cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toetankamen
Bewind
"Die tempels van die gode en godinne ... was geruïneer. Hul altare was verlate en toegegroei. Hul heiligdomme het nie meer bestaan nie en hul howe is as paaie gebruik ... die gode het hul rug op hierdie land gekeer ... As iemand tot ’n god gebid het om raad te vra, sou hy nooit geantwoord het nie."
Die land was ekonomies swak daaraan toe en daar was onrus ná die bewind van Achenaten. Diplomatieke betrekkinge met ander lande is verwaarloos en Toetankamen het hom daarvoor bewyer om dit te herstel, veral met Mitanni. Getuienis van sy sukses was die geskenke van verskeie lande wat in sy graf ontdek is. Ondanks sy pogings om betrekkinge te herstel, getuig skilderings in sy doodstempel by Thebe van gevegte met die Nubiërs en Asiate. Sy graf het ook wapenrusting en voustoele bevat wat op militêre veldtogte gebruik is. Vanweë sy ouderdom en fisieke gebreke, die rede dat hy skynbaar ’n wandelstok gebruik het (hy is op sowat 18 dood), dink historici hy het dalk nie persoonlik aan hierdie gevegte deelgeneem nie.
Gesondheid en voorkoms
duimnael|140px|Die [[mummie van Toetankamen, van al sy juwele gestroop, is steeds in graf KV62 in die Vallei van die Konings.]]
Toetankamen was skraal gebou en sowat 1,8 meter lank. Hy het groot snytande gehad en ’n oorbyt wat kenmerkend was van die Toetmoses-familie waartoe hy behoort het. Tussen September 2007 en Oktober 2009 is verskeie mummies onderwerp aan gedetailleerde antropologiese, radiologiese en genetiese studies as deel van die Koning Toetankamen-familieprojek. Dit het getoon Toetankamen het ook "’n effens gesplete lip en verhemelte" gehad, asook moontlik ’n ligte toestand van skoliose (sywaartse ruggraatverkromming). Verder het die bestudering van sy liggaam gewys sy linkervoet was misvorm. Dit kon veroorsaak het dat hy met ’n wandelstok moes loop – baie daarvan is in sy graf gevind.
DNS-toetse van sy mummie het bewyse opgelewer van parasiete wat deur muskiete oorgedra word en malaria veroorsaak. Dit is tot dusver die oudste bekende genetiese bewys van die siekte. Meer as een vorm van die malariaparasiet is gekry, wat daarop dui Toetankamen is verskeie kere met die siekte besmet. Volgens die tydskrif National Geographic "sou die malaria Toetankamen se immuunstelsel beïnvloed en die heling van sy voet belemmer het. Hierdie faktore, saam met die breuk in sy linkerdybeen wat wetenskaplikes in 2005 ontdek het, kon dalk die jong koning se lewe geëis het".
Stamboom
In 2008 het ’n span DNS-toetse begin doen op die mummies van Toetankamen en ander lede van sy familie. Die toetse het bewys sy pa was Achenaten en sy ma was nie een van die bekende vroue van Achenaten nie, maar een van sy vyf susters. Die tegniek wat in die studie gebruik is, is egter al bevraagteken. Die span het bevind die kans is meer as 99,99 persent dat Amenhotep III die pa was van die individu in graf KV55, wat op sy beurt die pa van Toetankamen was.
Die jong koning se ma was volgens die studie die individu bekend as "Die Jonger Dame" in graf KV35YL, naby die oorskot van koningin Tije. Haar DNS het getoon sy was, nes Toetankamen se pa, ’n kind van Amenhotep III en Tije; dus was Toetankamen se ouers broer en suster. Koningin Tije het baie invloed aan die hof gehad en was ’n raadgewer van haar seun ná haar man se dood.
Sommige genetici het egter dié bevindings in twyfel getrek en "gekla die span het ontoepaslike ontledingstegnieke gebruik".
Hoewel die data steeds onvolledig is, het die studie gesuggereer een van die fetusse wat in Toetankamen se graf ontdek is, was dié van sy eie dogter en dat die ander fetus waarskynlik ook sy kind was. Tot dusver is net gedeeltelike data van die twee vroulike mummies uit graf KV21 verkry. Een van hulle, KV21A, kan die kinders se ma wees en dus Toetankamen se vrou, Anchesenamen. Dit is uit die geskiedenis bekend sy was die dogter van Achenaten en Nefertiti, en dus waarskynlik haar man se halfsuster. Een gevolg van inteling kan wees dat kinders weens genetiese afwykings nie die hele swangerskap oorleef nie.
Dood
Daar is geen bestaande rekords oor Toetankamen se laaste dae nie. Wat sy dood veroorsaak het, is ’n onderwerp waaroor baie gedebatteer word. Groot navorsing is al gedoen om die oorsaak van sy dood te probeer vasstel. Daar is sekere bewyse, soos voorgestaan deur die Harvard-mikrobioloog Ralph Mitchell, dat sy begrafnis in ’n haas geskied het. Volgens Mitchell dui donkerbruin kolle aan die versierde mure van Toetankamen se graftombe daarop dat hy begrawe is nog voordat die verf kans gehad het om droog te word.
Hoewel daar gissings is dat Toetankamen in ’n sluipmoord omgekom het, glo die meeste historici sy dood was natuurlik. ’n CT-skandering wat in 2005 geneem is, wys hy het kort voor sy dood ’n oop breuk in sy linkerbeen opgedoen en dat die breuk ontsteek het. ’n DNS-ontleding het in 2010 gewys hy het malaria gehad, en baie glo malaria en Köhler se siekte, ’n seldsame beenafwyking, het saam tot sy dood gelei.
In Junie 2010 het Duitse wetenskaplikes gesê hulle glo daar is bewyse dat hy aan sekelsel-anemie, ’n oorerflike bloedafwyking, dood is. Ander kenners het dit egter verwerp op grond daarvan dat hy ouer as vyf geword het en die ligging van die iskemiese beennekrose, wat kenmerkend is van Freiberg-Köhler-sindroom eerder as sekelselsiekte. Navorsing wat in 2005 gedoen is deur argeoloë, radioloë en genetici wat CT-skanderings op die mummie uitgevoer het, het bevind hy is nie dood weens ’n hou teen sy kop, soos voorheen geglo is, nie. Nuwe CT-skanderings het getoon daar was oorerflike tekortkomings, wat algemeen is onder kinders wat deur bloedskande verwek is. Sibbes is meer geneig om dubbele kopieë van skadelike gene aan hul kinders oor te dra, en dit is waarom kinders van bloedskande meer geneig is tot genetiese afwykings. Ook ’n gesplete verhemelte is ’n oorerflike afwyking.
