cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rotterdam
Plekke
Nywerheidsterreine (amptelik woonplekke):
Gebiede
Die munisipaliteit bestaan uit veertien bestuursgebiede:
¹ Insluitend Nieuw Mathenesse
² Insluitend Spaanse Polder
³ Rozenburg is op 18 Maart 2010 by Rotterdam ingelyf.
Ekonomiese struktuur
Die seehawe, wat naas Nederland ook groot dele van Duitsland en dele van Wes-Europa bedien, is die oorheersende ekonomiese faktor in Rotterdam. Daarnaas speel groot maatskappye 'n beslissende rol in die plaaslike ekonomie - so verskaf twee persent van die Rotterdamse maatskappye meer as vyftig persent van alle werkgeleenthede.
Rotterdam se ekonomie baseer daarnaas op bedrywe waar die werkgeleenthede net soos in ander nywerheidslande verminder word - vervoer, logistiek en verwerkende nywerhede. Die opbrengs per werknemer is met €67 000 per jaar merkbaar hoër as die nasionale gemiddeld (€62 000 in Den Haag, €58 000 in Amsterdam), veral danksy die kapitaalintensiewe petrochemiese bedryf in die hawegebied.
Hawe
Die Rotterdamse hawe, wat oor 'n afstand van veertig kilometer strek en 'n oppervlakte van 10 500 hektaar het, is een van die grootstes ter wêreld en verreweg die grootste in Europa. In 2006 het dit 378,4 miljoen ton se goedere gehanteer (2009: 385 miljoen ton) en was sodoende die derde belangrikste hawe na Sjanghai (China) (537 miljoen ton) en Singapoer (448,5 miljoen ton). Die naas-grootste Europese hawens was in daardie jaar Antwerpen, België (167,4 miljoen ton) en Hamburg, Duitsland (135,3 miljoen ton). Die hawe en hawe-gebaseerde ondernemings dra sowat sewe persent tot die Nederlandse bruto geografiese produk by en bied sowat 320 000 werksgeleenthede, waarvan 60 000 in die hawe self.
In 2000 was sowat die helfte van alle gehanteerde goedere sogenaamde "nat massagoedere" (waarvan sowat 80 persent ruolie, daarnaas chemikalieë, maar ook olies, vette en vrugtesap), 30 persent "droë massagoedere" en 20 persent houers.
Die Rotterdamhawe is verreweg die grootste handelsplek vir ruolie in Europa. Hier is in 2004 altesaam 101 miljoen ton olie ingevoer, waarvan die helfte via pyplyne na die Duitse Ruhrgebied en na Antwerpen vervoer is. Die ander helfte is in die hawegebied verwerk. Vier raffinaderye, wat dikwels in besit van meerdere ondernemings is, is in die hawe gesetel - naas veertig ander maatskappye uit die olie- en chemiese bedryf, vier gasprodusente en dertien ondernemings wat hulle op die stoor van olie en sy verspreiding toespits. 'n Aantal pyplyne loop vanuit die hawe na Duitsland en België, en 'n produktepyplyn via die Ruhrgebied tot by die Rynhawe Ludwigshafen in Duitsland. Die hawegebied beskik oor interne pyplyne met 'n totale lengte van 1 500 kilometer.
Rooirugstreepkoppie
Die Rooirugstreepkoppie (Emberiza flaviventris) is 'n algemene standvoël in boomveld en vogtige savanne. Die voël is 15 cm groot en weeg 15 tot 22 gram. In Engels staan die voël as die Golden-breasted bunting bekend.
Subspesies
Daar is drie subspesies:
Sambesi
Sambesi (Engels: Zambezi), tot om middernag op 8 Augustus 2013 Caprivi, is een van die 14 streke van Namibië. Die streek is voorheen genoem na die Kaprivistrook, wat op sy beurt vernoem is na die Duitse kanselier, Leo von Caprivi. Sambesi se hoofdorp en grootste nedersetting is Katima Mulilo. Die streek word in die weste begrens deur Kawango-Oos. Die goewerneur is Lawrence Sampofu (Swapo).
In die Namibiese plaaslike en streekverkiesings het 2015 Swapo in al agt kiesafdelings gewen.
The Sportswriter
The Sportswriter is 'n roman van die Amerikaanse skrywer Richard Ford wat die eerste keer in 1986 gepubliseer is. Die is die eerste in 'n reeks van vier boeke fiksie (drie romans en een versameling novelles) wat oor die lewe van die protagonis Frank Bascombe handel. Die ander dele van die Bascombe tetralogie is die roman Independence Day (1995), die roman The Lay of the Land (2006), en die versameling novelles getiteld Let Me Be Frank with You.
Sambesi
Grense
Die Sambesi-streek is amper heeltemal omring deur die buiteland. Die enigste binnelandse grens is 'n kort verbinding in die weste met Kawango-Oos. Die Namibia-Zambië-Botswana tripunt lê minder as 100 meter van die Zimbabwe grens en sodoende word Namibië soms verkeerdelik gedink Zimbabwe te grens.
The Sportswriter
Die Amerikaanse televisiekanaal HBO het in 2007 beplan om Ford se drie Bascombe romans wat toe alreeds gepubliseer was in 'n ses-uur-lange minireeks te verwerk, maar daardie dramatisering is intussen gestaak en geen ander produksiemaatskappye het hulle intussen tot 'n soortgelyke projek verbind nie.
Sambesi
Flora en fauna
Die streek is tuiste vir 450 dierespesies, insluitend olifante, wat die Sambesi-streek 'n gewilde wildkykplek maak. Die wild word beskerm deur verskeie nasionale parke. Diere reis vrylik oor die ongemerkte grens met Botswana, waar die Chobe Nasionale Park lê. Die Kaprivistrook is ook 'n voorste voëlkyk-gebied, met byna 70 persent voëlspesies wat in Namibië aangetref word, hier aangeteken.
Geskiendenis
Tot die einde van die 19de eeu was die gebied bekend as Itenge, en dit was onder die heerskappy van Lozi konings. In die laat 19de eeu is die strook geadministreer as deel van die Brits protektoraat van Betsjoeanaland (Botswana). Die Duitse Ryk het in 1890 aanspraak gemaak op die Brits-geadministreerde eiland van Zanzibar; Brittanje het beswaar gemaak en die geskil is later op die Koloniale Konferensie van Berlyn gevestig. Op 1 Julie 1890 het die Britte oor Zanzibar en Duitsland die gebied verkry wat bekend geword het as die Kaprivistrook. Leo von Caprivi het gereël dat die Kaprivistrook geheg moet word aan Duits Suidwes-Afrika om Duitsland toegang te gee tot die Zambezirivier as deel van die Heligoland-Zanzibar-verdrag. Die Duitse motivering agter die ruil was om 'n strook grond te verkry wat Duits Suidwes-Afrika verbind met die Zambezirivier, wat maklike toegang tot Tanganyika (Tanzanië) bied en 'n uitlaat na die Indiese Oseaan.
