cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niell Jordaan
Vrystaat Cheetahs/Shimlas/Griffons
In die volgende seisoen het Jordaan in twee wedstryde vir die Shimlas in die Varsitybekerreeks gespeel. Hy is daarna by die Vrystaatse Vodacombekerspan ingesluit vir die 2013-seisoen en het sy eersterangse debuut teen die Natalse Haaie gemaak waarin die Vrystaat met 33–34 verloor het. Later in die seisoen het hy weer vir die Vrystaatse o/21-span in sewe wedstryde gespeel. Gedurende 2014 het Jordaan in sewe wedstryde vir die Shimlas gespeel. Hy is ook as leenspeler vir die Griffons in twee wedstryde ingespan gedurende 2014 se Vodacombekerseisoen en in een wedstryd in die Curriebeker-kwalifiseringswedstryde.
In 2015 het Jordaan in al nege wedstryde vir die Shimlas gespeel. Die Shimlas het vir die eerste keer sedert die ontstaan van die toernooi, die kompetisie gewen met Jordaan wat vyf drieë in hierdie seisoen gedruk het. Die Shimlas het in die eindstryd teen die NWU-Puk gespeel en gemaklik met 63–33 gewen.
Cheetahs
Na afloop van die 2015 Varsitybekerreeks is Franco Smith as hoofafrigter van die Cheetahs aangestel en het hy vier Shimlaspelers in sy eerste wedstryd teen die Waratahs ingesluit met Jordaan wat as agtsteman opgedraf het.
Swartland Plaaslike Munisipaliteit
Die naam is ook gegee aan 'n munisipaliteit wat ingevolge die nuwe munisipale bedeling van 2000 tot stand gekom het en waarvan Malmesbury die hoofdorp is.
Nedersettings
Nedersettings in die munisipaliteit:
Sjokoladedoop
Die Sjokoladedoop (Chromis dimidiata) is 'n vis wat voorkom in die Indiese Oseaan, die Rooisee en aan die ooskus van Afrika vanaf Oman tot by Algoabaai. In Engels staan die vis bekend as die Chocolate dip.
Voorkoms
Die vis se kop en voorste helfte van die lyf, die pektorale- en bekkenvinne en die eerste gedeelte van die dorsale vinne is bruin en die res (stertvin, analevin en lyf) is wit. Daar is 'n donker kol op die basis van die pektorale vinne. Die vis word 9 cm groot.
Habitat
Die vis verkies tropiese en subtropiese koraal- en rotsriwwe om in te leef tot op dieptes van 40 m. Hulle eet soöplankton en ook klein skaaldiere.
Francesca Schiavone
Francesca Schiavone (Italiaans: [franˈtʃeska skjaˈvoːne]; gebore op 23 Junie 1980 in Milaan) is 'n voormalige Italiaanse professionele tennisspeelster. Sy begin in 1998 haar sport professioneel beoefen. Op 5 Junie 2010 wen sy die Franse Ope deur Samantha Stosur van Australië in die eindrondte met 6-4 en 7-6 (2) te verslaan. Hiermee word sy die eerste Italiaanse vrou wat 'n Grand Slam-enkelspeltitel wen.
Hoërskool Monument
Hoërskool Monument (ook bekend as Monnas) is 'n dubbelmediumhoërskool in Krugersdorp, Gauteng. Die skool is op 1 Februarie 1921 gestig as die Afrikaanse (dit het later 'n dubbelmediumskool geword) Medium Hoërskool Krugersdorp. Van die kultuuraktiwiteite wat deur die skool aangebied word sluit in koor, debat, public speaking, junior Verenigde Nasies, mej. Monnas, redenaars en revue. Die skool bied ook sportgeriewe vir die volgende: atletiek, gholf, hokkie, jukskei, krieket, landloop, netbal, rugby, skaak, swem en tennis. Monnas het reeds agt Springbokke opgelewer. Hulle is Christo Wagenaar, Brendan Venter, Jorrie Muller, Jaque Fourie, Heinke van der Merwe, Willem Alberts, Jaco Taute en Julian Redelinghuys. Die eerste rugbyspan se bynaam is die Witbulle en die tweedespan die Kwaggas.
Francesca Schiavone
Grand Slam-rekord
Die tabel toon Schiavone se prestasie tydens elk van die Grand Slam-toernooie in vroue-enkels waaraan sy deelgeneem het:
Hoërskool Monument
Visie
Monnas uniek gefokus
Missie
Gefokus op unieke, gebalanseerde groei vir individue,
gefundeer in Christelike waardes, selfdissipline, wedersydse respek
en diversiteit deur uitnemende opvoeding en onderwys.
Skoolkode
Ek dank God dat Hy my lewe en gesondheid gee.
Ek sal die voorreg wat ek het om te leer nie verwaarloos nie.
Ek sal daarna streef om gesond te wees en te bly, na liggaam en gees.
Ek sal myself probeer leer ken en ek sal selfbeheersing beoefen waar en
wanneer dit te pas mag kom,
veral as 'n middel tot versterking van my karakter.
Ek sal netjies wees ten opsigte van my persoon, my klere, my boeke,
my skoolbank, my omgewing in die klaskamer, my omgewing
op die skoolterrein en daar buite.
Ek sal die goeie naam van die skool in ere hou.
Ek sal die eiendom van 'n ander respekteer net soos ek dit van hom
meubels van die skool, en waar ek in die
koshuis is, ook dié van die koshuis.
Ek sal veral teenoor oueres beleefd wees.
Skoollied
Die woorde van die skoollied is in 1951 deur J.C. Mentz geskryf en die musiek daarvoor in 1962 deur Pierre Malan.
Soos die dagbreek oor ons velde
is die stukrag van ons jeug.
In ons strewe na wat skoon is,
Vir wat mooi is in ons eie
is ons wil en krag en werk,
vir wat hoog is en verhewe
vir wat edel is en sterk.
sal geen weerstand ooit verwoes,
sal ons liewer slyt as roes.
Laat ons saamstaan in ons keuse,
laat die vaandels dan ontvou
met die Monument se leuse
op ons Ougoud, Bruin en Blou!
Frederick Struben
Frederick P. Theophilus Struben (Pietermaritzburg, 14 Junie 1851 - Devonshire, 7 September 1931) was die stigter van die eerste suksesvolle goudmynmaatskappy aan die Rand.
Struben verhuis in 1871 na Kimberley en gaan prospekteer van 1883 af op die Rand. Sy broer, Hendrik het hom by hom aangesluit en hulle vestig op die plaas Wilgespruit. In Maart 1884 is die Sterkfontein Junction Syndicate aan die Rand gestig. In September 1884 is die beroemde Confidence Reef ontdek en in Pretoria bekend gemaak tydens die volgende Junie. Die ontginning het in Desember 1885 begin.
