cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slaap
Sirkadiese horlosie
Die interne sirkadiese horlosie word baie deur ligveranderings beïnvloed omdat dit die belangrikste aanwysers is van watter tyd dit is. Blootstelling aan selfs klein hoeveelhede lig deur die nag kan melatonienafskeiding onderdruk en die liggaamstemperatuur en slapeloosheid verhoog. Kort ligpulse op die regte tydstip in die sirkadiese siklus kan die interne horlosie grootliks oorstel. Blou lig het die grootste uitwerking, en dit lei tot kommer dat die gebruik van elektroniese media net voor slapenstyd met slaap kan inmeng.
Die moderne mens voel dikwels gedesinchroniseer van hulle interne sirkadiese horlosie vanweë werk (byvoorbeeld nagskof), lang reise en die uitwerking van binnenshuise beligting. Selfs as iemand vaak is of vroeër min geslaap het, kan dit moeilik wees om te bly slaap by die hoogtepunt van hulle sirkadiese siklus. Net so kan dit moeilik wees om wakker te word by die laagtepunt. ’n Gesonde jong mens wat in ritme met sonlig is, sal (deur die grootste deel van die jaar) ’n paar uur ná sonsondergang aan die slaap raak, ’n minimum liggaamstemperatuur om 06:00 ervaar en ’n paar uur ná sonsopkoms wakker word.
Proses S
Oor die algemeen raak ’n organisme se behoefte aan slaap groter hoe langer hy wakker is. Hierdie slaapskuld word "Proses S" genoem. Die balans tussen slaap en wakker wees word beheer deur ’n proses bekend as homeostase. Slaapskuld is geneig om te lei tot stadiger breingolwe in die frontale korteks, en dit veroorsaak ’n korter aandagspan, groter angs, ’n gebrekkige geheue en ’n knorrige bui. Daarteenoor is ’n goed uitgeruste individu se geheue en gemoedstoestand beter. Neurofisiologiese studies het getoon die frontale streke van die brein is veral vatbaar vir ’n homeostatiese slaapdrang.
Daar is nie ooreenstemming oor hoe ver slaapskuld kan opbou nie. Dit is ook onbekend of slaapskuld onder volwassenes in onlangse dekades baie verander het in die nywerheidswêreld. Hoewel slaapskuld opbou, bereik ’n mens blykbaar ’n maksimum slaapdrang ná 30 uur van wakker wees. In Westerse gemeenskappe slaap kinders waarskynlik minder as voorheen.
Een neurochemiese aanwyser van slaapskuld is adenosien, ’n senuoordraer wat tydens slaap baie van die liggaamsfunksies onderdruk wat met ’n wakker toestand verbind word. Adenosienvlakke neem toe in die korteks en basale voorbrein gedurende ’n lang tydperk sonder slaap, en neem af tydens die slaapherstellingstydperk; dit dien moontlik as ’n homeostatiese slaapreguleerder.
Koffie en kafeïen blokkeer tydelik die uitwerking van adenosien, verleng die tyd wat ’n mens sonder slaap kan klaarkom en verkort die algehele slaaptyd en -gehalte.
Sosiale tydreëling
Mense word ook beïnvloed deur aspekte van "sosiale tyd", soos die tye wanneer ander mense wakker is, tye waarin gewerk moet word, tyd op die horlosie, ensovoorts. Tydsones, standaardtye wat gebruik word om die tyd vir mense in ’n sekere gebied eenvormig te hou, stem net min of meer met die opkomende en ondergaande son ooreen. Die aard van tydsones kan verduidelik word aan die hand van China, ’n land wat eens oor vyf tydsones gestrek het, maar nou net een (UTC+8) gebruik.
Verspreiding
Meerfasige slaap beteken ’n organisme slaap verskeie kere in ’n siklus van 24 uur, terwyl eenfasige slaap op net een slaaptydperk dui. In eksperimente was mense geneig om meer diwels tussen slaap en ’n wakker toestand te wissel (dus meerfasige slaap) as hulle niks beters gehad het om te doen nie. In ’n tydperk van 14 uur donkerte het mense tydens eksperimente dikwels twee keer geslaap (tweefasige slaap) – aan die begin en aan die einde van die donker tydperk. Tweefasige slaap was meer algemeen voor die Nywerheidsrewolusie.
Verskillende kenmerkende slaappatrone, soos die spreekwoordelike "doutrapper" (vroegopstaner) en "naguil", word "chronotipes" genoem. Genetika en seks het ’n invloed op chronotipes, maar gewoontes ook. ’n Chronotipe kan ook mettertyd verander. Sewejariges sal eerder vroeg soggens wakker word as byvoorbeeld vyftienjariges.
Gehalte
Slaapgehalte kan uit ’n objektiewe of subjektiewe oogpunt beskou word. Objektiewe slaapgehalte verwys na hoe moeilik dit vir mense is om aan die slaap te raak en te bly slaap, en hoeveel keer hulle in ’n nag wakker word. Swak slaapgehalte versteur die siklus van oorgange tussen die verskillende slaapstadiums. Subjektiewe slaapgehalte verwys weer na ’n gevoel van uitgerustheid ná slaap. ’n Studie deur A. Harvey et al. (2002) het bevind lyers aan slapeloosheid was punteneriger in hulle evaluering van slaapgehalte as mense sonder slaapprobleme.
Ideale slaaptydperk
Mense se slaapbehoeftes wissel van ouderdom tot ouderdom en van mens tot mens; slaap word as lank genoeg beskou as daar geen slaperigheid deur die dag of geen wanfunksie is nie. Verder stem die slaaptydperk wat deur mense gerapporteer word, net gedeeltelik ooreen met werklike slaap soos deur aktigrafie gemeet. Mense wat aan "slaaptoestandwanindrukke" lei, kan byvoorbeeld rapporteer hulle het net vier uur geslaap, terwyl hulle eintlik ’n volle agt uur geslaap het.
Navorsers het bevind ses tot sewe uur slaap per nag hou verband met ’n lang lewe en hartgesondheid by mense, hoewel baie onderliggende faktore ook ’n rol speel.
Slaapprobleme word ook verbind met geestesteurings soos depressie, alkoholisme en bipolêre gemoedsteuring. Tot 90% van volwassenes met depressie het slaapprobleme. Afwykings wat deur EEG opgespoor is, sluit in onderbrekings in die slaaptyd, minder diepe slaap en veranderde REM-patrone, verspreiding deur die nag en in die omvang van oogbewegings.
Kinders
Teen tweejarige ouderdom het kinders se brein ’n grootte van 90% van dié van ’n volwassene bereik; die grootste deel van dié breingroei het plaasgevind in die tyd dat ’n kind die meeste slaap. Die ure wat ’n kind slaap, beïnvloed hulle vermoë om kognitiewe take te verrig (wat met waarneming te doen het). Kinders wat deur die nag slaap en min wakker word, se kognitiewe prestasies en temperament is beter as ander kinders s'n.