Ekonomie en infrastruktuur
Volgens die 2012 Namibiese Arbeidsmag-opname is werkloosheid in die Sambesi-streek 28.0%.
Bevolking
Meer as 90 000 mense woon in die Sambesi-streek van Namibië, ongeveer 4% van Namibië se bevolking. Die bevolking bestaan hoofsaaklik uit bestaansboere wat op die oewers van die Zambezi, Kwando, Linyati en Chobe rivier woon.
Gerard Moerdyk
Gerard Leendert Pieter Moerdyk (Moerdijk) (distrik Waterberg, Z.A.R., 4 Maart 1890 – Modderpoort, distrik Nylstroom, 29 Maart 1958) was 'n Suid-Afrikaanse argitek wat veral roem verwerf het met sy ontwerp van die Voortrekkermonument, maar wat ook vir die ontwerp van tallose Afrikaanse kerke en ander openbare geboue verantwoordelik was.
Lewensloop
250px|links|duimnael|Die [[Heidelberg, Gauteng|Heidelbergse stadsaal]] duimnael|regs|240px|Gerard Moerdyk (staande regs) op Saterdag [[9 Oktober 1926 by die hoeksteenlegging van die kerkgebou van die NG gemeente Ottosdal wat hy ontwerp het. Ds. P.J.B. Swart, die gemeente se eerste leraar, staan in die middel en P. Du Toit, die boukontrakteur, links.]]
duimnael|240px|links|[[Nuwerus se NG kerk, met dieselfde voorgewel as Luckhoff, Durban en Turffontein. Nuwerus se hoeksteen is gelê op 18 April 1936 tydens die bediening van ds. J.A.S. Oberholster.]]
Moerdyk was die oudste van die nege kinders van die Hollandse onderwyser Jan Leendert Moerdyk, van Ierseke, en sy vrou, Cornelia Dorst, van Brouwershaven, Nederland. Moerdyk se vader het gereageer op pres. Paul Kruger se oproep om leerkragte uit Nederland en emigreer in 1888 na die Z.A.R. Sy verloofde volg hom 'n jaar later en hulle tree op 27 Februarie 1889 op Nylstroom in die huwelik. Die egpaar vestig hulle in die distrik Waterberg waar "Meester Moerdyk" sy lang loopbaan as onderwyser begin.
Moerdyk ontvang sy eerste onderwys by sy vader en van goewernantes. In 1893 word sy vader assistent-onderwyser aan die Staatsmodelschool in Pretoria, maar verhuis twee jaar later na Volksrust waar die gesien tot met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog in Oktober 1899 woon. Moerdyk se vader vertrek op kommando, terwyl sy vrou met hulle vyf kinders in die Standertonse konsentrasiekamp opgeneem word. Die smart en ellende van die vroue en kinders het hier 'n onuitwisbare indruk op die jong gemoed van Moerdyk gelaat.
Ná die oorlog in 1902 herenig die gesin in Pretoria waar Moerdyk as leerling aan die Pretoria College (later Pretoria Boys High School) matrikuleer en 'n toekenning kry met 'n prysvraag wat deur die departement van openbare werke vir 'n skoolontwerp uitgeskryf is. In 1906 aanvaar hy 'n betrekking teen tien pond per maand in dieselfde departement en bly daar werksaam tot 1909. Nou vertrek hy na Engeland om hom aan die skool van die Architectural Association in Londen as argitek te bekwaam. Met uiters beperkte middele, persoonlike opofferings en ondanks pessimisme, voltooi hy sy akademiese opleiding en dit boonop met lof. Tussendeur het hy uitgebreide reise na die Europese vasteland onderneem. 'n Tyd lank studeer hy aan die Ecòle des Beaux Arts in Parys, sowel as aan die British School of Archaeology in Rome. In Italië maak hy kennis met die klassiek-Romeinse en die Renaissance-argitektuur, wat later 'n sterk invloed op sy argitektoniese skeppings sou uitoefen.
In 1913 keer hy met sy verworwe A.R.I.B.A. na Suid-Afrika terug, vol verwagting ten opsigte van werksgeleenthede. Hy beleef egter die nadelige gevolge van die Eerste Wêreldoorlog (1914 tot 1918) vir sy loopbaan. Hy werk 'n jaar lank vir die departement van openbare werke, waarna hy 'n betrekking as tekenaar by 'n mynmaatskappy aan die Rand aanvaar. Hier werk hy tot omstreeks 1917. Hy begin daarna sy eie praktyk en ontvang in 1917 sy eerste opdrag: 'n plan om 'n kerk op Bothaville te ontwerp. Tot in daardie stadium het Wynand Louw, die ander vermaarde Afrikaanse argitek van veral ook kerke, reeds tien kerke vir die Nederduitse Gereformeerde Kerk ontwerp. Dus kan Moerdyk, wat sewe jaar jonger as Louw was, met reg beskou word as die tweede groot Afrikaanse argitek. Die kerk op Bothaville word die eerste van meer as 80 opdragte vir kerkgeboue wat hy deur die loop van sy loopbaan sou ontvang, van Suidwes-Afrika tot Rhodesië en in al vier die destydse provinsies van die Unie van Suid-Afrika.
In 1920 verower hy 'n Carnegiebeurs om 'n studie van die Kaaps-Hollandse boustyl te maak en in 1924 verskuif hy sy praktyk na Pretoria. 'n Tyd lank verkeer hy in vennootskap met Wynand Louw, wat in die Paarl praktiseer, maar weens probleme wat die afstand van meer as 1 600 km meebring, word die vennootskap ná enkele jare ontbind. In dié tyd het hulle nietemin 'n paar skitterende voorbeelde van die toe ontluikende inheemse kerklike boukuns ontwerp, naamlik die NG kerke op Dundee (ingewy 7 – 10 Desember 1922), Louis Trichardt (ingewy 1926), Marquard (1925), Bloemfontein-Noord (sg. Klipkerk, ingewy 1923) en Luckhoff (ingewy 1924). Moerdyk handhaaf sy praktyk in Pretoria tot en met sy dood met behulp van 'n steeds toenemende aantal assistente en met takke in Johannesburg en Bloemfontein.
