cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meintjieskop
Uniegebou
Nadat Pretoria aangewys is as die administratiewe hoofstad van die Unie van Suid-Afrika het die Transvaalse regering voorbereiding begin tref vir die bou van 'n nuwe gebou om die administrasie te huisves. Die argitek van die Uniegebou, Sir Herbert Baker, is vry teuels gegee wat betref die kies van 'n terrein vir die oprigting van die nuwe gebou. Met inagname van die hoë ideale wat met die gebou geassosieer is het Baker 'n terrein in die koppies om Pretoria ondersoek eerder as om bestaande staatseiendom in die destydse Markstraat, vandag Paul Krugerstraat, te gebruik. Twee terreine wat oor die stad uitkyk het ideaal geblyk. Een was op die plat bokant van een van die koppies suid van die dorp en die ander 'n nou platform halfpad teen die suidelike hang van Meintjieskop. Die plek en posisie van die Meintjieskop terrein het Baker herinner aan Segesta in noordwes Sisilië, Italië, waar 'n tempel en teater geleë is en Agrigentum, aan die suidkus van Sisilië waar 'n ry tempels uitkyk oor die Sisiliaanse see. Meintjieskop se ligging naby "Government House" en die hart van Pretoria het gemaak dat Baker dié terrein gekies het in sy aanbeveling aan Generaal Jan Smuts wat hom onmiddellik versoek het om voort te gaan om sy voorlopige sketse verder te ontwikkel.
Die hoeksteen is in November 1910 gelê, kort na die stigting van die Unie van Suid-Afrika. Dit het 1 265 werkers meer as drie jaar geneem om die gebou wat in 1913 teen 'n koste van £1 310 640 te bou.
Bruinhottentot
Habitat
Die vis kom voor in aanlandige rotsriwwe van tot 25 m diep. Hulle vreet hoofsaaklik rooi en groen alge. Die wyfies skiet kuit van Januarie tot Junie. Dit is 'n gewilde eetvis.
Ekodorp
Kenmerke
Die benaming ekodorp  moet nie met 'n mikronasie verwar word nie – laasgenoemde is 'n entiteit wat aanspraak maak op soewereiniteit maar nie amptelik deur regerings of internasionale organisasies erken word nie.
Gereformeerde kerk Aranos
duimnael|regs|270px|Ds. [[Braam le Roux en twee kerkraadslede van D'Kar, Botswana. Hy was sendeling op Aranos van 1982 tot 1991.]]
Die Gereformeerde kerk Aranos is 'n Gereformeerde gemeente in Namibië. Dit was die derde oudste gemeente van die Gereformeerde Kerke in Namibië, maar het in 2016 sy verbintenis met die Gereformeerde kerkverband (GKSA) beëindig. Met 16 belydende en vyf dooplidmate einde 2014 was dit die tweede kleinste Gereformeerde kerk in dié land, naas Karasburg, met 12 belydende en twee dooplidmate. In die loop van 2015 het die belydende lidmate toegeneem tot 19 en die dooplidmate tot ses.
Agtergrond
Van laat in die 19de eeu, met die stigting van die NG gemeente Mariental (as Gibeon), tot in 1930, toe dié kerkverband reeds vyf gemeentes in Suidwes-Afrika gehad het, was dit die enigste van die drie Afrikaanse Kerke wat in die mandaatgebied bedrywig was. In 1930 het drie Gereformeerde kerke kort ná mekaar tot stand gekom, en wel Gobabis, Outjo en Aranos, nadat 1 922 Afrikaners, oorlewendes en nasate van die Dorslandtrek, tot in 1929 uit Angola gerepatrieer is. Hulle was hoofsaaklik lidmate van die Gereformeerde Kerk, maar daar was ook lidmate van die Hervormde Kerk onder hulle, wat verklaar waarom die eerste drie Hervormde gemeentes ook so te sê meteens tot stand gekom het, hoewel eers in 1937: Gobabis (31 Julie), Otjiwarongo (21 Augustus) en Grootfontein (4 September). Die koms van die Angola-Boere na Suidwes-Afrika verklaar waarom die Gereformeerde sowel as Hervormde gemeentes van Gobabis ouer as die plaaslike NG gemeente is. Die Gereformeerde kerk Aranos is op sy beurt ruim 22 jaar ouer as die plaaslike NG gemeente.
Stigting
Aranos is dus in 1930 gestig en het veral bestaan uit lidmate wat uit Angola gerepatrieer is. In dié buurland van Suidwes-Afrika was hulle lidmate van die Gereformeerde kerke Humpata en Que, wat albei in 1928 ontbind het nadat die meeste lidmate die kolonie verlaat het. Die orige lidmate van Aranos het uit die suide uit die Unie van Suid-Afrika na dié distrik verhuis. Die eerste eredienste is op 20 Junie 1930 op die plaas Kemel gehou. Op 21 Junie is ’n diens op die plaas Kema gehou en die gemeente gestig as die Gereformeerde kerk Gibeon. Voor die kerkgebou op Aranos gebou en op 20 Junie 1959 ingewy is, dieselfde geleentheid waartydens die eerste klassis van Suidwes-Afrika plaasgevind het, het die gemeente vir eredienste en ander geleenthede bymekaargekom op die plaas Omrah. Van 1940 tot 1959 het die gemeente dan ook as die Gereformeerde kerk Omrah bekendgestaan.
Kerkbou op die dorp
duimnael|regs|170px|Dr. M.A. Kruger, die gemeente se eerste predikant. Toe ds. H.A. Louw in 1958 hierheen kom om die 76 belydende en 85 dooplidmate te bedien (daar was destyds net drie predikante vir die gebied se 13 Gereformeerde kerke), was ’n boukommissie reeds aan die werk om voorbereidings te tref vir die oprigting van ’n nuwe kerkgebou op Aranos. Dié nedersetting, sowat 175 km van Mariental af, het eers bekendgestaan as Arahoab, maar weens verwarring met die pleknaam Aroab, is die naam verander na Aranos, afgelei van Arahoab en Nossob, die rivier waaraan die dorpie geleë is. In 1954 het dit dorpstatus gekry en in 1957 is ’n dorpsbestuursraad ingestel. In die beginjare het die dorpie snel gegroei. In die tyd van dr. D.C.S. van der Merwe (leraar van Windhoek van 1950 tot 1957, wat ook vir Aranos verantwoordelik was), het die kerkraad ’n stuk grond van die Administrasie van die gebied op Aranos verkry. ’n Argitek van Windhoek het die bouplan opgestel.
