cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marshall Campbell
Lewe
Die Campbell-gesin het op 29 Maart 1850 saam met 124 ander emigrante hul seereis na Natal in Greenock naby Glasgow aan boord van die Conquering Hero, 'n brik van 320 ton onder bevel van kaptein Cockburn, begin. Op 28 Junie 1850 het hulle in Durban-hawe aangekom.
Kort ná hul aankoms het William John Campbell 'n kontrak gekry om Durban-hawe se noordelike hawehoof te bou. So washy in staat om grond by die Umdhlotirivier te koop om 'n boerdery te begin. Hy het sy plaas Muckleneuk genoem, 'n Skotse term vir "groot draai". Die plaashuis is deur Frank Fleming ontwerp, een van Herbert Baker se vennote. Toe hy in 1865 in die ouderdom van 44 oorlede is, was hy 'n bekende suikerrietboer en -meulenaar.
Asmara
Geskiedenis
In die oorlog van onafhanklikheid met Ethiopië in 1993 het daar hewige gevegte plaasgevind, veral rondom die lughawe. Min van hierdie oorlog kan in Asmara gesien word. Die stad is skaars beskadig. Nadat Eritrea in 1991 'n amptelik onafhanklike staat geword het, is die stad hernu. Hulle het oral in die stad gebou en beskadigde huise is opgeknap. Dit word nou beskou as een van die skoonste stede in Afrika.
Tris Coffin
Tris Coffin (13 Augustus 1909 – 26 Maart 1990) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Corpse Vanishes (1942), Jesse James Rides Again (1947), King of the Rocket Men (1949), en The Crawling Hand (1963).
Marshall Campbell
Lewe
Marshall Campbell het in sy pa se voetspore gevolg en in 1895 sy eie suikerrietboerdery onder die naam Natal Estates Limited begin. Twee jaar later het hy Suid-Afrika se eerste suikerraffinadery geopen.
Fred Sherman (akteur)
Fred Sherman (14 Mei 1905 – 20 Mei 1969) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Wrecking Crew (1942), Chain Lightning (1950), en 7 Men from Now (1956), en in die televisiereeks The Roy Rogers Show (1951).
Marshall Campbell
Lewe
In 1877 het Campbell met Ellen Blamey getrou, die dogter van 'n ander suikerpionier. Die egpaar het hulle in Mount Edgecombe gevestig waar hulle vier kinders grootgemaak het. Campbell was aktief betrokke by die plaaslike sake- en politieke lewe en het 'n afgevaardigde in die Natalse Wetgewende Raad geword. Later is hy as senator vir Natal benoem. In 1915 is hy vir sy verdienste vir Suid-Afrika tot ridder geslaan.
Campbell se naam word onder meer verbind met die invoering van riksjas in Durban in 1892 wat 'n gewilde vervoermiddel vir toeriste geword het, en die stigting van Umhlanga, 'n kusdorp naby Durban.
'n Swart woonbuurt buite Durban is ter ere van Campbell Kwa Mashu genoem ("die plek van Marshall" in isiZulu). Twee van sy kinders, Margaret Roach Campbell ("Killie", 1881-1965) en William Campbell, het 'n leidende rol by die stigting van die "Killie Campbell Versameling van Africana" gespeel wat in Muckleneuk bewaar word.
Roemenië
Laat Middeleeue
Een van die grootste Hongaarse konings, Matthias Corvinus (in Roemeens bekend as Matei Corvin, heerser tussen 1458–1490 – sy vader was 'n Roemeen), is in Transsilvanië gebore en is volgens Roemeense bewerings 'n Roemeen vanweë sy Roemeense vader, Johannes Hunyadi (Roemeens: Iancu de Hunedoara), terwyl die Hongare beweer hy is 'n Hongaar vanweë sy Hongaarse moeder. Later in 1541 het Transsilvanië amptelik 'n multi-etniese vorstedom geword, onder toesig van die Ottomaanse Ryk na die Slag van Mohács.
Argutiet
Argutiet is 'n mineraal met formule. Dit is na sy tipeligging genoem: die Plan d’Argut-afsetting van Argut-Dessus in Frankryk. Dit word behalwe in Frankryk ook in Roemenië gevind. Argutiet het die C4 (rutiel)-tipe struktuur
Roemenië
Vroegmoderne Roemenië
Michael die Dappere (Roemeens: Mihai Viteazul) (1558 – 9 Augustus 1601) was heerser van Walachye (1593–1601), van Transsilvanië (1599–1600) en van Moldawië (1600). Tydens sy regeringstydperk is sy drie vorstedomme, wat grotendeels deur Roemene bewoon is, vir die eerste keer deur een monarg bestuur. Hy word beskou as een van Roemenië se nasionale helde.
Argutiet
Hidrotermale vorming
Navorsing aangaande die oplosbaarheid van sintetiese argutiet in suiwer water onder hoë druk en hoë temperatuur het uitgewys dat die belangrikste spesie in oplossing germaniumsuur is. Onder 400 bar druk neem die oplosbaarheid tot 400 °C toe, maar neem by ‘n temperatuur van 450 °C en 500 °C weer af.
Roemenië
Vroegmoderne Roemenië
Aan die einde van die agtiende eeu verower die Keiserryk Oostenryk Transsilvanië. Tydens die Oostenryks-Hongaarse dubbele monargie (1867–1918) is die Roemeense in Transsilvanië onderdruk deur die beleid van die "magyarisering" van die Hongaarse regering.
Na eeue van Ottomaanse heerskappy in Moldawië en Walachye, het die Roemeense ook daar toenemend onderdruk begin voel. In 1848 het daar byvoorbeeld 'n nasionalistiese rewolusie in Walachye begin onder leiding van Tudor Vladimirescu, wat egter wreed verpletter is. Walachye het onder die Ottomaanse bewind gebly.
Van die Verenigde Prinsdom na die Koninkryk Roemenië
Walachye en Moldawië het in 1859 hul onafhanklikheid van die Turke verklaar en verkies dieselfde monarg (Domnitor), Alexander Johan Cuza (Roemeens: Alexandru Ioan Cuza), maar is nie deur Frans Josef I van Oostenryk erken nie. Sultan Abdülaziz het hierdie staat op 23 Desember 1861 erken, waarna Moldawië en Walachye op 24 Januarie 1862 formeel een geword het as Verenigde Prinsdom Roemenië, ook Klein Roemenië genoem, met Boekarest as hoofstad.
Op 26 Maart 1866 word Karel van Hohenzollern-Sigmaringen deur die regering verkies as die nuwe monarg (Domnitor) van die land. Deur die verteenwoordiger van 'n erkende dinastie (Hohenzollern-Sigmaringen) aan die bewind te bring, het hulle gehoop om, soos die Grieke, die omliggende state wat tot dusver die gewoonte gehad het om die Roemeense gebied te oorheers, te balanseer. Rusland het al afsonderlike neigings in Moldawië luid en duidelik ondersteun deur demonstrasies in Iasi, die hoofstad van die destydse provinsie Moldawië, te reël. Op 10 Mei 1881 word Karl gekroon as die eerste koning ('rege') van Roemenië en Carol I.