Die jare tussen 1918 en 1928 was die bedrywigste van Moerdyk se loopbaan. Daar was 'n groot vraag na sy diens as argitek en boonop werp hy sy kragte in by die kultuurstryd van die Afrikaner. Hy beywer hom ook vir die reg van die praktiserende argitekte om staatsopdragte uit te voer en kom tot 'n uitgerekte konfrontasie met die gevestigde belange binne en rondom die departement van openbare werke, wie se amptenare tot in daardie stadium staatsgeboue moes ontwerp. Die stryd is soms tot selfs in die parlement gevoer en vereis veel van Moerdyk se liggaamlike en geestelike kragte, veral gepaard met sy buitengewone bedrywigheid in sy praktyk. Hy het baie gereis en was verskeie tale magtig; daarom kon hy met gesag praat oor 'n groot verskeidenheid onderwerpe, maar hy was ook 'n Afrikanerseun wat tot die hart kon spreek van die tientalle kerkrade voor wie hy moes verskyn as argitek van hulle beplande kerkgebou. Sy beresenheid maak hom 'n indrukwekkende mens, veral destyds tot min Suid-Afrikaners dit kon bekostig om oorsee te reis.
In 1936 ontwerp hy die Voortrekkermonument in samewerking met die argitek Henry Watson. Die boubedrywighede het op 13 Julie 1937 tydens 'n plegtigheid op Monumentkoppie begin. Die hoeksteen van die monument is op 16 Desember 1938 deur drie afstammelinge van oorspronklike Voortrekkerleiers gelê: mev. J.C. Muller (kleindogter van Andries Pretorius), mev. K.F. Ackerman (agterkleindogter van Andries Hendrik Potgieter) en mev. J.C. Preller (agterkleindogter van Piet Retief). Die monument is op 16 Desember 1949 feestelik ingewy.
Hy wen in 1937 die wedstryd vir die ontwerp van die eerste minister se woning in Pretoria, Libertas. In 1950 ontvang hy 'n eredoktersgraad van die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en sterf agt jaar later op Nylstroom.
Filosofie
In Die Nuwe Brandwag ('n tydskrif vir kuns en lettere) se uitgawe van November 1929 in die artikel "Hedendaagse Kerkgeboue" gee Moerdyk 'n kort uiteensetting van die ontwikkeling van kerkgeboue in Europa en dan 'n samevatting van sy filosofie betreffende die ontwerp van Afrikaanse kerke.
Hy skryf onder meer (destydse Afrikaans onveranderd gelaat): "Dit spreek vanself dat ons dus 'n nuwe tipe moet ontwikkel om 'n kerkgebou te verkry wat aan alle benodigdhede van ons dienste sal voldoen, en hier, soos by alle kuns, het ons 'n ryke verlede, nie alleen wat die vorm van die gebou betref nie, maar ook op argitektoniese gebied. Met wysiginge word stadigaan 'n kerkgebou ontwikkel wat paslik is vir ons diens, wat by ons landskap pas, wat gebou word uit Afrikaanse materiale, in eg Afrikaanse gees." Hy som dan sy benadering tot die argitektuur ook in breër verband op wanneer hy skryf: "Argitektuur is nie 'n wetenskap wat langs harde lyne en strenge vorme opgetrek word nie. Dis 'n kuns, en soos alle kunste is ook argitektuur lenig en toepaslik van vorm. Daar is baie bykomende elemente wat in aanmerking geneem moet word. Een van die vernaamstes hiervan is miskien die omgewing waarin die gebou geplaas moet word. Selfs vandag nog besef min mense dat verskillende omgewings verskillende geboue vereis. Dat 'n gebou wat op een plek mooi sal lyk al sy aantreklikheid verloor as hy sonder wysiging na 'n ander plek verplaas word." So is sy feitlik eenderse ontwerpe vir die NG kerk op Luckhoff en in Turffontein eie aan die omgewing gemaak deurdat die Vrystaatse kerk van plaaslike klip gebou is en dié op die Hoëveld gepleister en wit geverf is.
Moerdyk sê verder dat die Oud-Hollandse boustyl met sy kenmerkende gewels die enigste is wat vir Afrikaanssprekendes 'n eg Afrikaanse vorm is, maar dat dit heeltemal verkeerd sou wees om te dink dat dit onveranderd op enige plek in Suid-Afrika net so aantreklik sal wees. Hy sê omdat daar konkrete vorms is waarin die plaaslike argitek dié vorms kan verander "sien hy hierin 'n kans om 'n boustyl te ontwikkel wat nasionaal en kenmerkend van sy volk sal wees". Dan skryf hy oor die boustof van Afrikaanse kerke en sê: "(D)it is net so vernaam om die gees van die materiale lokaal te hou as om gebou in harmonie met sy omgewing te bring: die een vloei feitlik voort uit die ander. Met die uitsoek van die beste materiaal om te gebruik, moet in die eerste plek die doel van die gebou in die oog gehou word. Die plegtigheid van die kerkgebou eis die skoonste en mees verfynde materiale wat lokaal verkrygbaar is. Met lokaal word nie juis bedoel dat die klip wat gebruik word noodsaaklik op die plek self of binne 'n myl of twee uit die grond gehaal moet word nie … wat bedoel word is dat materiale gebruik moet word wat, as enigsins moontlik, saamstem met die algemene karakter van die landstreek waar die gebou opgetrek word.
Die meeste van Moerdyk se kerkontwerpe is in klip gebou. Hy skryf dan ook: "Wat die optrek van die mure van 'n kerkgebou betref, is daar geen mooier materiaal as klip nie, soms fyn bewerk, soms ru gelaat, al na die geaardheid van die klip en die karakter van die omgewing." Nietemin skryf hy verderaan daar is geen rede waarom gemeentes wat dit nie kan bekostig nie, nie 'n mooi kerk van bakstene kan bou nie, al word klip "as eerste op die lys geplaas".
Argitekte soos Moerdyk en Wynand Louw het baie gedoen om die neogotiese kerkboustyl wat veral tydens die tweede helfte van die 19de eeu gewild was in Suid-Afrika in onguns te laat verval. Die grootste eksponent van dié styl was die Duitse boorling Carl Otto Hager. Sy grootste prestasie was die verbouings en herontwerp van die moederkerk op Stellenbosch, maar minstens vier van die kerke wat hy ontwerp het, het intussen in die slag gebly: Die tweede (Nederduitse) Gereformeerde kerkgebou op Ceres, die NG kerkgebou op Fraserburg, die NG kerkgebou op Caledon en die NG kerkgebou op Willowmore. Veral die verlies van die Neogotiese kerkgebou op Caledon word as 'n groot jammerte beskou.