Die kerkraad het tenders vir die kerkgebou gevra, maar almal was bo hulle vermoë; daarom het hulle besluit om as eienaarbouer op te tree. Gelukkig was daar al heelwat geld beskikbaar omdat die gemeente gereeld verkopings gehou en ook skenkings ontvang het. Die meeste lidmate, oorwegend jong mense, het vol ywer help werk aan die geldinsameling omdat hulle graag ’n kerkgebou wou hê op die dorp, waar hul kinders ook op kosskool was.
Op 11 Februarie 1959, presies ’n eeu nadat ds. Dirk Postma die Gereformeerde Kerk onder 'n seringboom op Rustenburg in die verre Transvaal gestig het, het ds. H.A. Louw die Gereformeerde kerk op Aranos se hoeksteen gelê. Onder die kerkraad se leiding het die lidmate hard gewerk om die gebou te voltooi. ’n Bouer, ene Kiepie Erasmus, se dienste is verkry. Plek-plek het die bouers van die argitek se plan afgewyk, soos die toring wat in beton gegiet moes word, maar toe met sementstene voltooi is.
Nie lank ná die voltooiing van die kerkgebou nie, het die kerkraad ook ’n pastorie gebou. Ds. Louw se opvolger, ds. M.A. Kruger, was die eerste predikant wat daarin gewoon het.
Oorsig
Met die jare moes Aranos worstel met geldprobleme en het die getalle nooit werklik gegroei nie. Einde 1958 was hier byvoorbeeld 76 belydende lidmate en einde 1997 was dit nog 84, maar binne die volgende vier jaar het dit meer as halveer tot 36 en daarna tot einde 2014 weer meer as halveer tot net 16. Tog het die handjie vol lidmate volhard en bestaan die gemeente tans (2016) steeds, hoewel nou buite die GKSA. Nog voor die Sinode Middellande (hoofsaaklik swart kerke) se gemeentes saam met die voormalige wit en bruin gemeentes saam in klassisse heringedeel is, het Gereformeerde kerk Namib-Kus in 2007 van Aranos afgestig en kort ná die herindeling, die Gereformeerde kerk Khomas-Hoogland in 2009. Dié drie gemeentes was tot 2016 deel van die Klassis Waterberg, saam met Outjo, Otjiwarongo en Biermanskool, terwyl die 12 ander Namibiese kerke die Klassis Etosha vorm. Aranos, Outjo, Biermanskool, Namib-Kus en Khomas-Hoogland het in 2016 hul verbintenis met die GKSA beëindig, terwyl Otjiwarongo reeds vroeër by die Klassis Etosha aangesluit het.
Audi A3
Die Audi A3 is 'n kompakte motorvoertuig wat sedert 1996 deur die Duitse motorvervaardiger Audi gebou word. Die eerste twee geslagte A3 is gebaseer op die Volkswagengroep A platform, wat hulle deel met verskeie ander modelle soos die Audi TT, Volkswagen Golf, Volkswagen Caddy en Volkswagen Touran asook die Seat Leon, Seat Toledo en Škoda Octavia. Die derde generasie A3 gebruik die Volkswagengroep MQB platform.
S3 (1999-2003)
Audi het die A3-afgeleide S3 in 1999 vrygestel, slegs as 'n driedeurluikrug. Die inlynviersilinder 20V 1.8 L turbo-petrolenjin kom in twee kragleweringweergawes: 154 kW (207 pk) en 165 kW (222 pk). Vroeë modelle (1999-2001) het 154 kW (207 pk) moontlik 'n afgeskaalde Audi TT enjin. Latere modelle (2001-2003) het veranderlike kleptydreëling en 'n 165 kW (222 pk) enjin wat 'n maksimum 280 N·m wringkrag bied, die meeste daarvan beskikbaar vanaf 2200 tot 5500 rpm. Dit is die eerste keer dat 'n klein viersilinderenjin in 'n Audi S-reeksmotor gebruik is.
Alhoewel sy bynaam "quattro" is, gebruik die S3 'n ander "op-aanvraag" vierwielaandrywing stelsel. Die Haldex Traction koppeling pas die vooroordeel van die wringkrag verspreiding van die voorkant na agteras soos greepvereistes verander - die meeste van die tyd funksioneer dit in voorwieldryf-modus.
Die S3 is reeds verkoop in Europa, Japan, Meksiko, Suid-Afrika, Australië en Nieu-Seeland, maar is nie amptelik in die Verenigde State van Amerika bemark nie.
Die S3 is in 2000 opgekikker en het eenstuk hoofligte/rigtingwysereenhede, ander voorste kantpanele, agterligstelle, en 'n paar klein opgraderings aan die binne-afwering ontvang.
Standardfunksies sluit in xenon HID-kopligte met 'n hoëdruk wassers met self-hoogteverstelling, misligte voor, 17 duim "Avus" allooiwiele met 225/45R17-bande, elektries verstelbare Recaro leersitplekke, klimaatbeheer, alarm en elektroniese stabiliteitsprogram (ESP) met wieltolbeheer.
Opsies sluit in 'n Bose klankstelsel, 6-CD-wisselaar, metaalverf, 18-duim 9-speek RSTT wiele, glassondak, sentrale armrus, privaatheidsglas (agter die B-pilaar), self-domp truspieël, parkeerhulp, verhitte voorste sitplekke, spoedbeheer, aluminium deurspieëls, en deel leer/Alcantara (blou/silwer/geel) kombinasie sitplekoortreksels. Hierdie items is standaard in sommige uitvoermarkte, waar Audi 'n gesogte handelsmerk is.
Audi A1
Die Audi A1 is 'n ekonomiese superminimotor wat in 2010 by die Geneefse Motorskou deur die Duitse motorvervaardiger Audi bekendgestel is. Die eerste geslag A1 gebruik die Volkswagengroep PQ25 platform.
Verkope van die eerste driedeur A1 model het in Augustus 2010 in Duitsland begin, gevolg deur die Verenigde Koninkryk in November 2010. 'n Vyfdeurweergawe, die sogenaamde "Sportback", is in November 2011 van stapel gestuur, met verkope wat gedurende die lente van 2012 in uitvoermarkte begin het.
Eau Claire
Eau Claire is 'n stad in Wisconsin, Verenigde State, aan die Chippewarivier. Dit is 'n universiteitstad en 'n belangrike mark vir landbouprodukte met 'n verskeidenheid nywerhede. Die stad het 65 883 inwoners (2010).
Nikki DeLoach
Nikki DeLoach (gebore 9 September 1979) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Longshot (2001), The House Bunny (2008), en Love & Other Drugs (2010), en in die televisiereeks Awkward. (2011).
Köniz
Köniz is 'n munisipaliteit in kanton Bern, in die distrik Bern-Mittelland van Switserland. In 2018 het 41 784 mense in die munisipaliteit gewoon. In 2000 het 87,3% van die inwoners Duits en 2,7% Frans gepraat.