Talle ander siektes is al aangevoer as die oorsaak van sy dood.
Soos reeds gesê, is verskeie vorme van malaria in hom gevind. Die navorsingspan onder leiding van die Egiptiese Nasionale Navorsingsentrum in Kaïro, wat dit in CT-skanderings ontdek het, sê malaria kan ’n sirkulasieskok of ’n ernstige immuunreaksie in die liggaam teweegbring, en albei daarvan kan die dood veroorsaak. Veral as Toetankamen ’n beensiekte gehad het wat hom kreupel gelaat het, kon dit dodelik gewees het. "Dalk het hy met ander [oorerflike gebreke] gesukkel totdat ’n ernstige malaria-aandoening of ’n gebreekte been net te veel stremming op die liggaam geplaas het," skryf Zahi Hawass, hoof van die Egiptiese Opperraad van Oudhede en een van die lede van die span.
Nadat die moontlikheid in 2013 ondersoek is dat hy dood is aan beserings wat hy in ’n strydwa-ongeluk opgedoen het, het ’n verdere ondersoek in 2014 onthul hy sou weens sy afwykings nie in ’n strydwa kon gery het nie en dat al die beenbreuke wat hy gehad het, ná sy dood ontstaan het. Daar word nou algemeen aanvaar genetiese afwykings weens die feit dat sy ouers sibbes was, komplikasies weens ’n gebreekte been en sy malaria het alles saam sy dood veroorsaak.
Nalatenskap
duimnael|220px|’n Standbeeld van Toetankamen en Anchesenamen by [[Luxor, wat beskadig is in die veldtog teen die farao's van die Amarna-tydperk.]]
As Toetankamen die wêreld se bekendste farao is, is dit grootliks omdat sy tombe een van die bes bewaardes is, asook omdat sy beeld en begrafnistoerusting die meeste uitgestal is. Soos die Amerikaanse skrywer Jon Manchip White gesê het in die voorwoord van die 1977-uitgawe van Carter se boek The Discovery of the Tomb of Tutankhamun: "Die Egiptiese farao vir wie daar in die lewe die minste agting was, het in die dood die bekendste een geword."
Die goed wat in die tombe ontdek is, was in die 1920's groot nuus. Toetankamen het die bynaam "koning Toet" gekry en sy naam het in liedjies begin verskyn, en produkte, besighede en selfs die Amerikaanse president Herbert Hoover se hond is na hom genoem. Relieke uit sy tombe is oor die hele wêreld uitgestal.
Met die dood van Toetankamen en die twee doodgebore kinders in sy graftombe het die Toetmoses-lyn van die 18de Dinastie van Egipte uitgesterf. Die Amarna-briewe vertel Toetenkamen se vrou het kort ná sy dood aan die Hetitiese koning Suppiluliuma I geskryf en gevra of sy met een van sy seuns kon trou. Die briewe gee nie ’n aanduiding van hoe Toetankamen dood is nie. In die boodskap sê Anchesenamen sy is baie bang, maar wil nie een van haar eie mense as man neem nie. Die seun is egter dood voordat hulle kon trou. Kort daarna het Ai met Anchesenamen getrou en die nuwe farao geword terwyl ’n oorlog tussen die twee lande gewoed het. Egipte is later verslaan.
Anchesenamen se lot is nie bekend nie, maar sy verdwyn hier uit die rekords en Ai se tweede vrou, Tei, word die koningin. Ná Ai se dood het Horemheb die troon oorgeneem en ’n veldtog teen hom begin. Toetankamen se pa, Achenaten, stiefma Nefertiti, vrou Anchesenamen, halfsusters en ander familielede is ook ingesluit. Nie eens Toetankamen het gespaar gebly nie. Sy beelde en cartouches is ook vernietig. Horemheb self het nie kinders gehad nie en het Paramessoe as sy opvolger aangewys. Dié het die 19de Dinastie van Egipte (die Ramses-lyn) gestig.
Belangrikheid
Toetankamen was nege jaar oud toe hy farao, seun van die god Ra, word en het sowat 10 jaar lank regeer. In historiese terme spruit Toetankamen se belangrikheid uit die feit dat sy bewind na aan die hoogtepunt van Egipte as ’n wêreldmag was, asook uit sy verwerping van die radikale godsdienstige veranderings wat sy pa en voorganger, Achenaten, ingevoer het. In die tweede plek is sy graftombe in die Vallei van die Konings feitlik ongeskonde ontdek – dit is die volledigste antieke Egiptiese tombe wat nog ontdek is. Omdat hy so jonk was toe hy die troon bestyg, het sy visier en eindelike opvolger, Ai, waarskynlik soveel moontlik belangrike politieke besluite tydens Toetenkamen se bewind gneem.
Konings is ná hul dood vereer deur kultusse en tempels. Toetankamen was een van die min wat tydens sy leeftyd so aanbid is. Volgens ’n stele wat by Karnak ontdek is en aan Amoen-Ra en Toetankamen gewy is, kon die koning in sy vergoddelikte status om vergifnis gevra word, asook om heling van ’n siekte wat deur sonde veroorsaak is. Tempels van sy kultus is tot in Kawa in Egipte en Faras in Nubië gebou. Die titel van die suster van die onderkoning van Koesj het ’n verwysing bevat na die vergoddelikte koning, en dit dui op die universaliteit van sy kultus.
Graftombe
duimnael|180px|Howard Carter en kollegas maak die altaardeure in die graftombe oop (’n 1924-rekonstruksie van die gebeurtenis in 1923). duimnael|links|220px|Die beskilderde weste- en noordemuur in die tombe. duimnael|links|220px|Toetankamen se kis, wat nou in die Kaïro-museum is.
Toetankamen se graftombe was besonder klein as ’n mens sy status in ag neem. Sy dood kon onverwags gewees het, voor die voltooiing van ’n groter tombe, en hy is dalk in ’n graf begrawe wat vir iemand anders bedoel was voor die gebruiklike 70 dae vir ’n begrafnis verstryk het.
Sy oorskot is steeds in die tombe in die Vallei van die Konings. Op 4 November 2007, presies 85 jaar ná Carter se ontdekking, is dit vir die publiek oopgestel.
