N.P._van_Wyk_Louw
Poësie
Die digbundel Gestaltes en diere (opgedra aan sy vrou Truida) bevestig met publikasie daarvan sy posisie as die toonaangewende digter in Afrikaans. Die titel verwys na die teenstelling wat daar tussen die intellek en instink bestaan en vele van die gedigte beskryf dan ook die spanning wat hierdie verskille in die individu se lewe meebring. Hierdie gedigte is geskryf tussen 1937 en 1942 en sommige daarvan is voorheen in Die Huisgenoot gepubliseer. Daar is hier sprake van verdere vernuwing en waar die belydenisvers tydens die dertigs oorheers het, word die gestaltes en diere hier gebruik as uiterlike objektivering van ’n innerlike toestand en die magte wat die lewe oorheers. Dit is dus die psige wat hier van kernbelang is en die soeke na selfinsig. Die bundel word ingelei deur Vooraf gespeel, waarin die digter oor sy taak as kunstenaar besin, met die woord wat beskryf word as ’n “smal swaard en blink”. Gedigte soos “Die hond van God en Die swart luiperd en ander is van die beste gedigte wat tot op daardie stadium in die Nederlandse taalgebied verskyn het. Die dramatiese monoloog van ’n kranksinnige, Die swart luiperd, bevat byvoorbeeld tekens van die filosofie van Hegel en Jung en open ’n verskeidenheid van perspektiewe, sodat die gedig vatbaar is vir veelvuldige interpretasies. Die spreker is aan die begin van die gedig soos ’n kranksinnige êrens in ’n sel afgesonder. Hy verlaat dan sy ekstatiese “droom” om aan ’n besoeker die verhaal van sy ontmoeting met ’n pragtige dier te vertel. Hierdie ervaring word beurtelings verhalend en visioenêr-beeldend vertel en die jagter ervaar dan retrogressief die evolusieproses van dierlike, organiese en anorganiese lae van die bewussyn. Eindelik bly hy afgeskei van medemense en word verbind met sy evolusionêre oorsprong. Die swart luiperd kan in hierdie gedig die skoonheid wees wat die reisiger wil vind, meer spesifiek selfs die woord waardeur die digter die verganklike dinge wil vasvang, al funksioneer die luiperd basies as ’n vrye simbool wat benewens hierdie ook baie ander betekenismoontlikhede in hom opgesluit hou. Die monoloog Die hond van God bevat met sy innerlike konflik en verskillende dramatis personae ’n baie sterk dramatiese kern. Hierdie gedig behandel ’n inkwisiteur van die Middeleeue, wat bedenkinge begin kry oor die metodes van die religieuse orde van sy tyd. Só sluit dit aan by die geding-met-God motief in Louw se werk. As die alleenspraak begin, het die inkwisiteur pas teruggekeer van die brandstapels waar ’n ketter tereggestel is. Hy herbeleef dan die maande van die foltering en besin oor die metodes van die Inkwisisie en hoe almal hierdeur aangetas is. Uit die vertelling blyk duidelik dat hy deur eie skuldgevoel homself in so ’n mate met die gefolterde vereenselwig dat hy die pyn van die slagoffer feitlik persoonlik ervaar. Ten spyte van die twyfel en worsteling en later die mate van insig en berusting wat die inkwisiteur bereik, gee die aansluiting van die verwysings aan die einde met die inset duidelik te kenne dat daar weer iemand na die brandstapel sal gaan en dat die proses homself sal herhaal. Hierdie gedig word deur D.J. Opperman “die magtigste alleenspraak in ons taal” genoem. Die strandjutwolf maak die kindervrees vir die onbekende die basis van die volwassene se angs. Hier is die strandjutwolf nie net realisties geteken nie en word dit ook simbool van die bose, wat angs inboesem. Ook die ballades slaag daarin om die verhaal slegs een van ’n aantal betekenislae te maak, soos gesien kan word in veral Ballade van die bose, waar die bose geteken word as altyd die voorlaaste stap in die evolusieproses, wat telkens die fase inneem wat deur die goeie verlaat is en die goeie dus agtervolg soos ’n goeie hond. Dit beteken dat die bose nooit bloot weggewens kan word nie en dat dit inherent deel vorm van alles. Ballade van die nagtelike ure gee die chronologiese gang van ’n nag se eksesse van drank en seks weer, terwyl die spreker wag dat die kroeg moet oopgaan om hom van sy “donker dors” te verlos. Die slotstrofe speel met sy herhaling van “kraan” en “dors” terug op die inset, waardeur die verlange van die ontgogelde spreker uitgroei tot iets groters as ’n blote sug na drank en so ook ’n gereelde herhaling van die ritueel van drank en seks op soek na iets meer blywend suggereer. Ballade van die drinker in sy kroeg is ’n uitbeelding van die progressie in die drinkproses en geleidelike aftakeling van die drinker, wat ’n innerlike botsing tot gevolg het en die verskillende vlakke van sy persoonlikheid onthul. Die kwartet van sonnette, Drie diere, waarmee die bundel afsluit, word later deur die komponis Peter Klatzow omskep in ’n ballet. Hierdie diere is almal simbole van heerskappye wat dierlik en onredelik is en gebaseer word op brute mag, met die mens wat in die aanvangsonnet besin oor en ontnugter is deur sy onvermoë om oor homself en sy medemens te regeer. Die spreker sien agtereenvolgens die gesigte van drie diere in spieëls opdoem, ’n sfinks, ’n bul en ’n arend, wat onderskeidelik die Egiptiese, Assiriese en Romeinse beskawing voorstel, of magte wat die mens se lewe deur alle eeue oorheers en bedreig. Dit is simbolies van ’n God wat hom aan die mens onttrek in afsydigheid, ’n gewelddadige en bloeddorstige God en ’n heerssugtige, wakende God wat voortdurend bestraffend teenoor die mens optree.