Lily Cahill
Lily Cahill (17 Julie 1888 – 20 Julie 1955) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Colonel Carter of Cartersville (1915), My Sin (1931), en So This Is London (1939).
.cr
.cr is die agtervoegsel van domeinname van Costa Rica.
Eksterne skakels
Toppdomän
Inskripsie van Bergakker
Die rune-inskripsie van Bergakker is in 1996 ontdek en het tot baie besprekings onder taalkundiges gelei. Daar word aangeneem dat dié inskripsie van die Franke uit ongeveer 425-450 stam. Daar het bitter min van die Franke uit hierdie tyd oorgebly in wat vandag Nederland is. Die inskripsie bevestig daarmee aan die een kant die aanwesigheid van die Franke in die gebied van die Betuwe, en laat andersins sien dat ook die Franke runes gebruik het. Dit was bekend van hulle bure, die Friese, maar nie van die Franke nie.
Bernard Mees interpreteer die rune as haþuþȳwas ann kusjam logūns, wat sou beteken "(van) Haþuþȳw. Ek(hy) vergun 'n vlam (swaard) aan die uitverkorenes". Mees gee toe dat die betekenis van die letters nie altyd goed duidelik is nie. Hy analiseer die vorm van die woorde en beweer dat hulle al kenmerke vertoon wat ooreenkom met die later Oudnederfrankies.
Die Oudwesnederfrankies word ook Oudnederlands genoem en is die voorouer van Middelnederlands, Nederlands en ook Afrikaans. Hierdie interpretasie sou dus inhou dat die inskripsie van Bergakker gesien kan word as die alleroudste sin in Nederlands.
Veral die -s van haþuþȳwas en logūns is moontlik 'n bewys dat die slotmedeklinkers in Frankies al in die vyfde eeu stemloos geword het. Vir Oudsaksies, die voorouer van Nederduits, is dit eeue later (~900).
600
Die jaar 600 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 100ste jaar van die 6de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Crella donsi
Crella donsi is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Crella en tot die familie Crellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1931 deur Burton.
Massa-lig-verhouding
In astrofisika en fisiese kosmologie is die massa-lig-verhouding die kwosiënt van die totale massa van 'n volume (gewoonlik op die skaal van 'n sterrestelsel) en sy liggewendheid. Dit word aangedui met die simbool \Upsilon of M/L. Dié verhoudings word gewoonlik gemeet aan die waarde van die Son as basis, wat ’n konstante = 5 133 kg/W is; dit is gelyk aan ’n sonmassa  gedeel deur ’n sonligsterkte, dus /. Die massa-lig-verhoudings van sterrestelsels is almal baie groter as, gedeeltelik vanweë die feit dat die meeste materie in dié voorwerpe nie in die sterre geleë is nie, maar in die vorm van donker materie voorkom. Die tipiese massa-lig-verhouding vir sterrestelsels wissel van 2 tot 10, terwyl die massa-lig-verhoudings op groter skaal, soos vir die waarneembare heelal, ongeveer 100 is.
Tipiese M/L-verhoudings is:
Dit dui daarop dat daar meer werklike massa is as wat bereken word uit die ligsterkte van hierdie hemelliggame. Die afwyking word tans verklaar aan die hand van donker materie. Vandag word donker materie deur die sterrekundiges gesoek.
Voorstanders van die skeppingsleer soos drr. Russell Humphreys en John Hartnett beweer egter dat hulle kosmologiese modelle (wat aanvaar dat die Melkweg naby aan die middel van die heelal is en dat die heelal begrens is) nie "knoeifaktore" in die vorm van donker materie en donker energie nodig het nie.
Konolfingen
Konolfingen is 'n munisipaliteit in kanton Bern, in die distrik Bern-Mittelland van Switserland. In 2018 het 5 283 mense in die munisipaliteit gewoon. In 2000 het 92,9% van die inwoners Duits gepraat.
Tracee Ellis Ross
Tracee Ellis Ross (gebore 29 Oktober 1972) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Hanging Up (2000) en in die televisiereekse Girlfriends (2000), Reed Between the Lines (2011), en Black-ish (2014).
Lys van pouse
duimnael|Wapen van die Vatikaanstaat duimnael|Lys van Pouse in die domkerk van Rome
Dit is 'n kronologiese lys van die Pouse van die Rooms-Katolieke Kerk.
Pous en Teenpous
Vanaf die derde eeu tot die vyftiende eeu was daar met tussenposes meer as een pous gelyktydig. In die gevalle erken die Katolieke Kerk een van die pouse as regmatig en reduseer die ander daardeur tot teenpous. In baie gevalle is dit egter nie moontlik om bo alle twyfel vas te stel of 'n pous regmatig was of nie. Party pouse wat in hulle eie tyd as regmatig beskou is, word tans as teenpouse beskou of word om een of ander rede nie getel nie.
Nommering
Deur die problematiek van teenpouse kom daar in die nommering van pouse verskeie onreëlmatighede voor. Die latere naamgenote van Pous Felix II wat eers as 'n teenpous beskou is, moes almal hernommer word toe hy as wettige pous erken is. Die teenpouse Alexander V en Johannes XVI word in die nommering wel getel, daarom is daar nie “wettige” pouse met die name nie en gaan die poustelling van Alexander IV na Alexander VI en van Johannes XV na Johannes XVII. Deur die verwarring met die telling bestaan Johannes XX glad nie as pous of teenpous nie.
'n Ander problem is veroorsaak deur foute wat gemaak is in die kopiëring van dokumente. Ouer lyste verwys na 'n Pous Donus II. Later het geblyk dat dit 'n fout was weens verwarring met die titel “dominus” (heer). In werklikheid was daar maar een pous met die naam Donus. Die name Martinus II en Martinus III ontbreek op die lys en na Martinus I kom Martinus IV. Dit is veroorsaak deur verwarring met die naam Marinus. Marinus I en Marinus II is verkeerdelik as Martinus benoem. 'n Spesiale geval is die van die Pousin Johanna, wat waarskynlik nie werklik bestaan het nie en dus glad nie in hierdie lys opgeneem is nie.
Die spesiale gevalle van Pous Stefanus (II) en Vicedomino de Vicedominis
In die tyd van die verkiesing van Pous Stefanus (II) is die pous gekies vanuit die priesters en diakens van Rome. Per definisie was die pous biskop van Rome en is as wettig aanvaar as hy in die amp bevestig word. Stefanus (II) is dus nie as wettige pous beskou nie omdat hy drie dae na sy verkiesing aan 'n beroerte dood is en nooit as biskop gewy is nie. Sy opvolger was Pous Stefanus II want daar was reeds 'n Pous Stefanus I (254 – 257). Pous Marinus I was in 882 eerste biskop wat as pous verkies is, wat nie uit Rome gekom het nie.
