cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nederlands
Nederland
Die gebruik van die Nederlandse standaardtaal (Algemeen Beschaafd Nederlands, ABN) het danksy die invloed van onderwys en die media steeds meer toegeneem – ten koste van die dialekte. Intussen oefen ook Engels sterk invloed op Nederlands uit. Die omgangstaal van jongmense toon soms sterk invloede van immigrantetale soos Turks, Arabies, Papiaments en Sranantongo.
Nederlandse Antille
Op die Nederlandse Antille, (Aruba, Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba) is Nederlands veral 'n onderwys- en bestuurstaal. Die onderlinge bevolking praat op die ABC-eilande veral Papiaments, 'n Portugese kreoolse taal met Nederlandse en andere invloede. Op die S-eilande word Engels gepraat. Nederlands is die taal van die skole en baie Antiliane wil in Nederland kom werk of studeer. Vir 'n klein aantal mense is Nederlands op die Antille die huistaal.
Suriname
Suriname was tot 1975 'n Nederlandse kolonie en Nederlands is die grootste taal van die land. 60 % van die bevolking gebruik Nederlands as eerste taal en vrywel alle mense praat Nederlands. Die verskeie bevolkingsgroepe in Suriname het egter ook hulle eie taal, maar Nederlands word, saam met Sranan, gebruik as omgangstaal. Nederlands is in Suriname beter veranker as op die Antille. Sedert 2005 is Suriname saam met België en Nederland lid van die Nederlandse Taalunie.
Frankryk
Frans Vlaams is die dialek wat gepraat word in die noordweste van Frankryk aan die Belgiese grens. Die aantal moontlike sprekers word geskat op 80 000 tot 100 000 mense, met 20 000 mense wat daagliks die taal gebruik en 40 000 wat die taal goed kan praat. Die taal het geen erkenning nie, die Nederlandse standaardtaal word nie gebruik nie en niks gebeur om die taal te bevorder of selfs te red nie. Die sprekers is dikwels ouer as 60 jaar alhoewel die jongeres nou Nederlands in die skool leer. Duinkerken en Rijsel (Lille) is oorspronklik Nederlandstalige stede wat verfrans het.
Duitsland
Die oorspronklike dialekte in die Duitse Nederrynstreek, die westelike Ruhrgebied asook dele van die Bergisches Land-streek kan in geskiedkundige opsig as Nederfrankies of Nederlands geklassifiseer word - alle Frankiese dialekte noord van die sogenaamde Uerdingse Lyn val in hierdie kategorie. Veral die Kleverlandse dialekte in Duitsland word dikwels as Nederlandse dialekte beskou.
In die meeste skole van die huidige administratiewe distrik Kleve (Nederlands Kleef) is Nederlands of Kleverlands nog in die 19de eeu as onderrigmedium gebruik. Volgens sosio-linguistieke beginsels word die Nederfrankiese dialekte, wat deur die Duitse standaardtaal oorkoepel word, tans nie meer by Nederlands gereken nie en maak dus deel uit van die Duitse dialekkontinuüm. Klein invloede van Nederlands kan nog steeds in plaaslike Duitse dialekte aangewys word.
Indonesië
Toe die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie in 1799 bankrot gespeel het, is sy besittings in Oos-Indië deur die Nederlandse staat oorgeneem. Groot dele van Sumatra, dele van Borneo, later ook Bali, is vervolgens verower. Nederlands-Oos-Indië het uit 'n verskeidenheid gebiede sonder sentrale koloniale administrasie bestaan, waaronder handelsposte, plantasies en militêre basisse. Die koloniale owerhede het min belang in die bevordering van die Nederlandse taal en kultuur, die opbou van 'n onderwysstelsel met Nederlands as voertaal of enige ander nie-ekonomiese aktiwiteit gestel. Die hoofdoelwit was die ontginning van en handel met Oos-Indië se natuurlike hulpbronne om maksimum-wins uit die kolonie te haal. Eers vanaf die vroeë 20ste eeu het Nederland begin om 'n moderne infrastruktuur met 'n skool- en gesondheidsstelsel op te bou.
Nederland se taalkundige en kulturele invloed was dus beperk, die gebruik van Nederlands as verkeers- en kultuurtaal selfs ongewens. Die taalbeleid van die koloniale owerheid was daarop gemik om Nederlandse taalkennis as 'n voorreg van die blanke bevolking en 'n klein inheemse elite te beskerm om enige eise van gelyke regte vir Javane, Balinese en ander inheemse volke te voorkom.
So het die getal Nederlandsprekendes eers in die 20ste eeu van slegs 5 000 in 1900 tot sowat 860 000 in 1942 gestyg. 'n Belangrike voorvereiste vir dié groei was die toelating van inheemse leerders tot onderwys in Nederlands. In 'n totale bevolking van 70 miljoen het Nederlandssprekendes egter 'n klein minderheid gebly.
In Indonesië, 'n Nederlandse kolonie tot 1949, is Nederlands tans dikwels 'n voorvereiste vir die studie van die geskiedenis en die regswetenskappe van Indonesië. Nederlands is dus 'n belangrike akademiese bronnetaal. In Indonesië self is daar nog steeds heelwat ou mense wat Nederlands verstaan en/of kan praat. Van die mense praat die kenmerkende Petjoh; 'n gekreoliseerde vorm van Nederlands. Dit word ook onder ouer mense van gemengde Nederlandse en Indonesiese afkoms (die sogenaamde Indo's of Indische Nederlanders) in Nederland gepraat. 'n Ander kreoolse vorm van Nederlands was Javindo, hierdie vorm is nou uitgesterf. Die Nederlandse taal word geleer op spesiale skole in Djakarta, Bandoeng, Soerabaja en Jogjakarta. Jaarliks leer meer as 10 000 studente Nederlands in Indonesië. In die dorp Depok is Nederlands nog die dominante taal.
Verenigde State van Amerika
In Noord-Amerika word teen die begin van die 20ste eeu nog wel Nederlands in 'n aantal dorpe gepraat; Nederlands dien toe dikwels as preektaal in die kerke, en daar verskyn ook Nederlandse koerante. Hierdie klein taalgemeenskappe het intussen verengels. Party van hierdie verengelste gemeenskappe -- soos in New Jersey en New York Stad -- dateer van groepe mense wat in die sewentiende eeu soontoe getrek het (Bergen County, Ramapough) en hul dialekte het baie na Seeus (Zeeland se dialek) gelyk.
Nederlands is egter nog steeds die huistaal van klein groepe immigrante in Kanada, Australië, Nieu-Seeland en die Verenigde State, soos in Michigan (Holland, Overisel) en Iowa (Pella), wat van die 19de eeu stam. Nederlands is hierby 'n klein wêreldtaal.
