cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Botswana
Uitwerking van die Mfecane
Weens dié nuwe vreedsame toestande het die handel tussen 1860 en 1880 gedy en Christelike sendelinge het hieruit voordeel getrek. Teen 1856 het beide die Lutheraanse en die Londense Sendinggenootskap hulle in die land gevestig. Teen 1880 het elke dorp oor ’n inwonende sendeling beskik, en hulle invloed het stadigaan gegroei. Khama III (aan bewind in 1875–1923) was die eerste van die Tswana-kapteins wat van die Christendom ’n staatsgodsdiens gemaak het, en gevolglik ’n groot deel van die Tswana-gewoontereg verander. Die Christendom het teen die Eerste Wêreldoorlog die de facto amptelike godsdiens in al die owerhede geword.
Jukskei
Spelreëls
Spelers mag hul skeie wissel tydens die spel, dus hoef 'n speler nie dieselfde twee skeie deur die hele wedstryd te gebruik nie.
Botswana
Uitwerking van die Mfecane
Tussen 1881 en 1884 het die Boere en Batswana ’n verdere oorlog gevoer, nadat die Batswana in die suide deur Boerse en Britse huursoldate aangeval is. Vervolgens is op die suidelike gebied van die Batswana die Boererepublieke Stellaland en Goosen gestig; deels ná onderhandelinge met die plaaslike Koranna. Die twee republieke is egter onder druk van die Britse magnaat Cecil John Rhodes deur Britse troepe beset en het in 1885 Brits-Betsjoeanaland geword. Tien jaar later is dit by die Kaapkolonie ingelyf en behoort vandag tot die Suid-Afrikaanse provinsie Noordwes.
Jukskei
Telling
Die telling werk as volg:
Die huidige vorm van die skei het ontstaan na ossewaens in onbruik verval het en ware skeie al hoe skaarser geword het. Die skeie waarmee gespeel word het 'n bottelvorm: 'n silindervormige romp met 'n nouer handvatsel aan een punt. Die totale lengte van 'n skei moet minstens 30 cm wees en mag nie 48 cm oorskry nie. Die romp se deursnee moet tussen 5 en 7,5 cm wees en die skei mag nie meer as 1,8 kg weeg nie. 'n Skei mag slegs van hout, rubber, rubberkomposisies of sintetiese materiaal bestaan, of 'n ander samestelling wat deur die Internasionale Jukskeivereniging (IJV) goedgekeur is.
Botswana
Kolonialisme en Betsjoeanaland
In 1890 is gebiede noord van die 22ste Breedtegraad by die nuwe Betsjoeanaland Protektoraat bygevoeg. Gedurende die 1890’s is die nuwe gebied in agt verskillende reservate ingedeel, met redelike klein hoeveelhede grond wat as vrye besit gelaat is vir wit setlaars. Gedurende die vroeë 1890’s het die Britse regering besluit om die Betsjoeanaland-protektoraat aan die British South Africa Company te oorhandig. Dié plan was goed op dreef, ten spyte van die versoekings van Tswana-leiers wat in protes na Engeland opgeruk het, maar dit is deur die mislukking van die Jameson-inval in Januarie 1896 uiteindelik gefnuik.
Jukskei
Verwante sportsoorte
Jukskei toon ooreenkomste met ander spelle wat gewild was tydens die ontstaan van die sport, soos die reedsgenoemde kegelspel, ringgooi, ringtennis ("quoits") en rolbal.
Botswana
Kolonialisme en Betsjoeanaland
Toe die Unie van Suid-Afrika in 1910 gestig is uit die vernaamste Britse kolonies in die gebied – die “Hoëkommissarisgebiede” – is die Betsjoeanaland-protektoraat, Basoetoland (nou Lesotho) en Swaziland (nou Eswatini) nie ingesluit nie, maar voorsiening is gemaak vir hul latere inkorporering. ’n Vae onderneming is egter toegestaan om met hul inwoners te konsulteer en alhoewel opeenvolgende Suid-Afrikaanse regerings die gebiede wou laat oordra, het Brittanje die proses voortdurend vertraag; gevolglik het die oordrag nooit plaasgevind nie. Met die verkiesing van die Nasionale Party in Suid-Afrika en die onttrekking van Suid-Afrika uit die Britse Statebond na Republiekwording in 1961 is enige vooruitskouing van inkorporering beëindig.
Jukskei
Verwante sportsoorte
Ook die Amerikaanse hoefystergooi het 'n noue verbintenis met jukskei: die vroeë Amerikaanse setlaars en pioniers het saans, na 'n dag se trek, hul perde se hoefysters geneem en gegooi na ysterpenne of speke wat in die grond geslaan is. In die sewentigerjare het die sekretaris van die Nasionale Hoefystergooiersvereniging van Amerika, mnr. Bob Pence, saam met drie ander hoefystergooiers deur die Suid-Afrikaanse Jukskeiraad genooi om die kampioenskappe in Kroonstad by te woon. Só is jukskei ook in Amerika bekendgestel en hoefystergooi in Suid-Afrika.
Botswana
Kolonialisme en Betsjoeanaland
’n Uitbreiding van Britse sentrale owerheid en die ewolusie van stamregering het in 1920 gelei tot die oprigting van twee adviesrade waar Afrikane en Europeërs verteenwoordig is. Die Afrika-raad het uit die agt hoofde van die Tswana-stamme en enkele verkose lede bestaan. Proklamasies in 1934 het stamheerskappy en -magte gereguleer. ’n Europeër-Afrikaan-adviesraad is in 1951 opgerig en die grondwet van 1961 het ’n raadplegende wetgewende raad opgerig.
Ná onafhanklikheid
In Junie 1964 het die Britse Regering voorstelle vir ’n demokratiese selfregering in Botswana aanvaar. Die setel van die regering is in 1965 van Mafeking in Suid-Afrika geskuif na die nuutgestigte Gaborone wat naby die Suid-Afrikaanse grens geleë is. Die grondwet van 1965 het aanleiding gegee tot die eerste algemene verkiesing en ook na onafhanklikheid op 30 September 1966. Seretse Khama, ’n leier in die onafhanklikheidsbeweging en die regmatige aanspraakmaker op die hoofmanskap van die Mangwatostam, is as eerste president van Botswana verkies en daarna vir nog twee termyne herkies. In die eerste jare ná sy onafhanklikheid was Botswana as ’t ware van wit beheersde lande omring, aangesien dit in die noordooste aan Rhodesië (die huidige Zimbabwe), in die suide aan Suid-Afrika onder apartheid en in die weste aan die Suid-Afrikaans besette Suidwes-Afrika (die huidige Namibië) gegrens het. Khama se pogings, om die nuwe nasie se betrokkenheid in konflikte met die buurlande te vermy, was suksesvol. Die ekonomiese ontwikkeling van Botswana het in die eerste jare ná sy onafhanklikheid spoedig ontwikkel, nadat in 1967 by Orapa die eerste groot diamantveld ontdek is. Tot op hede lewer die uitvoer van diamante ’n groot bydrag tot die dekking van die land se uitgawes. Die hoë inkomste het tot ’n spoedige ontwikkeling van die land gelei: Tot in 2003 is sowat 6 000 km se paaie geteer en 300 sekondêre skole opgerig.
