cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bergen
Bergen in die Hanse-tydperk
In die tweede helfte van die 14de eeu was die stokvismark deur aansienlike prysstygings gekenmerk. Die Duitse koopmans het hulle omtrent 1360 in die sogenaamde Hansekantoor in Bergen saamgesluit om hul belangrike posisie op die baie winsgewende mark te verseker. Danksy die professionele handelsorganisasie en groot kapitaalreserves van die Bergense Hansekantoor het Lübeck in noue samewerking met ander handelsstede in die Oosseegebied daarin geslaag om die Noorse uitvoerbedryf in die volgende tweehonderd jaar te oorheers. Die Duitse koopmans en seelui, wat by die handel met Bergen betrokke was, het as Bergenvaarders bekend gestaan. Maar ook 'n verwoestende pesepidemie waaraan omtrent 1350 baie plaaslike adellikes en koopmans beswyk het, het die Noord-Duitse ekspansionisme op ekonomiese gebied begunstig.
Die burger- en stoorhuise van Bryggen was nou in besit van duisende Duitse koopmans en ambagsmanne wat hulle destyds in Bergen gevestig het, en die ambagsmanne het selfs oor hul eie gildes beskik. Die Hansetydperk met sy uitgebreide handelsbetrekkinge het 'n internasionale karakter aan Noord-Noorweë se maritieme ekonomie gegee en ook tot die ontstaan van tipiese vissersdorpe in die kusstreek tussen Vesterålen en Varanger gelei.
Alexandre Desplat
Alexandre Desplat (gebore 23 Augustus 1961) is 'n Franse akteur en komponis. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Queen (2006), The King's Speech (2010), en Philomena (2013).
Bergen
Bergen in die Hanse-tydperk
Veral die beskikbaarstelling van lenings aan Noorse leweransiers was 'n suksesvolle ekonomiese instrument waarmee die Hanseatiese koopmans hul leidende posisie in die bedryf verseker het. Gewoonlik het die Noorse handelsvennote voorafbetalings in die vorm van goedere soos meel, doeke, bier en gereedskap ontvang en in ruil hiervoor belowe om in die volgende jaar 'n bepaalde hoeveelheid visse af te lewer. Die Hanseatiese koopmans het sodoende nie net seker gemaak dat hulle steeds oor voldoende stokvis- en ander visvoorrade sou beskik nie, maar ook byna die hele Noord-Noorse visserybedryf oorheers.
Die Noorse vissers het op hulle beurt kontrakte aangegaan waardeur elkeen van hulle homself aan slegs een Noord-Duitse koopman gebind het – daar is destyds na hierdie lenings dikwels as "Noordvaardersskulde" verwys. Alhoewel daar ook sprake kon wees van uitbuiting van arm vissers en die Noord-Duitsers hul ekonomiese magsbasis ook vir politieke doelwitte ingespan het, was die Hanseatiese stelsel in die laat Middeleeue in sy geheel voordelig vir die ontwikkeling van die plaaslike Noord-Noorse kusekonomie. Die goed georganiseerde koopmans het immers nuwe oorsese uitvoermarkte vir Noorse stokvis ontgin.
Die Hanseatiese monopolie het nogtans 'n nadelige uitwerking op die ontwikkeling van die inheemse handelsektor gehad, en 'n aansienlike gedeelte van die Noorse handelsoorskot het na die buiteland gevloei. Sodoende was die verhoudings tussen die Hanseatiese koopmans en die Noorse Kroon dikwels gekenmerk deur spanninge rondom die verreikende Duitse invloed, wat ook op kulturele gebied uitgeoefen is.
Eers in die loop van die 16de en 17de eeu het die Hansekantoor sy leidende rol in Noorweë se buitelandse handel geleidelik aan inheemse koopmans uit Bergen, Trondheim en Kopenhagen verloor. Die Deens-Noorse owerhede het hierdie nuwe inheemse handelselite met 'n aantal voorregte bevorder. In 1740 was daar nog net nege Duitse handelskantore, en die laaste Duitse handelskantore is in 1766 aan Noorse eienaars verkoop en die Hansekantoor het sy deure vervolgens vir goed gesluit.
Die Noorse Kantoor 1754–1899
Reeds vanaf 1630 het steeds meer Hanseatiese koopmans, wat by die handel met stokvis, traan en graan betrokke was, burgers van die stad Bergen geword. Die aantal Noorse kantore het vinnig gegroei – in 1740 was daar reeds negentig kantore in besit van plaaslike burgers.
Ná die herorganisasie van handelsbedrywighede is in 1754 die Noorse Kantoor gestig wat groot dele van die Hanseatiese raamweerk oorgeneem het en op hierdie basis tot by die veertigerjare van die 19de eeu handel gedryf het. Handelsbestuurders was byvoorbeeld tot by die laat 1830's verplig om ongetroud te bly.
'n Groot persentasie van die koopmans in Bryggen was tot by die 1840's nog boorlinge van Duitsland, en Duits het tot in die laat 19de eeu as verkeerstaal in Bryggen gedien. Die laaste Duitse kerkdiens in die Maria-kerk is in 1868 gehou.
Wipneusnagadder
Die Wipneusnagadder (Causus defilippii) is adder wat voorkom in die natter gedeeltes van Limpopo, Mpumalanga, eSwatini en KwaZulu-Natal asook gedeeltes van Zimbabwe. In Engels staan die slang bekend as die Snouted Night Adder.
Bergen
Die Noorse Kantoor 1754–1899
Die geleidelike oorskakeling van 'n Duitse na 'n inheemse bestuur het verseker dat die tradisionele markte in Duitsland nie verlore gegaan het nie, terwyl die Bergense koopmans tegelykertyd na nuwe markte kon uitbrei – stokvis is nou tot by Italië uitgevoer wat tot vandag toe een van die belangrikste markte gebly het.
Wipneusnagadder
Identifikasie
Die slang lyk baie soos die nagadder; dit het ook die donker v-vormige merk op die kop. Dit het 'n wipneus, die snoet is boontoe gevorm. Dit is ook kleiner as die nagadder en word ongeveer 400mm lank.
Bergen
Die Noorse Kantoor 1754–1899
Met die sluiting van die Noorse Kantoor in 1899 het 'n byna 500-jarige handelstradisie tot sy einde gekom.
Wipneusnagadder
Identifikasie
Die wyfie lê tussen 3 en 9 eiers op 'n slag gedurende die somer. Die kleintjies is ongeveer 100mm lank by geboorte. Die slang vreet paddas en skurwepaddas.
Gif
Die gif is sitotoksies en veroorsaak pyn en swelsel maar is nie gevaarlik vir die mens nie.
Bergen
Taal
Bergen en sy omgewing weerspieël die komplekse huidige taalsituasie in Noorweë. Terwyl Bokmål die oorheersende skryftaal van die provinsie Hordaland se stedelike gebiede is, gee bewoners van landelike gebiede die voorkeur aan Nynorsk. Bergen dien dus ondanks sy meerderheid Bokmål-gebruikers ook as die administratiewe, ekonomiese en kulturele sentrum van 'n beduidende Nynorsk-taalgebied.