Nederlandse taalgeskiedenis
Nederlands is 'n Wes-Germaanse taal. Die oudste taalvorm is Oudnederfrankies of Wesnederfrankies, wat in die "Lae Lande" van die Frankiese Ryk ontwikkel, alhoewel die taal ook onder die invloed van Fries en Saksies kom. Met die uitbreiding van die Saliese of Wes-Franke na die gebied van die huidige Nederland en Vlaandere ontstaan reeds vanaf die vierde eeu 'n Germaanse taalgebied op Romeinse gebied, wat later met die verowering van Noord-Gallië (486) ook na die Romaanstalige gebiede van die suide uitgebrei word. Die kontak met die Wesfranke oefen 'n groot invloed op die ontwikkeling van die Noord-Franse taal, die langue d'oïl, uit en lei tot die taalkundige skeiding van die suide, wat met onder meer Oksitaans, die langue d'oc sy eie taalvorm en kultuur ontwikkel (oïl en oc is die sjibboletwoorde vir 'ja', onderskeidelik in Noord- en Suid-Frankryk).
Die Indo-Europese taalwetenskap beskou Nederlands naas Nedersaksies en Oosnederduits as die westelike tak van die Nederduitse dialekgroep. Nederlands en die Nederduitse dialekte is nou verwant sodat sprekers van albei tale mekaar maklik kan verstaan. Nederduits is ook die taal waarin tydens die Tweede Vryheidsoorlog die politieke gesprekke tussen president Paul "Oom Paul" Kruger en die Duitse keiser Wilhelm II plaasvind.
In die 17de eeu is daar nog steeds inheemse bronne wat Nederlands by die Duitse taalgebied reken. Alhoewel Nederlands aanvanklik net soos Nederduits ondanks die klankverskuiwing nog nouverwant is aan Hoogduits en die Nederlandse dialekte geleidelik oorgaan na Nederduitse, is daar besondere omstandighede wat verseker dat Nederlands as 'n eie taalvorm kan ontwikkel.
Anders as die yl bevolkte Nederduitse vlaktes is Nederland en veral Vlaandere reeds vanaf die middeleeue digbevolkte gebiede met 'n groot verstedelikte bevolking en 'n ryk kulturele lewe en literatuur in die landstaal. Daar is minder kontak met die Hoogduitse taalgebied, aangesien die suidelike Nederlande (veral Vlaandere) al vroeg hul eie identiteit en kultuur ontwikkel en na die noorde uitbrei. Ook die vryheidsoorlog teen die Spanjaarde en die afsonderlike godsdienstige ontwikkeling deur die uitbreiding van die calvinisme in die noorde skep 'n klimaat wat die vorming van 'n eie nasionale bewussyn bevorder.
Die oudste Nederlandse grammatika, die Twe-Spraack dateer uit die 16de eeu. Hierdie boek is 'n aanset om die volkstaal te ontwikkel tot 'n standaardtaal. Begin 17de eeu word 'n vertaling van die bybel in Nederlands begin. Hierdie vertaling is in 1635 gereed en omdat dit 'n boek is wat in die hele taalgebied versprei het, het dit taalkundig 'n belangrike invloed gehad op die standaardtaal; baie woorde en uitdrukkinge wat vandag in die standaardtaal aanwesig is, is oorspronklik afkomstig uit die Statenbybel.
Die huidige Nederlandse standaardtaal berus op die Nederduitse skryftaal van die 17de eeu, waarby die woordeskat geleidelik met Brabantse en Hollandse vorme uitgebou is. 'n Ouer taalvorm is die verkeerstaal van die Hanse, wat vir die handel en wetenskap ontwikkel is en net soos in Noord-Duitsland ook eeue lank in Antwerpen, Brugge en Holland gebruik word.
In teenstelling met die huidige Hoogduits bewaar Nederlands talle Ou-Duitse woordvorme soos oorlog, lenen, kiezen (vergelyk Duits Kurfürst en auserkoren) en verbazen. Nederlands is nie deur die tweede Germaanse klankverskuiwing beïnvloed nie, waarby byvoorbeeld "t" tot "ss" en "z" (/ts/), "p" tot "f" en "pf" en "k" tot "ch" ontwikkel: Vergelyk Nederlands water met Duits Wasser, zout met Salz (/zalts/), kopen met kaufen, paard met Pferd en zoeken met suchen. Nederlands ondergaan ook party eie veranderings. In woorde soos zout (sout) het -al- of -ol- na -ou- verander.
Aan die begin van die 19de eeu word begin met die standaardisering van die spelling; die eerste spelling wat in groot gebruik raak is die spelling van Siegenbeek. Die spelling word nog verskeie male aangepas, waarna gestandaardiseer word op die spelling van De Vries en Te Winkel, in 1864 in België en in 1883 in Nederland. Die spelling van De Vries en Te Winkel blyk dusdanig bruikbaar dat, alhoewel daar enkele moderniseringe was, hy vandag nog altyd gebruik word. Ook in die Afrikaanse spelling is nog baie elemente uit die spelling van De Vries & Te Winkel aanwesig.
Danksy die kontak met die Franse taalgebied is daar vroeër 'n groot aantal woorde uit Frans ontleen, waarby die Franse taal nog steeds 'n invloed op die Nederlands van Vlaandere uitoefen. Die wedersydse beïnvloeding tussen Frans en Nederlands kan byvoorbeeld gesien word in 'n woord soos mitrailleur; hierdie Franse leenwoord het as basis die Franse mitraille, wat op sy beurt afkomstig is uit die Germaanse woord maitan, wat binne Nederlands geëvolueer het tot mijt. Vandag kom die meeste leenwoorde in Nederlands uit die Engelse taal.
Die struktuur van die Nederlandse taal stem grotendeels ooreen met Nederduits, alhoewel die grammatika geleidelik vereenvoudig is. Die sinsbou is feitlik onveranderd.
Taalkundige terme
In die Middeleeue word die Nederlandse taal meesal Duuts of Diets genoem, wat eintlik "volkstaal" beteken ('diet' = volk) en ter onderskeiding van die Latynse taal van die kerk en die Frans van die adel dien.
In sy gediftongeerde vorm Duits word hierdie term nog in die 17de eeu gebruik; later word na die Germaanse taal van die Nederlande as Nederduits verwys, in teenstelling met Opperduits (die Hoogduitse taal in Duitsland).
Nederduits is vandag net die taalkundige term vir die dialekte van Noord-Duitsland, wat nie aan die tweede Germaanse klankverskuiwing deelgeneem het nie. Die Engelse benaming vir Nederlands, Dutch, en ook die term "Nederduits" of "Nederduitsch" in die name van die Afrikaanse drie Susterskerke van Suid-Afrika, herinner nog aan die ou benaming.