Botswana het in 1974 saam met Angola, Mosambiek en Tanzanië die “frontlynlande” gevorm en die bevrydingsbewegings in Namibië en die destydse Rhodesië ondersteun. In 1979 het hierdie frontlynlande saam met Lesotho, Malawi, Zambië en Swasiland die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingskonferensie (SAOK) gestig, aan die begin veral as ’n teengewig teenoor Suid-Afrika. In 1977 is die Botswana Weermag gestig om die grense met Rhodesië en later met Suid- en Suidwes-Afrika te beskerm. Die Suid-Afrikaanse Weermag het Botswana herhaaldelik binnegeval, veral om aktiviste van die African National Congress en SWAPO in die hande te kry. Ná die einde van apartheid in Suid-Afrika het dié land in 1992 die SAOK betree, wat sedertdien as die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) in Gaborone gesetel is. Botswana se vlag getuig tot vandag toe van dié land se alternatiewe benadering van rasverhoudinge teenoor die ou Suid-Afrikaanse apartheidstelsel, aangesien wit en swart vrede en harmonie tussen mense van Afrika- en Europese afkoms in Botswana verteenwoordig. Een van die Bantoestans wat deur die voormalige Suid-Afrikaanse regering gestig is, was Bophuthatswana, wat vir die Tswana-bevolking in Suid-Afrika gestig is en een van vier amptelik selfregerende Bantoestans was. Botswana het ingestem om “informele ooreenkomste” met Bophuthatswana aan te gaan ten einde makliker oorgrensbewegings te fasiliteer. Ook in die destydse Suidwes-Afrika het ’n Tswana-Bantoestan net oorkant die grens bestaan, Tswanaland. Laasgenoemde is nou in die Namibiese Omaheke-streek geleë.
Die presidentskap is oorgegee aan die sittende adjunkpresident, Quett Masire, wat in 1984 verkies is as president en in 1989 en 1994 herkies is. Daarna, in 1999, is sy adjunkpresident, Festus Mogae tot president verkies en in 2004 herkies. In 2008 is Ian Khama (seun van sir Seretse Khama), wat op daardie stadium ook adjunkpresident was nadat hy in 1998 as Bevelvoerder van die Botswana Weermag bedank het om in die kabinet te dien, tot president verkies. Ná tien jaar in amp het Ian Khama op 1 April 2018 bedank en is deur adjunkpresident Mokgweetsi Masisi opgevolg. In Oktober 2019 is Masisi as Botswana se president herkies, nadat die Botswana Democratic Party sy grootste bedreiging van eenheid in meer as vyf dekades beleef het, aangesien Masisi se voorganger, Ian Khama, by die opposisie aangesluit en Masisi van outoritarisme beskuldig het. Khama is voorheen tydens Masisi se eerste toespraak aan die nasie skerp aangeval.
’n Langlopende geskil oor die noordelike grens met Namibië se Kaprivistrook was die onderwerp van ’n uitspraak deur die Internasionale Geregshof in Desember 1999. Die hof het beslis dat die Kasikili-eiland aan Botswana behoort.
Geografie
Met ’n grootte van 581 730 km² is Botswana die 47ste grootste land in die wêreld ná Madagaskar en effens groter as Kenia. Die land is geleë tussen 17° en 27° suid en 20° en 30° oos. Botswana se gebied is amper driehoekig, met beide 900 km in ’n noord-suidelike en ’n wes-oostelike rigting.
Die land is oorwegend plat en neig na ’n glooiende tafellandskap. Botswana word oorheers deur die Kalahariwoestyn wat ongeveer 70% van die oppervlak uitmaak. Die Okavangodelta, die grootste binnelandse delta in die wêreld, is in die noordweste. Net suid van die Okavangodelta is die Ngamimeer geleë. Die Makgadikgadipan, ’n groot soutpan, is in die noorde geleë.
Botswana is oorwegend hoogland met min bulte. Net min gebiede soos die Makgadikgadipan en die streek langs die Limpopo is minder as 1 000 m bo seevlak geleë. Botswana se hoogste bergspits is Monalanongheuwel (1 494 m) suidwes van die hoofstad Gaborone, terwyl die laagste punt in die ooste van die land by die uitmonding van die Shasherivier in die Limpoporivier geleë is.
Die Limpopostroomgebied, die grootste terreinvorm in die hele Suider-Afrika, lê gedeeltelik in Botswana, met die stroomgebiede van sy takriviere, die Notwanerivier, Bonwapitserivier, Mahalapswerivier, Lotsanerivier, Moloutserivier en die Shasherivier wat in die oostelike deel van die land vloei. Die hoofstad kry water vanaf die Notwane deur die Gaboronedam. Die Choberivier vloei na die noorde en vorm die grens tussen Botswana en Namibië in die Zambezirivier. Die Choberivier mond by Kazungula (dit beteken klein worsboom en is ’n plek waar Sebitwane en sy Makolostam oor die Zambezi na Zambië gegaan het) in die Zambezirivier in.
Klimaat
Botswana se klimaat is weens die kort reënseisoen halfdor. Die relatiewe hoogte bo seevlak en sy vastelandse ligging sorg egter vir ’n subtropiese klimaat. Die land is die grootste deel van die jaar ver van die lugstroom wat deur vog belaai is. Die droëseisoen duur in die suide vanaf April tot Oktober en tot November in die noorde, waar in totaal meer reën val. Die suide van die land is gedurende winter (vroeg Mei tot einde Augustus) meer blootgestel aan koue winde, en die gemiddelde temperatuur is rondom 14°C. Die hele land het warm somers met gemiddelde temperature van sowat 26°C. Die totale sonskyn is regdeur die jaar hoog, alhoewel die winter die sonnigste periode is. Die hele land is gedurende die droë seisoen winderig en stowwerig.
Suider-Afrika is in ’n hoofsaaklik semi-ariede en ariede streek geleë, wat vinnig deur die aardverwarming geraak kan word. Dit lei tot ’n groter verwarming, langer droogtes en minder neerslae. In Botswana het die gemiddelde temperatuur om sowat 3°C gestyg, die hoogste toename in die Suidelike Halfrond.