Van 752 tot 942 was daar sewe pouse met die naam Stefanus. Oorspronklik is hulle nie verder onderskei nie. Nommering van name van pouse tydens hulle pontifikaat het eers in die 10de eeu begin. Die sewe pouse is na hulle dood as Stefanus II tot VIII respektiewelik aangedui. In 1057 toe nommering van name standaard geword het, het Pous Stefanus IX homself met die ordinale nommer beskrywe en sy dokumente geteken as "Stefanus Nonus Papa".
Ongeveer aan die begin van die 13de eeu is die verkiesing as Pous (eerder as die wyding as biskop) as die begin van 'n pontifikaat gesien. Teen die tyd was die meeste pouse reeds biskop ten tye van hulle verkiesing. Dit het 'n duidelike oordrag van die pouslike mag tot gevolg gehad, sonder inmenging van buite. Wyding as biskop het dus 'n formaliteit vir die pous geword. Die laaste pous wat nie 'n biskop was toe hy verkies is, was Pous Gregorius XVI in 1831. Die pous was dus 'n wettige pous na sy verkiesing, selfs voor sy kroning. Pouse Celestinus IV (1241) en Urbanus VII (1590) was dus wettige pouse alhoewel hulle gesterf het voordat hulle gekroon is. Die mees ekstreme geval is die van Pous Adrianus V wat as pous verkies is in 1276 sonder dat hy eers 'n priester was. Hy is 'n maand later dood sonder ooit gewy te word, maar word steeds as wettige pous erken. Die beleid is vol slaggate soos die geval van Vicedomino de Vicedominis bevestig. Die kardinaal is op 5 September 1276 as pous gekies, maar sterf voordat die verkiesing bekend gemaak is. Hy word nie as wettige pous getel nie.
In die 16de eeu, tydens die konsilie van Trente en die Roomse kontra-reformasie het die kerk die leierskap van die pous probeer versterk deur aan te dui dat die pous se verkiesing die werk van die Heilige Gees is en dat hy dus pous is vanaf die oomblik dat hy verkies is. Pous Stefanus (II) is toe as wettig getel en die volgende pouse hernommer as Stefanus III tot Stefanus X selfs teen die feit dat die laaste een as Pous Stefanus IX bekend gestaan het gedurende sy leeftyd.
Gedurende die pontifikaat van Pous Johannes XXIII is Pous Stefanus (II) weer van die lys verwyder. Die "Annuario pontificio" wat die Kerk se amptelike lys van pouse bevat, is gewysig in die 1961 uitgawe en die nommers van die Stefanus pouse is weer van II na IX getel.
Hoewel Pous Stefanus (II) nie sedert 1961 in die "Annuario pontificio" voorkom nie, word hy in baie bronne steeds as pous aangegee omdat baie staatmaak op die 1913 uitgawe van die "Catholic Encyclopedia" wat in die publieke domein is. Selfs die "Encyclopedia Brittannica" verwys na hom as die "unconsacrated pope Stephen (II)" en gee sy opvolger aan as "Stephen (II) III" of as "Stephen II (III)".
Die hele stryery is van geen historiese of teologiese belang nie, omdat Pous Stefanus (II) dood is voordat hy enige besluite kon neem. Dit is dus sleg van belang vir die lys van Pouse.
Name
In die eerste eeue na Christus het pouse gewoon hulle doopname behou nadat hulle pous geword het. Die eerste pous waarvan ons weet dat hy sy naam verander het, was Johannes II (533-535). Sy eintlike naam was Mercurius, maar die verwysing naar die heidense god Mercurius is ongepas geag. Vanaf Gregorius V (996-999) en Silvester II (999-1003), wat beide Germaanse name gehad het, is dit gebruiklik dat pouse by hulle verkiesing 'n nuwe naam aanneem. Die laaste pous wat sy doopnaam behou het was Adrianus VI (1522–1523), sy naam was Adriaan. Na Pous Lando (913-914) het geen pous ooit 'n naam gekies wat nie deur 'n vorige pous gedra is nie. 'n Klein uitsondering op die reël was Johannes Paulus I (1978), wat twee vorige name gekombineer het.
Die pouse se name word in die meeste Europese tale vertaal indien 'n lokale ekwivalent bestaan. So word pouse met die Latynse naam “Gregorius” in Engels “Gregory” in Duits “Gregor” en in Frans “Grégoire”. In baie van die nie-westerse tale word name uit 'n ander taal gebruik soos Franse name in Turks en Spaanse name in Tagalog. In Afrikaans is daar nie 'n gestandaardiseerde spelling vir die name van pouse nie en word die Nederlandse ekwivalente met aangepaste spelling meestal gebruik.
In navolging van Nederlands word in Afrikaans byna uitsluitend die Latynse name gebruik. Hier is sowel die Nederlandse as die Afrikaanse gebruik nie konsekwent nie. In Afrikaans spel ons (?) Nicolaas (Nicolaus), Johannes (Ioannes), Adrianus (Hadrianus) en Celestinus (Coelestinus) en word ph deur f vervang, soos in Stefanus (Stephanus). Veral die spelling van name wat nie alleen by pouse maar ook by ander persone voorkom is nie konsekwent nie. Name soos “Alexander” (Aleksander) word in verskeie bronne waaronder die WAT en die HAT op verskillende plekke verskillend gespel sonder om aan te dui wat verkies word.
Ook in Latyn kom variasies voor. Die eerste drie pouse wat nou “Sixtus” genoem word, was aanvanklik Xystus. Ander voorbeelde van variasies is Cono/Conon, Cletus/Anacletus en Deusdedit/Adeodatus. Spellingvariasies kom ook voor soos Bonifatius/Bonifacius en Silvester/Sylvester.
601
Die jaar 601 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 1ste jaar van die 7de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Bergrivier
Die Bergrivier is die tweede grootste rivier in die provinsie Wes-Kaap in Suid-Afrika. Dit is naastenby 294 km lank en strek van die Drakensteinberge tot by Velddrif. Die opvanggebied is 7 715 km² groot. Omtrent 65% van die Bergrivierarea is onder landbou-aktiwiteite. Die hoofdorpe in die Bergrivierarea is Velddrif en Laaiplek naby die kus, Piketberg, Hopefield, Moorreesburg en Darling meer binneland toe en Wellington, Paarl en Franschhoek naby die oorsprong.