Nederlands as kultuurtaal in Duitse gebiede
In die 16de en 17de eeu het Nederlands nog eens 'n belangrike rol as kultuurtaal in Nederduitse gebiede gespeel. Reisende toneelgeselskappe uit Nederland het hulle opvoerings in Noord-Duitsland soms in Nederlands aangebied. In die Nederduitse en Pruisiese kusgebiede, veral in hawestede soos Emden, Bremen, Hamburg, Lübeck, Rostock, Stettyn, Danzig en Königsberg (tans Kaliningrad), het Nederlands daarnaas ook as korrespondensie- en verkeerstaal en in die Skandinawiese en Baltiese gebiede as die taal van die skeepvaart gedien. Nederlandse skeeps-, seemans- en navigasieterme is vanaf die "Goue Eeu" (omtrent 1650) tot by die 19de eeu ontleen. Vir die navigasie-onderwys in Hamburg is in die tydperk tussen 1749 en 1810 Nederlandse vakboeke gebruik.
Nederlands het sy grootste invloed vanaf die tydperk van die Protestantse Hervorming tot by die eerste helfte van die 19de eeu op die Duitse gebiede langs die Nederlandse grens uitgeoefen - in Oos-Friesland, die graafskappe Bentheim, Lingen en Steinfurt, die gebiede Gronau, Gemen, Werth en Anholt, die hertogdomme Kleve, Geldern en Jülich, die graafskap Moers en die keurvorstelike Keulense gebied Rheinberg het Nederlands as inheemse of vreemde skryf-, onderwys- en kerktaal gedien. In gevalle waar die plaaslike Nederduitse dialek nou verwant was aan Nederlands, het die taal naas Hoogduits 'n funksie as standaardtaal vervul, terwyl ook gereformeerde kerkgemeentes en Mennoniete om godsdienstige redes die voorkeur aan Nederlands gegee het.
Nederlands as vreemde taal
Tans bied sowat 250 universiteite wêreldwyd kursusse in Nederlands aan. Skole in Wallonië (die Franssprekende gewes van Suid-België), Brussel en Noord-Frankryk bied Nederlands as 'n eerste of tweede vreemde taal aan.
Taalunie
Die Nederlandse Taalunie sorg vir die behoud en die bevordering van die Nederlandse taal. Die lede is Nederland, België en Suriname. Die Taalunie het ook 'n spesiale band met Suid-Afrika en Indonesië. Daar het in die verlede dikwels stemme opgegaan om Suid-Afrika ook as lid te aanvaar. Suid-Afrika kan steeds lid word van die Nederlandse Taalunie, maar die huidige Suid-Afrikaanse regering sien daar geen heil in nie. Om die onwillige Suid-Afrikaanse regering te omseil, kan die Afrikaners as "groep" aansluit. Tog is daar baie min Afrikaners wat belangstel in nouer bande met Nederlands. Die Nederlandse vaktydskrif Onze Taal speel 'n aktiewe rol in die bekendstelling van Afrikaans in Nederland en Vlaandere.
Nederlanders, Vlaminge, Surinamers, Antilliane en Afrikaners kan mekaar sonder veel moeite begryp. Afrikaans staan dikwels digter by die Nederlandse Standaardtaal as menige Nederlandse dialekte in Europa. Sommige mense wil Afrikaans en Nederlands weer nouer sien saamwerk om sodoende 'n wal op te werp teen die toenemende verengelsing in die Suid-Afrikaanse- en Nederlandse bedryfslewe.
Nederlandse dialekte
Die kaart aan die regterkant gee 'n oorsig oor die verspreiding van die Nederlandse dialekte, alhoewel die meeste oorgangsdialekte nie vertoon word nie.
A. Suidwestelike dialekgroep (Seeus/Wes-Vlaams)
B. Noordwestelike dialekgroep (Hollands)
C. Noordoostelike dialekgroep (Nedersaksies)
D. Noordelik-sentrale dialekgroep
E. Suidelik-sentrale dialekgroep
F. Suidoostelike dialekgroep
G. Suriname (nie in die prent nie)
Kenzo Yokoyama
Kenzo Yokoyama (横山 謙三) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
Nederlands
Nederlandse dialekte
H. Aruba, Curaçao en Sint Maarten (nie in die prent nie)
Callyspongia siphonella
Callyspongia siphonella is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Groot Suurstofkatastrofe
Die Groot Suurstofkatastrofe was die vrystelling van molekulêre suurstof (O2) van biologiese oorsprong in die aarde se atmosfeer, ’n proses wat gelei het tot een van die belangrikste uitwissings van lewensvorme in die aarde se geskiedenis. Geologiese, isotopiese en chemiese bewyse bestaan dat hierdie groot omgewingsverandering sowat 2,45 miljard jaar gelede plaasgevind het, tydens die Sideriese Periode aan die begin van die Proterosoïese Eon. Die oorsake van die voorval is nie bekend nie. Die huidige getuienis vir die ontwikkeling van suurstoffotosintese voor die voorval is onoortuigend.
Oseaniese sianobakterieë was vermoedelik die eerste mikrobes wat suurstof deur middel van fotosintese vervaardig het. Voor die katastrofe is enige vrye suurstof wat hulle vervaardig het, chemies opgeneem deur opgeloste yster of organiese materie. Die katastrofe het begin toe hierdie suurstofpoele versadig begin raak het. Daarna was die suurstof wat deur die sianobakterieë vervaardig is, vry om in die atmosfeer te ontsnap.
duimnael|links|220px|Sianobakterieë, wat verantwoordelik was vir die versameling van suurstof in die aarde se atmosfeer. Die toename in suurstof het die aarde se oorspronklike atmosfeer van balans af gegooi. Vrye suurstof is giftig vir obligatoriese anaërobes (organismes wat net met min suurstof kan lewe) en die stygende konsentrasies het dalk baie sulke organismes vernietig.
’n Skerp toename in chroom in antieke rotsafsettings wat onderwater gevorm het, wys die akkumulasie is afgewas van die vastelandsplatte. Chroom word nie maklik opgelos nie en die vrystelling daarvan van rotse af sou die teenwoordigheid van ’n kragtige suur vereis het. Een so ’n suur, swaelsuur (H2SO4), kon gevorm gewees het deur bakteriese reaksies met piriet. Matte van suurstofvervaardigende sianobakterieë kan ’n dun laag, een of twee millimeter dik, vorm van water wat met suurstof verbind is in ’n andersins anoksiese omgewing selfs onder dik ys, en voor suurstof in die atmosfeer begin versamel het, sou hierdie organismes reeds by suurstof aangepas gewees het. Daarbenewens sou die vrye suurstof met atmosferiese metaan gereageer het en dié kweekhuisgas se konsentrasie in ’n groot mate verminder het. Dit sou die Paleoproterosoïese verysing veroorsaak het, wat moontlik die langste tydperk van gletservorming in die aarde se geskiedenis was en sneeubalaarde genoem word.