Placopegma plumicomum
Placopegma plumicomum is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Toetankamen
Graftombe
Daar word vermoed mense het vergeet waar die tombe was. Werkershutte is in ’n stadium bo-oor die ingang gebou omdat niemand dalk besef het wat daaronder geleë is nie. Toe die graftombes in die Vallei van die Konings aan die einde van die 20ste Dinastie gesloop is, is Toetankamen s’n ook misgekyk.
Volgens die Amerikaanse Egiptoloog Nicholas Reeves was feitlik 80% van Toetankamen se begrafnistoerusting deel van die vroulike farao Neferneferoeaten se toerusting, onder meer die kis, juwele en sy bekende doodsmasker. In 2015 het Reeves bewyse gepubliseer dat ’n vroeëre cartouche op Toetankamen se masker lui "Ancheperoere meri-Nefercheperoere" (Ancheperoere, geliefde van Achenaten); daarom is die masker aanvanklik vir Nefertiti, Achenaten se hoofkoningin, gemaak – sy het die koninklike naam Ancheperoere gebruik toe sy waarskynlik ná haar man se dood regeer het.
Placopegma plumicomum
Die spons behoort tot die genus Placopegma en tot die familie Euplectellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2004 deur Tabachnick & Levi.
Toetankamen
Graftombe
Dit kon gewees het dat Neferneferoeaten (waarskynlik Nefertiti as sy ná haar man se dood farao geword het) afgesit is in ’n stryd om die troon en dat sy toe nie ’n begrafnis vir ’n farao gekry het nie, maar vir ’n koningin. Sy kon ook met ander begrafnistoerusting begrawe gewees het, soos dié van Achenaten, toe Toetankamen haar opvolg.
Meggie Albanesi
Meggie Albanesi (8 Oktober 1899 – 9 Desember 1923) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Darby and Joan (1919), Mr. Wu (1919), The Great Day (1920), en The House Surrounded (1922).
Toetankamen
Graftombe
Altesaam 5 398 voorwerpe is in die tombe gekry, insluitende ’n goue kis, doodsmasker, trone, boë, kos, wyn, sandale en skoon linne-onderklere. Dit het Carter 10 jaar gekos om alles te katalogiseer.
Volgens ’n berig in Junie 2016 het ontledings gewys die ysterlem van ’n dolk wat daar gekry is, is van ’n meteoriet gemaak. Dit het dieselfde hoeveelhede metale (yster, nikkel en kobalt) bevat as in ’n meteoriet wat daar naby ontdek is en na die Charga-oase genoem is.
1990 Formule Een-seisoen
Die 1990 Formule 1-seisoen was die 41ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskap seisoen. Dit het op 11 Maart begin en op 4 November ná sestien wedrenne geëindig.
Puntetelling
Punte is toegeken aan die top ses geklassifiseerde jaers. Die elf beste uitslae van al die wedrenne in die seisoen tel vir die finale puntestand.
Sophie Aldred
Sophie Aldred (gebore 20 Augustus 1962) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Thriller Theater! (2011) en in die televisiereeks Doctor Who (1963).
Jess Hahn
Jess Hahn (29 Oktober 1921 – 29 Junie 1998) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Saint Lies in Wait (1966), Secret Agent Super Dragon (1966), The Mysterious Island (1973), en Tough Guys (1974).
Laminospongia subtilis
Laminospongia subtilis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Latrunculia algoaensis
Latrunculia algoaensis is 'n gewone sponsspesie uit die familie van die Latrunculiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2012 deur Samaai, Janson & Kelly.
Nonzee Nimibutr
Nonzee Nimibutr (Thai: นนทรีย์ นิมิบุตร, RTGS: Nonsi Nimibut; gebore in 1962 in Nonthaburi Province, Thailand) is 'n Thaise filmregisseur, filmprodusent en draaiboekskrywer. Hy is veral bekend vir sy spookriller, Nang Nak, en word in die algemeen beskou as die leier onder 'n 'New Wave' van Thaise filmmakers wat ook Pen-Ek Ratanaruang, Wisit Sasanatieng en Apichatpong Weerasethakul insluit.
Albert Hague
Albert Hague (13 Oktober 1920 – 12 November 2001) was 'n Amerikaanse akteur en komponis. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Fame (1980), Space Jam (1996), en How the Grinch Stole Christmas (2000), en in die televisiereeks Fame (1982).
Janet Alexander
Janet Alexander (1880 – 28 Junie 1961) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente What's Bred... Comes Out in the Flesh (1916), The Treasure of Heaven (1916), The Village Blacksmith (1917), en I Hear You Calling Me (1919).
Vitex zeyheri
Die vaalpypsteelboom (Vitex zeyheri) is 'n struik of boom wat in Gauteng, Noordwes en Botswana voorkom. Die boom se FSA-nommer is 666. In Engels staan die boom bekend as Silver Fingerleaf.
Gerbera petasitifolia
Gerbera petasitifolia is 'n meerjarige blomplant wat hoort tot die genus Gerbera. Die spesie is endemies aan Madagaskar.
Gerbera bojeri
Gerbera bojeri is 'n meerjarige blomplant wat hoort tot die genus Gerbera. Die spesie is endemies aan Madagaskar.
Placopegma solutum
Die spons behoort tot die genus Placopegma en tot die familie Euplectellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1896 deur Schulze.
Pityrete azoricum
Pityrete azoricum is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Die spons behoort tot die genus Pityrete en tot die familie Euretidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1901 deur Topsent.
Latrunculia
Latrunculia is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Douglas Haig (akteur)
Douglas Haig (9 Maart 1920 – 1 Februarie 2011) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Betrayal (1929), Attorney for the Defense (1932), en Man's Best Friend (1936).
Moraea fugacissima
Moraea fugacissima is 'n plant en geofiet wat tot die genus Moraea behoort en deel van die fynbos en Sukkulente Karoo is. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap, Oos-Kaap en die Wes-Kaap en kom van Namakwaland tot Humansdorp voor. Die plant blom van Julie tot September en word 3-6 cm groot. Die plant se heldergeel blomme is net van van ±10:30 tot 16:00 oop. In Engels staan die blom bekend as clockflower.
Malediktologie
Malediktologie (uit Latynse maledicere, 'om [iets] te sê (dicere) wat sleg (male)' is', plus Griekse logia, 'studie van') (ook soms vloekkunde) is die multi- en interdissiplinêre studieterrein van vloekgedrag (ook soms malediksie genoem) en vloekwoorde en -uitdrukkings (ook soms maledikta genoem) in taal. Die versameling maledikta van 'n taal staan bekend as die malediktikon (oftewel vloekwoordeskat).
