cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maori-kultuur
Kaumātua (stamoueres)
Dit is teen die reëls van mana vir iemand om self sy status as ouere te verklaar; die mense erken 'n ouere se kaumātua-status. In die verlede is geglo 'n kaumātua is die reïnkarnasie van iemand wat ná sy of haar dood 'n bonatuurlike of goddelike status verkry en die beskermer van die familie geword het.
Kaitiakitanga (voogdyskap)
Kaitiakitanga (van kaitiaki, "voog") beteken voogdyskap of beskerming. In 'n moderne sin beteken dit gewoonlik die beskerming van die natuurlike omgewing.
Mycale corrugata
Mycale corrugata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Maori-kultuur
Tapu (verbode en heilig)
Tapu is soortgelyk aan mana. Saam hou hulle dinge in harmonie. Tapu handhaaf struktuur en sosiale orde. Dit kan as 'n regtelike of godsdienstige begrip beskou word wat gesentreer is om die idee van "verbode" en "heilig" wees. Wanneer 'n persoon, plek of ding as tapu beskou word, word dit dikwels gesien as iets van hoë waarde en belangriks wat deur die gode onderskei word. Die Afrikaanse woord "taboe" het ontstaan uit dié woord in Tongaans, 'n Polinesiese taal. In Hawais is die woord kapu.
Mycale corrugata
Die spons behoort tot die genus Mycale en tot die familie Mycalidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1866 deur Bowerbank.
Kakaoboom
Die kakaoboom (Theobroma cacao), wat aan die familie Malvaceae behoort, is immergroen en inheems aan die noordelike deel van Suid-Amerika. Brasilië was die grootste produsent in die Nuwe Wêreld. Die grootste deel van die wêreldproduksie kom egter uit die tropiese gebiede van Wes-Afrika, veral Ghana.
Wat die verspreiding betref, is dit eienaardig dat kakao en koffie (Coffea arabica) plekke geruil het. Koffie is inheems aan Afrika, maar tans word meer koffie in Suid-Amerika as in enige ander wêrelddeel verbou.
Voorkoms
Die kakaoboom word nie baie hoog nie, (sowat 6 meter), met lang blare wat alternatief op die stam groei. Die blomme is ligroos van kleur en groei regstreeks uit die stam, nie van takke nie. Wanneer die boom sowat vyf jaar oud is, begin dit vrugte dra.
Vrugte
Die vrugte van die kakaoboom is ruwe peule, 18 tot 30 cm lank, wat aan 'n kort lootjie uit die tak of die stam van die boom groei. Die vrugte is ovaalvormig, met groewe in die lengte. Die natuurlike kleur van die vrugte is groen, maar wanneer dit droog word, word dit donkerbruin. Dit kan ook geel, rooi of pers van kleur wees. Elke peul bevat tussen 30 en 60 sade, wat in 'n wit mukus (slym) ingebed is.
Maori-kultuur
Kōhā (geskenke)
duimnael|220px|Matariki ([[Plejades (sterreswerm)|Plejades), waarvan die opkoms die Maori-nuwejaar aandui.]] Dit is al hoe meer 'n vasgestelde bedrag per kop, wat vooraf in privaatheid aan die gaste oorgedra word, sodat daar geen verleentheid is nie. Die ontvangers maak staat op die skenkers se aroha (empatie), manaakitanga (koestering) en wairua (gees) om te verseker dat dit genoeg is.
Nerine krigei
Nerine krigei is 'n geofiet wat tot die Amaryllidaceae familie hoort. Die spesie is inheems aan Gauteng, Limpopo, Mpumalanga en Zimbabwe.
Mycale chilensis
Mycale chilensis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Maori-kultuur
Matariki (Nuwejaar)
Die Maori-Nuwejaar word gevier met die eerste verskyning van die Plejades laat in Mei of vroeg in Junie. Die werklike tyd van die viering van Matariki wissel: Sommige stamme vier dit onmiddellik, terwyl ander wag tot met die opkoms van die volgende volmaan.
Mycale chilensis
Die spons behoort tot die genus Mycale en tot die familie Mycalidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1905 deur Thiele.
Maori-kultuur
Matariki (Nuwejaar)
Op dié dag word hulde gebring aan die mense wat die gemeenskap deur die jaar verloor of bygekry het. Die dag en nag word met gebede, feesvierings, sang en musiek gevier.
Nadat die viering daarvan vir baie jare afgeneem het, is dit nou weer algemeen en word dit op verskeie maniere gevier, oor 'n tydperk van 'n week of maand enige tyd van vroeg in Junie tot laat in Julie.
Kerfwerk (te toi whakairo)
Toi whakairo, of net whakairo, is die tradisionele Maori-kuns van kerfwerk in hout, klip of been. Sommige kerfwerk wat behoue gebly het, is ouer as 500 jaar. Houtkerfwerk is gebruik om huise, heiningpale, houers, handvatsels en ander voorwerpe mee te versier. Soms is groot klipkerfwerk geskep. 'n Paar soorte klip is gebruik, asook been vir delikate voorwerpe soos vishoeke en naalde. Klip en been is albei gebruik vir juweliersware soos die hei-tiki. Die bekendstelling van metaalwerktuie deur Europeërs het fyner werk tot gevolg gehad en klip- en beenwerktuie het bloot dekoratief geraak.
Tohunga whakairo was meestervakmanne. Maori's het tradisioneel geglo die gode het deur hulle geskep en gekommunikeer. Kerfwerk is 'n tapu kuns en onderhewig aan die reëls van tapu. Dit is tradisioneel net deur mans gedoen; vroue is nie naby te toi whakairo toegelaat nie. Baie kerwers se werk is spiritueel van aard. Stukkies hout wat eenkant geval het wanneer die kerwer aan die werk was, is nooit weggegooi nie; dit is ook nie vir die kook van kos gebruik nie.
Sedert die Maori-renaissance was daar 'n heroplewing in die belangstelling in whakairo en ander Maori-praktyke, met 'n veel groter integrasie in kontemporêre hoofstroomkuns. Te Papa en die Aucklandse Kunsgalery het aansienlike hoeveelhede whakairo, en Te Papa veral het baie kunswerke in hulle aanlyn versamelings.
Tatoeëring (tā moko)
duimnael|220px|links|'n Vrou met moko. Tā moko is die tradisionele Maori-kuns van veltatoeëring. Die tatoe self word moko genoem. Voor kolonisasie het die meeste mense met hoë aansien moko gekry as 'n belangrike mylpaal tussen die kinderjare en volwasse lewe. Dié daarsonder is beskou as van laer sosiale stand. Die kuns was 'n heilige aktiwiteit wat vergesel is deur baie rituele. Mans het gwoonlik moko aan hulle gesig, boude en bobene gekry en vroue aan hulle lippe en ken.