Eindelik het die ontwikkeling van aërobiese organismes, wat suurstof kan opneem, ’n ewewig veroorsaak in die beskikbaarheid van die element. Vrye suurstof is sedertdien ’n lewensbelangrike bestanddeel van die atmosfeer.
Chronologie
Die mees algemeen aanvaarde chronologie van die Groot Suurstofkatastrofe dui daarop dat vrye suurstof die eerste keer geskep is deur prokariotiese en later deur eukariotiese organismes wat meer doeltreffend was met fotosintese, en wat suurstof as ’n afvalproduk vervaardig het. Hierdie organismes het lank voor die katastrofe reeds bestaan, miskien so vroeg as 3,5 miljard jaar gelede.
Fase 1 (3,85-2,45 Ga): Feitlik geen O2 in die atmosfeer nie. Die oseane was ook grootliks anoksies, met die moontlike uitsondering van O2-gasse in die vlak oseane.
Fase 3 (1,85-0,85 Ga): O2 begin uit die oseane ontsnap, maar word deur landoppervlakke opgeneem. Fase 4 en 5 (0,85-tans): O2-poele gevul en die gas versamel in die atmosfeer. ]] Aanvanklik sou die suurstof wat vervaardig is uit die atmosfeer verwyder gewees het deur die chemiese verwering van reduserende (oksideerbare) minerale, veral yster. Hierdie "massaverroesting" het gelei tot die afsetting van yster(III)oksied in die vorm van ertslaagformasies. Die versadiging van hierdie mineraalpoele en die gevolglike verspreiding van suurstof in die atmosfeer het binne 50 miljoen jaar tot die begin van die suurstofkatastrofe gelei. Suurstof sou baie vinnig kon begin ophoop het: teen vandag se tempo van fotosintese (baie groter as destyds in die Prekambrium toe daar nie landplante was nie), sou moderne atmosferiese suurstofvlakke in net 2 000 jaar bereik kon gewees het.
’n Ander hipotese is dat suurstofvervaardigers eers ’n paar miljoen jaar voor die groot toename in suurstofkonsentrasies in die atmosfeer ontstaan het. Hierdie hipotese sou dit onnodig maak om die tussenpose te verduidelik tussen die evolusie van oksifotosintetiese mikrobes en die styging in die vlakke van vrye suurstof.
Wat ook al die geval is, suurstof het eindelik in die atmosfeer opgehoop, en dit het twee groot gevolge gehad.
Eerstens het dit atmosferiese metaan (’n sterk kweekhuisgas) geoksideer tot koolstofdioksied (’n swakker een) en water. Dit het die kweekhuiseffek van die aarde se atmosfeer laat afneem en die Paleoproterosoïese verysing tot gevolg gehad. Dit het sowat 2,4 miljard jaar gelede begin en 300-400 miljoen jaar geduur – dit kon die langste sneeubalaarde-tydperk ooit gewees het.
Tweedens het die hoër suurstofkonsentrasies nuwe geleentheid vir biologiese diversifikasie geskep, sowel as enorme veranderings in die aard van chemiese wisselwerkings tussen rotse, sand, klei en ander geologiese substrate en die aarde se lug, oseane en ander wateroppervlakke. Ondanks die natuurlike hersirkulering van organiese materiaal het die lewe beperk gebly tot met die wydverspreide beskikbaarheid van suurstof. Hierdie deurbraak in metaboliese evolusie het die vrye energie wat aan lewende organismes beskikbaar is grootliks laat toeneem, en dit het wêreldwyd ’n omgewingsimpak gehad. Mitochondria het ná die suurstofkatastrofe ontwikkel en het organismes die energie gegee om nuwe, ingewikkelde vorme aan te neem wat in al hoe komplekser ekostelsels voorgekom het.
Tussenposeteorie
Daar was ’n tussenpose van tot 900 miljoen jaar tussen die begin van fotosintetiese suurstofvervaardiging en die vinnige toename in atmosferiese suurstof sowat 2,5-2,4 miljard jaar gelede. Verskeie hipoteses is al voorgestel om die tussenpose te verduidelik.
Tektoniese sneller
Volgens een hipotese het die suurstoftoename eers begin nadat veranderings in die aarde plaasgevind het wat deur plaattektoniek veroorsaak is, insluitende die verskyning van vlak seë veroorsaak deur vastelandsplatte waar gereduseerde organiese koolstof in die sedimente begrawe kon word. Die nuut vervaardigde suurstof is eers in die oseane opgeneem in verskeie chemiese reaksies, hoofsaaklik met yster. Die bewys daarvoor word aangetref in ouer rotse wat enorme ysterlaagformasies bevat wat blykbaar ontstaan het toe hierdie yster en suurstof aanvanklik verbind het; die grootste deel van vandag se ystererts kom in hierdie afsettings voor. Volgens getuienis het suurstofvlakke elke keer gestyg wanneer kleiner landmassas gebots het om ’n superkontinent te vorm. Tektoniese druk het bergreekse laat ontstaan, wat verspoel is en voedingstowwe in die oseaan vrygestel het om fotosintetiese sianobakterieë te voed.
Nikkelskaarste
Vroeë chemosintetiese organismes het waarskynlik metaan vervaardig. Metaan word maklik geoksideer tot koolstofdioksied en water in die teenwoordigheid van UV-strale. Moderne metanogene vereis nikkel as ’n ensiem-kofaktor. Toe die aarde se kors afkoel en die voorraad vulkaniese nikkel afneem, het suurstofvervaardigende alge begin om metaanvervaardigers te oorskadu, en dit het die suurstofpersentasie van die atmosfeer geleidelik laat toeneem. Van 2,7 tot 2,4 miljard jaar gelede af het die tempo van afsetting van nikkel stadigaan afgeneem van ’n vlak van 400 keer vandag s'n.
Bistabiliteit
Nog ’n hipotese stel ’n model van die atmosfeer voor wat bistabiliteit openbaar: twee stabiele state van suurstofkonsentrasie. In die staat van stabiele lae suurstofkonsentrasie (0,02%) was daar ’n hoë tempo van metaanoksidasie. As die een of ander voorval suurstof tot bo ’n matige vlak laat toeneem, keer die vorming van ’n osoonlaag UV-strale af en laat metaanoksidasie afneem. So neem suurstof verder toe tot ’n stabiele staat van 21% of meer. Die Groot Suurstofkatastrofe kan dan verstaan word as ’n oorgang van die laer tot die hoër stabiele staat.