Struben het in 1888 afgetree om in Engeland te gaan woon waar hy 43 jaar later oorlede is.
Hendrik Struben
Hendrik Wilhelm Struben (Duitsland, 9 Oktober 1840 - Kaapstad, 1915) was die broer van Frederick Struben, wat die eerste suksesvolle goudmynmaatskappy aan die Rand gevestig het.
Betty Bryant
Betty Bryant is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Gone to the Dogs (1939), 40,000 Horsemen (1940), Up in Arms (1944), en Saigon (1948).
Thérèse Bartman
Thérèse Bartman is 'n Suid-Afrikaanse skrywer en is in 1957 gebore. Sy word in Pretoria groot en behaal in 1978 'n B.A. Drama-graad aan die Universiteit van Pretoria.
Lewe en werk
Daarna is sy joernalis by Die Burger en televisieregisseur. Sy studeer verder in narratiewe terapie en feministiese teologie en word terapeut en gemeenskapswerker. As deel van haar navorsing vir die meestersgraad doen sy berading by Fanie Theron Laerskool en later ook by Petunia Laerskool, waar sy onder andere berading doen vir kinders wat onderworpe is aan geweld en misbruik. Sy behaal dan in 2002 die M.Th.-graad aan die Universiteit van Suid-Afrika met 'n verhandeling oor “Transforming a school community: facilitators living values”. In 2008 voltooi sy haar doktorsgraad in Praktiese Teologie (D.Th.-graad) aan die Universiteit van Suid-Afrika met 'n proefskrif getiteld “Pastoral care and the challenge of poverty: when opening hearts and minds create possibilities in a marginalised school community”. Sy is getroud met Victor Hulme en hulle het twee seuns en bly in Kaapstad.
Sy is besonder aktief in haar gemeenskap en is veral betrokke by projekte wat kinders uit voorheen benadeelde gemeenskappe help. In 2006 begin sy 'n skrywersgroep met jongmense van Scottsville in Kraaifontein. Hul eie toneelstuk, “Die groot gevaar op”, oor die gevare van Tik in hul gemeenskap word in 2008 by onder andere die Woordfees op Stellenbosch opgevoer. Met haar aanmoediging skryf hulle ook poësie en woon haar gereelde werksessies in die gemeenskap by. Sy versamel hulle gedigte in 'n bundel wat sy “Piemp” noem (wat in die township-sleng beteken om uit te praat). In Scottsville is sy ook verantwoordelik vir die stigting van skoolbiblioteke by Scottsville Sekondêre Skool en Petunia Laerskool. In April 2013 stig sy saam met Linda van Duuren  die Cape Town Narrative Co-op (www.capetownnarrativeco-op.org ). Hierdie organisasie se missie is om deur werkswinkels en opleiding die voordele van Geselsterapie in die skool, niewinsgewende  en ander organisasies te vestig. Sy is verder betrokke in 'n mentorskap-projek saam met plaaslike onderwysers en maatskaplike werkers wat met kwesbare jongmense in 'n hoërskool en jeugtronk in Wellington werk. As mentor en evalueerder werk sy saam met Musicworks, 'n niewinsgewende organisasie van Kaapstad, om musiek in die lewens van jongmense in die Kaapse Vlakte te bevorder. Sy inisieer ook 'n liedjieskryf-projek in Khayelitsha onder jongmense wat geraak word deur MIV/Vigs.
Skryfwerk
Haar verse verskyn in Standpunte en Tydskrif vir Letterkunde en word opgeneem in “Nuwe stemme 3” en “Groot verseboek”. In 2005 tree sy by beide Woordfees en Versindaba op Stellenbosch op. Sy skryf ook verhale vir kinders in die Sterstorie-reeks, insluitende “Moenie my soen nie” en “Skoolkonsert”. “Hier woon ek” is verhale oor die mense wat in die leerling se straat bly.
Publikasies
1996 2003
I
Die letter I, i is die negende letter van die moderne Latynse alfabet. In Navo se internasionale spellingsalfabet word I uitgespreek met die woord "India".
Kobus Jordaan
Jacobus Adriaan (Kobus) Jordaan (gebore Kimberley, Kaapland, Suid-Afrika, 2 Desember 1937) is 'n afgetrede onderwyser en universiteitsdosent, asook ’n voormalige kommissaris-generaal van die tuisland Gazankulu, senator, Volksraadslid en lid van die eerste Wetgewende Vergadering ná 1994.
Demokratiese Party
Jordaan was in die algemene verkiesing op 6 September 1989 een van drie kandidate van die Demokratiese Party – gestig op 8 April daardie jaar – wat Durbanse kiesafdelings wat die NP in 1987 met ’n klein meerderheid van die PFP verower het, vir die DP kon wen. Jordaan het die dienende NP-LP, Renier Schoeman, verslaan. Sy aansluiting by die DP was die einde van 'n verbintenis met die NP in Natal wat gestrek het van vroeg in die sewentigerjare. Hy het eers kort voor die verkiesing uit die destydse regerende party bedank en tydens die veldtog oor sy oorlopery na die DP gesê dit was vir hom ’n "traumatiese" gebeurtenis, maar dit was makliker omdat hy "reeds lank gelede van apartheid afskeid geneem het en in 1987 in (die Pretoriase kiesafdeling) Sunnyside vir die eerste keer Prog (PFP) gestem het". Die ander twee kiesafdelings wat die NP aan die DP moes afstaan, was Umbilo en Durban-Punt.
Met sy toetrede tot die Volksraad in 1989 is Jordaan aangestel as DP-woordvoerder oor streeksontwikkeling. Hy is in 1991 verkies tot ondervoorsitter van die DP se nasionale raad nadat hy dr. Denis Worrall op die party se nasionale kongres om dié amp verslaan het. In dieselfde jaar is hy as een van die DP se span van 12 lede aangewys wat sou deelneem aan Kodesa. Die ander elf dr. Zach de Beer, leier van die DP, Colin Eglin, Ken Andrew, David Dalling, Mahmoud Rajab, Peter Soal, Errol Moorcroft, David Gant, dr. Richard Ernest van der Ross, dr. Denis Worrall en Helen Suzman.
In September 1992 het Jordaan as lidmaat van die Nederduitse Gereformeerde Kerk bedank weens ontevredenheid omdat sommige leiers in die NG Kerk in Natal ’n uitnodiging na ’n gebedsbyeenkoms om vrede van die hand gewys het. Ná sy bedanking uit die NG Kerk het hy oorgegaan na die destydse NG Sendingkerk. Destyds het hy gesê hy en sy gesin is "in die NG Kerk gebore en gedoop" en het met die jare "gebid en teen die apartheid in die kerk geveg . . . Ons het nog altyd geglo dat gelowe, hoe verskillend ook al, die waardigheid en gelykheid van alle mense moet verkondig. Daarom moet dit sonder twyfel 'n rol speel om vrede en orde in die land te bewerkstellig."