Die gesigtatoe gee besonderhede oor die persoon se herkoms en status.
Moko het tatoeëring tradisioneel gekombineer met inkerwing, wat beteken daar is met uhi (beitels) in die vel ingekerf. Dit het kepe in die gesig gelaat. Pigmente vir die velkleur is gemaak van awheto ('n fungus wat op ruspes groei) en vir die donkerder gesigkleur van ngarehu (gebrande hout). Die roet van die gebrande hars van die kauriboom is ook met vet gemeng op pigment te maak. In die laat 19de eeu is uhi geleidelik met naalde vervang en moko het gladde tatoes geword pleks van growwe letsets.
Sedert 1990 is daar 'n heroplewing in die praktyk tā moko vir mans én vroue as 'n teken van kulturele identiteit en 'n weerspieëling van die algemene oplewing van die Maori's se taal en kultuur. Die meeste moko word vandag met tatoeëermasjiene aangebring, maar soms word uhi weer gebruik.
duimnael|240px|'n Houtskoolrotstekening.
Nerine krigei
Daar is twee subspesies:
Maori-kultuur
Skilderwerk
Houtskooltekeninge word aangetref op kalksteenrotse in die middel van Suideiland, op meer as 500 terreine. Die tekeninge is na raming tussen 500 en 800 jaar oud en beeld diere, mense en legendariese wesens uit. Van die voëls op die tekeninge is uitgesterf, insluitende die moa en Haastarend. Hulle is deur vroeë Maori's geteken, maar teen die tyd van die koms van die Europeërs het plaaslike bewoners nie geweet wie se werk dit is nie.
Hoewel Argaïese rotsskilderye die oudste vorm van Maori-kuns is, was skilderwerk nie 'n groot kuns in die Klassieke tydperk nie. Dit is hoofsaaklik gebruik om dekoratiewe panele vir wharenui (vergaderhuise) te maak. Europeërs het die Maori's aan hulle meer figuratiewe kunsstyl bekend gestel, en in die 19de eeu het minder gestileerde uitbeeldings van mense en plante begin verskyn teen wharenui-mure in die plek van tradisionele kerfwerk en geweefde panele. Die bekendstelling van Europese verwe het ook daartoe gelei dat tradisionele skilderwerk floreer het, want helderder en meer kleure kon geskep word.
Mycale cylindrica
Die spons behoort tot die genus Mycale en tot die familie Mycalidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1906 deur Whitelegge.
Maori-kultuur
Skilderwerk
Met die heroplewing van die Maori-kultuur in die openbare sfeer vanaf die 1970's het 'n nuwe klem op skilderwerk begin val, langs die meer tradisionele Maori-kunsvorme, as 'n manier om Maori-identiteit en -geloofsoortuigings te laat geld.
Die koru-motief
duimnael|300px|'n Geverfde dakbalkpatroon.
Die koru is 'n spirale vorm wat soos die ontvouende blaar van 'n silwervaring lyk. Dit is 'n integrale simbool wat in whakairo, tā moko en skilderwerk gebruik word, en simboliseer nuwe lewe, groei, krag en vrede. Die vorm daarvan dra die idee van voortdurende beweging oor, terwyl die binneste spiraal "'n terugkeer na die beginpunt suggereer".
Die koru is tradisioneel gebruik om wharenui te versier. Daar is talle semiformele ontwerpe wat verskillende eienskappe van die natuurlike wêreld uitbeeld.
Weefwerk (raranga) en tradisionele klere
180px|duimnael|'n Reënmantel (pākē) wat van Nieu-Seelandse vlas gemaak is.
Voor die Europese kolonisasie het die Maori's geweefde klere gedra vir beskerming teen die weer en om sosiale status aan te dui. Daar was twee soorte kledingstukke: 'n knielang grasromp wat om die middel gedra en met 'n gordel vasgemaak is, en 'n reghoekige mantel wat oor die skouers gedra is. Veral korowai (mantels) was simbole van hoë stand. Tekstiele is van 'n verskeidenheid plante gemaak. Kahu kurī (mantels wat van stroke hondevel gemaak is) was skaars en gesog.
Rou vlasblare is opgeskeur om matte, toue en nette van te weef, maar die basisstof vir die meeste soorte klere was muka (voorbereide vlasvesels). Dit is van die blare gestroop, laat week en met klipstampers geslaan. Die drade is dan teen die been opgerol. Kleurstowwe is van inheemse materiaal gemaak.
In die weefproses vir klere is nie 'n weefspoel gebruik nie, maar die drade is met die hand afgedraai van 'n sterk draad wat tussen twee of vier vingers styfgetrek is. 'n Verskeidenheid tegnieke is vir fyn klere gebruik.
Net 'n klein deel van die liggaam moes bedek word vir diskresie. In 'n informele opset het mans nakend geloop, met net 'n gordel met 'n stukkie tou daaraan vas waarmee die voorhuid toegehou is oor die eikel. Vroue het hulle skaamdele toegehou met klein voorskootjies of bondels geurige plantmateriaal wanneer hulle in mans se teenwoordigheid was – hoewel dié dele ontbloot kon gewees het in whakapohane ('n gebaar van minagting). Kinders het voor hulle puberteit geen klere gedra nie. Vroue se borste was nakend; die pari (lang buustelyf) wat nou tydens kapa haka-vertonings gedra word, het eers in die 1950's 'n standaardkostuum geword.
duimnael|220px|'n Vertoning van poi deur 'n kapa haka (2003).
Musiek (te pūoro) en dans (kapa haka)
Kapa haka (haka-groepe) kom dikwels bymekaar en oefen dans- en sangnommers of voer dit uit, veral aksieliedere en haka vir vermaak. Poi-danse kan ook deel van die repertoire wees. Die groepe word dikwels deur tradisionele musiekinstrumente begelei, hoewel kitare ook dikwels gebruik word. Baie Nieu-Seelandse skole het nou 'n kapa haka as deel van die Maori-kurrikulum. Nasionale kompetisies word ook gehou waar groepe beoordeel word om die beste kunstenaars te kies; hulle lok groot skares. Die algemene uitdrukking "kapa haka-groep" is streng gesproke 'n toutologie.
Mycale diaphana
Mycale diaphana is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Kakaoboom
Sade
Die sade of kakaoboon is die deel van die plant wat van kommersiële waarde is.