Die grootste plaaslike dagblad, Bergens Tidende, is die vierde grootste in Noorweë wat met tussen tien en twintig persent ook die meeste inhoud in Nynorsk aanbied. Bergen is ook die setel van 'n streekskantoor van Noorweë se nasionale uitsaaikorporasie waar Nynorsk in 'n relatief sterk posisie verkeer.
Daniel Stephanus Botha
Ds. Daniel Stephanus Botha (Goudini, distrik Worcester, 26 Augustus 1852 - 8 November 1927) was predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk, moderator van die Kaapse Kerk en 'n Afrikaanse taalstryder.
Bergen
Die Mariakerk
Die Mariakerk, wat vroeër ook as Duitse Kerk bekend gestaan het, is 'n basiliek in die Romaanse boustyl wat omstreeks 1130 volgens die voorbeeld van die katedraal in Speyer (Duitsland) uit natuursteen gebou is. Na die kerk word algemeen verwys as die oudste bewaarde gebou in Bergen, tog neem argeoloë aan dat 'n beskeie kapel in die stadskern nog enkele jare voor die Mariakerk ontstaan het.
Daniel Stephanus Botha
Agtergrond en opleiding
Hy ontvang sy eerste skoolonderwys in 'n privaat skool in sy ouerhuis en later aan 'n regeringskool op Worcester by die voortreflike onderwyser A.N. Rowan, wat 'n groot invloed ten goede op sy leerlinge uitgeoefen het en later aangestel is as skoolinspekteur. In 1871, toe Botha nouliks 19 jaar oud was, word hy aangestel as hoofonderwyser van 'n klein skooltjie op Villiersdorp, waar ds. J.P. Jordaan destyds predikant was. Hier was een van sy leerlinge die latere senator T.C. Stoffberg. Teen die einde van die volgende jaar lê hy die godsdiensonderwyser-eksamen af. Hy het hom toe reeds onderskei as leier tydens bidure en godsdiensoefeninge, veral toe die gemeente in 1875 vakant word deur die vertrek van die leraar na Philipstown.
Ds. Frans Lion Cachet, die volgende leraar, het dadelik gesien dat die jong onderwyser 'n groot gawe besit het om te preek, en maak dikwels van sy dienste gebruik. Op 17 April 1879 lê hy die sendingeksamen suksesvol op Stellenbosch af. Hy voel toe dat dit tyd geword het om Villiersdorp, waar hy intussen met mej. H. Kriel getrou het, te verlaat. Hy gaan na die Paarl, waar hy deur die kerkraad van die moedergemeente gevra word om as hulpprediker van ds. Gilles van de Wall op te tree, veral met die oog op die bearbeiding van gekleurde lidmate in die Onder-Paarl. Hy was hier slegs enkele maande werksaam toe hy soveel toegeneentheid by die lidmate gewen het dat 'n aantal belangstellende vriende vir hom 'n ruim beurs aangebied het.
Bergen
Die Mariakerk
Die kerk is in die noordoostelike deel van Bryggen geleë en het as die hoofkerk van die Duitse Hansekoopmans in Bergen gedien. Die kerkgebou was in besit van die plaaslike Hansekantoor, en vanaf die jaar 1548 het die Lübeckse korporasie van Bergenvaarders ook die patronaat oor die kerk uitgeoefen. Hierdie gesag het die reg behels om self 'n pastoor te benoem (Latyns: ius patronatus et vocandi). Die pastore het gewoonlik uit Lübeck gekom en het hulle met hul inskrywing in die Lübeckse konkordiëboek tot die Lutherse geloofsbelydenis van die Confessio Augustana verplig. Die preke is tot in die jaar 1868 in Duits gehou.
Daniel Stephanus Botha
Gemeentelike bediening
Op 1 Oktober 1879 word hy as sendeling georden. Hy arbei met kennelike seën, maar het nietemin lus om verder in die teologie te studeer en voel hom geroepe om 'n predikant te word. Van 1882 tot 1885 was hy 'n student aan die Stellenbosse Kweekskool. Met verlof van die professore neem hy die Sondagdienste op Philadelphia waar. Die gemeente beroep hom dan ook en hier arbei hy as leraar van 1886 tot 1894. Hoewel dit destyds een van die kleinste gemeentes in die Kerk was, bly ds. Botha al die jare daar met toegewydheid en opgewektheid arbei. Van 1894 tot 1898 staan hy in 'n groter gemeente, naamlik Dordrecht in die Noordoos-Kaap, waar hy vir ds. W.A. Alheit opvolg, en van 1898 tot 1904 arbei hy in die NG gemeente Swellendam. Op 9 Desember 1904 word hy op Stellenbosch bevestig, waar hy in 1927 aftree en dieselfde jaar sterf. Hy was hier die opvolger van ds. J.H. Neethling. Ds. Botha het dus sy loopbaan in 'n baie klein gemeente begin en afgetree in een van die destyds grootste en belangrikste gemeentes in die NG Kerk. Hy het egter al die gemeentes met ewe veel bekwaamheid gedien.
Sy bediening op Philadelphia
duimnael|links|200px|Ds. Botha as jong predikant op Philadelphia. duimnael|regs|250px|Die [[NG gemeente Philadelphia|NG kerk op Philadelphia is in 1910 vergroot.]]
Bergen
Die domkerk van Bergen
Bergen se domkerk is noordoos van die Torget aan die Kong Oscars gate geleë. Die domkerk was oorspronklik 'n klein gemeentekerk wat aan die heilige Olav gewy is, maar het later tydens die heerskappy van koning Håkon IV deel van 'n Fransiskane-klooster geword wat suid van die kerk geleë was. Die kerk is in 1248 en 1270 deur brande verwoes en onder koning Magnus VI, wat hier ook te ruste gelê is, in 1301 heropgebou.
Rimpel-klipvis
Die rimpel-klipvis (Pavoclinus laurentii) is 'n vis wat endemies is aan Suid-Afrika. Dit kom voor vanaf die Oos-Kaap tot by die suide van Mosambiek. In Engels staan die vis bekend as die Rippled klipfish.
Daniel Stephanus Botha
Sy bediening op Philadelphia
Tydens sy derde studiejaar aan die Kweekskool het eerw. Botha in noue aanraking met die gemeente van Philadelphia gekom. Toe ná die vertrek van ds. Strasheim nie minder as drie beroepe (Di. W. A. Joubert, D. Bosman en Groenewald) misluk, het die kerkraad, op aanbeveling van prof. Marais van die Kweekskool, in Junie 1884 met eerw. Botha ooreengekom om die vakante gemeente ses maande met naweke te kom bedien. Toe ná verloop van ses maande nog geen leraar beroep is nie, het die kerkraad hom andermaal dringend versoek "om alhier te blijven arbeiden, zolang de gemeente nog geen vaste leraar heeft". So het eerw. Botha anderhalf jaar die gemeente met naweke en vakansietye vanuit Stellenbosch kom bedien, terwyl sy gesin reeds in die plaaslike pastorie ingewoon het. Op 19 November 1885 het hy sy studie aan die Kweekskool voltooi en vier dae daarna het die kerkraad, op sterke aandrang van 'n gemeente-vergadering, hom hierheen beroep.
