cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kryt-Paleogeen-uitwissing
Mikrobiota
Die voorkoms van plankton-foraminifere oor die K-Pg-grens word sedert die 1930's bestudeer. Talle spesies seebodem-foraminifere is uitgewis, moontlik omdat hulle van organiese afval afhanklik was vir voedingstowwe en die biomassa in die oseane na verwagting afgeneem het. Aangesien die mariene mikrobiota herstel het, word egter geglo dit het gelei tot ’n toename in die spesies van seebodem-foraminifere. Die herstel van seebodem-foraminifere het oor verskeie fases gebeur wat verskeie honderdduisende jare geduur het, tot vroeg in die Paleoseen.
Mariene ongewerweldes
Die gebrek aan fossielrekords van mariene ongewerweldes maak dit moeilik om die omvang van hul uitwissing te bepaal.
Sowat 60% van Scleractinia-koraalgenera uit die laat-Kryt het nie die uitwissingsvoorval oorleef nie. Navorsing toon sowat 98% van koloniale spesies, dié wat in die warm, vlak tropiese water voorgekom het en waarvoor fotosintese belangrik was, is uitgewis. Alleenstaande koraal, wat gewoonlik nie riwwe vorm nie en in dieper, koeler water voorkom, is minder geraak.
Die getalle genera van koppotiges, stekelhuidiges en tweekleppige skaaldiere het ’n groot afname getoon ná die K-Pg-grens. Die meeste spesies armpotiges, ’n klein filum mariene ongewerweldes, het die uitwissing oorleef en in die vroeë Paleoseen gediversifiseer.
Buiten nautiloïdeë (wat verteenwoordig word deur die moderne orde Nautilida) en inkvisse (wat reeds gesplits het in moderne seekatte, pylinkvisse en tjokka) het alle ander spesies van die weekdierklas Cephalopoda by die K-Pg-grens uitgesterf. Dit sluit in die ekologies belangrike Belemnoidea, sowel as die Ammonoidea of ammoniete, ’n subklas baie uiteenlopende, talryke en wydverspreide hardedop-koppotiges. Navorsers wys daarop dat die voortplantingstrategie van die oorlewende Nautilida (minder en groter eiers) ’n rol gespeel het in die feit dat hulle oorleef het en die Ammonoidea nie. Laasgenoemde het meer en kleiner eiers gelê, en die uitwissingsvoorval het ’n verwoestende uitwerking daarop gehad. Ná die uitwissing van die Ammonoidea het die Nautilida ’n evolusie ondergaan met dopvorms en kompleksiteite wat voorheen onbekend was in dié subklas.
Sowat 35% van die genera stekelhuidiges het uitgesterf by die K-Pg-grens, hoewel taksons wat by lae breedteliggings in vlak water floreer het, die swaarste getref is. Diepwater-stekelhuidiges by medium breedteliggings is baie minder geraak.
Visse
Daar is heelwat fossielrekords van kaakdiervisse oor die K-Pg-grens, wat ’n goeie aanduiding van uitwissingspatrone van dié klasse mariene gewerweldes gee. In die klas Chondrichthyes het sowat 80% van die haai-, kraakbeenvis- en Rajidae-families die uitwissing oorleef, en meer as 90% van die Teleostei (beenvis)-families.
Ongewerweldes op land
Insekskade aan gefossileerde blare van blomplante op 14 terreine in Noord-Amerika is ontleed om ’n idee te kry van die diversiteit van insekte oor die K-Pg-grens heen. Navorsers het gevind Kryt-terreine het voor die uitwissing ’n groot verskeidenheid plante gehad met heelwat tekens van insekte wat hulle vreet. Tydens die vroeë Paleoseen was daar egter min tekens van plundering deur insekte, selfs 1,7 miljoen jaar ná die uitwissing.
Landplante
Daar is oorweldigende bewyse van ’n wêreldwye ontwrigting van plantgroepe by die K-Pg-grens. Uitwissings blyk duidelik uit die bestudering van fossiele stuifmeel en blare. In Noord-Amerika dui die data op ’n enorme verwoesting en massauitwissing by die K-Pg-grens, maar daar was al voor die grens aansienlike veranderings in die plantegroei. Sowat 57% van plantspesies op dié vasteland het uitgesterf. In die verre suide soos in Nieu-Seeland en op Antarktika, het die massauitsterwing van plante nie ’n beduidende omwenteling in spesies teweeggebring nie, maar wel drastiese en korttermynveranderinge in die relatiewe oorvloed van plantgroepe. In sommige streke het die herstel van plante begin met die terugkeer van varingspesies. Die patrone wissel egter – verskillende varingspesies was in verskillende gebiede verantwoordelik vir die oplewing en is sekere gebiede is geen oplewing te bespeur nie.
Vanweë die grootskaalse uitwissing van plante was daar ’n groot toename in saprofyt-organismes soos fungusse wat nie fotosintese nodig het nie en hul voedingstowwe uit verrottende plante kry. Die oorheersing van fungusse het net ’n paar jaar geduur terwyl daar baie organiese materiaal was wat voeding verskaf het. Toe die atmosfeer weer skoon van stof en as was, het fotosintetiese plante soos varings en ander soorte teruggekeer.
Polyploïdie (die verskynsel dat nakomelinge ’n groter getal chromosome as die ouers het) het skynbaar die vermoë van blomplante verhoog om die uitwissing te oorleef, moontlik aangesien die bykomende kopieë van die genoom wat sulke plante besit, hulle in staat gestel het om makliker by die omgewingsveranderings aan te pas.
Amfibieë
Daar is min getuienis van die uitwissing van amfibieë by die K-Pg-grens. Volgens ’n ondersoek in Montana van fossiele gewerweldes oor die K-Pg-grens heen is gevind dat geen amfibiese spesies uitgewis is nie. Daar is egter soorte amfibieë wat nie deel van die ondersoek was nie wat onbekend was in die Paleoseen, soos die padda Theatonius lancensis; en die salamander Albanerpeton galaktion; dus lyk dit of sommige amfibieë wel uitgesterf het.
Nie-archosourus-reptiele
Die twee nie-archosourus-reptiele, Testudines (skilpaaie) en Lepidosauria (slange, akkedisse en wurmakkedisse), het die uitwissing oorleef. Meer as 80% van die Kryt se skilpadspesies het oorleef. Daarbenewens het al ses skilpadfamilies wat aan die einde van die Kryt voorgekom het, oorleef tot in die Paleogeen en hulle word deur huidige spesies verteenwoordig.