Slaap beïnvloed ook taalontwikkeling. Om dit te toets het navorsers kinders ’n vals taal geleer en getoets hoe goed hulle die taal se reëls onthou. Kinders wat binne vier uur gaan slaap het nadat hulle die taal geleer het, kon die taal se reëls beter onthou as kinders wat later wakker gebly het. Daar is ook ’n verband tussen slaap en ’n kind se woordeskat: Kinders wat op 12 maande snags langer geslaap het, het ’n beter woordeskat op 26 maande.
Aanbevelings
Kinders het baie ure slaap per dag nodig om te ontwikkel en reg te funksioneer: tot 18 uur vir pasgebores, met ’n afname hoe ouer die kind word. In 2015, ná ’n studie van twee jaar, het die Amerikaanse Nasionale Slaapstigting aangepaste aanbevelings bekend gemaak, soos in die tabel hier onder uitgestippel.
Herstelproses
Die menslike organisme herstel fisiek gedurende slaap: Dit genees homself en verwyder metaboliese afval wat gedurende tydperke van aktiwiteit opbou. Hierdie herstelproses geskied hoofsaaklik gedurende diepe slaap, waartydens liggaamstemperatuur, hartklop en suurstofverbruik in die brein afneem. Veral die brein het slaap nodig om te herstel, terwyl die res van die liggaam dit in rustige wakker tye ook kan doen. In albei gevalle maak die laer tempo van metabolisme herstelprosesse moontlik.
Terwyl ’n mens wakker is, skep metabolisme reaktiewe suurstofkomponente, wat skadelik vir selle is. Gedurende slaap neem die metaboliese tempo af en die skepping van reaktiewe suurstofkomponente verminder, wat daartoe lei dat herstelprosesse kan oorneem. Daar is al bewys dat die slapende brein metaboliese afval vinniger verwyder as gedurende ’n wakker toestand. ’n Teorie bestaan dat slaap die opbou van molekules aanhelp wat die brein help herstel en beskerm teen van die skadelike elemente wat tydens wakker stadiums geskep word. Anaboliese hormone soos groeihormone word veral tydens slaap afgeskei. Die konsentrasie van die suikerverbinding glukogeen in die brein neem ook toe gedurende slaap, en word deur metabolisme uitgeput wanneer ’n mens wakker is.
Studies dui daarop dat ’n gebrek aan genoeg slaap die liggaam se vermoë om wonde te genees aantas.
Daar is al bewys die gebrek aan slaap tas die immuunstelsel van rotte aan. Dit is nou moontlik om te sê "slaapverlies tas die immuunstelsel se funksies aan, en dit verander slaap". Daar is ook al voorgestel dat slaap die telling van witbloedsele verhoog. ’n Studie in 2014 het bevind ’n gebrek aan slaap bevorder kankergroei in muise en onderdruk die immuunstelsel se vermoë om kankers te beheer.
Die effek van slaap op somatiese (liggaamlike) groei is nie heeltemal bekend nie. Een studie het groei, lengte en gewig aangeteken ooreenkomstig die slaaptyd wat ouers aangedui het in 305 kinders oor die wêreld heen (ouderdomme 1-10). Daar is bevind "die wisseling in slaapduur onder kinders het blykbaar nie ’n invloed op groei nie". Dit is wel bekend dat diepe slaap groeihormoonvlakke in volwasse mans beïnvloed. Van Cauter, Leproult en Plat het bevind in ’n slaaptydperk van agt uur het die mans met ’n groot persentasie diepe slaap (gemiddeld 24%) ook ’n groot afskeiding van die groeihormoon, terwyl dié met ’n kort tydperk van diepe slaap (gemiddeld 9%) ’n klein afskeiding van die groeihormoon het.
Geheueprosessering
Daar word algemeen aanvaar slaap moet die vorming van langtermyngeheue ondersteun en die oproep van vorige leer- en ander ondervindings verbeter. Die voordeel hang egter blykbaar af van die slaapfase en soort geheue. Daar is bevind die oproep van take wat met die verklarende geheue verband hou, verbeter tydens vroeë slaap (wat deur diepe slaap oorheers word) en take wat met die prosessuele geheue verband hou, verbeter later in die slaaptydperk (wat deur REM-slaap oorheers word).
Wat verklarende geheue betref, word die funksionele rol van diepe slaap verbind met die hippokampus se herhaling van voorheen geënkodeerde senupatrone wat blykbaar die konsolidasie van langtermyngeheue aanhelp. Hierdie aanname word gebaseer op die aktiewestelsel-konsolidasiehipotese, waarvolgens herhaalde reaktiverings van nuut geënkodeerde inligting in die hippokampus tydens stadige skommelings in NREM-slaap bevorderlik is vir die stabilisering en geleidelike integrasie van die verklarende geheue met vooraf bestaande kennisnetwerke op kortikale vlak. Dit veronderstel die hippokampus hou dalk inligting net tydelik, terwyl die neokorteks verband hou met langtermynberging. Hierdie wisselwerking tussen die hippokampus en neokorteks help blykbaar die vorming van langtermyngeheue aan.
Drome
Die mens ervaar drome tydens slaap, veral in die REM-fase. Drome is onbegrypbare en meestal onvoorspelbare eerstepersoonervarings wat vir die dromer logies en realisties voorkom terwyl hulle voortduur, ten spyte van die dikwels bisarre, irrasionele en/of surrealistiese eienskappe wat duidelik word wanneer ’n mens wakker word en daaroor nadink. Drome inkorporeer dikwels sonder probleme begrippe, situasies, mense en voorwerpe in ’n mens se gedagtes wat nie normaalweg verband hou nie. Hulle kan oënskynlik alle soorte sensasies insluit, veral tonele en bewegings.
Drome is geneig om gou uit die geheue te verdwyn sodra ’n mens wakker word. Sommige mense hou ’n droomdagboek omdat hulle glo dit help hulle om drome te leer onthou en dat dit die vermoë vergroot om helder drome te hê.
Mens het al baie hipoteses voorgestel vir die doel van drome. Sigmund Freud het gemeen drome is die simboliese uitdrukking van gefrustreerde begeertes wat na die onderbewuste verplaas is. Hy het droomontleding gebruik in die vorm van psigoanalise in ’n poging om dié begeertes te onthul.
Allan Hobson en Robert McCarley het voorgestel drome word veroorsaak deur die vinnige afvuur van neurone in die serebrale korteks gedurende die REM-fase. Dié teorie help om die irrasionaliteit van die brein gedurende REM-fases te verduidelik. Volgens dié teorie skep die voorbrein dan ’n storie in ’n poging om die onsinnige sintuiglike inligting wat hy ontvang, saam te bind en sin daaraan te verleen. Dit sal die vreemde aard van drome verduidelik.