Vakgebiede waarin navorsing in malediktologie gedoen word, is primêr taalkunde en sielkunde, met toenemende belangstelling in neurologie en neurofisiologie, rekenaarwetenskap en rekenaarlinguistiek, en psigolinguistiek. Ander vakgebiede wat betrek word, sluit in letterkunde, sosiologie, filosofie, kommunikasiekunde, opvoedkunde en regswetenskap. Die volgende navorsers kan as grondleggers van dié gebied beskou word:
Protea (genus)
Die Protea (suikerbosse) is 'n genus wat tot die familie Proteaceae behoort. Die genus is immergroen en is oor die algemeen struike met enkele spesies wat bome vorm. Die genus se naam word in die volksmond gebruik vir baie spesies van ander genera wat deel vorm van die Proteaceae's. Die protea vorm deel van die Kaapse floraryk. Die meeste protea's kom in die Wes-Kaap voor en min spesies word nie in Suid-Afrika aangetref nie.
Geskiedenis
Die eerste protea is reeds in 1605, 47 jaar voordat Jan van Riebeeck hom aan die suidpunt van Afrika gevestig het, deur Carolus Clusius geïllustreer. Die blom, wat hy Carduus genoem het, is later as Protea neriifolia geïdentifiseer. Die naam Protea is eers in 1735 deur Linnaeus aan die genus gegee. Hy het die genus vernoem na Proteus, 'n god van die Griekse mitologie wat volgens oorlewering van gedaante kon verander. Hierdie naam het hy aan die plante gegee vanweë die geweldige variasie wat binne die genus voorkom.
Proteas wissel byvoorbeeld van klein verdwergde struikies (Protea acaulos en Protea scabra) tot bome (Protea nitida en Protea caffra). Spesies soos Protea cryophila, Protea laevis en Protea tenax het ondergrondse stamme, terwyl die meeste ander bogrondse stamme het. Die blomme van die reuseprotea Protea cynaroides het ŉ deursnee van ongeveer 30 cm, terwyl dié van Protea odorata ongeveer 3 cm of nog minder in deursnee is.
Teen die einde van die 18e eeu het die kweek van proteas in glashuise in Engeland 'n gewilde praktyk geword, maar in die 19e eeu het orgideë gewilder begin word en is die glashuise verwarm sodat proteas nie meer daarin gekweek kon word nie. Vandag word Suid-Afrikaanse proteas veral in lande soos Australië en Nieu-Seeland, waar die klimaat soortgelyk aan dié van Suid-Afrika is, gekweek. Die kweek van proteas en Leucospermum (speldekussings) in Suid-Afrika self neem ook toe omdat daar veral in Europa 'n goeie mark vir die blomme bestaan en die blomme lank genoeg hou om uitgevoer te kan word.
Die plaaslike mark vir die blomme is ook besig om te verbeter. Die proteas word volgens hul groeivorm, die plek waar hulle groei en eienskappe van die blomkoppe in verskeie groepe (sonder taksonomiese status) verdeel. Hierdie indeling is soos volg:
Proteas met bogrondse stamme Cynaroideae – slegs Protea cynaroides. Die blom lyk soos 'n artisjok.
Melliferae – slegs Protea repens. Letterlik heuningdraend.
Ligulatae – lepelvormige skutblare.
Speciosae – lang hare aan die punte van die skutblare.
Exsertae – die blomkoppies is klein (ongeveer 8 cm lank), die bome is skraal en onnet en ongeveer 3 m hoog en almal behalwe Protea glabra blom in die herfs. Verbastering tussen die spesies vind maklik plaas.
Pinifoliae – die blare is smal of naaldvormig, die plante is meestal klein en die blomkoppies roosvormig.
Somerreënvalproteas – die blomkwas is langer as die skutblare en hierdie proteas is oor die algemeen nie so mooi soos dié van die winterreënvalstreek nie.
Proteas met ondergrondse stamme word nie verder onderverdeel nie. Proteas is vroeër dikwels as bron van brandstof gebruik, terwyl die tanniene wat uit die bas van sommige Protea- en Leucospermum- spesies verkry is, gebruik is om leer te looi, asook om maagprobleme te behandel.
Die waboom (Protea nitida) was, soos sy naam aandui, 'n belangrike bron van hout vir ossewaens asook vir gebruiksartikels, en die hout word vandag nog vir draaiwerk gebruik. 'n Swart ink waarmee Louis Tregardt na bewering sy dagboek geskryf het, is in die 19e eeu uit die blare van die waboom vervaardig.
Spesies
Spesies wat hoort tot die genus is as volg:
Moddervulkaan
Moddervulkane bestaan uit vulkaanagtige keëls, waaruit water (meestal koud), modder en verskeie gasse opstyg. In die noordoos-Italiaanse provinsie Emilia word verskeie van hierdie vulkane aangetref; die modder kom van 'n oer-seebodem, want gedurende die Tersiêre periode was hierdie gebied deur die see bedek.
Die modder wat hier die oppervlakte bereik, bevat dus dikwels see-fossiele bestaande uit versteende plante en diertjies en ook sout (die Italianers noem om hierdie rede die moddervulkane salse). Hoewel hulle klein is, kan die moddervulkane baie materiaal na die oppervlak van die aarde bring: tydens 'n uitbarsting in 1835 is meer as 'n miljoen kubieke meter modder uitgespuit.
By Bakoe in Azerbeidjan en 'n paar eilande in die Kaspiese See word moddervulkane aangetref waarvan die keëls 300-400 meter bo die omringende landskap uitstyg.
Latrunculia austini
Die spons behoort tot die genus Latrunculia en tot die familie Latrunculiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2006 deur Samaai, Gibbons & Kelly.
Platylistrum platessa
Platylistrum platessa is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Die spons behoort tot die genus Platylistrum en tot die familie Pheronematidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1904 deur Schulze.
Moraea flaccida
Moraea flaccida is 'n plant en geofiet wat tot die genus Moraea behoort en deel van die fynbos is. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom van die Bokkeveldberge tot by Caledon voor. Die plant blom van Augustus tot Oktober en word 35-60 cm hoog.
Triumviraat
thumb|220px|Die Eerste Triumviraat van die [[Romeinse Republiek: Pompeius, Marcus Licinius Crassus en Julius Caesar.]]