Tydens die Russies-Turkse oorlog tussen 1877–1878 het Roemenië aan die Russiese kant geveg; in 1878 is die onafhanklike staat Roemenië amptelik deur die Groot Moondheid erken tydens die Kongres van Berlyn. In ruil vir die afstaan van die drie suidelike distrikte Bessarabië aan Rusland, wat ná die Krimoorlog in 1852 deur Moldawië herwin is, het Roemenië die Dobruja ontvang. In 1881 is die Prinsdom Roemenië ontbind en het 'n nuwe koninkryk sy plek ingeneem; Prins Carol I is gekroon as koning van Roemenië.
Tydens die Tweede Balkanoorlog in 1913 het Roemenië die suidelike Dobruja van Bulgarye verkry deur die Verdrag van Boekarest.
Asmara
Religie
Christendom en Islam is die twee grootste godsdienste in Eritrea. Vier groot landmerke van die stad is die katedraal Chiesa della Beata Vergine del Rosario en die Kidane Mehret-katedraal van die Katolieke geloof, die Enda Mariam-katedraal, van die Eritrees-Ortodokse Tewahedo-kerk, en die groot moskee van Asmara van die Islamitiese geloof. Die godsdienstige meerderheid in Asmara is die Eritrees-Ortodokse Tewahedo-kerk. Die bevolking in die Sentraal-streek (Eritrea) is 89 persent Christene (byna 84 persent Ortodokse, 4 persent Rooms-Katolieke en meer as 1 persent Protestante) en 5 persent Moslem.
Roemenië
Van die Verenigde Prinsdom na die Koninkryk Roemenië
Na twee jaar van neutraliteit in die Eerste Wêreldoorlog het Roemenië oorlog teen die Sentrale Moondhede verklaar. Die Roemeense veldtog het in rampe vir Roemenië geëindig; die Sentraal Moondhede het 'n groot deel van die land beset en binne vier maande 'n groot deel van die Roemeense leër vernietig. Ná die oorlog het die Russiese Ryk en Oostenryk-Hongarye geval, waarna Bessarabia (1917), Bukovina en Transsilvanië (1918) tot die Roemeense koninkryk gevoeg is. Die Hongaarse-Roemeense oorlog is gevoer tussen Hongarye en Roemenië van 13 November 1918 tot 3 Augustus 1919. Die Roemeense leër het groot dele van Hongarye, waaronder Boedapest, beset tot 28 Maart 1920, toe die Entente-magte die Roemeense oortuig het om uiteindelik terug te trek na die afbakeningslyne. Die Verdrag van Trianon in 1920 het verseker dat die streke Banaat, Crișana en Maramureș ook by Roemenië gevoeg word. Die nuwe Roemenië sou grens aan Joego-Slawië, Hongarye, Tsjeggo-Slowakye, Pole (Stanisławów), die Sowjetunie en Bulgarye.
La Paz
La Paz [la 'pas] (Spaans: La Paz de Ayacucho, Aymara: Chukiagu) is die regeringsetel van Bolivië en die hoofstad van die departamento La Paz (die amptelike Boliviaanse hoofstad is nog steeds Sucre). La Paz lê teen die noordwestelike hang van die Cordillera Real-bergreeks, sowat 3 600 tot 3 700 meter bo seevlak, in die onvrugbare riviervallei van die Río Choqueyapu (Río de la Paz). Die stadsgebied word deur die sneeubedekte bergspits Illimani (6 882 meter) oorheers.
Roemenië
Van die Verenigde Prinsdom na die Koninkryk Roemenië
Op 15 Oktober 1922 word koning Ferdinand (die neef van Carol I, die koning van Roemenië sedert 1914) gekroon as die koning van die volledige Roemenië in Alba Iulia, in die hartjie van Transsilvanië.
La Paz
Geskiedenis
La Paz is amptelik op 20 Oktober 1548 deur die Spanjaarde gestig en het destyds 'n ou Inka-stad vervang. Die huidige La Paz is 'n moderne metropool met 'n bevolking van meer as 1,8 miljoen in die metropolitaanse gebied en dien as die kulturele, nywerheids-, handel- en opvoedkundige sentrum van Bolivia. La Paz beskik oor 'n aantal universiteite waarvan die oudste in 1674 gestig is, en 'n aantal wetenskaplike en kulturele instellings.
Roemenië
Roemenië tydens die Tweede Wêreldoorlog
Net voor die Tweede Wêreldoorlog in 1939 is Roemenië die grootste olieverskaffer van Nazi-Duitsland. In 1940 het Ion Antonescu met 'n staatsgreep aan die mag gekom. Antonescu het toe as 'n diktator opgetree en met die Ystergarde, 'n fascistiese groep, saamgewerk.
Noord-Transsilvanië is deur die Tweede Weense Toekenningsverdrag aan Hongarye oorhandig. In 1940 is die noorde van Boekowina, Bessarabië en die suide van die Dobruja deur Russiese en Bulgaarse troepe beset. Karel II het dieselfde jaar in paniek bedank en is opgevolg deur die jong Michael. Die regering het hulp gesoek en uiteindelik in lyn gekom met Nazi-Duitsland, Italië, Hongarye en Bulgarye, en Roemenië verklaar dus oorlog teen die Russe en die Geallieerdes. In die voetspore van die Duitsers het Roemenië ná Operasie Barbarossa, gelei deur generaal Ion Antonescu, Bessarabië en Noord-Boekowina van die Sowjetunie verower. Roemenië het die gebied Transnistrië, deel van wat tans Moldawië is, van Nazi-Duitsland ontvang.
Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die regime van Antonescu, wat met Nazi-Duitsland saamgewerk het, 'n rol in die Holocaust gespeel; die regime het baie Jode en in 'n mindere mate ook Roma onderdruk en vermoor. Volgens 'n vrye verslag van 'n kommissie uit 2004 wat namens die oudpresident Ion Iliescu uitgereik is, was die Roemeense outoriteite een van die belangrikste daders in die beplanning en uitvoering van die moord aan 280 000 tot 380 000 Jode, veral in die oostelike gebiede van Roemenië.
Aan die einde van die oorlog in 1944 het die Rooi Leër Roemenië binnegedring. Koning Michael het die diktatuur van Antonescu beëindig en oorlog aan Duitsland verklaard, maar die Konferensie van Parys van 1947 het geen bydra van Roemenië in die nederlaag van Nazi-Duitsland erken nie.