Moerdyk en Louw was inderdaad baanbrekers in die soeke na 'n tipies Suid-Afrikaanse kerkboustyl. Schalk W. le Roux skryf in sy verhandeling Die soeke van drie argitekte na 'n planvorm vir Afrikaanse Gereformeerde kerkbou: "Aan die begin van die twintigste eeu, met die oplewing van ’n eiesoortige bewussyn na die Anglo-Boereoorlog (1899–1902) en pogings tot kerkvereniging voor en na die totstandkoming van die Unie van Suid-Afrika (1910), is ywerig na ’n 'eie' Suid-Afrikaanse of Afrikaanse kerkboustyl gesoek. Die soektog is deur Wynand Louw en Gerard Moerdyk gelei en gerig. Dit het gepaard gegaan met die snelle verstedeliking wat tot in die jare veertig voortgeduur het. Baie nuwe gemeentes is veral in stede gestig op ’n tydstip dat die tydgenootlike funksionalistiese strewe in argitektuur op die voorgrond was. Die eerste argitekte wat ook lidmate van die kerke was, het op die toneel verskyn en besin oor die aard en vorm wat 'hulle' kerke in die Suid-Afrikaanse dorp of stad moes aanneem."
Gesinslewe
Moerdyk was getroud met Sylva Pirow, suster van die politikus Oswald Pirow. 'n Seun van die egpaar, Gerard Michel Tomby Moerdyk, het getrou met Alida Holloway, 'n dogter van die ekonoom en diplomaat Jack Holloway en die kinderdigter Tienie Holloway (née Purchase). Uit Michel en Alida Moerdyk se huwelik is ses kinders gebore, van wie die skrywer Irma Joubert die oudste was.
Paul Regina
Paul Regina (25 Oktober 1956 – 31 Januarie 2006) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent Jesse (2011) en in die televisiereekse Voyagers! (1982), Brothers (1984), en The Untouchables (1993).
Amphimedon aitsuensis
Amphimedon aitsuensis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Freya Stafford
Freya Stafford (gebore 21 Januarie 1977) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Summer Coda (2010) en Predestination (2014), en in die televisiereekse Neighbours (1985) en White Collar Blue (2002).
1953
Die jaar 1953 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 53ste jaar van die 20ste eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Doringrivier (spruit in Wes-Kaap, lat -33,55, long 20,35)
Die Doringrivier is 'n spruit wat in die Wes-Kaap van Suid-Afrika vloei. Dit is 'n sytak van die Kruisrivier.
Kwartelkoning
Die Kwartelkoning (Crex crex) is 'n skaars trekvoël wat in langgrasveld en oop savanne leef. Die voël kom slegs in die oostelike gedeelte van Suider-Afrika voor en sy status word aangegee as kwesbaar. Die voël word 25 – 30 cm groot en weeg 130 - 200 gram. In Engels staan dit bekend as die Corn crake.
The Lay of the Land
The Lay of the Land is 'n roman van die Amerikaanse skrywer Richard Ford wat die eerste keer in 2006 gepubliseer is. Dit is die derde deel van sy Frank Bascombe tetralogie: voorafgegaan deur die romans The Sportswriter (1986) en Independence Day (1995), en vervolg deur die versameling novelles Let Me Be Frank with You (2014).
Pitia
Die Pitia, Putia of Puthia (Grieks: Πῡθίᾱ) was die naam van die hoëpriesteres van die Tempel van Apollo by Delphi wat ook gedien het as die orakel. Sy was algemeen bekend as die Orakel van Delphi.
Die naam "Pitia" is afgelei van Pito, wat volgens mites die oorspronklike naam van Delphi is. Die pleknaam is in Grieks afgelei van πύθειν, "om te vrot", wat verwys na die sieklike soet reuk weens die ontbinding van die liggaam van die reusagtige Piton nadat dit deur Apollo doodgemaak is.
Die Pitia het op die laatste in die 8ste eeu v.C. ontstaan en was bekend vir haar profesieë danksy die feit dat sy vervul was met die gees van die god, in dié geval Apollo. Die Pitiese priesteres het teen die einde van die 7de eeu v.C. belangrik geword en is tot in die 4de eeu n.C. geraadpleeg. In dié tyd was die Orakel van Delphi die orakel met die grootste aansien en gesag onder die Grieke, en sy was die magtigste vrou van die klassieke wêreld. Die orakel is een van die bes gedokumenteerde godsdiensinstellings van die klassieke Grieke. Skrywers wat haar genoem het, sluit in Aischulos, Aristoteles, Clemens van Alexandrië, Diodorus, Euripides, Herodotos, Ovidius, Plato, Plutarchus, Sophokles, Strabo en Thukydides.
Min besonderhede bestaan egter oor hoe die Pitia te werk gegaan het, omdat skrywers van die antieke tyd (6de tot 4de eeu v.C.) die proses as algemene kennis hanteer en dus onnodig geag het om te verduidelik. Dié wat haar enigsins in detail bespreek het, was uit die 1ste tot 4de eeu n.C. en hul weergawes verskil. Volgens een van die mees algemene weergawes het die Pitia haar orakels gelewer in ’n waansinnige toestand wat veroorsaak is deur walms wat uit ’n spleet in ’n rots gekom het en het sy ’n brabbeltaal gepraat wat die priesters vertolk het as enigmatiese profesieë. Hulle het dit dan in poëtiese daktiliese heksameters omgesit wat in die Griekse letterkunde bewaar gebly het. Dié idee is egter teengestaan deur geleerdes soos Joseph Fontenrose en Lisa Maurizio, wat gemeen het al die antieke bronne noem dat die Pitia verstaanbaar en in haar eie stem gepraat het. Herodotos het in die 5de eeu v.C. vertel die Pitia praat in daktiliese heksameters.
Oorsprong van die orakel
Die Orakel van Delphi kon in die een of ander vorm bestaan het sedert 1400 v.C., in die middelste periode van Miceense Griekeland (1600-1100 v.C.). Apollo het blykbaar die tempel in die 8ste eeu v.C. oorgeneem nadat dit vroeër aan Gaia gewy was.
Die vroegste verhaal oor die oorsprong van die orakel kom voor in die Homeriese Loflied aan die Delphiese Apollo, wat dateer van tussen omstreeks 580 v.C. en 570 v.C. Dit beskryf in besonderhede hoe Apollo sy eerste priesters gekies het; hulle was "Kretensers van Minos se stad Knossos" wat met hul skip op pad was na Pylos. Maar Apollo, wie se een kultusnaam Delphinios was, het in die vorm van ’n dolfyn (delphys, genitief delphinos) op die skip gespring. Hy het aan die bevreesde Kretensers onthul wie hy is en hulle beveel om hom te volg.