Mycale diaphana
Die spons behoort tot die genus Mycale en tot die familie Mycalidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1870 deur Schmidt.
2022 Meksikostad Grand Prix
Bande
Pirelli sal die volgende bande aan alle spanne te Meksiko verskaf:
Tisjkowo (Astrachan-oblast)
Tisjkowo (Russies: Тишково) is 'n dorpie in Astrachan-oblast, Rusland. Dit is die setel van die gelyknamige Tisjkowo Plaaslike Munisipaliteit wat nog twee kleiner nedersettings, Forpost Starowatazjenski en Krasni, insluit. Soos baie ander nedersettings in Wolodarski-rajon, is dit op 'n eiland in die Wolga-rivierdelta geleë.
2022 Meksikostad Grand Prix
Kwalifisering
*1 Kevin Magnussen ontvang 'n roosterstraf van vyf plekke weens oorskreiding van sy kwota van motoronderdele. *2 Lance Stroll ontvang 'n roosterstraf van drie plekke weens sy botsing met Fernando Alonso tydens die vorige Grand Prix van die Verenigde State.
Tisjkowo (Astrachan-oblast)
Demografie
Volgens Sensus 2010 het Tisjkowo 1 632 inwoners gehad. Etniese Russe vorm die meerderheid van die dorpie se bevolking.
2022 Meksikostad Grand Prix
Renuitslag
George Russell ry vir die vierde keer in sy loopbaan die vinnigste ronde en verdien daarmee een ekstra punt. † Fernando Alonso haal nie die eindstreep, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.
Kakaoboom
Peste
In Afrika word kakaobome aangeval deur 'n ernstige siekte wat die jong lote laat verdik. Dit het omstreeks 1938 'n ernstige bedreiging geword. Ondersoek het aan die lig gebring dat dit 'n virussiekte is wat deur 'n klein insek van een plant na die ander gedra word. Die siekte word vandag beheer deur die insekte te vernietig.
Kakao miridae of capsidae (plant- blaar of grasgoggas) is wêreldwyd 'n probleem (veral Sahlbergella singularis en Distantiella theobroma in Wes-Afrika).
Maori-kultuur
Musiek (te pūoro) en dans (kapa haka)
Die haka, 'n aksiedreunsang, word dikwels as 'n "oorlogsdans" beskryf, maar dit is eerder 'n dreunsang met handgebare en 'n voetstampery wat oorspronklik voor gevegte deur stryders uitgevoer is en waarmee hulle hulle krag vertoon het deur die belediging van hulle teenstanders. Dié prosedure word nou gereeld deur Nieu-Seelandse rugbyspanne uitgevoer voordat 'n wedstryd begin. Daar is baie verskilldende haka, maar een, "Ka mate" deur Te Rauparaha, 'n stamhoof en oorlogsleier van die 18de en 19de eeu, is bekender as die ander.
Sport
duimnael|220px|Die [[All Blacks voer 'n haka uit voor 'n rugbywedstryd.]]
Maori's neem ten volle deel aan Nieu-Seeland se sportkultuur, soos in die land se rugby- en ander sportspanne. Die Maori's het ook nasionale rugbyunie-, rugbyliga- en krieketspanne wat apart aan internasionale kompetisies deelneem benewens die land se nasionale spanne.
Ki-o-rahi en tapawai is twee sportsoorte met 'n Maori-oorsprong. Eersgenoemde het 'n onverwagte hupstoot gekry toe McDonald's dit in 2005 kies om Nieu-Seeland te verteenwoordig.
Die All Blacks en baie ander Nieu-Seelandse sportspanne voer 'n haka, 'n tradisionele Maori-uitdaging, uit voor wedstryde.
Maori-koerante (niupepa)
Die eerste Maori-koerant het in 1842 verskyn. 'n Aantal verskillende koerante soos Te Pipiwharauroa en Te Korimako is in die taal Maori geskryf om inligting, gewoonlik van 'n ideologiese of politieke aard, aan 'n wydverspreide Maori-gehoor te verskaf. Hoewel die oplae dikwels klein was, is 'n koerant soms deur 'n hele clan versprei.
Hoewel die regering ook koerante in Maori gedruk het, soos Te Karere Maori, is hulle dikwels as opvoedingsmiddels gebruik om die Maori's byvoorbeeld in te lig oor Britse wette en gebruike. Die Kingitanga-beweging was egter gretig om met hulle koerante hulle eie boodskap aan die Maori's oor te dra, soos die idee van selfbeskikking.
Rolprente en boeke
duimnael|links|180px|Taika Waititi in 2019 by die San Diego Comic-Con. Talle rolprente het Maori-temas. Van die bestes is Utu (1983), Once Were Warriors (1994), Whale Rider (2002), River Queen (2005), Boy (2010) en The Dead Lands (2014). Maori-akteurs en -aktrises het ook in baie ander bekende rolprente verskyn, soos Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith, The Matrix, King Kong en The Lord of the Rings, asook in bekende TV-reekse soos Xena: Warrior Princess, Hercules: The Legendary Journeys en Spartacus: Blood and Sand.
Die romans van Witi Ihimaera en kortverhale van Patricia Grace gee 'n blik uit die binnekring op die kultuur. The Bone People, 'n roman deur Keri Hulme, het in 1985 die Booker-prys vir fiksie gewen. Jacqueline Sturm was die eerste Maori-vrou wat 'n universiteitsgraad verwerf het, en dit is gevolg deur 'n MA-graad in filosofie. Sidney Moko Mead het Tikanga Maori: Living by Māori Values geskryf wat 'n deeglike inleiding verskaf tot die Maori's se manier van doen, in die verlede én die hede.
In die 2010's het die Maori-akteur-regisseur Taika Waititi internasionale roem behaal in die rolprent Thor: Ragnarok (waarin hy die rol van 'n buiteaarde wese met die naam Korg vertolk). Hy het lof van baie resensente gekry. Waititi het daarna op die 92ste Oscar-toekenningsaand 'n Oscar gewen, wat hy opgedra het "aan die inheemse kinders van die wêreld", vir die draaiboek van sy antihaatsatire Jojo Rabbit. Hy speel daarin Adolf Hitler, soos verbeel deur 'n 10-jarige lid van die Hitler-jeugbeweging. Sy vorige rolprente sluit in Boy en Hunt for the Wilderpeople, albei met jong Maori-protagoniste.
