cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spaanse nasionale rugbyspan
Op pad na die eerste rugbywêreldbekerdeelname
Die FIRA-beker 1992–94 se eerste rondte (uitsluitende die wedstryde teen Tunisië) was gelyktydig deel van die Rugbywêreldbeker 1995-kwalifisering. Onderbroke deur die Mediterreense Spele 1993 in die Franse gewes Languedoc-Roussillon, waartydens Spanje die bronsmedalje gewen het, is die rugbywêreldbekerkwalifisering in Mei 1994 met ’n driehoekige toernooi voortgesit. Terwyl hulle die wedstryd teen Portugal kon wen, het hulle teen Wallis met 0–54 verloor, waarmee die Spanjaarde die hooftoernooi in Suid-Afrika misgeloop het. Die FIRA-beker 1994–1997 is verdeel in twee fases. In die eerste het Spanje ná vier oorwinnings met gemak gekwalifiseer vir die tweede fase. Daartussen het hulle in laat somer 1995 ’n tweeweekse toer na Suid-Amerika aangepak, wat in sewe nederlae geëindig het, onder andere in albei toetswedstryde teen Chili en Uruguay. ’n Wenreeks wat tot November 1997 geduur het, het in Maart 1996 begin, toe die Spanjaarde nege toetswedstryde agtereenvolgens gewen het (tot op hede hul langste wenstreep). In die FIRA-beker 1994–1997 se tweede fase het die Spanjaarde agter die Franse reserwespan in Poel 2 die tweede plek beklee en sodoende die eindstryd naelskraap misgeloop.
Die jare van 1997 tot 1999 was ’n tyd van veranderinge in Europese rugby, aangesien FIRA homself onder die IRB as vastelandse beheerliggaam geskik en gelyktydig die nie-Europese lede ontslaan het. Buitendien het met Frankryk en Italië die twee sterkste spanne nie meer aan die Europese kampioenskappe deelgeneem nie. Om dié redes is ander toernooie beslis, wat nie as vastelandse kampioenskappe geag is nie. Die Spanjaarde het die FIRA-toernooi 1996/97 beklink, nadat hulle in die eindstryd met 25–18 teen Portugal geseëvier het. Daarmee kon hulle die Rugbywêreldbeker 1999-kwalifisering se eerste rondte oorspring. Ná vier oorwinnings in die tweede kwalifiseringsrondte teen Portugal, Duitsland, Tsjeggië en Andorra het hulle die derde rondte gehaal, wat in November 1998 op Murrayfield-stadion in Edinburg beslis is. Ná ’n 21–17-oorwinning teen Portugal en ten spyte van ’n 3–85-nederlaag teen Skotland het hulle gekwalifiseer vir die hooftoernooi, wat in die destydse Vyfnasies beslis is. Die eerste rugbywêreldbekerwedstryd het in ’n 15–27-nederlaag teen Uruguay geëindig. Daarop het ’n 3–47-nederlaag teen die verdedigende wêreldkampioen Suid-Afrika en ’n 0–48-nederlaag teen die medegasheer Skotland gevolg. Spanje is met sy laaste plek in die poelfase uitgeskakel en hulle was ook die enigste span, wat tydens die toernooi nie daarin geslaag het om ’n drie te druk nie. Saam met die opwarmingswedstryde voor die hooftoernooi het Spanje in 1999 agt agtereenvolgende nederlae gely, hul ergste verloorreeks.
Aanhoudende stagnasie
Ná afsluiting van die Europese rugby se herstrukturering het die Spanjaarde in die Europese Nasiesbeker 1999/2000 se eerste afdeling gespeel en agter Roemenië die tweede plek beklee. In November 2001 het die destydse wêreldkampioen Australië tydens sy toer na Europa Madrid besoek en die gasheer met 92–10 oorrompel. Spanje het die Rugbywêreldbeker 2003-kwalifisering in die derde rondte begin. Dit was baie gebalanseerd, aangesien al drie deelnemers een oorwinning en nederlaag elk aangeteken het: Terwyl Spanje met ’n algehele telling van 49–48 die vierde rondte gehaal het, is Portugal (met 60–60) en Pole (met 53–54) naelskraap uitgeskakel. Daarna het Spanje albei wedstryde teen Italië en Roemenië verloor, maar die kans gehad om in Oktober en November 2002 in die Europese uitspeelwedstryd teen Rusland die vyfde rondte te haal. Terwyl hulle die tuiswedstryd in Madrid met 3–36 verloor het, het hulle in die wegwedstryd in Moskou ’n verrassende 38–22-oorwinning aangeteken. Hoewel hulle volgens algehele telling verloor het (41–58), het die Spanjaarde nogtans die interkontinentale uitspeelrondte gehaal, aangesien die Russe drie uitgeslote Suid-Afrikaanse spelers ingespan het en in die nadraai gediskwalifiseer is. Spanje het in Maart 2003 Tunisië verslaan, maar hulle is een maand later deur die Verenigde State met 13–62 en 13–58 geklop, waarmee hulle die hooftoernooi misgeloop het.
Die Spanjaarde is as sesde geplaaste tydens die Europese Nasiesbeker 2002–2004 na die tweede afdeling afgeskakel. Tydens die Europese Nasiesbeker 2004–2006 het hulle albei poelfases onoorwonne afgesluit en in Mei 2006 in die tweede afdeling se eindstryd Duitsland ontmoet. Terwyl hulle in die wegwedstryd in Heidelberg met 6–18 verslaan is, het hulle die tuiswedstryd in Madrid met 36–10 gewen, waarmee hulle bevorder is. Met dié oorwinning het hulle ook die Rugbywêreldbeker 2007-kwalifisering se vierde rondte behaal, waar Spanje met 46–17 teen Tsjeggië geseëvier het. Die vyfde rondte was ’n driehoekige toernooi in Oktober 2006: Die Spanjaarde is deur Roemenië en Georgië geklop, waarmee hulle uitgeskakel is. Die Europese Nasiesbeker 2008–2010 was gelyktydig deel van die Rugbywêreldbeker 2011-kwalifisering. Spanje het agt van sy tien wedstryde verloor (die enigste oorwinnings was teen Duitsland) en as vyfde geplaaste die hooftoernooi misgeloop, vir die interkontinentale uitspeelrondte om die oorblywende plek het hulle ook nie in aanmerking gekom nie.
