Johann_Lodewyk_Marais
Poësie
Hierna spits Marais hom veral toe op natuurgedigte en in “Verweerde aardbol” gee hy in nege genommerde afdelings ’n visie en besinning oor die hele vasteland Afrika deur die fauna en flora wat dit kenmerk. Die bundeltitel suggereer die skade wat die mens die aarde reeds aangedoen het en die gedigte behou dwarsdeur die bundel die kontras tussen die bewaring en die vernietiging van die omgewing. Die boodskap is dat die mens in sy goddelike opdrag om oor alles te heers en dit te bewaar misluk het, met Afrika wat die fokuspunt van meeste van die gedigte is. Die digkuns self word telkens gesien as ’n belangrike bestanddeel van bewaring, deur die ervaring of beeld op te teken en in gedigte te omvorm. Die bundel open met die programgedig “Gaia”, waarin die aarde soos vanuit die ruimte op die aardbol gesien kan word en met geografiese instrumente weergegee kan word. Hierdie veraf blik vanuit die ruimte beweeg dan al nader tot die tasbare werklikheid van die lewegewende tuin. Die Lovelock-teorie van die interafhanklikheid van dinge word ook reeds hier aangeraak. Die eerste afdeling bevat drie verse waarin die digter die leser inlei in sy doelwit met die bundel en sy visie van die kontinent en land wat die primêre fokuspunt van die bundel is. “Afrika” is ’n poging om deur kaarte te teken die aarde te beskryf, met die besef dat die essensie daarvan nie nageteken kan word nie. In “’n Land” word besin oor wat die essensie van ’n land is, baie meer as die politieke afbakening van grense. Die tweede afdeling bestaan uit ontdekkings- of reisverse, met “Landskap” wat aandui dat plase afgemeet en gekarteer kan word sodat die boer eienaarskap daarvan verkry, maar die landskap behoort aan die digter wat dit kan beskryf en dit só kan dokumenteer. “Lesotho” is ’n mooi uitbeelding van ’n gebied waar mens en natuur steeds in harmonie saamleef. Die derde afdeling behandel die skoonheid maar ook die verganklikheid van natuurdinge, met die “Son” ’n vyand wat die aarde droogbak, maar ook ’n vriend wat die veld laat groei. Die afsydigheid van die “Witooievaars” en hulle vinnig veranderende wêreld word knap beskryf. In die vierde afdeling is lykdigte vir persone wat hulle lewens gewy het aan omgewingsbewaring. “Adamson” se twee gedigte handel oor die Keniaanse boere wat bekendheid verwerf het met die boek “Born free”, wat oor ’n vrygemaakte leeufamilie handel en in ’n trefferrolprent omskep is. “Gorillas in die mis” is ’n elegie gerig aan die natuurkundige Dian Fossey (wat in die rolprent “Gorillas in the mist” uitgebeeld is), met die gedig wat ook die name bevat van die gorillas wat sy tevergeefs van wildstropers probeer red het. Die vyfde afdeling se tema is die tuin as simbool van die natuur, waarin sekere blomme, plante en voëls kan gedy (“Tuin”). In “Nagtuin” kom daar ’n aangrypende metafisiese aspek by. In die sesde afdeling word jag en die vernielsug daaraan verbonde ondersoek. In “By die jaghut” word die natuurskoon en die prag van voëls en diere beskryf, met die jagter wat hom gereed maak om hulle lewens tot ’n einde te bring. Die sewende afdeling bevat gedigte oor reeds uitgestorwe spesies. “Bloubok” handel oor ’n bok wat omstreeks 1800 reeds uitgesterf het en nou slegs bewaar gebly het in die opgestopte glaskas van ’n museum, terwyl hierdie gedig ’n soortgelyke bewaringsaksie is. Die agtste afdeling handel oor onheilspellende natuurverskynsels, met “Veldbrand” ’n hoogtepunt in sy beskrywing van die vuur se vernietigingskrag. Die negende afdeling besin oor die wedersydse verhouding tussen mens, natuur en God. “State of the ark” se titel sinspeel op die politiese “State of the nation”-toesprake van regeringsleiers, waarin die toestand van die land in oënskou geneem word. Noag se ark is hier die interteks, met die duif wat uitgestuur is om tekens van land te vind, wat terugkom met ’n blaar deur suurreën bevlek, ’n teken van de ramp van besoedeling en die impak op die natuur. Die slotgedig, “Gebed vir die aarde”, sluit aan by “Gebed vir Afrika” in “By die dinge”, en gee met toespeling tot die skeppingsverhaal ’n versugting tot die vernuwing van die aarde. Hierdie bundel word in 1993 genomineer vir die Rapportprys.