Slapeloosheid
Slapeloosheid is ’n algemene term vir die onvermoë om aan te slaap te raak of bly. Dit is die algemeenste slaapprobleem; baie volwassenes sê hulle ly soms aan slapeloosheid en 10-15% rapporteer dit as ’n chroniese toestand. Slapeloosheid kan baie verskillende oorsake hê, insluitende sielkundige stres, ’n slegte slaapomgewing, ’n onreëlmatige slaapskedule of te veel geeste- of fisieke stimulasie kort voor slapenstyd. Slapeloosheid word behandel deur die verandering van slaappatrone soos om ’n gereelde slaapskedule na te volg, die vermyding van stimulasie of stresvolle situasies voor slapenstyd en die inname van minder stimulante soos kafeïen. Die slaapomgewing kan verbeter word deur swaar gordyne wat alle sonlig uithou en om rekenaars, televisies en werkmateriaal uit die slaapkamer te hou.
’n Ontleding in 2010 van gepubliseerde wetenskaplike navorsing het daarop gedui dat oefening gewoonlik vir die meeste mense tot beter slaap lei en dat dit help teen steurings soos slapeloosheid. Die beste tyd om te oefen is vermoedelik vier tot agt uur voor slapenstyd, hoewel oefening op enige tyd van die dag voordelig is – buiten swaar oefening kort voor slapenstyd, wat slaap nadelig kan beïnvloed. Daar is egter te min bewyse vir gedetailleerde gevolgtrekkings oor die verband tussen oefening en slaap. Slaappille raak al hoe gewilder as maatreël teen slapeloosheid. Hoewel moderne middels as beter en veiliger as vroeëre middels beskou word, is hulle steeds in omstredenheid gehul vanweë die moontlike newe-effekte. Witruis (’n eweredige toevallige geruis) lyk ook soos ’n belowende behandeling teen slapeloosheid.
Obstruktiewe slaapapnee
Obstruktiewe slaapapnee is ’n toestand waar groot onderbrekings in asemhaling tydens slaap voorkom. Dit kan die normale gang van slaap versteur en dikwels ernstiger gesondheidsprobleme veroorsaak. Apnee kom voor wanneer die spiere om ’n slapende mens se lugweg ontspan en veroorsaak dat die lugweg toegaan en suurstof blokkeer. Omdat die suurstofvlak daal, word die persoon wakker sodat hy weer kan asemhaal. As verskeie sulke episodes per uur voorkom, raak slaapapnee so ernstig dat dit behandel moet word.
Om slaapapnee te diagnoseer is ’n professionele slaapstudie in ’n slaapkliniek gewoonlik nodig, want die wakker tydperke is baie kort en pasiënte onthou hulle gewoonlik nie. Baie pasiënte voel net moeg ná ’n paar uur se slaap en kan nie verstaan hoekom nie. Belangrike faktore wat slaapapnee kan veroorsaak, is chroniese moegheid, ’n hoë ouderdom, obesiteit en snork.
Ouderdom en slaap
Mense ouer as 60 jaar wat lank slaap (8-10 uur teenoor ’n normale slaaptyd van 7-8 uur) het ’n 33% groter risiko vir sterfte aan alle oorsake en ’n 43% groter risiko vir hartbloedvatsiektes, terwyl dié wat minder as 7 uur slaap, ’n 6% groter risiko het vir sterfte aan alle oorsake. Slaapsteurings, onder meer slaapapnee, slapeloosheid en periodieke ledemaatbewegings, kom algemener by ouer mense voor; elk daarvan het ’n moontlike invloed op slaapgehalte en -duur. ’n Studie in 2017 het bevind ouer mense het nie minder slaap nodig nie, maar hulle vermoë om genoeg slaap te kry neem af. Hulle kan dalk ook slaperigheid beter hanteer as jonger volwassenes.
Verskeie praktyke word vir ouer mense aanbeveel om slaapsteurings te verminder, soos om iets ligs voor slapenstyd te eet, by gereelde slaapskedules te hou, en die vermyding van kafeïen, middagslapies, te veel opwinding saans en tabakprodukte.
Ander steurings
Ander slaapsteurings sluit in narkolepsie, periodieke-ledemaat-bewegingsindroom, rustelosebenesindroom, boonstelugwegweerstandsindroom en die sirkadieseritmesteurings.
Slaapwandelary is ook ’n slaapsteuring, veral onder kinders.
Antropologie
Navorsing dui daarop dat slaappatrone aansienlik van kultuur tot kultuur verskil. Die opvallendste verskille kom voor tussen gemeenskappe wat baie bronne van kunsmatige lig het en dié daarsonder. Die grootste verskil is skynbaar dat gemeenskappe sonder ligbronne verskeie slaaptye per nag het. Hulle kan byvoorbeeld gaan slaap gouer nadat die son ondergegaan het, maar word dan verskeie kere deur die nag wakker, soms tot vir ure.
Hyopsodontidae
Die Hyopsodontidae is 'n familie uitgestorwe primitiewe hoofdiere uit die Paleogeen, wat tradisioneel tot die (asbliktakson) "Condylarthra" behoort.
Slaap
Antropologie
Die grens tussen slaap en wakker wees is vaer in dié gemeenskappe. Sommige waarnemers glo ’n nagslaap by hulle word hoofsaaklik in twee periodes verdeel – die eerste word deur diepe slaap gekenmerk en die tweede deur REM-slaap.
Lord’s
Die Lord’s-krieketveld (afgekort as Lord’s) is 'n bekende krieketstadion in St John's Wood, 'n wyk in die Engelse hoofstad Londen. Die stadion bied sitplek vir 30 000 toeskouers en word deur die Marylebone Krieketklub (MCC) besit. Lord’s word dikwels The Home of Cricket ("die tuiste van krieket") genoem.
Hyopsodontidae
Taksonomie
Die taksonomie van hierdie groep is onduidelik (2017).
Waterkweking
Waterkweking kan verwys na:
Hyopsodontidae
Taksonomie
Van die genusse wat in hierdie familie geplaas word is: Asiohyopsodus, Bubogonia, Chacomylus, Choeroclaenus, Hyopsodus, Lessnessina, Litaletes, Midiagnus, Mioclaenus, Molinodus, Palasiodon, Promioclaenus, Tiznatzinia, Valenia, Yuodon.
Phenacodus en Meniscotherium behoort dalk ook in hierdie familie, hoewel hulle gewoonlik in die (polifiletiese?) familie Phenacodontidae geplaas word. Pleuraspidotheriidae en Apheliscidae word soms ook in hierdie groep geplaas, maar die ontleding van Halliday ondersteun dat hulle aparte groepe is.
In Halliday se ontleding is hierdie familie net met een spesie Hyopsodus verteenwoordig wat saam met Phenacodus en Meniscotherium 'n sustergroep van die ewehoewiges vorm. Die familie is dus dalk deel van die Euungulata-tak van die Laurasiatheria.