Hoewel die drie veronderstel is om gelyk te wees, is dit in werklikheid selde die geval. Die term kan ook gebruik word om 'n staat te beskryf met drie verskillende militêre leiers wat almal daarop aanspraak maak dat hy die enigste leier is.
In die geval van die Sowjetunie en Rusland word die term troika (Russies vir 'n "groep van drie") gebruik.
Die term "triumviraat" word veral in die Romeinse geskiedenis gebruik vir die Eerste Triumviraat van Julius Caesar, Marcus Licinius Crassus en Pompeius, en die Tweede Triumviraat van Augustus Octavianus (later Caesar Augustus), Marcus Antonius en Marcus Aemilius Lepidus.
Rivière Noire-distrik
Rivière Noire is een van die nege distrikte van Mauritius. Die distrik het 'n oppervlakte van 259 vierkante kilometer met 'n bevolkingskatting van 80 939 inwoners op 31 Desember 2015. Die distrik se setel is in Tamarin.
Grense
Rivière Noire is aan die suidweskus van Mauritius geleë en het die langste kuslyn van die nege distrikte: Vir die res grens die distrik aan drie ander distrikte:
Hoëhakskoen
'n Hoëhakskoen is 'n tipe skoen waarby die hak in vergelyking met die tone heelwat hoër bo grondvlak is. Hoëhakskoene se nut gaan verder as bloot die beskerming van die voet teen die grond of verbetering van die doeltreffendheid van loop. Hoëhakskoene laat die draer langer lyk en beklemtoon die kuitspier en die lengte van die been.
Daar bestaan verskeie tipes hoëhakskoene en hulle kom voor in verskillende style, kleure, en materiale, en word regoor die wêreld aangetref. Hoëhakskoene dra belangrike kulturele en modebetekenisse wat deur geskiedkundige kontekste oor die afgelope 1 000 jaar gevorm is. Die dra van hoëhakskoene word met gesondheidsprobleme geassosieer.
Pleurochorium annandalei
Pleurochorium annandalei is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Die spons behoort tot die genus Pleurochorium en tot die familie Euretidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1908 deur Kirkpatrick.
Artillerie
Artillerie is slegs een van verskeie afdelings van die grondmagte van 'n weermag. Hierdie afdeling behels geskut of kanonne met 'n kaliber van minstens 15 mm. Hulle word saam met die infanterie, die geniekorps of die gemeganiseerde kolonnes beskou as taktiese wapens van die grondmagte.
Sarah Alexander
Sarah Alexander (gebore 3 Januarie 1971) is 'n Engelse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Stardust (2007) en in die televisiereekse Smack the Pony (1999), Coupling (2000), en Green Wing (2004).
Artillerie
Die woord artillerie om vat nie net die wapentuig nie maar ook die personeel en alles wat nodig is vir die bediening van die geskut. Omdat die artillerie, soos die kavallerie, vroeër ook van perde gebruik gemaak het (om die kanonne te trek), word dit selfs vandag nog as 'n berede afdeling beskou. Gewoonlik word daar onderskeid gemaak tussen lugafweer-, veld- en anti-tenkartillerie. Die taak van die veldartillerie is om die infanteris en berede troepe in tenks, pantservoertuie en infanteriegevegsvoertuie op die slagveld te ondersteun en vyandelike vliegtuie te beveg, hoewel dit soms ook teen grondteikens gebruik word.
Geskiedenis
Die woord artillerie is afgelei van die Latynse woord artilia ("kunstige werktuig") en hou ook verband met die Franse afleiding hiervan, naamlik artiller, wat beteken "om te fortifiseer". Die term kanon is afgelei van die Latynse woord canna, wat "rietjie" of "pypie" beteken. Lank voor die ontdekking van buskruit is die woord reeds gebruik vir allerhande wapens waarmee projektiele weggeslinger is. Aan die begin van die Christelike jaartelling het die Romeine al groot klippe (tot 100 kg) en ander voorwerpe honderde meter ver met hul artillerie-masjiene geslinger.
In die veertiende eeu was die soort werpwapen so ver ontwikkel dat dit 'n hele tyd lank nog suksesvol gebruik kon word teen vuurwapens, wat toe, na die ontdekking van buskruit in 1350, al hoe meer gebruik is. Veral die katapult en die ballista, albei werptuie, was baie effektief. Daarmee is allerhande wapens, klippe en selfs lyke in die vestings van die vyand ingeslinger. Tog, kort na die ontdekking van buskruit, het die tegnologie van vuurwapens vinnig gevorder en het kanonne al hoe beter geword.
Buskruit is waarskynlik die eerste keer in oorlogvoering gebruik toe die Arabiere Granada, hul vesting in Spanje, verdedig het. Hierdie eerste kanonne was uiters primitief en het bestaan uit slegs 'n groot ysterhouer met 'n gat aan die een kant. Aanvanklik was daar nie 'n eenheid of vasgestelde groep waaronder die artillerie kon ressorteer nie en dit is maar waar nodig in ŉ veldslag gebruik. Prins Maurits van Nederland, wat tydens die Slag van Nieuwpoort slegs ses kanonne gehad het, staan vandag bekend as iemand wat baanbrekerswerk verrig het ten opsigte van die standaardisasie van artillerie.
Dit is in groot mate aan hom toe te skryf dat daar eenheid in bewapening gekom het en gedurende sy leeftyd was Nederland die leier op die gebied van artillerie. Napoleon, ook 'n artilleris, het gedurende die Napoleontiese oorloë ook op groot skaal van kanonne gebruik gemaak. Baie jare lank is perde gebruik om die kanonne oor die slagvelde te sleep. Dit het egter 'n groot invloed op die bruikbaarheid van artillerie gehad, aangesien die perde baie kwesbaar teen vyandelike geskut was.
Perde is gepantser met leerstukke en harnas maar dit was nooit geslaag nie. (Hierdie probleem het later gelei tot die ontwikkeling van die tenk deur die Britte.) Die voeding en versorging van die diere het ook verdere probleme opgelewer en meganiese vervoer het as oplossing hiervoor gekom. Die vervanging van die gladde loop ("smooth bore") deur 'n gegroefde loop is een van die belangrikste ontwikkelings op die gebied van geskut.
'n Spiraalvormige groef is in die loop aangebring. Die gedeeltes tussen die groewe word velde genoem. As die granaat deur so 'n loop gevuur word, kry ditsy wenteling om sy lengteas, wat sy trajek (baan deur die lug) stabiliseer. Hierdie ontwikkeling het die kanon veel akkurater gemaak as wat ooit voorheen gedroom is. Nog 'n belangrike ontwikkeling was die gebruik van harder metale in granate, wat verseker het dat die snelvuurbeginsel in geskut toegepas kon word.