Daar is baie ander, latere weergawes van die oorsprong van die Orakel van Delphi. Een latere verduideliking, wat die eerste keer deur die skrywer uit die 1ste eeu v.C. Diodorus oorgedra is, behels dat ’n bokherder met die naam Coretas eendag gesien het een van sy bokke wat in ’n spleet in die grond geval het, tree snaaks op. Toe hy by die spleet kom, is hy deur ’n goddelike teenwoordigheid gevul en kon hy in die verlede en die toekoms sien. Opgewonde het hy sy ondervinding met dorpenaars daar naby gedeel. Baie het die plek begin besoek om die rukkings en inspirerende beswymings te ondervind, hoewel sommige in die spleet verdwyn het weens hul waansinnige toestand. ’n Tempel is op die plek opgerig en mense het in die laat Bronstydperk, teen 1600 v.C., daar begin aanbid. Ná die dood van ’n paar mans het die dorpenaars ’n jong vrou gekies as skakel vir die goddelike besielings. Eindelik het sy namens die gode gepraat.
Volgens vroeëre mites was die godinne Themis en Phoibe aanvanklik die orakel en is die terrein oorspronklik aan Gaia opgedra. Daarna was dit aan Poseidon, die god van aardbewings, gewy. Tydens die Griekse Donker Middeleeue het ’n nuwe god van profesieë, Apollo, die tempel oorgeneem. Hy het Gaia se twee bewakerslange verban en hul lywe om die boodskapperstaf gedraai.
Diodorus verduidelik ook dat die Pitia aanvanklik ’n paslik geklede jong maagd was, want groot klem is gelê op die orakel se kuisheid en reinheid ter wille van haar kontak met die god Apollo. Nadat ’n man die maagd eenkeer ontvoer en onteer het, het die mense van Delphi besluit ’n ouer vrou sou in die vervolg die profesieë doen. Sy was egter soos ’n maagd aangetrek as ’n soort herinnering aan die profetesse van die ou tyd.
Priesteres
Sedert die bekendstelling van die kultus van Dionisos by Delphi het die Delphiese god ekstase en waansin oor sy volgelinge gebring en orakels deur die Pitia oorgedra. Sy het ook in ’n beswyming verval onder die invloed van die dampe en walms wat uit die spleet in die binneheiligdom van die orakel gekom het. Die Pitia het op ’n hoë, vergulde driepoot gesit wat oor die spleet gestaan het. In die ou dae was die Pitia ’n jong maagd, maar nadat ’n man van Thessalië so ’n Pitia ontvoer en onteer het, is ’n vrou van ouer as 50 jaar gekies; sy het soos ’n maagd aangetrek.
Hoewel min bekend is oor hoe die Pitia uitgesoek is, is sy waarskynlik ná die dood van haar voorganger uit die priesteresse van die tempel gekies. Hierdie vroue was almal boorlinge van Delphi en moes ’n stemmige lewe gelei en ’n goeie karakter gehad het. Hoewel sommige getroud was, het hul gesins- en huweliksverpligtinge opgehou wanneer hulle hul rol aanvaar het. Hulle het ook afstand gedoen van hul persoonlike identiteit. Met die hoogtepunt van die orakel se gewildheid was die Pitia moontlik ’n vrou uit ’n invloedryke familie wat goed opgevoed was in geografie, politiek, geskiedenis, filosofie en die kunste. Later is armer, onopgevoede vroue gekies – dit kan verduidelik hoekom die poëtiese heksameter-profesieë van die vroeë periode later net in prosa gemaak is.
Om ’n priesteres, veral die Pitia, te wees was ’n respektabele beroep vir ’n Griekse vrou. Priesteresse het baie vryhede en belonings ontvang, soos kwytskelding van belasting, die reg om eiendom te besit en openbare geleenthede by te woon, ’n salaris en huis van die staat, en dikwels goue krone.
Met die hoogtepunt van die orakel se gewildheid het tot drie vroue as die Pitia diens gedoen; twee het beurte gemaak om profesieë te doen en nog een was ’n reserwe. Die priesteres kon net op een dag van die maand geraadpleeg word.
Plutarchus het gesê die Pitia se lewe is deur haar diens aan Apollo verkort. Die sessies was glo uitputtend en dit het ’n fisieke uitwerking op die vroue gehad.
Ander amptenare
Die ander amptenare wat met die orakel verbind word, is minder bekend. Hulle was die hosioi (ὅσιοι, "heiliges") en die prophētai (προφῆται; enkelvoud prophētēs). Laasgenoemde woord is die oorsprong van die woord "profeet", maar ’n beter vertaling van die Griekse woord is dalk "een wat namens ’n ander persoon praat". Hul funksies is onduidelik; daar is al voorgestel dat hulle die Pitia se profesieë vertolk het of selfs haar woorde in versvorm gesit het, maar sommige meen die term prophētēs is ’n generiese verwysing na enige kultusamptenaar van die tempel, insluitende die Pitia. Daar was vyf hosioi, maar hul rol is onbekend; hulle was moontlik op die een of ander manier betrokke by die werksaamhede van die orakel.
Orakel se prosedure
In die tradisies wat met Apollo verbind word, het die orakel haar profesieë beperk tot die nege warmste maande van die jaar. Apollo het glo sy tempel in die winter verlaat en sy plek is deur sy halfbroer Dionisos ingeneem. Dit is onbekend of die orakel deelgeneem het aan die Dionisiese rituele, hoewel Plutarchus vertel het sy vriendin Clea was ’n priesteres van beide Apollo en Dionisos. Aan die begin van die lente – op die sewende dag van die maand Bysios, sy verjaardag – het Apollo glo na sy tempel teruggekeer. Dit stem ooreen met die afwesigheid van die godin Demeter in die winter, wat deel sou gewees het van die vroegste tradisies.
Daarna sou die orakel een keer per maand "reinigingsrituele", soos onder meer vas, ondergaan om haar voor te berei vir kontak met die gode. Op die sewende dag van elke maand sou priesters die Pitia, met ’n pers sluier oor haar gesig, bystaan. Sy sou in die Kastalia-bron bad en heilige water drink van die Kassotis-bron naby die tempel waar ’n najade met magiese kragte glo gewoon het. Vergesel deur die hosioi sou die skare dienaars dan by die tempel aankom. Die "raadplegers" (soos die mense genoem is wat die orakel se raad gevra het) met loerierblare, wat heilig aan Apollo was, het ook na die tempel gekom met ’n jong bok om in die voorhof van die tempel geoffer te word.
Die Pitia sou dan haar pers sluier verwyder. By die tempelvuur vir Hestia sou ’n lewende jong bok voor die altaar geplaas en met water besprinkel word. As die bok van sy hoewe af boontoe gebewe het, was dit ’n goeie voorteken, maar as dit nie gebewe het nie, is dit beskou as ’n teken dat die raadpleger deur die god afgekeur word en die konsultasie is beëindig. As alles goed verloop het, is die bok geslag en sy organe, veral sy lewer, is ondersoek om seker te maak die tekens is wel gunstig. Die organe is buite op die altaar van Chios verbrand. Die stygende rook was ’n teken dat die orakel beskikbaar was. Sy het dan afgegaan na die adyton (Grieks vir "ontoeganklik") en op haar driepoot gaan sit terwyl sy loerierblare vashou, asook ’n bak Kassotis-bronwater waarin sy gestaar het. Daar naby was die omfalos (Grieks vir "middelpunt"), met twee arende van soliede goud weerskante wat die gesag van Zeus verteenwoordig het, en die spleet waaruit die heilige gees sou verskyn. Die raadplegers het lootjies getrek om die orde van toelating te bepaal, maar verteenwoordigers van die stadstaat en dié wat groot skenkings gebring het, het voorkeur gekry.