Waterstofgas
In nog ’n hipotese word gemeen die verskyning van sianobakterieë het waterstofgas onderdruk en suurstof laat toeneem.
Sommige bakterieë in die vroeë oseane kon water skei in waterstof en suurstof. Onder die son se strale is waterstofmolekules opgeneem in organiese verbindings, met suurstof as ’n neweproduk. As die verbindings met baie waterstof begrawe is, sou dit suurstof toegelaat het om in die atmosfeer op te hoop.
In 2001 het wetenskaplikes egter besef die waterstof sou eerder in die ruimte ontsnap het deur ’n proses bekend as metaanfotolise, waarin metaan sy waterstof vrystel in ’n reaksie met suurstof. Dit kan verduidelik hoekom die vroeë aarde warm genoeg gebly het om suurstofvervaardigende lewensvorme te onderhou.
Rol in minerale diversifikasie
Die Groot Suurstofkatastrofe was ’n sneller vir die ontploffende toename in die diversifikasie van minerale, met baie elemente wat in een of meer geoksideerde vorme naby die aarde se oppervlak voorgekom het. Daar word geraam die katastrofe was regstreeks verantwoordelik vir meer as 2 500 van die sowat 4 500 minerale wat vandag op die aarde voorkom. Die meeste van hierdie nuwe minerale is gevorm as gehidrateerde en geoksideerde vorme vanweë dinamiese mantel- en korsprosesse.
Oorsprong van eukariote
Daar is voorgestel dat die toename in suurstofvlakke in antieke mikro-omgewings uiters giftig was vir die omringende biota, en dat hierdie selektiewe druk die evolusionêre transformasie van ’n Archaea-lyn in die eerste eukariote voortgedryf het. Oksidasiestres wat die vervaardiging van reaktiewe suurstofkomponente (RSK's) behels, kon in sinergie met ander omgewingstresse (soos UV-strale en/of desikkasie) opgetree het om die transformasie van ’n vroeë Archaea-lyn in eukariote aan te help. Hierdie Archaea-voorsaat kon reeds DNS-herstelmeganismes gehad het en moontlik die een of ander selsamesmeltingsmeganisme. Die skadelike uitwerking van interne RSK's (wat deur endosimbiotiese proto-mitochondria vervaardig is) aan die Archaea-genoom kon die evolusie van meiotiese seks vanaf hierdie eenvoudige begin begunstig het. Selektiewe druk vir doeltreffende DNS-herstel van oksidasieskade kon die evolusie van eukariotiese seks voortgedryf het wat sulke eienskappe behels soos sel-sel-samesmeltings, sitoskelet-bemiddelde chromosoombewegings en die vorming van die kernmembraan. Die evolusie van eukariotiese seks en eukariogenese was dus waarskynlik onskeibare prosesse wat grootliks ontwikkel het om DNS-herstel te vergemaklik.
Renee O'Connor
Renee O'Connor (gebore 15 Februarie 1971) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Beyond the Farthest Star (2015), A Question of Faith (2017), en Watch the Sky (2017), en in die televisiereeks Xena: Warrior Princess (1995).
Basjkiers
Sprekers
Die meeste sprekers van Basjkiers woon in Basjkortostan, of in die Tsjeljabinsk-, Orenburg-, Swerdlofsk-, Samara- en Koergan-oblast, die Chanto-Mansië-Outonome Okroeg, Tatarstan en Oedmoertië. Groot Basjkierssprekende minderhede kom ook voor in Kasakstan en Oesbekistan.
.zm
.zm is die Internettopvlakdomein vir Zambië.
William Halsey Jr.
Vlootadmiraal William Frederick Halsey Jr., KBE (30 Oktober 1882 - 16 Augustus 1959), bekend as Bill Halsey of "Bull" Halsey, was 'n Amerikaanse admiraal in die Amerikaanse vloot tydens die Tweede Wêreldoorlog. Hy is een van die vier individue wat die vloot-admiraal van die Amerikaanse vloot bereik het; die ander is Ernest King, William D. Leahy en Chester W. Nimitz.
Hy is gebore in Elizabeth, New Jersey, en studeer in 1904 aan die Amerikaanse vlootakademie. Hy dien in die Groot Wit Vloot en het tydens die Eerste Wêreldoorlog die vernietiger USS Shaw beveel. Hy het in 1935 na die vliegtuigvaartuig USS Saratoga die leiding geneem nadat hy 'n kursus in die lugvaart voltooi het en in 1938 tot die rang van agterste admiraal bevorder. Aan die begin van die oorlog in die Stille Oseaan (1941–1945) het Halsey die taak gelas krag gesentreer op die vervoerder USS Enterprise in 'n reeks aanvalle op Japannese teikens.
Halsey is as bevelvoerder in die Suid-Stille Oseaan gebied gemaak en het die Geallieerde magte gelei gedurende die stryd om Guadalcanal (1942–43) en die stryd teen die Solomon-ketting (1942–45). In 1943 word hy bevelvoerder van die Derde Vloot, die pos wat hy deur die res van die oorlog beklee het. Hy neem deel aan die Slag van Leyte Golf, die grootste vlootgeveg van die Tweede Wêreldoorlog en, volgens sommige kriteria, die grootste vlootgeveg in die geskiedenis. Hy is in Desember 1945 bevorder tot admiraalvloot en is in Maart 1947 uit aktiewe diens.
Doc Crane
Doc Crane (* 1847, † 17 April 1920) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rol in die rolprent Lord John's Journal (1915).
Yakovlev Yak-3
Die Yakovlev Yak-3 was 'n vegvliegtuig wat deur Rusland ontwikkel en gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig was aanvanklik bekend as die Ya-26 vegvliegtuig en die romp was meestal van hout. Die prototipe het die eerste keer in Maart 1939 gevlieg. Die Ya-26 was ontwerp na aanleiding van 'n Russiese spesifikasie. Toe produksie begin het die die model as I-26 bekend gestaan maar was later verander na Yak-1. Produksie het beswaarlik begin toe Duitsland vir Rusland binnegeval het in Junie 1941.
Die vliegtuig was ontwerp om so eenvoudig as moontlik vervaardig te kan word, tog was dit besonder rats en vinnig vir sy tyd. Dit het die gaping toegemaak wat daar was tussen die Duitse en Russiese vliegtuie en kon in 'n sekere mate meeding met die Messerschmitt Bf 109. Daar was 8,721 eenhede van die Yak-1 vervaardig.