Marae (ontmoetingsplek)
duimnael|220px|Rotowhio-marae, Rotorua. duimnael|220px|Kerfwerk in 'n wharenui by die Waitangi-marae. duimnael|220px|'n Maori-groet (pōwhiri) op 'n marae.
Die beste plek vir enige Maori-kultuurgeleentheid is 'n marae, 'n ingeslote gebied waarop 'n wharenui (letterlik "groot huis") staan. 'n Marae is die middelpunt van 'n groot deel van die Maori's se lewe. Gewoonlik word die taal Maori gebruik in seremonies en toesprake, hoewel vertalings en verduidelikings verskaf word as die belangrikste deelnemers nie Maori-sprekers is nie. Al hoe meer Nieu-Seelandse skole en universiteite het hulle eie marae om onderrig in die taal en kultuur te vergemaklik.
Die marae is 'n seremoniële gemeenskapsentrum waar ontmoetings en seremonies plaasvind volgens tradisionele protokols. Die marae simboliseer groepseenheid en bestaan gewoonlik uit 'n oop gebied voor 'n groot vergaderhuis, met 'n eetsaal en ander geriewe wat nodig is om dit gerieflik vir besoekende groepe te maak. Op die marae vind amptelike funksies plaas soos formele verwelkomings, vierings, troues, dope, reünies en begrafnisse. Die ouer mense het die gesag op die marae. Hulle dra, hoofsaaklik mondelings, die tradisionele en kulturele praktyke aan die jong mense oor. Dit sluit in genealogie, spiritualiteit, redenaarskuns, politiek en kuns soos musiek, opvoerings, weef- en kerfwerk.
Die hui, of vergadering, op 'n marae begin gewoonlik met 'n pōwhiri ('n verwelkomingseremonie). As 'n besoeker merkwaardig is, sal hy of sy verwelkom word met 'n aggressiewe uitdaging deur 'n vegter wat gewapen is met 'n taiaha (tradisionele vegterstaf). Dié bied dan aan die besoeker 'n vredesblyk aan, soos 'n varingblaar. Die aanvaarding van die vredesblyk te midde van sulke aggressie is 'n demonstrasie van die moed en mana van die besoeker.
Die pōwhiri is hoogs gestruktureerd, met toesprake deur beide die gashere en gaste volgens 'n tradisionele formaat. Die volgorde daarvan word bepaal deur die kawa (protokol) van die plek. Dit word gevolg deur waiata (musiek). Hui word gehou vir besigheid, feeste of deurgangsrites soos die doop, troues en die dood. Dit word waardeer as buitelandse gaste 'n paar woorde in Maori kan sê.
Marae-geleenthede
Nes in die pre-Europese tyd is die marae die plek waar baie seremonies plaasvind, soos verjaarsdae, troues en herdenkings. Die belangrikste geleentheid by 'n marae is tangihanga, die manier waarop afgestorwenes gegroet en die oorlewende familie ondersteun word.
Die tangihanga of tangi is 'n Maori-begrafnis. Dit vind feitlik altyd plaas op die tuis-marae van die afgestorwene. Die rituele is basies Christelik. Dit begin met 'n powhiri om die gaste te verwelkom. Dit is algemeen dat Maori's ver reis om die tangi van 'n geliefde by te woon. Gaste sal formeel oor die afgestorwene praat, dikwels met verwysing na stamgeskiedenis en met humor. Patos word algemeen gebruik om 'n gemaklike gevoel te skep. Toesprake word begelei deur waiata (liedere). 'n Tangi kan dae aanhou, veral vir iemand met groot mana.
Orale tradisies
Die geskiedenis van individuele stamgroepe word gehou deur vertellings, liedere en dreunsange, vandaar die belangrikheid van musiek, verhale en poësie. Redevoering is veral belangrik in die rituele en dit is belangrik vir die spreker om sinspelings op tradisionele vertellings en spreekwoordlike sêgoed, whakataukī, in te sluit. Orale tradisies sluit in liedere, uitroepe, dreunsange en formele spraakpatrone wat die geskiedenis van die volk oproep.
Ander tradisionele geboue
duimnael|220px|Pataka met tekoteko. duimnael|220px|'n Maori-dorp, omstreeks laat 1800's. Die standaardgebou in 'n klassieke Maori-nedersetting was 'n eenvoudige slaap-whare puni (hut) van sowat 2 x 3 meter met 'n lae dak, grondvloer, 'n enkele lae deuringang en geen vensters. Hitte is in die winter verskaf deur 'n klein oop vuur. Daar was nie 'n skoorsteen nie.
Die materiaal wat vir geboue gebruik is, het van streek tot streek gewissel. Riete, vlas en bas van die totaraboom vir dakspane was algemeen. Soortgelyke, klein whare, met interne dreine, is gebruik om kūmara (patats) op skuins rakke te berg.
In die Klassieke tydperk was daar meer whare binne 'n pā as ná kontak met die Europeërs. 'n Hoofman se whare was soortgelyk, maar groter – dikwels met plek vir 'n staande persoon in die middel, 'n klein venster en 'n halftoe voorstoep. In tye van konflik het die hoofman in 'n whare op die pā gewoon. In kouer streke, soos op Noordeiland se sentrale plato, was die whare gedeeltelik in die grond weggesak vir beter isolasie.
Kos is nie in die slaaphut gekook nie, maar in die oopte of onder 'n kauta (afdak). Jong boompies waarvan die takke en blare verwyder is, is gebruik om items soos visnette of mantels te berg en laat droog word. Waardevolle items is geberg in stoorplekke op pale, bekend as pātaka.
Tydens die bou van belangrike geboue is slawe soms as offer gebruik. Dit is gedoen om te wys hoe belangrik die gebou was en om die gode se beskerming te verseker. Vir kleiner geboue is klein diere geoffer om dit van ander geboue te onderskei en om te wys hoe uniek dit is.
Die tradisionele whare is in plattelandse streke tot ver in die tydperk ná Europese kontak gebruik. Hulle was gewoonlik baie klein, met 'n grondvloer en vol goggas, veral vlooie. In die winter is 'n sentrale vuur aangesteek wat die hut met rook gevul het wat stadig deur die dak getrek het. In 1849 nog het George Cooper, die assistent- privaat sekretaris van George Grey, 'n dorp in 'n redelik welgestelde streek aan die oostelike Waihourivier beskryf as "'n armsalige plek, met sowat 'n dosyn miserabele raupo-hutte wat alles in duie stort". In die 19de eeu was nedersettings hoofsaaklik clangebaseer en vyf geboue het gestandaardiseer geraak: die slaap-whare, kauta of gemeenskaplike kookafdak, whata of houtstoor, pataka of pakhuis en, toenemend vanaf die 1870's, die wharepuni of die gemeeskap se ontmoetingshuis. Aansienlike moeite is gedoen met die al hoe fyner afgewerkte ontmoetingshuise, wat 'n bron van trots en prestige vir die gemeenskap geword het.