Ekologie
Botswana het diverse areas van wildlewehabitate. Buiten die delta- en woestyngebiede is daar grasvelde en savannes waar blouwildebeeste, wildsbokke en ander soogdiere en voëls te vinde is. In Noord-Botswana is van die min oorblywende bedreigde wildehondtroppe. In die Chobe Nasionale Park, in die Chobedistrik, is die grootste konsentrasie van Afrika-olifante in die wêreld; in Botswana leef sowat 130 000 olifante, meer as in enige ander Afrikaland. Die park bedek ongeveer 11 000 km² en ondersteun ongeveer 350 voëlspesies. Daarbenewens leef in Botswana kameelperde, verskeie wildsbokke, leeus, jagluiperd, luiperds, renosters en kwaggas. Die Okavangodelta huisves sowat 400 voëlspesies, 120 soogdierspesies, 71 visspesies, 33 amfibieë en 64 reptielspesies. Jaarliks beleef Botswana groot migrasies van kwagga- en wildebeestroppe tussen Chobe en Okavangodelta aan die een kant en die suidelike en suidoostelike gebiede, soos die Boteti, aan die ander kant.
Die Chobe Nasionale Park en Moremi Wildreservaat (in die Okavangodelta), asook Tsodilo is groot toeriste-aanloklikhede. Ander reservate sluit die Sentraal Karoo Wildreservaat (in die Kalahariwoestyn in Ghanzidistrik), die Makgalagadipanne Nasionale Park en die Nxaipan Nasionale Park (in die Sentraaldistrik in die Makgalagadisoutpan) in. Mashatu Wildreservaat is in privaatbesit en is geleë waar die Shasharivier en die Limpopo in die ooste van Botswana saamvloei. Die ander reservaat in privaatbesit is Mokolodi Natuurreservaat naby Gaborone. Daar is ook gespesialiseerde toevlugsoorde soos die Khama Renostertoevlugsoord en die Makgalagaditoevlugsoord (vir flaminke). Die genoemde toevlugsoorde is albei in die Sentraaldistrik geleë.
Die dood van meer as 400 Savanne-olifant in die Okavangodelta in 2020 is vermoedelik deur ’n gevaarlike neurotoksien veroorsaak. Die olifante het in April 2020 in die vleilandgebied in die noordweste van die land begin sterf. Kalwers en volwasse olifante dwaal verward, uitgeteer en in nood. Hulle val ineen as die vermeende gifstof hul motorfunksies benadeel en hul bene verlam word. Stroping, vergiftiging en miltsiekte is as moontlike oorsake uitgesluit. Reeds in April 2019 is sowat 100 olifante in Botswana aan onbekende oorsake dood.
Leucandra secutor
Leucandra secutor is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Leucandra serrata
Leucandra serrata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Leucandra secutor
Die spons behoort tot die genus Leucandra en tot die familie Grantiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1927 deur Brøndsted.
Leucandra serrata
Die spons behoort tot die genus Leucandra en tot die familie Grantiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2007 deur Azevedo & Klautau.
Botswana
Omgewingsprobleme
Botswana staar tans twee groot omgewingsprobleme in die gesig: droogte en woestynvorming. Die woestynvormingsprobleme stam hoofsaaklik uit die erge droogtes in die land. Weens die droogte is 75% van die land se mens- en dierbevolking afhanklik van grondwater. Die gebruik van grondwater het die effek van droogtes verlig maar het ’n letsel op die land gelaat. Grondwater word bereik deur diep boorgate te boor wat uiteindelik gronderosie tot gevolg het. Oppervlakwater is baie skaars en minder as 5% van die landbou in die land is volhoubaar met reënval alleen. As gevolg hiervan boer 95% van die bevolking met lewende hawe vir ’n bron van inkomste. Daarom is dit nie verbasend nie dat 71% van die grond aangewend word vir gemeenskaplike weiding wat ’n beduidende oorsaak is van woestynvorming in die land.
Die Departement van Bosbou en Omvangshulpbronne het reeds begin om ’n projek te implementeer wat inheemse plantegroei in gemeenskappe in Kgalagadi-suid, Kweneng-noord en Bobeti herbekendstel. Herbekendstelling van inheemse plantegroei sal help om die degradasie van die grond teen te werk. Die Owerheid van die Verenigde State het ook ’n ooreenkoms met Botswana aangegaan deur VS$7 miljoen te gee om Botswana se skuld met VS$8,3 miljoen te laat krimp. Die bepalings van die skuldvermindering is dat Botswana sal fokus op ’n meer uitgebreide bewaring van die land.
Die Ontwikkelingsprogram van die Verenigde Nasies (UNDP) voer aan dat die vlak van armoede ’n groot probleem skep deur die uitbuiting van hulpbronne in Botswana, insluitend oorbenutting van grond. Om dit te verander, het die UNDP met ’n projek in die suidelike gemeenskap van Struizendam begin om die “inheemse kennis en tradisionele grondbestuurstelsels” te ontgin. Die leiers van dié beweging is veronderstel om deel van die gemeenskap te wees, sodat groter inkomste en gevolglike vermindering van armoede teweeg gebring kan word. Die UNDP het ook genoem dat die regering effektief beleid moet implementeer wat mense in staat stel om hul eie hulpbronne te bestuur; hulle help dan ook die Botswana-regering met toepaslike beleidvorming.
Regering
Botswana is Afrika se oudste demokrasie. Die Grondwet van Botswana is die oppergesag van die reg, beskerm die burgers se regte en verteenwoordig hul regte. Die politiek van Botswana vind plaas binne ’n raamwerk van ’n verteenwoordigende demokratiese republiek met ’n veelpartystelsel waar die President van Botswana gelyktydig die staatshoof en die hoof van die regering is; hy word deur die parlement verkies en is verantwoordbaar teenoor die parlement. Uitvoerende magte word deur die regering uitgeoefen. Wetgewende magte berus by die regering en die Parlement van Botswana. Die mees onlangse verkiesing, die elfde sedert onafhanklikheid, is op 23 Oktober 2019 gehou. Sedert die verklaring van onafhanklikheid word die partystelsel deur die Botswana Democratic Party oorheers.
Regbank
Die regbank is onafhanklik van die uitvoerende gesag en die wetgewer. Botswana is op die 30ste plek van 167 lande in die Demokrasie-indeks 2012. Volgens Transparency International is Botswana die mins korrupte land in Afrika en word op dieselfde vlak as Portugal en Suid-Korea geplaas. Die land word nietemin beskou as een van die lande in Afrika wat die mees geheimsinnige openbare instellings het.
Dit bestaan uit ’n tipiese hofstelsel van plaaslike landdroshowe, ’n hooggeregshof en ’n appèlhof. Die hooggeregshof is ’n hoër hof met onbeperkte oorspronklike bevoegdheid om kriminele, burgerlike of grondwetlike sake kragtens enige wet te verhoor en te beslis. Die appèlhof kan appèlle aanhoor. Die hoof van die hooggeregshof is die hoofregter.