Kanonne is sedert die uitvinding daarvan van voor gelaai en die Nederlanders was die eerste nasie wat, rondom die eeuwisseling, agterlaaiers ("breech loaders") waarmee hulle projektiele van brons en staal geskiet het, gebruik het. Die agterlaaier- eienskap kenmerk hedendaagse geskut. Tussen 1900 en 1910 verskyn kragtige nuwe kanonne, soos die bekende 7 Veldkanon van Krupp in Duitsland en die 10 Veldartilleriegeskut van Bofors in Swede.
Bofors het ook later baanbrekerswerk op die gebied van lugafweerkanonne gedoen. Dwarsdeur die Tweede Wêreldoorlog het artillerie 'n baie belangrike rol gespeel. In Suid-Afrika het kanonne vroeg reeds hul verskyning gemaak. Tydens die Slag van Bloedrivier (1838) is byvoorbeeld twee klein kanonnetjies teen die aanvallende Zoeloe-magte gebruik, waarvan een as "ou Grietjie" bekend gestaan het. Een van die bekendste kanonne in Suid-Afrika se geskiedenis is 'n ander Grietjie.
Dit was 'n Franse 94- ponder-Creuzot-kanon, wat aanvanklik Magriet gedoop is maar later sommer Grietjie genoem is en tydens die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) in die beleg van Mafeking (nou Mafikeng) en aan die Natalse front gebruik is. Die Britte wat onder haar deurgeloop het, het haar "Old Creaky" genoem. Hierdie tipe kanon, vandag beter bekend as "Long Toms", was egter uiters log en moeilik hanteerbaar en is nooit met groot sukses ingespan nie.
Tydens die Slag van Magersfontein het lord Methuen 'n eertydse 4,7-duimskeepskanon teen die Boere gebruik. Hulle het die kanon "Joe Chamberlain" genoem, na die Britse Minister van Kolonies (1895-1905). Met die ontwikkeling van die geskuttegnologie moes die perde ook mettertyd plek maak vir meganiese vervoermetodes. In meeste moderne stelsels vorm die geskut en sy vervoer 'n eenheid. Die geskiedenis van lugafweer- en anti-tenkartillerie gaan uiteraard nie so ver terug as die van die veldartillerie nie. Deesdae is lugafweer- en anti-tenkartillerie ook in groot mate gemeganiseer.
Waarneming
Tot aan die begin van hierdie eeu is veldartillerie gebruik vir direkte (gesigslyn-) vuur. Dit kon dus slegs teen sigbare doelwitte gebruik word. Sedertdien het ontwikkeling die kanon in staat gestel om indirek (op doelwitte buite die gesigslyn) te vuur. Om die resultaat van indirekte vuur waar te neem, moes verskillende metodes gebruik word. 'n Waarnemer het byvoorbeeld nader aan die teiken beweeg sodat hy die teiken kan sien en dan terugrapporteer oor die resultaat van die indirekte vuur.
Nog 'n metode is om vanuit 'n vliegtuig waar te neem. In die eerste geval praat mens van voorwaartse waarneming en in die tweede geval van lugwaarneming ("spotting"). Daar is ook ander metodes van waarneming soos terreinmeting (wat aandui waar die projektiel ontplof het), ligwaarneming (wat registreer hoe ver die projektiel van die geskut ontplof) en klankwaarneming (waar die geluid van die ontploffende granaat uit 'n aantal hoeke geregistreer en die hoekgrade gemeet word, waarna presies vasgestel kan word waar die granaat geval het). In die praktyk word egter meestal van voorwaartse of lugwaarneming gebruik gemaak. Vir lugafweergeskut word van radarkoppeling en –rigtingaanduiding gebruik gemaak indien indirekte lugafweervuur gebruik word. Anti-tenkartillerie maak slegs van direkte vuur gebruik.
Vuurleiding
Onder vuurleiding word verstaan die afdeling wat moet toesien dat die kanonniers aanwysings ontvang waarmee die wapens gerig kan word en waardeur die teiken goed onder skoot kan kom. By veldartillerie is daar 'n ingewikkelde vuurleidingstelsel wat uit verskillende seksies bestaan, waarvan elk bydra om inligting ter beskikking van die artillerie te stel. Sedert die einde van die sestigerjare gebruik die meeste NAVO-lande rekenaars vir vuurleiding.
Dit word die " Field Artillery Digital Automatic Computer" (FADAC) genoem. Die rekenaar, wat in die VSA ontwikkel is, verwerk inligting wat deur die verskillende waarnemingsposte, terreinmeetdienste en metereologiese poste beskikbaar gestel word en die finale verwerkte inligting word dan aan die geskut se vuurleidingstelsel gevoer. Die vermoë van die geskut word bepaal deur die spoed waarmee hierdie inligting verwerk word. Lugafweerartillerie het elektroniese vuurleidingstelsels reeds lank gebruik voordat die metode by veldartillerie posgevat het. In die meeste gevalle is lugafweergeskut gekoppel aan teikenopsporing-en-rigting radar.
Algemeen
Algemeen gesproke, word artillerie beskou as 'n onderdeel van 'n leër, wat toegerus is met geskut van kalibers van minstens 15 mm. Dit is egter nie 'n volledige beskrywing nie, aangesien vuurpyl- en granaatwerpers ook as artillerie beskou word. Daar is ook nog die swaarkalibermasjiengewere met 'n kaliber van tot 20 mm. Die granaat van 'n houwitser het 'n meer gekromde trajek as die van geskut van dieselfde kaliber en het ook nie dieselfde reikafstand nie.
Houwitsers is ligter en goedkoper as geskut van dieselfde kaliber. Hulle word veral gebruik om te vuur, op vyandelike stellings en personeel wat buite die direkte gesigsveld agter dekking verskuil is. Dit word bestoking genoem. Veldartillerie word ingedeel in gemeganiseerde en nie-gemeganiseerde kolonnes. Westerse artillerie is oor die algemeen gemeganiseer, teenoor die van die destydse Oosbloklande, wat gewoonlik nie gemeganiseer was nie.