'n Ontmoetingshuis het dikwels kerfwerk aan die buitekant vertoon. Hoe algemener Europese werktuie gebruik is, hoe ongewikkelder het die kerfwerk aan die binnekant geword, soos teen die panele wat die stamgeskiedenis vertoon. Rotorua het 'n sentrum van kerfmeesterskap geword onder aanmoediging van Maori-MP's in die Jong Maori-party. Rondreisende spesialiskerwers het ver gereis en hulle talente op baie plekke aangewend. Ontmoetingshuise het plekke vir stamvierings of politieke vergaderings geword, veral ná die Grondoorloë van die 1860's. Hulle was plekke waar mana verhoog is deur groot feeste en vermaakgeleenthede. Teen die 20ste eeu was wharepuni algemeen en gemiddeld 18-24 m lank en 8 m breed. Voor die aankoms van die Europeërs was daar nie sulke groot geboue nie.
Namate die Maori's vertroud geraak het met Europese bouwerk, het hulle eienskappe soos kaggels en skoorstene bygevoeg, en deure en vensters vergroot.
Mitologie en godsdiens
duimnael|140px|'n Houtsnee uit die laat 20ste eeu van die mitologiese navigator Kupe wat teen twee seewesens veg.
Die Christendom speel vandag 'n belangrike rol in Maori-godsdiens. In die vroeë 19de eeu het baie Maori's die Christelike geloof en sy begrippe aangeneem. Groot getalle het hulle bekeer tot die Kerk van Engeland en die Rooms-Katolieke Kerk, wat albei steeds baie invloedryk in die Maori-gemeenskap is.
Gesondheid en tradisionele oortuigings
Die klassieke idee wat die Maori's van siektes gehad het, was dat dit 'n straf was vir die verbreking van stam-tapu, maar tohunga het besef sommige families is meer geneig tot sekere siektes. Die standaardpraktyk van tohunga was om die pasiënt in 'n klein skuilte te isoleer. Die algemeenste ernstige siekte was tering (kohi), wat in die koloniserende Polinesiërs teenwoordig was. Klassieke Maori's het nie die simptome van tering as dié van dieselfde siekte erken nie. Daar is geglo kohi is die werk van demone en word deur heksery (makutu) veroorsaak. Toketoke was die naam van die duiwel wat tuberkuleuse beensiekte veroorsaak het. Tuberkulose van die nekkliere is hura of hone genoem. Dit was baie algemeen. Tuberkuleuse ulkusse is pokapoka genoem. Die vroeë Europese verkenner en skilder Earle het in 1827 opgemerk dat dié siektes algemeen was in selfs afgeleë, geïsoleerde distrikte. Sy Maori-raadgewers het gesê die siektes is baie oud.
duimnael|180px|links|'n Kerk naby Onuku-marae, Banksskiereiland. Dit is in 1878 geopen en was Nieu-Seeland se eerste kerk sonder 'n spesifieke kerkverband.
Sendelinge
Sendelinge van die Kerk van Engeland het eers in 1834-'35 in Nieu-Seeland aangekom. Die Britte het sendingstasies gestig by Manakau, Maraetai, Waikato Heads, Kaitotehe, Te Awamutu, Kopua en Kawhia.
Britse sendelinge het daarop aangedring dat die Maori's afstand doen van kannibalisme en kindermoord voordat hulle gedoop kon word. Hulle het poligamie probeer ontmoedig. Sommige vroeë sendelinge het simpatie gehad met vroue wat deur hulle mans verlaat is, maar Henry Williams het daarop aangedring dat poligamie Maori's van die doop uitsluit. Britse sendelinge het die gebruik van verdere tatoes verbied, asook deelname aan wellustige danse en plaaslike begrafnisrituele.
Katolieke sendelinge, wat 20 jaar later in Nieu-Seeland aangekom het, was minder besorg oor die beëindiging van dié praktyke voor bekering, want hulle het gevoel hulle kon die Maori's makliker beïnvloed as hulle eers gedoop is.
Eerste Maori-vertolking van die Christendom
In die 1830's het Te Atua Wera ("die vurige god"), 'n Maori-oorlogsleier en profeet, die Papahurihia-geloof begin as teenvoeter vir die sendelinge. Dit het Christelike, Judaïese en Maori-invoede gemeng. Hulle het op Saterdae dienste gehou en hulleself Hurai, of Jode, genoem.
Te Atua Wera het teen die laat 1930's die meer tradisionele rol van 'n tohunga aangeneem. Hy het verkondig dat die hemel 'n plek was met geen koue en honger nie, en met 'n oorvloed van geluk, meel, suiker, muskette, skepe, moord en sensuele plesier.
Kos
duimnael|220px|Gate in die grond waar kūmara in die winter geberg is. duimnael|220px|Hāngi, of grondoonde, word vandag nog gebruik.
Tradisionele Maori-kos
Die eet van skulpvis soos mossels en oesters was baie algemeen. In die somer is seevisse soos kahawai gevang. In spruite en mere is groot hoeveelhede palings gevang wanneer hulle migreer het. Voëls soos eende is in die ververingseisoen gevang en jong voëls soos stormvoëls en malgasse is uit die neste gehaal en in hulle eie vet gekook om hulle te preserveer. Sulke gepreserveerde voëls was gunstelinggeskenke om sosiale geskenkverpligtinge na te kom.
Bewyse van baie onlangse uitgrawings aan die oostelike Golden Bay, veral by Tata Beach, toon dat skulpvis en visgrate op vullishope die algemeenste was, gevolg deur die bene van honde, of kurī, en rotte. Die bene van klein voëls en en seesoogdiere was die minste. Die terrein by Tata Beach en ander nabygeleë terreine is van 1450 tot 1660 gebruik, tot ver in die Klassieke tydperk.
Baie gespesialiseerde tegnieke is gebruik om kūmara te berg sodat dit nie vrot nie. Versigtige berging en gebruik van tapu was noodsaaklik om ongemagtigde gebruik te verhoed. Saad-kūmara was veral ryk aan tapu. Die grootste probleem vir die kwekers was ruspes. Vroeë Europese verkenners het dikwels vertel hoe Maori's brandende plante om 'n tuin gepak het in 'n poging om ruspes te beheer. Maori's het tot in die middel 19de eeu tradisionele varingwortels (aruhe) gebruik as 'n normale deel van hulle dieet.