Jordaan was in 1994 een van net sewe DP-LP's wat die paal gehaal en verkies is tot die Wetgewende Vergadering ná die eerste demokratiese verkiesing. Omdat die DP-koukus destyds so klein was, het hy van 1994 af gedien as DP-woordvoerder oor intelligensie; openbare ondernemings; minerale en energiesake; openbare diens; en waterwese en bosbou. Hy was ook adjunkwoordvoerder oor landbou; grondsake; kommunikasie (insluitende die Poskantoor en Telkom); binnelandse sake; openbare werke; en kuns, kultuur, wetenskap en tegnologie.
Hy het einde 1998 as LP bedank en enkele maande later ook uit die DP.
Karel Lucien Bonaparte
Karel Lucien Bonaparte (ook Karel Luciaan, in Frans, Charles, maar Carlo genoem) (Parys, 24 Mei 1803 – aldaar, 29 Julie 1857) was die 2de vors van Canino en Musignano, asook 'n Franse ornitoloog en politikus. Hy was 'n seun van Lucien Bonaparte (1775–1840) en Alexandrine de Bleschamp (1778–1855). Lucien was 'n jonger broer van keiser Napoleon Bonaparte (1769–1821), Karel Lucien was dus sy neef.
Biografie
Hy is in Italië opgevoed en besoek ook die universiteit daar. Ná sy huwelik met sy niggie Zénaïde op 29 Junie 1822 reis hy na die Verenigde State, waar sy oom en skoonpa Josef Bonaparte woon. Hy het kort tevore 'n nuwe voëlspesie in Italië ontdek, die swartkoprietsanger (Acrocephalus melanopogon), en op sy reis versamel hy eksemplare van 'n nuwe spesie, die gewone stormswael (Oceanites oceanicus), wat later na Alexander Wilson genoem is. In die V.S.A. voltooi hy die vierdelige "Ornithology or History of the Birds of the United States" van James Grant Wilson. Hy het ook enkele nuwe soogdierspesies beskryf.
In 1828 keer hy na Europa terug en vestig hom in Rome, waar hy sy studies voortsit. In 1840, na die dood van sy vader, word hy die vors van Canino en Musignano. Kort hierna betree hy die politieke arena en sluit hy by die anti-Oostenrykse party aan. Hy het egter nog steeds wetenskaplike lesings gegee en 'n aantal werke, soos die "Iconografia della Fauna Italica", gepubliseer. In die jare 1848/1849 was hy een van die leiers van die republikeine in Rome, maar hy moes die land na die val van die Republiek verlaat. Sy neef, Napoleon III, het egter aanvanklik geweier om hom in Frankryk toe te laat.
Familie
Karel Lucien Bonaparte en sy vrou, Zénaïde, het 12 kinders gehad:
Salitje
Salitje is 'n bevolkte nedersetting in die suide van Eswatini, naby aan die grens met Suid-Afrika, ongeveer 25 kilometer suid van Hluthi.
Hans Strijdom
Adv. Johannes Gerhardus (Hans) Strijdom (plaas Sandvlakte, distrik Willowmore, Kaapkolonie, 14 Julie 1893 – Kaapstad, Suid-Afrika, 24 Augustus 1958) was Suid-Afrika se vyfde eerste minister en die derde premier wat behoort het tot die Nasionale Party ná genl. J.B.M. Hertzog (1924–'38) en dr. D.F. Malan (1948–'54). Hy was, ná genl. Louis Botha, premier van 1910 tot 1919, die tweede eerste minister wat in die amp oorlede is. Die derde en enigste ander was dr. Hendrik Verwoerd, Strijdom se opvolger.
Sy tweede vrou, Susan, het in 1973 van hom gesê: "Daar was iets vreemd gedistingeerds in Hans Strijdom. Hy was in hart en siel 'n volksmens, maar uit die skares wat hom op die hande gedra het, het niemand hom ooit familiêr op die skouers geklop met 'n gemeensame "dag, ou Hans!" nie. Hy was vir almal wel Hans Strijdom, maar in 'n mistieke hoogagting, wat geen familiariteit geken het nie."
Herkoms
Hans Strijdom was die tweede seun van die vyf seuns en vyf dogters van Petrus Gerhardus Strijdom (29 Junie 1867 – 2 Augustus 1932) en sy vrou, Ellen Elizabeth Nortier (14 September 1871 – 11 November 1938). Strijdom se grootmoeder aan moederskant was Mary-Ann Sarah Quinton, dogter van 'n Ier, Richard John Quinton (1818–'91). Die stamvader van die familie Strijdom in Suid-Afrika was Joost Strijdom, wat voor 1686 as skoenmaker in diens van die VOC na die Kaap gekom het en wie se tweede seun, die vryburger Matthys Stefanus Strijdom (gedoop op 14 Junie 1690), in 1711 met 'n Hugenote-dogter van Drakenstein, Elizabeth Nortier, getroud is.
In die loop van die agtiende eeu het die nasate van hierdie tak van die Strijdom-familie, onder andere Hans Strijdom se voorgeslag, met die veeboertrek na die Kaapse binneland beweeg. As jong seun het hy grootgeword in 'n rustige, landelike atmosfeer en so lewenslank innig verkleef gebly aan die bodem en boerdery. Ongetwyfeld het hy ook die taaie volharding geërf van 'n geslag wat 'n lewensbestaan in 'n dorre landstreek moes maak.
Skoolopvoeding
Strijdom het sy laerskoolopleiding aan 'n plaasskool en op die dorp Willowmore ontvang, en sy hoërskoolopleiding op Franschhoek. Die Franschhoekse skool het, naas sy ouerhuis, die eerste groot en blywende invloed op sy lewe geword. In dié Bolandse skool het so 'n sterk vaderlandse gees geheers dat destyds van owerheidsweë gekla is oor "dislojaliteit" jeens Brittanje. Een van Strijdom se skoolhoofde was die later bekende opvoedkundige filosoof prof. G.G. Cillié van Stellenbosch, en onder sy medeskoliere was J.G. Carinus, later Kaapse administrateur, en D.B. Bosman (die gevierde taalgeleerde) en dr. S. H. Pellissier, later onderskeidelik gesant in Nederland en voorsitter van die Radioraad, kultuurleier en stigter van die Afrikaanse Volksang- en Volkspelebeweging.