Ná die Tweede Wêreldoorlog
Roemenië was tot 1958 'n kommunistiese staat onder die direkte militêre en ekonomiese bewind van die Sowjetunie. Gedurende hierdie periode is die skaars hulpbronne wat Roemenië ná die Tweede Wêreldoorlog nog gehad het, deur die Russe geplunder, nadat 'n verdrag daaroor gesluit is. Die "SovRom", gemengde Sowjet-Roemeense maatskappye, moes vir die skade wat die Russe tydens die Tweede Wêreldoorlog gely het, vergoed, benewens die "ruim" vergoeding aan die Sowjetunie. Gedurende hierdie tydperk is meer as twee miljoen mense dikwels arbitrêr gevange geneem, dikwels om beweerde politieke, ekonomiese of ander redes. Daar was honderdduisende moorde, marteling en misbruik van politieke teenstanders en gewone burgers. Minstens 200 000 mense het tussen 1948 en 1964 hul lewens verloor as gevolg van kommunistiese uitbreiding in Roemenië.
Sedert 1960 het die Roemeense leiers hulle begin distansieer van die Sowjetunie en hul eie binnelandse en buitelandse beleid gehandhaaf. Roemenië bly egter binne die Sowjetse invloedsfeer. Die ekonomie groei gedurende die tydperk. In 1980 beleef die land 'n insinking en ly sommige Roemene honger.
In 1989 rebelleer die Roemene teen die diktator Nicolae Ceausescu en die kommunistiese regering. Sedert 1990 is Roemenië 'n demokrasie.
Religie
Roemenië is 'n sekulêre staat en het geen staatsgodsdiens nie. Die 2011-sensus toon dat 'n oorweldigende meerderheid van die bevolking hulself as Christene identifiseer: Ortodokse Christene (81%), Protestante (6,2%), Rooms-Katolieke (4,3%) en Griekse Katolieke (0,8%).
Tale
Volgens die Roemeense grondwet is Roemeens (limba română) die ampstaal van Roemenië. Dit is die belangrikste taal in die land en word deur sowat 89,5 persent van die bevolking gepraat. Hongaars (6,6 persent) en Romanes (2,5 persent) is tans die belangrikste minderheidstale. Onder meer as gevolg van die emigrasie na Duitsland het die Duitse taal se aandeel tot sowat 0,3 persent gedaal. Daar is 'n klein Poolssprekende minderheid in die Boekowina, terwyl in die Banat en die noordweste van Transsilvanië ook Slowaaks gepraat word. Ander minderheidstale is Oekraïens (0,3 persent, in die Boekowina en Maramoeresj), Turks (0,2 persent, Dobroedsja, Russies (0,2 persent, veral in die Donaudelta), Tartaars (0,1 persent, Dobroedsja) en kleiner tale (0,3 persent). Die aandeel Roemeenssprekendes neem geleidelik toe.
Ekonomie
In 2019 het Roemenië 'n BBP (PPP) van $ 547 miljard en 'n BBP per capita (PPP) van $ 28 189. Volgens die Wêreldbank is Roemenië 'n ekonomie met 'n hoë inkomste. Volgens Eurostat was Roemenië se BBP per capita (PPS) 70% van die EU-gemiddelde (100%) in 2019. Dit is 'n toename van 44% in 2007 (die jaar van Roemenië se toetreding tot die EU), wat Roemenië een van die ekonomies wat die vinnigste groei in die EU. Volgens 'n verslag van die Wêreldbank van 2019 is Roemenië in die 52ste plek uit 190 ekonomieë in die gemak van sake doen, een plek hoër as die buurland Hongarye en een plek laer as Italië.
Ná 1989 het die land 'n dekade van ekonomiese onstabiliteit en agteruitgang beleef. Dit is deels gelei deur 'n verouderde industriële basis en 'n gebrek aan strukturele hervorming. Vanaf 2000 is die Roemeense ekonomie egter omskep in 'n relatiewe makro -ekonomiese stabiliteit, gekenmerk deur hoë groei, lae werkloosheid en dalende inflasie. Volgens die Wêreldbank het die BBP per capita in koopkragpariteit gegroei van $13 687 in 2007 tot $28 206 in 2018. Roemenië se gemiddelde maandelikse loon het tot 2020 gestyg tot € 1 212, en 'n inflasiekoers van -1,1% in 2016. Werkloosheid in Roemenië was in Augustus 2018 op 4,3%, wat laag is in vergelyking met ander EU-lande.
Kultuur
Roemenië het 'n vooruitstrewende en diverse kultuur, wat onder meer in argitektuur en artefakte weerspieël word.
Roemene is baie trots op hul ontdekkings en uitvindings. Sommige uitvindings en ontdekkings van die Roemene is die Coandă-effek (Henri Coandă was die "vader" van die moderne vegvliegtuie met 'n straalenjin), insulien (deur Nicolae Paulescu) en die vulpen (deur Petrache Poenaru).
Roemeense literatuur het onlangs 'n bietjie bekendheid verwerf buite die grense van Roemenië (meestal deur vertalings in Duits, Frans en Engels). Sommige moderne Roemeense skrywers het baie gewild geword in Duitsland, Frankryk en Italië, waaronder Eugen Ionescu, Emil Cioran, Mircea Eliade, Mircea Cărtărescu en Linda Maria Baros.
Die ouer klassieke skrywers van die Roemeense literatuur en die Roemeense poësie het ook bekend geword buite Roemenië. Tradisioneel waardeer Roemene poësie meer as Roemeense prosa. Mihai Eminescu, 'n 19de-eeuse digter, is nog steeds baie gewild in Roemenië, en is ook die "beste Roemeense digter van alle tye" genoem. Die rewolusionêre jaar van 1848 het sy weerklank in die drie vorstedomme gehad, wat gelei het tot die opkoms van 'n nuwe elite in die middel van die negentiende eeu: Mihail Kogălniceanu (skrywer, politikus en die eerste premier van die verenigde Roemenië), Vasile Alecsandri (politikus, dramaturg en digter), Andrei Mureșanu (publisis en skrywer van die Roemeense volkslied) en Nicolae Bălcescu (historikus, skrywer en rewolusionêr).
Die komposisies van George Enescu is onder die Roemene bekend. Baie beskou Enescu as hul belangrikste musikant. Die simfonieorkes van Boekarest is genoem na Enescu.
Sport
Oină word as nasionale sport van Roemenië beskou en is verwant aan bofbal/sagtebal en krieket. Sokker is die gewildste sportsoort in Roemenië en die Roemeense nasionale sokkerspan het tot dusver sewe keer aan die FIFA Sokker-Wêreldbeker deelgeneem. Hulle het hul beste prestasie tydens die 1990's opgelewer en tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994 die kwarteindrondte bereik.
