cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
46ste Oscar-toekenningsaand
George Lucas het sy debuut by die Oscar-seremonies gemaak met sy nostalgiese tienerdrama American Graffiti. Dit is benoem vir beste prent (Francis Ford Coppola en Gary Kurtz), regisseur en oorspronklike draaiboek (Lucas), redigering (Marcia Lucas) en beste vroulike byspeler (Candy Clark).
Op ’n ouderdom van 10 jaar en 148 dae, het Tatum O'Neal die Oscar vir beste vroulike byspeler ontvang vir Paper Moon. Sy was, en is steeds, die jongste Oscar-wenner. Tussen haar en John Houseman (71) was daar die grootste ouderdomsverskil nog tussen twee wenners van akteurspryse.
Katharine Hepburn het haar eerste en enigste verskyning by ’n Oscar-aand gemaak om die Irving G. Thalberg-gedenkprys aan haar ou vriend Lawrence Weingarten te oorhandig. Sy het altyd wanneer sy ’n Oscar gewen het, die aanbieder of iemand anders wat met die prent verbind word, gevra om dit namens haar te ontvang. Toe sy op die verhoog stap, het sy ’n staande ovasie gekry. Haar reaksie daarop was: "Ek is ’n lewende bewys daarvan dat iemand 41 jaar kan wag om onselfsugtig te wees."
Terwyl David Niven vir Elizabeth Taylor voorgestel het om die Oscar vir beste rolprent te oorhandig, het ’n kaalnaeler, Robert Opel, oor die verhoog gehardloop. Niven het hom nie van stryk laat bring nie en gou iets kwytgeraak oor die man se "tekortkominge".
Pryse
Hier volg ’n lys van die belangrikste wenners en benoemdes (die wenners word eerste genoem en is in vet druk):
Pleknaamsveranderinge in Madagaskar
Hier volg 'n lys van dorpe en stede in Madagaskar waar van die name verander is:
Mercedes-Benz OM628-enjin
Die Mercedes-Benz OM628-enjin is 'n turboaangejaagde V8-enjin wat van 1999 tot 2005 deur Mercedes-Benz vervaardig is.
Ontwerp
Die OM628 is geskep in reaksie op mededingende V8-dieselenjins wat deur Audi en BMW vervaardig is. Dit verskyn die eerste keer in die W220 S400 CDI en was daarna die eerste V8-dieselenjin in 'n Mercedes-passasiersvoertuig. Die OM628-enjin het 'n dubbele bonokas, 4 kleppe per silinder, uitlaatgashersirkulasie, 'n Garrett GT1749V-turbo-aanjaer en voldoen aan Euro 4-uitlaatstandaarde. Die enjinblok en silinderkoppe word van 'n aluminiumallooi vervaardig deur middel van die sandgietproses.
Victor Moore
Victor Moore (24 Februarie 1876 – 23 Julie 1962) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Swing Time (1936), Make Way for Tomorrow (1937), It Happened on Fifth Avenue (1947), en The Seven Year Itch (1955).
Logogram
’n Logogram is ’n grafeem (skryfteken) wat ’n woord of morfeem (die kleinste betekenisvolle eenheid van taal) voorstel. Aangesien logogramme visuele simbole is wat woorde eerder as die klanke van ’n woord voorstel, is dit makliker om te onthou of die betekenis te raai as by alfabeties geskrewe woorde. Nog ’n voordeel is dat ’n enkele logogram in verskeie tale gebruik kan word vir woorde met ’n soortgelyke betekenis.
Logografiese stelsels sluit die vroegste ware skryfstelsels in; die eerste historiese beskawings van die Nabye-Ooste, Afrika, China en Sentraal-Amerika het ’n vorm van logografiese skrifte gebruik.
’n Suiwer logografiese skrif sal onprakties wees omdat daar vir elke woord ’n simbool sal moet wees. Alle logografiese stelsels brei ’n relatief beperkte aantal logogramme uit met karakters van fonetiese waarde, óf konsonantaal óf sillabies, of met bepalers.
Akademie van die Hebreeuse taal
Die Akademie van die Hebreeuse taal (Hebreeus: הָאָקָדֶמְיָה לַלָּשׁוֹן הָעִבְרִית, HaAkademya laLashon haIvrit) is gestig deur die Israeliese regering in 1953 as die hoogste instelling vir geleerdheid in die Hebreeuse taal by die Hebreeuse Universiteit van Jerusalem se Givat Ram-kampus.
Suurbergbroodboom
Die Suurbergbroodboom (Encephalartos longifolius) is 'n spesie van die genus Encephalartos.
Verspreidingsgebied
Die spesie is endemies aan Suid-Afrika. Dit kom oor 'n wye gebied voor, dit begin wes van Joubertina in die Kougaberge tot by die Suuranysberge. Dit kom ook in die oostelike deel van die Baviaanskloofberge, die Elandsberg asook gedeeltes van die Groot-Winterhoekberge voor. Daar is ook populasies in die Klein-Winterhoekberge, die Suurberge en verder oos tot in die Grahamstad-distrik.
Die boom word vanaf 200 tot 1 500 m bo seevlak aangetref. Die jaarlikse reënval in die gebied waar dit voorkom wissel van 300 tot 1 250 mm.
Identifikasie
Hierdie boom en Encephalartos caffer is reeds in 1772 geïdentifiseer deur Carl Peter Thunberg.
Die plant word tot 4,5 m hoog. Die boom is eenslagtig: manlike en vroulike plante is afsonderlike eksemplare. Die plant is gewild onder tuiniers en word bedreig deur onwettige verwydering (diefstal) uit hulle natuurlike omgewing.
Die boom se FSA-nommer is 9. In Engels staan die broodboom as die Suurberg cycad bekend.
NG gemeente Westonaria
duimnael|regs|170px|Ds. A. Scheurkogel, leraar van 1951 tot 1957. duimnael|links|300px|Die NG kerk Westonaria. duimnael|regs|170px|Ds. P.A. Pienaar, leraar van 1956 tot 1960, waarna dogtergemeente Venterspost, wat later ingelyf is by Westonaria. duimnael|regs|170px|Ds. [[Sarel du Plessis|S.P. du Plessis was Westonaria se leraar van 1976 tot sy aftrede in 1986.]]
Die NG gemeente Westonaria is die moedergemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk op die Verre-Wes-Randse dorp Westonaria in die Sinode Goudland (voorheen Sinode van Wes-Transvaal). Dit het jare lank as Venterspost bekendgestaan.