Slaap
Antropologie
In sommige gemeeenskappe het mense ’n gefragmenteerde slaappatroon waarin hulle enige tyd van die dag of nag vir korter tydperke slaap. In baie nomadiese of jagter-versamelaarsgemeenskappe sal mense aan en af deur die dag of nag slaap na gelang van aktiwiteite. In die geïndustrialseerde Weste is kunsmatige lig sedert minstens die middel 19de eeu beskikbaar, en slaappatrone het aansienlik verander op plekke waar kunsmatige lig begin gebruik is. Oor die algemeen slaap mense hoofsaaklik in een lang tydperk deur die nag. Hulle gaan slaap gewoonlik ook baie later, hoewel dit nie oral die geval is nie.
Die historikus A. Roger Ekirch dink die tradisionele patroon van "gesegmenteerde slaap", soos dit genoem word, het in die laat 17de eeu begin verdwyn onder die hoër klasse in Europa en dat die patroon oor die volgende 200 jaar versprei het; teen die 1920's "het die idee van ’n eerste en tweede slaap heeltemal uit ons sosiale bewustheid verdwyn". Ekirch skryf die verandering toe aan "straatligte, binnenshuise ligte en ’n toename in koffiehuise", wat geleidelik die aand ’n wettige tyd vir aktiwiteit gemaak en die tyd vir slaap verminder het. Vandag slaap mense in die meeste gemeenskappe snags, maar in baie warm klimate kan hulle bedags slaap. Gedurende Ramadan slaap baie Moslems deur die dag.
In baie gemeenskappe slaap mense saam met minstens een ander mens (soms baie) of saam met diere. In ander kulture slaap mense selde saam met enigiemand anders, buiten ’n intieme maat. In feitlik alle gemeenskappe word slaappatrone sterk deur soiale standaarde gereguleer. Iemand kan byvoorbeeld net slaap saam met nabye familielede, die uitgebreide familie, ’n lewensmaat, kinders, kinders van ’n sekere ouderdom of van ’n sekere geslag, tydgenote van ’n sekere geslag, vriende of saam met niemand. Slaap kan ’n aktief sosiale tyd wees, met geen perke op geraas of aktiwiteit nie.
Mense slaap op ’n verskeidenheid plekke. Sommige slaap direk op die grond, ander op ’n vel of kombers; ander op platforms of beddens. Sommige slaap met komberse, sommige met kussings en ander met geen kopstut nie. Dié keuses word bepaal deur verskeie faktore, soos klimaat, beskerming teen roofdiere, soort behuising, tegnologie, persoonlike voorkeur of die voorkoms van insekte.
Mitologie en letterkunde
Slaap word sedert antieke tye as soortgelyk aan die dood beskou; in die Griekse mitologie is Hipnos (die god van slaap) en Tanatos (die god van die dood) albei kinders van Nyx (die godin van die nag). John Donne, Samuel Taylor Coleridge, Percy Bysshe Shelley en ander digters het almal gedigte geskryf oor die verhouding tussen slaap en die dood. Shelley beskryf hulle as "albei so verbygaande, vreemd en wonderlik!" Baie mense dink om in jou slaap te sterf is die rustigste manier. Frases soos "die ewige slaap" en "rus in vrede" word dikwels in verband met die dood gebruik, moontlik in ’n poging om die finaliteit daarvan te versag.
In baie kulture is volksverhale van mense wat vir lang tye aan die slaap geraak het. Een van die eerstes is die antieke Griekse legende van Epimenides van Knossos. Volgens die biograaf Diogenes Laërtius was Epimenides ’n skaapherder op die Griekse eiland Kreta. Eendag het een van sy skape weggeraak en hy het dit gaan soek, maar het moeg geword en in ’n grot op die berg Ida aan die slaap geraak. Toe hy wakker word, het hy verder na die skaap gesoek, maar kon dit nie kry nie. Hy is dus terug na sy plaas, maar het uitgevind dit het nou nuwe eienaars. Hy is daarna na sy tuisdorp, maar niemand het geweet wie hy is nie. Eindelik het hy sy jonger broer raakgeloop, wat al ’n ou man was, en dié het vir hom vertel hy het 57 jaar in die grot geslaap.
’n Veel bekender weergawe van ’n lang slaap is die Christelike legende van die Sewe Slapers van Efese, waarin sewe Christene in heidense tye na ’n grot gevlug het om vervolging vry te spring. Hulle het aan die slaap geraak en eers 360 jaar later wakker geword, en tot hulle verbasing ontdek die Romeinse Ryk is nou oorwegend Christelik.
Kuns
In ’n skrywe oor die tematiese verteenwoordiging van slaap in kuns skryf die geneeskundige en slaapnavorser Meir Kryger: "[Kunstenaars] het ’n intense betowering met mitologie, drome, godsdienstemas, die parallel tussen slaap en die dood, beloning, die oorgee van bewuste beheer, heling, ’n uitbeelding van onskuld en sereniteit, en die erotiese."
Lord’s
Lord’s is ook die tuiste van die Engelse en Walliese Krieketraad (ECB) sowel as die Europese Krieketraad (ECC). Dit is die tuiste van die Internasionale Krieketraad (IKR) se hoofkantoor, maar die IKR se administratiewe kantore is in 2005 na Doebai verskuif.
Die oudste sportmuseum ter wêreld is op Lord’s geleë en huisves onder ander die bekende urn van Die As-kompetisie.
Behalwe krieket kan hier ook ander sportsoorte soos bofbal, tennis en boogskiet beoefen word. Byvoorbeeld is Lord’s tydens die 2012-Olimpiese Spele vir boogskiet ingespan.
Geskiedenis
Oor die jare was daar al drie Lord’s-krieketvelde. Die oorspronklike een in deur Thomas Lord in 1787 op Dorset Square in Marylebone ('n wyk in Londen) gestig. Die eerste gewone krieketwedstryd wat op Lord’s gespeel is, was 'n jaarlikse wedstryd tussen die skole Eton College en Harrow School in 1805. In 1810 is Lord’s na 'n park verplaas, en in 1814 moes hulle weer trek omdat daar 'n kanaal gegrawe moes word. Sedert 1814 is Lord’s op sy huidige plek.
Die eerste toetswedstryd wat hier gespeel is, het op 21 Julie 1884 tussen Engeland en Australië plaasgevind. Die eerste internasionale eendagwedstryd (EDI) het op 26 Augustus 1972 tussen Engeland en Australië plaasgevind. Lord’s is al tydens vyf krieketwêreldbekertoernooie vir wedstryde ingespan: in 1975, 1979, 1983, 1999 en 2019. Vervolgens is op Lord’s vyf krieketwêreldbekereindstryde aangebied, meer as op enige ander krieketveld. In 2009 is die veld vir die IKR se WêreldTwintig20 gebruik en het dit ook die eindstryd tussen Pakistan en Sri Lanka aangebied.