Nuwe kossoorte
Die bekendstelling van Europese kos het baie aspekte van die Maori-landbou verander. Volgens tradisie is grond ná 'n paar oeste laat lê om vrugbaarheid te verbeter. Dit was die algemene patroon buiten in 'n paar baie vrugbare riviervalleie. Bemesting is nie gebruik nie, hoewel die Maori's verskeie tegnieke uitgedink het om produksie te verbeter, soos die byvoeging van puimsteen of ander, soortgelyke materiale om dreinering in swaar grond aan te help. Van die 1820's af was die blootstelling aan uitheemse onkruid wat floreer het, 'n belangrike kwessie. Die situasie is verbeter danksy die wydverspreide aanplanting van aartappels. Die tradisionele variëteite word steeds gekweek en is bekend as taewa, of Maori-aartappels.
Die Maori's het by die sendelinge geleer van die massavervaardiging van kos, veral aartappels, sodat hulle die oorskot tot laat in die 1850's kon verhandel. In 1858 het Europese boere stede soos Auckland begin voorsien vanweë hulle al hoe groter getalle. Terselfdertyd het die groot aanvraag na kos vir die markte in die goudstormloop in Australië en Kalifornië geëindig.
Ochna multiflora
Ochna multiflora is 'n struik of klein boompie wat tot die Ochnaceae familie hoort. Die spesie is inheems aan Angola, Benin, Ekwatoriaal-Guinee, die Demokratiese Republiek die Kongo, Gaboen, Gambië, Guinee, Ivoorkus, Kameroen, Liberië, Nigerië, Republiek die Kongo, Senegal, Sierra Leone en  Zambië. Die plant kom ook in die Golf van Guinee-eilande voor.
Maori-kultuur
Koningskap
Vandat hulle in Nieu-Seeland aangekom het, het die Maori's in stamme gewoon wat onafhanklik onder die leierskap van hulle eie hoofmanne opgetree het. Teen die 1850's is die Maori's gekonfronteer met toenemende getalle Britse setlaars, politieke marginalisasie en al hoe meer eise van Brittanje om hulle grond te koop. Van omstreeks 1853 af het die Maori's die antieke stamoorlogsrade laat herleef waar grondkwessiese bespreek is en in Mei 1854 is op 'n groot vergadering – wat tot 2 000 Maori-leiers gelok het – by Manawapou in Suid-Taranaki besluit om die koop van grond teen te staan. Te Rauparaha se seun, Tamihana Te Rauparaha, het onder inspirasie van 'n reis na Engeland, waar hy koningin Victoria ontmoet het, die runanga gebruik om die idee te bevorder van die stigting van 'n Maori-koninkryk, met een koning wat oor al die stamme regeer.
duimnael|180px|links|Die huidige Maori-koning, Tūheitia Paki. Die doel was om al die Maori's te verenig, iets wat die Europese lande so sterk gemaak het. Daar is geglo as die Maori's 'n koning het met soortgelyke status as koningin Victoria, sou die Maori's op gelyke voet met die Europeërs wees. Nog 'n doel was om 'n stelsel van wet en orde onder die Maori's daar te stel, iets waarin die Auckland-regering blykbaar min belangstelling getoon het.
Verskeie kandidate van Noordeiland wat versoek is om hulle as kandidate beskikbaar te stel het dit van die hand gewys, maar in Februarie 1857 het 'n hoofman in Oos-Waikato die Waikato-hoofman Te Wherowhero voorgestel as die ideale monarg. Ondanks sy aanvanklike teensin, is hy in Junie 1858 in Ngāruawāhia gekroon. Hy het die naam Pōtatau Te Wherowhero, of bloot Pōtatau, aangeneem.
Hoewel daar algemene respek vir die beweging se poging was om die koop van land te stuit, het net die Waikato-Maori's Pōtatau se rol aanvaar. Hy het min erkenning gekry van die stamme van Noord-Auckland en suid van Waikato. Mettertyd het die Koningsbeweging 'n vlag, staatsraad, wette, polisie, bank en koerant gehad, wat alles die beweging soos 'n alternatiewe regering laat lyk het.
Pōtatau is met sy dood in 1860 deur Matutaera Tāwhiao opgevolg. Sy bewind van 34 jaar het saamgeval met die inval van die Waikato, wat deels daarop gemik was om die Koningsbeweging te stuit omdat die regering dit beskou het as protes teen die oppergesag van die Britse monargie.
Vyf Maori-monarge het sedertdien op die troon gesit. Die huidige koning is Tūheitia Paki en van die historiese tradisies duur steeds voort.
Ochna rhizomatosa
Ochna rhizomatosa is 'n struik wat tot die Ochnaceae familie hoort. Die spesie is inheems aan Benin, Burkina Faso, Ghana, Guinee, Ivoorkus, Kameroen, Mali, Nigerië, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Togo en Tsjad.
Swaarwater
Swaarwater ( of ) is 'n vorm van water waarin die gebruiklike isotoop (protium) vervang is deur die isotoop  wat deuterium genoem word.
Vervaardiging
Swaarwater kan deur verskeie metodes vervaardig word. Die twee belangrikste prosesse is die ammoniak-waterstof-uitruiling en die water-waterstofsulfied-uitruiling (die GS-proses).
In die GS-proses word 'n reeks van torings gebruik wat koud is aan die bo- en warm aan die onderkant. Water vloei van bo na onder en waterstofsulfiedgas beweeg van onder na bo. Daar is 'n reeks plate met gaatjies wat die vermenging van die twee stowwe verbeter. Gas of water wat verryk is met deuterium word by die eerstetraptoring afgetap by die naat tussen die koue en warm dele. Die proses word in die later trappe herhaal. Die produk in die laaste trap bevat ongeveer 30% deuterium en dit word gedistilleer tot 'n suiwerheid van 99,75%.
Isotoopeffekte
Die eienskappe van swaarwater wyk dalk meer van gewone water s'n af as wat gewoonlik by isotoopvervanging waargeneem word. Die groot isotoopeffekte kan deur verskeie effekte verklaar word:
Neutrondiffraksie
Protium het vir hierdie tegniek baie slegte eienskappe, omdat dit sterke inkoherente strooiing lewer wat die meetstatistiek benadeel. Waterstof in monsters moet daarom deur deuterium vervang word en swaarwater is die belangrikste bron vir hierdie isotoop.