Agtergrond
Die gemeente is in 1946 gestig. Dis geleë in 'n breë vlakte, omring deur die hoogtes van Randfontein aan die noorde- en die Gatsrand aan die suidekant. As gevolg van die snelle ontwikkeling in die omgewing is daar spoedig aan afstigting gedink. Hierdie gebied was egter op die vergeleë punte van die gemeentes Randpoort, Randfontein, Losberg (Fochville), Potchefstroom en Ventersdorp, met die gevolg dat 'n veelkoppige gemeente tot stand gekom het wat van Venterspost tot Welverdiend gestrek het. Uiteenlopende belange, die gevaar van seksionalisme en die fluktuerende gemeenskap het sake baie bemoeilik. Die grootste moeilikheid is besorg deur die feit dat daar geen vaste sentrum was nie. Ten spyte van moeilikhede het die werk egter voortgegaan, en het die lidmate getoon dat hulle nog hul kerk liefhet, aldus Ons gemeentelike feesalbum (1952).
Beginjare
In November 1946 is die eerste leraar, ds. D.H.J. van den Berg, in die gemeente ontvang. 'n Reusetaak het op hom gewag. Daar was geen kerkgebou en geen eiendomme nie. Dienste is gehou in skole en openbare sale op vyf plekke in die gemeente. 'n Eerste begin is egter gemaak met die aankoop van geskikte terreine vir 'n kerk en pastorie. Twee jaar ná die eerste afstigting het 'n tweede gevolg, toe die mees westelike gebiede van die gemeente, naamlik Bank, Rooipoort, Holfontein, Welverdiend, Blyvooruitzicht en Carletonville afgestig het onder die naam Oberholzer. Die heilsame gevolg was dat meer eenheid in die moedergemeente verkry is. Daar is toe ook besluit op een hoofsentrum, naamlik Westonaria.
Die sending
Sendingwerksaamhede is ook nie agterweë gelaat nie. Met geld deur die Strewers ingesamel is in 1949 'n kerkie in die swart woonbuurt opgerig. In September 1950 is 'n eie werkkring van die gemeente Randfontein afgestig.
Kerkbou
Kerkbouplanne het fluks gevorder. Op 27 Julie 1949 is die eerste sooi omgespit, op 29 Oktober 1949 is die hoeksteen gelê en op 1 September 1950 is die kerk ingewy. Dit was die eerste kerk van alle kerkgenootskappe tussen Randfontein en Potchefstroom.
Op 21 Januarie 1951 vertrek ds. Van den Berg. 'n Beroep, op prop. A. Scheurkogel uitgebring, slaag en op 1 September 1951 is hy in die gemeente bevestig, die tweede leraar van die jong gemeente Venterspost.
Aloe whitcombei
Aloe whitcombei is 'n aalwyn wat endemies aan Oman is.
Janice Karman
Janice Karman (gebore 21 Mei 1954) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Chipmunk Adventure (1987), Alvin and the Chipmunks (2007), en Alvin and the Chipmunks: Chipwrecked (2011), en in die televisiereeks Alvin & the Chipmunks (1983).
Eddie "Rochester" Anderson
Eddie "Rochester" Anderson (18 September 1905 – 28 Februarie 1977) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente You Can't Take It with You (1938), Gone with the Wind (1939), Cabin in the Sky (1943), en It's a Mad Mad Mad Mad World (1963).
Keibroodboom
Die Keibroodboom (Encephalartos princeps) is 'n spesie van die genus Encephalartos. Die boom is endemies aan die Oos-Kaap en kom voor in die opvanggebied van die Groot-Keirivier. Die boom groei relatief stadig en word tot 5 m hoog. Die boom is eenslagtig: manlike en vroulike plante is afsonderlike eksemplare. Die jaarlikse reënval in die gebied waar dit voorkom varieer van 420 tot 520 mm. Die boom is eers in 1965 deur Robert Allen Dyer as 'n unieke spesie geĭdentifiseer, voorheen is dit as deel van Encephalartos lehmannii beskou. Die plant se FSA-nommer is 12. In Engels staan die broodboom as die Kei cycad bekend.
John Collin (akteur)
John Collin (18 Oktober 1928 – 25 Februarie 1987) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent Tess (1979) en in die televisiereekse The Big Pull (1962) en The Guardians (1971).
Olimpiese Winterspele 1994
Die Olimpiese Winterspele 1994 (Noors: Vinter-OL 1994), amptelik bekend as die XVIIde Olimpiese Winterspele, is tussen 12 en 27 Februarie 1994 in Lillehammer, Noorweë, aangebied. Ander kandidaatstede was: Anchorage (Verenigde State), Östersund/Åre (Swede) en Sofia (Bulgarye). Dit was die eerste Winterspele wat nie in dieselfde jaar van die Somerspele gehou is nie.
Toewysing
Die stemming het as volg verloop:
Sporte
6 Olimpiese sporte in 12 dissiplines is tydens die Spele beoefen. • 4
Kalender
Die volgende tabel dui die Spele se daaglikse program aan. 'n Blou blokkie beteken dat wedstryde plaasgevind het, maar dat geen medaljes op die spel was nie. 'n Geel blokkie dui aan dat medaljes toegeken is, die getal dui op die getal medaljeparades wat die dag gehou is.
Deelnemende nasies
Hier volg 'n alfabetiese lys van al die Nasionale Olimpiese Komitees wat deelgeneem het. Waar beskikbaar word die getal atlete per land in hakies aangedui: • 4
Suid-Afrikaanse deelname
Die Spele was die eerste Winterspele sedert 1960 waaraan Suid-Afrika deelgeneem het, maar Suid-Afrika kon geen medaljes verower nie.
Getal medaljes
[[Lêer:1994 Winter Olympic Games medals map.png|duimnael|400px|Kaart van medaljes volgens lande:
vertoon lande, wat ten minste een goue medalje gewen het.
vertoon lande, wat ten minste een silwer medalje gewen het.
vertoon lande, wat ten minste een brons medalje gewen het.
vertoon lande, wat geen medaljes gewen het nie.
vertoon lande, wat nie aan die Olimpiese Winterspele 1994 deelgeneem het nie.]] Hier is die top tien lande wat medaljes by die Spele verower het:
Volkstribuun
'n Volkstribuun het 'n belangrike amp in die Romeinse Republiek van die vyfde of vierde eeu v.C. beklee.
Dié amp het in 494 v.C. op die Mons Sacer, die heilige heuwel oorkant die Aniene-rivier, ontstaan. Die leier van die plebejers, L. Sicinius Bellutus, is hier as eerste volkstribuun aangestel. In 470 is hulle vir die eerste keer deur die comita tributa gekies, en C. Sicinius word as tribuun aangestel.
Volkstribune het die plebs teenoor die patrisiërs verteenwoordig. Hulle het nie oor die reg beskik om 'n leër aan te voer nie, maar wel oor die ius intercessionis, wat die uitvoering van enige bevel of vonnis van die patrisiërs kon veto. Verder het hulle die ius auxilii gehad, die reg om plebejers teen die patrisiese magistrate te beskerm. Hulle is onder goddelike beskerming van die godin Ceres geplaas en was onskendbaar. Wie hulle aanval sou deur die gode bestraf word en kon deur iedereen straffeloos gedood word.