Die orde Squamata (skubreptiele), wat vandag verteenwoordig word deur akkedisse, slange en wurmakkedisse, het verskeie ekologiese nisse gevul tydens die Jura en was suksesvol tydens die Kryt. Hulle het die uitwissing oorleef en is tans die suksesvolste en uiteenlopendste groep lewende reptiele met meer as 6 000 spesies. Nie ’n enkele familie Squamata op land is uitgewis nie en fossiele getuienis dui daarop dat hulle geen noemenswaardige afname in getalle beleef het nie. Hul klein grootte, aanpasbare metabolisme en vermoë om na gunstiger habitats te trek, was sleutelfaktore in die feit dat hulle oorleef het. Reusagtige nie-Archosourus-waterreptiele soos Mosasauridae en Plesiosauria, wat die belangrikste mariene roofdiere van hul tyd was, het aan die einde van die Kryt uitgesterf. Hulle was waarskynlik minder in staat om by veranderende toestande aan te pas weens hul grootte.
Archosourusse
Die archosourus-klade sluit twee huidige ordes in, Crocodilia (waarvan Alligatoridae, Crocodylidae en Gavialidae die enigste oorlewende families is) en dinosourusse (waarvan voëls die enigste oorlewende lede is), asook die pterosourusse.
Krokodilagtiges
Choristodera, ’n krokodilagtige genus, het ook die uitwissing oorleef, maar het daarna in die Mioseen uitgesterf.
Pterosourus
’n Familie van die orde Pterosauria, Azhdarchidae, het beslis in die Maastricht voorgekom en is naby die K-Pg-grens uitgewis. Hierdie groot pterosourusse was die laaste lede van ’n kleinerwordende groep wat tydens die Middel-Kryt uit sowat tien families bestaan het. Kleiner pterosourusse het voor die Maastricht uitgesterf tydens ’n tydperk waarin kleiner dierspesies oor die algemeen minder geraak en groter spesies vermeerder het. Terwyl dit gebeur het, het moderne voëls gediversifiseer en hulle het argaïese voëls en pterosourusse vervang – moontlik vanweë direkte kompetisie of dalk omdat hulle bloot leë nisse gevul het. ’n Ekologiese oorvleueling tussen voëls en pterosourusse blyk egter minimaal te gewees het,  en dit lyk of die uitsterwing van pterosourusse saamval met ’n bisarre stilstand in diversifikasie: spesies het in die Laat Kryt bloot ophou diversifiseer en dit het hulle baie kwesbaar gemaak vir rampe en klimaatsveranderings.
Voëls
Die meeste paleontoloë beskou voëls as die enigste oorlewende dinosourusse. Alle nie-Neornithes-voëls het egter uitgesterf, insluitende florerende groepe soos Enantiornithes en Hesperornithes. Verskeie ondersoeke van voëlfossiele toon die splitsing van spesies voor die K-Pg-grens en dat verwante van eende, hoenders en loopvoëls saam met nievlieënde dinosourusse bestaan het. Groot versamelings voëlfossiele lewer voldoende bewys dat daar in die Kryt ’n groot verskeidenheid spesies was wat nie die Paleogeen gehaal het nie. ’n Baie klein deeltjie van die Kryt se voëls het dus oorleef en uit hulle het vandag se voëls ontwikkel. Die enigste subklas voëls wat beslis die uitwissing oorleef het, is Neornithes (hoewel een Paleogeen-spesie, Qinornis paleocenica, verteenwoordigend kan wees van ’n nie-Neornithes-voël wat oorleef het). Neornithes kon vermoedelik die uitwissing oorleef danksy hul vermoë om te kan duik, swem of skuiling soek in water en moeraslande. Baie spesies kan ook neste bou en in gate in bome of mierneste bly, wat hulle ook kon beskerm het. Hulle het ná die uitwissing ekologiese nisse gevul wat leeg gelaat is deur die uitsterwing van die nievlieënde dinosourusse.
Nievlieënde dinosourusse
Buiten ’n paar omstrede bewerings, stem wetenskaplikes saam dat alle nievlieënde dinosourusse uitgesterf het by die K-Pg-grens. Die dinisourus-fossielrekord is geïnterpreteer as dat daar óf ’n afname óf geen afname in verskeidenheid was in die laaste paar miljoen jaar van die Kryt, en dit kan wees dat die gehalte van die fossielrekord net te swak was om tussen die twee opsies te onderskei. Aangesien daar geen bewys is dat nievlieënde dinosourusse gate kon grawe, swem of duik nie, was hulle nie in staat om hulself te beskerm teen die omgewingstres wat by die K-Pg-grens voorgekom het nie. Kleiner dinosourusse (benewens voëls) kon dalk oorleef het, maar hulle sou geen kos gehad het nie aangesien plante skaars sou gewees het vir plantvretende diere en dit sou weer ’n voedseltekort veroorsaak het vir vleisvretende diere.
Die toenemende konsensus oor die endotermie ("warmbloedigheid") van dinosourusse help om hul uitwissing te verstaan, terwyl hul verwante die krokodille oorleef het. Die ektotermiese ("koudbloedige") krokodille sou ’n klein behoefte aan kos gehad het aangesien hulle verskeie maande sonder kos kan klaarkom, terwyl endotermiese diere van dieselfde grootte meer kos nodig sou gehad het vir hul vinniger metabolisme. Nievlieënde dinosourusse sou dus uitgesterf het weens ’n tekort aan kos, terwyl sommige krokodille oorleef het. Die oorlewing van ander warmbloedige diere, soos soogdiere, kon danksy ander redes gewees het soos hul kleiner behoefte aan kos vanweë hul kleiner grootte in dié tyd.
Soogdiere
Die soogdiere wat die uitwissing oorleef het, was oor die algemeen klein – omtrent so groot soos rotte. Dit sou hulle gehelp het om skuiling te vind. Daar word ook gemeen baie van hulle kon gate grawe of was semi-waterdiere omdat daar vandag verskeie sulke soogdierspesies is. Dit sou bykomende beskutting gebied het teen omgewingstres.
Bewyse van ’n impak
In 1980 het ’n span navorsers bestaande uit die Nobelprys-wenner en fisikus Luis Alvarez, sy seun die geoloog Walter Alvarez en die chemici Frank Asaro en Helen Michel ontdek afsettingsgesteentes oor die hele wêreld heen bevat by die K-Pg-grens ’n konsentrasie iridium wat veel hoër is as normaal (30, 160 en 20 keer in dele wat oorspronklik bestudeer is). Iridium is uiters skaars in die aardkors, maar kom algemeen voor in die meeste asteroïdes en komete. Die Alvarez-span het voorgestel dat ’n asteroïde die Aarde getref het in die tyd van die K-Pg-grens. Daar was vroeër gissings oor die moontlikheid van ’n impak, maar dit was die eerste konkrete bewys daarvan.