Die appèlhof is die hoogste en finale hof in die land en behandel appèlle van die hooggeregshof en die nywerheidshof. Die regterpresident is die hoof van die appèlhof. Regters word deur die president van Botswana op aanbeveling van die Regterlike Dienskommissie aangestel.
Alhoewel die Prokureursorde van Botswana al sedert 1997 bestaan, is daar in hul register van prokureurs nog steeds geen duidelike aanduiding van hoe sekere demografie, soos vroue, op die regsveld gevaar het nie.
Buitelandse betrekkinge
Botswana het ’n klein aantal diplomatieke missies in die buiteland. In sy buitelandse betrekkinge plaas Botswana ’n klem op die ekonomiese en politieke integrasie in Suider-Afrika. Botswana poog om van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) ’n werkende instrument vir ekonomiese ontwikkeling te maak, en dit het pogings aangewakker om die streek selfpolisiëerend te maak ten opsigte van voorkomende diplomasie, konflikoplossing en goeie bestuur. Die SAOG-hoofkantoor is in Gaborone gesetel.
Die land het Suid-Afrika na-apartheid verwelkom as ’n vennoot in hierdie pogings. Botswana sluit aan by die Afrika-konsensus oor die meeste belangrike internasionale aangeleenthede en is ’n lid van internasionale organisasies soos Verenigde Nasies, Afrika-unie, Beweging van Onverbonde Lande en Britse Statebond. Botswana is ook ’n lid van die Internasionale Strafhof met ’n bilaterale immuniteitsooreenkoms vir beskerming van die Amerikaanse Weermag (soos onder artikel 98 gedek).
Buitelandse militêre en veiligheidsbetrekkinge
Ten tye van sy onafhanklikheid het Botswana oor geen gewapende magte beskik nie. Eers nadat beide die Rhodesiese en die Suid-Afrikaanse leërs teen onderskeidelik die Zimbabwe People’s Revolutionary Army en Umkhonto we Sizwe toegeslaan het, is in 1977 die Botswana Weermag van stapel gestuur. Die president is die hoofbevelvoerder van die gewapende magte en benoem ’n verdedigingsraad en die Botswana Weermag bestaan tans uit sowat 60 000 weermaglede. In 2019 het Botswana die VN-verdrag oor die verbod van kernwapens onderteken.
Ná politieke veranderinge in Suid-Afrika en die streek fokus die Botswana Weermag se missies toenemend op die voorkoming van stropery, voorbereiding op rampe en buitelandse vredesbewaring. Die Verenigde State was die grootste enkele buitelandse bydraer tot die ontwikkeling van die Botswana Weermag, en ’n groot deel van sy offisierskorps het Amerikaanse opleiding ontvang. Die Botswana-regering het die Verenigde State toestemming gegee om die moontlikheid te ondersoek om ’n Afrika-kommandobasis (AFRICOM) in die land te vestig.
Menseregte
Baie van die inheemse San is met geweld van hul grond na reservate verskuif. Om hulle te verskuif is hul toegang tot water en hul land geweier en as hulle gejag het, wat die belangrikste voedselbron was, is hulle gearresteer. Hul land is in die wêreld se rykste diamantveld geleë. Amptelik ontken die regering dat daar ’n samehang met mynbou bestaan, en beweer die hervestiging teen einde van die bewaring van die natuurlewe en die ekosisteem, al het die San-bevolking sedert millennia volhoubaar op die land gewoon. In die reservate sukkel hulle om werk te kry en alkoholisme is welig. Op 24 Augustus 2018 het die VN se spesiale rapporteur vir minderhede, Fernand de Varennes, ’n verklaring uitgereik waarin hy Botswana versoek om “pogings om die regte van minderhede met betrekking tot openbare dienste, grond- en hulpbrongebruik en die gebruik van minderheidstale in onderwys en ander kritieke gebiede te erken en te beskerm.”
Tot in Junie 2019 was homoseksualiteit in Botswana onwettig. ’n Beslissing van die hooggeregshof in Botswana op 11 Junie daardie jaar het egter bepalings in die strafwet geskrap wat die “vleeslike kennis van enige persoon teen die orde van die natuur” en “dade van growwe onwelvoeglikheid” gestraf het, waarmee Botswana een van slegs 22 Afrikalande geword het wat homoseksualiteit óf gedekriminaliseer óf gewettig het.
Botswana volstrek die doodstraf deur ophanging.
Die Botswana Sentrum vir Menseregte, Ditshwanelo, is in 1993 gestig.
Jeremy Bentham
Bentham studeer regte aan die Universiteit van Oxford omdat hy aanvanklik 'n advokaat wou word. Hy skenk egter gou meer aandag aan die ontwikkeling van wysgerige teorieë van wetgewing en regspraak. Hy laat homself inspireer deur onder andere Joseph Priestley (‘die grootste geluk van die grootste aantal’).
Botswana
Administratiewe indelings
Botswana is in 15 distrikte ingedeel – 9 landelike en 6 stedelike distrikte:
Jeremy Bentham
Bentham was een van die invloedrykste utilitariste. Dit was te danke aan sy geskrifte, maar ook aan sy baie leerlinge oor die hele wêreld. Onder hulle was James Mill, sy sekretaris en diensknaap John Stuart Mill, en verskeide politieke leiers, onder wie Robert Owen, wat later die grondlegger sou word van die sosialisme in Engeland. Bentham word beskou as deel van die beweging van die filosofiese radikale wat 'n morele verandering in wetgewing en regspraak beoog.
Bentham was 'n pleitbesorger van individuele en ekonomiese vryheid, skeiding van kerk en staat, vryheid van meninguiting, gelyke regte vir vroue, diereregte en die afskaffing van slawerny en fisieke straf (ook vir kinders), die reg op egskeiding en vrye handel. Hy was vir belasting op erflatings, beperking van monopolieë, pensioene en 'n siektekosteversekering.
Biografie
Bentham word gebore in Houndsditch, Londen, in 'n ryk Tory-familie. Hy was 'n wonderkind en word as kleuter op 'n keer in sy vader se studeerkamer aangetref, terwyl hy 'n omvattende werk oor die geskiedenis van Engeland lees. Reeds op driejarige leeftyd begin hy byvoorbeeld ook met sy studie van Latyn.
Botswana
Administratiewe indelings
Die stedelike distrikte is:
Jeremy Bentham
Biografie
Hy gaan na die Westminster Skool, en in 1760 stuur sy vader hom na die Queen College in Oxford, waar hy in 1763 sy baccalaureusgraad  en in 1766 sy meestergraad behaal. Hy kies om opleiding te ondergaan om 'n advokaat te word (hoewel hy nooit praktiseer nie) en word in 1769 by die balie toegelaat. Daar raak hy behoorlik gefrustreerd met die kompleksiteit van die Engelse wetgewing.