Plutarchus beskryf een sessie waarin die voortekens ongunstig was, maar die orakel in elk geval geraadpleeg is. Die priesters het met die sessie voortgegaan, maar die gevolg was ’n histeriese, onbeheerste reaksie van die Pitia wat tot haar dood ’n paar dae later gelei het.
Raadplegers sou deur ’n ritueel gaan wat ingesluit het ’n onderhoud met priesters, die openbaring van hul vrae, die gee van geskenke vir die orakel en ’n besoek aan die tempel met loerierblare in die hand. Die raadpleger sou dan na die orakel geneem word, hy sou sy vrae stel, sy antwoorde kry en vertrek. Teen die tyd dat hy die Pitia geraadpleeg het, was hy reeds in ’n gestimuleerde en mediterende toestand, een van die eienskappe wat sterk aan sjamanisme herinner.
Van orakels is verwag om raad te gee wat toekomstige dade sou beïnvloed. Die raadpleger, of die mense namens wie hy raad gevra het, was veronderstel om dit toe te pas. Die geldigheid van die raad is bevestig deur die gevolge van die toepassing daarvan.
Tempel van Apollo
Die ruïnes van die tempel by Delphi uit die 4de eeu v.C. wat vandag te sien is, is van ’n omsuilde Doriese gebou. Dit is opgerig op die oorblyfsels van ’n vroeëre tempel uit die 6de eeu v.C., wat weer opgerig is op die terrein van ’n konstruksie uit die 7de eeu v.C. waarvoor die argitekte Trophonios en Agamedes die eer kry.
Die tempel uit die 6de eeu v.C. is die Tempel van Alkmaionide genoem ter ere van die Atheense familie wat die geld vir die bou daarvan verskaf het nadat die oorspronklike gebou in ’n brand verwoes is. Die nuwe gebou was ’n Doriese sesstylige tempel van 6 x 15 kolomme. Dié tempel is in 375 v.C. in ’n aardbewing verwoes. Binne was die adyton, waar die Pitia gesit het.
Dampe en walms
Daar was al baie pogings om ’n wetenskaplike verklaring te vind vir die Pitia se inspirasie. Die meeste van die tyd is dit egter gegrond op waarnemings deur Plutarchus, wat verskeie jare lank ’n priester by Delphi was. Volgens hom het dit gelyk of haar profetiese vermoëns verband gehou het met walms uit die water van die Kerna-bron wat onder deur die tempel gevloei het. Daar is al dikwels voorgestel dat dié walms dalk hallusinogene gasse was.
’n Alternatiewe teorie wat op destydse toksikologiese geskrifte gegrond is, is dat dit die selonsroos is wat simptome veroorsaak het soortgelyk aan dié wat die Pitia ondervind het. Die Pitia het selonsrose gebruik tydens haar voorspellings; sy het die blare gekou en hul rook ingeasem. Die giftige bestanddele van die selonsroos het simptome veroorsaak soortgelyk aan dié van epilepsie, die "heilige siekte". Die selonsroosdampe (die "gees van Apollo") kon uit ’n vuurkonka in ’n ondergrondse kamer (die antron) gekom en deur ’n opening in die tempel se vloer getrek het. Hierdie hipotese pas perfek in by argeologiese opgrawings wat ’n ondergrondse ruimte onder die tempel ontbloot het.
Opgrawings
Van 1892 af het ’n span Franse argeoloë onder Théophile Homolle van die Collège de France opgrawings by Delphi gedoen. In teenstelling met antieke geskrifte het hulle geen spleet en geen moontlike rede vir die vrystelling van dampe gevind nie.
In aansluiting by dié besliste stelling het geleerdes soos Frederick Poulson, E.R. Dodds, Joseph Fontenrose en Saul Levin almal verklaar daar was geen dampe en geen spleet nie. Vir die volgende paar dekades het wetenskaplikes en geleerdes geglo die antieke beskrywings van ’n heilige, inspirerende gees was ’n bedrogspul. In 1950 het die Franse Hellenistiese kenner Pierre Amandry, wat by Delphi gewerk en later die Franse opgrawings daar gelei het, met Oppé saamgestem. Hy het beweer gasvrystellings is nie eens moontlik in ’n vulkaniese gebied soos Delphi nie. Nie Oppé of Amandry was egter geoloë nie en geen geoloog is tot in daardie stadium by die debat betrek nie.
Daaropvolgende ondersoeke na die Franse opgrawings het egter gewys dié konsensus is dalk ’n fout. Broad (2007) het gedemonstreer ’n Franse foto van die opgegraafde binnekant van die tempel wys duidelik ’n bronagtige poel sowel as ’n aantal klein vertikale splete, wat dui op verskeie paaie waarmee die walms langs kon beweeg het na die onderkant van die tempel.
In die 1980's het kenners van verskillende terreine, die geoloog Jelle Zeilinga de Boer, die argeoloog John R. Hale, die forensiese chemikus Jeffrey P. Chanton en die toksikoloog Henry R. Spiller, die terrein by Delphi ondersoek met dié foto en ander bronne as bewyse, as deel van ’n VN-opname van alle aktiewe geologiese verskuiwings in Griekeland.
Jelle Zeilinga de Boer het bewyse gesien van ’n verskuiwingslyn by Delphi wat onder die tempel lê. Tydens verskeie ekspedisies het hulle twee groot verskuiwingslyne ontdek, een wat van noord na suid lê (die Kerna-verskuiwing) en een wat van oos na wes lê (die Delphi-verskuiwing), wat parallel loop met die kus van die Golf van Korinte. Die skeur van die Golf van Korinte is een van die geologies aktiefste terreine op aarde; verskuiwings daar plaas geweldige druk op nabygeleë verskuiwingslyne soos dié onder Delphi. Die twee verskuiwings kruis mekaar reg onder die plek waar die adyton waarskynlik geleë was. (Die werklike, oorspronklike orakelkamer is deur verskuiwings vernietig, maar daar is ’n sterk strukturele bewys van waar dit bes moontlik geleë was.)