602
Die jaar 602 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 2de jaar van die 7de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Bergrivier
Die rivier is eers in 1872 vir die eerste maal in sy volle lengte bevaar met 'n hout boot, die Zephyr. Dit het 9 dae geduur.
Visse en Watersport
Die Bergrivier-rooivlerkie is endemies aan die rivier. Die Bergrivier speel ook jaarliks in Julie gasheer vir een van die langste kanomaratons in die wêreld, die Bergrivier-kanowedvaart.
Homo erectus
Homo erectus ("regop mens") is ’n uitgestorwe hominienspesie wat regdeur die grootste deel van die Pleistoseen geleef het. Die vroegste fossiele bewyse dateer uit sowat 2 miljoen jaar gelede en die mees onlangse bewyse uit sowat 108 000 jaar gelede. Die spesimens is van die eerste herkenbare lede van die genus Homo.
Verskeie menslike spesies, soos H. heidelbergensis en H. antecessor het blykbaar uit H. erectus ontwikkel, en Neanderdallers, H. denisova en die moderne mens het op hulle beurt vermoedelik uit ''H. heidelbergensis'' ontwikkel.
H. erectus was die eerste menslike voorouer wat deur die hele Eurasië versprei het, van die Iberiese Skiereiland tot Java. Asiatiese bevolkings van H. erectus kon die voorouers gewees het van H. floresiensis en moontlik H. luzonensis. Die laaste bekende bevolking van H. erectus is H. e. soloensis van Java, sowat 117 000 tot 108 000 jaar gelede.
H. erectus het 'n moderner houding en liggaamsproporsies gehad en was die eerste menslike spesie met 'n plat gesig, prominente neus en moontlik 'n yl haarbedekking. Hoewel die spesie se breine groter as dié van sy voorouers was, het die kapasiteit grootliks gewissel na gelang van die bevolking. Dit lyk of die breine in vroeëre bevolkings vroeg in die kinderjare ophou ontwikkel het, wat daarop dui kinders was met geboorte in 'n groot mate selfonderhoudend en dat dit kognitiewe ontwikkeling deur hulle lewe beperk het. H. erectus was 'n roofdier aan die bopunt van die voedselketting; Op terreine is die oorblyfsels ontdek van mediumgroot tot groot diere, soos beeste of olifante. Dit lyk dus of hulle in groepe gejag het. Die spesie word verbind met die vroeë steengereedskapsbedryf en was vermoedelik die eerste menslike voorouer wat vuur gebruik, in groepe gejag en kos versamel het, beseerde en siek groepslede versorg het en moontlik op die see gevaar het. Hulle was dalk ook die vroegste beoefenaars van kuns, maar bewyse daarvoor is skaars.
Die mans en vroue was rofweg dieselfde grootte (dus met min geslagsdimorfie), wat kan dui op monogamie in ooreenstemming met algemene neigings onder primate. Die lengte het wel van 146-185 cm gewissel en gewig van 40-68 kg. Dit is onduidelik of H. erectus kon praat, hoewel al voorgestel is hulle het deur die een of ander prototaal gekommunikeer.
Ontdekking
thumb|240px|links|'n Kaart van die verspreiding van gereedskapgebruikers in die Middel-Pleistoseen. Deur die 20ste eeu het antropoloë gedebatteer oor die rol van H. erectus in die mens se evolusie. Vroeg in die eeu is vanweë nog ontdekkings op Java en by Zhoukoudian in China geglo die moderne mens het in Asië ontwikkel. Charles Darwin en ander het egter geglo die mens se vroegste voorouers kom uit Afrika. Hy het daarop gewys dat sjimpansees en gorillas, die mens se naaste lewende verwante, net in Afrika voorkom.
Van die 1950's tot die 1970's het verskeie fossiele vondste in Oos-Afrika bewys gelewer dat die oudste Homininae hier ontstaan het. Daar word nou geglo H. erectus is ’n afstammeling van vroeëre genera soos Ardipithecus en Australopithecus, of vroeë Homo-spesies soos Homo habilis of Homo ergaster. H. habilis en H. erectus het verskeie duisende jare saam bestaan en kan verskillende lyne van ’n gemeenskaplike voorouer wees.
Nog fossiele is later ontdek wat eers ander name gekry het, maar later herklassifiseer is as H. erectus, soos in September 1949 in Swartkrans, Suid-Afrika, en in 1961 in Tsjad, Noord-Afrika. Homo erectus georgicus is die subspesienaam wat soms gebruik word vir fossiele kop- en kakebene wat in Dmanisi, Georgië, ontdek is. Hoewel dit eers as ’n aparte spesie geklassifiseer is, val dit nou binne die spesie H. erectus.
Fossiele
Fossiele wat ontdek is, is onder meer:
Evolusie
Daar is voorgestel dat H. erectus sowat 2 miljoen jaar gelede uit H. habilis ontwikkel het. Dit word egter betwis, omdat hulle minstens 'n halfmiljoen jaar saam bestaan het. Alternatiewelik kon 'n groep van H. habilis geïsoleer gewees het en het net dié groep in H. erectus ontwikkel (kladogenese).
Omdat die vroegste oorblyfsels van H. erectus in beide Afrika en Asië ontdek is (in Suid-Afrika van sowat 2,04 miljoen jaar gelede en in China van sowat 2,1 miljoen jaar gelede), word gedebatteer oor waar H. erectus ontwikkel het. 'n Studie van 2011 dui daarop dat dit H. habilis is wat Wes-Asië uit Afrika bereik het, dat vroeë H. erectus daar ontwikkel het en dat vroeë H. erectus toe van Wes-Asië na Oos-Asië, Suidoos-Asië, terug na Afrika en na Europa versprei het, en eindelik in Afrika tot die moderne mens ontwikkel het. Ander stel voor H. erectus / H. ergaster het in Afrika ontwikkel, waar hulle eindelik in die moderne mens ontwikkel het.
H. erectus het Sangiran, Java, teen 1,8 miljoen jaar gelede bereik, en 'n tweede, aparte vlaag van H. erectus het Zhoukoudian, China, sowat 780 000 jaar gelede beset. Vroeë tande van Sangiran is groter as en stem meer ooreen met dié van basale Westerse H. erectus en H. habilis as dié wat in Zhoukoudian van H. erectus gekry is. Latere tande van Sangiran lyk egter kleiner, wat kan dui op 'n sekondêre kolonisasievoorval in Java deur die Zhoukoudian- of 'n nabyverwante bevolking.
Subspesies
Sedert die ontdekking van die Javamens in 1893 is daar 'n neiging in paleoantropologie om die getal voorgestelde spesies van Homo te verminder, en daarom sluit H. erectus alle vroeë vorme van Homo in wat uit H. habilis ontwikkel het en verskil van vroeë H. heidelbergensis (in Afrika ook bekend as H. rhodesiensis). Dit word soms beskou as 'n wydverspreide, polimorfe (veelvormige) spesie.