Botswana
Ekonomie
Sedert sy onafhanklikheid het Botswana een van die snelgroeiendste BBP’s ter wêreld gehad. Voorheen was landbou die land se belangrikste ekonomie, maar intussen is mynbou, beesboerdery en toerisme die vernaamste ekonomiese sektore. Tussen 1966 en 1999 het Botswana se ekonomie met sowat 9% per jaar gegroei; die meeste van die land se inkomste kom uit diamantontginning. In 2007 is uraan in Botswana ontdek en die ontginning daarvan het in 2010 begin.
Jeremy Bentham
Biografie
Onder sy vele voorstelle vir juridiese en sosiale hervormings, was 'n ontwerp van 'n gevangenisgebou wat Bentham die Panopticon noem. Hoewel dit nooit gebou is nie, het die idee 'n belangrike invloed gehad op latere generasies denkers. Die twintigste-eeuse Franse filosoof Michel Foucault argumenteer dat die Panopticon paradigmaties was vir 'n hele reeks van negentiende-eeuse 'dissiplinêre' instellings. Die Meksikaanse gevangenis "Lecumberri" word gedeeltelik ontwerp op basis van Bentham se idee.
Botswana
Ekonomie
Botswana het homself van een van die armste lande in die wêreld omgeskep na ’n land met ’n boonste middelinkomste. Hoewel Botswana oorvloedige hulpbronne gehad het, het ’n goeie institusionele raamwerk die land in staat gestel om hulpbroninkomste her te belê om stabiele toekomstige inkomste te genereer. Volgens ’n skatting het die land die vierde hoogste bruto nasionale inkomste volgens koopkragpariteit in Afrika (net na Mauritius, Gaboen en Ekwatoriaal-Guinee), wat ’n lewenstandaard vergelykbaar met dié van Meksiko moontlik maak. Dit is selfs meer as dié van Namibië en Suid-Afrika.
Jeremy Bentham
Biografie
Bentham voer korrespondensie met baie invloedryke persone. Adam Smith was byvoorbeeld teen vrye rentekoerse, voordat hy kennis gemaak het met Bentham se opvattings hieromtrent. Op grond van sy korrespondensie met Gabriel Honoré Mirabeau en ander leiers van die Franse Rewolusie word Bentham uitgenooi om ereburger van Frankryk te word, maar Bentham was 'n uitgesproke kritikus van die rewolusionêre teorie oor die natuurreg en van die geweld wat met die Jakobyne se magsoorname in 1792 gepaard gegaan het. Tussen 1808 en 1810 onderhou hy 'n persoonlike vriendskap met die voorloper van die Latyns Amerikaanse onafhanklikheid, Francisco de Miranda en besoek hy Miranda gereeld in sy huis in Grafton Way in Londen.
Botswana
Ekonomie
Die Ministerie van Handel en Nywerheid van Botswana is verantwoordelik vir die bevordering van sake-ontwikkeling in die hele land. Volgens die Internasionale Monetêre Fonds het Botswana se ekonomie vanaf 1966 tot 1999 jaarliks met sowat 9% gegroei. Botswana geniet in vergelyking met ander Afrikalande ’n hoë vlak van ekonomiese vryheid, en was in 2019 Afrika se derde beste land volgens ekonomiese vryheid net na Mauritius en Rwanda. Die regering het ’n gesonde fiskale beleid gehandhaaf, ondanks opeenvolgende begrotingstekorte in 2002 en 2003 en ’n geringe mate aan buitelandse skuld. Dit het die hoogste soewereine kredietgradering in Afrika behaal en beskik oor buitelandse valutareserwes van meer as $7 miljard in 2005/2006, wat ongeveer twee en ’n half jaar se huidige invoer beloop.
Jeremy Bentham
Biografie
In 1823 was hy met James Mill een van stigters van die Westminster Review; dit was 'n blad vir die "Filosofiese radikale", 'n groep van jongere volgelinge, deur wie Bentham 'n aansienlike invloed uitoefende op die Britse publieke lewe.
Isotope van nihonium
Die chemiese element nihonium (Nh), met ’n atoommassa van ongeveer 287 u, het geen stabiele isotope nie en word dus as ’n radioaktiewe element beskou. Die ses isotope is onstabiel en het ’n relatief kort halfleeftyd (die meeste minder as ’n sekonde).
Jeremy Bentham
Biografie
Bentham word gereeld geassosieer met die oprigting van die Universiteit van Londen, meer spesifiek met die University College London (UCL), dit hoewel hy toe die UCL in 1826 geopen word al 78 jaar oud was en hy geen aktiewe rol speel in die oprigting van hierdie universiteit nie. Dit is egter waarskynlik dat die UCL nie sonder sy inspirasienie op daardie tydstip sou ontstaan het nie. Bentham was daarvan oortuig dat universiteitsonderwys toeganklik moes word vir die breë publiek, by name vir armes of diegene wie nie aan die gevestigde Anglikaanse kerk behoort het nie. Studente van die Oxford en Cambridge moes aan beide voorwaardes voldoen. Die UCL was die eerste Engelse universiteit wat iedereen sou toelaat, ongeag ras, geloof of politieke oortuiging. Dit was in ooreenstemming met die visie van Bentham.
Botswana
Ekonomie
’n Verskeidenheid aan finansiële instellings oorheers die finansiële stelsel van die land, en beide pensioenfondse en kommersiële banke is volgens bategrootte die twee belangrikste segmente. Banke bly winsgewend, goed gekapitaliseer en likiede as gevolg van die groeiende nasionale hulpbronne en hoë rentekoerse. Die Bank van Botswana fungeer as ’n sentrale bank. Die land se geldeenheid is die Botswana pula (Tswana vir reën) en onderverdeel in 100 thebe (“skild” in Tswana). Vanaf 1961 tot 1966 was die Suid-Afrikaanse rand die amptelike geldeenheid in die Betsjoeanaland-protektoraat en tussen 1966 en 1976 in die onafhanklike Botswana.
Isotope van nihonium
In die natuur kom geen nihonium voor nie; alle isotope is sinteties in ’n laboratorium berei. Die eerste sintetiese isotoop was 284Nh, in 2003.
