nuwe offisiere touwys. Wanneer hy alleen is, verskyn daar egter 'n geheimsinnige jong man wat 'n hoed dra en 'n pyp rook by hom. Dit is Jacques se oupagrootjie, Nicolaas Nolte, wat hom toentertyd as lid van die Dorsland-trek in Angola gevestig het. Uit die gesprekke wat hy met Jacques voer, is dit duidelik dat hy 'n lewe vol ontberings, onstabiliteit en lyding gelei het, dikwels by oorloë en aksies teen swart mense betrokke was en op die ou end blykbaar alles, ook sy vrou en kind, verloor het. Tussen Nicolaas en Jacques lê 'n honderd jaar van lyding en geweld wat boonop blykbaar tot niks gelei het nie. Net soos daardie trek eindelik misluk het, so is die oorlog gedoem tot mislukking. In aanvulling tot die grensliteratuur in ons prosa is hier, benewens die pyn en geweld wat die individu deurloop en moet verwerk, ook broodnodige perspektief op die oorlog self en die geskiedkundige gebeure wat dit voorafgegaan het. Die futiliteit van geweld en oorlog word eindelik die oorheersende tema in Kellerman se werk. In 1990 is Swart sendelinge aangewys as naaswenner in Antenne, De Kat en Saambou se romanwedstryd.
Publikasies
Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:
1988 - Wie de hel het jou vertel?
1991 - Swart sendelinge
Airbus A319
Die Airbus A319 is 'n lid van die Airbus A320-familie van kort- tot mediumreikafstand, smalromp kommersiële passasier tweeling-stralerenjinvliegtuie vervaardig deur Airbus. Die A319 dra 124 tot 156 passasiers en het 'n maksimum reikafstand van 6 000 km. Die finale montering van die vliegtuig word in Hamburg, Duitsland en Tianjin, China gedoen.
Dawid Swart
Dawid Swart was 'n Suid-Afrikaanse akteur wat in verskeie Afrikaanse rolprente gespeel het.
Airbus A319
Die A319 is 'n verkorte romp-variant van die Airbus A320 en is in April 1996 in gebruik geneem deur Swissair, ongeveer twee jaar na die gestrekte Airbus A321 en agt jaar na die oorspronklike A320. Die vliegtuig deel 'n algemene tipe gradering met al die ander Airbus A320-familievariante, wat bestaande A320-vlieëniers magtig om die vliegtuig te vlieg sonder om verdere opleiding te ondergaan.
Dawid Swart
Filmografie
As akteur:
Airbus A319
Teen Augustus 2019 was 1 480 Airbus A319-vliegtuie reeds afgelewer, waarvan 1 436 in diens is. Daarbenewens is nog 42 vliegtuie op bestelling (bestaande uit 7 A319ceo en 35 A319neo). In Augustus 2019 was American Airlines die grootste operateur van die Airbus A319 met 131 vliegtuie.
In Desember 2010 het Airbus 'n nuwe generasie van die A320-familie, die A320neo (nuwe enjinopsie), aangekondig. Die soortgelyke verkorte romp A319neo-variant bied nuwe, doeltreffender enjins, gekombineer met die verbetering van lugraam en die toevoeging van opkrul-vlerkpunte, "sharklets" genoem deur Airbus. Hierdie vliegtuig beloof 'n brandstofbesparing van tot 15%.
Moonlight in Vermont (lied)
"Moonlight in Vermont" is 'n trefferlied oor die Amerikaanse deelstaat Vermont.
Die lied is geskryf deur John Blackburn en Karl Suessdorff en in 1943 vrygestel. Die liriek van Moonlight in Vermont is in metriese opsig baie gesofistikeerd, aangesien elke vers in die Japannese haikoe-styl geskryf is. Die lied word as 'n nie-amptelike volkslied van Vermont beskou en by Vermontse huweliksonthale dikwels as die eerste danssong gespeel.
Die mees bekende versie is in 1944 deur Margaret Whiting opgeneem. Ander bekende kunstenaars, wat die lied opgeneem het, sluit Willie Nelson (1978), Ella Fitzgerald en Louis Armstrong (1956) en Frank Sinatra (1957) in.
Tony Martin (Amerikaanse sanger)
Tony Martin (25 Desember 1913 – 27 Julie 2012) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Big Store (1941), Two Tickets to Broadway (1951), Beverly Hills Cop III (1994), en The Wedding Planner (2001).