Ander gewilde sportsoorte sluit in tennis, handbal, basketbal en rugby. Die Roemeense nasionale rugbyspan het tot dusver vir byna elke Rugbywêreldbeker gekwalifiseer, maar nog nie tot die uitklopfase deurgedring nie. Roemenië is, saam met België en Spanje, nadat hulle tydens die kwalifisering vir die Rugbywêreldbeker 2019 ongeskikte spelers ingespan het, vir elke wedstryd met hierdie spelers met puntaftrekking beboet.
Vervolgens kon die drie spanne nie vir die 2019-toernooi kwalifiseer nie; vir Roemenië die enigste toernooi tot dusver wat hulle misgeloop het. Hulle behoort tot die sterkste Europese spanne buite die Sesnasies-toernooi en staan bekend as "die Eike" (Stejarii). Roemenië ding in die Europese Rugbykampioenskap met ander opkomende rugbyspanne mee. Sedert 2002 ding Georgië en Roemenië om die Antimbeker mee; dié beker is na die Metropolis van Moentenië en Dobroedja van die Roemeens-Ortodokse Kerk, die Georgiër Antim Iverianul, genoem. Sedert 2021 ding Rusland en Roemenië om die Kiseleffbeker mee; dié beker is genoem na die hertog Pawel Kiseleff, 'n Rus wat die eerste grondwette van beide Walachye en Moldawië (hedendaagse Roemenië en Moldowa) beïnvloed het.
Bandasee
Die Bandasee (Indonesies: Laut Banda, Portugees: Mar de Banda) is 'n see aan die weste van die Stille Oseaan in Suidoos-Asië. Dit lê tussen Sulawesi in die weste, die Molukke in die noorde en die Klein Soenda-eilande in die suide net suid van die ewenaar. Die Bandasee grens aan die Floressee in die weste, die Seramsee in die noorde, die Arafurasee in die suidooste, die Timorsee in die suide en die Savusee in die suidweste.
Die see het 'n oppervlakte van sowat 470 000 km² en 'n gemiddelde diepte van 5 600 m. Dit is ongeveer 1 000 km (600 myl) van oos na wes, en ongeveer 500 km (300 myl) van noord na suid. Dit is binne die Maleise argipel geleë en 'n tropiese see.
Die belangrikste nedersettings aan die see is Ambon in Indonesië en Dili, die hoofstad van Oos-Timor. Byna die hele kus van die Bandasee behoort tot die eilandnasie Indonesië en net 'n klein deel in die suide behoort aan Oos-Timor.
Aardperd (astrologie)
Die Aardperd (戊午, wùwǔ) is die 55ste jaar van die Chinese kalender (sien die tabel regs onder van die 60-jaarsiklus). Dit is ’n begrip uit die Chinese astrologie en dui op dié maanjare wat gekenmerk word deur ’n verbinding van die vyfde Hemelstam (戊, wù; die element Aarde en Jang) met die sewende Aardtak (午, wǔ), gesimboliseer deur die Perd (馬, mǎ).
Aardperdjare
Die volgende jare is Aardperdjare:
Rosario
Rosario (Spaans: [roˈsaɾjo]) is die derde grootste stad van Argentinië na Buenos Aires en Córdoba en die grootste stad van die provinsie Santa Fe met 'n oppervlakte van 179 vierkante kilometer en 'n bevolking van meer as een miljoen. Rosario is die administratiewe hoofstad van die gelyknamige departamento.
Rosario lê aan die westelike oewer van die Paraná-rivier, sowat 300 kilometer noordwes van Buenos Aires, in die sentrum van Argentinië se mees belangrike nywerheidskorridor. Saam met sy voorstede en aangrensende munisipaliteite vorm die stad die metropolitaanse gebied van Gran Rosario met 'n bevolking van meer as 1,2 miljoen (2009).
President van Zambië
Die President van Zambië is die staatshoof en die regeringshoof van Zambië. Die kantoor is die eerste keer deur Kenneth Kaunda beklee ná onafhanklikheid in 1964. Sedert Kaunda die presidentskap in 1991 verlaat het, word die amp deur vyf ander beklee: Frederick Chiluba, Levy Mwanawasa, Rupiah Banda, Michael Sata, en huidige president Edgar Lungu. Boonop dien waarnemende president Guy Scott in die tussentydse hoedanigheid na die dood van president Michael Sata.
Rosario
Rosario is 'n beduidende spoorwegsentrum en die belangrikste rivierhawe in Noordwes-Argentinië, wat danksy sy diepte van 34 voet ook as diepseehawe vir oseaanskepe dien. Die hawe hanteer uitvoergoedere soos graan, meel, hooi, lynsaad en ander plantaardige olies, mielie, suiker, timmerhout, vleis, velle en wol. Die belangrikste plaaslike nywerheidsprodukte is meelblom, suiker, vleis en ander verwerkte voedsel. 'n Brug oor die Paraná se rivierdelta verbind Rosario sedert 2003 met Victoria.
Geografie en klimaat
Rosario lê in die suide van die provinsie Santa Fe, in 'n tipiese Pampas-vlakte met golwende heuwels, tussen 22,5 en 24,6 meter bo seevlak. Die oorspronklike nedersetting het in 'n ravyn aan die regteroewer van die Paraná-rivier ontstaan, net teenoor 'n eilandgroep in die rivierdelta wat nou gedeeltelik in die provinsie Entre Ríos geleë is. Die mees nabygeleë stad anderkant die Paraná se riviervloedplein is Victoria in Entre Ríos, sowat 60 kilometer van Rosario af. Die twee stede word deur die Rosario-Victoria-brug met mekaar verbind.
President van Zambië
Sedert 31 Augustus 1991 is die president ook die regeringshoof, aangesien die posisie van premier in die laaste maande van die presidensiële termyn van Kaunda afgeskaf is.
Die President word verkies vir 'n termyn van vyf jaar. Sedert 1991 is die kantoorhouer tot twee opeenvolgende bepalings beperk.
Rosario
Geografie en klimaat
Die stadsgebied beslaan 178,69 vierkante kilometer, wat ook 'n aantal onbeboude gebiede insluit. Die beboude gebiede van Gran Rosario tussen Alvear en San Lorenzo strek oor 'n lengte van sowat vyftig kilometer langs die Paraná. Ondanks sy grootte is Rosario net die administratiewe sentrum van die gelyknamige departamento (distrik). Die provinsiale regering van Santa Fe het sy setel in die gelyknamige stad sowat 170 kilometer noord van Rosario.
Die gebied van Rosario word deur 'n tipiese Pampas-klimaat gekenmerk, met 'n warm seisoen tussen November en Maart en maksimale temperature tussen 18 en 32 °C, en 'n koue seisoen tussen Junie en die middel van Augustus, waartydens die kwik tot tussen 5 en 16 °C daal. Reënvalle word veral in die somer aangeteken, maar die tipiese bedompigheid van die vlakte tree dwarsdeur die jaar op.