Jeremy Bentham
Bentham en die utilitarisme
Die hoofwerk van Bentham, An Introduction to the Principles of Morals and Legislation (1789) begin met die stelling dat die natuur daarvoor gesorg het dat die mens onder die mag leef van twee soewereine meesters, naamlik pyn en genot. Die nuttigheidsbeginsel wat hy daarby formuleer, geld as die beginsel waarmee dade goed word of afgekeur word op basis van die vermoëns wat ons besit om die geluk te vermeerder of juis te verminder. Geluk staan dan gelyk met die vermeerdering van die genot en die vermindering van die pyn. Op die punt sou elke mens sy eie belange kon nastreef. Dit is die vernaamste rede waarom Bentham homself uitspreek teen asketisme. 'n Askeet sien die mens naamlik onafhanklik van die genot, wat uiteraard haaks is met dié stelling van Bentham.
Botswana
Mynbou
Botswana se Orapamyn is die grootste diamantmyn ter wêreld in terme van waarde en hoeveelheid karats wat jaarliks ontgin word. In 2013 is ’n geraamde 11 miljoen karats ontgin, met ’n gemiddelde prys van $145/karaat, vervolgens het die Orapamyn in 2013 diamante ter waarde van meer as $1,6 miljard gelewer.
Jeremy Bentham
Bentham en die utilitarisme
Bentham ontwikkelde hierby 'n stelsel, waarmee hy genot kwantitatief kon meet. Om dit te kan doen, stel hy 'n hele lys parameters op, soos intensiteit, langdurigheid, (on)sekerheid, en nabyheid/afstand. So kan mens dronkenskap as volg analiseer: dronkenskap bring wel 'n intense genot en geluksaligheid, maar die periode wat dit duur is baie kort en na die periode wag pyn ('n babbelas) wat heelwat langer duur.
Isotope van nihonium
Die kortslewende isotoop van nihonium is 278Nh, met ’n halfleeftyd van ongeveer 340 mikrosekondes. Die langslewende een is 286Nh, met ’n halfleeftyd van 19,6 sekondes.
Jeremy Bentham
Bentham en politiek
Bentham se invloed op die politiek is tot vandag, omvangryk. Onder andere is sy opvattinge oor die vraagstuk van kontrole hou oor die massa en die rol van sosiale stratifikasie wat hy daarin toepas, steeds aktueel. Hy skenk ook besondere aandag aan die gebruik van drogredenasies wat hy waarneem in politieke diskussies en wat volgens hom kan dien om misverstande wegtesteek: "Misbruik kan slegs verdedig word deur drogredenasies"
Botswana
Wetenskap en Tegnologie
Botswana is tans besig om wetenskap en tegnologie in te span om sy ekonomie te laat diversifiseer en vervolgens minder afhanklik van diamante te word. Met die oog hierop het die regering sedert 2008 ses spilpunte in die sektor vir landbou, diamante, innovasie, vervoer, gesondheid en onderwys opgerig.
Jeremy Bentham
Bentham en politiek
Kontroleerbaarheid speel 'n groot rol in sy gedagtegoed. Ook die hoeër stande en klasse moet bowendien daaraan glo, sien byvoorbeeld sy volgende uitspraak:
Botswana
Wetenskap en Tegnologie
Botswana het, binne ’n Unesco-projek wat deur die Spaanse agentskap vir Internasionale Samewerking en Ontwikkeling geborg word,in 2011 sy hersiene “Nasionale beleid oor navorsing, wetenskap en tegnologie” uitgereik. Dié beleid het ten doel om die uitdagings van vinnige tegnologiese evolusie en globalisering die hoof te bied en die bereiking van die nasionale ontwikkelingsdoelwitte, soos geformuleer in hoëvlak strategiese dokumente insluitende Botswana se “Tiende Nasionale Ontwikkelingsplan” vir 2016 en “Visie 2016”.
Kompakte motor
'n Kompakte motor (Amerikaans), of 'n klein gesinsmotor (Brits), is 'n klas motorvoertuig wat groter is as 'n subkompakte motor maar kleiner as 'n mediumgrootte motor, rofweg gelyk aan die C-segment in Europa.
Botswana
Wetenskap en Tegnologie
Die “Nasionale beleid oor navorsing, wetenskap en tegnologie” (2011) bepaal die mikpunt om die bruto binnelandse besteding aan navorsing en ontwikkeling van 0,26% van die BBP in 2012 tot meer as 2% teen 2016 te verhoog. Dié teiken kan slegs binne die gespesifiseerde tydsbestek bereik word deur die verhoging van die openbare besteding aan navorsing en ontwikkeling.
Jeremy Bentham
Bentham en politiek
"In die duisternis van geheime sinistêre belange het die bose van elke aard vrye teuels. Slegs in die gevalle waar oop publisiteit 'n plek het kan enige van die balanse nodig vir juridiese oorsig funksioneer.  Waar daar geen publisiteit is nie is daar geen geregtigheid nie. Publisiteit is die siel van geregtigheid."
Sy opvattings oor kontrole gee hy ook letterlik vorm in die ontwerp van 'n sogenaamde Panopticon. Die beginsel is toegepas in koepelgevangenisse. Bentham se idees word deur Michel Foucault in 'n modern konteks geplaas.
Philippe van Dievoet
Philippe van Dievoet, gebore te Brussel op 9 Januarie, 1654 en gestorwe te Parys op 1 Februarie, 1738, was die goudsmid van koning Lodewyk XIV.
Jeremy Bentham
Ekonomie
Sy idees oor monetêre beleid verskil aansienlik van die van David Ricardo. Daar is wel ooreenkomste met die visie van Henry Thornton. Bentham sien monetêre uitbreiding as 'n goeie instrument om 'n toestand van volledige werkgeleenthede te bereik. Hy is homself bewus van die relevansie van sake as 'gedwonge spaar', die 'geneigdheid om te verbruik', die verband tussen spaar en belê en ‘n aantal ander konsepte wat nog steeds 'n sentrale rol speel in die moderne inkomste- en werkgeleentheidspolitiek. Sy idees oor monetêre beleid sluit nou aan by sy utilitaristiese filosofie om genot en pyn respektiewelik te maksimaliseer of te minimaliseer en is so 'n belangrike voorloper van die gebruik van optimalisasiebeginsel in die ekonomiese wetenskap, soos in die gebruikersteorie, die teorie van die ondernemings en die sosiale welvaartsteorie.
Philippe van Dievoet
Hy is die broer van beeldhouer Peter van Dievoet.
Jeremy Bentham
Bentham en diereregte
"Dit sal ooit erken word dat die aantal bene, die haarigheid van daardie vel of die stert, onvoldoende redes is om 'n sensitiewe wese aan sy lot oor te laat. Waar anders moet ons die grens tussen mense en diere trek? Is dit die vermoë om logies te dink of dalk die vermoë om te praat? Maar 'n volwasse perd of hond is met sekerheid 'n meer rasionele wese, en selfs meer 'n gespreksgenoot, as 'n baba van 'n dag of 'n week of selfs een maand oud. Maar veronderstel dat dit anders kan wees, wat maak dit saak, dié vraag is nie, kan hulle logies redeneer nie? en ook nie dat hulle praat nie, maar kan hulle ly?"