Die teorie is eers as radikaal beskou, maar nog bewyse is kort daarna ontdek. Daar is gevind die grensklei is vol uiters klein rotskorreltjies, wat gevorm is deur druppels gesmelte rots van die impak. Misvormde kwarts en ander minerale is ook in die K-Pg-grens gevind. Sulke misvormde minerale word veroorsaak deur intense druk soos met kernontploffings of ’n meteoriet-impak. Die ontdekking van neerslae wat deur ’n tsoenami veroorsaak is aan die kus van die Golf van Meksiko en die Karibiese See het ook bewys gelewer van ’n impak, en het daarop gedui die impak kon daarnaby plaasgevind het – net soos die ontdekking dat die K-Pg-grens dikker word in die suid-VSA – tot meters dik in Noord-Nieu-Meksiko.
Deur verdere navorsing is gevind die Chicxulub-krater onder Chicxulub aan die kus van Yucatan, Meksiko, is die bron van die K-Pg-grensklei. Die krater is ovaal, met ’n gemiddelde deursnee van rofweg 180 km – omtrent die grootte wat die Alvarez-span gereken het dit sou wees. Dit het onteenseglik bewys dat die K-Pg-uitwissing deur ’n botsing veroorsaak is.
Uitwerking van ’n impak
So ’n groot impak sou fotosintese beperk het deur ’n stofwolk te veroorsaak wat die sonlig vir ’n jaar of minder sou blokkeer, en deur ’n sproei van swaelsuur die stratosfeer in te stuur. Dit sou sonlig verder verminder het – met 10 tot 20%. Dit sou minstens 10 jaar neem om te verdamp, wat die uitwissing van plante en fitoplankton verduidelik, asook van organismes wat van hulle afhanklik is (insluitende plantvreters en roofdiere). Klein diere waarvan die voedselketting op detritus (dooie organiese materiaal) berus, sou ’n redelike kans gehad het om te oorleef.
Brande het ook waarskynlik wêreldwyd voorgekom weens die hitte en brandende brokstukke wat deur die impak veroorsaak is. Onlangse navorsing het getoon die wêreldwye puinlaag wat deur die impak gevorm is, bevat genoeg roet om te kan aflei die hele biosfeer het gebrand. Die hoë -vlak tydens die laat-Kryt sou ontbranding aangehelp het. Die -vlak het in die vroeë Kanosoïkum skerp gedaal. As wydverspreide brande voorgekom het, sou dit die -inhoud van die atmosfeer verhoog het en ’n tydelike kweekhuiseffek veroorsaak het sodra die stof gaan lê het, en dit sou die kwesbaarste organismes wat die tydperk net ná die impak oorleef het, uitgewis het.
In Maart 2010 het ’n internasionale paneel wetenskaplikes die asteroïde-teorie, spesifiek die Chicxulub-impak, onderskryf as die oorsaak van die uitwissing. ’n Span van 41 wetenskaplikes het 20 jaar se wetenskaplike geskrifte nagevors en enige teorieë oor enorme vulkaniese uitbarstings verwerp. Hulle het vasgestel die uitwissing is veroorsaak deur die Chicxulub-impak, wat soveel energie opgewek het as 100 teraton TNT – meer as ’n miljard keer die energie van die bomme op Nagasaki en Hirosjima.
Alternatiewe teorieë
Die feit dat die tyd van die uitwissing ooreenstem met dié van die Chicxulub-impak, dui sterk daarop dat die asteroïde die oorsaak van die uitwissing was. Sommige wetenskaplikes betwyfel egter steeds die rol van die impak en glo ander gebeure kon bygedra het tot die massauitsterwing van diere en plante. Veral vulkaniese uitbarstings, klimaatsveranderings, ’n verandering in seevlakke en die impak van ander botsings is al voorgestel as sleutelfaktore in die uitwissing.
Dekan-trappe
Voor 2000 is argumente dat basaltlawa van die Dekan-trappe in Indië die uitwissing veroorsaak het, gewoonlik verbind met die opinie dat die uitwissing geleidelik was. Basaltlawa-voorvalle het omstreeks 68 miljoen jaar gelede begin en langer as 2 miljoen jaar geduur. Die mees onlangse getuienis dui daarop dat die trappe oor ’n tydperk van 800 000 jaar plaasgevind het, oor die tyd van die K-Pg-grens, en dit kon verantwoordelik gewees het vir die uitwissing en die stadige herstel van die biotika daarna.
Die Dekan-trappe kon deur middel van verskeie meganismes ’n uitwissing veroorsaak het, insluitende die vrystelling van stof en die sproei van swaelsuur in die lug. Dit sou sonlig afgekeer en so fotosintese in plante verhinder het. Verder kon vrygestel gewees het wat die kweekhuiseffek verhoog het nadat stof en gas uit die atmosfeer verdwyn het.
In die tyd dat die Dekan-trappe-teorie verbind is met ’n stadiger uitwissing, het Luis Alvarez (wat in 1988 oorlede is) gesê paleontoloë word mislei deur die gebrek aan data (Signor-Lipps-effek). Hoewel sy stellings nie aanvanklik gewild was nie, het latere intensiewe studies van fossiellae meer gewig daaraan verleen. Eindelik het die meeste paleontoloë die idee aanvaar dat die massauitwissing aan die einde van die Kryt veroorsaak, of gedeeltelik veroorsaak, is deur ’n massiewe impak. Selfs Alvarez het egter erken daar was ander groot veranderinge op Aarde voor die impak, soos ’n daling van seevlakke en enorme vulkaanuitbarstings wat die Dekan-trappe gevorm het, en dat dit kon bygedra het tot die uitwissing.
Verskeie impakvoorvalle
Verskeie ander kraters is blykbaar min of meer in die tyd van die K-Pg-grens gevorm. Dit dui op die moontlikheid van verskeie voorwerpe wat die Aarde feitlik gelyktydig kon getref het – miskien brokstukke van ’n voorwerp soos met die komeet Shoemaker-Levy 9 se botsings met Jupiter. Benewens die 180 km wye Chicxulub-krater, is daar die 24 km wye Boltisj-krater in die Oekraïne (65,17±0,64 miljoen jaar gelede), die 20 km wye Silverpit-krater in die Noordsee (62,5±2,5 miljoen jaar gelede) en die omstrede en veel groter 600 km wye Shiva-krater wes van Indië. Enige gebeurtenis wat die ander kraters in die destydse Tetis-oseaan veroorsaak het, sou oordonder gewees het deur gebeure soos die noordwaartse beweging van Afrika en Indië.