Vanweë so 'n groot variasie is al voorgestel dat die antieke H. rudolfensis en H. habilis beskou word as vroeë variëteite van H. erectus. Die primitiewe H. e. georgicus van Dmanisi, Georgië, het die kleinste breinkapasiteit van enige bekende hominien uit die Pleistoseen (sowat 600 cc), en sy insluiting in die spesie sal die omvang van H. erectus sodoende uitbrei dat dit spesies soos H. rudolfensis, H. gautengensis, H. ergaster en dalk H. habilis insluit. 'n Studie uit 2015 dui egter daarop dat H. georgicus 'n vroeëre, primitiewer spesie van Homo verteenwoordig. Dit word soms nie as H. erectus beskou nie.
thumb|160px|Dmanisi-kopbeen 3 (twee van verskeie bene wat in Dmanisi in Georgië ontdek is).
Afstammelinge en sinonieme
thumb|160px|Die skedel van H. e. pekinensis toon 'n plat gesig en prominente wenkbrourif. Homo erectus is die oudste bekende spesie van Homo. Dit het sowat 2 miljoen jaar gelede al bestaan, teenoor Homo sapiens se bykans 'n derde van 'n miljoen jaar.
Daar is geen definisie om te bepaal watter argaïese mense as 'n subspesie van H. erectus, van H. sapiens of as 'n aparte spesie geklassifiseer behoort te word nie.
Kop
Homo erectus het 'n plat gesig gehad in vergelyking met vroeëre hominiene, asook 'n prominente wenkbrourif en 'n lae, plat skedel. Die teenwoordigheid van 'n swaardlyn-, frontale en voorhoofkeel (klein kruine al langs dié beennate) het gelei tot voorstelle dat dit tekens is van 'n aansienlike verdikking van die kopbeen, veral die gewelfde skedeldak. CT-skanderings het getoon dit is nie die geval nie. Die agterkant van die skedel is egter merkbaar dikker as by moderne mense, en is moontlik 'n basale (voorouer)-eienskap.
thumb|links|260px|Model van Homo erectus in die Natuurhistoriese Museum in Londen. Die fossielrekord toon H. erectus was die eerste menslike spesie met 'n neus wat vooruitsteek, wat vermoedelik die gevolg is van die behoefte om klammigheid te behou wanneer droë lug ingeasem word. Volgens 'n hipotese van die Amerikaanse sielkundige Lucia Jacobs was die vooruitstekende neus eerder 'n manier om die rigting van verskillende reuke vas te stel om navigasie en langafstandmigrasie te vergemaklik.
H. erectus het die dunste tandemalje gehad van enige Plio-Pleistoseen-hominien. Emalje keer dat harde kos die tand laat breek, maar bemoeilik die skeur van taai kos. Die onderkaak by H. erectus en alle vroeë Homo is dikker as dié van moderne mense en alle lewende ape. Dit beteken hulle kon baie hard byt en kou. Die praktiese implikasies daarvan is egter onduidelik. Tog was die onderkaak van H. erectus effens dunner as by die vroeë mens.
Die kies- en voorkiestande van H. erectus het meer groewe as dié van H. habilis, wat daarop dui H. erectus het brosser kos geëet (wat groewe veroorsaak). Dit alles dui daarop dat H. erectus se mond minder toegerus was om harde kos te kou en beter toegerus om taai kos te skeur, maar dit het die verskeidenheid van hulle kos verklein.
Liggaam
thumb|200px|links|Die skelet en 'n rekonstruksie van die [[Turkana-seun deur Mauricio Antón.]]
Nes die moderne mens het H. erectus baie in grootte gewissel, van 146 tot 185 cm in lengte en van 40 tot 68 kg in gewig. Dit was vermoedelik na aanleiding van streeksverskille in klimaat, lewensduur of voeding. Onder primate kom dié reaksie op omgewingsfaktore net by moderne mense voor.
Nes by mense, maar anders as by ander primate, was daar oënskynlik nie 'n groot grootteverskil tussen mans en vroue nie, maar daar is nie genoeg fossieldata om dit te staaf nie. Breingroottes by sommige fossiele verskil wel.
thumb|200px|Die rekonstruksie van 'n vroulike H. erectus. H. erectus het omtrent dieselfde lededmaatkonfigurasie en -proporsies as moderne mense gehad. Dit dui op mensagtige beweging, die eerste in die Homo-lyn. H. erectus-spore wat in Kenia ontdek is, dui ook op 'n menslike stappie. 'n Mensagtige skouer dui op 'n vermoë om vinnig te gooi.
Dit is grootliks onduidelik wanneer menslike voorouers die meeste van hulle liggaamshare verloor het. Genetiese ontledings dui daarop dat dit min of meer ooreengestem het met toe velkleur verdonker het, sowat 1,2 miljoen jaar gelede, want die liggaam is toe blootgestel aan meer skadelike UV-straling. Dit is moontlik dat dit eers in die Pleistoseen gebeur het, omdat die groter ashelling van die aarde (wat ook die ystydperke veroorsaak het), sou gelei het tot 'n toename in sonstraling; dit dui daarop dit het die eerste keer in Australopithecus ontstaan. Australopithecus het egter blykbaar by hoër, kouer hoogtes voorgekom (gewoonlik 1 000 tot 1 600 m), waar die nagtemperatuur kan daal tot 10 of 5 °C – hulle sou dus hare nodig gehad het om warm te bly, in teenstelling met vroeë Homo, wat laer, warmer hoogtes bewoon het. Bevolkings by hoër breedtegrade het waarskynlik ligte velle ontwikkel om 'n gebrek aan vitamien D te voorkom. 'n H. erectus-spesimen van 500 000 tot 300 000 jaar gelede van Turkye is gediagnoseer met die eerste voorval van 'n siekte weens 'n vitamien D-gebrek wat gewoonlik onder donkervellige mense by hoë breedtegrade voorkom.
Svend Aggerholm
Svend Aggerholm (19 Januarie 1875 – 12 Februarie 1940) was 'n Deense akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Ballettens Datter (1913), The Princess's Dilemma (1913), In the Hour of Temptation (1914), en Addys Ægteskab (1916).
Homo erectus
Liggaam
Daar word geglo haarloosheid het sweet vergemaklik, maar 'n afname in parasiete en seksuele seleksie is ook al voorgestel.
thumb|200px|’n Rekonstruksie van ’n Homo erectus-fossiel uit Tautavel, Frankryk.