Feminisme
Bentham sê self dat die wettlike ondergeskikte posisie van die vrou hom op elfjarige leeftyd laat kies het vir 'n loopbaan as 'n hervormer. Bentham spreek homself sterk uit ten gunste van totale gelykheid tussen man en vrou.
Kollektivisme
Bentham se opvattings word gekritiseer deur onder andere die libertariese vrye mark ekonoom Murray Rothbard, wat Jeremy Bentham in sy essay, Jeremy Bentham: The Utilitarian as Big Brother, beskryf as die ideoloog van  Big Brother. Die Kanadese outeur Brebner skryf in 1948 die volgende: "Britse laissez-faire benadering was 'n politieke en ekonomiese mite... Jeremy Bentham en John Stuart Mill, wie gereeld beskryf word as tipiese, byna fundamentalistiese, pleitbesorgers van laissez-faire benadering, was in werklikheid volstrek vir die teenoorgestelde, hulle was pleitbesorgers vir staatsinmening vir kollektivistiese doeleindes."
Kompakte motor
Die huidige kompakte motorgrootte, soos gedefinieer deur die VSA Environmental Protection Agency (EPA), vir die VSA en vir die internasionale modelle onderskeidelik, is ongeveer 4100 mm en 4450 mm lank vir luikrugmotors, of 4400 mm en 4750 mm lank vir cabrio, sedans of stasiewaens. Veeldoelige voertuie en sportnutsvoertuie gebaseer op klein gesinsmotor het soortgelyke groottes wat wissel van 4200-4500 mm in die VSA, en van 4400-4700 mm vir die internasionale modelle.
In Japan word 'n voertuig wat oor die 3.4 m lank, 1.48 m breed en 2 m hoog is en met 'n enjin groter as 660 cc, maar minder as 4.7 m lank, 1.7 m breed en 2 m hoog en met enjins tot 2000 cc groot beskou as 'n kompakte voertuig. Die meetstandaarde is absoluut, wat beteken dat spesiale voorsiening nie vir SNVs, miniwaens, stasiewaens of luikrugmotors gemaak word nie.
Botswana
Wetenskap en Tegnologie
Ondanks die beskeie vlak van finansiële belegging in navorsing beskik Botswana oor een van die hoogste navorsingsdigthede in Afrika suid van die Sahara: 344 per miljoen inwoners (in hooftellings), in vergelyking met ’n gemiddelde van 91 per miljoen inwoners vir die hele subkontinent in 2013.
In 2009 het Deaftronics, ’n maatskappy wat in Botswana gebaseer is, sy sonkrag-gehoorapparaat bekendgestel, ses jaar nadat die prototipe ontwikkel is. Deaftronics het sedert die bekendstelling van die maatskappy in 2009 meer as 10 000 sonkragaangedrewe gehoorapparate verkoop. Met ’n prys van $200 beskik elke eenheid oor vier herlaaibare batterye, wat tot drie jaar se krag kan lewer, en ’n sonkraglaaier vir die herlaaibare batterye. Dié produk is goedkoper as die meeste gewilde gehoorapparate wat vanaf sowat $600 kan kos.
In 2011 het Botswana se Department van Landbounavorsing die Musi-ras bekend gestel, gekweek om uiteindelik die algehele doeltreffendheid vir beesvleisproduksie onder Botswana-toestande te optimaliseer. Die proses van selektiewe teling wat dié geharde dier 29 jaar gelede ondergaan het sal die saamgestelde ras volgens verwagtinge tot verhoogde beesvleisproduksie lei. Die doel van dié projek was om ’n genetiese materiaal te vind wat kan presteer soos kruisrasse wat alreeds in Botswana beskikbaar is en ver bo die inheemse Tswana-ras, terwyl die gehardheid en aanpasbaarheid van die inheemse vee in een pakket behou word.
In 2016 het Botswana se Instituut vir Tegnologiese Navorsing en Innovasie (BITNI) in samewerking met die Instituut vir Tegnologiese Navorsing en Innovasie, Botswana se entstofinstituut en die Kanadese agentskap vir voedselinspeksie die vinnige toetsstel vir bek-en-klouseer ontwikkel. Die bestaande diagnostiese metodes vereis hoogs opgeleide laboratoriumpersoneel, spesiale toerusting wat vertragings in die implementering van beheermaatreëls veroorsaak, terwyl die stel wat in Botswana ontwikkel is, voorsiening maak vir diagnosering op die terrein in geval van ’n vermoedelike uitbraak van die siekte in die bespoediging van die diagnostiese proses.
In die IKT-sektor het in 2016 ’n Botswana-onderneming, Almaz, die eerste rekenaarmonteeronderneming in Botswana geopen. Die onderneming gaan nie net oor rekenaarmontering nie, maar ook oor die uitbreiding van elektroniese vervaardiging en ’n katalisator vir inhoudsontwikkeling in navorsing en ontwikkeling. Ditec, ’n Botswana-onderneming, ontwerp, vervaardig en pas selfone aan. Ditec is een van die voorste kenners op die gebied van ontwerp, ontwikkeling en aanpassing van Microsoft-aangedrewe toestelle.
Vervoer, energie en infrastruktuur
Botswana beskik oor 971 km se spoorlyne, 18 482 km se paaie en 92 lughawens, waarvan 12 oor geplaveide aanloopbane beskik. Die ontwerpte geplaveide padnetwerk is feitlik geheel en al sedert onafhanklikheid in 1966 gebou. Botswana word in ’n oos-westelike rigting deur die Trans-Kalahari-Grootpad, wat Johannesburg in Suid-Afrika met Walvisbaai in Namibië verbind, en in ’n noord-suidelike rigting deur die Kaapstad-Kaïro-Grootpad deurkruis; albei grootpaaie ontmoet suid van Gaborone. Die nasionale lugredery is Air Botswana, wat binnelands en na ander Afrikalande vlieg, met sy hoofspilpunt op die Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe van die hoofstad Gaborone. Botswana word ook deur Air Namibia en die Suid-Afrikaanse Lugdiens bedien. Botswana Railways is die nasionale spoorwegonderneming en ’n belangrike skakel in die Suider-Afrikaanse spoorwegstelsel. Botswana Railways bied logistieke oplossings op spoorwegbewegings om ’n reeks kommoditeite vir die mynbousektor en primêre nywerhede, passasierstreindienste en droë hawens te vervoer. Botswana se spoornetwerk bestaan uit een verbinding tussen Suid-Afrika in die suidooste, deur Gaborone, en Zimbabwe in die noordooste, en ’n stuk of drie sytakke.
’n 200 MW sonkragaanleg word tans deur die Department van Minerale Bronne, Groen Tegnologie en Energiesekuriteit beplan en ontwerp.