Vroeë geskiedenis
Rosario het teen die begin van die 17de eeu ontstaan. Dit het destyds as Pago de los Arroyos of "Land van die Spruite" bekend gestaan – 'n verwysing na die verskeie spruite wat deur die suide van die provinsie Santa Fé vloei en in die Paranárivier uitmond, soos die Ludueña, die Saladillo en ander. Die stad het geen presiese stigtingsdatum of enige amptelike erkenning hiervan. In 1689 het kaptein Luis Romero de Pineda 'n deel van die land van Pago de los Arroyos volgens 'n koninklike dekreet as vergoeding vir dienste ontvang wat hy aan die Spaanse Kroon verleen het.
Voor hierdie periode was die gebied oorspronklik deur die Calchaquí-stamme bewoon, wat in sogenaamde reducciones geleef het – 'n soort sendingstasies wat deur Fransiskaanse monnike gestig is. Hierdie sendingstasies is uiteindelik deur vyandelike Chaco-stamme aangeval en verniel.
Romero de la Pineda het die eerste permanente nedersetting gestig, 'n estancia, wat hy as landbougebied en nie as 'n dorp ontwikkel het nie. Die Jesuïete het in 1719 'n ander stuk land gekoop en hier die Estancia San Miguel opgerig. Die gebied was nog steeds so yl bevolk dat dit nie oor 'n sentrale owerheid beskik het nie; dit is vanuit die provinsiale hoofstad Santa Fe en Buenos Aires beheer.
In 1724 is nog 'n koloniale nedersetting deur Santiago de Montenegro gestig wat hier 'n meul en 'n kapel gebou het. Hy het begin om die toekomstige ontwikkeling van die dorp te beplan en is in 1751 tot burgemeester verkies. Die gebied wat deur hierdie plaaslike regring beheer is het vanuit die huidige Rosario tot by gebiede noord van die stad gestrek. Eers in 1784 is dit in twee kleiner regsgebiede opgedeel.
Op 27 Februarie 1812 het generaal Manuel Belgrano die nuutgeskepte nasionale vlag van Argentinië vir die eerste keer aan die oewer van die Paraná gehys. Vanweë hierdie geskiedkundige gebeurtenis staan Rosario nog steeds as die "Bakermat van die Argentynse Vlag" bekend. Die Nasionale Vlagmonument is ter herdenking van hierdie gebeurtenis opgerig.
Rosario groei tot 'n stad
Op 25 Desember 1851 het 'n klein groep van plaaslike burgers en lede van die militêre garde hul steun vir Rosas se teenstander caudillo Justo José de Urquiza verklaar. As 'n beloning vir hulle deelname aan die Slag van Caseros het Urquiza ná sy oorwinning op 9 Junie 1852 die goewerneur van Santa Fe in 'n brief versoek om stadstatus aan Rosario te verleen. Goewerneur Domingo Crespo het hierdie versoek in die wetgeende vergadering van die provinsie geregverdig deur na die strategiese belangrikheid van die stad te verwys, wat vanweë sy geografiese ligging 'n beduidende rol vir die binne- en buitelandse handel sou kon speel. Op 5 Augustus is die stadstatus formeel aan Rosario toegeken.
Urquiza het die rivier vir internasionale vryehandel oopgestel, en Rosario se demografiese en ekonomiese groei het aansienlik versnel. In 1880 was Rosario reeds die belangrikste uitvoerhawe in Argentinië, en sy bevolking het in 1887 tot sowat 50 000 gegroei. Sowat veertig persent van die inwoners was immigrante wat nuwe idees uit Europa saamgebring het en van Rosario 'n stad gemaak wat in politieke baie progressief was – in teenstelling met die meer konserwatiewe en aristokratiese Santa Fe.
Gedurende die tweede helfte van die 19de eeu was daar selfs 'n beweging wat vir Rosario as die nasionale hoofstad van Argentinië gepleit het. Een van die sterkste voorsprekers vir hierdie voorstel was Ovidio Lagos, stigter van die oudste Argentynse koerant La Capital (een van Rosario se hoofstrate is intussen na Lagos vernoem). Alhoewel Rosario by drie geleenthede tot nasionale hoofstad verklaar is, is die wetsbesluit elke keer deur die uitvoerende gesag geveto J(een keer deur Bartolomé Mitre en twee keer deur Domingo Faustino Sarmiento).
In die laaste vyftien jaar van die 19de eeu het Rosario se bevolking verdubbel. Die snelle bevolkingsaanwas het egter tot slegte lewensomstandighede vir baie van die stadsbewoners, epidemieë van aansteeklike siektes soos tuberkulose en 'n oorskot van mannekrag en gepaardgaande uitbuiting gelei. In 1901 is vir die eerste keer 'n stakende werker deur die polisie dood gemaak, en Rosario het tot 'n sentrum van radikale politieke bewegings begin ontwikkel. Die Radikale Burgerunie het in 1903 'n opstand bevorder en die eerste verkiesing volgens die nuwe geheime en verpligte stemreg gewen.
Die 20ste eeu
Die bevolking van Rosario het in die volgende dekade en nog eens binne die volgende twee dekades verdubbel. In 1926 was daar reeds 407 000 inwoners, waarvan 47 persent uit die buiteland gekom het. Dit was meestal Europeërs wat as gevolg van die Eerste Wêreldoorlog in Rosario 'n nuwe heenkome gevind het, waarby Italiaanse immigrante – veral uit Ligurië – oorweeg het.
Die plaaslike geleerde Juan Álvarez het in 1943 'n werk oor die geskiedenis van die stad geskryf waarin hy die stelling bevestig het dat Rosario uit eie krag gegroei en sy ontwikkeling aan sy moderne kapitalistiese ekonomie en sy hardwerkende bevolking te danke het – in teenstelling met ander stede wat soos Santa Fe eerder deur 'n tradisionele koloniale en adellike verlede gekenmerk word. Ter ere van Álvarez is die grootste openbare biblioteek in Rosario, die Biblioteca Argentina Dr. Juan Álvarez, na hom vernoem.
In 1946 het Rosario die oorwinning van die populistiese kandidaat Juan Perón in die presidensiële verkiesing met 'n meerderheid van 58 persent van die uitgebragte stemme bevorder, en die stad het toe die bynaam "Hoofstad van die Peronisme" gekry. Rosario het vervolgens voordeel uit Perón se nasionaliseringsbeleid asook sy subsidies vir nywerhede en voordelige arbeidswette getrek.