Bergen
Die domkerk van Bergen
Die langskip en sybeuk in die Romaanse styl het in die laat 12de eeu ontstaan, terwyl die koor en die laer gedeelte van die toring eers in die 13de bygevoeg en in die Gotiese styl uitgevoer is. In die volgende eeue is die domkerk verskeie kere omgebou en bied tans sowat 1 000 sitplekke.
Rimpel-klipvis
Identifikasie
Die vis word tot 13 cm lank en die vis se kleur kan ook varieer. Hulle is gewoonlik rooibruin, groen, grys groen en pienkerig. Die kleure is dof en daar is 7 tot 8 getande, gebroke breë strepe wat horisontaal oor die lyf strek, dit kom ook op die dorsalevin voor. Daar is klein, ligte kolletjies op die onderkant. Daar is 'n diep keep tussen die derde en vierde dorsale stekels.
Daniel Stephanus Botha
Sy bediening op Philadelphia
Tot groot vreugde van die gemeente het die so geliefde jonge dienskneg van die Heer die beroep aangeneem en op Donderdag 11 Februarie 1886 is hy alhier bevestig deur die konsulent, ds. A.D. Lückhoff van die Kaapstad. Een van ds. Botha se hoogleraars, prof. De Vos, het die bevestigingsrede uitgespreek na aanleiding van 1 Korintiërs 3:9. Hierna het die bevestigde sy intreepreek gelewer: "My voedsel is om die wil te doen van Hom wat my gestuur het" (Johannes 4: 34). "De dienst duurde bijna drie uren, maar de aandacht der toehoorders bleef onveranderd tot aan het einde. Een zangkoor luisterde op schoone wijze de verrichtingen op met twee zangstukken." Die namiddag het 'n geseënde konferensie met die gemeente gevolg. Tydens sy tienjarige dienstyd alhier het ds. Botha, volgens ds. A.P. Smit, deur die genade van die Heer besonder geseënde werk verrig in die gemeente, wat hom steeds die grootste agting en liefde toegedra het. Dit was byvoorbeeld op sy sterke aandrang dat die kerkraad in Januarie 1887 besluit het om vir die minderbevoorregte Duine-bewoners 'n gebou op te rig wat kon dien "als school lokaal en eene plaats waarin nu en dan godsdienstoefeningen gehouden kan worden". Die weduwee G. Priem van Brakfontein het vir di6 doel 'n stuk grond aan die kerk gegee en in September van die volgende jaar is hierdie buitekerkie ingewy deur ds. P.A. Strasheim. Hierdie kerkie het etlike jare as skool- en kerkgebou van die Duine-mense diens gedoen. Toe die bevolking in later jare daar verminder het, is die kerkraad egter genoodsaak om die maandelikse buitediens daar af te skaf en die kerkie te sluit. Aan die begin van 1938 het die kerkraad die kerkie verkoop.
Bergen
Die domkerk van Bergen
Die toring behels die ingang tot die domkerk wat na die langhuis met sy twee skepe en die koor, wat uit een skip bestaan, lei. Die kerk se totale lengte beloop 60,5 meter. Die vierkante toring is eers in die 17de eeu bygevoeg. Die kapel in die koor se noordelike gedeelte het in die laat 13de eeu ontstaan.
Rimpel-klipvis
Identifikasie
Hulle leef in die rots kusareas en tussengetypoele wat baie seegras bevat in water wat 0.5 tot 2 m diep is. Hulle skuil gewoonlik in die seegras en is moeilik om te sien. Die klipvis is alleenlopers en kom ook soms in pare voor. Hulle vreet ongewerweldes.
Daniel Stephanus Botha
Sy bediening op Philadelphia
Dit was tydens die dienstyd van ds. Botha alhier dat die Jubelfees van H.M. koningin Victoria (Junie 1887) op luisterryke skaal ook in Suid-Afrika gevier is. Hoedanig ds. Botha hierdie fees in die gemeente laat vier het, blyk uit die volgende afkondiging van hom: "Op Dinsdag in deze week (21 Junie 1887) nemen ook wij deel aan het jubelfeest van H.M. onze Koningin, die dan het feest harer vijftigjarige regering viert. Wij komen om nege uur hier bijeen tot dank en bedestond; daarna planten jongelieden een laan rondom ons kerkgebouw en de kinderen eenige boomen in Dale Park bij het schoolgebouw. Daarna begeven wij ons naar Koksvlei in het veld (dit was tussen Tygerhoogte en Schoonderzicht) en brengen den dag aldaar feestelijk door. De kinderen zullen op het een en ander onthaald worden."
Bergen
Die domkerk van Bergen
Die laaste omvattende restourasiewerk is in 1880 deur die argitekte Peter Andreas Blix en Christian Christie uitgevoer. In 1884 is die altaar, wat deur Christie in die vorm van 'n Middeleeuse reliekskryn ontwerp is, vervaardig. Die preekstoel en die doopvont het reeds een jaar vroeër ontstaan. Die nuwe Rieger-orrel met sy 61 registers is in 1997 in bedryf gestel.
Daniel Stephanus Botha
Sy bediening op Philadelphia
Op 15 Desember van die volgende jaar (1888) was die gemeente 25 jaar oud. Ds. Botha was vasbeslote om sekere veranderings en verbeterings aan die kerkgebou te laat aanbring en die vernude kerkgebou dan by geleentheid van die kwarteeufees in te wy. In Augustus 1888 het hy die saak voor 'n gemeentevergadering gelê, wat dan ook besluit het "om het kerkgebouw van een ijzeren dak te laten voorzien (die dak sover was van strooi) en om ook eenige veranderingen aan den preekstoel en de banken aan weerzij den van den preekstoel te laten aanbrengen". Kollektelyste is vir die saak deur die gemeente geneem, waarop baie fluks ingeteken is. Ná heelwat oponthoud is die tender van twee Duitsers (Voss en Walter) aangeneem en is met die werk begin. Toe die kerkraad egter sien dat die kerk nie op 15 Desember (die verjaardag van die gemeente) gereed sal wees nie, is die kwarteeufees uitgestel tot 30 Januarie van die volgende jaar. Die volgende kerkraadsbesluit gee ons 'n idee hoe die fees gevier is: "De vergadering besluit om het feest van het vijf-en-twintigjarige bestaan der gemeente te vieren op Woensdag, 30 Januarie aanstaande; Ds. Neethling, van Stellenbosch, te verzoeken de feestrede uit te spreken; Ds. Luckhoff, den consulent der gemeente en de twee vorige leeraaren der gemeente, Di. Vlok en Strasheim, tot de feestviering uit te nodigen en ook per advertentie in de Kerkbode andere leeraaren te vragen om bij die gelegenheid over te komen.”