Rusland het egter met ontwikkeling van die Yak-1 aangegaan en die Yak-3 is ontwikkel. Dit het die eerste keer in 1943 gevlieg en gou bewys dat dit oor uitstekende vermoë beskik het. Dit het uitstekend vertoon in luggevegte en kon nog beter klim. Die Yak-3 is in Julie 1943 in diens gestel en die Luftwaffe het gou geweet dat hulle 'n probleem het. Op 14 Julie 1944 het 'n mag van 18 Yak-3's met 30 Duitse vliegtuie slaags geraak. Die Russiese mag het 15 Duitse vliegtuie afgeskiet en slegs een vliegtuig verloor. Later was 'n meer kragtiger motor geïnstalleer, die VK-17 van 1,700 perdekrag, wat die Yak-3 toegelaat het om 'n topsnelheid van 720 km/h te bereik.
Frank Jack Fletcher
Frank Jack Fletcher (29 April 1885 - 25 April 1973) was 'n admiraal in die Amerikaanse vloot tydens die Tweede Wêreldoorlog. Fletcher was die operasionele bevelvoerder by die belangrike veldslae van Coral Sea en Midway. As luitenant is Fletcher bekroon met die ere-medalje vir sy optrede in die geveg by Veracruz. Hy was die neef van admiraal Frank Friday Fletcher, wat ook die medalje van eer vir toekennings op Veracruz ontvang het.
Don Stewart (akteur)
Don Stewart (14 November 1935 – 9 Januarie 2006) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent American Ninja (1985) en in die televisiereekse Guiding Light (1952), Remington Steele (1982), en Santa Barbara (1984).
Hyde Park, Johannesburg
Hyde Park is 'n welaf voorstad van Johannesburg, Suid-Afrika, en 'n voormalige voorstad van Sandton, Gauteng.
Dis noord van Dunkeld geleë en wes van Illovo, sowat 9 km noord van Johannesburg se stadsaal. Die voorstad is genoem na die Londense voorstad met dieselfde naam, maar die bron meld nie die rede vir dié vernoeming nie.
Icchak Cukierman
Icchak Cukierman (1915–1981), kodenaam "Antek", en ook bekend onder die Engelse spelling Yitzhak Zuckerman, was een van die leiers van die Warskou Ghetto Opstand tydens die Tweede Wêreldoorlog.
Tweede Wêreldoorlog
Cukierman is gebore in Vilna (nou Vilnius) aan 'n Joodse gesin. As 'n jong man het hy sterk in die konsepte van sosialisme en Zionisme geglo. Na die Inval van Pole deur Nazi-Duitsland en die Sowjetunie in 1939 was hy in die area wat deur die Rooi Leër beset was en het oorspronklik in hierdie Sowjetse omgewing gebly, waar hy deelgeneem het aan verskeie Joodse ondergrondse sosialistiese organisasies. In die lente van 1940 het hy na Warskou toe getrek, waar hy een van die leiers van die Dror Hechaluc jeugbeweging geword het, saam met sy toekomstige vrou, Zivia Lubetkin. In 1941 het hy die adjunkbevelvoerder van die Żydowska Organizacja Bojowa versettingsorganisasie geword. In hierdie kapasiteit het hy meestal as 'n tussenganger gedien vir die bevelvoerders van die ŻOB en die bevelvoerders van die Armia Krajowa en Armia Ludowa. Op 22 Desember, 1942, het hy en twee medepligtiges 'n kafee in Krakow aangeval wat deur die SS en Gestapo gebruik was. Cukierman was gewond het nouliks ontsnap en sy twee kamerade was opgespoor en doodgemaak.
In 1943, het hy aan die "Ariese" kant van Warskou gewerk om gewere en ammunisie te verkry toe die Warskou Ghetto Opstand begin het. Hy het dit nie reggekry om die ghetto te infiltreer nie, maar het steeds 'n kosbare rol gespeel as 'n skakel tussen die opstanders in die ghetto en die aan die Ariese kant. Saam met Simcha "Kazik" Rotem het hy die ontsnapping van die oorblywende ZOB-vegters deur die riole georganiseer. Tydens die latere Warskou Opstand het hy 'n klein troep van 322 vegters wat die Ghetto opstand oorleef het gelei in die geledere van die Armia Ludowa teen Nazi-Duitsland.
Na die oorlog
Na die oorlog het Cukierman as deel van die Berihah-netwerk gewerk en gehelp om Joodse vlugetlinge uit Oos- en sentraal-Europa te smokkel na Palestinië (toe nog 'n Britse mandaat. In 1947 het hy self die reis onderneem en homself gevestig in wat kort daarna as Israel bekend sou staan. Daar het hy en sy vrou Zivia, saam met ander veterane van die ghettos en voormalige partisane, gehelp om die Kibboets Lohamey ha-Geta'ot te stig, asook die Ghetto Vegters se Huis, 'n museum wat op die kibbutz se gronde geleë is ter herinnering aan die wat teen die Nazi's geveg het. Die museum het ook 'n studiesentrum vernoem na Zivie en Cukierman.
Cyathea
Cyathea is 'n genus van boomvarings, die tipegenus van die varingorde Cyatheales.
Icchak Cukierman
Na die oorlog
In 1961 het hy as getuie verskyn in die verhoor van die Nazi oorlogkrimineel, Adolf Eichmann, in Israel. Hy is in 1981 oorlede in die kubbitz wat hy help stig het.
Cyathea
Die genusnaam Cyathea is afgelei van die Grieks kyatheion wat "klein beker" beteken en verwys na die bekervormige sori aan die onderkant van die vaarblaaie.
Icchak Cukierman
Na die oorlog
Die rekord van 'n lang onderhoud wat Cukierman in 1976 gegee het was uitgebrei tot 'n boek: Sheva ha-Shanim ha-Hen: 1939–1946 (Hebreeus vir "Daardie sewe jare") wat in Israel in 1991 uitgegee is en later ook in Engels vertaal is as A Surplus of Memory: Chronicle of the Warsaw Ghetto Uprising.
Cyathea
Beskrywing
Die spesies van Cyathea is meestal terrestriële varings, gewoonlik met 'n enkele, lang stam. Die stam is selde vertak of kruipend. Baie spesies ontwikkel ook 'n veselagtige massa van wortels aan die basis van die stam.
Icchak Cukierman
Na die oorlog
Sy kleindogter het die Israeliese Lugmag se eerste vroulike vegvlieër geword.
Cyathea
Beskrywing
Die genus het 'n pantropiese verspreiding met meer as 470 spesies. Hulle groei in habitatte van tropiese reënwoud tot matige woud.