Maar die stad het ná Perón se afdanking as gevolg van 'n staatsgreep desgelyks baie onder die diktatuur van sy opvolger, president Juan Carlos Onganía, gely. In Mei en September 1969 het werkers en studente in groot getalle teen die régime betoog – 'n gebeurtenis wat later as die Rosariazo bekend gestaan het. Die betogings was deel van die algemene onluste in die land, alhoewel hulle ook 'n reaksie op die onderdrukking van plaaslike vakbonde was en die moord op 'n plaaslike student wat deur polisiemagte gedood is. In September het sowat 100 000 betogers die polisiemagte oorrompel en die onluste tot by die voorstede uitgebrei. Die régime het troepe na Rosario ontbied om die opposisie met geweld te onderdruk en die beheer oor die stad te herwin.
Gedurende die sogenaamde "Nasionale Proses van Reorganisasie", wat in 1976 met die staatsgreep van dieselfde jaar begin het, is honderde inwoners deur regeringsmagte vermoor of het spoorloos verdwyn. Die militêre junta het Rosario as een van die gasheerstede van die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978 gebruik waarmee hulle die bevolking van die menseregskendings en algemene politieke onderdrukking afgelei het.
In 1983 het Argentinië na 'n demokratiese stelsel teruggekeer, en sowat 400 000 Rosarino's het die Radikale Burgerunie se laaste byeenkoms voor die verkiesing bygewoon. Die Burgerunie het sowel die plaaslike burgemeestersverkiesing met sy kandidaat Horacio Usandizaga asook die nasionale presidentsverkiesing met sy kandidaat Raúl Alfonsín gewen.
Ekonomiese krisis
In 1989 het 'n hiperinflasie van meer as 3 000 persent die Argentynse ekonomie in duie gestort. In Rosario het die proteste teen die prysstygings en die gepaardgaande onvoldoende voorsiening van voedsel en ander lewensnoodsaaklike goedere saam met die algemene ontevredenheid van die bevolking en aanhitsing deur ekstremistiese elemente tot die plundering van supermarkte en ander winkels gelei en ook die aanleiding gegee vir soortgelyke onluste in ander Argentynse stede. Die onluste is deur polisie-eenhede onderdruk, en volgens amptelike statistieke het veertien betogers tussen 26 en 29 Mei gesterf. President Alfonsín het 'n noodtoestand verklaar en op 12 Junie bedank sodat die presidentskap van sy gekose opvolger Carlos Menem ses maande vroeër begin het.
Die Menem-regering se makro-ekonomiese beleid het daarin geslaag om die inflasie onder beheer te bring, en aanvanklik het ook Rosario se ekonomie begin stabiliseer. Maar enkele jare later het die instelling van 'n lae vaste wisselkoers invoere drasties laat styg, terwyl die mededingendheid van Rosario se nywerheidsektor verlaag is en uitvoere van landbouprodukte gestagneer het. Toe president Menem in 1995 vir 'n tweede ampstermyn gekies is, was Rosario se werkloosheid met 21,1 persent die hoogste in die land.
Baie van Rosario se inwoners het onder die broodlyn geleef en was gedwing om in die plaaslike krotbuurte, die sogenaamde villas miseria, te gaan woon. Hierdie informele nedersettings sonder toiletgeriewe, lopende water en ander dienste was al vroeër 'n tipiese verskynsel, maar het in die 1990's het hulle oppervlaktes en bevolking aansienlik gegroei. Die probleem het weens die binnelandse migrasie en die vestiging van bewoners uit armer provinsies soos byvoorbeeld Chaco verskerp. Volgens die laaste amptelike ondersoek, 'n studie wat deur die Munisipale Bank-Stigting van Rosario in 1996 deurgevoer is, was daar 91 informele nedersettings met 115 000 inwoners (tien persent van die metropolitaanse gebied se bevolking).
Die ekonomiese resessie het in Desember 2001 sy hoogtepunt bereik, en net soos in ander groot Argentynse stede het armes en werkloses weer begin om winkels te plunder. Gedurende die onluste het agt mense gesterf, waaronder die Uruguyaans-gebore politieke aktivis Pocho Lepratti.
Huidige situasie
Ná die Argentynse ekonomiese krisis van die jaar 2001 het Rosario se ekonomie herstel. Dit is nou die snelste groeiende stad in Argentinië, en die lewensomstandighede van sy inwoners het duidelik verbeter. Verbruikerbesteding en beleggings het as gevolg van die sterk oplewing in die landbousektor (veral die uitvoer van plaasslik vervaardigde sojaboonprodukte) aansienlik toegeneem, en daarnaas trek ook die toerismebedryf voordeel uit die gunstige ekonomiese klimaat. 'n Aantal sakesentrums is geopen of heropen, waaronder twee groot winkelsentrums, Alto Rosario en El Portal.
Die pryse van eiendomme het in 2005 begin styg en nuwe bouprojekte is veral in die voorstede aangepak. Onderontwikkelde gebiede soos die noordoostelike buurte naby die lughawe is in moderne woonbuurte omskep. Die stadsregering onder die leiding van intendente (burgemeester) Miguel Lifschitz van die Sosialistiese Party was danksy die ekonomiese opswaai in staat om groot bedrae in openbare geriewe te belê. Sowat 'n derde van die stedelike begroting word tans aan openbare gesondheid bestee.
Kommunikasie en mediabedryf
Rosario lê in die sentrum van Argentinië se optiese vesel-kring. Die grootste nasionale telekommunkasie-maatskappye verskaf al hul dienste van openbare telefone tot selfoon-netwerke en breëband-internettoegange met DSL-lyne, kabelmodems, Wi-Fi en kuberkafees aan hul plaaslike klante.
Sowat 86 persent van alle huishoudings beskik oor 'n telefoonlyn (daar is tans 272 170 lyne), terwyl 36 persent van die bewoners ook gebruik maak van selfoondienste. Die vraag na selfoondienste het as gevolg van lae pryse en aggressiewe bemarkingstrategieë vinnig gegroei, maar die beperkings wat op die installasie van antenna's geplaas is en onvoldoende beleggings en opknappingswerk het die gehalte van selfoondienste laat versleg. In die jare 2004 en 2005 was die selfoonnetwerke gedurende Kersfees, Nuwejaarsdag en die Día del Amigo ("Dag van die Vriend") onderbreek.
Rosario beskik oor vier AM- en meer as 200 FM-radiostasies en twee plaaslike private-televisiekanale, Canal 3 en Canal 5 (die laasgenoemde kanaal maak deel uit van die nasionale netwerk Telefé). Ook die openbare televisie-kanaal Canal 7 Argentina word in Rosario uitgesaai. Rosario se drie kabeltelevisie-netwerke – Cablevisión en Multicanal is openbare kanale, terwyl die plaaslike Cablehogar-net onder die beheer van 'n privaatmaatskappy is – saai ook twee plaaslike kanale uit: Canal 4 Noticias en Canal 6.