Aanvanklik was daar twee tribune, later vyf en uiteindelik tien. Die feit dat hulle sacrosancti verklaar is, was belangrik vir die amp se ontwikkeling. Aanvanklik het hulle geen magte of regte nie, maar hulle roep die plebs byeen en neem wette aan of hulle die reg het aldan nie. Ondermeer bereg en veroordeel hulle ook die patrisiërs of hulle die reg daartoe het aldan nie. Hierdeur het hulle aansienlike mag verkry en kon hulle deelneem aan die senaat se vergaderings.
Sulla se hervorming in 81 v.C. (die Lex Cornelia) het die mag van die tribune grootliks beperk. Hulle het die reg verloor om in die vergadering van die plebejers wette te bespreek of aan te neem. Die enigste reg wat oorgebly het was die vetoreg.
Pleknaamsveranderinge in die Demokratiese Republiek die Kongo
Hier volg 'n lys van plekke in die Demokratiese Republiek die Kongo waar van die name verander is:
Reënboogskink
Die reënboogskink (Trachylepis margaritifer) is 'n akkedis wat voorkom in Limpopo, Mpumalanga, Eswatini en noordoos KwaZulu-Natal. Die reptiel leef in klipbanke. Hulle word 18 tot 28 cm lank. Die akkedis is glad, middelgroot met 'n lang, oranje stert. Die mannetjie se rugkant is bronsgroen en die lyf glinster in die son. Die wyfie is kleiner en donkerder met gestreepte sye en die stert is staalblou. Hulle vreet kewers en ander insekte en hulle natuurlike vyande is valke, sperwers en slange.
Tibettaanse Boeddhisme
Tibettaanse Boeddhisme is die Boeddhistiese tradisie in Tibet, Mongolië, Tiwa, Bhoetan, Kalmikië en streke van die Himalaja, insluitende Noord-Nepal en Indië, en die staatsgodsdiens van Bhoetan.
Volgens die godsdienstige geskrifte is Tibettaans die spirituele taal van hierdie gebiede. Tibettaanse Boeddhisme volg die Vajrayana-leringe van die 8ste eeuse Indië.
Tibettaanse Boeddhisme het na baie Westerse lande versprei waar dit in gewildheid toeneem. Dit het na raming tussen 10 miljoen en 20 miljoen volgelinge. Die bekendste van hulle is waarskynlik die 14de Dalai Lama van Tibet, ’n lama van die Gelug-skool van Tibettaanse Boeddhisme.
Bert Moorhouse
Bert Moorhouse (20 November 1894 – 26 Januarie 1954) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Delightful Rogue (1929), The Girl from Woolworth's (1929), The Woman I Love (1929), en Hideaway Girl (1936).
Viterbi-algoritme
Die Viterbi-algoritme, vernoem na die ontwikkelaar daarvan Andrew Viterbi, is 'n dinamiese programmering-algoritme om die mees waarskynlike opeenvolging van verborge toestande te vind – bekend as die Viterbi-pad – wat lei tot 'n opeenvolging van waargenome gebeurtenisse, veral teen die agtergrond van  verborge Markovmodelle. Die voorwaartse algoritme (Engels: forward algorithm) is 'n naverwante algoritme vir die berekening van die waarskynlikheid van 'n opeenvolging van waargenome gebeurtenisse. Dit is 'n subafdeling van 'n breër onderwerp wat bekend staan as inligtingsteorie.
Die algoritme is nie veralgemeen nie; dit maak 'n aantal aannames. Eerstens moet beide die waargenome en verborge gebeurtenisse in 'n opeenvolging voorkom. Die opeenvolging kom dikwels met tyd ooreen. Tweedens moet die twee opeenvolgings belyn wees, en 'n waargenome gebeurtenis moet ooreenstem met presies een verborge gebeurtenis. Derdens moet berekening van die mees waarskynlike verborge opeenvolging tot by 'n sekere punt t, afhang van slegs die waargenome gebeurtenis by punt t, en die mees waarskynlike opeenvolging by punt t − 1. Hierdie aannames word almal bevredig in 'n eerste-orde-Markovmodel.
Die terme "Viterbi-pad" en "Viterbi-algoritme" word ook gebruik vir verwante dinamiese programmeringsalgoritmes wat die enkele mees waarskynlike verduideliking vir 'n waarneming vind. Byvoorbeeld, in stogastiese ontleding kan 'n dinamiese programmeringsalgoritme gebruik word om die enkele mees waarskynlike konteksvrye afleiding (sinstaksontleding) van 'n string te vind wat soms 'n "Viterbi-ontleding" genoem word.
Oorsig
Vir 'n vereenvoudigde beskrywing, moet bogenoemde aannames verstaan word. Eerstens moet ons verstaan dat die Viterbi-algoritme volgens 'n toestandsmasjien-aanname werk. Dit wil sê daar is 'n eindige aantal toestande, hoe groot ookal, wat gelys kan word. Vir elke toestand, of node, kan slegs een opeenvolging of pad daartoe lei. Dit is 'n fundamentele aanname van die algoritme omdat die algoritme alle moontlike paaie wat na 'n toestand lei ondersoek en net die mees waarskynlike een behou. Op dié wyse hoef die algoritme nie tred te hou met meervoudige paaie nie, maar slegs met een per toestand. 'n Tweede sleutelaanname is dat die oorgang van 'n vorige toestand na 'n nuwe toestand gemerk word deur 'n inkrementele maatstaf, gewoonlik 'n getal. Die oorgang word bereken uit die gebeurtenis. Die derde aanname is dat die gebeurtenisse in 'n sekere sin kumulatief is oor 'n pad, gewoonlik additief. Die kruks van die algoritme is dus om 'n nommer vir elke toestand te hou. Wanneer die gebeurtenis dan plaasvind, ondersoek die algoritme voorwaartse beweging na 'n nuwe stel toestande deur die maatstaf van 'n moontlike vorige toestand te kombineer met die inkrementele maatstaf van die oorgang weens die gebeurtenis en kies die beste een daaruit. Daar moet hier daarop gelet word dat die inkrementele maatstaf wat met 'n gebeurtenis geassosieer word afhanklik is van die oorgangswaarskynlikheid van die ou toestand na die nuwe toestand. Byvoorbeeld in datakommunikasie, is dit moontlik om slegs die helfte van die simbole vanaf 'n onewe-genommerde toestand te stuur en die ander helfte vanaf 'n ewe-genommerde toestand. Verder, is die toestandoorgangstabel in baie gevalle nie ten volle verbind nie. 'n Eenvoudige voorbeeld is 'n motorvoertuig wat 3 toestande het, vorentoe, stop en agteruit. 'n Oorgang van vorentoe na agteruit word nie toegelaat nie. Dit moet eers na die stop toestand gaan. Ná berekening van die kombinasies van inkrementele maatstawwe en die toestandmaatstaf, oorleef slegs die bestes en al die ander paaie word verwerp. Dit is die kruks van die algoritme. Daar is aanpassings aan die basiese algoritme wat toelaat vir 'n vorentoe soektog bo en behalwe die truwaartse soektog wat hier beskryf is.