Bergen
Die domkerk van Bergen
'n Kanonkoeël, wat in 1665 tydens die Slag in Bergenbaai afgevuur is, het in die kerktoring se buitemuur beland en kan nog steeds besigtig word.
Daniel Stephanus Botha
Sy bediening op Philadelphia
Op daardie dag het die gemeente dan ook met diepe dankbaarheid teenoor die Heer sy kwarteeufees gevier. Ds. Neethling van Stellenbosch, die eerste konsulent, wat dieselfde kerkgebou 25 jaar gelede ingewy het, het die inwyding van die vernude kerkgebou waargeneem en die feesrede uitgespreek. Vir die agtermiddag het ds. Botha 'n konferensie met die gemeente gereël. Die veranderings aan die kerkgebou het £220 gekos. Ds. Botha kan ook met reg die vader van die ou kerksaal alhier genoem word. Hierdie saal het hy deur die jongmense van die C.J.-Vereniging, waarvan hy die voorsitter was, laat bou. In Julie 1889 vra en kry hy namens die C.J.V. van die kerkraad verlof "om op kerkelijk eigendom in dit dorp een gebouw op te trekken, waarin zij (die C.J.V.) hun Bijbellezingen, biduren, gezellige tezamenkomsten enz. houden kan". Die lede van die C.J.V. het dadelik begin met die insameling van geld (G.W. Spengler het aan hul £100 geleen). Die volgende boukommissie is saamgestel: Ds. D. S. Botha (voorsitter) en G.W. Spengler, J.N. Mostert, S. Loubser, E.L.P. Steyn en H.C. Dreyer. Die boumeester, wat jare gelede ook die pastorie gebou het, was 'n Kaapstadse Maleier, Hadjie Sah. Op 31 Augustus 1891 is die hoeksteen van die „C.J.V.-saal" in teenwoordigheid van 'n "aanzienlijke schaare" uit die gemeente plegtig gelê deur Ds. Botha en kort daarna is dit voltooi en ingewy.
Bergen
Ekonomie
Bergen en sy omgewing lewer sowat twee derdes van die totale Noorse uitvoere op, en naas die nabygeleë ruolie- en aardgasvelde in die Noordsee wat tot die oprigting van geriewe soos onder meer opleidingsentrums vir helikoptervlieëniers gelei het, steun Bergen se ekonomie veral op skeepsbou, grootskaalse visteelt in akwakulture en vissery.
Daniel Stephanus Botha
Sy bediening op Philadelphia
Toe die Ring van Kaapstad in Oktober van daardie jaar hier byeenkom, was die saal reeds gereed en kon die vergadering sy sittings daarin hou. Toe die C.J.V. aan die begin van die vorige eeu ophou bestaan, het die kerkraad die C.J.V.-saal as kerksaal aangeneem (Februarie 1902). Ds. Botha het die geestelike lewe van die gemeente op sy hart gedra. In sy tyd hoor ons vir die eerste maal van weeklikse bidstonde. Dit was ook op sy uitnodiging dat dr. Andrew Murray van die NG gemeente Wellington in September 1888 hier "speciale diensten" kom hou het, wat vir baie tot groot seën was. In die verstandelike en geestelike opvoeding van die kind in dag- en Sondagskool het hy as oudonderwyser besonder belanggestel. Deur die Sondagskooi, kinderpreke en selfs kinderfeeste het hy die kind vir die Heer probeer wen; en deur gereelde "Bijbel-lezingen" en bidure vir die lede van die C.J.-Vereniging, het hy veel gedoen aan die geestelike bearbeiding van die jongmense.
'n Beroep na die NG gemeente Willowmore in Julie 1888 het hy op sterke aandrang van kerkraad en gemeente bedank; maar toe hy in Julie 1894 'n beroep na die Dordrecht ontvang, het hy besluit om dit aan te neem en op Sondag 16 September het hy sy afskeidsboodskap (Hand. 14:26) gegee. Die afskeid was baie swaar vir leraar en gemeente. 'n Groot stoet van karre het hom en sy gesin uitgeleide gedoen van die plaas Dasvlei na Klipheuwel-stasie, waar oudl. H.C. Dreyer namens die gemeente van hom afskeid geneem het. Iemand uit die gemeente het kort daarna as volg in De Kerkbode geskryf: "Wij zullen, wij kunnen hem nooit vergeten, want wij hadden in hem niet alleen een getrouwen leeraar, maar ook een liefhebbenden vriend."
Bergen
Ekonomie
Danksy die beskikbaarheid van energiebronne soos olie, gas en waterkrag het ook 'n beduidende en veelsydige nywerheidsektor – waaronder masjienbou, staalvervaardiging, tekstiele en elektrotegniek – met talle navorsingsinstellings ontwikkel. Bergen is 'n internasionale sentrum vir mariene nywerhede en oseaniese navorsing. Die plaaslike Oseaniese Navorsingsinstituut is die tweede grootste in Europa.
Daniel Stephanus Botha
Ontvangs en nuwe orrel
duimnael|regs|300px|Tydens ds. Botha se kort dienstyd op Swellendam is 'n nuwe orrel in die vorige kerk in gebruik geneem. Dit is gesloop en vervang deur die huidige kerk wat ingewy is op [[10 Junie 1911.]] Ds. Botha is op 12 Februarie 1898 in die NG gemeente Swellendam bevestig. Behalwe die konsulent, het ook aan die verrigtinge deelgeneem di J.C. Truter van Montagu, A.B. Cilliers van Napier en G.P. van der Merwe van Barrydale. Net twee dae, op 14 Februarie 1898, is op 'n buitengewone vergadering van die kerkraad die volgende besluit eenparig aangeneem: die heer Felix Lutz, van Kimberley, is dadelik per telegram gevra vir sy plan en spesifikasies van 'n nuwe orrel wat, klaar afgelewer in die kerk voor 1 November, nie meer as £500 sal kos nie (of as hy die ou orrel in ruil neem, dan £400). Gelyktydig kry die broeder P. Steyn, wat na Kaapstad gaan, die opdrag om die firma Forster en Andrews oor 'n orrel te nader. Op 'n buitengewone vergadering op 5 Maart rapporteer die voorsitter dat hy nog geen antwoord van Lutz op sy telegram en brief ontvang het nie. En broeder Steyn deel mee dat hy verneem het dat die firma Forster en Andrews 'n orrel binne ses maande kan lewer. Ná deeglike bespreking aanvaar die vergadering die voorstel van die broeders F. Badenhorst en S. van Zyl: die voorsitter met broeders P. Steyn en J. Murray moet uitvind waarvoor 'n orrelbouer die orrel wat Forster en Andrews in Engeland aan boord skip vir £500 kan lewer, hier kan opsit. Indien dit kan geskied vir nie meer as £600 nie (alle koste ingereken), dan bestel genoemde kommissie die orrel sonder versuim. Aan die vergadering van 13 Mei rapporteer die kommissie dat die koste op £640 te staan sou kom en hy gevolglik nie die bestelling geplaas het nie, maar intussen van ds. Van Wyk, van Smithfield (vorige leraar), en ds. Du Toit, van Dewetsdorp, verneem het van 'n baie doeltreffende orrel wat van die heer Ladegast, in Duitsland, verkry kan word vir waarskynlik nie meer as £400 nie, en reeds met hom in verbinding getree het. Die kommissie ontvang goedkeuring vir sy handelwyse en volmag om verder in die saak op te tree.