Hulle het ook bewyse gevind van ondergrondse gange en kamers, asook afvoerslote vir bronwater. Verder het hulle op die terrein tekens gevind van travertyn, ’n vorm van kalsiet wat geskep word wanneer water deur kalksteen vloei en kalsiumkarbonaat oplos wat later weer herdeponeer word. Nog ondersoeke het onthul diep onder die Delphi-streek lê asfaltafsettings wat ryk is aan koolwaterstof en baie pik bevat; laasgenoemde het ’n petrochemiese inhoud van tot 20%. Wrywing wat deur aardbewings veroorsaak word, verhit die asfaltlae en dit lei tot die verdamping van die koolwaterstowwe, wat na die oppervlak styg deur klein splete in die rots.
Waanbeelde in die adyton
Dit is nie heeltemal seker hoe die adyton ingerig was nie, maar die Tempel van Apollo was blykbaar soos geen ander in antieke Griekeland nie. Die klein kamertjie, die adyton, was onder die hoofvloer van die tempel geleë en effens na die een kant toe, sodat dit dalk spesifiek bo die kruisende verskuiwings gebou is. In die Franse opgrawingsverslag het Fernand Courby gewys die adyton was uniek omdat dit nie soos in ander tempels in die middel was nie, maar suidwes daarvan, en dit het die gewone simmetrie van die Doriese tempel verbeek. Dit is in twee dele verdeel, een klein gebied vir die orakel en een vir die persoon wat haar geraadpleeg het.
Onder die plek waar die orakel gesit het, reg onder die gleuwe vir die driepoot, is ’n vierkantige opening wat wyer loop na bo. Om die gleuwe was vreemde kanale, moontlik om water van die bron af te vervoer. Die feit dat dit vir lang tydperke water vervoer het, is bevestig deur die lae travertyn wat daarin gevind is. So iets is by geen ander Griekse tempel gevind nie. Holland (1933) het gemeen hierdie kanale en die "hol" aard van die omfalos wat deur die Franse gevind is, sou die walms van bedwelmende gasse kon gekanaliseer het. Die intieme kamer het gesorg dat die walms in ’n klein gebied bly om ’n bedwelmende uitwerking te kan hê. Plutarchus het vertel die tempel was met ’n soet reuk gevul wanneer die "godheid" teenwoordig was.
De Boer se navorsing het hom laat besef etileen is ’n gas met ’n soet reuk. Volgens die toksikoloog Henry R. Spiller kan die inaseming van net ’n klein hoeveelheid etileen beide milde beswymings en euforiese psigedeliese ondervindings meebring. Ander uitwerkings sluit in fisieke afsydigheid, ’n verlies aan inhibisies, die verligting van pyn en vinnig veranderende buie. Groot dosisse kan lei tot verwarring, verontrusting, ylhoofdigheid en die verlies aan spierkoördinasie.
Die anestetikus Isabella Herb het bevind ’n dosis van 20% etileen wat aan iemand toegedien word, is ’n drempel. ’n Groter dosis kan lei tot bewusteloosheid. Met ’n dosis van kleiner as 20% is ’n beswyming bewerkstellig waarin die pasiënt kon regop sit en vrae hoor en logies beantwoord. Hul stemtoon en spraakpatroon kon egter verander en hulle sou die gevoel in hul hande en voete verloor. Wanneer pasiënte uit die gebied verwyder is waar die gas was, kon hulle glad nie onthou wat gebeur het of wat hulle gesê het nie. Met ’n dosis van groter as 20% het pasiënte beheer oor die beweging van hul ledemate verloor en kon hulle woes rondslaan, in snaakse stemme kreun, hul balans verloor en aanhoudend val. Al hierdie simptome stem ooreen met dié van die Pitia in aksie, soos wat Plutarchus berig het.
In 2001 het watermonsters uit die nabygeleë bronne tekens getoon van die teenwoordigheid van hallusinogeniese koolwaterstof. In die Kerna-bron, oorspronklik net bo die tempel geleë, is 0,3 dele per miljoen etileen gevind. Tans word water van die Kerma-bron herlei vir gebruik deur die hedendaagse dorp Delphi.
Stukke travertyn, kalkagtige rots wat deur mineralebronne se neerslae gevorm word, is ook getoets, maar geen spoor van etileen is daarin gevind nie. Dit is vanweë die aard van die koolwaterstof. Etileen is besonder lig en vlugtig en kon dus lank gelede al uit die rots ontsnap het. Deur monsters van die bronwater te toets, was die span ten minste in staat om die gas se huidige teenwoordigheid op die terrein vas te stel, en kon hulle aflei dat daar duisende jare gelede vermoedelik groter hoeveelhede was.
Gereelde aardbewings vanweë die feit dat Griekeland op die aansluitingspunt van drie aparte tektoniese plate lê, kon verantwoordelik gewees het vir die waargenome krake in die kalksteen en die vorming van nuwe openinge waardeur koolwaterstowwe in die water kon beland het. Dit kon meegebring het dat die vlakke van etileen en die bedwelmende uitwerking daarvan oor ’n lang tyd gewissel het. Daar is al voorgestel dat die afname in die belangrikheid van die orakel ná die bewind van die Romeinse keiser Hadrianus deels ’n gevolg was van die feit dat daar vir ’n aansienlike tyd geen aardbewings in die gebied was nie.
ATKV-Prosaprys
Vorige wenners
Enkele vorige wenners:
Universiteit van die Vrystaat
Universiteit van die Vrystaat (UV) is 'n universiteit wat in Bloemfontein, die hoofstad van die Vrystaat, Suid-Afrika, geleë is. Studente verwys na hulself as "kovsies".
Die Universiteit se kampus word soms as 'n akademiese dorp beskryf, omrede alle lesingsale, laboratoria, kantore, koshuise, sport- en studentefasiliteite, en 'n opleidingshospitaal binne loopafstand in 'n veilige kampus geleë is. Die kampus is op sy beurt naby Bloemfontein se stadskern geleë.
Die universiteit is in 2010 deur Webometrics as die 9de beste universiteit in Suid-Afrika, en as die 2095ste beste ter wêreld aangewys.
Die Johannes Stegman Kunsgalery is op die kampus geleë.
Geskiedenis
Die universiteit het oor die jare verskeie name gehad:
Fakulteite
Die instansie bied studierigtings in die volgende akademiese afdelings aan:
Die Reitz-vier
In 2007 het vier studente (RC Malherbe, Johnny Roberts, Schalk van der Merwe en Danie Grobler) swart werkers van die universiteit "verneder" deur hulle aan 'n ontgroeningseremonie by die Reitz-koshuis te laat deelneem. 'n Video is van die gebeure geskiet en is later oor die internet versprei. Die video het opslae in Suid-Afrika en internasionaal gemaak. Hulle is later op 'n klag van crimen injuria skuldig bevind en is elk 'n boete van R20 000 opgelê.