Sedert 2014 word op die kort grensstuk tussen Botswana en Zambië die Kazungulabrug gebou, wat die Zambezirivier vir 923 m sal oorsteek. Volgens berigte was dié brug einde Desember 2020 99% klaar en wag net vir ’n amptelike opening, waarna dit die ou Kazungulaveerboot vervang en ’n nuwe roete tussen die Demokratiese Republiek die Kongo en die Suid-Afrikaanse hawestad Durban sal skep. Die brugprojek sluit ’n nuwe spoorweg tussen Botswana en Zambië in.
Toerisme
Die Botswana Toerisme-organisasie is die land se amptelike toerismegroep. Toeriste besoek veral die hoofstad Gaborone, aangesien dié stad baie aktiwiteite vir besoekers bied. Die Leeuparkoord is Botswana se eerste permanente pretpark en bied geleenthede soos verjaardagpartytjies vir families. Ander bestemmings in Botswana sluit in die Gaborone Seiljagklub en die Kalahari Hengelklub en natuurlike aantreklikhede soos die Gaboronedam en Mokolodi Natuurreservaat. Daar is ook gholfbane wat deur die Botswana Gholfunie (BGU) bestuur word. Die Phakalane Gholflandgoed is ’n multimiljoen-dollar klubhuis wat beide hotelverblyf en toegang tot gholfbane bied.
Botswana se gewildste toeriste-aantreklikhede sluit in die Kgalagadi-vredespark op die grens met Suid-Afrika in die suidweste, Sentraal Kalahari Wildreservaat in die sentrum van die land, asook die Unesco-wêrelderfenisgebiede Okavangodelta en Tsodilo in die noordweste van Botswana.
Demografie
Botswana het met ’n bevolking van 2 254 068 die 145ste grootste bevolking in die wêreld, net ná Gambië en nog voor Gaboen. Botswana se bevolking is effens kleiner as dié van Namibië, maar aangesien laasgenoemde groter is, het Botswana ’n groter bevolkingsdigtheid (3,7/km² teenoor 3,2/km²).
Etniese groepe
Die Tswana is die grootste etniese groep in Botswana en vorm sowat 79% van die bevolking; die meeste Tswanas, sowat vier miljoen mense, bly egter in Suid-Afrika se Noordwesprovinsie. Van die grootste minderhede sluit in die BaKalanga en San of AbaThwa, ook bekend as Basarwa. Ander stamme is Bayei, Bambukushu, Basubia, Baherero en Bakgalagadi. Daarbenewens bly ’n aantal blankes en Indiërs in Botswana; albei groepe is ongeveer ewe klein. Die Indiërs in Botswana behels verskeie generasies, en sommige het uit Mosambiek, Kenia, Tanzanië, Mauritius, Suid-Afrika en ander lande na Botswana migreer, maar ook Indiërs wat hulle onlangs uit Indië kom vestig het.
As gevolg van die verslegtende ekonomiese toestande in Zimbabwe sedert 2000 het die aantal Zimbabwiërs in Botswana die derduisende ingeskiet.
Minder as 10 000 San handhaaf nog hul tradisionele jagter-versamelaar-leefwyse. Sedert die middel-1990’s poog die regering van Botswana om hulle uit hul tradisionele lande te verskuif. James Anaya, spesiale rapporteur oor die situasie van menseregte en fundamentele vryhede van inheemse bevolking vir die Verenigde Nasies in 2010, het die verlies van grond as ’n groot bydraer tot baie van die probleme wat die inheemse bevolking van Botswana in die gesig staar aangehaal en na die uitsetting van die San uit die Sentraal Kalahari Wildreservaat (CKGR) as ’n eksplisiete voorbeeld verwys. Onder Anaya se aanbevelings in ’n verslag aan die Verenigde Nasies se Raad vir Menseregte was die bevordering van ontwikkelingsprogramme in oorweging met inheemse gemeenskappe soos die San- en Bakgalagadi-bevolking se tradisionele jag- en versamelaktiwiteite.
Tale
Die amptelike tale van Botswana is Engels en Tswana, waarvan laasgenoemde dwarsdeur die land gebesig word. Daarmee is Botswana een van twee lande, waar Tswana ampstaalstatus geniet; die ander is Suid-Afrika, terwyl die grondwet van Namibië Tswana as ’n nasionale taal erken. In Setswana is voorvoegsels belangriker as in baie ander tale, aangesien Setswana ’n Bantoetaal is en naamwoordklasse met dié voorvoegsels aangedui word. Hulle sluit in Bo, wat na die land verwys, Ba, verwysende na die volk, Mo, na een persoon en Se na die taal. Byvoorbeeld is die grootste etniese groep van Botswana die Tswana, vandaar die naam Botswana vir hul land. Die volk in sy geheel is die Batswana, een persoon is ’n Motswana en die taal wat hulle praat is Setswana.
Ander tale wat in Botswana gebesig word sluit in Kalanga (sekalanga), Sarwa (sesarwa), Noord-Ndebele, Kgalagadi, Tswapong, !Xóõ, Yeyi en Afrikaans. Sowat 20 000 mense in Botswana praat Afrikaans (byna 1% van die totale bevolking) en veral langs die suidelike grens met Suid-Afrika is talle dorpe met Afrikaanse name te vinde.
Godsdienste
’n Geskatte 77% van die land se bevolking beskou hulself as Christene. Anglikane, Metodiste en die Verenigde Kongregasionale Kerk van Suider-Afrika vorm die meerderheid Christene. Daar is ook gemeentes Lutherane, Baptiste, Rooms-Katolieke, Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae (Mormone), Nederduitse Gereformeerde Kerkfamilie, Mennonite, Sewendedagadventiste en Jehovah se Getuies in die land. Volgens die 2001-sensus bly sowat 5 000 Moslems, veral uit Suid-Asië, 3 000 Hindoes en 700 Baha’is in die land. Sowat 20% van die bevolking is ongebonde.
Kultuur
Setswana is, behalwe vir die taal van die dominante bevolkingsgroep in Botswana, die byvoeglike naamwoord wat gebruik word om na die ryk kulturele tradisies van die Batswana te verwys – hetsy vir lede van die Tswana of alle burgers van Botswana. In Botswana het die meeste van die stamme verskeie maniere om mekaar te groet, maar vir ’n maklike kommunikasie en kontak gebruik Batswana ’n drierigtingshanddruk of groet mekaar net deur “Dumelang” te sê; ’n manier om “hallo” te sê sonder fisiese kontak. Tydens gemeenskapsvieringe soos Dikgafela of tydens huwelikseremonies toon Batswana-vroue deur die gebruik van ululasies as deel van hul kultuur opwinding en geluk.