Padgeskiedenis moet gestoor word. In sommige gevalle is die soekgeskiedenis eindig omdat die toestandmasjien by die enkodeerder in 'n bekende toestand begin en is daar genoeg geheue om al die paaie te behou. In sommige ander gevalle, byvoorbeeld konwolusionele enkodering, moet die dekodeerder die geskiedenis snoei op 'n diepte groot genoeg om verrigting op 'n aanvaarbare vlak te hou. Alhoewel die Viterbi-algoritme baie doeltreffend is, is daar aanpassings wat die berekeningslas kan verminder; die geheuebehoeftes neig om dieselfde te bly.
'n Konkrete voorbeeld
Jy praat drie dae opeenvolgend met 'n vriend en vind uit dat hy op die eerste dag gaan wandel het, op die tweede dag gaan inkopies doen het, en op die derde dag sy woonstel skoongemaak het. Jy het twee vrae: Wat is die algehele waarskynlikheid van hierdie reeks waarnemings? En wat is die mees waarskynlike opeenvolging van reën/mooiweer dae wat die waarnemings kan verklaar? Die eerste vraag word deur die voorwaartse algoritme beantwoord; die tweede, deur die Viterbi-algoritme. Hierdie twee algoritmes vertoon struktureel soveel ooreenkoms (om die waarheid te sê, hulle is beide verskillende gevalle van dieselfde abstrakte algoritme) dat hulle deur 'n enkele funksie geïmplementeer kan word:
def forward_viterbi(y, X, sp, tp, ep): T = {} for state in X:       ##          prob. V. path V. prob.        T[state] = (sp[state], [state], sp[state]) for output in y:       U = {} for next_state in X:           total = 0 argmax = None valmax = 0 for state in X:               (prob, v_path, v_prob) = T[state] p = ep[state][output] * tp[state][next_state] prob *= p               v_prob *= p                total += prob if v_prob > valmax: argmax = v_path + [next_state] valmax = v_prob U[next_state] = (total, argmax, valmax) T = U   ## apply sum/max to the final states: total = 0 argmax = None valmax = 0 for state in X:       (prob, v_path, v_prob) = T[state] total += prob if v_prob > valmax: argmax = v_path valmax = v_prob return (total, argmax, valmax)
Die funksie  bevat die volgende argumente:   is die opeenvolging van waarnemings, b.v.  ;   is die stel verborge toestande;   is die beginwaarskynlikhede;   is die oorgangswaarskynlikhede; en   is die uitsendwaarskynlikhede.
Die algoritme begin deur die T te inisialiseer om die waarskynlikhede aan die gang te sit: die totale waarskynlikheid van 'n toestand is net die begin-waarskynlikheid van die toestand; en die Viterbi-pad na 'n begintoestand is die eenduidige pad wat slegs uit daardie toestand bestaan; die waarskynlikheid van die Viterbi-pad is dieselfde as die begin-waarskynlikheid.
Die hooflus oorweeg die waarnemings van  opeenvolgend. Die lusinvariant daarvan is dat  die korrekte inligting bevat tot by, maar uitgesluit die tydstip van die huidige waarneming. Die algoritme bereken die tripleks  vir elke moontlike volgende toestand. Die totale waarskynlikheid van 'n gegewe volgende toestand,  word verkry deur die waarskynlikheid van al die paaie wat die toestand bereik op te tel. Meer noukeurig gestel, die algoritme herhaal oor alle moontlike brontoestande. Vir elke brontoestand hou  die totale waarskynlikheid van alle paaie na die toestand. Hierdie waarskynlikheid word dan vermenigvuldig met die uitsend-waarskynlikheid van die huidige waarneming en die oorgang-waarskynlikheid van die brontoestand na die volgende toestand. Die gevolglike waarskynlikheid  word dan bygetel by die. Die waarskynlikheid van die Viterbi-pad word op 'n soortgelyke manier bereken, maar in plaas van optelling oor alle paaie, voer mens 'n diskrete maksimering uit oor alle paaie. Aanvanklik is die maksimumwaarde  nul. Vir elke brontoestand is die waarskynlikheid van die Viterbi-pad na die toestand bekend. Dit word ook vermenigvuldig met die uitsend- en oorgang-waarskynlikhede en vervang   as dit groter is as die huidige waarde. Die Viterbi-pad self word bereken as die ooreenstemmende argmax van daardie maksimering, deur die Viterbi-pad wat lei tot die huidige toestand met die volgende toestand uit te brei. Die tripleks  wat op die manier bereken word, word in   gestoor en wanneer    bereken is vir alle moontlike volgende toestande, vervang dit   en verseker daarmee dat die lusinvariant behou bly aan die einde van die iterasie.
Uiteindelik word nog 'n sommering/maksimering uitgevoer (dit kan ook binne die hooflus gedoen word na die laaste werklike waarneming).
In die voorbeeld word die voorwaartse/Viterbi-algoritme as volg gebruik:
def example: return forward_viterbi(['walk', 'shop', 'clean'],                          states,                           start_probability,                           transition_probability,                           emission_probability)
Dit dui aan dat die totale waarskynlikheid van   0.033612 is en dat die Viterbi-pad    is. Die Viterbi-pad bevat vier toestande omdat die vierde waarneming gegenereer word deur die derde toestand en die oorgang na 'n oorgang na die vierde toestand. Met ander woorde, gegewe die waargenome aktiwiteite, was dit mees waarskynlik mooiweer toe jou vriend gaan wandel het, gevolg deur 'n dag waarop dit begin reën het, 'n reën wat mees waarskynlik aangehou het.
Uitbreidings
Met die algoritme genaamd Iteratiewe Viterbi-dekodering kan 'n mens die subopeenvolging vind van 'n waarneming wat (gemiddeld) die beste sal pas vir 'n gegewe VMM. Iteratiewe Viterbi-dekodering, ontwikkel deur M.C. Silaghi (1998), werk deur die iteratiewe roep van 'n aangepaste Viterbi-algoritme wat die telling vir 'n 'vuller' herberaam totdat konvergensie behaal word.