Regressie en ingressie
Daar is duidelike bewyse dat seevlakke in die Maastricht, die laaste etage van die Kryt-periode, meer gedaal het as op enige ander tyd in die Mesosoïese Era. In sommige Maastricht-rotslae uit verskeie dele van die wêreld verteenwoordig die latere lae land; vroeër lae kuslyne en die vroegste lae seebodems. Hierdie lae toon nie die kanteling en verwringing wat met bergvorming verbind word nie, en daarom is die mees waarskynlike verduideliking regressie, of ’n daling in seevlakke. Daar is geen bewyse vir die oorsaak van die regressie nie, maar die aanvaarde verduideliking is dat oseaanriwwe waarskynlik minder aktief geraak en toe onder hul eie gewig gesink het.
’n Groot regressie sou die gebied van die kontinentale plat aansienlik verklein het – en dit is waar die meeste seespesies aangetref word. Dit kon ’n mariene massauitwissing tot gevolg gehad het. Navorsing dui egter daarop dat dié verandering nie groot genoeg sou gewees het om die groot uitwissing van ammoniete te veroorsaak nie. Die regressie sou ook klimaatsveranderings teweeggebring het, deels deur winde en seestrome te ontwrig en deels deur die Aarde se albedo te verminder en temperature wêreldwyd te laat toeneem.
Regressie het ook die verlies aan binneseë soos die Westelike Binneseeweg van Noord-Amerika tot gevolg gehad. Dit het habitats in ’n groot mate verander en kusvlaktes vernietig wat 10 miljoen jaar tevore uiteenlopende gemeenskappe gehuisves het. Nog ’n gevolg was die uitbreiding van varswateromgewings, aangesien binnelandse water nou langer afstande na die see moes aflê. Terwyl dit voordelig was vir varswater-gewerweldes, het dié wat mariene omgewings verkies, soos haaie, daaronder gelei.
Nog ’n interessante aspek, wat nog nie goed bestudeer is nie, is dat terwyl regressie in die noorde plaasgevind het, daar ’n ’n enorme mariene ingressie, of indringing, was op die kontinente in die suide. Minstens drie groot binneseë het in Suid-Amerika gevorm en het die noordelike, suidelike en sentrale dele van Patagonië oorvloei.
Kombinasie van oorsake
In ’n artikel bespreek J. David Archibald en David E. Fastovsky ’n scenario wat drie groot oorsake kombineer: vulkaanuitbarstings, mariene regressie en die impak van ’n hemelliggaam. In dié scenario word land- en seelewegemeenskappe ontwrig deur die veranderings in en verlies aan habitats. Dinosourusse, as die grootste gewerweldes, is die eerste diere wat deur die veranderde omgewing geraak is en hul getalle het afgeneem. Terselfdertyd het materiaal uit vulkaanuitbarstings oor die hele wêreld afgekoel en droog geword. Toe tref ’n hemelliggaam die Aarde en veroorsaak dat voedselkettings op land en in die see wat van fotosintese afhanklik is, vernietig word. Die grootste verskil tussen dié en ander teorieë is dat die ondersteuners daarvan nie glo een enkele voorval kon tot die uitwissing gelei het of die taksonomiese patroon daarvan veroorsaak het nie.
Cyamon
Cyamon is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Janis Carter
Janis Carter (10 Oktober 1913 – 30 Julie 1994) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Secret Agent of Japan (1942), I Married an Angel (1942), Night Editor (1946), en I Love Trouble (1948).
Jens Arentzen
Jens Arentzen (gebore 2 Maart 1958) is 'n Deense akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent The Celebration (1998) en in die televisiereeks Matador (1978).
Porselein
Porselein is 'n materiaal wat vir breekware, gereedskap en in die elektrotegniese nywerheid (as isolering) gebruik word. Dit is danksy die ligte gewig, maklike installasie en onderhoud van porseleinpanele ook geskik as afwerking vir die fasades van geboue. Porselein word van kaolien (porseleinaarde), veldspaat en kwarts gemaak, nat op 'n pottebakkersskyf gevorm en twee keer in 'n oond gebrand. By die tweede keer word 'n glasuur aangebring. Harde porselein bevat 'n groter aandeel kaolien.
Geskiedenis
Die naam is waarskynlik van Italiaanse oorsprong; porcellana beteken "tekstuur van 'n klein varkie". Die kuns van porseleinvervaardiging was reeds in die sewende eeu in China bekend waar 'n harde en deurskynende porselein van kaolien (Chinese klei) en chinasteen by temperature van 1300 °C gebrand is. Die bestanddele en metode is geheim gehou. Die Chinese porseleinfabrieke het veral in die 17de en 18de eeu 'n bloeitydperk beleef.
Met die vestiging van 'n Portugese handelspos in Macau in 1557 is enkele voorbeelde van Chinese porselein na Europa saamgeneem waar dit groot belangstelling by koninklike howe gewek het. Die buitengewoon hoë gehalte daarvan is onmiddellik raakgesien. In Engeland is die vroeë term chinaware gebruik om na Chinese porselein te verwys. Afgekort tot china, het dit later 'n algemene sinoniem vir porcelain geword, ongeag die land van oorsprong.
In 1708-09 het die Duitse apteker en alchemis Johann Friedrich Böttger, (1672–1719) van Meissen, Sakse, die resep vir harde porselein ontdek. In sy fabriek het hy eers die rooi Böttger-porselein (eintlik 'n soort steengoed) vervaardig, en later saam met die fisikus Ehrenfried Walther von Tschirnhaus (1651–1708) ook 'n soort harde porselein van wit kleur. Anders as in China het die metode nie lank geheim gebly nie, en werkers uit Böttger se fabriek was met hul kennis en vaardighede orals in Europa behulpsaam by die opbou van fabrieke.
In Engeland het Josiah Spode in 1794 met die vervaardiging van bone china-porselein begin wat tot vandag toe steeds die gewildste soort porselein gebly het. Bone China bekoor met sy spierwit kleur, sy hoogs deurskynende materiaal, sy skitterende bont versierings en sy fyn glans.
Danksy die gevorderde produksiemetodes, wat vandag gebruiklik is, word breekware intussen deur middel van 'n sogenaamde monobrand vervaardig, dit wil sê die porselein word saam met sy versiering net een keer gebrand.