Die rede hiervoor was die verskillende oorlogdoktrines en ook die ekonomiese toestand van die betrokke lande. Militariste van die Sowjetunie het geglo aan die waarde van massiewe, hoofsaaklik statiese artilleriestellings wat 'n verdedigingsgordel vorm, ook omdat die begaanbaarheid van die terrein in die Oosbloklande nie so geskik was vir gemeganiseerde artillerie nie. Dit bring mee dat die Oosbloklande nie opgesaal gesit het met duur gepantserde trekkers nie en ook nie nodig gehad het om ingewikkelde vervoerstelsels vir die aanvoer van ammunisie daar te stel nie.
Die Westerse lande se "verdedigingsgordel" berus hoofsaaklik op kernwapentuig, wat eerder as afskrikmiddel en nie as werklike wapens moet dien nie. Kernwapens het 'n baie groot vernietigingskrag en minder konvensionele wapentuig word dus vereis. By artillerie word onderskeid gemaak tussen ligte, middelswaar en swaar geskut. Die gewig van die granaat neem toe namate die kaliber van die kanonloop groter word. Dieselfde geld vir die greingewig van die plofstof wat vir die afvuur van die granaat nodig is.
Tydens die Napoleontiese oorloë (1800-1815) het 'n Britse artilleris, Henry Shrapnel, 'n soort ontploffende granaat ontwerp. Die granaat het net genoeg plofstof bevat om die metaalhuls oop te breek en die stukke gietyster en lood wat binne-in was, te versprei – vandaar die naam skrapnel. Granate se ontploffing word veroorsaak deur 'n plofbuis voor aan die granaat. Dit laat die granaat ontplof maar maak dit terselfdertyd moontlik dat dit teen 'n hoë spoed deur die geskut afgevuur kan word sonder om die bemanning van die kanon self in gevaar te stel.
Die algemeenste plofbuis is die skokbuis wat vir snelle of vertraagde ontploffing gestel kan word, afhangende van wat vir 'n bepaalde teiken vereis word. In die eerste geval ontplof die granaat byvoorbeeld op of net bo die grond en in die tweede geval in die grond. Daarnaas is daar ook 'n tydmeganisme wat vooraf gestel kan word om 'n sekere tyd nadat die granaat die loop verlaat het, te ontplof. Hierdie metode word veral teen infanterie gebruik.
Met akkurate instelling kan dit bewerkstellig word dat die granaat net bo die grond ontplof, wat dan deur verskerwing van die granaat die effektiefste resultaat lewer. Die nadeel hier is dat die regte instelling eers verkry kan word nadat 'n aantal skote reeds afgevuur is. Die nuwe generasie artilleriewapens, soos die pantservuis (bazooka), vuurpyllanseerder (byvoorbeeld Suid-Afrika se 127-mm artilleriegeskutstelsel), mortiere en missiellanseerders, vervang nie tradisionele brisant-artillerie nie, maar is aanvullend daarby en is ontwerp met die oog op 'n bepaalde taak.
Pleurochorium cornutum
Die spons behoort tot die genus Pleurochorium en tot die familie Euretidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1927 deur Ijima.
Ray Hallor
Ray Hallor is 'n Amerikaanse akteur en assistentregisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Kidnapped (1917), Blackbirds (1920), The Last Edition (1925), en The Trail of '98 (1928).
Latrunculia citharistae
Latrunculia citharistae is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Latrunculia en tot die familie Latrunculiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1969 deur Vacelet.
Homo luzonensis
Homo luzonensis is ’n uitgestorwe spesie oermense in die genus Homo. In 2007 is ’n middelvoetbeen (MT3) in die Callaogrot op die eiland Luzon, Filippyne, ontdek deur die Filippynse argeoloë Armand Mijares en Philip J. Piper. Florent Détroit het dit aanvanklik as dié van ’n moderne mens geëien. Die ouderdom is deur middel van uraan-lood-datering vasgestel op 66 700 ± 1 000 jaar, terwyl verwante faunaoorblyfsels en ’n hominiene tand wat in 2011 gevind is, gedui het op ’n ouderdom van sowat 50 000 jaar.
In 2019 het Armand Mijares et al. die ontdekking aangekondig van "nog twaalf hominiene elemente wat minstens drie individue verteenwoordig en wat gevind is in dieselfde stratigrafiese laag van die Callaogrot as die voorheen ontdekte middelvoetbeen". Hulle het die fossiele geïdentifiseer as behorende tot ’n nuwe spesie, Homo luzonensis, op grond van verskille van vorige geïdentifiseerde spesies in die genus Homo. Dié sluit in H. floresiensis en H. sapiens.
Sommige wetenskaplikes dink egter nog bewyse is nodig om te bevestig dat die fossiele dié van ’n nuwe spesie is, eerder as ’n plaaslik aangepaste groep van ander Homo-bevolkings, soos H. erectus of H. denisova.
Paavo Järvi
Paavo Järvi (Esties: ˈpɑːʋo ˈjærʋi; gebore op 30 Desember 1962) is 'n Estiese dirigent. Järvi was in Tallinn, Estland gebore as die seun van Liilia Järvi en die Estiese dirigent Neeme Järvi. Sy broers en susters, Kristjan Järvi en Maarika Järvi, is ook musikante. Nadat hulle Estland verlaat het, het die gesin hulle in die VSA gevestig. Järvi het privaat gestudeer onder Leonid Grin in Philadelphia by die Curtis Institute of Music saam met Max Rudolf en Otto-Werner Mueller; en by die Los Angeles Filharmoniese Instituut onder Leonard Bernstein.
Homo luzonensis
Beskrywing
thumb|links|220px|Die binnekant van die Callaogrot, waar die fossiele ontdek is. thumb|links|220px|Vyf fossiele tande wat moontlik aan H. luzonensis behoort.