'n Alternatiewe algoritme, genaamd die Lui Viterbi-algoritme (Engels: Lazy Viterbi algorithm, is onlangs (2002) voorgestel. Dit werk deur nie enige nodes uit te brei totdat dit werklik nodig is nie, en slaag gewoonlik daarin om oor die weg te kom met baie minder werk (wat betref sagteware-aanwending) as die gewone Viterbi-algoritme vir dieselfde resultaat. Dit is egter moeilik om in hardeware te paralleliseer.
Drie Juwele
Die Drie Juwele (Pali: Tiratana; Sanskrit: त्रिरत्न, Triratna) is die drie dinge waartoe Boeddhiste hul toevlug neem, of as leiding aanvaar.
Die Drie Juwele is:
Aloe wildii
Aloe wildii is 'n aalwyn wat inheems is aan Mosambiek en Zimbabwe waar dit voorkom in die Chimanimaniberge.
Ofotfjord
Die Ofotfjord (['ufut-], Noors Ofotfjorden) is 'n fjord in Noord-Noorweë met 'n lengte van 78 kilometer en 'n diepte van tot by 553 meter. Die belangrikste hawestad is Narvik aan die oostelike ent van die Ofotfjord.
Die fjord se naam is afgelei van die Oudnoorse pleknaam Ófóti en fót ("voet") en verwys moontlik na sy vorm. Die landskap Ofoten is na die fjord vernoem.
Fauna en flora
Die Ofotfjord word deur bergspitse met 'n maksimale hoogte van 1 700 meter omring. Teen hulle hange groei veral berke tot by die woudgrens teen 'n hoogte van sowat 500 meter. Die fjord se visbron sluit veral kabeljou en makriele tydens die somer en harings as tipiese wintervisse in. Die Ofotfjord is daarnaas 'n belangrike habitat vir seearende en otters.
Geskiedenis
In April 1940 was die Ofotfjord die toneel van hewige seegevegte tussen torpedojaers van die Duitse Vloot, wat tydens die Operasie Weserübung (die besetting van Noorweë) bergjaers na Narvik vervoer het om die stad te beset, en Britse oorlogskepe, waaronder die HMS Warspite.
Al tien Duitse asook twee Britse torpedojaers is tydens die seegevegte tot sink gebring of het die grond geraak. Die skeepswrakke is tans gewilde duikbestemmings. Sommige van die wrakke is deur die Noorse regering tot seegrafte verklaar en word deur die wet beskerm.
Ernie Anderson
Ernie Anderson (12 November 1923 – 6 Februarie 1997) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent Hard Eight (1996) en in die televisiereekse Shock Theater (1963), Joe Bob's Drive-In Theater (1987), en The Ghoul Show (1998).
Tara Karsian
Tara Karsian (gebore 5 Augustus 1965) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent BFFs (2014) en in die televisiereekse ER (1994), Review (2014), en Doubt (2017).
Asetogenese
Asetogenese is 'n proses waar asetaat deur anaërobiese bakterieë geproduseer word vanuit 'n verskeidenheid energie- en koolstofbronne. Die verskillende bakteriese spesies wat asetogeniese vermoëns het word asetogene genoem.
Sophokles
Sophokles ook Sofokles (Grieks: Σοφοκλῆς, Sophoklēs, ; 497/6 – winter 406/5 v.C.)  is een van drie klassieke Griekse tragici wie se toneelstukke behoue gebly het. Sy eerste toneelstukke is geskryf ná die van Aischulos en vroeër of in dieselfde tydperk as Euripides se toneelstukke. Volgens die Suda , ’n tiende-eeuse ensiklopedie, het Sophokles 123 toneelstukke in sy leeftyd neergepen. Net sewe van die toneelstukke het egter in hul geheel behoue gebly: Ajaks, Antigone, Die vroue van Trachis, Koning Oidipus, Elektra,  Philoktetes en Oidipus by Kolonos. Vir nagenoeg 50 jaar was Sophokles die mees gevierde dramaturg by toneelkompetisies tydens die Atheense stadstaat se godsdiensfeeste – die Lenaia en Dionysia. Hy neem deel aan ongeveer 30 kompetisies, wen 24 daarvan, en word nooit laer beoordeel as tweede plek nie. Aeschylus wen 14 kompetisies en is in ’n paar gevalle deur Sophokles getroef, terwyl Euripides slegs 4 kompetisies kon wen. Sophokles se bekendste tragedies sluit in Oidipus en Antigone: hulle staan algemeen bekend as die Thebaanse toneelstukke, hoewel elkeen onderskeidelik deel vorm van ’n tetralogie waarvan die ander dramas verlore is. Hy het ’n groot invloed gehad op die ontwikkeling van drama, vernaam deur die insluiting van ’n derde akteur. Hierdeur word die koor se rol in die voorstelling van die plot verklein. Hy ontwikkel ook sy karakters tot ’n groter mate as vorige dramaturge soos Aischulos.
Asetogenese
Asetogenese in die anaërobiese verteringsproses
Asetogenese is die derde stap tydens anaërobiese vertering
Sophokles
Lewe
Sophokles, die seun van Sophilos, was ’n welgestelde lid van die landelike dêmos van Kolonos in Attika. Dit sou ook ’n toneelskikking vir een van sy dramas word en hy is heel moontlik daar gebore  'n paar jaar voor die Slag van Marathon (490 v.C.), meer waarskynlik 497/6 v.C.   Die dramaturg is gebore in ’n welvarende gesin (sy vader was ’n wapensmid) en was hoogs geskoold. Sy eerste artistieke mylpaal word bereik in 468 v.C. met sy eerste prys vir drama in die Dionysia, waar hy afreken met die heersende Atheense dramameester, Aischulos. Volgens Plutarchus word dié oorwinning onder ongewone omstandighede behaal. In stede daarvan om volgens tradisie die beoordelaars deur middel van ’n loting te kies, vra die argont vir Kimon en die ander strategoi om die wenner aan te wys. Plutarchus beweer verder dat Aischulos kort na sy verlies na Sicilië verkas. Hoewel Plutarchus noem dat dit Sophokles se eerste opvoering was, word deesdae eerder gedink dat dit in 470 v.C. was. Triptolemos was moontlik een van die dramas wat Sophokles by die fees opgevoer het.
In 480 v.C. word Sophokles gekies om die paean (loflied aan ’n god) te lei ter viering van die Griekse sege oor die Perse by die Slag van Salamis. Dit is moontlik dat Kimon vroeër in Sophokles se loopbaan een van sy beskermhere was. Indien dit die geval was, was daar geen kwade gevoelens te bespeur vanaf Perikles, Kimon se teenstaander, na Kimon in 461 v.C. verstoot is nie. Sophokles dien in 443/2 v.C. as een van die Hellenotamiai (Atheense tesourier), waar hy help met die stad se finasiële bestuur tydens Perikles se politieke opgang. Volgens die Vita Sophoclis word hy in 441 v.C. verkies tot een van tien strategoi – top uitvoerende amptenare in beheer van die gewapende magte. As ’n junior kollega van Perikles maak hy die Atheense veldtog teen Samos mee. Daar word veronderstel dat hy tot die amp verkies is vanweë sy opvoering van Antigone.