Bekende porseleinfabrieke
Bekende Duitse porseleinfabrieke naas Meissen is Berlyn (waar vandag nog die fabriek van die Königliche Porzellan-Manufaktur bestaan), Goebel, Kaiser, Frankenthal, Fürstenberg, Höchst, Ludwigsburg, Nymphenburg, Rosenthal, Thomas, Hutschenreuther (Selb), Villeroy & Boch AG, Arzberg, Goebel, Kahla, Mitterteich.
Chantilly en Sèvres is Franse vervaardigers uit die 18de eeu. Bernardaud, Haviland, Raynaud, Jean Louis Coquet, Lafarge, Médard de Noblat is porseleinfabrieke in Limoges (Frankryk). Erdewerk uit Delft is nie porselein nie.
Die vervaardiger in Gustavsberg naby Stockholm (Swede) staan sedert 1822 vir sy kenmerkende silwerdekor en ongewone glasure bekend.
Porseleinmerke en -versierings
Porseleinmerke aan die onderkant van die breekware is vanaf 1723 deur die KPM-fabriek van Meissen gebruik om die herkoms aan te toon. Hoewel ander fabrieke hierdie voorbeeld gevolg het, het die gebruik van merke nooit 'n standaard geword nie; soms het ook die porseleinskilders eie merke aangebring. Die porseleinskildery is of onder die glasuur en voor die tweede brand met metaalverwe van onder meer kobalt, chroom en goud aangebring; of na die brand en dan wel ook met ander verwe op die glasuur. Soms is honderde penseelstrepe nodig om die filigrane versierings aan te bring. Ofskoon die dekor porselein baie duur maak is daar eet-serviese soos die Deense Musselmalet wat reeds meer as 200 jaar in sy oorspronklike vorm aangebied word.
Nuwe fatsoene
Min jong egpare beskou dit vandag nog as noodsaaklik om 'n porseleinservies in sy tradisionele vorm in hul uitset te hê. In hulle poging om nuwe markte te vind het die Europese porselein-vervaardigers suksesvolle eksperimente gewaag met nuwe fatsoene soos organiese en vierkantige vorms, en Asiaties-geïnspireerde serviese is nou ewe gewild soos cappuccinokoppies en skotteltjies wat jong mense by 'n partytjie gebruik. Die hardheid van porselein maak uiters dun en elegante vorme moontlik, die materiaal kan dus by elke smaak en ontwerp aangepas word.
Die Duitse vervaardiger Eschenbach Porzellan Group het die eerste porselein-kookgerei bekendgestel wat danksy die onderneming se gepatenteerde inducTHERM®-tegnologie geskik is vir alle soorte stowe, insluitende roosters, bakoonde, mikrogolfoonde en induksiestowe.
Jeri Ryan
Jeri Ryan (gebore 22 Februarie 1968) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Dracula 2000 (2000) en Down with Love (2003), en in die televisiereeks Star Trek: Voyager (1995).
Noureen DeWulf
Noureen DeWulf (gebore 28 Februarie 1984) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente American Dreamz (2006), Ocean's Thirteen (2007), Ghosts of Girlfriends Past (2009), en The Back-up Plan (2010).
Kromrivier
Die Kromriver is 'n rivier wat in die Oos-Kaap in Suid-Afrika vloei. die rivier en sy sytakke verskaf die meeste water vir huishoudelike en nywerheidsgebruik aan Gqeberha. Dit is die naaste rivier aan hierdie stedelike gebied met voldoende goeie water.
Stroomgebied
Die rivier ontspring in die hoë reënvalstreek noord van die Tsitsikammaberge in die oostelike deel van die Langkloof. Die opvanggebied is 1 085 km² groot en die rivier met 'n lengte van 109 km loop oos-suidoos na sy tregtervormige mond ten noorde van Kaap St. Francis en suid van Jeffreysbaai. Die estuarium is by.
Benutting
Die mond is veral 'n gewilde vakansieoord vir hengelaars. Deur die bou van die Churchilldam en die Impofudam kom oorstromings van landerye en skade aan huise op die oewers nou selde voor.
Dierelewe
In 1995 is die skaars varswatervissie bekend as die Kaapse galaxias (Galaxias zebratus) in die rivier aangetref. Tot op daardie tydstip is aanvaar dat die vissies nie verder noord as die Keurboomsrivier voorkom nie.
Sedert ongeveer 1918 was die riviermond die tuiste van 'n kolonie van tot 60 swane (Cygnus olor). Hulle was die enigste uitheemse voëls wat in die destydse Kaapprovinsie deur 'n spesiale proklamasie beskerm is. Hul herkoms is onseker. Moontlik het hulle van 'n skip ontsnap of 'n skeepsramp oorleef. Weens ontwikkeling by die riviermond is daar nou geen swane meer oor nie.
Suid-Tangerang
Suid-Tangerang (Indonesies: Tangerang Selatan) is 'n onafhanklike stad op die Indonesiese eiland Java en is net suid van Tangerang in die Metropolitaanse Hoofstadgebied van Djakarta geleë. Die stad het 'n bevolking van 1 436 187 in 2014 gehad en het 'n oppervlakte van 147,19 km². Suid-Tangerang is op 29 Oktober 2008 van die Tangerang-regentskap afgestig.
Mrs. Leslie Carter
Mrs. Leslie Carter (10 Junie 1862 – 13 November 1937) was 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente DuBarry (1915), The Heart of Maryland (1915), Rocky Mountain Mystery (1935), en Lady with Red Hair (1940).
Parazoa
Parazoa is ’n ou subkoninkryk onder diere. Die naam beteken letterlik "langs die diere".
Ortaköy
Ortaköy (letterlik "Middeldorp" in Turks) is ’n buurt in die Beşiktaş-distrik van Istanboel, Turkye. Dit is aan die Europese oewer van die Bosporus geleë.
Parazoa
Beskrywing
Parazoa verskil van hul Choanoflagellatea-voorsate deurdat hulle nie mikroskopies is nie en gedifferensieerde selle het. Hulle het egter nie weefsel en organe nie. Die enigste oorlewende Parazoa is sponse, wat tot die filum Porifera behoort, en die Trichoplax in die filum Placozoa.
Ortaköy
Ortaköy was ’n kosmopolitiese gebied tydens die tydperk van die Ottomaanse Ryk en die eerste dekades van die Republiek van Turkye, met Turke, Grieke, Armeniërs en Jode wat daar gewoon het. Daar is steeds aanbiddingsplekke van baie verskillende gelowe soos Moslems, Joods, Oosters-Ortodoks en ander Christelike kerke.