Bergen
Ekonomie
Met een van die grootste passasiershawens in Europa het Bergen as die poort na die Wes-Noorse fjordlandskap ook 'n belangrike Noord-Europese toeristebestemming geword. Bergen huisves daarnaas die hoofbasis van die Noorse Vloot in Håkonsvern en beskik oor 'n internasionale lughawe in Flesland. Bergen se lughawe is die belangrikste helihawe vir die Noorse olie- en gasbedryf met duisende van pendelaars wat op Noordsee-platforms werk.
Daniel Stephanus Botha
Ontvangs en nuwe orrel
Op 4 Julie kon die kommissie meedeel dat 'n orrel van 972 pype bestel is vir £300 en dat na aflewering in die kerk die koste waarskynlik nie £450 sal oortref nie. Met die oog op die vasstelling van die beste plek vir die orrel in die kerk en die nodige veranderinge aan die galerye, word by die orrelkommissie ook die broeders H. Linde, F. Badenhorst en F. van Eeden gevoeg. Die veranderinge het daarin bestaan dat die orrelgalery na die voorste vleuel verplaas word, terwyl dan in die twee syvleuels galerye aangebring word met genoeg sitplekke vir twee rye. Die koms van die orrel het egter baie langer geduur as wat die verwagting was. Eers in April 1900 het die orrel in Kaapstad aangekom, waar dit ook nog 'n paar weke vertraag is weens gebrek aan treinvervoer. Die Anglo-Boereoorlog was aan die gang en die vervoer van oorlogsmateriaal het voorkeur geniet. Toe die orrel eindelik op Swellendam aankom, het die heer Felix Lutz die opbou daarvan onderneem. Die hele koste van die orrel het te staan gekom op £428. Toe in Januarie 1899 reeds £378 ingekom het, was die plan om die tekort deur 'n basaar te vind. Die plan het geslaag en die orrel kon sonder skuld ingewy word.
Andre Eva Bosch
Andre Eva Bosch (*1952, Mpumalanga-) is ’n Suid-Afrikaanse skrywer en dogter van die keramiekkunstenaar Esias Bosch.
Daniel Stephanus Botha
Eeufeesviering
As gevolg van die onvermydelike vertraging van die orrel het die eeufeesviering eers twee jaar ná die oorspronklik beraamde tyd plaasgevind. Op 9 en 10 Junie 1900 kon 'n dankbare gemeente feesvier by die mylpaal van 'n afgelegde honderd (toe eintlik reeds 102) jaar. Die opkomste het die kerk tot oorlopens vol gemaak. Ook uit ander gemeentes het belangstellendes saamgekom. Die mooi weer tydens die feesdae in die hartjie van die winter is met dankbaarheid ontvang as die antwoord op gebed. Die verrigtinge het reeds Vrydagaand die 8e begin met 'n biduur. Saterdagnamiddag het die wyding van die orrel plaasgevind. Ds. George Murray het die wydingsgebed gedoen en ds. G.F. Marais (Riversdal) het die wydingsboodskap gebring oor Ps. 100:1: "Juig voor die Here, o ganse aarde." Prof. Rocco C. de Villiers het spesiaal oorgekom om die orrel te bespeel en terdeë getoon "welk een heerlijk en deegelijk instrument het nieuwe orgel is". Ná die diens was almal saam op 'n groot gesellige byeenkoms in die ope lug.
Andre Eva Bosch
Lewe en werk
Andre Eva Bosch is in 1952 in Mpumalanga gebore as die dogter van die bekende keramiekkunstenaar Esias Bosch. Sy het ’n ouer suster, Esra, en ouer broer, Anton. Haar skoolopleiding voltooi sy aan die Hoërskool Rob Ferreira in Witrivier. Daarna studeer sy van 1970 tot 1974 in tale (Engels en Afrikaans hoofvakke) aan die Universiteite van Stellenbosch en Suid-Afrika. Sy werk in die sewentiger en vroeë tagtigerjare van die twintigste eeu as joernalis by Oggendblad, Beeld en Pretoria News. Op 12 November 1983 is sy op Witrivier getroud met die skrywer Johann de Waal. Die egpaar het twee dogters, Leandra en Lisa. Hulle bly ’n paar jaar lank in Londen en by hulle terugkeer na Suid-Afrika woon hulle ’n ruk in Pretoria en verhuis dan na Witrivier in Mpumalanga. Teen die einde van 1999 verbrokkel haar huwelik met haar man en is hulle geskei, waarna sy ’n boek skryf oor die egskeidingsproses.
Daniel Stephanus Botha
Eeufeesviering
Dié aand is konferensie gehou, toe di. J.G.J. Krige (Caledon), Van der Merwe (Barrydale) en G. Murray (Oudtshoorn) die onderwerp "ie Boet- en Bid-Psalms" behandel het. Sondagoggend 10 Junie het ds. G. Murray die diens gelei met die hoofgedagte "Herinneiinge aan die verlede". Tot teks het hy geneem Ps. 126:3: "Die Here het groot dinge aan ons gedoen: ons was bly!" Sondagnamiddag was ds. Andrew McGregor (Robertson) die prediker oor: "Die Toekoms van die Gemeente", met Eseg. 48:35 as uitgangspunt: "En die naam van die stad sal van vandag af wees: Die Here is daar!" (Vir die waarneming van hierdie diens is ds. J.H. van Wyk uitgenooi, maar hy kon blykbaar nie teenwoordig wees nie.) Die feesverrigtinge is ten einde gebring weer met 'n konferensie die Sondagaand oor "Die Leer- en Messiaanse Psalms", behandel deur di. A.J. van Wyk (Heidelberg), McGregor en Marais. Die voorreg het ds. Botha te beurt geval om die gemeente die eerste honderd jaar van sy bestaan uit te lei en die tweede honderd jaar in te lei. Volgens ds. W.A. Alheit was "die gemeente weer was bevoorreg met 'n versiende en besielende leidsman, 'n leraar van buitengewone gawes".