Paavo Järvi
Järvi was vanaf 1994 tot 1997 die hoofdirigent van die Malmö Simfonieorkes gewees. Hy was vanaf 1995 tot 1998 die mede hoofdirigent by die Koninklike Stockholm Filharmoniese Orkes gewees saam met die dirigent Andrew Davis. Järvi was vanaf 2001 tot 2011 musiekdirekteur van die Cincinnati Simfonieorkes gewees. Die orkes het 'n aantal opnames vir die Telarc plaatetiket gedurende Järvi se tyd aan die hoof daarvan gemaak. In Mei 2011 was hy aangestel as die orkes se Musiekdirekteur Laureaat. Hy is sedert 2004 die Artistieke Direkteur van die Deutsche Kammerphilharmonie, Bremen en ook die Artistieke Adviseur tot die Estiese Nasionale Simfonieorkes. In 2006 het Järvi hoofdirigent van die Frankfurt Radio-simfonieorkes geword, en in die pos gedien tot 2014. In 2010 het hy die musiekdirekteur van die Orchestre de Paris geword, en sy tyd daar in 2016 afgesluit, te wete dieselfde jaar waarin hy gekies is as Kunstenaar van die Jaar deur beide die Gramophone en Diapason tydskrifte. Hy is ook in 2012 deur die Franse Departement van Kultuur aangestel as 'n Commandeur de L’Ordre des Arts et des Lettres en in 2015 is het hy die Sibelius-medalje ontvang vir sy bydrae tot die skepping van groter bewustheid van die Finse komponis se musiek by Franse gehore. Järvi is die stigter en artistieke direkteur van beide die Pärnu Musiekfees en die Estiese Feesorkes, te wete 'n ensemble wat die voorste Estiese musici bymekaarbring met soliste uit Europa se top orkeste. In Junie 2012 het die NHK Simfonieorkes aangekondig dat Järvi die orkes se volgende hoofdirigent sal wees, met ingang van die 2015–2016 seisoen, met 'n aanvanklike kontrak van drie jaar, wat met 'n verdere drie jaar verleng is tot 2021. In Mei 2017 het die Tonhalle-Orchester Zürich die aanstelling van Järvi as die orkes se nuwe hoofdirigent aangekondig, met ingang van die 2019–2020 seisoen, met 'n aanvanklike kontrak van vyf jaar. Järvi het die eerste keer in 2009 as gasdirigent van die Tonhalle-orkes opgetree, en in Desember 2016 teruggekeer.
Homo luzonensis
Beskrywing
Hoewel die aanvanklike hipotese oor die migrasie van mense na die Filippyne daarop gedui het dat landbrûe tydens die laaste ystyd gebruik is, dui moderne batimetriese studies van die Mindorostraat en Sibutudeurgang daarop dat nie een van hulle heeltemal toe was nie en dat Luzon en ander oseaaneilande van die Filippyne altyd oor die see bereik sou moes word.
Paavo Järvi
Järvi het vir plaatetikette soos RCA, Deutsche Grammophon, PentaTone Classics, Telarc, ECM, BIS en Virgin Records opnames gemaak. Sy Virgin Classics opname van Sibelius se kantates met die Estiese Nasionale Simfonieorkes, Estiese Nasionale Mannekoor en Ellerhein Meisies -koor het 'n Grammy gewen vir "Beste Korale Uitvoering".
Järvi het twee dogter genaamd Lea en Ingrid van sy eerste huwelik aan die violis Tatiana Berman. Järvi het in die dokumentêre rolprent genaamd Maestro, wat deur David Donnelly geregisseer is voorgekom. Hy het in 1985 'n Amerikaanse burger geword.
Homo luzonensis
Beskrywing
Die klein kiestande van die hominiene dui daarop dat hulle moontlik eilandverdwerging ondergaan het, nes H. floresiensis, hoewel geen raming van hulle lengte tans moontlik is nie. ’n Kundige wat nie by die studie betrokke was nie, het gesê die kromming van hulle vingers en tone dui daarop dat hulle dalk boom geklim het.
Die fossiele menslike oorblyfsels word verbind met oorblyfsels van Filippynse takbokke (Cervus mariannus), wildevarke en ’n uitgestorwe bees. Van die dierebene het moontlike snymerke, wat beteken hulle is dalk geslag.
Ontdekking
Op 5 Mei 2007 het ’n navorsingspan van die Filippyne, Frankryk en Australië ’n middelvoetbeen ontdek tydens uitgrawings in die Callaogrot. Die morfologiese eienskappe van die fossiele het sonder twyfel met dié van die genus Homo ooreengestem, en dit was destyds die oudste bewyse van die teenwoordigheid van dié genus in die Filippyne. In die wetenskaplike beskrywing van die fossiel in 2010 is dit geïdentifiseer as behorende tot H. sapiens. In 2011 is nog vinger- en toonbene saam met vyf kiestande ontdek, en dit is ook beskryf as dié van H. sapiens.
In April 2019, in ’n studie deur Florent Détroit et al., is die fossiele geëien as dié van ’n aparte spesie oermense, wat Homo luzonensis gedoop is. Die fossiele word tans in die Nasionale Museum van die Filippyne gehou.
Latrunculia gotzi
Latrunculia gotzi is 'n gewone sponsspesie uit die familie van die Latrunculiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2012 deur Samaai, Janson & Kelly.
Bathurst-toposkoop
Die Bathurst-toposkoop herdenk die 1820-Setlaars en hul nageslag in daardie deel van die Oos-Kaap.
Woordverklaring
‘n Toposkoop is ‘n gedenkteken op ‘n uitsigpunt soos ‘n heuwel, berg of ‘n toring en dui die rigting aan na sekere plekke van belang in daardie omgewing. Gewoonlik word die afstand daarheen aangegee.
Ligging
Hierdie monument staan op ‘n koppie bo die omringende groen heuwels aan die noordoostekant van die dorpie Bathurst, Oos-Kaap. Op ‘n helder dag kan die Groot-Visrivier, Kwaaihoek en die vallei van die Gamtoosrivier van hieraf gesien word.
Geskiedenis
Vanaf hierdie punt het sir Rufane Donkin en kol. Jacob Glen Cuyler in 1820 toegesien dat die setlaars na hul aangewese standplase geleide gedoen word. In 1859 het kapt. W. Bailey hier ‘n baken en uitkykpos opgerig en op Setlaarsdag 1968 is die toposkoop onthul.
Monument
Die sirkelvormige gedenkteken is gebou rondom Bailey se baken. Dit is gemessel met klippe wat verkry is van gesloopte geboue wat nog deur die oorspronklike setlaars in die dorpie opgerig is. Op die muurtjie is 57 brons gedenkplate aangebring. Elke plaat dui ‘n rigting aan waar ‘n groep setlaars gevestig is, die naam van die plek, die afstand daarheen sowel as die leier van daardie geselskap, die plek van oorsprong in die moederland en die skip waarmee hulle na die Kaapkolonie gekom het.
Uitbreiding
Vroeg in die 21ste eeu is hierdie gedenkteken so gevandaliseer dat herstelwerk uitgevoer is. Terselfdertyd is daar uitbreidings op die erfenisterrein aangebring om erkenning te verleen aan ander vroeë bewoners van die streek.
Latrunculia duckworthi
Latrunculia duckworthi is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.