Parazoa
Beskrywing
Parazoa se liggaam het geen simmetrie nie; alle ander diergroepe toon die een of ander vorm van simmetrie. Daar is tans 5 000 spesies, waarvan 150 varswaterdiere is. Larwes is plankton en volwassenes sittend.
Ortaköy
Die Ortaköy-moskee in ’n neobarok-styl lê ook in dié buurt aan die oewer van die Bosporus en skep ’n mooi prentjie vanaf die bote op die seestraat, met die Bosporus-brug daaragter. Dit is oorspronklik in die 18de eeu gebou. In die 19de eeu het sultan Abdülmecid I die huidige moskee laat bou.
Parazoa
Kladistiek
Die skeiding tussen Parazoa en Eumetazoa word geraam op 940 miljoen jaar gelede.
Die groep word nou as parafileties beskou. Dit word nie ingesluit in die meeste moderne kladistiese ontledings nie. Wanneer daarna verwys word, word dit soms beskou as dieselfde as Porifera.
Ortaköy
Later het Ortaköy se kosmopolitiese bevolking begin verdwyn en vandag is daar min nie-Moslems oor.
Vrye stad Danzig
Die vrye stad Danzig (Duits: Freie Stadt Danzig) was 'n staat onder die toesig van die Volkebond wat van 1920 tot 1939 bestaan het.
Geskiedenis
Danzig (Pools: Gdańsk) behoort tot die koninkryk van Pruise sedert die Tweede Poolse Deling (1793). Van 1807 tot 1814 was dit 'n vrye stad wat 'n Napoleontiese vassalstaat was. Die kongres van Wene het in 1814 Danzig weer aan Pruise toegeken, waar dit die hoofstad van die provinsie Wes-Pruise geword het (1829-1878 Pruisiese provinsie). Sedert 1871 behoort die stad met die hele Pruise tot die nuwe Duitse Keiserryk.
Na die Duitse nederlaag in die Eerste Wêreldoorlog moes hierdie land byna die hele Wes-Pruise ooreenkomstig die Verdrag van Versailles opgegee het. Die grootste deel was Pole, maar met die inwerkingtreding van die verdrag op 11 Augustus 1920 het Danzig 'n vrye stad geword onder toesig van die Volkebond. Frankryk wou die oordrag van die stad na nuutgestigte Pole, maar dit is nie ondersteun deur die Verenigde State en Groot-Brittanje nie. Byna die hele 95% Duitssprekende stadspopulasie protesteer teen die afskeiding van die Duitse staat.
Die vrye stad is in die ooste aan die Oos-Pruise van die Duitse provinsie (Pruise) begrens, maar soos dié provinsie is dit deur die Poolse korridor van die res van Duitsland afgesny. Pole het die reg van vrye vervoer in en uit die hawe van Danzig toegestaan. Die spoorweë was ook onder Poolse beheer. 'n Poolse polisiemag het hierdie Poolse regte gewaarborg en vir hul wapens is 'n munisipale depot op die hawe kaai bekend as die Westerplatte ingerig.
Janbruin
Die Janbruin (Gymnocrotaphus curvidens) is 'n vis wat endemies is aan die suidkus van Suid-Afrika. Die vis is oranjebruin van kleur met helderblou oë. Die kop is blougrys. Die dorsalevin het 10 stekels en 12 strale en die analevin het 10 strale. Die stertvin is vlak gevurk met ronde punte. By volwasse visse staan die geboë snytande uit van die kakebeen. Dit kan tot 50 cm lank word en weeg dan 3 kg. Dit kom naby die land voor en gaan selde dieper as 80 m. Die vis vreet alge, wurms en skaaldiere. Dit is 'n gewilde eetvis en word met rooiaas gevang.
Die Suid-Afrikaanse hengelrekord is 2.8 kg en die spiesrekord is 3.0 kg. In Suid-Afrikaanse Engels staan die vis bekend as die Janbruin en internasionaal as John Brown.
Vrye stad Danzig
Geskiedenis
In die 1920's was Danzig die middelpunt van Joodse emigrasie na die buiteland: tussen 1920 en 1925 het 60 000 Jode via hierdie stad geëmigreer. Daarbenewens was dit vroeg reeds 'n vesting van nasionale-sosialisme en Wes-Pruisiese irredentisme. Die NSDAP Danzig het reeds in 1930 die tweede grootste party geword en het 'n absolute meerderheid (54%) in die Volkstag sedert 1933 gehad, hoewel nie die vereiste 2/3 om die grondwet te verander nie. Nietemin het die Nazi's die politieke lewe vir die opposisiepartye onmoontlik gemaak en in 1936 het hulle die hele administrasie beheer. As gevolg van vrese van die internasionale openbare mening het dit egter nog drie jaar geneem om die anti-Semitiese Neurenberg rassewette van September 1935 in die Vrystaat van Danzig bekend te stel, sonder enige verwatering daarvan.
Diklofenak
Diklofenak (INN, sien handelsname onder) is 'n nie-steroïd anti-inflammatoriese middel (NSAIM) wat gebruik word om inflammasie te verminder; as 'n pynstiller verminder dit ook pyn in meeste gevalle.
Die naam "diklofenak" is afgelei van die chemiese naam: 2-(2,6-dichloor-anilien)-fenielasynsuur. Diklofenak is oorspronklik in 1973 in Switserland deur CIBA-GEIGY (nou Novartis) ontwikkel. Dit is die eerste keer in 1979 in die Verenigde Koninkryk vrygestel.
Toepassingsgebiede
Die mees algemene gebruik van diklofenak is vir pyn of inflammasie wat verband hou met muskuloskeletale beserings of afwykings. Veral op hierdie gebied is dit dikwels nie moontlik om duidelik te onderskei tussen pyn wat deur beserings of inflammasie veroorsaak word nie. Moontlike areas van toepassing vir diklofenak is akute gewrigsontsteking insluitend jigaanvalle, chroniese inflammasie van die gewrigte of pynlike swelling of ontsteking na beserings of operasies. Daarbenewens word diklofenak gebruik in inflammatoriese vorme van rumatiek en in sagteweefselrumatiek. Dit word ook as 'n "pyngel" (vir pyn, inflammasie en rumatiek) verkoop.
Harpuiskatjiepiering
Die harpuiskatjiepiering (Gardenia resiniflua) is 'n meerstammige struik of klein boompie wat voorkom in die noorde van Limpopo. Die spesie is ook inheems in Botswana, Demokratiese Republiek die Kongo, Malawi, Mosambiek, Namibië, Tanzanië, Zambië en Zimbabwe.