Veldkornet
In die VOC-tyd was sy taak om binnelandse vrede en veiligheid te verseker. Tydens die Bataafse bewind is sy pligte uitgebrei en duideliker omskryf. Met die Britse oorname is hy beskou as assistent van die landdros. In 1846 is die pos selfs tot Natal uitgebrei.
In die tyd van die Groot Trek is die veldkornet deur die burgers verkies. Toe was hy betrokke by die trekplanne en laerinrigting, handhawing van die wet en orde, verhoudinge met die bediendes en die oplos van geskille. Tydens verkiesings moes hy die landdros bystaan.
Na die Tweede Vryheidsoorlog is die pos afgeskaf. So het 'n belangrike skakel tussen die bevolking op die verafgeleë plase en die regeringsinstellings verlore gegaan. Wet 16 van 1916 het alle wette met betrekking tot veldkornette herroep en is die amp vervang met vrederegters.
Trivia
Genl. Koos de la Rey word op 19-jarige ouderdom die jongste veldkornet ooit.
Moldowa
Moldowa (Roemeens: Moldova, [molˈdova],, amptelik die Republiek Moldowa (Republica Moldova), voorheen Moldawië, is ’n landingeslote land in Suidoos-Europa, grotendeels geleë tussen die Proet- en die Dnisterrivier. Dit word in die weste begrens deur Roemenië en verder deur Oekraïne. Die hoofstad is Chișinău (Russies: Kisjinef). Die land word beskou as een van die armstes in Europa.
Die bevolking is oorwegend Moldowies (Sowjet-naam: Moldawies; ’n benaming wat ná die skeiding van die res van Moldawië in gebruik gekom het: die inwoners van Roemeense Moldawië word as Roemeniërs beskou). Daar is ook Oekraïense, Russiese en Gagaoesiese minderhede.
Moldowa was tot in 1991 deel van die Sowjetunie as die Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek. Die grondgebied van die nuwe land kom ooreen met dié van die voormalige Sowjetrepubliek en gedeeltelik met dié van die ouer Bessarabië (wat tot die Tweede Wêreldoorlog Roemeens was). Slegs die suidelikste en noordelikste deel van Bessarabië behoort tot die Oekraïne, terwyl die gebied aan die linkeroewer van die Dnister, Transnistrië, nooit tot Bessarabië behoort het nie, maar volgens die grootste deel van die wêreldgemeenskap wel behoort tot die huidige Moldowa. Transnistrië het hom in 1991 eensydig onafhanklik verklaar. Die tweede belangrikste stad van Moldowa, Tiraspol, lê in dié gebied.
Die land is ’n parlementêre republiek met ’n president as staatshoof en ’n premier as regeringshoof. Dit is in Maart 1992 toegelaat tot die Verenigde Nasies. Dit is ook lid van verskeie ander internasionale organisasies en hoop om lid te word van die Europese Unie.
Etimologie
Die naam "Moldowa" is afgelei van die Moldowa-rivier; die vallei van dié rivier was ’n politieke sentrum toe die Prinsdom Moldawië in 1359 ontstaan het. Die oorsprong van die rivier se naam is onduidelik. Daar is ’n legende dat prins Dragoș dit sy naam gegee het nadat hy oerosse gejag en sy moeë hond Molda in die rivier verdrink het.
Voorgeskiedenis
Tydens die Neolitiese Steentydperk was die gebied waarin Moldowa lê die middelpunt van die groot Cucuteni-kultuur wat ooswaarts gestrek het vanaf die Dnjester-rivier in die Oekraïne en weswaarts tot ná die Karpate in Roemenië. Die inwoners van dié beskawing, wat rofweg van 5500 tot 2750 v.C. bestaan het, het landbou en veeteelt beoefen, gejag en fyn pottebakkerswerk gedoen.
Antieke tyd en Middeleeue
In die antieke tyd is die gebied bewoon deur Dasiese stamme. Tussen die 1ste en 7de eeu n.C. was die suide van tyd tot tyd onder Romeinse en toe Bisantynse heerskappy. Vanweë sy strategiese ligging tussen Europa en Asië is die gebied in die laat antieke tyd en vroeë Middeleeue dikwels binnegeval, onder andere deur die Gote, Hunne, Aware, Magjare, Petsjenege, Koemane en Mongole.
Bamboo Airways
Bamboo Airways is 'n lae-koste lugredery van Viëtnam. Dit is een van twee lae-koste lugrederye in Viëtnam, die ander lugredery is Jetstar Pacific Airlines, VietJet Air.
Moldowa
Antieke tyd en Middeleeue
Die Prinsdom Moldawië, wat in 1359 gestig is, is begrens deur die Karpate in die weste, die Djester in die ooste en die Donau en die Swartsee in die suide. Dit het bestaan uit die hedendaagse gebied van die Republiek Mongolië, die oostelike agt distrikte van Roemenië, en die Tsjerniftsi-oblast en Boedjak-streek van die Oekraïne. Nes die huidige republiek en die noordoostelike streek van Roemenië was dit onder die inwoners bekend as Moldowa. Die prinsdom is herhaaldelik deur Tatare van die Krim binnegeval en sedert die 15de eeu deur die Ottomaanse Turke. In 1538 het dit ’n belastingpligtige deel van die Ottomaanse Ryk geword, maar sy outonomiteit behou.
Bamboo Airways
Die hoofkwartier is in Qui Nhon, die bedryfsentrum is in Hanoi. Die maatskappy is gestig in 2017 en die eerste vlug was in 2019. Dit het vlugte na die meeste van die lughawens in Viëtnam: Hanoi, Saigon, Hai Phong, Thanh Hoa, Dong Hoi, Hue, Da Nang, Quy Nhon, Buon Ma Thuot, Da Lat, Nha Trang, Phu Quoc.
Vloot
Viëtnam Lugdiens se vloot bestaan uit die volgende vliegtuie (Januarie 2019):
Jasmine Guy
Jasmine Guy (gebore 10 Maart 1962) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rol in die rolprent Harlem Nights (1989).
Moldowa
Russiese Ryk
Ondanks besware deur die Moldawiese adel het die Ottomaanse Ryk in 1812 kragtens die Verdrag van Boekarest die oostelike helfte van die prinsdom asook Khotyn en die ou Bessarabië (moderne Boedjak) aan die Russiese Ryk afgestaan.
Die nuwe Russiese provinsie is die Oblast Moldawië en Bessarabië genoem en het aanvanklik ’n groot mate van onafhanklikheid gehad. Ná 1828 is dié outonomie al hoe meer beperk en in 1871 is die Oblast verander in die Bessarabiese Goewernement as deel van ’n russifikasieproses. Die administrasie van die tsaar in Bessarabië het geleidelik Roemeens as amptelike en godsdienstige taal in onbruik laat verval. Die westelike deel van Moldawië (wat vandag deel van Roemenië is) het ’n outonome prinsdom gebly, en in 1859 het dit met Wallachye verenig en die Koninkryk Roemenië gevorm.