Skandale verhoed twee hooftoernooiverskynings
Ná nog ’n formaatverandering in die Europese Nasiesbeker het Spanje aan die hoogste vlak Europese Rugbykampioenskap 2017 deelgeneem. Dié toernooi se uitslae is soos die Europese Rugbykampioenskap 2018 s’n vir die Rugbywêreldbeker 2019-kwalifisering in ag geneem (uitsluitende die wedstryde teen die reeds gekwalifiseerde Georgiërs). Die Spanjaarde het baie verbeter en in 2017 die derde plek beklee. Die 2018-toernooi het belowend begin met die eerste oorwinning teen Rusland sedert 2002 en die eerste oorwinning teen Roemenië sedert 2012. Met dié suksesse was Spanje agter die eerste geplaaste Georgië en het in die kwalifisering goeie kanse op regstreekse kwalifisering gehad. Op 18 Maart 2018 het hulle in Brussel egter ’n omstrede 10–18-wegnederlaag teen België gely. Die Roemeense skeidsregter Vlad Iordăchescu en die twee Roemeense lynregters het tydens die wedstryd verskeie omstrede besluite ten gunste van die Belge geneem, wat daartoe gelei het dat Roemenië pleks van Spanje sou gekwalifiseer het.
Drie weke later het Wêreldrugby ’n ondersoek aangekondig. Die amptenare was bekommerd oor die benoeming van ’n klaarblyklik nie neutrale skeidsregterspan deur die vastelandse beheerliggaam Rugby Europa. Hulle wou ook ondersoek instel na gerugte wat intussen opgeduik het, waarvolgens verskeie spanne uitgesluite spelers ingespan het. Nasionale rugbyspanne kon destyds naas staatsburgers ook buitelandse spelers insluit, wat vir ten minste drie jaar sonder onderbreking hul verblyf in die betrokke land gehad het (sedert 2020 is dit vyf jaar). Middel Mei 2018 het die onafhanklike ondersoekkomitee in opdrag van Wêreldrugby sy verslag gepubliseer. Volgens dié berig het België, Roemenië en Spanje in verskeie wedstryde spelers ingespan, wat volgens die verblyfreël nie geskik was nie. In Spanje se geval was dit nege wedstryde, waaronder agt kwalifiseringswedstryde, en hulle is met die aftrekking van 40 tabelpunte beboet (vyf vir elke wedstryd). Gevolglik het die span van die tweede na die vyfde plek afgegly. Roemenië, wat ook beboet is, is by dié toernooi deur Rusland vervang, terwyl Duitsland pleks van Spanje aan die volgende kwalifiseringsrondte kon deelneem. In Junie het ’n onafhanklike appèlliggaam dié uitspraak bevestig.
Die Spaanse nasionale span het spoedig van hierdie terugslag herstel en tydens die Europese Rugbykampioenskap 2019 die tweede plek agter Georgië beklee. Soos vier jaar vroeër het die uitslae van die Europese Rugbykampioenskappe 2020/21 en 2021/22 gesamentlik as Rugbywêreldbeker 2023-kwalifisering gedien. Aanvanklik het Spanje met sy tweede plek glo regstreeks die hooftoernooi behaal. Op versoek van die Roemeense beheerliggaam het Wêreldrugby einde Maart 2022 nog ’n geskiktheidsondersoek gedoen. Daarby het aan die lig gekom, dat die Suid-Afrikaans-gebore Gavin van den Berg, wat in twee wedstryde teen Nederland ingespan is, anders as deur die FER beweer is, nog nie ten volle aan die verblyfreël voldoen het nie. Nadat hulle met die aftrekking van tien tabelpunte beboet is, het Spanje na die vierde plek geval. In die hooftoernooi is hulle deur die Roemene vervang en op hul beurt het die Portugese die volgende kwalifiseringsrondte behaal.
Kleure, embleem en bynaam
Die truikleure is die nasionale kleure van die land; die rooi trui en die blou broeke is aan die Huis van Bourbon ontleen. Die huidige trui bestaan uit ’n rooi hemp met ’n driehoekige patroon en swart middellyfsye, donkerblou broeke en donkerblou kouse, terwyl die wegtrui uit ’n donkerblou hemp, rooi middellyfsye, donkerblou broeke en donkerblou kouse bestaan. Gedurende die 1980’s en 1990’s het die Spaanse span ’n geel hemp as wegtrui gehad.
In 2013 is die Ierse sportuitruster O’Neills as Spanje se nuwe truiverskaffer aangekondig. Dié ooreenkoms het tot aan die einde van die dekade geloop. Voorheen is die span deur Iberia, Orange en Renfe geborg. Voormalige truiverskaffers was Canterbury, Westport, Viator, Carisbrook New Zealand en Puma. Die nasionale span se huidige truiverskaffer is sedert 2016 die Spaanse sportuitruster Joma en sedert 2017 is die Italiaanse versekeringsmaatskappy Assicurazioni Generali die truiborg. Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel.
Die beheerliggaam Spaanse Rugbyfederasie toon ’n leeu wat op ’n rubgybal leen, met die belettering España Rugby daaronder. Die nasionale span se bynaam is Los Leones (“die leeus”).
Tuisstadion
Spanje se tuisstadion is die Estadio Nacional Universidad Complutense in die hoofstad Madrid. Dit is geleë op die Complutense-universiteit van Madrid se kampus, is in 1943 ingewy en beskik oor ’n kapasiteit van sowat 12 400. Die nasionale span het dié stadion in 1952 begin gebruik, sedertdien is hier meer as driekwart van Spanje se tuiswedstryde gespeel. Die tweede mees gebruikte plek is Barcelona, gevolg deur Sevilla.
Toetswedstryde
Spanje het 173 van sy 357 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 48,46%. Spanje se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek in Maart 2023):
Wêreldbekerrekord
Spanje het tot dusver aan een rugbywêreldbekertoernooi deelgeneem, maar hulle is tydens die Rugbywêreldbeker 1999 sonder ’n oorwinning reeds in die poelfase uitgeskakel.
Europese Rugbykampioenskap
Die Spaanse nasionale span neem sedert 1952 aan die Europese Rugbykampioenskap deel. Hulle het sedertdien nog nie ’n toernooi gewen nie en vier keer as naaswenner geëindig.
Tbilisi-beker
Spanje het een keer aan die Tbilisi-beker deelgeneem en in 2014 die vierde plek behaal.
Ander toetswedstryde
In teenstelling met die meeste ander rugbynasies het die Spanjaarde gedurende die amateurtydperk geen oorsese toere onderneem nie. Hul opponente was in dié tydperk op Europese en Noord-Afrikaanse spanne tydens die FIRA-toernooie beperk. Eers sedert die 1990’s vertrek die nasionale span gereeld na lande in ander streke. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se midjaarrugbytoetsreeks reis Spanje na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se eindjaarrugbytoetsreeks tree Spanje as gasheer op. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Spanje nie vir enige trofee teen sy opponente nie.