Die plant is 'n geoksiel Die boom groei in ruigtes, bosveld, oewerbos of droë woud. Die blare is fluweelagtig maar volwasse blare is grof aan die bokant en fluweelagtig aan die onderkant.
Die plant het ook twee subspesies:
Wet op Afsonderlike verteenwoordiging van kiesers
Die wet is deur die Hooggeregshof as ongeldig verklaar in die saak Harris v Minister van Binnelandse sake 1952(2) SA 428(AD). Die regering kon die beslissing egter omseil deur die aantal Appelregters van vyf na elf te vermeerder en die Senaat van agt-en-veertig na nege-en-veertig. Die veranderinge het die regering in staat gestel om die South Africa Act Amendment Act No 9 van 2 Maart 1956 suksesvol deur te voer, die hof se beslissing omver te werp en die wet te herbekragtig. Die wysingingswet is deur die Republiek van Suid-Afrika Grondwet 32 van 1961 herroep.
Die hele wet is herroep deur afdeling 4 van die Separate Representation of Voters Amendment Act No 50 van 27 Maart 1968. Die wetsontwerp het die Coloured Persons Representative Council, wat uit veertig verkose en twintig genomineerde lede bestaan het, ingevoer. Die raad kon wette maak wat finansies, plaaslike regering, opvoeding, gemeenskapswelsyn en pensioene, landelike vestiging en landbou wat bruin mense geaffekteer het. 'n Wetsontwerp kon net ingevoer word as dit deur die Minister van Kleurling Betrekkinge sowel as die wit Kabinet goedgekeur is. Die wet is in 1983 deur afdeling 101(1) van die Republiek van Suid-Afrika Grondwet No 110 opgehef.
Cyamon amphipolyactinum
Cyamon amphipolyactinum is 'n gewone sponsspesie uit die familie van die Raspailiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2012 deur Van Soest, Carballo & Hooper.
Lisa Dean Ryan
Lisa Dean Ryan (gebore 30 April 1972) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse ABC Afterschool Specials (1972), Doogie Howser, M.D. (1989), Class of '96 (1993), en Dead at 21 (1994).
Internasionale Historiese Genootskap Robbeneiland
Die Internasionale Historiese Genootskap Robbeneiland (IHGR) is in 2009 gestig deur afstammelinge van eertydse pasiënte en personeel van die Eiland, asook ander belangstellendes en belanghebbendes.
Die voorgeslagte van die stigters het lank gevestigde, noue bande met die Eiland. So byvoorbeeld is die stigter-voorsitter, Sebastian (Faan) Pistor, se oorlede pa in 1909 daar gebore en albei sy grootouers aan vaderskant in die 1920’s as sogenaamde melaatses in ongemerkte grafte daar begrawe.
Robbeneiland was 86 jaar lank van 1845 tot 1931 ’n kolonie vir sogenaamde melaatses – byna ’n eeu lank en een van die heel langste tydperke waarvoor die Eiland vir een spesifieke doel aangewend is. Vermoedelik het die meeste van die velpasiënte op die Eiland wat per lasbrief verkeerdelik en onregverdig as “melaatses” soontoe verban is, gely aan ander veltoestande soos psoriase, leucoderma, velkanker, gordelroos, en so meer.
Robbeneiland was destyds egter nie net ’n kolonie vir “melaatses” nie. Die wrede werklikheid is dat die eiland vir die eertydse koloniale owerheid aan die suidpunt van Afrika ’n gerieflike stortingsterrein geword het vir almal wat deur hom as ongewens beskou is.
Daarom is ook verstandelik gestremdes, dowes, epilepsielyers, erg verswakte bejaardes, mense met Downsindroom, mense wat harsingskudding, bipolêre siekte, Alzheimersiekte of beroerte gehad het of erg getraumatiseer of outisties was, asook lyers aan ander toestande, deur die koloniale owerheid “sielsiek” verklaar, van hul geliefdes en uit die samelewing weggeruk en teen hul sin summier op Robbeneiland gaan aflaai waar hulle verdruk, verneder en vergeet is en uiteindelik in ongemerkte grafte begrawe is.
Christian Arhoff
Christian Arhoff (26 Januarie 1893 – 9 Augustus 1973) was 'n Deense akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Københavnere (1933), Cocktail (1937), Mig og min lillebror (1967), en Me and My Kid Brother and the Smugglers (1968).
Myra Carter
Myra Carter (27 Oktober 1930 – 9 Januarie 2016) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprent 8MM (1999) en in die televisiereeks The Nanny (1993).
Line Arlien-Søborg
Line Arlien-Søborg (gebore 25 Julie 1966) is 'n Deense aktrise en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Tree of Knowledge (1981), Beauty and the Beast (1983), en Århus by night (1989).
Gereformeerde kerk Tsumeb
duimnael|links|330px|Die Gereformeerde kerk Tsumeb, in gebruik geneem op [[4 Maart 1967.]] duimnael|links|300px|Die kerk pas nadat dit voltooi is. duimnael|regs|170px|Dr. [[Kobus van Tonder, leraar van 1984 tot 1990.]]
Die Gereformeerde kerk Tsumeb is ’n Gereformeerde gemeente op die Namibiese dorp Tsumeb, maar dit sluit ook die dorpe Oshakati (waar die plaaslike Gereformeerde gemeente net van 1988 tot 1990 bestaan het), Ruacana en Namutoni in.
Die Gereformeerde kerk Tsumeb is op 26 Maart 1955 gestig, in dieselfde jaar as die gemeentes Otjiwarongo en Biermanskool (destyds bekend as Vanjaarsveld). Eers is eredienste in die laerskoolsaal gehou, terwyl die sportterrein benut is as kampeerplek vir kerklike aktiwiteite. In 1957 het die kerkraad ’n erf by die plaaslike myn, die Tsumeb Corporation, aangekoop vir die nominale bedrag van £1. Eredienste is in daardie stadium in die Hervormde gemeente, wat op 2 Desember 1950 gestig is, se kerkgebou gehou. Die plan van Nelspruit se kerk is as bouplan vir ’n saal/kerk voorgestel, maar die gemeente het nie toe al tot bou gekom nie. In 1960 is ’n vergadering gehou om te sluit of die gebou ’n saal of kerk sou wees, maar ’n finale besluit is nie geneem nie.
Die gebou wat die gemeente eindelik gekry het, is ’n A-raam-tipe met ’n staalraam en lae vensters, sonder ’n toring. Nog ’n lidmaat, ene Strydom, was verantwoordelik vir die maak van die banke. Die kerkerf is in 1966 geproklameer en op 4 Maart 1967 is die kerkgebou in gebruik geneem. Op daardie dag het dit so gereën, die amptelike seremonie waartydens die deur oopgesluit sou word, kon nie plaasvind nie.