Met die toetrede van Asklepios as godheid tot die Atheense samelewing, verwelkom Sophokles hom in 420 v.C. en rig ’n altaar vir hom op in sy huis. Hiervoor ontvang hy vanaf die Atheners die postume epiteton of titel van Dexion (ontvanger). Hy word ook in 413 v.C. verkies tot een van die kommissarisse (probouloi) wat tot stand gekom het uit reaksie op die katastrofiese verwoesting van die Atheense ekspedisieleër in Sisilië tydens die Peloponnesiese oorlog.
Sophokles sterf in die winter van 406/5 v.C. op die ouderdom van negentig of een-en-negentig. Hy beleef gedurende sy leeftyd beide die Griekse oorwinning in die Persiese oorloë en die bloedvergieting van die Peloponnesiese oorlog. Soos die geval met baie van die bekende mense uit die Oudheid het sy dood ’n aantal twyfelagtige verhale geïnspireer. Die bekendste hiervan is die voorstel dat hy dood is aan inspanning tydens ’n poging om ’n lang sin uit sy Antigone te resiteer sonder ’n asempouse. Nog ’n vertelling beweer dat hy verstik het aan druiwe tydens die Anthesteria-fees in Athene, terwyl ’n derde storie in omloop beweer dat hy van geluk gesterf het na sy finale oorwinning tydens die Stads-Dionysia. ’n Paar maande later skryf ’n komediedigter in ’n opvoering getiteld Die Muses die volgende lofrede: "Geseend is Sophokles, wat ’n lang lewe gelei het, ’n gelukkige en talentvolle man was en die skrywer was van verskeie goeie tragedies; wat sy lewe goed afgesluit het, sonder lyding en teëspoed." Sekere weergawes beweer egter dat sy seuns gepoog het om hom aan die einde van sy leeftyd onbevoeg te verklaar; daar word gesê dat hy hulle klag in die hof weerlê het deur uit sy toe nog onopgevoerde Oidipus by Kolonos te lees. Een van sy seuns, Iophon, asook ’n kleinseun, ook Sophokles, volg albei in sy voetspore as dramaturge.
Nalatenskap
Van Sophokles se vroegste nuwighede is die byvoeg van ’n derde akteur wat die rol van die koor verder verklein het en ’n groter geleentheid skep vir karakterontwikkeling en konflik. Aischulos, die dominerende Atheense dramaturg gedurende Sophokles se vroeë loopbaan, het sy voorbeeld gevolg en die derde karakter teen die einde van sy lewe in sy eie werke opgeneem. Aristoteles gee die krediet vir die bekendstelling van skenographia (toneeldekorasie of dekor) aan Sophokles. Dit is egter eers na die ou meester Aischulos se dood in 456 v.C. wat Sophokles die dramaturg by uitstek in Athene word.
Hierna tree Sophokles 18 keer tydens Dionysia- en 6 keer tydens Lenaia-feeste as oorwinnaar uit die stryd. Sy werke, addisioneel tot nuwighede in dramastruktuur, is verder bekend vir die dieper karakterontwikkeling, in teenstelling met die van vroeëre dramaturge. Sophokles se reputasie het so gegroei dat buitelandse heersers hom na hul howe genooi het. Hy het die uitnodigings egter van die hand gewys, nie soos Aeschylus wat in Sisilië oorlede is of Euripides wat tyd in Makedonië deurgebring het nie. Aristoteles gebruik Sophokles se  Koning Oidipus in sy Poëtika (c. 355 v.C.) as voorbeeld van die grootste prestasie in tragedie. Dit dui op die hoë aansien wat sy werke geniet het onder latere Grieke. Net twee van die oorblywende sewe toneelstukke kan akkuraat teruggedateer word: Philoktetes (409 v.C.) en Oidipus by Kolonos (401 v.C., deur Sophokles se kleinseun opgevoer na sy dood). Van die ander stukke blyk Elektra, volgens stilistiese ooreenkomste met dié twee toneelstukke, in die latere deel van sy lewe geskryf te wees. Ajaks, Antigone en Die Trachiniae word algemeen beskou as deel van sy vroëere werke, weereens na aanleiding van stilistiese elemente. Koning Oidipus dateer uit sy middeljare. Meeste van Sophokles se toneelstukke openbaar onderstrominge van vroeë fatalisme en die begin van Sokratiese logika as ’n steunpilaar in die lang tradisie van Griekse tragedie.
Thebaanse toneelstukke
Die Thebaanse toneelstukke bestaan uit drie dramas: Koning Oidipus, Oidipus by Kolonos en Antigone. Al drie die dramas het betrekking op die noodlot van Thebe tydens en na die heerskappy van Koning Oidipus.
Hulle is meermale al as ’n enkele uitgawe gepubliseer. Sophokles het die toneelstukke egter vir aparte feeskompetisies geskryf baie jare uitmekaar en hulle is nie ’n trilogie in die ware sin van die woord nie. Die stukke is ook verder nie ’n voorbedagte reeks nie en daar bestaan onderlinge teenstrydighede. Hy het ook ander toneelstukke rakende Thebe neergepen, soos Epigoni, waarvan slegs fragmente behoue gebly het.
Onderwerpe
Elk van die toneelstukke het betrekking op die verhaal van die mitologiese Oidipus wat sy vader vermoor het en met sy ma in die huwelik getree het, onwetend dat hulle sy ouers was. Sy familie is hierdeur vir drie generasies gedoem.
In Oidipus by Kolonos arriveer die verbanne Oidipus en sy dogter in Kolonos waar hulle paaie kruis met Theseus die Atheense koning. Oidipus sterf en daar ontstaan onenigheid tussen sy seuns Polyneikes en Eteokles.
Antigone handel oor Oidipus se gelyknamige dogter. Sy word voor die keuse gestel om toe te laat dat haar broer, Polyneikes, se lyk onbegrawe bly buite die stadsmure, waar dit blootgestel lê aan die weer en wilde diere, of om hom te begrawe en dan self die dood in die gesig te staar. Die koning van die land, Kreon, het verbied dat Polyneikes begrawe word aangesien hy gebrandmerk is as verraaier van die stad. Antigone besluit om voort te gaan met die begrafnis en Kreon veroordeel haar dan tot die dood. Kreon word later daarvan oortuig om Antigone te bevry, maar sy besluit kom helaas te laat aangesien sy intussen selfmoord pleeg. Antigone se selfmoord ontketen die verdere selfmoord van twee mense na aan die koning: sy seun Haimon, wat op trou gestaan het met Antigone, en sy vrou Euridike, na die verlies van haar enigste oorlewende seun.