Die Driejarige Oorlog
Gedurende Augustus en September 1900 het ds. Botha met verlof van die kerkraad Boerekrygsgevangenes in Groenpunt, Kaapstad, bearbei. Die volgende jaar was dit sy pynlike ondervinding om uit die gemeente verban te word. Van 16 Oktober 1901 tot 20 Februarie 1902 moes hy op sy eie koste op Britstown in die Bo-Karoo vertoef. Hierdie straf van verwydering van dierbares en gemeente is hom opgelê omdat hy nie kans gesien het om aan die versoek van die plaaslike kommandant te voldoen nie. Die kommandant het naamlik versoek dat ds. Botha van die kansel 'n boodskap moet lees waarin die Boere aangeraai word om die stryd te staak en dat hy ook sy invloed in die rigting moet gebruik. Van sy ballingskap getuig ds. Botha self: "Toen ik te Britstown kwam, was er £20 in mijn beurs, en toen ik vertrok en al mijn kosten aldaar betaald had, was er £27 in mijn beurs. Zoo goed had de Heere voor mij gezorgd." Die drie maande van gedwonge afsondering het 'n verdiepende invloed op sy geloofslewe uitgeoefen. Getuienisse soos die volgende kom gedurig voor in die aantekeninge wat hy destyds gemaak het: "Las in het boek van Moule ... Vooral trof mij het stuk 'In Christus gevonden te worden'. Ik bad daarna dat de Heere mijne beproeving aan mij heiligen moge, zoodat ik uit de beproeving als een gelouterd moge komen. Ik bad ook voor mijn gezin, de gemeente en mijn volk."
Andre Eva Bosch
Skryfwerk
Reeds as hoërskoolleerling word van haar werk in 1971 deur John Miles en Ampie Coetzee in “Drumpel 1” opgeneem, ’n keur uit die werk van hoërskoolleerlinge landswyd. “Esias Bosch” (wat sy saam met haar man skryf) is ’n biografie oor die lewe en kuns van haar pa. Sy ontvang in 1993 die Ou Mutual-prys vir “’n Blou kameelperdjie vir Oupa”.
Bergen
Onderwys
Die Universiteit van Bergen (Noors: Universitetet i Bergen, UiB), wat in 1946 gestig is, is die tweede oudste universiteit in Noorweë en met sowat 14 500 studente en 3 200 personeellede (somersemester van 2008) tans die derde grootste tersiêre onderwysinstelling in die land ná die universiteite van Oslo en Trondheim.
Daniel Stephanus Botha
Die Driejarige Oorlog
Op 23 Januarie 1903 het aandoenlike tonele hulle afgespeel. Daardie dag het 31 oorlogswesies uit Heilbron in die Vrystaat op die Swellendamse stasie aangekom, waar hulle deur 'n groot skare ontmoet is. Ná 'n onthaal aan hulle almal saam in die saal, is hulle afsonderlik saam met die families wat voortaan ook "hulle familie" sou wees.
Oorstromings
Blykbaar was dit in Maart 1902 dat die distrik getref is met groot oorstromings; die aangerigte skade is geskat op £40 ,000. Ds. Botha skryfaan ds. Murray of hy nie op Oudtshoorn sal kollekteer nie, aangesien £1 000 nodig sal wees vir die behoeftiges deur die vloed geteister. In 'n berig in De Kerkbode van 14 Augustus 1902 word dank betuig vir £30 lOs. wat van Kaapstad gestuur is vir noodlydendes.
Veranderings en verbeterings
Vanaf Oktober 1900 voer die kerkraad die seker baie gewenste verandering in dat by die doen van die geloofsbelydenis die gemeente nie meer bly sit nie, maar sal opstaan.
Die vervanging van die pastorie se strooidak met sink wat in 1896 nie uitgevoer kon word nie, het in die maande Januarie tot Maart 1903 geskied. Gelyktydig is by die pastorie nog 'n kamer aangebou teen 'n gesamentlike koste van £330.
Bergen
Onderwys
Die sentrale dele van die universiteit se campus, wat ook die Bergen Museum insluit, is in die stadsentrum van Bergen geleë. Die universiteit dien naas sy funksie as akademiese onderwysinstelling ook as 'n beduidende navorsingsentrum op talle wetenskaplike gebiede en behels ses fakulteite en sowat sestig institute en wetenskapsentra. Die regswetenskaplike, humanistiese, psigologiese, sosiologiese en wiskundig-natuurwetenskaplike fakulteite is in die stadsbuurt Nygårdshøyden gesetel. Die campus in Årstadvollen naby die universiteitshospitale Haukeland en Haraldsplass huisves die geneeskundig-odontologiese fakulteit.
Daniel Stephanus Botha
Veranderings en verbeterings
Die bewoners langs die Buffeljagsrivier het die behoefte aan 'n kerkgebou wat ook as skoollokaal kon dien, ál meer gevoel. Nadat hulle self vergaderinge gehou en die moontlikhede bespreek het, het die kerkraad in Augustus 1902 aan 'n kommissie opdrag gegee om die saak aan te voor. Blykbaar kon hierdie kommissie, bestaande uit ds. Botha, en die broeders B. Lourens, P. Uys en H. Linde, nie veel uitvoer nie. Belangstellendes langs die Buffeljagsrivier het egter self 'n kommissie in die lewe geroep, wat daarin geslaag het om so 'n gebou op te trek. In Maart 1904 versoek hierdie kommissie die kerkraad om die gebou op sy naam te laat transporteer. Die gebou en grond het £600 gekos en daar was nog 'n skuld van £400 op. Ds. Botha het die aanvaarding van hierdie versoek baie sterk by die kerkraad bepleit, veral ter wille van die baie behoeftige lidmate daar woonagtig, wat nie die kerk op die dorp kon besoek nie. Die voorstel tot oorname van die gebou is egter met vyf teen drie stemme deur die kerkraad verwerp. Dit het toe die eiendom geword van die onderwysdepartement, en het dekades lank nog as skoolgebou op Buffeljags gedien.
In Julie 1903 spreek ds. Botha dit as sy oortuiging uit dat die tyd aangebreek het vir die gemeente om 'n hulpprediker te hê. Hoewel hy aangetoon het hoedat die inkomste van die gemeente sy salaris sal kan vind, het die meerderheid van die kerkraad nie hierdie oor-tuiging gedeel nie. In November 1903 stel een van die broeders self voor dat 'n hulpprediker vir die gemeente verkry word, maar die meerderheid was nog van gevoele dat met die saak gewag moet word, tenminste totdat die verpligtinge teenoor die plaaslike sending nagekom is.
Andre Eva Bosch
Skryfwerk
“One woman walking” met subtitel “Love, loss and liberation – a journey through divorce” is ’n boek wat sy na haar egskeiding publiseer om die proses, haar gevoelens en hoe sy hierdie trauma verwerk, te beskryf.
Daniel Stephanus Botha
Afskeid van Swellendam
Op Sondag 27 November 1904 het 'n groot skare van 1 500 geluister na ds. Botha se afskeidspreek oor Kol. 2:5-7. Veral het hy hierdie drie gedagtes beklemtoon: wat hom in die gemeente verbly het; wat hy vir die gemeente begeer het; en hoe die begeerte vervul kan word. Met die verlening van sy demissie die Maandag het die konsulent, ds. J.C. Truter, hom namens die Ring bedank vir sy bekwame en getroue dienste as scriba, terwyl woorde van dank namens kerkraad en gemeente gespreek is deur die broeders G. Joubert, F. Badenhorst, Jac. Joubert, P. Uys en Jan Swart. Ds. Botha het dit as sy verlange uitgespreek dat die woorde van Ester 10:3: "zoekende het beste voor zijn volk" waar sal wees van elke lid van die kerkraad in die toekoms. Vir die volgende 23 jaar was die NG gemeente Stellenbosch "bevoorreg met die dienste van hierdie ryklik bedeelde en toegewyde lewe", soos ds. Alheit dit stel.