Nederlands-Suid-Afrikaanse Spoorwegmaatskappy
Die Nederlands-Suid-Afrikaanse Spoorwegmaatskappy (Nederlands: Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij; afgekort NZASM) was 'n maatskappy wat in Junie 1887 in Amsterdam gestig is en 'n lisensie verkry het om die spoorweë van die Zuid-Afrikaansche Republiek te bou en te bedryf. Dit is deur Nederlandse, Duitse en Transvaalse sakelui gefinansier.
Die lisensie is toegestaan op voorwaarde dat die roete van Delagoabaai na Pretoria voor einde 1894 voltooi word. Dié spoorlyn is deur die Britse ingenieur Thomas Hall opgemeet en op 2 November 1894 geopen. Die doel van die lyn was om die Zuid-Afrikaansche Republiek se afhanklikheid van die Britse kolonies in die suide te verminder. Deur 'n spoorlyn na die ooste tot in die Portugese kolonie Mosambiek te bou, kon die ZAR 'n handelsroete na die see gebruik wat nie deur Britse gebied loop nie.
Die NZASM het vyf spoorlyne gebou – die Oosterlijn van Pretoria tot by die Portugese grens wat verbind is met die Portugese spoorlyn vanaf Delagoabaai; die Zuid-Oosterlijn van Elandsfontein tot by die Natalse grens wat verbind is met die Natalse spoorweë na Durban; die Zuiderlijn vanaf Pretoria tot by the Vrystaatse grens wat verbind is met die Kaapse/Vrystaatse spoorweë na Kaapstad, Port Elizabeth en Oos-Londen; die Zuid-Westerlijn tussen Krugersdorp en Klerksdorp en die Randtrem tussen Krugersdorp en Springs.
Nadat Pretoria tydens die Tweede Vryheidsoorlog deur die Britse magte beset is, is die spoorweë deur die Imperial Military Railways bedryf en ná die oorlog deur die Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë oorgeneem. Die maatskappy is in 1908 gelikwideer.
Stigting
In 1884 het Kruger 'n toegewing aan die Nederlandse firma Maarschalk gegee om 'n spoorlyn van die Portugese grens tot in Pretoria te bou. Die ondersteuners van die maatskapy het gesukkel om die nodige kapitaal te bekom.
Met die ontdekking van goud aan die Witwatersrand in 1886 trek baie mense na die goudvelde. In teenstelling met die inwonerbevolking wie hoofsaaklik boere was, het hulle nie hul eie voedsel geproduseer nie, maar dit van voedselhandelaars gekoop. As 'n gevolg, het die prys van voedsel gestyg, veral omdat dit duur was om transportryers te gebruik om voedsel van êrens anders te vervoer. Tussen 1885 en 1889 het die prys van mielies aan die Witwatersrand van 9s 6d tot 60 sjielings gestyg. Dit geld ook vir ander ware en vir mynboumasjinerie. Die volume van goedere wat sodanig vervoer is, was groot genoeg om die vervoerkoste met meer as 60% te verminder indien spoorvervoer gebruik sou word.
Nadat goud ontdek is, is die voorgestelde maatskappy deur beide Nederlandse en Duitse beleggers, veral die Berliner Handelgesellschaft (BHG), ondersteun. Die Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij is in Amsterdam in Junie 1887 gestig met 'n kapitaal van fl 14,7 miljoen (£1,16 miljoen). BHG was die grootse aandeelhouer in die maatskapy. Duitse firmas kry die meeste van die kontrakte om die nuwe spoorstelsel te bou: ingenieurswerke is deur Lenz & Co, 'n filiaal van BHG, terwyl materiaal grotendeels van Köln-Deutzer Waggonfarik en Bochumer Verein für Bergbau und Gußstahlfabrikation verkry is.
Teen die begin van 1892 het NZASM meer geld benodig om die bou van die Oosterlijn te voltooi. Europa het onder 'n finansiële depressie gebuk gegaan, en die ZAR-regering het amper bankrot gespeel. Rhodes het namens die Kaapkolonie 'n lening van £2 miljoen teen 'n rente van 4,5% vir die bou van die oosterlijn aan die ZAR aangebied, maar Kruger wou dit nie aanvaar en daarmee van die Kaapse regering afhanklik wees nie. Hierna het Rothschild, 'n Londense finansier, 'n lening, ook van £2 miljoen, teen 'n rente van 5% aangebied. Kruger het hierdie aanbod toe aanvaar, en die lening is later tot £2,5 miljoen teen 'n rente van 5,8% verhoog. Rothschild se rede was egter nie om 'n inkomste uit die spoorlyn te verkry nie, maar om te sorg dat die spoorlyn vir sy myne in Johannesburg bruikbaar was. Teen die einde van 1896 was die totaal van NZASM se lenings £6,05 milljoen waarvan 59,5% in Britse pond gedenomineerd was en 40,5% in Nederlandse gulders. Die geweegde gemiddelde rente was 4,77% p.j.
Winste en misbruik van monopolie
Aangesien die NZASM 'n monopolie op spoorbedrywighede binne die ZAR gehad het, was hul tariewe hoog en aandeelhouers het 'n goeie opbrengs op hul beleggings verdien. Die Kamer van Mynwese beweer egter dat in vergelyking met die Natalse Regeringspoorweë (NGR) en Kaapse Regeringspoorweë (CGR), die NZASM se tariewe te hoog was en dat 'n bedryfswins van ongeveer £3291 per spoorweg-myl oordrewe was. In vergelyking, was die bedryfswins van die Kaapse Regeringspoorweë £1504 per spoorweg-myl terwyl die bedryfswins van die Natalse Regeringspoorweë £1504 per spoorweg-myl was. Die bedryfswins van NZASM was 14s 7d (£0,73) per treinmyl terwyl die ooreenstemmende syfers vir die CGR en NGR 8s 4d (£0,42) en 7s 111⁄2d (£0,397) was.
Nadat al drie spoorlyne na Johannesburg voltooi is, ontstaan daar 'n handelstryd tussen die ZAR en sy buurstate. Om politieke redes, verkies die ZAR die Oosterlijn bo die Zuiderlyn of die Zuidoosterlijn, want daarmee kry die ZAR toegang tot die see sonder om deur Britse gebiede te ry. Die nadeel van die Oosterlijn was die swak fasiliteite by Lourenço Marques se hawe – dit kon geen seevarende skepe ontvang nie en sy twee kaaie kon slegs 60 ton ware per dag hanteer. Om handelsredes ondersteun die Vrystaat en die Kaapkolonie die Zuiderlijn terwyl Natal die Zuidoosterlijn ondersteun.