Huidige span
Die volgende spelers het die Spaanse span gevorm tydens die Europese Rugbykampioenskap 2023:
Spelerstatistieke
Vervolgens die belangrikste statistieke van Spanje se spelers. Die spelers wat met * gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter.
(Korrek teen Maart 2023)
Afrigters
Sedert 2013 dien die Spanjaard Santiago Santos as Spaanse hoofafrigter.
Jeanne Goosen
Van haar bekendste werke is ’n Uil vlieg weg, Ons is nie almal so nie, Wie is Jan Hoender?, die kortstorie ’n Kat in die sak, die toneelstuk Kombuis-blues en ook kabaretstukke. Haar eerste werk, die poësiebundel ’n Uil vlieg weg, is reeds in 1971 gepubliseer. Haar boek Ons is nie almal so nie het die CNA-, Rapport- en M-Net-prys verower.
Vroeë lewe en herkoms
Jeanette Helena Goosen is op 13 Julie 1938 in Parow gebore as die middelste van drie kinders, en word ook daar groot. Haar pa was ’n tekenaar by die spoorweë en haar ma ’n huisvrou. Sy druip standerd drie, wat sy aan haar onoplettendheid as kind toeskryf. Op agtjarige ouderdom begin sy met klavier en ’n paar jaar daarna met die klarinet. Sy studeer musiek aan die Rondebosch School of Music, verwerf haar Unisa-lisensiaat in musiek en kry ook formele opleiding in musiek onder Magriete Herbst van Parow en Japie Malan en Toronti Florenti van die Kaap. Haar eerste werk is in standerd ses as junior Kersvader by Ackermans in Parow. Sy matrikuleer aan die Hoërskool J.J. du Preez in Parow en ontvang dan ’n beurs van die Universiteit van Kaapstad, waar sy radiografie en drama bestudeer. Daarna volg sy ’n Diploma in Radiografie aan ’n tegniese kollege en werk vir ’n ruk in hospitale as radiografis en arbeidsterapeut. Later studeer sy ook drama aan die Akademie van Dramakuns in Kaapstad, hoewel sy nie self toneelspeel nie en die kursus deurloop om as skrywer meer van dramas te wete te kom. As jong vrou is sy verloof aan ’n wetenskaplike, maar trou nooit nie.
Loopbaan
Regdeur haar lewe beoefen sy ’n verskeidenheid beroepe en doen verskeie werke, met haar skryfwerk, deeltyds of voltyds, die enigste konstante. Sy is onder meer kunsredakteur by die destydse koerant Hoofstad in Pretoria en joernalis by onder andere Oggendblad, Tempo en Die Transvaler, bibliotekaris by die Vloot, radiografiste, stoorkamerwerker, vertaler, sitrusboer by Hartebeeshoek, kleuterskoolonderwyseres, visser aan die Weskus, smous, afslaer, en voltydse skrywer. Sy is ’n swerwer wat nooit lank op een plek bly nie. Sy is gebore in die Kaap, woon vir ’n ruk op Groblersdal en lank in Pretoria en Johannesburg, dan aan die Weskus en trek daarna Karoo toe waar sy twee jaar op Graaff-Reinet bly. Hierna verhuis sy na die plaas Dassenberg naby Franschhoek, waar sy in 1986 joernalis is by die plaaslike koerant The Paarl Post en later voltyds skryf. Daarna vestig sy haar in Durban waar sy by die koerant Tempo werk en onder andere naweekaande by ’n immigranteklub klavier speel en bas sing. Intussen bly sy ook op Keurboom naby Plettenbergbaai, waar sy baie van haar tyd spandeer aan visvang. In 2000 verhuis sy na Hartbeeshoek naby Hartbeespoortdam, later na ’n plek tussen Brits en Pretoria-Noord en dan in 2001 na Brixton, Johannesburg, voordat sy haar ongeveer ’n jaar later in Melkbosstrand vestig. Daarna trek sy na woonstelle in Tafelsig en later Parklands in Kaapstad. Sedert 2004 is sy ’n gereelde rubriekskrywer in By, bylae tot Die Burger, met haar rubriek “Kaalvuis”, terwyl sy gereeld praatjies oor haar boeke lewer en keurverslae opstel vir uitgewers. Sy kry ook geldelike hulp van die skrywer Reinet Nagtegaal wat haar in staat stel om voltyds te skryf.
Politieke werk
Vroeg in haar werkende lewe word sy ’n lid van die Liberale Party en maak so kennis met Alan Paton en Mary Benson. Hierdie kontak oefen ’n blywende invloed op haar verdere denke uit. In die sewentigerjare raak sy betrokke by die tydskrif Wurm en word deel van ’n groep kunstenaars en kunsliefhebbers wat hulle heftig teen die sensuurwetgewing en die toe-passing daarvan verset. Sy ontmoet die skilder Walter Battiss in hierdie konteks en kom diep onder die indruk van sy “Eiland van Verbeelding”, Fookeiland. Die elemente van verset teen burgerlike norme en die ontvlugting weg van daardie burgerlike bestaan deur skepping van fantasie kry gestalte regdeur haar oeuvre. In 1989 is sy een van die afvaardiging van Afrikaanse skrywers wat die toe nog verbode ANC by die Victoria Waterval in Zimbabwe ontmoet. Sy dien in die bestuur van die Afrikaanse Skrywersgilde en is gekant teen alle vorme van onderdrukking en sensuur. Sy tree ook op as beoordelaar vir die toekenning van die Nagtegaalprys vir nuwe dramatekste.
Persoonlike lewe
Weens haar uitgesprokenheid beland sy meermale in die warm water. Deborah Steinmair noem in 'n LitNet-artikel dat Goosen al deur Sandra Prinsloo as ’n anargis en deur Ampie Coetzee as “almal se geliefde rebel” beskryf is.
Op 24 Februarie 2011 word sy na ’n hartaanval in die Groote Schuur-hospitaal in Kaapstad opgeneem. Voordat sy ’n pasaangeër kon kry, moes sy eers aansterk vir die operasie. Sy herstel gelukkig weer hierna.
Sy sterf op 3 Junie 2020 in die ouderdom van 81 in haar huis in Melkbosstrand, Kaapstad.