Die Rebellie en Eerste Wêreldoorlog
Daarna het hy na Pretoria gegaan en aanvanklik 'n betrekking in die staatsdiens aanvaar, moontlik omdat sy opleiding hom destyds min keuse gelaat het. As konserwatiewe Afrikaner en van huis uit Calvinis, het Strijdom innerlik met die versetbeweging van 1914 gesimpatiseer, maar ingevolge die verpligte diensregulasies van die verdedigingsmag is hy in Desember 1914 opgekommandeer omdat hy by die departement van verdediging gewerk het. Maar hy het nie kans gesien om aan krygsverrigtinge deel te neem nie en is, op eie versoek, by die ambulansafdeling ingelyf en na Suidwes-Afrika gestuur, waar hy die hele veldtog teen die Duitsers meegemaak het.
Sy tweede vrou, Susan Strijdom, het dié hoofstuk in sy lewe 15 jaar na haar eggenoot se dood as volg saamgevat: "Hy was net 'n paar maande daar, want in hierdie tyd is genl. De la Rey by Booysens in Johannesburg gedood in 'n ongeval waarvan die amptelike verklaring destyds – en soms vandag nog is – dat hy getref is deur 'n opslagkoeël tydens die skietery op die berugte Fosterbende. Hans het anders daaroor gedink, want dit was in die felle aanvangswoelinge van die Rebelliedae en genl. De la Rey is geskiet op pad na genl. Beyers. Hans se opstandige gedagtes is in sy onsimpatieke departement beantwoord met die verfynde tegniek van volslae veronagsaming. Niemand het daarna na die jong man gekyk of hom werk gegee nie. En so is hy na 'n tydjie weg om hom by prokureur Meintjies in Pretoria in te skryf as prokureursklerk."
Verdere studie en prokureursfirma
Ná sy terugkeer na Pretoria in 1916 besluit hy om regsgeleerde te word, skryf hom in as klerk by 'n Pretoriase prokureursfirma en begin aan die Transvaalse Universiteitskollege (later Universiteit van Pretoria) met deeltydse studie vir die LL.B.-graad. Hy voltooi die Preliminêre LL.B. onder leiding van adv. W. Pitman aan die einde van dieselfde jaar en slaag net agt maande later in die finale graadeksamen met 'n gemiddelde persentasie van 72.
In Januarie 1918 is hy formeel tot die Kaapse balie toegelaat, maar praktiseer nooit as advokaat nie, want nog in dieselfde jaar word hy prokureur. Sy aansoek hiertoe was die eerste wat in Afrikaans by die hooggeregshof in Pretoria ingedien is. Teen alle verwagtings in het Strijdom hom nie in Pretoria gevestig waar hy goed bekend was nie, maar besluit om liewer 'n eie, onafhanklike praktyk op ’n kleiner plek te begin. Hy het is eers na Dullstroom, maar die kaal Hoëveldse wêreld het hom nie aangetrek nie en so het hy op Nylstroom beland. Volgens mev. Susan Strijdom het Nylstroom, met die Waterberg, "sy skoonheidsaanvoeling so geroer – miskien omdat dit hom ook heimnisvol herinner het aan die Baviaanskloof by die Langeberge waar hy grootgeword het – dat Hans Strijdom volkome, lewenslank, opgegaan het in Waterberg en Waterberg deel van homself geword het". In Mei 1918 het hy hom dus gevestig as dorpsprokureur op Nylstroom, waar hy mettertyd 'n eie firma van die grond af opgebou het. Dit was moeilike jare en Strijdom het noustrop getrek. Boonop het hy tydens die griepepidemie ernstig siek geword. Hy het herstel, maar sy hart en longe het 'n ernstige knou verduur.
Toetrede tot die politiek
Hoewel Strijdom sterk gevoel het vir die jong Nasionale Party (NP) onder leiding van genl. J.B.M. Hertzog, het hy aanvanklik nie begeer om hom in die politiek te begewe nie. Nietemin het P. le Roux van Niekerk hom omgepraat en het hy in 1918 afdelingsekretaris van die NP in Waterberg geword. Dit was hoofsaaklik danksy sy intensiewe reorganisasiewerk dat die NP-meerderheid in dié kiesafdeling tydens die verkiesing van 1920 tot 428 stemme toegeneem het. Waterberg was een van die oorspronklike setels in die eerste volksraad ná Uniewording in 1910. Die eerste Waterbergse LV was R.G. Nicholson van die Regerende Party (die voorloper van die NP sowel as die SAP wat in 1910 se algemene verkiesing onbestrede verkies is. In die 1915-verkiesing het P.W. le Roux van Niekerk die setel met ’n meerderheid van drie stemme op die SAP-kandidaat verower. In ’n tussenverkiesing op 12 Januarie 1916 het Van Niekerk sy meerderheid opgeskuif tot 20 en in die 1920-verkiesing tot 428.
Met sy toetrede tot die politieke veglinie het Strijdom die geleentheid gekry om die kiesers van Waterberg te leer ken en in die binnekringe van die NP te beweeg. Meer nog het hy sy politieke vuurdoop gekry in die harde skool wat sy beste eienskappe na vore gebring het en so het hy ontluik in ’n doeltreffende spreker. Uit die staanspoor het hy 'n sterk republikeinse gevoel geopenbaar wat kensketsend van sy politieke loopbaan sou word. Op 19 Oktober 1923 het hy in Ons Vaderland geskryf 'n republiek is 'n ideaal wat in die siel van die Afrikaner leef, na die verwesenliking waarvan hy vir ewig en altyd sal strewe. Sy vrou sou dekades later skryf: "Hans Strijdom se politieke lewe, stryd en strewe is te bekend dat ek daaroor sal uitwei, behalwe net om te sê dat diegene wat sy onverwoesbare republikeinse idealisme en doelgerigtheid in sy latere bekende loopbaan wil verstaan, daardie brief moet lees wat hy al in 1923 in Ons Vaderland geskrywe het oor "Die Toekoms van Suid-Afrika", sy eerste openbare politieke geloofsbelydenis wat deur sy lewe onveranderd gebly het."
Ook het hy die stryd vir die volwaardige erkenning van Afrikaans op Nylstroom voortgesit. Kort ná sy aankoms aldaar het hy 'n huwelikskontrak in Afrikaans by die Aktekantoor laat indien met die oog op registrasie. Die registrateur het die registrasie geweier en eers nadat Strijdom hom met 'n mandamus van die hooggeregshof gedreig het, het hy ingewillig om die kontrak te registreer. Hierdie optrede van Strijdom het nie net ’n skans afgebreek in die pad van Afrikaans na erkenning as regstaal nie, maar het die aandag gevestig op sy morele moed om op beginselgrondslag teen die stroom te beweeg.
Namate sy regspraktyk floreer het, het sy belangstelling in boerdery herleef. Hy het die plaas Elsjeskraal op die Springbokvlakte gekoop en later saam met sy broer Raymond 'n stoetplaas naby Warmbad begin. Sy belangstelling in boerdery het daartoe gelei dat hy in 1923 tot voorsitter van die Waterberg-landbougenootskap verkies word, 'n amp wat hy tot 1929 beklee het.