Die Verdrag van Parys van 1856 het drie distrikte van Bessarabië — Cahul, Bolgrad en Ismail — aan Moldawië toegeken, maar in die Verdrag van Berlyn van 1878 het die Koninkryk Roemenië ingestem om dit aan die Russiese Ryk terug te gee. In die 19de eeu het die Russiese owerhede Russe, Roemeniërs, Oekraïners, Kosakke, Bulgare, Duitsers en Gagaoesiërs aangemoedig om in die streek te gaan bly en al hoe meer Jode uit Bessarabië daar toegelaat om die groot Nogai-Tataarse bevolking te vervang wat uitgesit is in die 1770's en 1780's tydens die Russies-Turkse Oorloë. Die Moldawiese deel van die bevolking het afgeneem van sowat 86% in 1816 tot omtrent 52% in 1905. In dié tyd was daar anti-Semitiese opstande en dit het daartoe gelei dat duisende Jode na die VSA geëmigreer het.
Groter Roemenië
In die Eerste Wêreldoorlog het die politieke en kulturele (etniese) bewustheid onder die inwoners van die streek toegeneem, toe 300 000 Bessarabiërs opgeroep is om in die Rooi Leër te dien wat in 1917 gestig is. Ná die Russiese Rewolusie van 1917 is ’n Bessarabiese parlement, Sfatul Ţării, verkies. Dit het die Moldawiese Demokratiese Republiek op  uitgeroep binne ’n federale Russiese staat en ’n regering op  gevorm.
Bessarabië het hom op onafhanklik van Rusland verklaar en die hulp gevra van die Franse leër wat toe in Roemenië was. Op het die Sfatul Ţării met 86 stemme teen 3 (met 36 buite stemming) besluit om op sekere voorwaardes met die Koninkryk Roemenië te verenig. Later het Bukovina en Transilvanië ook by die koninkryk aangesluit.
Fürth
Fürth is 'n stad in Beiere in die suide van Duitsland, met 'n bevolking van 116 317 op 31 Desember 2011 en 'n oppervlakte van 63,4 km². Die stad is in die suide van Erlangen en in die noordweste van Neurenberg geleë. Die eerste historiese verwysing na Fürth dateer uit die jaar 1007 en op sy 1000ste verjaardag het die stad die bynaam "wetenskapstad" van die Beierse regering gekry.
Moldowa
Groter Roemenië
Hierdie samesmelting is in die Verdrag van Parys van 1920 deur die Geallieerdes goedgekeur. Dit is egter nie deur al die lede bekragtig nie. Van die groot magte, soos die VSA en die nuwe Kommunistiese Rusland, het nie Roemeense heerskappy oor Bessarabië goedgekeur nie en laasgenoemde het dit beskou as die besetting van Russiese grondgebied.
In Mei 1919 is die Bessarabiese Sosialistiese Sowjetrepubliek verklaar tot ’n regering in bannelingskap. Ná ’n opstand deur die kleinboere in 1924 wat deur die Russe geïnspireer is, is die Moldawiese Outonome Sosialistiese Sowjetrepubliek (Moldawiese OSSR) gestig.
As deel van die Spilmoondhede se inval in die Sowjetunie het Roemenië beslag gelê op die gebiede Bessarabië, Noord-Bukovina en Transnistrië. Die Roemeense soldate en Duitsers het sowat 300 000 Jode verban of vermoor, onder andere 147 000 van Bessarabië en Bukovina. Die Sowjet-leër het die streek in Februarie tot Augustus 1944 herower en weer die Moldawiese SSR gestig. Tussen Augustus 1944 en die einde van die oorlog in Mei 1945 is 256 800 inwoners van die Moldawiese SSR deur die Sowjet-leër opgeroep. Altesaam 40 592 van hulle is in die oorlog dood.
Sowjet-tydperk (1940–1991)
In die Stalinistiese tydperke 1940–1941 en 1944–1953 het die deportasie van plaaslike inwoners na die Oeral, Siberië en Noord-Kasakstan gereeld plaasgevind. Die grootstes hiervan was op 12–13 Junie 1941 en 5–6 Julie 1949, met onderskeidelik 18 392 en 35 796 mense net uit die Moldawiese SSR. Ander vorme van vervolging sluit in 32 433 politieke arrestasies, waarna mense tereggestel (in 8 360 gevalle) of na die Goelag gestuur is.
In 1946, weens ’n groot droogte en buitensporige produksiekwotas deur die Sowjet-regering, het die suidwestelike deel van die USSR ’n groot hongersnood ondervind. In 1946–1947 was daar volgens historici 216 000 sterfgevalle en 350 000 gevalle van wanvoeding net in die Moldawiese SSR. In 1944–53 was daar verskeie weerstandsgroepe teen die USSR in Moldawië, maar die NKWD en later MGB het die lede eindelik gearresteer en tereggestel of verban.
In die tydperk ná die oorlog het die Sowjetunie baie mense (hoofsaaklik Russe, Belo-Russe en Oekraïners) na Moldawië gestuur, veral na stedelike gebiede, om op te maak vir die verlies aan inwoners weens die oorlog en verbanning van die plaaslike bevolking. In die 1970's en 1980's het die Moldawiese SSR ’n aansienlike deel van die Sowjet-begroting gekry vir nywerheids- en wetenskapgeriewe en behuising. In 1971 het die Sowjet-raad van ministers ’n besluit aanvaar oor "die verdere ontwikkeling van Kisjinef" (die hedendaagse Chișinău) en meer as ’n miljard roebel toegeken vir bouprojekte. Met nog geld later en gekwalifiseerde spesialiste uit die res van die Sowjetunie is Moldawië se nywerheid verder uitgebrei.
In die 1980's, in die politieke toestande wat deur glasnost en perestroika geskep is, is die Demokratiese Beweging van Moldawië gestig, wat in 1989 bekend geword het as die nasionalistiese Volksfront van Moldowa (FPM). Nes verskeie ander Sowjet-republieke van 1988 af, het Moldawië begin voorbrand maak vir onafhanklikheid. Op 27 Augustus 1989 het die FPM ’n massademonstrasie in Kisjinef gereël wat bekend geword het as die Groot Nasionale Raad. Die raad het druk op die Moldawiese owerhede uitgeoefen om ’n taalwet op 31 Augustus 1989 te aanvaar waarvolgens Moldawies in die Latynse alfabet die amptelike taal van die Moldawiese SSR is. Die verband tussen dié taal en Roemeens is ook bevestig. Die Kommunistiese Party van Moldawië het ook in dié jaar minder gewild geword en in November is groot opstande gehou.