Poësie
Wanneer sy twaalf is publiseer sy reeds haar eerste gedigte in Rooi Rose en sy skryf ook vir Die Jongspan. Later publiseer sy gedigte in verskeie tydskrifte, insluitende Standpunte, Sestiger, Kol en Donga. Haar vroeë gedigte word gebundel in  'n Uil vlieg weg. Die bundel word nie in afdelings ingedeel nie, wat die bepaling van tematiek bemoeilik, en bevat ’n groot aantal stylvorms en tegnieke. Liefdesgedigte en die verloop en afloop van die verhouding is ’n belangrike tema. Opstand en protes teen die heersende bestel en die onveiligheid en onderdrukking daarvan, asook onderdrukking van persoonlike gevoelens is sommige van die ander temas wat aangespreek word. Sy maak enersyds gebruik van konvensionele digtegnieke wat makliker verstaanbaar is en andersyds ook van ’n meer geslote, assosiatiewe, irrasionele en soms surrealistiese soort gedig. Die hele bundel staan in die teken van verset teen die gewone. Soos die temas en die stylvorme, is ook die gehalte van die gedigte divers. In Die dag op Nuweland word die Afrikaner se beheptheid met rugby belaglik gemaak en gehekel, met die beeldspraak wat die aggressie en geweld van die sport mooi raakvat.
Orrelpunte ontgin soos die titel aandui primêr die wisselwerking van musiek en klank met taal. ’n Orrelpunt is ’n musikale konstruksie waarin ’n toon of motief in een stem herhaal word, terwyl die ander stemme vry beweeg, wat dikwels interessante wisselwerking en verrassende resultate tot gevolg het. Die bundel toon egter nie blyke van dieselfde verrassingselement nie. Die gedigte is hoofsaaklik negerend van aard, tot so ’n mate dat daar selfs 'n vraagteken geplaas word agter positiewe dinge en die bundel sterk oorhel na die nihilisme. Die beelding in Siener en Gustav Mahler beïndruk, terwyl ’n besondere effek bereik word met die satire in Pretoria en Waterkloof 1974. Gesprek met 'n komper is ’n geestige gesprek tussen ’n kliënt en ’n rekenaar, wat nie oor die vermoë beskik om die fynere geestelike behoeftes van die mens te bevredig nie.
Na ’n digterlike swye van meer as dertig jaar verskyn Elders aan diens. Die titel slaan op verskeie aspekte van die bundel, waaronder eerstens afskeid en afstandname van mense soos gestorwe ouers en grootouers, die gewese geliefde en vriende wat die land verlaat het. Dit impliseer ook die spreker se rebellie teenoor die gemeenskap, soos blyk uit haar teensinnigheid in kerklike en religieuse skynheiligheid en menslike selfsug, asook haar depressiwiteit en wanhoop. Menslike eienskappe word dikwels gekontrasteer met die eenvoudiger en meer welwillende aard van diere. Hierdie bundel word in 2008 tot kabaret verwerk en opgevoer.
Versamelbundels
Haar verse word opgeneem in talle versamelbundels, waaronder Groot verseboek, Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte, Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte, Die dye trek die dye aan, Liggaamlose taal, Woordpaljas, Die goue vreugde, Voorspraak en die Versindaba bundels wat jaarliks na hierdie fees uitgegee word. In 2020 word haar gedigte Sonneblom, herontmoeting, nog nooit het ek mooier geskilder, My mamma is bossie en My ma gooi 'n pannekoek in die lug in op in Vers en vrou opgeneem. By verskeie geleenthede lees sy van haar gedigte in die openbaar voor, onder andere by Versindaba 2007 op Stellenbosch.
Drama
Drie eenakters bevat die eenbedrywe Kopstukke (wat reeds in 1990 by die Staatsteater en elders opgevoer word en in 2001 ook by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees), Kombuis-blues (wat ’n lokettreffer is en meermale opgevoer word) en ’n Koffer in die kas (wat onder andere opgevoer word by die Grahamstad Kunstefees). Al drie dramas behandel die verlatenheid van die mens en spesifiek die vrou in ’n vyandige en tragiese wêreld. Kopstukke beeld die konflik tussen man en vrou uit. ’n Egpaar is na ’n motorongeluk albei parapleë en in hulle hospitaalbeddens langs mekaar pak elkeen die skuld op die ander vir alles wat in hulle lewens verkeerd geloop het. Die man is ’n professor in filosofie wat sy intellek en spitsvondigheid teen sy nie-intellektuele middelklas-vrou gebruik, wat op haar beurt haar vroulikheid as wapen ontgin. Die vele kwinkslae word afgewissel met diepsinnige opmerkings. Die somtyds kru en vulgêre beheptheid met die spysverteringstelsel is simbolies van die stryd om die tragiek van menswees te verteer. Hierdie drama ondersoek veral die hulpeloosheid van die mens, vasgevang in situasies waaruit daar nie wegkomkans is nie. Kombuis-blues (’n verwerking van haar novelle Lou-oond) vertel van ’n vrou in haar kombuis en dié se vertellings. Deur haar kry vier ander vroue lewe: haar konserwatiewe Afrikaner-ouma, haar politieke aktivis vriendin Hermien, haar bruin huishulp Anna wat ANC-verbindinge het en ’n Armeense vrou, bekeer tot Christus. Deur die verskillende karakters word die poging om van die werklikheid te ontvlug en die onvermoë om normaal te oorleef gedramatiseer. In die proses word indringende sosio-politiese kommentaar gelewer. Hierdie drama ontvang die Vita-Toneelprys en is onder andere al in Londen, Frankfurt, Brussel, Leuven en Den Haag opgevoer. In 1991 word hierdie drama genomineer vir die Dawie Malan-toekenning vir beste drama. 'n Koffer in die kas is ’n egte monoloog waar ’n woonstelvrou ’n inbreker in haar hangkas betrap en wanneer die kas omval die inbreker daarin vasvang. Deur die nag probeer sy met die man in die kas kommunikeer en ontboesem so haar angste en frustrasies. Soos in die ander twee eenakters in die bundel is hier ’n magspeletjie aan die gang, met tradisionele verwagtinge en rolle wat letterlik omgekeer word, hoewel die man se swye en sy totale gebrek aan belangstelling in die vrou eindelik haar tog ontmagtig. Die Rapport-prys vir 1993 word aan Drie eenakters toegeken.
Romans en novelles
Dit is egter met prosa wat sy haar grootste bydrae tot die letterkunde maak. Met haar novelle Om 'n mens na te boots debuteer sy op prosagebied, hoewel sy voorheen ook verskeie tydskrifverhale geskryf het. In hierdie novelle vertel sy van ’n hegte groepie mense (Bres, Brim, Dana, twee kinders, die huishulp en die troeteldiere) wat uit die grootstad wyk om in afsondering in ’n stranddorpie te gaan woon. Geleidelik word hierdie groepie deur die gemeenskap binnegedring, terwyl die hegte verhouding tussen die groepie onderling verbrokkel. Veral treffend is die teenstelling van waansin teen orde en werklikheid teenoor fantasie. Hierdie novelle is ’n sterk aanspraakmaker op die Perskorprys.