Met die verkiesing van P. le R. van Niekerk as senator, nadat hy Waterberg in elke verkiesing tot 1924 gewen het, is Strijdom eenparig as NP-kandidaat vir die kiesafdeling Waterberg benoem. In die verkiesing van 1929 het hy 'n groot oorwinning toe hy 1 156 stemme kry vergeleke met die SAP-kanditaat, F.P. van Deventer, se 573. Hy sou Waterberg tot sy dood toe verteenwoordig. In 1933 se verkiesing is hy onbestrede verkies, in 1938 wen hy met ’n skrale meerderheid van 242, maar in 1943 met 984, in albei gevalle teen kandidate van die VP. In 1948 het hy sy meerderheid meer as verdubbel tot 2 448; tog het die VP ook in 1953 ’n kandidaat gestel, wat Strijdom met ’n meerderheid van 3 417 verslaan het. Die laaste keer dat hy in Waterberg sou staan, in die 1958, enkele maande voor sy dood toe hy reeds siek was, stoot hy sy meerderheid teenoor die VP op tot 4 774, oftewel ’n meer as 80%-aandeel aan die stemme. So het hy Waterberg van 1929 tot 1958 ononderbroke verteenwoordig.
Eerste jare as Volksraadslid
Strijdom het sy eerste toespraak in die Volksraad op 29 Julie 1929 gelewer oor 'n saak wat hom na aan die hart gelê het: waterbewaring en besproeiing. Hy het gepleit dat die staat ’n duidelike besproeiingsbeleid vir die hele Suid-Afrika formuleer en 'n opname van die land se waterbronne gemaak word. Anders as hierdie eerste toespraak oor 'n minder ontvlambare onderwerp, was Strijdom se latere toesprake vol vuur en geesdrif en soms was selfs partygenote bekommerd oor die skerpheid daarvan wat moontlik ondersteuners van die NP kon verdryf. Hy het egter nie aan die goue middeweg geglo nie. Dit het gou duidelik geword dat sy politieke strewe en nasionalisme vir hom 'n ernstige lewensfilosofie was en dat hy Volksraad toe gekom het om te werk en te vorder. "Hy sal ver gaan," het Tielman Roos indertyd gesê, "want hy is volkome eerlik, toegewy aan sy volk eerder as aan homself en bedeeld met 'n onwankelbare geloof." Oor sy republikeinse oortuiging was daar uit die staanspoor geen twyfel nie. Vir hom het republikanisme onafhanklikheid, los van die kroon, sonder enige Ryksbande beteken. Van sy toetrede tot die Volksraad is hy aangemerk as een van die lede van die republikeinse vleuel van de NP, waarvan dr. N.J. van der Merwe die leier was. Sy eerste groot politieke toespraak in die Volksraad op 20 Mei 1931 het dan ook gehandel oor republiek los van die Britse kroon. Dit het gevolg op 'n voorstel van genl. Hertzog waarin goedkeuring gevra is vir aanbevelings spruitende uit die Rykskonferensie van die vorige jaar in Londen. Oor die kwessie van die troonopvolging, naamlik dat geen Statebondsland die troonopvolgingswette kon wysig sonder toestemming van alle ander Statebondslande nie – wat deur genl. Hertzog aanvaar is, was genl. J.C. Smuts se gevolgtrekking dat Suid-Afrika by geval van republiekwording vooraf die goedkeuring van ander Statebondslande sou moes kry. Strijdom het aan die debat deelgeneem om 'n belangrike beginsel erken te kry. "Hierdie klousule," het hy gesê, "beteken net een ding: As Suid-Afrika uit die Statebond tree, bring dit geen verandering in die troonopvolging nie. Al wat gebeur, is dat ons uittree, en die reg om uit te tree, dit behou ons. Daarom wil ek die volgende amendement indien: 'Mits die artikel nie beskou word as afbreuk doende aan die reg van die Unie om van die Britse Gemenebes af te skei nie.' Dié amendement is in effens gewysigde vorm aanvaar en het Strijdom se eerste belangrike politieke bydrae in die Volksraad geword.
Huwelikslewe
Adv. Strijdom was minder as ’n jaar met die aktrise Marda Vanne getroud voor dié huwelik ontbind is. In Februarie 1929 het hy die jong musiekonderwyseres Susan de Klerk, dogter van ds. W.J. de Klerk, indertyd vir die tweede keer leraar van die Gereformeerde kerk Johannesburg, en sy tweede vrou, Aletta de Klerk, op 'n aand by vriende ontmoet. Uit hierdie huwelik is ’n dogter, Estelle, en seun, Johannes Gerhardus, gebore. Susan Strijdom het in 1973, met die 25-jarige herdenking van die NP se bewindsoorname in 1948, as volg oor haar man geskryf: "Ek onthou nog hoe hy altyd in daardie lang vervloë jare, ná sy politieke studie van die koerante, altyd na Emol se musiekrubriek in Die Burger teruggeblaai het om sy bespreking van nuwe plate te verslind. So het sy plateversameling aangegroei. Tot in die jare toe hy eerste minister was, het ons na elke simfoniekonsert gegaan waartoe die tyd en die geleentheid hom toegelaat het. So sal ons wat die naaste aan hom was, ons weg van die honderdduisendes wat hom net in die openbare lewe geken en aangehang het, hom onthou. Geskiedenis, tradisie, die gevoel vir die skone was verstrengel met sy liefde vir sy huis en sy gesin, van wie toenemende openbare eise hom so dikwels weggeneem het."
Die paartjie is op 14 Januarie 1931 in Fordsburg getroud, waar mev. Strijdom se vader se kerk was. Van sy vroegste jare as Volksraadslid sou sy in 1973 vertel: "Ons het Kaap toe gegaan en daar het hy my al die skoonhede van die ou Kaap gewys. (Hy was) teen hierdie tyd 'n wakker, knap, gesiene jong prokureur. Daardie jaar (1929), en jare daarna, het hy my Saterdag na Saterdag saamgeneem langs en op ou Tafelberg. Ons het die Kaap deurgestap, dit leer ken en sy skoonheid diep ingedrink. In sy gehegtheid aan tradisie het hy my ook geneem na al die historiese plekke. Maar ná 1933 het die politieke stryd Hans omtrent volkome opgeëis. Hoeveel maal het hy my nie op Potchefstroom by familie gaan aflaai om dan saam met prof. Wikus du Plessis, dr. C.H. de Wet en andere in die politieke wapad te val om die Nasionale Party van Transvaal her op te bou nie."