1820-Setlaars
1820-Setlaars is die historiese term vir die sowat 4000 blanke Britse immigrante wie tussen April en Junie 1820 in sestig groepe in Suid-Afrika aangekom het. Die meeste setlaars het in Algoabaai (vandag Gqeberha) aan wal gegaan en is op plase in die distrik Albanie om Grahamstad in die Oos-Kaap gevestig. Soos altyd, was daar uitsonderings. Omtrent 200 immigrante moes onverwags en teësinnig na 'n lang reis vanaf Londen via Cork, Ierland, terugvaar vanaf Simonstad na Saldanha, en is afgelaai en na Clanwilliam ("Jan Dissselsvlei") gekarwei. Weens haglike omstandighede is almal behalwe vyf gesinne (Archer, Stone, e.a.) weer gekollekteer en na die "Oos-Kaap" geneem. Baie Suid-Afrikaanse families is nakomelinge van dié immigrante.
Hulle was nie die eerste Britse immigrante wat na die Kaap gekom het nie, maar dit was die enigste staatsondersteunde skema wat 'n taamlike groot Engelssprekende gemeenskap na 'n bepaalde streek in Suid-Afrika geneem het.
Die setlaars uit Engeland, waaronder ook 'n aantal adellikes, is deur die Britse regering en die koloniale owerhede van die Provinsie van die Kaap die Goeie Hoop aangemoedig om in Suid-Afrika 'n nuwe tuiste te vind, maar in wese was dit 'n poging om die anglofone element van die Suid-Afrikaanse bevolking te versterk en veral die grensgebied van die Oos-Kaap deur middel van 'n groter blanke bevolking teen aanvalle van die Xhosa-stamme te verdedig. Dit was die grootste Britse immigrasiegolf in die geskiedenis van Suid-Afrika.
Historiese agtergrond
Na die Napoleontiese Oorloë is Groot-Brittanje deur ernstige werkloosheid in die gesig gestaar. Die regering het derhalwe emigrasie na oorsese Britse besittings bevorder, waaronder die Kaapkolonie. Aan voornemende emigrante is vrye landbougrond in die Oos-Kaap toegesê, en dié aanbod was aantreklik genoeg vir 90 000 aansoekers van wie uiteindelik 4 000 gekies is. Tussen Desember 1819 en Maart 1820 het altesaam 21 emigranteskepe vanaf Britse hawens vertrek. Die eerste setlaars het op 17 Maart 1820 aan boord van die Nautilus en die Chapman in Kaapstad se Tafelbaai aangekom. Hulle is van daar na Algoabaai gestuur, die huidige Gqeberha (voorheen Port Elizabeth).
Lord Somerset, die destydse Britse goewerneur, het die setlaars aangemoedig om hulle in die grensgebied van die Oos-Kaap te vestig om hierdie gebied teen die Xhosas te verdedig. Die immigrante het plase naby die dorp Bathurst ontvang en is teen betaling van basiese toerusting en voedselvoorrade voorsien. Maar 'n verskeidenheid faktore het daartoe gelei dat baie setlaars hul landbouaktiwiteite gestaak en hulle in nabygeleë nedersettings gevestig het.
Nogtans het van die setlaars, wat op hulle plase aangebly het, 'n belangrike bydrae tot die plaaslike landboubedryf gelewer en gewasse soos mielies, rog en gars verbou. Skaapteelt en wolvervaardiging, wat deur hulle in die gebied ingevoer is, sou gaandeweg tot winsgewende bedrywe ontwikkel. Ander setlaars, wat hulle al in Engeland as handelaars en sakemanne bekwaam het, het 'n hupstoot aan die plaaslike handel en ekonomie gegee en die vinnige groei van nuwe nedersettings soos Grahamstad en Port Elizabeth bevorder. Die Oos-Kaapse Albany-distrik was nou 'n Angel-Saksiese eiland temidde van 'n Afrikaans- en Xhosa-sprekende omgewing, en 'n mylpaal in die geskiedenis van Engelssprekende Suid-Afrikaners.
'n Ander groep 1820-setlaars het verder noordwaarts na Natal getrek, die stamland van die Zoeloevolk wat destyds deur koning Sjaka met 'n leër van hoogs opgeleide en gedissiplineerde krygers geregeer is. Aanvoerders van die Britse setlaars het aansoek by Sjaka gedoen om hulle in die gebied te vestig. Sjaka, wat beïndruk was deur die Europese tegnologie wat die setlaars kon inbring, het sy toestemming in ruil vir vuurwapens verleen.