Kerklike leier
duimnael|200px|regs|Ds. D.S. Botha, in 1919 moderator van die Kaapse Kerk. Die Sinode van 1906 en ook van 1915 het hom gekies as assessor en in 1919 word hy tot die hoogste amp in die Kaapse Kerk gekies, naamlik dié van moderator. Eerw. Andries Dreyer skryf dit was 'n amp wat hy "ryklik verdien het, ten volle werd was en met veel waardigheid beklee het". Hy was van tyd tot tyd lid gewees van die vernaamste kerklike kommissies, soos byvoorbeeld die kommissies vir sending, die arbeidskolonie, proponentseksamen, die Kweekskool en die kerkkantoor. Van die Raad van Kerke (voorloper van die Algemene Sinode) was hy 'n lange lid en twee maal, in 1913 en 1919, voorsitter. Hy was kerklik wetgeleerd by uitnemendheid en 'n vertroude gesag met betrekking tot die kennis, uitleg en toepassing van die kerkwette, aan die hersiening waarvan hy in 1906 'n belangrike aandeel gehad het.
Dr. G.B.A. Gerdener het van ds. Botha geskryf: "Deur sy innige godsvrug, sy waardige wandel, sy liefderyke omgang, verbasende werkkrag en nougesette pligsbetragting het hy die hoogagting van die gemeente (Stellenbosch) en die vertroue van sy Kerk in die wydste kringe gewin ... Daar is min mense wat met soveel volharding en deursettingsvermoë deur al die prosesse van 'n ware outodidak (selfgeleerde) opgeklim het tot die hoogste posisies ban vertroue en invloed, en wat dit gedoen het omdat hy 'n ware teodidak (van God geleerde) was. Van boereseun tot predikant het baie opgeklim. Ook van boereseun tot Moderator. Maar nie baie het dit gedoen langs die ompad van onderwyser, godsdiensonderwyser, sendeling en predikant nie. Dit is waar dat elkeen nie 75 jaar uit die hand van die Voorsienigheid ontvang vir sy lewenstaak nie. En dit was dan ook ten slotte veral die genade van God wat hom bekwaam en gebruik het."
Andre Eva Bosch
Skryfwerk
Haar Engelse jeugverhaal “Alive again” wen in 2013 die Engelse Sanlamprys vir jeuglektuur. Die verhaal speel af in KaNyamazane, waar die intelligente en begaafde Nandile Dube graag ’n eerlike menseregte-prokureur wil word wat die hulpeloses wil bemagtig. In haar strewe word sy ondersteun deur haar hardwerkende ma. Nandile se konserwatiewe en tradisionele pa is egter van mening dat geleerdheid nie vir dogters is nie.
Bergen
Onderwys
Die Universiteit van Bergen het volgens 'n parlementsbesluit op 9 April 1946 tot stand gekom. Die Wet oor die Universiteit van Bergen het op 30 Augustus 1946 in werking getree. In Europese verband is die UiB dus nog 'n taamlik jong universiteit, alhoewel die wortels daarvan terugdateer tot so ver as 1825 – die stigtingsjaar van die Bergen Museum wat reeds as 'n beduidende onderwys- en wetenskapsentrum gedien het.
Sport
Bergen het met SK Brann 'n sokkerspan wat in die hoogste Noorse afdeling speel. Die Brann Stadion het 17.300 sitplekke.
Isotope van protaktinium
Protaktinium (Pa) het geen stabiele isotope nie. Drie kom natuurlik voor; die relatiewe atoommassa is 231,03588(2).
Altesaam 29 radio-isotope van protaktinium is bekend; die mees stabieles is, met ’n halfleeftyd van 32 760 jaar, (26,967 dae) en  (17,4 dae). Al die oorblywende radioaktiewe isotope het ’n halfleeftyd van minder as 1,6 dae – die meeste minder as 1,8 sekonde. Die element het ook drie metatoestande, (t1/2 1,15 millisekonde),  (t1/2 420 nanosekondes) en  (t1/2 1,17 minute).
Die enigste natuurlike isotope is, wat as ’n tussentydse vervalproduk van voorkom,  en , wat albei as tussentydse vervalprodukte van  voorkom. Feitlik alle natuurlike protaktinium is.
Inenting
Inenting word gebruik om mense en diere teen infeksiesiektes te beskerm. Daar is twee maniere waarop die beskerming bewerkstellig kan word. By aktiewe immunisasie word 'n entstof gebruik om die liggaam se immuunrespons te stimuleer. So ŉ entstof bestaan gewoonlik uit die siektewekkende organisme in ŉ geïnaktiveerde of verswakte vorm sodat dit nie langer die siekte kan veroorsaak nie. Die teenliggame of sellulêre immuunrespons wat deur die entstof bewerkstellig word, is daartoe in staat om die liggaam teen die virulente vorm van die organisme te beskerm.
Passiewe immunisasie daarteenoor maak gebruik van teenliggame wat elders geproduseer is. Hierdie behandeling word toegepas wanneer direkte immunisering ondoeltreffend is. Inenting is een van die groot suksesse van die voorkomende geneeskunde. Siektes soos pokke, wat eeue lank dood en ellende in die wêreld veroorsaak het, is vandag as gevolg van goed georganiseerde inentingsprogramme heeltemal uitgeroei.
Baie ander siektes, soos polio en tuberkulose, word vandag ook deur inenting doeltreffend onder beheer gehou. Voorts speel inenting ŉ uiters belangrike ekonomiese rol in dieregesondheid. Inenting word in die eerste plek gebruik om individue te beskerm teen infeksiesiektes veroorsaak deur mikroörganismes, soos bakterieë en virusse. Dit is ook van belang om sekere gevaarlike virusse permanent uit te roei deur die oordrag van die virus na sy natuurlike gasheer te verhinder. Daar is vandag 'n groot aantal infeksiesiektes waarteen inenting gebruik kan word. Hierdie siektes sluit in witseerkeel (difterie), kinkhoes, tetanus, polio, pokke, tuberkulose, masels, Duitse masels (rubella), hondsdolheid, griep, geelkoors, tifus en cholera. Die twee maniere waarop inenting beskerming bied teen al hierdie siektes, is deur passiewe en aktiewe immunisasie.
Passiewe immunisasie
Dit beteken dat 'n pasiënt behandel word met teenliggame wat sy liggaam nie self geproduseer het nie. In die algemeen word die teenliggame verkry uit die bloed van mense wat reeds deur 'n vroeëre infeksie immuniteit teen die siekte opgebou het. Die belangrike voordeel van passiewe immunisasie is dat oombliklike immuniteit verkry word. Ongelukkig duur hierdie immuniteit slegs 'n kort periode omdat die toegediende teenliggame binne enkele weke uit die bloed verdwyn. Dit is egter baie geskik in gevalle waar vinnige beskerming nodig is, soos in gevalle van witseerkeel of hondsdolheid. Dit word ook gebruik waar pasiënte met lewensgevaarlike maar baie seldsame virusse, soos Lassakoors - of Marburgvirusse, besmet is.