NMR
In kernspinresonansie is die eienskappe van die proton en die deuteron baie anders. Swaarwater word dikwels as oplosmiddel gebruik vir molekule wat se protone ondersoek moet word. Die deuteriumsignaal word soms ook as yking gebruik.
Moraea rigidifolia
Moraea rigidifolia is 'n plant en geofiet wat tot die genus Moraea behoort. Die spesie is endemies aan Namibië.
Sergei Kirof
Sergei Mironowitsj Kirof (Russies: Серге́й Миро́нович Ки́ров) (Oerzjoem, 15 Maart 1886 – Leningrad, 1 Desember 1934) was 'n Sowjet-Russiese politikus. Hy was van 1926 tot 1934 partyleier in Leningrad en bekend as vertroueling van Stalin. In Maart 1934 blyk hy egter tydens die sewentiende partykongres van die Kommunistiese Party so gewild te wees dat hy gesien word as 'n potensiële bedreiging vir die magposisie van Stalin. Op 1 Desember 1934 word hy vermoor onder verdagte omstandighede wat steeds onopgeklaar is, en waarby baie historici die betrokkenheid van Stalin vermoed. Die moord op Kirof lei die begin van Stalin se Groot Suiwering in.
Kirof was 'n ontvanger van die Orde van die Rooi Banier asook die Leninorde.
Barbara Mitchell
Barbara Mitchell (4 Oktober 1929 – 9 Desember 1977) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Inn for Trouble (1960) en For the Love of Ada (1972), en in die televisiereekse The Larkins (1958) en Beryl's Lot (1973).
Yvonne Mitchell
Yvonne Mitchell (7 Julie 1915 – 24 Maart 1979) was 'n Engelse aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Divided Heart (1954), Woman in a Dressing Gown (1957), en Sapphire (1959), en in die televisiereeks Armchair Theatre (1956).
Rhona Mitra
Rhona Mitra (gebore 9 Augustus 1976) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Life of David Gale (2003), Doomsday (2008), en Underworld: Rise of the Lycans (2009), en in die televisiereeks Boston Legal (2004).
Mycale diastrophochela
Mycale diastrophochela is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Mycale en tot die familie Mycalidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1969 deur Lévi.
Jordan Nagai
Jordan Nagai (gebore 5 Februarie 2000) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Up (2009) en in die televisiereeks The Simpsons (1989).
Mycale fibrosa
Mycale fibrosa is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Mycale en tot die familie Mycalidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1982 deur Boury-Esnault & Van Beveren.
Ochna afzelii
Ochna afzelii is 'n struik of klein boompie wat tot die Ochnaceae familie hoort. Die spesie is inheems in Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, die Demokratiese Republiek die Kongo, Gaboen, Ghana, Guinee, Ivoorkus, Kameroen, Nigerië, Republiek die Kongo, Rwanda, Sierra Leone, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Soedan, Tanzanië, Togo, Tsjad, Uganda en Zambië.
Ochna leptoclada
Ochna multiflora is 'n struik of klein boompie wat tot die Ochnaceae familie hoort. Die spesie is inheems aan Angola, Burundi, die Demokratiese Republiek die Kongo, Ethiopië, Malawi, Mosambiek, Republiek die Kongo, Rwanda, Soedan, Tanzanië, Uganda, Zambië en Zimbabwe.
Michael Nader
Michael Nader (gebore 19 Februarie 1945) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Pajama Party (1964) en Beach Blanket Bingo (1965), en in die televisiereekse Magnum, P.I. (1980) en Dynasty (1981).
Nerine bowdenii
Die grootpienknerina (Nerine bowdenii) is 'n geofiet wat tot die Amaryllidaceae familie hoort. Die inheems aan KwaZulu-Natal, Oos-Kaap en die Vrystaat. Dit kom op en van die suidelike Drakensberg tot by King William's Town voor. Daar is nege subpopulasies en geen bedreigings bekend nie. Die plant word as seldsaam beskou.
Die spesie het twee subspesies:
Aleksejefka (Wolodarski-rajon)
Aleksejefka (Russies: Алексеевка) is 'n klein dorpie in Astrachan-oblast, Rusland. Dit behoort tot die Tswetnoje Plaaslike Munisipaliteit wat nog vier nedersettings insluit. Soos baie ander nedersettings in Wolodarski-rajon, is dit op 'n eiland in die Wolga-rivierdelta geleë.
Demografie
Volgens Sensus 2010 het Aleksejefka 233 inwoners gehad. Etniese Russe vorm die meerderheid van die dorpie se bevolking.
Ochna barbertonensis
Ochna barbertonensis is 'n struik wat tot die Ochnaceae familie hoort. Die spesie is endemies aan Mpumalanga waar dit in die berge by Barberton voorkom waar daar vyf subpopulasies is.
Nerine pudica
Nerine pudica is 'n geofiet wat tot die Amaryllidaceae familie hoort. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die Riviersonderendberge voor. Die plant word min gesien omrede dit slegs blom na 'n brand en word dus as seldsaam beskou. Die spesie is deel van die fynbos-bioom.
Roseacres-hospitaal
Dienste
Roseacres-hospitaal bied 'n omvattende lys van mediese dienste aan. Gedurende die inperkingstydperk van die COVID-pandemie het die hospitaal voortgegaan om sy dienste aan te bied. Die dienste sluit in:
Geskiedenis
Roseacres-hospitaal het begin as 'n hospitaal vir mynwerkers wat aan tuberkulose ly, en is in 'n psigiatriese eenheid omskep voordat dit die algemene hospitaal vir die gebied geword het. Die hospitaal het in 1976 na nuwe fasiliteite op Main Reef-weg naby die Primrose-begraafplaas in Simmerfield verskuif. Hulle het hierdie perseel tot 2003 beset. Veiligheidskwessies het gelei tot die verskuiwing van die hospitaal na 'n nuwe gebou, sy huidige ligging, wat teen 'n koste van R30 miljoen gebou is.
Omstredenheid
Tweelinge wat in November 2019 gebore is, is ’n maand later dood aan ’n karbapenem-weerstandige Enterobacteriaceae-infeksie wat die ouers glo hulle by Life Roseacres-hospitaal opgedoen het. Die situasie is ingewikkeld deurdat die babas na die Netcare Clinton-hospitaal oorgeplaas is nadat hulle siek was maar voordat die KWE-infeksie bevestig is.
Hierdie tipe virus het in Januarie 2020 die lewens van 10 babas by die Tembisa-hospitaal geëis.