Vyftien jaar ná haar eggenoot se dood het Susan Strijdom as volg oor hul huwelik geskryf: "So het ons twee 27 wonderlike jare meegemaak, ja, dikwels ook van alleenheid omdat sy reuse take ons so dikwels geskei het. Maar in 1954 het ons vyf salige weke saam in die buiteland kon deurbring. En o, hoe het Hans dit nie geniet nie om al die plekke en dinge te sien wat vir hom tot toe net in sy gedagtewêreld bestaan het. Ek sal immer dankbaar bly oor daardie vyf weke, alleen saam, al was ons nie werklik afgesny van ons land nie omdat in Italië reeds die brief van dr. Verwoerd ons gevind het waarin Hans gevra is om sy bereidwilligheid op skrif te stel dat hy nominasie vir die hoofleierskap van die Nasionale Party na dr. Malan se aftrede sal aanvaar ..." Sy is in 1999 oorlede nadat sy 41 jaar lank 'n weduwee was en haar seun oorleef het.
Prestasies in die Volksraad
In 1934 het Strijdom weer in die Volksraad verklaar dat nie net onafhanklikheid sy ideaal was nie, maar soewereine republikeinse onafhanklikheid. Hy het voorts in Volksraadsdebatte te velde getrek teen die veronregting van Afrikaans in staatskantore. As jong lid het hy in parlementêre bedrywighede presteer, soos in die gekose komitee in verband met die goudstandaard in 1931, en as lid van die gesamentlike gekose komitee van die Senaat en Volksraad in verband met die Bantoe-vraagstuk wat in 1930 aangewys is en eers in 1936 sy werksaamhede voltooi. Tussen genl. Hertzog en Strijdom het ’n goeie verstandhouding geheers, hoewel Strijdom tereggewys is oor sy uiterse vrymoedigheid ten opsigte van die republikeinse ideaal. ""Baie politieke skrywers sal vertel van Hans se stryd teen genl. Hertzog en sy verskille met dr. Malan," het sy vrou later geskryf. "Ja, dit (kan) so gewees het, maar ek weet hoe diep, hoe onvernietigbaar die agting was wat hy vir hierdie leiers gehad het. Genl. Hertzog was sy jongmansheld; dr. Malan sy ouer besonkener leier. Hans was onbeweeglik kompromisloos oor die dinge waarin hy geglo het, sou daaroor selfs teen mede-Afrikaners veg, maar hoe veel male het hy nie aan ons, en aan sy volgelinge, gesê om nooit die onvergeetlike dienste van 'n Hertzog en 'n Malan aan die Afrikanersaak te vergeet nie, maar dit altyd in ere te hou."
Dit was ook omstreeks 1934 dat hy, tesame met Nasionaliste soos drr. Malan, Van der Merwe, Verwoerd en adv. C.R. Swart, deur die Afrikaner Broederbond gewerf is. Genl. J.B.M. Hertzog het in 'n toespraak op 7 November 1935 op Smithfield 'n aanval op die organisasie geloods. Luidens 'n berig in The Star daardie middag het Hertzog gesê die Broederbond streef daarna om sy lede in die staatsdiens en die politieke lewe te bevorder en Afrikaners aan te spoor om net by winkels in Afrikanerbesit te koop. Hy het die beweging as 'n gevaarlik poging beskryf om verdeeldheid in die land te saai, waarna hy die belangrikheid van eenheid en vriendskaplike betrekkinge tussen die twee dele van die blanke bevolking (Afrikaans en Engels) beklemtoon het. Die eerste minister het aangeval uit 'n omsendbrief wat die voorsitter, prof. J.C. van Rooy, onderteken en wat aan alle lede gestuur is. Daarin word lede aangespoor om in die partypolitieke sfeer dit te kies wat die mees behulpsame is vir die Bond se doelwit en strewe, naamlik die einddoel van die Afrikanerdom van baasskap in Suid-Afrika. "Broeders, ons oplossing vir Suid-Afrika se probleme is nie dat die een of ander party die oorhand in die land sal kry nie, maar dat die Afrikaner Broederbond die land sal regeer," het die omsendbrief gelui. Dit het hulle gedoen deur Nasionaliste soos Strijdom te werf en te beïnvloed om hul doelstelling van Afrikaneroorheersing uit te voer.
Transvaalse NP-Leier
Gedurende die groot handelslapte van die vroeë jare dertig en die stryd om die behoud van die goudstandaard, het Strijdom sy leier gesteun, maar geweier om genl. Hertzog te volg toe hy gedurende die parlementsitting van 1933 met Smuts onderhandel met die oog op samewerking. Met die verkiesing van 1933 waarin kiesers oorweldigend ten gunste van 'n koalisie van die twee groot partye was, is Strijdom in Waterberg onbestrede verkies, hoewel hy bekend was as 'n teenstander van die toenaderingsbeleid. Al was hy 'n agterbanker met skaars 'n volle parlementêre termyn agter die rug, het hy in Junie 1934 in Transvaal die leiding geneem teen samesmelting wat vir hom die verwatering en ondergang van die Afrikaner se republikeinse ideaal beteken het. Hy kon boonop geen beginselooreenkoms in die Hertzog-Smuts-kombinasie sien nie. Dit het vir hom op oorgawe neergekom wanneer toegewings gemaak word aan groepe wat nie volkome die ideale van Afrikanernasionalisme onderskryf nie. Hy was ook oortuig dat die Smuts-rigting mettertyd sou oorheers.
Op Strijdom se inisiatief is in Transvaal 'n Waaksaamheidskomitee in die lewe geroep waarin hy, prof. C.J.H. de Wet en ds. W.J. de Klerk (sy skoonvader) gedien het. In sy manifes het dié komitee verklaar dat "Samesmelting plaasvind met imperialistiese kapitaliste wat nie 'n program van Christelik-Nasionale beginsels kan eerbiedig" nie. Nasionaliste wat teen Samesmelting gekant was, het besluit om met die Gesuiwerde NP onder leiding van dr. D.F. Malan voort te gaan. Net 18 Volksraadslede het Malan gevolg, van wie Strijdom al Transvaalse LV was. Toe die Transvaalse provinsiale kongres in Augustus 1934 in Pretoria vergader om samesmelting te bespreek, het Strijdom met 'n handjie vol ondersteuners alleen teen die leiding van die reuse van die Suid-Afrikaanse politiek gestaan. Nadat die kongres met 281 teen 38 stemme samesmelting goedgekeur het, het die anti-samesmelters op voorstel van prof. L.J. du Plessis en onder voorsitterskap van mev. M.M. Jansen die "wettige" Nasionale Party-kongres in 'n Pretoriase hotel voortgesit en besluit om formeel die (Gesuiwerde) NP te handhaaf. Strijdom is tot hoofbestuurslid en lid van die federale raad verkies. Iemand het indertyd voorgestel dat die NP as die "Republikeinse Party" herstig word, maar Strijdom het geweier: Die party moes nie net een ideaal nastreef nie, maar hom rig op al die fasette van nasionalisme. Op sy voorstel is ook besluit om 'n eie mondstuk te vind wat dié boodskap sou uitdra, die begin van sy lang betrokkenheid by die Afrikaanse perswese in Transvaal.