Komposisie en teenstrydighede
Die toneelstukke is oor ’n tydperk van ses-en-dertig jaar van Sophokles se loopbaan neergepen. Dit is nie kronologies saamgestel nie en is soos volg geskryf: Antigone, Koning Oidipus en Oidipus by Kolonos. Dit is ook nie as ’n trilogie saamgestel nie en is eintlik die oorblywende gedeeltes van drie verskillende groepe dramas. Die gevolg is dat sekere teenstrydighede bestaan: vernaam die geval dat Kreon aan die einde van Koning Oidipus die onbetwiste koning is en, in oorleg met Apollo, eiehandig Oidipus uit Thebe verban. Kreon kry ook aan die einde van Koning Oidipus die opdrag om na Oidipus se dogters, Antigone en Ismene, om te sien. In teenstelling heers daar in die ander toneelstukke tweespalt tussen Oidipus se seuns, Eteokles en Polynikes, oor wie die troon moet opvolg. In Oidipus by Kolonos poog Sophokles om die teenstrydighede te ontrafel tot ’n samehangende geheel: Ismene verduidelik, in die lig van hulle bevlekte stamboom, dat haar broers aanvanklik gewillig was om die troon aan Kreon af te staan. Nietemin besluit hulle tog om beheer te neem van die monargie en betwis die twee broers mekaar se reg as troonopvolger. Bykomend tot die feit dat hulle in magtiger posisies is in Oidipus by Kolonos, is Eteokles en Polynikes ook strafwaardig: hulle bewillig (l. 429, Theodoridis, tr.) hul vader se ballingskap, een van die skreiendste aanklagte teen hulle.
Ander toneelstukke
Daar bestaan nog vier verdere toneelstukke addisioneel tot die Thebaanse dramas: Ajaks, Die Trachiniae, Elektra en Philoktetes, met laasgenoemde wat eerste prys gewen het in 409 v.C.
Ajaks fokus op die trotse held van die Trojaanse oorlog, Ajaks die Grote, wat tot verraad en gevolglik selfmoord gedryf word. Ajaks raak ernstig beswaard na Achilles se wapenrusting vir Odusseus in stede van hom aangebied word. Odusseus oortuig die konings Menelaus en Agamemnon om Ajaks ’n plegtige begrafnis te gee ten spyte van hul vyandigheid teenoor hom.
Elektra stem in breë trekke ooreen met die Plengofferaars  van Aischulos. Dit vertel hoe Elektra en Oerestes wraak neem op Klutaimnestra en Aigisthos oor hul vader Agamemnon se moord.
Philoktetes is die oorvertelling van die storie van Philoktetes. Hy was ’n boogskutter wat deur die Griekse vloot op Lemnus agtergelaat is tydens hul vaart na Troje. Tydens die Trojaanse Oorlog besef hulle dat die inval nie gewen kan word sonder Philoktetes se boog nie. Odusseus en Neoptolemos word deur die Grieke afgevaardig om hom te gaan haal. Weens die verraad deur die Grieke weier hy egter om weer by hul gewapende magte aan te sluit. Die deus ex machina verskyning van Herakles oortuig Philoktetes op die ou einde om tog na Troje te vertrek.
Gefragmenteerde toneelstukke
Daar is tans oor die 120 toneelstukke, soos hier onder weergegee, aan ons bekend wat met Sophokles geassosieer word. Die presiese datering van meeste van hulle is egter nie bekend nie. Daar is bewyse dat Philoktetes in 409 v.C. geskryf is en Oidipus by Kolonos na Sophokles se dood opgevoer is in 401 v.C. met die inhuldiging van sy kleinseun, ook Sophokles. Dit was destyds konvensie met die skryf van toneelstukke, vir die Griekse feeste, om dit te lewer as ’n tetralogie van tragedies saam met ’n saterspel. Behalwe vir die presiese datering is dit ook nie bekend watter toneelstukke saam gegroepeer is tot spesifieke tetralogieë nie. Dit is wel bekend dat die Thebaanse toneelstukke nooit tydens Sophokles se lewe saam opgevoer is nie.
Fragmente van Ichneutai (Spoorsnyers) is in 1907 in Egipte gevind. Die gevonde gedeeltes beslaan ongeveer helfte van die toneelstuk en maak dit dus die bes bewaarde saterspel na Euripides se  Kuklops, wat in sy geheel behou gebly het. Fragmente van die Epigoni is in April 2005 ontdek deur klassici by die Universiteit van Oxford. Dit is gedoen met behulp van Infrarooitegnologie wat voorheen gebruik is met satellietbeeldvorming. Die tragedie beeld die verhaal uit van die tweede beleg van Thebe.
Heelwat ander werke van Sophokles het ook gedeeltelik bewaar gebly:
Sophokles se seining van sy eie werk
Daar bestaan ’n gedeelte in Plutarchus se verhandeling De Profectibus in Virtute 7 waar Sophokles sy eie groei as skrywer beskryf. ’n Moontlike bron vir Plutarchus vir die inligting is die Epidemiae of Ion van Chios, ’n boek waarin heelwat van Sophokles se gesprekke opgeneem is. Die boek is ’n sterk kandidaat om Sophokles se diskoers rondom sy eie ontwikkeling te bevat vanweë die feit dat Ion en Sophokles vriende was en dit bekend is dat Plutarchus self die boek benut het. Hoewel sommige interpretasies van Plutarchus se woorde voorstel dat Sophokles kon gesê het dat hy Aischulos nageboots het, pas die vertaling nie grammatikaal nie en nog minder die interpretasie dat Sophokles genoem het dat hy spot met Aischulos se werk. Maurice Bowra pleit egter vir die volgende vertaling van die gedeelte: "After practising to the full the bigness of Aeschylus, then the painful ingenuity of my own invention, now in the third stage I am changing to the kind of diction which is most expressive of character and best."
Hier probeer Sophokles sê dat hy ’n fase van Aischulos se werk afgehandel het, dat hy deur ’n fase gegaan het waar hy Aischulos se styl nageboots het en dit nou op ’n einde geloop het. Hy het gemengde opinies gehad oor Aischulos. Sophokles het aan die begin van sy loopbaan genoeg respek vir Aischulos se werk gehad om dit na te boots, maar het sy bedenkinge oor sy styl gehad en het dus nie met die nabootsing volgehou nie. Sophokles se eerste fase, wat met die nabootsing van Aischulos gepaard gaan, word gekenmerk deur die Aischyleense praalvertoon in die taalgebruik. Die tweede fase behoort in geheel aan Sophokles. Hy stel nuwe metodes bekend om gevoel by die gehoor op te wek, soos in die geval van Ajaks, waar Ajaks deur Athene geterg word en die verhoog daarna leeggemaak word sodat hy in afsondering selfmoord pleeg. Sophokles maak melding van ’n derde fase in sy vertelling oor sy ontwikkeling. Die derde fase fokus meer op diksie. Sy karakters se dialoog raak meer natuurlik tot hul unieke aard en meer beeldend van hulle individuele gevoelens.