In 1978 het die gemeente besluit om die kerkgebou te vergroot. ’n Orrel, soortgelyk aan Grootfontein s’n, is uit Suid-Afrika bestel, nes die nuwe kerkbanke. Die orrel wat later afgelewer is, was tweedehands. Die kerkraad het dit aanvaar, maar daar is vergeet om die swelkas saam te stuur. Reëlings moes toe getref word om dit met ’n militêre vliegtuig tot op Grootfontein te bring. Dié eienaardige voorwerp het heelwat konsternasie onder die weermag veroorsaak omdat dit (vir hulle) na ’n Russiese militêre voorwerp gelyk het. Ná heelwat mooipraat kon die gemeente darem toe hul orrel se swelkas kry.
Eumetazoa
Eumetazoa is ’n subkoninkryk onder diere. Die naam beteken letterlik "regte ná diere" (Grieks: εὖ eu + μετά metá + ζῷον zoon). Dit bevat alle groot diergroepe buiten sponse, Placozoa en verskeie ander uitgestorwe of obskure lewensvorme. Kenmerkend van Eumetazoa is ware weefsel wat in kiemlae georganiseer is, die teenwoordigheid van neurone en ’n embrio wat deur ’n gastrula-stadium gaan. Die groep sluit gewoonlik minstens Ctenophora, Cnidaria en Bilateria in. Of Mesozoa daarin hoort, word betwis.
Sommige filogenetici het al voorgestel dat sponse en Eumetazoa apart van eensellige organismes ontwikkel het, wat sou beteken die diereryk vorm nie ’n klade (’n volledige groepering van alle organismes wat van ’n gemeenskaplike voorouer afstam) nie. Genetiese studies en sommige morfologiese eienskappe, soos die gemeenskaplike teenwoordigheid van koanosiete, steun egter die idee van ’n gemeenskaplike oorsprong.
Die Eumetazoa het in die Neoproterosoïkum (waarskynlik in die Kriogenium) ontstaan.
Meissen
Meissen (Opper-Sorbies: Mišno, Latyns: Misena) is 'n klein stad met 'n bevolking van 27 098 in die ooste van Duitsland in die deelstaat Sakse. Meissen het bekend geword nadat die stad in 1708 sy eie porselein vervaardig het. Dit is hoe Europa onafhanklik geword het van Chinese porselein. Meissen vervaardig porselein sedert 1708.
Marisa Ryan
Marisa Ryan (gebore 20 November 1974) is 'n Amerikaanse aktrise, regisseuse, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Cold Hearts (1999), Wet Hot American Summer (2001), en Riding in Cars with Boys (2001), en in die televisiereeks Major Dad (1989).
Susan Dey
Susan Dey (gebore 10 Desember 1952) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Skyjacked (1972) en Looker (1981), en in die televisiereekse The Partridge Family (1970) en L.A. Law (1986).
Tongaanse nasionale rugbyspan
Die Tongaanse nasionale rugbyspan (Engels: Tonga national rugby union team; Tongaans: timi feohi ʻakapulu fakafonua ʻa Tonga) is die nasionale rugbyspan wat Tonga in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Tonga geadministreer deur die Tongaanse Rugbyunie (Tonga Rugby Union, TRU) wat in 1923 gestig is. Tonga word deur Wêreldrugby as ’n vlak twee-span erken. Die Tongaanse rugbyspan is tans (Augustus 2023) 15de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys. Die span neem deel aan die jaarlikse Stille Oseaan Nasiesbeker, saam met Fidji, Japan en Samoa. Tonga is ’n lid van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie (Engels: Pacific Islands Rugby Alliance; PIRA), saam met Fidji; Samoa was tot in 2009 ook ’n lid, maar hulle het hulself onttrek.
Tonga het in 1924 sy eerste internasionale wedstryd teen Fidji gespeel. Tonga, Fidji en Samoa speel gereeld teen mekaar in toernooie soos die Stille Oseaan-nasiesbeker (tot in 2005 Stille Oseaan-drienasies), waarin Tonga tot dusver een titel gewen het. Tonga se bynaam is ʻIkale Tahi (Tongaans vir: “seearend”) en hulle speel tradisioneel in rooi truie met wit broeke. Die Sipi Tau-oorlogsdans word voor elke toetswedstryd deur die Tongaanse span uitgevoer. Die oorlogsdans dateer uit die land se oorloë met naburige eilande.
Tonga het tot dusver vir agt van die nege rugbywêreldbekertoernooie gekwalifiseer en net die Rugbywêreldbeker 1991 in die destydse Vyfnasies misgeloop. Hul beste prestasie tot dusver was die derde plek in hulle poele in onderskeidelik 1995, 1999, 2007 en 2011.
Beheerliggaam
Die beheerliggaam vir rugby in Tonga is die Tongaanse Rugbyunie (Engels: Tonga Rugby Union, TRU). Die Tongaanse Rugbyunie is in 1923 gestig en het in 1987, net voor die eerste rugbywêreldbekertoernooi, ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRR; nou Wêreldrugby) geword. Daarbenewens het die Tongaanse Rugbyunie in 2000 ’n stigtingslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (Federation of Oceania Rugby Unions, FORU; nou Oseanië Rugby) geword.
Naas die amptelike nasionale span roep die Tongaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Tonga A is die tweede nasionale span van Tonga en hulle neem aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaging deel. Die Tonga Sevens is die Tongaanse sewesrugbyspan en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, Olimpiese Somerspele en die Statebondspele deel. Nes ander rugbylande beskik Tonga oor ’n o/20-nasionale span wat aan die Wêreldrugby o/20-kampioenskap deelneem. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hul met hul afrigting.
As deel van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie het die beheerliggaam van 2004 wedstryde gereël van die Stille Oseaan-eilanders, ’n gemeensame keurspan van die drie Stille Oseaan-eilandstate Fidji, Samoa en Tonga. Aangesien die Stille Oseaan-eilanders nie die gewenste inkomste vir die beheerliggame gegenereer het nie, het die Samoaanse beheerliggaam dié samewerking in 2009 beëindig. Sedert 2022 word die Stille Oseaan-eilande (feitlik die Cookeilande, Fidji, Samoa en Tonga) in die internasionale Superrugbytoernooi verteenwoordig deur die gesamentlike professionele span Moana Pasifika, wat aan dié toernooi deelneem saam met spanne uit Australië, Nieu-Seeland en een uit Fidji.