Die novelle Lou-oond stel ’n vrou in die kombuis aan die woord en is dan ook die primêre boustof vir haar latere eenbedryf Kombuis-blues. In die middel van die tagtigerjare staan die land kniediep in die struggle en die novelle vertel die verhaal van die skryfster in haar huis in Franschhoek waar sy die tyd verwyl deur na Maria Callas te luister. Sy het gereelde kontak met ’n paar mense. Haar huiswerker staan midde-in die struggle en wil die huis erf na die revolusie, sy het ’n Armeense buurvrou wat oorstelp is deur die geweld wat sy met geloof wil oorkom en haar visvangmaat Hermien, wat geweld voorstaan, is op Langebaan. Die vrou se daaglikse ervarings word aangevul met besinnings oor die wetenskap, musiek en die mens se doel op aarde. Onderliggend aan die verhaal is die tema van die isolasie van die kunstenaar in ’n wêreld sonder hoër waardes. Interessant is die vertelstrategie, waar gebruik gemaak word van onderbreking, uitweiding, uitstel en die ophef van tyd en ruimte, om so die vroulike domein aan te dui en die vroulike perspektief te laat domineer.
Die hoogtepunt in haar oeuvre is Ons is nie almal so nie, waar die lewensomstandighede en houdings van arm Afrikaners tydens die apartheidsera fyn beskryf word, met ’n goeie dosis galgehumor. Die verhaal vind plaas in die arm woonbuurt Vasco in die Kaap net na die verkiesing in 1948 en sentreer rondom die hoofkarakter Doris, haar man Piet en dogtertjie Gertie. Piet is ’n asmalyer wat op ongeskiktheidspensioen gesit is deur die Spoorweë. Doris werk saans as plekaanwyser by die Parow Bioscope om uit te kom en te ontvlug van haar vervelige lewe. Die leser beleef die gebeure uit die perspektief van Gertie, wat haar ma se opstand teen die lewe wat sy lei; die veranderende houdings ten opsigte van apartheid en mense van ander kleur; en haar ma se alewige soeke na iets beters; met kinderlike onskuld en eerlikheid beskryf. Die onskuld van die kinder-perspektief sorg vir ’n spanning tussen wat die kind vertel en wat werklik gebeur en veroorsaak ’n voortdurende ironiese effek. Die beeld op die werkersklas is baie eerlik, ook in die taalgebruik, en toon Goosen se fyn aanvoeling vir hierdie mense en hulle denkprosesse. Die aanbieding is oorwegend geestig, maar dit staan in direkte en aangrypende kontras teenoor die skrynende aard van die gebeure wat verhaal word. Die titel word afgelei uit die voorval toe hulle bure, die bruin Williamse, deur die Groepsgebiedewet gedwing word om te trek. Doris besluit om die koek wat sy vir haar pa gebak het, vir hulle te gee, maar hulle wys dit beleef van die hand. Hierop skree Doris: “Ons is nie almal so nie”. Die roman wys egter ons is almal so, met dieselfde verlangens, drome, drifte en gevoelens, ongeag ras of die maatskaplike stand. Doris soek ontvlugting uit haar saai lewe in materiële dinge en dan in ’n buite-egtelike verhouding. Na haar man se dood verdiep haar soektog om die geestelike in te sluit. Die Rapportprys in 1990 en die -prys en M-Net-prys in 1991 word toegeken aan Ons is nie almal so nie, terwyl hierdie roman tweede eindig in die ATKV-prys toekenning in 1991 en in 1992 op die kortlys is vir die toekenning van die Helgaard Steyn-prys. André P. Brink vertaal hierdie roman in Engels as Not all of us (later heruitgegee onder die titel “We’re not all like that”) en dit word ook in Nederlands en Frans vertaal.
Met o.a. Daantjie Dromer sit Goosen haar uitbeelding van die werkersklasmense met hulle platvloerse taal, humor en lief en leed voort. Die verhaal word vertel uit die gesigspunt van Bubbles Swanepoel, dogter in ’n Kaapse werkersklas-gesin in die vyftigerjare. Haar ma is die hoofkarakter, wat poog om haar gesin aanmekaar en op die regte pad te hou maar self so nou en dan die pad effens byster raak. Ma werk saam met haar vriendin miss Du Plooy in die O.K. Bazaar in Adderleystraat en Pa sit by die huis en drink terwyl hy skemas bedink om geld te maak. Bubbles se ideaal is om weg te kom uit hierdie lae middelklasbestaan en haar hartstog lê in haar klavierlesse, nie in verpleegster wees soos haar ma wil hê nie. Haar ouer broer, Daantjie Dromer, met sy opera-plate en belangstelling in die sielkunde is vir haar die stimulus om groter te droom. In Bubbles se gesprekke met Daantjie raak sy ook al hoe meer bewus van die disfunksionele in die apartheidsbestel en van haar eie ontluikende seksualiteit. In 1994 is o.a. Daantjie Dromer ’n naaswenner van die ATKV-prys.
Die novelle Wie is Jan Hoender? is ’n mengsel van allegorie, fabel en Middeleeuse diere-epos. Dit vertel van die jaarlikse aankoms van Jan Hoender met sy trok en kolonie van bykans duisend hoenders om Andries Brits se lande met hulle geskrop en bemesting vir die oes voor te berei. Hierdie diens veroorsaak dat Andries se oeste voorkeurpryse by die mark behaal, terwyl Jan in staat is om met sy hoenders te kommunikeer en hulle te motiveer. Die aankoms van die verminkte hen Esther verander egter die prentjie. As uitskothen en swak produseerder is sy na die slagpale gestuur, maar kon op gelukkige wyse ontsnap. Sy vertel die ander hoenders van die gruweldade by die hoender-Auschwitz wat die mens in sy wreedheid en gierigheid vir die hoenders geskep het, wat by die hoenderkolonie groot onrustigheid skep. Hoenderwees word in die novelle gelyk gestel met menswees en nie een van die twee spesies kom juis gunstig uit die vergelyking nie. Die ewewig en verhouding tussen Jan Hoender en die nuwelinghen Esther en die interaksie met die buitewêreld word simbolies ingekleur, met ’n apokaliptiese einde waar die magte van chaos die magte van orde oorwin.