Metabolisme
thumb|links|220px|Die vooraansig van die skedel van die Mojokerto-kind. Die spesimen van die 1,8 miljoen jaar oue Mojokerto-kind, wat op sowat een jaar oud dood is, het sowat 72 tot 84% van die gemiddelde volwasse breingrootte gehad, wat eerder ooreenstem met die vinnige groei van die breine van die groot ape as van mense. Dit dui daarop dat H. erectus waarskynlik nie kognitief was in vergelyking met moderne mense nie en dat die lang kinderlewe van mense omdat die brein lank vat om volgroei te raak, eers later ontwikkel het – dalk in die mens/Neanderdaller se mees onlangse gemeenskaplike voorsaat.
Gebaseer op 'n gemiddelde massa van 63 kg vir mans en 52,3 kg vir vroue, sou die daaglikse energiegebruik (die getal kalorieë per dag gebruik) onderskeidelik na raming sowat 2 271,8 en 1 909,5 gewees het. Dit is soortgelyk as by die vroeë Homo, ondanks 'n merkbare toename in aktiwiteits- en migrasiekapasiteit.
Dit is moontlik omdat die langer bene van H. erectus meer energiedoeltreffend oor lang afstande was. Nogtans is die raming vir H. erectus-vroue 84% hoër as by Australopithecus-vroue, waarskynlik vanweë 'n groter liggaamsgrootte en laer groeitempo.
Beendikte
thumb|220px|links|Deursnit van 'n Chinese H. erectus se humerusse (boonste armbene), wat 'n uiters verdikte buitelaag toon.
Die buitenste laag van die been is buitengewoon verdik, veral in Oos-Asiatiese bevolkings. Die murgkanaal in die lang bene (waar die beenmurg geberg word) is uiters vernou. Dié graad van verdikking word gewoonlik aangetref by halfseediere wat hulle swaar bene gebruik om hulle te help sink. Manlike spesimens het dikker buitelae as vroue.
Voordat vollediger skelette van H. erectus ontdek is, is voorgestel lede van die spesie was reusagtig en dat die verdikte bene nodig was om hulle groot massa te steun. Daar was 'n hipotese dat die intense fisieke aktiwiteit tot die verdikking van die bene kon gelei het, maar in 1970 het die bioloog Stanley Marion Garn gedemonstreer daar is min verband tussen die twee, of minstens in moderne mense. Garn het wel opgelet daar is 'n groter verskil in die dikte van die buitelaag tussen verskillende bevolkingsgroepe, en het afgelei dit is vanweë genetiese eerder as omgewingsfaktore.
In 2004 het Noel Boaz en Russel Ciochon voorgestel dit was die gevolg van 'n kultuurpraktyk, waarin H. erectus met vuiste, stene en knuppels teen mekaar sou veg om dispute op te los of vir maats te baklei, want die kopbeen is op sleutelplekke verdik. Die kakebeen is taamlik robuus en kan harde houe weerstaan; die swaar wenkbrourif beskerm die oë en harde been bedek die ore en loop tot agter in die kop, wat beteken houe teen enige van dié dele kan doeltreffend oor die hele kopbeen versprei word; ook die bokant van die skedel, waar die brein is, word deur harde been beskerm. Baie fossiele skedels toon breuke aan die bokant, maar hulle kan ook tekens van herstel en oorlewing toon. Die antropoloog Peter Brown stel voor daar is 'n soortgelyke rede dat die moderne Australiese aborigines se kopbeen ongewoon dik is: Dit is vanweë 'n ritueel wat in Sentraal- en Suidoos-Australiese stamme gewild is waar teenstanders mekaar met stokke sal slaan tot een bewusteloos is.
Sosiale struktuur
thumb|220ox|'n Diagram van die fossiele voetspore van twee terreine naby Ileret, Kenia.
Die enigste fossiele getuienis vir die samestelling van H. erectus-groepe kom van vier terreine buite Ileret, Kenia, waar 97 voetspore sowat 1,5 miljoen jaar gelede getrap is deur 'n groep van minstens 20 individue. Gebaseer op die grootte van die versteende voetspore, kon een van die paadjies getrap gewees het deur 'n groep mans, wat daarop dui dat hulle 'n gespesialiseerde taak onderneem het, soos om te jag, kos te versamel of op 'n grenspatrollie te gaan. As dit korrek is, dui dit op 'n verdeling van arbeid volgens geslagte, wat menslike gemeenskappe onderskei van dié van ander groot ape en sosiale, vleisvretende soogdiere. In moderne gemeenskappe van jagter-versamelaars wat groot prooi jag, gaan mans gewoonlik op veldtogte om groot diere te jag, terwyl vroue op voorspelbaarder kosse fokus.
Borsbeeld
'n Borsbeeld of buuste is 'n beeldhouwerk wat slegs die hoof, bors en skouers toon. Dit is die ekwivalent van 'n portret in die beeldende kunste. Borsbeelde word gebruik om bestaande of historiese persone af te beeld.
Die kunsvorm kom oorspronklik uit die Egiptiese en later Griekse eras. Die funksie van borsbeelde het oor die tye presies dieselfde gebly, naamlik om die voorkoms van 'n persoon vas te vang. Borsbeelde is meestal vir belangrike persone soos konings en heersers gemaak sodat hulle onderdane weet hoe hulle lyk en sodat hulle op die manier verewig word.
Met die skep van 'n borsbeeld word daar gewoonlik eers 'n model van sagter materiaal gemaak. Die model word tipies met gips, klei of was geskep. As die model voltooi is word dit gewoonlik in metaal (soos brons) gegiet of uit steen (soos marmer) gebeitel.
Homo erectus
Sosiale struktuur
Gebaseer op die gedrag van moderne savannesjimpansees en -bobbejane, het H. erectus ergaster dalk in groot groepe met baie mans gewoon om die gemeenskap teen groot roofdiere in die oop en blootgestelde savannes te verdedig. Verspreidingspatrone dui egter daarop dat H. erectus gewoonlik gebiede met baie vleisvreters vermy het. Dit is moontlik dat die vriendskappe tussen mans en tussen vroue 'n belangrikse sosiale aspek was.
Omdat H. erectus-kinders vinniger breingroeitempo's gehad het, is waarskynlik nie so baie tyd aan kinders grootmaak bestee soos by moderne mense nie.
Omdat die geslagsdimorfie tussen mans en vroue klein was, word algemeen aanvaar hulle was monogaam, want kleiner geslagsdimorfie in primate is gewoonlik 'n aanduiding van dié paringstelsel. Dit is egter onduidelik of H. erectus wel dieselfde lae voorkoms van geslagsdimorfie gehad het. As dit die geval is, beteken dit net vroue se lengte het toegeneem sedert die voorouerspesie, en dit kon veroorsaak gewees het deur 'n verandering in vroulike vrugbaarheid of dieet en/of 'n afname in druk op mans om groter te wees. Dit kan weer dui op 'n verandering in vroue se gedrag wat dit moeiliker vir mans sou gemaak het om 'n harem te onderhou.