Aardse agtergrondbestraling
Aardse agtergrondbestraling verwys na die bestraling afkomstig uit radioaktiewe materiaal op die aarde. Radioaktiewe materiaal word oral in die natuur gevind. Dit kom natuurlik voor in die grond, rotse, water, lug en plante. Die grootste bekommernis oor radionukliede vir aardse bestraling is algemene elemente met klein hoeveelhede radioaktiewe isotope, soos kalium en koolstof, of skaarse dog uiters radioaktiewe elemente soos uraan, torium, radium en radon. Die meeste van hierdie bronne is egter aan die afneem, weens radioaktiewe verval sedert die skepping van die aarde en omdat daar tans geen groot hoeveelhede daarvan na die aarde gebring word nie. Die huidige aktiwiteit van uraan-238 op die aarde is dus die helfte soveel as wat dit aanvanklik was omdat dit 'n halfleeftyd van 4,5 miljard jaar het. Kalium-40, met 'n halfleeftyd van 1,25 miljard jaar, is tans slegs omtrent 7% so aktief as wat dit aanvanklik was. Die effek wat die afname in hoeveelheid van hierdie isotope (as gevolg van radioaktiewe verval) op mense het is egter minimaal. Dít is omdat mense té onlangs hul verskyning op die aarde gemaak het vir die verskil in aktiwiteit oor 'n fraksie van 'n halfleeftyd om 'n beduidende impak te hê. Met ander woorde, die menslike geskiedenis is só kort in vergelyking met 'n halfleeftyd van 'n miljard jaar, dat die aktiwiteit van hierdie langlewende isotope so te sê konstant gebly het tydens die aanwesigheid van die mens op die aarde. Baie korter halfleeftyd- (en dus ook meer intensief-radioaktiewe) isotope het egter nie radioaktief uit die aardse omgewing verval nie, weens die natuurlike verval van hierdie isotope in ander radioaktiewe elemente en isotope, asook die natuurlike vervaardiging van sommige. Voorbeelde is koolstof-14 (kosmogenies), radium-226 (vervalproduk van uraan-238), en radon-222 (vervalproduk van radium-226).
Hans Strijdom
Transvaalse NP-Leier
Op die daaropvolgende Transvaalse kongres (April 1935) is die partyleiding aan 'n driemanskap opgedra: Strijdom, Jansen en prof. De Wet. Op voorstel van Strijdom is in art. 4 van die Program van Beginsels die strewe na 'n republikeinse staatsvorm weer geformuleer. In 1936 het Strijdom hoofleier geword met Jansen en prof. L.J. du Plessis as onderleiers. Toe die mantel van die leierskap so onverwags op veertigjarige leeftyd op sy skouers val, was Strijdom, sover dit Suid-Afrika betref, kwalik meer as die haas onbekende agterbanker vir Waterberg. Hy moes in die Noorde rekening hou met die invloed van leiers met 'n groot aanhang en in sy eenmanstryd in Transvaal het hy alles teen hom gehad: getalle, invloed, die mag van die pers en die geldmag. Sonder toereikende ervaring, sonder die skittering van reputasie en intellek wat die teenparty kon monster, het Strijdom oor 'n tydperk van 15 jaar al sy vermoëns van hardnekkige wilskrag, aansteeklike ywer en intense toewyding ingespan om Transvaal terug te bring op die pad wat na sy mening die regte was. Dat hy dit op die duur vermag het, is 'n groot prestasie. Later het hy sonder twyfel die kenmerke van daardie worsteljare gedra: waaksaamheid tot die punt van argwaan; afkeer van kompromis tot die punt van onbuigsaamheid; konsentrasie op die essensiële tot die punt van oorvereenvoudiging – eienskappe wat soms selfs ná die Nasionale oorwinning van 1948 merkbaar was.
Om die NP in Transvaal te herbou, het baie moed geverg, want samesmelting het die party tot op sy fondament afgebreek. Die oorgawe waarmee Strijdom hom vir die NP beywer het, het by vriend en vyand die aandag op hom as reguit, eerlike vegter wat reg op sy doel afstuur, gevestig. So het sy ondersteuners die eienskappe leer ken wat vir hom later die erenaam "Leeu van die Noorde" verwerf het. Van die een uithoek van Transvaal tot die ander het hy die boodskap van Nasionalisme uitgedra. Daar was honderde vergaderings, soms in motorhuise of privaat wonings gereël, waar dikwels net vyf mense opgedaag het. Asof dit 'n groot saamtrek in die stadsaal was, het Strijdom dan ook daar die groepie toegespreek met sy kenmerkende vuur en dinamiese geesdrif. Sy doel was om met die krag van beginsels te oortuig en te bekeer. In hierdie tyd het genl. Hertzog, wat in die Verenigde Party ’n nuwe politieke tuiste gevind het, opgemerk: "As Hans Strijdom aanhou om van my te verskil, sal ek dit verstaan. Hy is 'n man wat sterk staan op eie beginsels." Deurgaans het hy die vurige republikein gebly. "Wat die republikeinse strewe betref, sal ek as leier aftree sodra ek oortuig word dat die Nasionale Party nie werklik 'n republiek wil hê nie," het hy in sy dankwoord ná sy verkiesing tot Transvaalse hoofleier verklaar. Die republikeinse beginsel is dan ook op sy aandrang in 1936 in die grondwet van die NP ingeskryf. Volgens hom moes die republiek gegrond wees op die breë volkswil en dit 'n veilige toekoms vir die wit mense verseker.
Om sy veldtog te finansier, het Strijdom sy praktyk verkoop en borg gestaan vir die NP. Dit het groot eise aan sy finansies gestel en hom amper geruïneer. Toe die party later op stewiger finansiële bene staan, hy geweier om vergoeding te aanvaar. Hoewel die Transvaalse NP geleidelik veld gewen en weer vorm aangeneem het, het sy eerste toets ná die partyskeuring met die provinsiale verkiesing van 1936 gekom. Van die 24 kandidate wat die NP gestel het, het net twee die paal gehaal en in totaal kon die NP net 32 000 stemme monster vergeleke met die 94 000 van die Verenigde Party.
Die 1938-verkiesing en die OB
Die algemene verkiesing van 1938 het hierna Strijdom se grootse geveg geword. Die vier jaar oue Verenigde Party het alles in die werk gestel hom in Waterberg te ontsetel, maar hy behou dié kiesafdeling, hoewel met 'n kleiner meerderheid van 242. Al het byna 75 000 kiesers, meer as dubbel die getal van 1936, vir die NP in Transvaal gestem, het Strijdom die enigste Transvaalse Volksraadslid uit 'n totaal van 27 voormalige Nasionale lede gebly.