Klassifikasie
Conant et al. kom in 1996 op grond van molekulêre chloroplast-DNS- en morfologiese bewyse tot die gevolgtrekking dat 'n stelsel van drie klades – Alsophila, Cyathea en Sphaeropteris – die akkuraatste weerspieëling van evolusionêre geslagslyne binne die Cyatheaceae was, met Alsophila die basaalste en Cyathea en Sphaeropteris afgeleide sustergroepe. In die klassifikasie van Pteridophyte Phylogeny Group van 2016 (PPG I) word hierdie as aparte genera aanvaar, naamlik Alsophila, Cyathea en Sphaeropteris.
Jacqueline Obradors
Jacqueline Obradors (gebore 6 Oktober 1966) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Six Days Seven Nights (1998), Atlantis: The Lost Empire (2001), Tortilla Soup (2001), en A Man Apart (2003).
Callyspongia tubulosa
Die spons behoort tot die genus Callyspongia en tot die familie Callyspongiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1797 deur Esper.
Callyspongia strongylophora
Callyspongia strongylophora is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Callyspongia en tot die familie Callyspongiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1955 deur Hartman.
Shura Baryshnikov
Shura Baryshnikov (* 1981) is 'n Amerikaanse aktrise.
Dikwark
’n Dikwark is in ’n kwark-dikwark-model die hipotetiese toestand van twee kwarke wat saam gegroepeer is in ’n barion (wat uit drie kwarke bestaan). Die dikwark word gewoonlik as een deeltjie beskou wat in ’n sterk wisselwerking met die derde kwark is.
Die bestaan van dikwarke in ’n nukleon word betwis, maar dit help om sommige nukleon-eienskappe te verduidelik.
Henry L. Stimson
Henry Lewis Stimson (New York, 21 September 1867 - Long Island, 20 Oktober 1950) was 'n Amerikaanse politikus.
Loopbaan
Stimson was minister van oorlog in die William Howard Taft-regering van 1911 tot 1913 en goewerneur-generaal van die Filippyne (1927 tot 1929). Hy word minister van buitelandse sake in die regering van Herbert Hoover van 1929 tot 1933 en 'n tweede keer minister van oorlog van 1940 tot 1945 in die regerings van Franklin D. Roosevelt en Harry S. Truman.
Stimson-leerstelling
Na die verowering van Mantsjoerye deur Japan in 1931, het Stimson die leerstelling ingestel dat 'n staat wat deur 'n ander militêr verower word, nie op diplomatieke vlak  erken kan word nie.
Stimson en die Neurenberg-verhore
Daar was onenigheid in die Verenigde State oor die behandeling en verhoor van oorlogsmisdadigers na die Tweede Wêreldoorlog. Henry Morgenthau jr., Die minister van finansies wou hê dat oorlogsmisdadigers vinnig geïdentifiseer en tereggestel moes word. Stimson, daarenteen, was ten gunste van 'n Internasionale Tribunaal. Die beskuldigdes moes in kennis gestel word van die aanklag, hulle moes die reg gehad om verhoor te word en kon getuies ter verdediging roep. Hierdie benadering was versoenbaar met Handves van Regte. Stimson kon hierdie eis uitvoer omdat die bewyslas teen die verdagtes onder sy ministerie geval het. Hierdie vereistes het uiteindelik die raamwerk geword vir die Neurenberg-verhore.
Die "redder" van Kyōto
Stimson was vanaf 1940 as oorlogsminister betrokke by die Manhattan-projek, die operasie waardeur die Verenigde State die kernwapen tydens die Tweede Wêreldoorlog ontwikkel het. Hy was die voorstander vir die gebruik van die wapen teen Japan, maar was sterk gekant teen die vernietiging van Kyōto, die stad waar hy dertig jaar tevore op sy wittebrood was, maar wat bo-aan die teikenlys van die leërpersoneel was. Uiteindelik, in Augustus 1945, is Hiroshima en Nagasaki gebombardeer. Hy ontvang die Army Distinguished Service-medalje wat normaalweg aan soldate toegeken word.
Eksotiese atoom
’n Hadron-atoom is ’n atoom waarin die elektrone vervang is deur ’n gelaaide hadron. Moontlike hadrone sluit in mesone soos die pion of kaon.
Onium
’n Onium is die gebonde toestand van ’n deeltjie en sy antideeltjie. Die klassieke onium is die positronium, wat bestaan uit ’n elektron en ’n positron wat gebonde is in ’n metastabiele toestand. Positronium word sedert die 1950's bestudeer om die gebonde toestande in die kwantumveldteorie te verstaan. Pionium is ’n gebonde toestand tussen twee pione met ’n teenoorgestelde lading.
Muonium is, ondanks sy naam, nie ’n onium wat uit ’n muon en antimuon bestaan nie, omdat dié naam gebruik word vir ’n stelsel wat uit ’n antimuon en ’n elektron bestaan. Die vervaardiging van ’n muon/antimuon-gebonde toestand, wat ’n onium is, is egter teoreties moontlik. Net so is tauonium die gebonde toestand van ’n tau en ’n elektron.
Pomp
'n Pomp is 'n toestel waarmee stukrag opgewek word om vloeistowwe of gasse te verplaas. Net soos binnebrandenjins en kompressors behoort pompe ook tot die groep stu- en stromingstoestelle. Die toepassingsmoontlikhede van 'n pomp is hoofsaaklik onderhewig aan die volume war die pomp kan verplaas en die druk waaronder die verplasing plaasvind.
'n Pomp word gebruik om vloeistowwe en gasse te verplaas deur dit aan 'n oordruk (perspomp) of 'n onderdruk (suigpomp) te onderwerp. Daar is 'n enorme verskeidenheid beskikbare pompe, en die keuse van 'n pomp hang af van die snelheid en die druk waaronder die verplasing plaasvind, asook van die hoeveelheid en soort materiaal wat gepomp moet word.
Die vakgebied wat oor pompe handel, vorm deel van 'n groter terrein naamlik die van stu- en stromingsmasjiene. Hiertoe behoort ook kompressors waarmee gasse verplaas word. Wanneer gasse egter afgesuig moet word, word vakuumpompe gebruik.