Voedsel
H. erectus se dieet het egter grootliks verskil na gelang van gebied. In Israel is byvoorbeeld 'n terrein ontdek waar die inwoners 55 verskillende soorte vrugte, groente, sade, neute en knolle versamel en geëet het, en dit lyk of hulle sekere plantemateriale eers op 'n vuur gebraai het; hulle het ook amfibieë, reptiele, voëls en ander gewerweldes geëet saam met die gewone diere soos olifante en damherte. In Kenia is 'n terrein ontdek waar inwoners (saam met die gewone beeste, renosters en seekoeie) waterdiere soos seeskilpaaie, krokodille en katvisse geëet het. Die aas van groot diere is moontlik op die terrein geëet, maar die skilpaaie en katvisse is waarskynlik lewend versamel.
H. erectus se monde en tande was nie so veelsydig as dié van voorouerspesies nie en hulle kon dus 'n kleiner verskeidenheid kos eet. Gereedskap is egter waarskynlik gebruik om harde kos te verwerk en dit het die gebit beïnvloed. Dié kombinasie het hulle dalk 'n dieetkundige veelsydigheid gegee. Dit het H. erectus moontlik toegelaat om 'n verskeidenheid omgewings te bewoon en na buite Afrika te migreer.
Gereedskapvervaardiging
H. erectus kry die krediet daarvoor dat hy die Acheuleen-steengereedskapbedryf ontdek het, wat die Oldowanbedryf voorafgegaan het, en was die eerste beskawing wat skerp, tweesydige handbyle gemaak het. Hulle was waarskynlik veeldoelige instrumente wat vir verskeie soorte aktiwiteit gebruik is, soos om vleis, hout of eetbare plante te sny.
Die vroegste rekord van Acheuleentegnologie kom van Wes-Turkana, Kenia, van 1,76 miljoen jaar gelede. Die Acheuleen was die tweede vroegste tydvak van die Paleolitikum. Oldowangereedskap is ook op die terrein ontdek, en die twee tegnologieë het blykbaar vir 'n ruk saam voorgekom. Die vroegste rekords van die Acheuleentegnologie buite Afrika dateer van nie vroeër as 'n miljoen jaar gelede nie, en dit dui daarop dat dit eers wydverspreid geword het ná 'n sekondêre verspreiding van H. erectus uit Afrika.
Op Java het H. erectus gereedskap van skulpe gemaak by Sangiran en Trinil. Ronde klippe met 'n deursnee van 6 tot 12 cm word dikwels aangetref op terreine in Afrika en China uit die vroeë Paleolitikum.
Op terreine in Oos-Afrika, soos in Kenia, is moontlike bewyse gevind dat vroeë mense vuur gebruik het. Die herverhitting van sekere stukke klei van 1,42 miljoen jaar oud het gewys die klei moes tot 400 ºC verhit gewees het om te verhard. Geen bewyse is egter nog gevind dat hy sy kos gaargemaak het nie.
Konstruksie
thumb|200px|'n Rekonstruksie van 'n Terra Amata-skuiling.
In Europa is glo bewyse van geboude skuilings wat tot 424 000 jaar gelede terugstrek, ontdek in Bilzingsleben, Duitsland; Terra Amata, Frankryk; en Fermanville en Saint-Germain-des-Vaux in Normandië. Die oudste bewys van 'n skuiling (en kampvuur) in Europa kom uit Přezletice, Tsjeggië; dit dateer uit 700 000 jaar gelede. Dié skuiling se basis is sowat 3 x 4 m aan die buitekant en 3 x 2 m aan die binnekant, en was moontlik 'n ferm hut wat as winterbasis gebruik is.
Die vroegste bewyse van grotbewoning is ontdek in die Wonderwerkgrot, Suid-Afrika. Dit dateer van sowat 1,6 miljoen jaar gelede. Die gebruik van grotte wêreldwyd is egter sporadies tot omtrent 600 000 jaar gelede.
Klere
thumb|240px|links|'n Rekonstruksie van die Turkana-seun met ligte klere deur Adrie en Alfons Kennis in die Neanderdallermuseum in Duitsland.
Dit is onduidelik of klere al ontwerp was. Die vroegste raming daarvoor is sowat 3 miljoen jaar gelede as gevolg van 'n gebrek aan isolerende liggaamshare. Dit is bekend dat haar- en liggaamsluise by moderne mense sowat 170 000 jaar gelede van mekaar begin verskil het (liggaamsluise kom net voor op mense wat klere dra). Dit was lank voordat die moderne mens uit Afrika getrek het en dit beteken klere is gedra lank voordat hulle in kouer klimaatstreke gaan woon het.
Een van die eerste gebruike vir diervelle is vermoedelik as klere, en die eerste velverwerking het sowat 780 000 jaar gelede voorgekom, hoewel dit nie noodwendig op klere dui nie.
Seevaart
Acheuleen-artifakte van die Pleistoseen wat op afgeleë eilande ontdek is en wat nooit op land aangetref is nie, wys dalk dat H. erectus die see so vroeg as 'n miljoen jaar gelede in Indonesië bevaar het. Hulle het op die eilande Flores, Timor en Roti aangekom, wat beteken hulle moes die Lombokstraat oorgesteek het, minstens voor 800 000 jaar gelede. Dit is moontlik dat hulle ook die eerste Europese matrose was en dat hulle die Straat van Gibraltar tussen Noord-Afrika en Spanje oorgesteek het. 'n Genetiese ontleding in 2021 van dié eilande se bevolkings van H. erectus kon nie tekens vind van verbastering met moderne mense nie. Seevaartvermoëns sal bewys H. erectus kon vooruit beplan, dalk soms maande voor 'n seereis.
Gesondheidsorg
thumb|160px|Die skedel van 'n H. e. georgicus sonder tande.
Moontlik die eerste tekens van 'n siek groepslid is 'n 1,77 miljoen jaar oue spesimen van H. e. georgicus wat al sy tande behalwe een verloor het weens ouderdom of 'n tandvleissiekte. Dit is die eerste voorbeeld van iemand wie se kouvermoë kwaai aangetas is, maar hy het jare daarna nog oorleef. Dit is egter moontlik dat Australopithecus siek groepslede kon versorg het.
Yolonda Ross
Yolonda Ross is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Antwone Fisher (2002) en in die televisiereekse The Get Down (2016) en The Chi (2018).