Die Nasionale 1820-Setlaarsmonument, wat in 1974 in Grahamstad geopen is, herdenk die Britse setlaars. In die "lewende monument" word toneelstukke, musikale opvoerings en kulturele feeste aangebied.
Gevolge van hul koms
Die onmiddellike gevolg van die koms van die Britse setlaars in 1820 was 'n verdubbeling van die Engelssprekende bevolking in die Kaapkolonie en 'n aansienlike toename van die Blanke bevolking as geheel. Hoewel Somerset se skema gedeeltelik misluk het, was die Oosgrens nogtans digter bevolk as voorheen en die gebied het geleidelik 'n Engelse karakter gekry. Die Kaapse regering was nou verplig om meer aandag aan die beskerming van lewens en grondbesit aan die Oosgrens te gee.
Nuwe dorpe soos Somerset-Oos, Bathurst en Grahamstad het vinnig gegroei. As sentrum van die nuwe, florerende Merino-wolbedryf wat deur die Britse immigrante ingevoer is, het Port Elizabeth vinnig tot 'n stad gegroei. Britse sendelinge het Xhosa-land binnegedring en deur hul toedoen, het Xhosa 'n geskrewe taal geword en is die Bybel in Xhosa vertaal. Die eerste twee publikasies in Grahamstad is in die 1830's gevolg deur ander.
As gevolg van die handelsbedrywighede van sommige Setlaar-gesinne het die handel met die plaaslike inwoners, (veral in ivoor en velle) floreer, en die binneland is al hoe verder oopgestel.
Die Setlaars het ook 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling en die beveiliging van hul nuwe vaderland. Die Suurveld is deur hulle mak gemaak, en Hollandse en Britse koloniste het skouer-aan-skouer geveg teen die aanvalle van vyandige stamme. Nieteenstaande die Hollandse grensboere se wrewel oor die optrede van Britse bewindhebbers, was hulle hul Britse mede-grensgenote oor die algemeen simpatiek gesind. Baie van die Setlaars het op hul beurt ook begrip gehad vir die Hollandse boere se besluit om die Kaapkolonie in 1836 met die Groot Trek te verlaat, want hulle het die Trekkers se griewe teen die Britse grensbeleid gedeel. Sommige van hulle was trouens lus om saam te trek, en toe die gryse Jacobus Uys se trekgeselskap deur Grahamstad gaan, is 'n pragtige ingebonde Bybel deur 'n groep Setlaars aan hom geskenk. Die verlies van sulke stoere en getroue bondgenote soos die Voortrekkers was dan ook 'n groot ramp vir die Setlaarboere.
Op politieke gebied het die Setlaars 'n groot en onmiddellike bydrae gelewer. Hulle het nie net vryheid van die pers bewerkstellig nie, maar het ook 'n sleutelrol gespeel in die aanstel van 'n kommissie van ondersoek wat oor Somerset se regering verslag moes doen. Die kommissie het aanbeveel dat die goewerneur sy alleenseggenskap ontneem word deur die aanstelling van 'n Raad van Advies. Thomas Pringle en John Fairbairn, twee setlaars met meer skryftalent as belangstelling in boerdery, het hier 'n belangrike rol gespeel. So het die Britse setlaars op ekonomiese, politieke en kulturele gebied hul stempel afgedruk op die geskiedenis van Suid-Afrika.
Hallee Hirsh
Hallee Hirsh (gebore 16 Desember 1987) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Lolita (1997) en You've Got Mail (1998), en in die televisiereekse JAG (1995) en Flight 29 Down (2005).
Raedawn Stevens
Raedawn Stevens is/was 'n Suid-Afrikaanse aktrise wat in verskeie Afrikaanse rolprente gespeel het.
Filmografie
As akteur:
Ming-Na Wen
Ming-Na Wen (gebore 20 November 1963) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Street Fighter (1994), Mulan (1998), en Final Fantasy: The Spirits Within (2001), en in die televisiereeks Agents of S.H.I.E.L.D. (2013).