In 1895 diskrimineer NZASM se tariewe op die 84 km Zuiderlijn (Vaalrivier-Johannesburg) teen die CGR. Dit was goedkoper vir die CGR se kliënte om hul ware op die suidelike oewer van die Vaalrivier af te laai en per ossewa na Johannesburg te vervoer as om die NZASM se Zuiderlijn tariewe te betaal. Op 28 Augustus 1895 gee Kruger kennis dat vanaf 1 Oktober die Vaalrivier se drifte gesluit sal word. Die Kaapse regering het teen die sluitings beswaar gemaak en 'n spoorweg konferensie is vir November 1895 gereël. Al misluk die konferensie, is die drifte op 7 November heropen. Die driftkrisis (soos dit bekend geword het), was een van die onderliggende redes vir die Jameson-inval van 29 Desember 1895. In 1896 rig die Kamer van Mynwese 'n klagte aan die ZAR-regering, oor onder andere, die misbruik deur NZASM van sy spoormonopolie. Op 14 April 1897 is 'n Commissie van Ondersoek deur die ZAR-regering gestig. In hul bewyse gee die Kamer van Mynwese se Spoorwegkomitee die volgende syfers:
Argitektuur
Gedurende die negentiende eeu is die Nederlandse spoorweë deur die Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (MESS) namens die Nederlandse staat bedryf. Destyds, in Nederland, is die argitektoniese standaarde vir alle amptelike geboue deur die Bureau voor den Waterstaat voorgeskryf en die MESS het hierdie beginsel ook op spoorweggeboue toegepas. NZASM het Nederlandse ervaring in beide Nederland en Java gebruik om hul standaarde te stel.
Alhoewel NZASM hul konstruksiewerk uitgekontrakteer het, het hulle 'n kantoor in Pretoria gestig om daardie werk te verseker. Hul tekenkantoor is ook daar gevestig onder die beheer van VAHV van Lissa. Die tekenstandaarde is in die dokument Instructie voor het doen van voorbereidende werzaamheden voor spoorweg aanleg in de Zuid-Afrikaanse Republiek neergelê. Onder andere, is dit voorgeskryf dat alle tekeninge moet 210 x 340 mm papier gebruik.
Voorafvervaardiging is dikwels gebruik. Alle ysterwerk is uit Europa ingevoer. Die modules vir brûe was nie groter as vyf meter nie dus kon hulle op spoorwaens vervoer word. Alle modules is deur die Duitse firma Gutehoffnungshiitte of die Nederlandse firma Pletterij Den Haag vervaardig. Spoorstawe is in stukke van nie langer as ses meter vervaardig. Waar dit moontlik was, is steenwerk plaaslik verkry, maar geklee tot NZASM-standaarde. As 'n gevolg het baie van die NZASM-stasies en brûe 'n Nederlandse gevoel wat tot vandag nog steeds op plekke soos Klerksdorp, Krugersdorp en Middelburg te sien is.
Personeel
Die snelle ontwikkeling van die spoorweë het beteken dat die ZAR nie in staat was om genoeg personeel te verskaf om die spoorweë te bedryf nie. Dus het tussen 1887 en 1899, meer as 3 000 Nederlandse personeel (met hul families) na die ZAR geëmigreer. Volgens Martinus Middelberg, 'n ingenieur van NZASM, was die personeelsterkte van NZASM ongeveer 3 000 van wie die helfde Nederlanders was, 600 uit die Kaap en slegs 75 Transvalers.
Spoorlyne
Voor goud in 1886 in die ZAR ontdek is, was dit 'n arm land. Die naaste hawens was by Delagoabaai (562 km vanaf Pretoria), Durban (812 km), Port Elizabeth (1188 km) en Kaapstad (1674 km). Behalwe Delgoabaai, was al die hawens onder Britse beheer. Op 1 Januarie 1870, kort voor diamante in Griekwaland-Wes ontdek is, het spoorweë van oor die hele Suid-Afrika net sowat 100 km beslaan. Sestien jaar later, kort voor goud op die Witwatersrand ontdek is, is Kimberley reeds met Kaapstad per spoorlyn verbind en was die Natalse Regeringspoorweë (NGR) besig om 'n spoorlyn van Durban na die diamantveld te bou. Die Natalse spoorlyn het Estcourt toe reeds bereik. Hierdie twee stasies was die naaste spoorwegstasies aan die ZAR. Die NGR het al toestemming gekry van die Natalse regering om die spoor oor die Drakensberg tot by Kimberley te verleng. Daar was nog geen toestemming om die spoorlyn vanaf Kimberley na die noorde te verleng nie.
Nadat goud ontdek is, was daar 'n wedywering tussen die Kaap, Natal en die Mosambiekse Portugese om spoorlyne na die Witwatersrand te bou. Die ZAR het voorkeur gegee aan die Delagoabaaispoorlyn omdat dit die ZAR se onafhanklikheid bevorder het. Die reëls was nie eenvoudig nie – hulle was afhanklik van die politieke situasie in Suider-Afrika en in besonder op die grille van President Kruger, veral omdat hy die stemme van die transportryers wou bewaar.
Randtrem
Steenkool is in 1887 in Boksburg ontdek en word vanaf 1888 as brandstof vir die Witwatersrand gelewer. Dit is ook in Springs in 1888 ontdek en gedurende die 1890s is die Witbank steenkoolvelde ontdek en ontwikkel. Dus word die ZAR met betrekking tot brandstof selfstandig.
Die Randtrem was die eerste spoorwegstelsel in die ZAR en ook die eerste onderneming van NZASM. Die bou van die eerste gedeelte van die tremstelsel is begin nadat die ontwikkelaars verlof van die ZAR se Volksraad gekry het in 1888. Hierdie gedeelte tussen Braamfontein en Boksburg, 'n afstand van 26 km, is op 17 Maart 1890 geopen. Voordat die eerste gedeelte geopen is, het die ontwikkelaars in 1889 verlof gekry om die spoorlyn met nog 53 km tot Springs en Krugersdorp te verleng. Die laaste gedeelte van die tremsisteem is op 10 Februarie 1891 geopen.
Al moes die spoorlyne en spoorvoertuie per ossewa van óf Kimberley óf Ladysmith vervoer word kom die trem se brandstof vanaf die steenkoolmyne te Boksburg en Springs. Die spoorlyn was 'n reuse sukses: verkeer het drie keer die verwagte vlak behaal. Die Randtrem is met 25 lokomotiewe (10 tonner en 14 tonner), 32 passasierswaens en 225 vragwaens bedryf. Die lokomotiewe is in Elandsfontein (naby Germiston) aanmekaar gesit.
Die spoorlyn het beide vrag en passassiers gedra. Die vrag sluit, onder andere, steenkool vanaf Boksburg in. Die spoorlyn het ook dinamiet vir die goudmyne vervoer en op 19 Februarie 1896 het 'n vrag dinamiet ontplof met die verlies van ongeveer 75 lewens. Die Randtrem is met die Zuiderlijn op 15 September 1892 verbind en daarna is daar 'n spoorlyn tussen die Witwatersrand en die kus (Kaapstad en Port Elizabeth) gebou.