Danksy Strijdom se ywer het die party-finansies 'n wending ten goede geneem. Hy het op die gedagte gekom om "stryddae" te reël om geld vir die party in te samel. Die eerste stryddag, op Nylstroom in 1938, het net £20 opgeword. Dit het nogtans 'n jaarlikse instelling in alle Transvaalse kiesafdelings geword en die vernaamste bron van inkomste vir die NP.
Terwyl Strijdom in Transvaal die NP stelselmatig herbou het, het die Tweede Wêreldoorlog in 1939 uitgebreek en genls. Hertzog en Smuts se samewerking vernietig nadat Hertzog se mosie van neutraliteit net-net in die Volksraad verslaan het. Hertzog tree uit as eerste minister en Smuts neem die regering oor. Dié gebeurtenis het baie strydgenote, wie se weë in 1933-'34 met samesmelting geskei het, weer bymekaargebring, en Strijdom bevind hom opnuut in dieselfde kamp met genl. Hertzog. Hoë verwagtinge vir die herstel van Afrikaner-eenheid is egter teleurgestel, want die volgelinge van Hertzog en Malan kon nie ooreenkom oor die grondwet van die Herenigde Nasionale Party (HNP) nie. ’n Teleurgestelde Hertzog het hom aan die politiek onttrek en die Nasionale opposisie versplinter toe van sy volgelinge die gematigde Afrikanerparty onder leiding van Klasie Havenga stig om sy beginsels te laat voortleef.
Strijdom het 'n leeueaandeel in die suiweringsproses van die HNP geneem. Hy het dit vooraf duidelik gestel dat mense wat hulle by dié party aansluit, die partybeleid moet onderskryf. In Augustus 1941 het hy 'n mosie voor die partykongres gedien wat daarop neerkom dat die Oswald Pirow-groep of sy Nuwe Orde moet prysgee, óf uit die NP bedank. Die kragmeting tussen twee briljante sprekers het uitgeloop op 'n groot oorwinning vir Strijdom. Adv. Oswald Pirow en 16 Volksraadslede het bedank uit die party, wat nou met net ses Volksraadslede (van wie vyf uit die VP oorgekom het) in Transvaal gelaat is. Hierop het Strijdom en genl. J.C.G. Kemp medeleiers in Transvaal geword. Intussen het ook die nasionaal-sosialistiese Ossewa-Brandwag (OB), wat Duitsland in die oorlog goedgesind was, as kultuurorganisasie skouspelagtig gegroei en dikwels luister aan partybyeenkomste verleen. Nadat dr. Hans van Rensburg die leiding in 1940 oorgeneem het, het dit 'n mededinger van die NP op politieke terrein geword. Hoewel Strijdom aanvanklik die stigting van die OB verwelkom het, het hy hom daarteen verset toe dié organisasie politieke aspirasies begin koester, soos die aanspraak dat die OB 'n gelyke en ewe onafhanklike status as die party het. Dié belangebotsing het eindelik daartoe gelei dat die partyleiding die OB tot "vyandige organisasie" verklaar het waaruit alle HNP-lede moes bedank. Ontneem van alle politieke mag, het die OB geleidelik weggekwyn. Baie lede het 'n politieke tuiste in die Afrikanerparty gevind omdat hulle nie welkom in die HNP was nie. Die HNP is so gesuiwer, maar die Afrikanerdom was skerper as tevore verdeel.
Die 1943-verkiesing
Strijdom het deur dié optrede naas dr. Malan die belangrikste figuur in Nasionale geledere geword. Hy het onbevrees met belangrike beleidsverklaringe gekom. Voorop het hy steeds die ideaal van 'n "demokratiese republiek" gestel wat hom ten beste sou leen tot "uitlewing van die aspirasies van die volk". Na sy mening sou net 'n verenigde Afrikanerdom onder die vaandel van die HNP deur doelbewuste strewe dié ideaal kon verwesenlik. Op sy voorstel is die stryddae tot "Republikeinse Stryddae" verdoop (wat later aanleiding gegee het tot die stigting van die Republikeinse Strydfonds), die kruithoring aanvaar as amptelike wapen en die kruithoringvlag as amptelike vaandel van die party. Met betrekking tot die Jode het Strijdom meer na die gematigde beleid van Malan as na die ekstremisme van adv. Eric Louw geneig, hoewel hy hulle as "onopneembaar" in die Suid-Afrikaanse samelewing beskou het. Hy het verklaar dat die ekonomie van Suid-Afrika ontwrig sou word as teen Joodse sakelui opgetree word, en dit in 'n stadium toe Hitler se optrede teen Jode deur baie van Strijdom se volgelinge met 'n mate van simpatie bejeën is. Tog het die Transvaalse NP reeds in 1937 'n verbod op Joodse lidmaatskap van die party geplaas, waarna die Oranje-Vrystaat kort daarna hul voorbeeld gevolg het, terwyl die Kaaplandse NP Jode nooit verbied het om by die party aan te sluit nie.
Teen die agtergrond van die oorlog, suiwering, verdeeldheid en broedertwis het die HNP in 1943 na die stembus. Anders as in die verlede het Strijdom nie meer alleen gestaan nie. Die party was weer op dreef en die finansiële prentjie nie meer so somber nie. In Transvaal pluk Strijdom die eerste vrugte van sy jare lange eenmanstryd: Die party het 11 setels verower, terwyl Strijdom sy meerderheid in Waterberg tot 984 opgeskuif het. Bewys van sy groeiende aansien is die feit dat hy ná die dood van genl. Kemp in 1946 die enigste leier in Transvaal geword het.
Betrokkenheid by Dagbreekpers Beperk
Die Afrikaanse Sondagkoerant Dagbreek is in 1947 opgerig danksy samewerking tussen direksielede van die Strathmore-myngroep, voormalige werknemers van die Afrikaanse Pers wat in 1946 weens 'n meningsverskil bedank het en prof. Wicus du Plessis se Perskorporasie van Suid-Afrika. Die koerant was polities onafhanklik en moes eenheid tussen Afrikaans- en Engelssprekende Suid-Afrikaners bevorder.
Bedenkings het mettertyd aan albei kante van die taalgrens ontstaan oor hulle samewerking in Dagbreekpers. In 1953 verkry Marius Jooste, besturende direkteur, dus by kol. Jack Scott van die Strathmore-groep 'n opsie vir al die aandele wat die "Engelse kant" in die koerant besit het. Om die nodige kapitaal hiervoor te verkry, sou 'n vasberade veldtog verg en daarom nader Jooste vir adv. Strijdom, toe leier van die Nasionale Party in Transvaal, aan wie hy sy opsie oormaak. Van toe af sou Dagbreek die Nasionale Party sterk steun.