Mycale fisheri
Mycale fisheri is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Mycale en tot die familie Mycalidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1926 deur De Laubenfels.
Paul Nakauchi
Paul Nakauchi is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rol in die rolprent Death Note (2017).
Nerine filamentosa
Nerine filamentosa is 'n geofiet wat tot die Amaryllidaceae familie hoort. Die spesie is endemies aan die Oos-Kaap.
Nerine pancratioides
Nerine pancratioides is 'n geofiet wat tot die Amaryllidaceae familie hoort. Die spesie is endemies aan KwaZulu-Natal en het 'n voorkomsgebied van 11 200 km². Dit kom van Giant's Castle tot by Greytown en Kokstad voor en is deel van die graslande waar dit in nat gebiede groei. Die plant word bedreig deur oorbeweiding, indringerplante en bosbou bedrywighede.
Mycale fibrexilis
Die spons behoort tot die genus Mycale en tot die familie Mycalidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1894 deur Wilson.
Litiumkarbonaat
Litiumkarbonaat is 'n sout van litium en koolsuur.
Chemiese eienskappe
Litiumkarbonaat is anders as die ander alkalimetaalkarbonate taamlik sleg in water oplosbaar. Uit 'n oplossing van litiumchloried, wat goed oplos, kan dit met ammoniumkarbonaat neergeslaan word:
Litiumkarbonaat ontbind in teenstelling tot ander alkalimetaalkarbonate by verhitting maklik in litiumoksied en koolstofdioksied:
Kristalstruktuur
Litiumkarbonaat kristalliseer in 'n monokliniese struktuur. Die driehoekige karbonaatione is amper in heksagonale lae gerangskik wat is die rigting van de c*-as met litiumione daartussen gestapel is. Die litiumione word deur tetraëdersvan vier suurstofatome omring. Dergelike pseudoheksagonale lae word ook in, en  aangetref maar die koördinasie van die kalium- en kalsiumione is anders omdat hulle baie groter is.
Eutektiese mengsel
Litium- en natriumkarbonaat vorm 'n eutektiese megnsel dat teen 498,3 °C smelt. (Smeltwarmte is 330,8 [J/g]). Hierdie smelt word as elektroliet in karbonaatbrandstofselle aangewend vanweë sy hoë ioniese geleibaarheid en gerieflike temperatuurbereik. Die karbonate kan in 'n stikstofatmosfeer teen 600 °C 'n mate van -verlies ondergaan, maar dit kan in 'n atmosfeer van koolstofdioksied verhelp word.{{
Aanwendings
Litiumkarbonaat is die grondstof vir die vervaardiging van litiumioonbatterye en die vraag na hierdie stof het in die jare 2010 en 2020 baie toegeneem. Voorspellings vir die vraag- en aanbodsituatie van die litiumhulpbronne van die wêreld sê dat teen 2050-2100 die vraag 1,69-2,12 Mt (volgens Mohr) of 3,5-7,5 MT (volgens Ambrose) sal bereik. Hulle skattings vir die aanbod is 1,62-2,58 Mt en 4,4-7,5 Mt, onderskeidelik.
Hernando de Soto
Hernando de Soto (circa 1500 - 21 Mei 1542) was 'n Spaanse ontdekkingsreisiger. Hy die Mississippirivier ontdek en was die eerste persoon wat die oostelike gedeelte van Amerika verken het. Hy is gebore in die Estramadura provinsie van Spanje en het gestudeer aan die Universiteit van Salamanca.
Litiumkarbonaat
Mynbou
Daar is drie belangrike bronne van litium:
Daar word in China in 2023 pekel ontgin, maar amper 70% van die produksie kom van spodumeen en lepidoliet. Die verwerking van hierdie ertse veris nogtans energie en veroorsaak maklik besoedeling. Pekel word soms in soutmere gevind, maar dikwels ook ondergronds. Die pegmatiete bevat spodumeen, lepidoliet,petaliet en zinnwaldiet. Die sedimentêre bron sluit jadaliet en litiumhoudende klei in. Spodumeen is die wêreld se belangrikste litiumerts. Sy teoretiese % kan 8,03% bereik. Lepidoliet se maksimum is 7,7%, maar dit bevat ook kalium, rubidium en sesium. Petaliet en zinnwaldiet se maksimum % is 3,42% en 4,5%.
Hernando de Soto
Hy was nou 36 jaar oud en seil terug na Spanje. Hy neem 100,000 goue munte (Ducats) saam met hom. In Spanje word hy vereer en kry Isabella de Bobadillo, die dogter van Pedrarias, as vrou. Deur hierdie huwelik word hy die swaer van Vasco Núñez de Balboa, ontdekker van die Stille Oseaan.
In 1537 stel Keiser Karel V vir de Sotho aan as goewerneur van Florida, 'n area wat gegrens het aan Texas, die skiereiland en noordwaarts tot by die Atlantiese kus. Hy vertrek op 6 November 1538 met sy vloot uit Spanje. Hy gebruik Kuba as sy basis vir sy ekspedisies en laat sy vrou daar agter. Hy gaan aan land in Florida op 30 Mei, 1539. Sy roete hierna volg min of meer die kus van Tampabaai tot by Tallahassee. Hier draai hy noordoos tot by die Savannahrivier wat hy volg deur die Blue Ridge landskap tot by die Alabamarivier in Mobilebaai. Hy draai nou noordwes na Memphis en ontdek die Mississippirivier op 8 Mei 1541. Hierna gaan hy weer wes na Arkansas net bo die Canadianrivier en gaan dan terug na die Mississippi. Hy sterf op 21 Mei 1542 hier.
Litiumkarbonaat
Mynbou
Daar is verskeie metodes om litium uit spodumeen of lepidoliet vry te stel en as litiumkarbonaat neer te slaan.
Slobodan Milošević
Slobodan Milošević [ slɔˈbɔdan miˈlɔːʃvitɕ ], (20 Augustus 1941 – 11 Maart 2006), was 'n sosialistiese Joego-Slawiese en Serwiese politikus. Van 1987 tot 2000 is hy binne verskeie politieke funksies as die politieke leier van Serwië en later van die Federale Republiek Joego-Slawië beskou.
Milošević was partyleier van die Unie van Kommuniste van Serwië (1986–1989) en ook stigter en jarelange leier van die Sosialistiese Party van Serwië (1990–2006). Hy het gedien as president van die Sosialistiese Republiek Serwië (1989–1991), president van die Republiek Serwië (1991–1997) en president van die Federale Republiek Joego-Slawië (1997–2000).