'n Paw-paw vir my darling beeld weer werkersklasmense uit, hierdie keer uit die perspektief van die hond Tsjaka wat saam met die Beeslaar-gesin in Damnville woon. Die tyd is na 1994 en die gebeure ’n satire op hoe die demokrasie met sy politieke en sosiale implikasies sy loop neem onder doodgewone mense. Die Beeslaars se seun Elvis bring sy nuwe meisie, ’n Indiër, agterop sy motorfiets by die huis aan om haar aan Vleis en Soufie, sy ouers, voor te stel. Só word die gesin die nuwe Suid-Afrika ingesleep en wat volg is ’n geestige uitbeelding van hoe werkersklasmense in ’n voorstedelike woonbuurt die politieke en maatskaplike gebeurtenisse beleef. Hierdie boek word deur Koos Roets in ’n vollengte rolprent omskep en word vir die eerste keer in 2015 vertoon tydens KykNet se Silwerskermfees.
Kortverhale
'n Kat in die sak is ’n keur uit haar kortverhale wat sy gedurende die voorafgaande sowat twintig jare geskryf het. Die karakters het meermale probleme om in te skakel in die gemeenskap en sinvolle verhoudings aan te knoop. Dood en begrafnis is ’n vername tema, ook in die titelverhaal waar twee oujongnooiens hulle gestorwe kat in ’n plastieksak op ’n bus vervoer om hom te gaan begrawe, net om te sien hoe die sak gesteel word. Hulle sluit dan maar sommer by vreemde mense se begrafnis aan om te kan huil. Piet-pop is die verhaal van ’n vrou wat na haar man se dood ’n pop in sy gelykenis laat maak om so die illusie van sy teenwoordigheid te laat voortbestaan. Van die verhale het groteske of surrealistiese elemente. In Ons huis en ons regeerders word ’n gemengde mens-insek wêreld simbool van geweld en wraak in die samelewing, terwyl in ’n Pianis se handlyding die pianis se vingers groei in sy soeke na virtuositeit. Goosen hanteer ook die eietydse politieke onluste in die land in verhale soos Karoo en Wat sag is, vergaan. In Karoo word die veranderende Suid-Afrika beskryf as ’n probleem van die botsing tussen verskillende wêrelde, wat verwarring skep vir die mense en beriggewing bemoeilik. So word daar dan ook kommentaar gelewer oor die skrywerskap. Die verteller in die bundel probeer in sommige verhale ’n alternatiewe werklikheid skep (deur middel van die skryfaksie) om so van die werklikheid te ontvlug.
'n Gelyke kans is ’n versameling kortverhale en solo-kabarettekste wat wissel van die groteske tot die erotiese en van die realistiese tot die makabere. Soos die titel aandui, wentel die verhale veral oor die ongelyke kanse wat aan party mense in die lewe gegee word en die drang tot ontvlugting wat daaruit voortspruit. Hierdie ontvlugting geskied meermale in terme van baldadige seks, waar die aanvaarde grense in terme van seksuele voorkeure oorskry word met gesuggereerde bloedskande en veral geweld en seks. Dit weerspieël ook die neerdrukkende betekenisloosheid van die karakters se lewens en wêreld, wat ook in vele ander situasies uitgebeeld word. Die obsessiewe in die seksdrang, wat ook ’n mate van waansin aandui, vind uiting in verhale soos Die hertogin se kat en In-braak. Derra se kroonprinses vertel van Serah en haar pa se jolyt en saamdans. Die ma se gebrek aan aandag aan haar voorkoms en die pa se drange maak egter die dansery tussen pa en dogter ongesond. Die verteller in Kristaldruiwe is ’n kind, wie se ma aan die aanslag van demensie begin ly, en wie se pa eendag sy koffer gevat en verdwyn het. In Sprinkane gaan die man onvervuld deur die lewe en word hy veral deur die aktiewe sekslewe van die sprinkane geteister. Aan die einde van ’n reënboog is ’n weergawe van ’n vrou wat handgemeen raak met drie mans in ’n kroeg om te bewys dat sy haarself kan handhaaf. Die kabarettekste ondermyn grotendeels op satiriese wyse die aanvaarde norme en standaarde.
Plante kan praat is ’n kortverhaalbundel, waarin sy weer die wêreld van hoofsaaklik die armes en hulle subkultuur oopkrap. Die temas van die verhale is deurlopend kommerwekkende sosiale kwessies binne die samelewing en die individu se soeke na ontsnapping uit die versmorende realiteit van sy bestaan. Soos die titel aandui, speel plante en die simboliek van plante ’n sleutelrol, soos in die verhaal Lemoene, waar die lemoenboom die simbool is van tanende huweliksgeluk. In die verhale Fucked for life (met lesbiese seks en oneerbiedige verwysing deur ’n karakter na die Bybel) en Wolwors (’n maskerpartytjie in Houghton wat in ’n orgie ontaard) word die donker onderwêreld teenoor die godsdiens en geloof gestel. Die titelverhaal vermenslik plante, wat die mens aanspreek oor die vernietiging van die natuur.
Van haar kortverhale word in versamelbundels opgeneem, soos Comrades en Kolskoot in Op hulle stukke onder redaksie van Jeanette Ferreira; Kristaldruiwe in Vrou: Mens onder redaksie van Corlia Fourie, Antie en die siener in Blommetjie gedenk aan my van Hennie Aucamp en Die reënseun in Vuurslag van Hennie Aucamp. Ander versamelbundels waarin haar kortverhale verskyn sluit in Soort soek soort, Vertellers 1 en 2, Wisselstroom en Lyfspel / Bodyplay. Sy publiseer ook kortverhale in letterkundige tydskrifte soos Standpunte, Contrast en Tydskrif vir Letterkunde.
Ander prosa
Sy skryf ook Die groot griep, ’n geskiedenisboek vir kinders.
Op kookgebied publiseer sy die resepteboek Brood-hooglied en vertaal Mary Berry se One pot cooking as Prutpot-etes. Julius Fast se Body politics: how to get power with class, vertaal sy as Die mag van houding.
Eerbewyse en toekennings
Eerbewyse
Die Sanlamprys as Rubriekskrywer van die Jaar word aan haar toegeken vir haar rubriek in die Natalse koerant Tempo en sy ontvang ook die Helen Martins Fellowship van Athol Fugard. Die Klein Karoo Nasionale Kunstefees vereer haar in 1998 met die Afrikaans Onbeperk-toekenning. Susanne Beyers en Joanie Combrink maak ’n samestelling uit haar werk wat hulle onder die titel Dalk is ons almal so in 2001 by die Woordfees op Stellenbosch opvoer, terwyl Albert Maritz en sy geselskap in 2008 Elders aan diens uit haar gedigte saamstel en by Aardklop opvoer. In 2009 vereer die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns haar met ’n eeufeesmedalje vir haar baanbrekerswerk in die kunste.
Charlie Cox
Charlie Cox (gebore 15 Desember 1982) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Casanova (2005), Stardust (2007), en The Theory of Everything (2014), en in die televisiereeks Daredevil (2015).