Onafhanklikheid (1990)
Die eerste demokratiese parlementêre verkiesing in Moldowa is in Februarie en Maart 1990 gehou. Mircea Snegur is verkies tot speaker van die parlement en Mircea Druc tot premier. Op 23 Junie 1990 het die parlement die Verklaring van die Soewereiniteit van die "Sosialistiese Sowjet-republiek Moldova" aanvaar waarin verklaar is dat Moldowiese wette voorrang geniet bo dié van die Sowjetunie. Ná die mislukking van die Sowjet-staatsgreeppoging op 27 Augustus 1991, het Moldowa hom onafhanklik verklaar. Roemenië was die eerste land wat sy onafhanklikheid erken het.
Op 21 Desember van dié jaar het Moldowa saam met die meeste van die ander oud-republieke van die Sowjetunie die stigtingsdokument van die Gemenebes van Onafhanklike State (GOS) onderteken. Moldowa het op 25 Desember amptelike erkenning gekry en homself as ’n neutrale staat verklaar. Op 26 Desember het die Sowjetunie ophou bestaan. Drie maande later, op 2 Maart 1992, het die Verenigde Nasies Moldowa amptelik as ’n onafhanklike staat erken. In 1994 het die land lid van Navo se Vennootskap vir Vrede-program geword en op 29 Junie 1995 lid van die Raad van Europa.
In die streek oos van die Dnjester-rivier, Transnistrië, wat ’n groot bevolking Russe (26%) en Oekraïners (28%) het wat saam meer as die etniese Moldowiërs (40%) is, is ’n onafhanklike sosialistiese sowjetrepubliek op 16 Augustus 1990 uitgeroep, met Tiraspol as hoofstad. Die motiewe daaragter was ’n vrees vir die opkoms van nasionalisme in Moldowa en die verwagting dat die land met Roemenië sou herenig. In die winter van 1991–1992 het botsings tussen Transnistriese magte en die Moldowiese polisie plaasgevind, en tussen 2 Maart en 26 Julie 1992 het dit ontaard in ’n militêre stryd.
Op 2 Januarie 1992 het Moldowa ’n markekonomie ingestel en pryse vrygemaak, wat gelei het tot ’n vinnige groei in inflasie. Van 1992 tot 2001 het die jong land ’n ernstige ekonomiese krisis beleef en ’n groot deel van die bevolking het onder die broodlyn gelewe. In 1993 is ’n nasionale geldeenheid, die Moldowiese leu, bekend gestel om die tydelike Moldowiese koepon te vervang. In 2001 het die ekonomie begin verbeter en tot 2008 was daar ’n bestendige jaarlikse groei van tussen 5% en 10%. In die vroeë 2000's was daar ook ’n taamlike emigrasie van Moldowiërs wat werk soek (meestal onwettig) in Rusland (veral die Moskou-gebied), Italië, Portugal, Spanje, Griekeland, Siprus, Turkye en ander lande. Geld wat van Moldowiërs in die buiteland huis toe gestuur is, het amper 38% van die land se BBP uitgemaak, die tweede grootste persentasie in die wêreld.
In die Moldowiese parlementêre verkiesing van 1994 het die Demokratiese Landbouparty ’n meerderheid van die setels gewen en dit was ’n keerpunt in die land se politiek. Nuwe maatreëls is aanvaar om die etniese spanning te verlig. Planne om met Roemenië te herenig is laat vaar en in die nuwe 1994-grondwet is Transnistrië en Gagaoesië se onafhanklikheid erken.
Nadat hy die presidentsverkiesing in 1996 gewen het, het Petru Lucinschi, die voormalige eerste sekretaris van die land se Kommunistiese Party, op 15 Januarie 1997 die tweede president geword (1997–2001) ná Mircea Snegur (1991–1996). In 2000 is die grondwet aangepas om Moldowa in ’n parlementêre republiek te verander waarin die president indirek verkies word in plaas van by die stembus.
Nadat hulle 49,9% van die stemme gewen het, het die Party van Kommuniste van die Republiek Moldowa (wat in 1993 weer gewettig is nadat hulle in 1991 verbied is) 71 van die LP-setels gewen en op 4 April 2001 het hulle Vladimir Voronin tot die land se derde president verkies. Hy is in 2005 herkies. Die land is die eerste staat ná die Sowjet-tydperk waar ’n onhervormde Kommunistiese Party weer aan die bewind gekom het. ’n Nuwe regering is deur Vasile Tarlev (19 April 2001 – 31 Maart 2008) en Zinaida Greceanîi (31 Maart 2008 – 14 September 2009) gevorm.
In 2001–2003 het die betrekkinge tussen Moldowa en Rusland verbeter, maar in 2003–2006 het dit weer versleg ná die mislukking van die Kozak-memorandum oor ’n voorgestelde hereniging met Transnistrië, en dit het gelei tot ’n Russiese verbod op die invoer van Moldowiese en Georgiese wyn in 2006.
Die Party van Kommuniste het agt jaar lank aan die bewind gebly. Hulle het in 2009 begin steun verloor nadat Marian Lupu by die Demokratiese Party aangesluit en so baie mense van die Kommuniste af weggelok het.
In die parlementsverkiesing van 2009 het die Kommuniste 49,48% van die stemme gewen, gevolg deur die Liberale Party (13,14%). Die omstrede uitslag van die verkiesing het gelei tot burgerlike opstande. In Augustus 2009 het vier partye – die Liberaal-Demokratiese, die Liberale en die Demokratiese Party en die Ons Moldowa-alliansie – besluit om die Alliansie vir Europese Integrasie te vorm en dit het die Kommuniste die amptelike opposisie gemaak. Vladimir Voronin, wat sedert 2009 president was, het eindelik op 11 September 2009 bedank, maar in die presidentsverkiesing van 2009 kon die parlement nie ’n president kies nie en die waarnemende president, Mihai Ghimpu, het ’n kommissie vir grondwetlike hervorming in Moldowa in die lewe geroep om ’n nuwe grondwet op te stel. Ná die mislukking van ’n referendum in 2010 om die hervorming goed te keur, is die regering weer ontbind en ’n nuwe parlementsverkiesing is uitgeroep vir 28 November van dié jaar. Op 30 Desember 2010 is Marian Lupu verkies tot speaker. Kragtens die grondwet sou hy dien as waarnemende president. Nadat die Alliansie vir Europese Integrasie ’n mosie van wantroue verloor het, is die Pro-Europese Koalisie op 30 Mei 2013 gevorm.
Regering
Moldowa is ’n unitêre, parlementêre, verteenwoordigende en demokratiese republiek. Die grondwet van 1994 vorm die raamwerk vir die land se regering. ’n Parlementêre meerderheid van minstens twee derdes is nodig om die grondwet te wysig en dit kan nie verander word in tye van oorlog of ’n nasionale krisis nie. Sekere veranderings kan eers ná ’n referendum gedoen word. Geen veranderings kan aangebring word wat die fundamentele regte van die land se inwoners beperk nie.