Vroeër is daar by hierdie siektes dikwels gebruik gemaak van die serum van diere wat kunsmatig met 'n bepaalde organisme geïnfekteer is. 'n Klassieke voorbeeld van so ŉ behandeling was toe die Duitse wetenskaplike E.A. von Behring op Ou-Kersaand 1890 'n jong meisie wat besig was om aan witseerkeel te sterf, se lewe gered het deur haar in te spuit met die serum van 'n skaap wat vooraf met die witseerkeel- bakterieë geënt was. Dit was die eerste eksperimentele demonstrasie van passiewe immuniteit en die bestaan van teenliggame. Dit het aan Von Behring 10 jaar later die Nobelprys vir medisyne besorg. Hoewel so 'n serum groot hoeveelhede teenliggame kan bevat, het dit die nadeel dat daar saam met die teenliggame ook bale vreemde diereproteïene ingespuit word. Hierdie proteïene kan 'n allergiese reaksie uitlok, wat kan wissel van 'n betreklik onskuldige huiduitslag tot 'n lewensgevaarlike skoktoestand. Om hierdie rede word die serumterapie nog net in sekere noodgevalle oorweeg.
'n Veel veiliger benadering is deur van teenliggame van dieselfde spesie gebruik te maak en die gammaglobulien-teenliggame voor inenting te suiwer. Die terapie word byvoorbeeld gebruik in gevalle waar kinders in 'n algemeen verswakte of slegte toestand geïnfekteer word met kindersiektes soos masels of waterpokkies.
Aktiewe immunisering
In hierdie geval word 'n entstof toegedien wat 'n immunologiese reaksie uitlok, wat op sy beurt beskerming bied teen latere infeksie met die siekteveroorsakende (virulente) organismes. Die entstof bestaan gewoonlik uit 'n geïnaktiveerde of ŉ geattenueerde (verswakte) vorm van die virulente organisme. Dit kan egter ook bestaan uit die gemodifiseerde vorm van 'n skadelike produk wat deur 'n bakterium uitgeskei word. Die twee belangrikste kenmerke van 'n entstof is eerstens dat dit nie 'n siekte of ander skadelike effek kan veroorsaak nie en tweedens dat dit 'n sellulêre of humorale (teenliggaam-) immuunrespons uitlok wat die virulente organisme kan herken en onskadelik kan maak.
In Suid-Afrika word vir normale babas en kinders 'n aktiewe immuniseringsprogram aanbeveel en gereguleer, wat insluit inenting teen tuberkulose, witseerkeel, kinkhoes, tetanus, polio en masels. Hierdie inentings word by mediese klinieke of deur mediese praktisyns verskaf. Deur die inenting so wyd moontlik toe te pas, is indrukwekkende resultate reeds behaal in die bekamping van 'n verskeidenheid van ernstige siektes. In die inentingsprogram word verskillende entstowwe in kombinasie en op verskillende tye toegedien. OTP is 'n gekombineerde entstof teen witseerkeel, tetanus en kinkhoes. Dit word gewoonlik toegedien op 3, 4.5 jaar, 6 en 18 maande na geboorte, met nog 'n toediening (sonder die kinkhoesentstof) op die ouderdom van 4 tot 6 jaar. Die reëlmatige herhaling van die inenting vind plaas omdat die onderskragingsdosisse die oorspronklike immunologiese reaksie versterk sodat 'n blywende immuniteit opgebou kan word. Die tetanusentstof bestaan uit ŉ toksoïed, dit wil se 'n gifstof wat sodanig verander is dat dit sy oorspronklike giftige eienskappe verloor het, maar nogtans teenliggame kan uitlok wat die liggaam teen die ware gifstof kan beskerm. Die witseerkeelentstof bestaan uit 'n soortgelyke toksoïed, terwyl die kinkhoesentstof uit geïnaktiveerde of dooie bakterieë bestaan.
Polio
Vandag is immunisering teen poliomiëlitis, 'n virussiekte wat verlamming kan veroorsaak, verpligtend. Daar word 2 tipes poliovirus entstowwe in die wêreld gebruik, naamlik die sogenaamde Salk-entstof, wat ontwikkel is deur die Amerikaner Jonas Salk (geb. 1914) en wat bestaan uit ten volle geïnaktiveerde poliovirus, en 'n ander entstof bestaande uit lewende virusse wat sodanig verswak is dat dit nie meer 'n siekte kan veroorsaak nie. Die entstof kan deur die mond ingeneem word en staan ook bekend as slukentstof. Dit is ontwikkel deur 'n ander Amerikaner, AB. Sabin (geb. 1906). en dit is hierdie entstof wat in Suid-Afrika gebruik word. Die inentingsprogram is dieselfde as vir die DTP-kombinasie entstof.
Pokke en tuberkulose
Eeue gelede het die Chinese al vasgestel dat wanneer die vloeistof wat verkry word uit die pokke van pasiënte wat baie lig aangetas is, oorgedra word op die vel van 'n ander persoon, dit beskerming verleen teen die siekte. In die Weste het immunisering teen pokke egter eers van die einde van die 18e eeu af bekend geword. In 1796 het die Brit Edward Jenner (1749-1823) ontdek dat die organisme wat uit die pokke van beeste geïsoleer kan word (beespokkevirus), nie die gevreesde siekte by die mens veroorsaak nie, maar wel immuniteit verskaf teen infeksie met die menslike pokkevirus.
Hierdie beginsel om 'n lewende variant van pokkevirus te gebruik wat nie die siekte kan veroorsaak nie, word vandag nog gebruik. Inenting teen pokke was vir 'n bale lang tyd in Suid-Afrika en elders verpligtend. Die inentingsprogram was egter so geslaag dat pokke as siekte verdwyn het. As in ag geneem word dat die sterftesyfer in Engeland as gevolg van pokke in Jenner se tyd een sesde van die totale geboortesyfer beloop het, terwyl daar in 1950 in Indië nog 41 000 sterfgevalle as gevolg van pokke geregistreer is, kan die uitskakeling van die siekte as een van inenting se groot suksesse aangeteken word. Die welslae is grootliks daaraan te danke dat die menslike pokkevirus alleen van die mens as gasheer gebruik kan maak.
Twickenham-stadion
Twickenham is die grootste rugbystadion in die Verenigde Koninkryk en is onlangs tot 82 000 sitplekke vergroot. Dit maak Twickenham die tweede grootste stadion in die Verenigde Koninkryk, net na Wembley-stadion, en die vierde grootste stadion in Europa.
Inenting
Masels, rubella en ander siektes
Masels word beskou as 'n ernstige kindersiekte wat vandag bekamp word met 'n verswakte lewende entstof. In Suid-Afrika word immunisering aanbeveel vanaf 6 maande na geboorte, veral vir die laer sosio-ekonomiese gemeenskappe, waar die risiko hoër en die siekte ŉ ernstige gesondheidsprobleem is.