Lys van lande volgens onafhanklikheidsdatum
Onder volg 'n Lys van lande in chronologiese volgorde volgens onafhanklikheidsdatum. Lande wat deur meer as een onafhanklikheidsgebeurtenis gegaan het of op verskillende tye verskillende vorms van onafhanklikheid verkry word meer as een keer gelys.
Rebollar
Rebollar is 'n munisipaliteit in die provinsie Soria in die Spaanse outonome gebied Kastilië en León.
Russiese Bevrydingsleër
Die Russiese Bevrydingsleër ( Русская освободительная армия, Roesskaja oswoboditelnaja armija), afgekort as РОА, ROA, ook bekend as Wlasofleër ( Власовская армия, Wlasofskaja armija) was 'n formasie, hoofsaaklik saamgestel uit Russe, wat tydens die Tweede Wêreldoorlog onder Duitse bevel geveg het. Die leër is gelei deur Andrei Wlasof, 'n generaal van die Rooi Leër wat in 1942 gevang is en ingestem het om met Duitsers saam te werk, en daar word dikwels na lede van die leër verwys as wlasoftsi (власовцы). In 1944 het dit bekend geword as Krygsmag van die Komitee vir die Bevryding van die Volke van Rusland ( Вооружённые силы Комитета освобождения народов России, Wooroezjonnije sili Komiteta oswobozjdenija narodof Rossiji, afgekort as ВС КОНР, VS KONR).
Wlasof het ingestem om met Nazi-Duitsland saam te werk nadat hy aan die Oosfront gevange geneem is. Die soldate onder sy bevel was hoofsaaklik voormalige Sowjet-krygsgevangenes, maar het ook Wit-Russiese emigrante ingesluit, waarvan sommige veterane van die antikommunistiese Wit Leër uit die Russiese burgeroorlog was. Op 14 November 1944 is dit amptelik herdoop tot die Weermag van die Komitee vir die Bevryding van die Volke van Rusland, en die KONR is gestig as 'n politieke korps waaraan die leër trou gesweer het. Op 28 Januarie 1945 is amptelik verklaar dat die Russiese afdelings nie meer deel uitmaak van die Duitse leër nie, maar direk onder die bevel van KONR sou wees.
Tot in 1944 was die bestaan van die Wlasofleër bloot nominaal; in werklikheid was die meeste militêre eenhede, wat formeel onder sy bevel was, besig met optrede teen partisane as deel van groter Duitse formasies, en sommige van hierdie eenhede was heeltemal outonoom (die Russiese korps in Joego-Slawië en troepe van Bronislaf Kaminski in Wes-Rusland). Slegs sedert 1944 het Duitsers Russiese medewerkers aktief begin betrek by militêre optrede (onderdrukking van die Warskou-opstand in 1944 en die Slag van Berlyn in 1945). In Mei 1945 het Wlasoftroepe in Praag plaaslike anti-Duitse militêre groepe ondersteun en gehelp om die stad te bevry.
Die meeste offisiere van die Wlasofleër (ook Wlasof self) is in 1945 deur die Rooi Leër gevange geneem, in 1946 verhoor en tereggestel. Diegene wat daarin geslaag het om te ontsnap, het hulle later in Duitsland, die VSA, Kanada of Australië gevestig.
Tracy Middendorf
Tracy Middendorf (gebore 26 Januarie 1970) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente New Nightmare (1994), Mission: Impossible III (2006), en Boy Wonder (2010), en in die televisiereeks Scream: The TV Series (2015).
Slawerny
Slawerny is 'n toestand waarin 'n mens, bekend as 'n slaaf, gedwonge en sonder vergoeding onder die beheer van 'n ander persoon werk. Die doel daarvan is omtrent altyd om die arbeid van die slaaf uit te buit. Slawe word die wettige of onwettige eiendom van hulle eienaars, en kan dus na willekeur gekoop of verkoop word.
Kulturele perspektiewe
Volgens Aristoteles is slawerny 'n natuurlike toestand vir sommige rasse, indien nie deur instink nie, dan wel deur afkoms. In die 16de eeu het die Spanjaarde en Portugese begin om Afrika-slawe na die Amerikas te verskeep. Hierdie lande het kolonies in die tropiese klimaat van Suid- en Sentraal-Amerika begin vestig en produkte van hierdie gebiede, soos tabak, suiker, koffie, katoen en rys, na Europa en Groot-Brittanje uitgevoer. Die aanvraag na hierdie produkte het al hoe groter geword en die enigste manier hoe hulle kon met produksie voorbly, was om slawe van Afrika af in te voer. Gedurende die 1760's het slawerny sonder enige teenkanting plaasgevind. Maar tydens die 18de eeu het die regte van mense en politiek na vore begin tree en morele kwessies het aandag begin kry. Slawerny is in 1772 in Engeland onwettig verklaar. Kort ná Engeland het Skotland in 1778 slawerny ook onwettig verklaar.
Slawerny in Suid-Afrika
Slawerny is deel van Suid-Afrika se vroeë koloniale geskiedenis. Die eerste slaaf wat aan die Kaap aangekom het, was Abraham van Batavia. Hy het in 1653, op die skip Malacca, weggekruip en is gevang toe hy aan land gestap het. Hy was die slaaf van Cornelis Lichthart van Batavia en moes vir drie jaar in die Kaap werk voordat hy teruggestuur is na Batavia.
Jan van Riebeeck het aansoek gedoen om meer slawe omdat slawe ’n goedkoper vorm van arbeid was as personeel van die kompanjie aangesien slawe nie kon aandring op ’n salaris nie. Die eerste groot groep slawe het op 28 Maart 1658 op die skip Amersfoort gearriveer. 82 slawe het in die Kaap geland en hulle was gebruik om in die lande en tuine van die te werk. Sommige slawe is oorhandig om as slawe te dien vir die amptenare van die Kompanjie. ’n Tweede groep van 148 slawe het in Mei 1658 gearriveer aan boord van die Hasselt, waarvan ’n aantal verkoop is aan die vryburgers as slawe. Alle slawe het nie slawerny aanvaar nie. Sommige slawe soos Alexander van Colombo het ontsnap uit die Kaap.
Dokumente van die Hasselt toon aan hoe slawe aan die kus van Guinee verkry is. Hieruit bleik dit dat konings uit Afrika lande gedien het as middelmanne in die slawehandel. Hulle het eenvoudig mense van naburige state gevang en te koop aangebied aan slawerny skepe. Die Europeërs het nie self slawehandel in Afrika begin nie maar bloot dit uitgebuit. Slawehandel in Afrika was reeds ’n ou praktyk wat deur die Arabiere gevestig is van die 7de eeu af. Tot een derde van die bevolking van vroeë state van Islam in die westelike Soedan, was slawe. Slawehandel was die produk van Afrika leiers wat oorlog gemaak het met naburige stamme en hulle gevang en verkoop het as slawe.