Die sentrale wetgewende liggaam is die eenkamer-parlement met sy 101 setels. Die lede word elke vier jaar gekies deur middel van ’n algemene verkiesing. Die staatshoof is die president, wat deur die parlement gekies word en die steun van drie vyfdes van die afgevaardigdes verg (minstens 61 stemme). Die president stel ’n premier aan, wat as regeringshoof dien en op sy beurt ’n kabinet saamstel, wat deur die parlement goedgekeur moet word.
Daar is ook ’n onafhanklike konstitusionele hof, wat uit ses regters bestaan waarvan twee deur die president aangestel word, twee deur die parlement en twee deur die raad van magistrate. Hulle dien vir ses jaar en in dié tyd kan hulle nie verwyder word en is hulle aan geen mag onderwerp nie.
Buitelandse betrekkinge
Ná sy onafhanklikheid van die Sowjetunie het Moldowa betrekkinge met ander Europese lande aangeknoop. Uiteindelike lidmaatskap van die Europese Unie en neutraliteit definieer die land se riglyne vir buitelandse betrekkinge. In 1995 is Moldowa toegelaat tot die Raad van Europa.
Benewens die land se deelname aan Navo se Vennootskap vir Vrede-program is Moldowa ook ’n lidstaat van die Verenigde Nasies (VN), die Oragnaisasie vir Sekuriteit en Samewerking in Europa, die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (Navo), die Wêreldhandelsorganisasie (WHO), die Internasionale Monetêre Fonds (IMF), die Wêreldbank en die Europese Bank vir Rekonstruksie en Ontwikkeling.
Aan die einde van 2005 is ’n ooreenkoms tussen Moldowa en die Oekraïne gesluit waarvolgens die EU die twee lande sal help om hul grense en doeaneprosedures vas te stel en die lande sal steun in hul bestryding van misdaad oor hul grens heen.
Ná die Oorlog van Transnistrië in 1990–1992 het Moldowa hom beywer vir ’n vreedsame oplossing vir die konflik in Transnistrië deur met Roemenië, die Oekraïne en Rusland saam te werk en te vra vir internasionale bemiddeling. Die Moldowiese minister van buitelandse sake het herhaaldelik gesê die Russiese soldate in die streek is daar teen die wil van die Moldowiese regering en gevra dat hulle "volkome en onvoorwaardelik" onttrek.
In September 2010 het die Europese Parlement ’n lening van €90 miljoen aan Moldowa toegestaan. Ook die IMF, Wêreldbank en ander organisasies het vir die land geld geleen. Van die lande wat hulp met allerlei projekte verleen, is Roemenië en Pole.
Administratiewe verdeling
Moldowa is verdeel in 32 distrikte (raioane), drie munisipaliteite en twee outonome gebiede (Gagaoesië en Transnistrië). Die finale status van Transnistrië word betwis, aangesien die sentrale regering nie die gebied beheer nie. Die stede Comrat en Tiraspol, die hoofstede van die twee outonome gebiede, het ook munisipale status.
Weermag
Die Moldowiese weermag bestaan uit die leër en lugmag. Die land het al die wapenbeheervereistes van die voormalige Sowjetunie nagekom en op 30 Oktober 1992 die Verdrag oor Konvensionele Weermagte in Europa bekragtig, wat groot perke stel wat betref sleutelkategorieë van konvensionele militêre toerusting. Die land het die voorwaardes van die Atoomwapensperverdrag in Oktober 1994 in Washington, D.C. aanvaar. Dit het geen kern-, biologiese of chemiese wapens nie.
Moldowa lê hom ook neer by verskeie internasionale en streeksregulasies vir die beheer van wapens soos die VN se Vuurwapenprotokol en Program van Aksie.
Menseregte
Volgens Amnestie Internasionaal kom "marteling en ander mishandeling" in polisie-aanhouding gereeld voor; die staat stel nie onmiddellike en onpartydigee ondersoeke in nie en polisiebeamptes spring soms straf vry. Politieke andersdenkendes van die Ilaşcu-groep, wat in hegtenis geneem is oor die moord op twee seperatiste-amptenare, is eers vrygelaat van vrywillige aanhouding ná ’n bevel van die Europese Hof van Menseregte.
In 2009, toe Moldowa sy ernstigste opstande in ’n dekade beleef het, is verskeie burgers deur die polisie vermoor en talle ander beseer.
Gregory Joujon-Roche
Gregory Joujon-Roche (7 Desember 1966 – 31 Julie 2016) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Striptease (1996), G.I. Jane (1997), Spider-Man (2002), en Troy (2004).
Moldowa
Menseregte
Volgens ’n verslag van die Amerikaanse departement van buitelandse sake in April 2011 is geen moorde deur die veiligheidsmagte aangeteken nie, in teenstelling met die vorige jaar, en verslae oor die regering wat buitensporige druk op die media uitgeoefen het, het verminder. "Maar Transnistriese owerhede val steeds onafhanklike media en wetmakers van die opposisie lastig, beperk vryheid van assosiasie, beweging en godsdiens, en diskrimineer teen Roemeenssprekendes."
Geografie
Die grootste deel van die land lê tussen twee rivier, die Dnjester en Proet. Die westelike grens van Moldowa word deur die Proet gevorm, waarna dit by die Donou aansluit voordat dit in die Swartsee uitmond. Moldowa het net vir sowat 480 m toegang tot die Donou, en Giurgiulești is die enigste hawe in dié deel. In die ooste is die Dnjester die grootste rivier; dit vloei van noord tot suid deur die land en kry water van verskeie ander riviere.
Hoewel die land naby die Swartsee is, word dit deur land omring. Die grootste deel is heuwelagtig, maar dit is nooit hoër as 430 m nie — die hoogste punt is die Bălănești-heuwel. Die heuwels is deel van die Moldowiese Plato, wat geografies in die Karpate begin. In die suide is daar ’n klein vlakte, die Bugeac-vlakte.
Klimaat
Omdat Moldowa so naby aan die Swartsee lê, het dit ’n matige en sonnige klimaat. Dit is matig kontinentaal: die somers is lank en warm met temperature van gemiddeld sowat 20 °C, en die winters is relatief matig en droog met Januarie-temperature van gemiddeld sowat -4 °C. Die jaarlikse reënval, wat kan wissel van sowat 600 mm in die noorde tot 400 mm in die suide, is wisselvallig; lang tyd sonder reën is nie ongewoon nie. Die grootste reënval vind in die vroeë somer en weer in Oktober plaas; swaar reënval en donderstorms is algemeen. Vanweë die onegalige terrein veroorsaak die somerreën dikwels erosie en slik in die riviere.