Sierra Nevada (Verenigde State)
Die Sierra Nevada (Engels: [siˈɛrə nɨˈvɑːdə] of [nɨˈvædə], Spaans: [ˈsjera neˈβaða], "sneeubedekte bergreeks" ) is 'n bergreeks in die westelike Verenigde State, geleë tussen die Sentrale Vallei van Kalifornië en die Basin and Range Province, 'n uitgestrekte fisiografiese streek wat suidwaarts tot Meksiko strek. Die Sierra Nevada is die hoogste bergreeks in die samehangende landgebied van die Verenigde State buite Alaska en Hawaii en een van die belangrikste waterbronne vir Suid-Kalifornië.
Die grootste deel van die Sierra Nevada is in die deelstaat Kalifornië geleë, behalwe vir die bergreeks Carson Range, 'n uitloper wat grotendeels anderkant die staatsgrens in Nevada geleë is. Die Sierra Nevada maak deel uit van die Amerikaanse Cordillera, 'n byna ononderbroke ketting van bergreekse (Spaans: cordillera) wat langs die weskus van Noord-, Sentraal- en Suid-Amerika en verder suidwaarts tot Antarktika strek.
Die Sierra Nevada strek oor 'n afstand van 400 myl (640 km) in noord-suidelike rigting, en oor 70 myl (110 km) in oos-westelike-rigting. Geografiese bakens is in die bergreeks geleë soos die varsmatermeer Lake Tahoe (die grootste Alpynse meer in Noord-Amerika), Mount Whitney (die hoogste bergpiek van die VSA buite Alaska en Hawaii op 'n hoogte van 4 421 m bo seevlak) en die Yosemite-vallei, wat deur gletsers in 'n 100 miljoen jaar oue granietmassief gesny is.
Die reeks, wat oorspronklik as 'n kusgebergte gevorm is, het sy huidige binnelandse ligging aan plaattektoniek te danke. Dit is binnelands toe geskuif toe die Stille Oseaanbodem sowat 200 miljoen jaar gelede begin uitbrei het en met die Noord-Amerikaanse plaat gebots het.
Drie nasionale parke, twintig wildernisgebiede en twee nasionale monumente is in die Sierra Nevada geskep, waaronder die Nasionale Yosemite-, Sequoia- en Kings Canyon-parke en die Nasionale Devils Postpile-monument.
Peter Collingwood
Peter Collingwood (6 Mei 1920 – 23 September 2016) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Picnic at Hanging Rock (1975) en The Killing of Angel Street (1981), en in die televisiereekse Glencannon (1959) en Always Greener (2001).
Wolhaarmammoet
Die wolhaarmammoet of wollerige mammoet (Mammuthus primigenius) was ’n spesie mammoete wat in die Pleistoseen-epog geleef het en was die laaste in ’n lyn mammoetspesies wat begin het by die Mammuthus subplanifrons in die vroeë Plioseen. Die wolhaarmammoet het 400 000 jaar gelede in Oos-Asië van die steppe-mammoet afgeskei. Sy naaste lewende verwant is die Asiatiese olifant.
Hierdie diere is van die prehistoriese diere waarvan die voorkoms en gedrag die beste bestudeer is danksy die ontdekking van bevrore karkasse in Siberië en Alaska, sowel as geraamtes, tande, maaginhoud, mis en uitbeeldings in prehistoriese grottekeninge. Die oorskotte van mammoete was lank reeds in Asië bekend voordat dit in die 17de eeu in Europa bekend geword het. Daar was lank debatte oor die oorsprong van die oorblyfsels, en baie het gemeen dis die oorskotte van legendariese diere. Georges Cuvier het die mammoet in 1796 geïdentifiseer as ’n uitgestorwe olifantspesie.
Eienskappe en gedrag
duimnael|links|220px|Die grootste voorbeeld in Europa, ’n mannetjie van Siegsdorf. Die wolhaarmammoet was omtrent dieselfde grootte as die moderne Afrika-olifant. Mannetjies was by hul skouers tussen 2,7 en 3,4 m hoog en het sowat 6 ton geweeg. Wyfies was tussen 2,6 en 2,9 m hoog en het tot 4 ton geweeg. ’n Pasgebore kalfie het sowat 90 kg geweeg. Die dier was goed aangepas by die koue omgewing tydens die laaste ystyd. Dit was met hare bedek, met ’n buitepels van lang hare en ’n korter onderpels. Die kleur het gewissel van donker tot lig. Die ore en stert was kort om vriesbrand en hitteverlies te voorkom. Dit het lang, gekromde slagtande gehad, en vier kiestande wat ses keer tydens sy leeftyd vervang is.
Sy gedrag het baie met moderne olifante s’n ooreengestem – hy het sy slagtande en slurp gebruik om voorwerpe te beweeg, te baklei en te wei. Sy dieet was hoofsaaklik gras en rietgras. Individuele diere het waarskynlik tot 60 jaar oud geword. Hul habitat was die mammoetsteppe, wat gestrek het oor Noord-Eurasië en Noord-Amerika.
Die wolhaarmammoet het saam met die vroeë mense voorgekom, en dié het die diere se bene en slagtande gebruik om kuns, gereedskap en blyplekke te skep, en hulle het die vleis geëet. Die spesie het sowat 10 000 jaar gelede, aan die einde van die Pleistoseen, van die vasteland af verdwyn – waarskynlik weens klimaatsveranderings en die gevolglike krimping van sy habitat of omdat hy deur mense gejag is, of ’n kombinasie daarvan. Geïsoleerde groepe het tot sowat 6 400 jaar gelede op St. Paulus-eiland naby Alaska en tot 4 000 jaar gelede op Wrangel-eiland naby Siberië voorgekom. Nadat die diere uitgesterf het, het mense voortgegaan om hul ivoor te gebruik – ’n praktyk wat vandag nog voortduur.
Evolusie
Die eerste bekende lede van Proboscidea, die klade wat olifante bevat, het sowat 55 miljoen jaar gelede om die Tetis-see (tussen die ou kontinente Gondwana en Laurasië) voorgekom. Die familie Elephantidae het sowat 6 miljoen jaar gelede in Afrika voorgekom en sluit moderne olifante en die uitgestorwe mammoete in. Die volgende diagram wys die plek van die genus Mammuthus tussen die ander lede van Proboscidea.