Slawe het ’n groot rol gespeel in die vestiging van Europeërs in die Kaap en het slawe was byvoorbeeld aangewend in die bou van die Kasteel die Goeie Hoop asook in die begin van die wynbedryf in Suid-Afrika.
Christa B. Allen
Christa B. Allen (gebore 11 November 1991) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente 13 Going on 30 (2004), Ghosts of Girlfriends Past (2009), en Detention of the Dead (2012), en in die televisiereeks Cake (2006).
Kapasitor
'n Kapasitor is 'n elektroniese komponent wat energie stoor in die vorm van 'n elektriese veld. Die elektriese veld word gegenereer tussen twee geleiers as gevolg van teenoorgestelde elektriese lading wat op die verskillende geleiers geplaas word.
Tabak
Tabak verwys na die méér as 70 plantspesies in die genus Nicotiana van die familie Solanaceae (nagskadu's), sowel as produkte wat van gedroogde tabakblare vervaardig word, soos sigare en sigarette, snuif, pyptabak, pruimtabak en gegeurde shisha. 'n Verdere nut van tabak is in plant bio-ingenieurswese, en chemiese komponente van tabak word in sommige insekdoders en tradisionele medisyne gebruik.
Kapasitor
Oorsig
'n Kapasitor bestaan uit twee elektrodes, of plate, wat elk 'n teenoorgestelde lading stoor. Die twee plate is geleiers wat deur 'n isolator, of diëlektrikum, geskei word. Die lading word op die oppervlakte van die plate gestoor teen die grens met die diëlektrikum. Aangesien elke plaat dieselfde hoeveelheid van die teenoorgestelde lading stoor is die netto lading wat in die kapasitor gestoor is nul. In die onderstaande diagram veroorsaak die roterende molekules 'n teenoorgestelde elektriese veld wat die veld wat deur die plate veroorsaak woord gedeeltelik uitgekanselleer. Dit word diëlektrikum-polarisasie genoem.
Michael Chekhov
Michael Chekhov (29 Augustus 1891 – 30 September 1955) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Man from the Restaurant (1927), Spellbound (1945), Specter of the Rose (1946), en Abie's Irish Rose (1946).
Kapasitor
Kapasitansie van 'n kapasitor
Die kapasitansie van 'n kapasitor is die maat van die elektriese lading wat gestoor is op elke plaat gegee 'n potensiaalverskil of spanning wat oor die bestaan.
Strausberg
Strausberg is 'n stad oos van Berlyn in die distrik Märkisch-Oderland van die deelstaat Brandenburg.
Kapasitor
Kapasitansie van 'n kapasitor
Die SI-eenheid vir kapasitansie is die farad. 'n Kapasitor van een farad stoor een coulomb lading wat 'n potensiaalverskil van een volt veroorsaak oor die plate. Aangesien die farad 'n baie groot eenheid is word kapasitansie gewoonlik in mikrofarad (µF), nanofarad (nF) of pikofarad (pF) gegee. Die kapasitansiewaarde is eweredig aan die oppervlak van die plate en omgekeerd eweredig aan die afstand tussen die plate. Die kapasitansie van 'n parallel kapasitor word gegee deur die vergelyking:
Axinella columna
Axinella columna is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Kapasitor
Gelykstroom
Elektrone kan nie maklik direk oor die diëlektrikum van een plaat na die ander vloei nie aangesien die diëlektrikum gekies word as 'n goeie isolator. Wanneer daar 'n stroom deur die kapasitor vloei is dit as gevolg van die akkumulasie van elektrone op die een plaat en die verwydering van elektrone van die ander plaat. Die proses wat bekend staan as 'laai van die kapasitor' is ten alle tye neutraal. Die stroom deur die kapasitor is as 'n resultaat van die skeiding van lading in plaas van die akkumulasie van lading. Die skeiding van lading veroorsaak 'n elektriese veld tussen die plate van die kapasitor wat aanleiding gee tot die spanningsval oor die kapasitor. Hierdie spanningsval is direk eweredig aan die hoeveelheid lading skeiding. Die lading skeiding is die tyd integraal van die stroom deur die kapasitor. Dit word deur die volgende vergelyking voorgestel:
Die gelykstroom spanning oor die kapasitor kan nie die spanning van die gelykstroom bron oorskry nie. Dus word die ewewigstoestand bereik as die spanning oor die kapasitor konstant is en die stroom dus nul is. Daarom word die gesê kapasitor blokkeer gelykstroom.
Wisselstroom
Die kapasitorstroom as gevolg van wisselstroomspanning of stroombronne verander periodies van rigting. Die wisselstroom laai die kapasitorplate om die beurt met die teenoorgestelde lading. Die stroom deur die kapasitor is slegs nul by die omkeerpunt van die proses, en daar word dus gesê dat die kapasitor wisselstroom gelei.
Aangesien die spanning oor 'n kapasitor die integraal van die stoom oor tyd is, soos hierbo getoon, sal die fase van die spanning die stroom volg met 90 grade in sinusvormige wisselstroombane.
Fasor-stroombaananalise en impedansie
Deur van fasors gebruik te maak word die impedansie van 'n kapasitor gegee deur die volgende vergelyking:
Die impedansie van die komponent stem ooreen met die weerstand van 'n resistor. Aangesien die impedansie omgekeerd eweredig is aan die frekwensie van die sinusvormige sein sal die impedansie na nul neig vir hoë frekwensies, 'n kortsluiting, en na oneindig vir lae frekwensies, 'n oop baan.
Die kapasitor verkwis nie energie nie, maar stoor dit. In elektriese stroombane is daar twee tipe laste, weerstand laste wat energie deur elektromagnetiese radiasie verkwis, sien black body radiation. Die tweede tipe is reaktansie wat nie energie verkwis nie, maar dié slegs stoor om weer terug te lewer aan die stroombaan.
Dit sal ook opgemerk word dat die impedansie omgekeerd eweredig is aan die kapasitansie, in teen stelling met weerstande en induktors wat lineêr is. Dus is die serie- en parallelstroombaan-formules hieronder die teenoorgestelde van weerstande en induktors.
Laplace-stroombaananalise (s-vlak)
Wanneer die Laplace-transform in stroombaananalise gebruik word, word die oordrag-impedansie van 'n ideale kapasitor met nie-ideale stroom voorgestel in die s-vlak deur die vergelyking:
As die kapasitor 'n aanvanklike lading het word dit voorgestel deur