Nadat appèl aangeteken is, is hulle vonnisse drasties verminder. Die regter het erken dat die landdros by die eerste vonnisoplegging wesentlike mistastings rakende die aard en die erns van die misdaad gemaak het.
Verwydering van 'God' uit leuse
Die senaat en universiteitsraad het laat 2010/begin 2011 besluit om die universiteit se leuse In Deo Sapientiae Lux (In God is die lig van wysheid) na In Veritate Sapientiae Lux (In waarheid is die lig van wysheid) te verander. Die verwydering van die woord 'God' is sterk gekritiseer.
Noemenswaardige alumni
Enkele van die noemenswaardige alumni wat die instansie opgelewer het:
Kiruna Stamell
Kiruna Stamell (gebore 13 Maart 1981) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Moulin Rouge! (2001) en The Best Offer (2013), en in die televisiereeks EastEnders (1985).
Student
'n Student is 'n leerder, of iemand wat lesings by 'n onderwysinstansie bywoon. Die term word algemeen gebruik om na leerders by 'n universiteit te verwys, terwyl leerders op skool eerder as leerlinge bekend staan.
Breinigerberg
Breinigerberg is 'n statistiese stadsdeel van Stolberg by Eschweiler in die Noordryn-Wesfaalse Distrik Aken met 971 inwoners (31 Desember 2005). Die stadsdeel word in die dialek "Balkan" genoem.
Rēzekne
Rēzekne (Duits: Rossiten) is 'n stad in die ooste van Letland.
Rektor
'n Rektor (vanaf Latyn: rector = leier) is 'n akademiese, politieke of religieuse administrateur wat na die belange van die instansie waarvan hy in beheer is omsien. Die termyn en kantoor van 'n rektor word 'n rektoraat genoem.
Carl Benton Reid
Carl Benton Reid (14 Augustus 1893 – 16 Maart 1973) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Little Foxes (1941), In a Lonely Place (1950), Lorna Doone (1951), en The Left Hand of God (1955).
Kringe in ’n bos
Kringe in 'n bos (1984) is 'n Afrikaanse roman deur Dalene Matthee. Dit is die eerste boek in haar reeks van vier bosromans wat in die Knysnabos afspeel. Die boek is reeds in Engels, Portugees, Nederlands, Frans, Yslandies, Spaans, Hebreeus, Duits, Sweeds, Italiaans, Fins en Noorweegs vertaal.
Tsitsawaterval
Die Tsitsawaterval is 'n waterval in die boloop van die Tsitsarivier in die Oos-Kaap, Suid-Afrika op 'n hoogte van 669 m bo seevlak.
Die waterval is naby die dorpie Qumbu in die voormalige Transkeistreek geleë. Die val is 26 m hoog en 113 m breed.
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz ([//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/83/Es-Fidel_Castro.ogg audio]) (13 Augustus 1926 in Birán (Holguín-provinsie) – 25 November 2016 in Havana) was van 1959 tot 2008 die kommunistiese leier van Kuba. Hy was bekend vir sy militêre drag en lang baard.
Castro het die eiland vanaf 1959 regeer, nadat hy die regering van die diktator Fulgencio Batista omvergewerp het en Batista in 1954 gedwing het om die land te verlaat. Hy het Kuba in die eerste kommunistiese staat in die Westelike Halfrond verander. Hy het die titel van Eerste Minister gehou tot 1976, toe hy die President geword het. In 2008 het hy bedank en die leisels aan sy broer, Raúl Castro, oorhandig. Daarnaas was hy ook die eerste sekretaris van die Kommunistiese Party van Kuba, vanaf die stigting van die party in 1961 tot 2011.
Onder sy regering is die Republiek van Kuba tot 'n kommunistiese staat omskep. Al die industrieë en maatskappye is genasionaliseer en sosialistiese hervormings is op alle vlakke van die samelewing deurgevoer. Op internasionale vlak dien hy van 1979 tot 1983 as sekretaris-generaal van die Beweging van Onverbonde Lande.
Na 'n mislukte gewapende aanval op die Moncada-kaserne in 1953 bring Castro 'n jaar in die gevangenis deur en woon hy vervolgens in ballingskap in Meksiko. Met behulp van sy broer Raúl Castro en Che Guevara versamel hy 'n groep Kubaanse rewolusioniste: die Beweging van die 26ste Julie. Nadat Castro en sy broer na Kuba teruggekeer het, speel hy 'n belangrike rol in die Kubaanse Rewolusie. Hy lei 'n suksesvolle guerrilla-oorlog teen Batista se troepe, wat self op die vlug slaan en in 1959 in ballingskap opeindig.
Castro word vervolgens opperbevelvoerder van die land se militêre magte en kort daarna premier. Sy betrokkenheid by die omverwerping van Batista, soos sy vermeende verhouding met die Sowjetpremier, Nikita Chroesjtsjof, ontstel die Verenigde State, waarna die CIA 'n mislukte inval in 1961 in Varkensbaai organiseer om sy regering omver te werp. Daarna is verskeie pogings aangewend om hom te vermoor en het die VSA 'n ekonomiese blokkade teen Kuba ingestel.
Om hierdie bedreiging teen te staan, smee Castro 'n alliansie met die Sowjetunie en kon die Sowjetunie kernwapens op die eiland oprig, wat tot die Kubaanse missielkrisis van 1962 lei. Castro neem vervolgens Marxisme-Leninisme as sy leidende ideologie aan. As gevolg hiervan is Kuba in 'n sosialistiese republiek omskep, gratis universele gesondheidsorg en onderwys is ingevoer, en alle industrieë is genasionaliseer.
In 1976 word hy voorsitter van die Raad van State en van die Raad van Ministers. Ná die ineenstorting van die Sowjetunie, Kuba se belangrikste bondgenoot, in 1991 deurleef Kuba sy ekonomiese "Spesiale Periode". In 2006 word Kuba lid van die Bolivariaanse Alliansie vir Amerika en sluit hy ekonomiese en politieke alliansies met ander Latyns-Amerikaanse lande. As gevolg van sy swak gesondheid dra hy sy take in 2006 aan visepresident Raúl Castro oor, wat tot president verkies is toe Fidel in 2008 afgetree het.
Castro is op 25 November 2016 om 22:29 op 90-jarige leeftyd oorlede. Sy dood is enkele ure later deur die Kubaanse staatstelevisie bekendgemaak.
Kleinriethaan
Die Kleinriethaan (Porzana pusilla) is 'n skaars tot algemene standvoël en leef nomadies in vleie, rietplate en oorstroomde grasveld. Die voël is 16 – 18 cm groot en weeg 30 - 45 gram. In Engels staan die voël bekend as Baillon's Crake.