Stupompe
By stupompe word vloeistowwe uit 'n ruimte verplaas deur dit weg te druk. In die heen-en- weer-gaande stupompe is in- en uitlaatpype met 'n afgeslote ruimte verbind. Wanneer die ruimte vergroot word, sluit 'n klep die uitlaatopening af terwyl 'n ander klep die inlaatopening ontsluit. Daardeur ontstaan 'n onderdruk in die ruimte en die vloeistof word ingelaat. Wanneer die ruimte vol is, word die ruimte verklein en gaan die inlaatklep toe, terwyl die uitlaatklep oopgaan. Die volgende stupompe kan onderskei word:
- Die membraanpomp. Dit bevat ŉ elastiese membraan wat 'n ruimte vergroot en verklein wanneer dit uitgerek of ingedruk word. Die pompe word veral gebruik waar absoluut geen vloeistowwe (chemikalieë) mag weglek nie, aangesien die membraan goeie afdigting verskaf.
- Die suierpomp. Dit bestaan uit ŉ silinder waarin 'n suier kan beweeg. Die pomp is dubbelwerkend aangesien die suier aan weerskante 'n stukrag uitoefen. Die suier bevat gewoonlik 'n klep wat toegaan as die suier 'n suigkrag uitoefen, terwyl die klep oopgaan wanneer die suier ŉ drukkrag uitoefen.
- Die plunjerpomp. Dit is in werklikheid ook 'n suierpomp, maar is slegs enkelwerkend. Daardeur word die suier van seëls voorsien sodat die werkruimte afgedig kan word. ŉ Plunjerpomp werk nie so reëlmatig soos 'n suierpomp nie, maar kan ŉ groter druk lewer.
Impulspompe
Impulspompe word dikwels ook stromingspompe genoem en die werking daarvan berus op die beginsel dat 'n vloeistof se snelheid verhoog word, waardeur die snelheidsverhoging in 'n drukverhoging omgesit word.
Hannah Winkler
Hannah Shameema Winkler (gebore 5 November 1985) is 'n Suid-Afrikaanse politikus wat tans 'n lid van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika is, waar sy die Demokratiese Alliansie verteenwoordig. Sy was die party se skadu-adjunkminister van omgewing, bosbou en visserye.
Parlementêre loopbaan
Vir die 2019-verkiesing was Winkler 8ste op die Demokratiese Alliansie se streeklys, 28ste op die party se provinsiale lys en 84ste op die party se nasionale lys. Sy is tot die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika verkies en op 22 Mei 2019 as 'n parlementslid ingehuldig. Op 5 Junie 2019 het die DA-parlementêre leier, Mmusi Maimane, haar as die party se skadu-adjunkminister van omgewing, bosbou en visserye aangewys.
Pomp
Impulspompe
- Die sentrifugaalpomp is die belangrikste van die stromingspompe. Dit bevat 'n snel draaiende waaier in 'n pomphuls wat ŉ vloeistof in beweging bring. Die pomp kan nie juis 'n suigkrag uitoefen (onderdruk verskaf) nie, maar wel 'n groot drukkrag. Die pomp moet dus gewoonlik laer as die vloeistofvlak wees of deur ŉ hulppomp aangehelp word. Aangesien sentrifugale pompe groot volumes vloeistof kan verplaas, hoef die groter pompe dikwels slegs gepriem (voorvoer) te word, waardeur die snel vloeiende vloeistof self 'n onderdruk laat ontstaan.
volume- en drukverhogings verkry kan word. Dit bevat gewoonlik meer as een waaier in dieselfde of in verskillende ruimtes.
- Die tandratpomp bestaan uit twee ratte in 'n huls wat teen mekaar in draai. Dit is 'n baie eenvoudige, dog doeltreffende pomp wat veral vir die pomp van vloeistowwe met hoër viskositeit (traagheid teen vloei) as water geskik is.
Vermoë
Die drukvermoë van 'n pomp word in die lengte van 'n vloeistofkolom (atmosferiese druk) uitgedruk. In werklikheid word daar na die drukverskil oor die pomp verwys, met ander woorde die verskil in druk aan die in- en uitlaatkant van die pomp. Aangesien die verplasingsvermoë van 'n pomp eweredig aan die toeretal is en die drukverskil eweredig aan die kwadraat van die toeretal, is die totale pompvermoë eweredig aan 'n derde mag van die toeretal.
Dit bring mee dat 'n pomp agt maal (23) meer energie vereis om twee maal vinniger aangedryf te word. As die energieverbruik van groot pompe met die van kleineres vergelyk word, is die energieverlies dus in verhouding baie groter en word 'n aantal klein pompe dikwels in die plek van een groot pomp gebruik om dieselfde verplasing te bewerkstellig.
Daar is talle soorte pompe soos:
Anna Baryshnikov
Anna Baryshnikov (gebore 22 Mei 1992) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Manchester by the Sea (2016), Josie & Jack (2018), en Caviar (2019), en in die televisiereeks Superior Donuts (2017).
Elektrochemiese sel
'n Elektrochemiese sel is 'n toestel waarin die twee elektrochemiese halfreaksies van 'n redoksreaksie apart kan plaasvind. Deur die skeiding is dit moontlik om die chemiese energie in elektriese energie om te sit pleks van in hitte.
Dit bestaan gewoonlik uit:
Die toestel skei nie net die twee halfreaksies nie, maar ook die strome wat die elektriese kring verbind. In die stroomdraad word elektrone vervoer, in die soutbrug ione. Die elektrone- en die ionestroom moet ook geskei word.
Galvanies en elektrolities
Indien aan die sel se chemiese halfreaksies toegestaan word om in hulle natuurlike rigting te verloop, word die sel galvanies genoem. Dit is wat gebeur wanneer die sel gebruik word om byvoorbeeld die rekenaar in werking te stel. Indien ‘n eksterne elektriese kragbron gebruik word om die reaksie in die teengestelde rigting te stu word die sel elektrolities genoem. Dit is wat gebeur wanneer die rekenaar se batterye herlaai word.
Waarskuwing: Moenie probeer om eenmalige batterye te herlaai nie. Die reaksie wat dan plaasvind kan byvoorbeeld waterstof genereer en dit kan tot ontploffings lei.
Ludwig Forum vir Internasionale Kuns
Die museum is in 1991 in ’n ou sambreelfabriek van Emil Brauer geopen. Die gebou is in 1928 volgens ’n ontwerp van die argitek Josef Bachmann in die Bauhaus-styl opgerig. In 1988 is die gebou deur die stad Aken gekoop en dit is tot ’n kunsmuseum omgebou. Die museum beskik oor sale vir die vaste versameling en wisselende uitstallings, 'n ateljee vir restoureerwerk, 'n biblioteek en 'n restaurant. In die kelderverdieping is nog ’n teatersaal. Aan die buitekant is ’n park met standbeelde.
Donald Stewart (akteur)
Donald Stewart (1910 – 1 Maart 1966) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente First a Girl (1935) en Fine Feathers (1937), en in die televisiereekse Interpol Calling (1959) en A for Andromeda (1961).