Lisburn
Lisburn (Iers-Gaelies: Lios na gCearrbhach) is 'n stad in Noord-Ierland wat suid-wes van Belfast aan die Laganrivier geleë is. Lisburn maak deel uit van die metropolitaanse gebied van Belfast, met 'n bevolking van 71 465 volgens die sensus van 2011. Lisburn se groter council area, die tweede grootste in Noord-Ierland na Belfast, het 'n groeiende bevolking van sowat 114 000. Lisburn is in die Laganvallei geleë, en alhoewel dit lankal tot 'n besige voorstad van Belfast gegroei het, het die stad sy 18de eeuse argitektoniese erfenis van historiese geboue en strate in die middestad bewaar. Die nabygeleë M1-snelweg en die A1-grootpad verbind die stad met Belfast en Dublin.
Lisburn was oorspronklik 'n borough, maar het in 2002 as deel van koningin Elizabeth II se Goue Jubileumfeesvierings stadstatus ontvang. Dit is die derde grootste stad in Noord-Ierland en die sesde grootste op die eiland Ierland.
Rina Sherman
Rina Sherman is ’n dokumentêre filmvervaardiger en skrywer van ’n Afrikaanse roman.
Lewe en werk
Rina Sherman word groot in Kaapstad, waar sy in 1969 haar laerskoolopleiding voltooi. Sy het ’n suster. Haar ouers, Thomas W.W. (Tommie) en Elisabeth Sherman, verhuis dan na Johannesburg, waar sy verder skoolgaan. Sy neem deurentyd musieklesse, skryf gedigte en neem ook kunsklasse. Na matriek neem sy vir twee jaar private klasse in komposisie en dan studeer sy vanaf 1977 aan die Konservatorium van die Universiteit van die Witwatersrand. Sy neem ook klasse in Antropologie, Kunsgeskiedenis, Sielkunde en Duits. Intussen behaal sy haar Lisensiaat in Musiek in 1980 aan die Trinity College of Music en voltooi dan die B.Mus. Honneurs-graad aan die Universiteit van die Witwatersrand in 1982. Sy is opgeleide klassieke musikant, maar besef gedurende haar studies dat sy haarself nie genoegsaam in musiek kan uitdruk nie en woorde en beelde ook nodig het. Sy werk dus hierna ook in die teater en in die filmbedryf. Na voltooiing van haar universiteitstudies werk sy vanaf 1982 by die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie as beeldmenger van drama- en musiekproduksies, maar sy maak ook onafhanklik verskeie dokumentêre en kortfilms, wat insluit “Eugene Jardin” en “Chicken Movie, Cluck!” As private musiekonderwyseres gee sy musieklesse by FUBA (Federated Union of Black Artists), waar sy bewus word van die impak van die regering se beleid op swart mense. In 1983 is sy stigterslid van die onafhanklike Possession Arts-groep. Sy werk ook as aktrise-komediant in die opvoering vir swart gehore, “A walk at Night”, saam met ’n swart teatergroep by die Dhlomo Teater in Newtown in Johannesburg. Hierdie aktiwiteite trek die aandag van die destydse veiligheidspolisie, wat haar agtervolg, en as gevolg van hierdie intimidasie emigreer sy in 1984 na Parys in Frankryk. In 1988 aanvaar sy Franse burgerskap.
In 1997 word ’n Lavoisier Research-beurs aan haar toegeken deur die Franse Departement van Buitelandse Sake vir die multimedia langtermyn projek “The Ovahimba Years”. Dit behels tekeninge, orale tradisie, video, film en fotografie wat daarop gemik is om ’n lewendige spoor te laat van die Ovahimba in Namibië se kultuurerfenis. Vir sewe jaar leef sy onder hierdie mense en dokumenteer daagliks op verskeie maniere hulle rituele en aktiwiteite. In 2002 bied sy die multimedia uitstalling, “Work in Progress”, by die Frans-Namibiese Kultuursentrum in Windhoek aan, wat die werk tot op daardie stadium uitbeeld. In 2003 brei sy hierdie studie uit na die suidweste van Angola en dek sodoende die gehele Otjiherero sosiolinguistiese en kulturele landskap. Hierdie navorsing word in verskeie films en ander dokumente verwerk en die film “Keep the dance alive” is slegs een van die eindprodukte. Ander films is onder andere “Shake your brains”, oor alkohol misbruik in hierdie gemeenskap, “When visitors come”, wat haar verhouding met ’n Omuhimba familie uitbeeld en “In the outskirts of Opuwo”, wat die lewe op hierdie pastorale dorpie ondersoek. "The Ovahimba Years / Rina Sherman Files" is sedert 2015 bewaar by die Franse Nationale Biblioteek (BnF).