cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tweede Wêreldoorlog
Slag van die Stille Oseaan
Die Amerikaners het die Japannese eiland Iwo Jima in Februarie ingeneem. Die eiland was psigologies belangrik, siende dat dit 'n tradisionele Japannese gebied was wat onder administrasie van die Tokio-prefektuur was. Die eiland was sterk verdedig met baie ondergrondse verskansings, maar was uiteindelik deur die seesoldate ingeneem nadat hulle Suribatsji ingeneem het, 'n slapende vulkaan wat 'n hoeksteen van die Japannese verdediging gevorm het. Die aanwins van Iwo Jima was van onskatbare waarde vir die Geallieerdes, aangesien dit twee vliegvelde besit het wat gebruik is vir noodlandings deur die B-29-bomwerpers en omdat dit naby genoeg was om vegtersbegeleiding te bied wat die Japannese Tuiseilande kon bereik.
Met die daaropvolgende inname van Okinawa-eiland, wat van April tot Junie geduur het, is die Japannese tuisland nog meer binne bereik van skeeps- en lugaanvalle gebring. Die Japannese het die eiland met grondmagte en kamikaze-vlieëniers verdedig, asook die selfmoordmissie van die slagskip Yamato, wat deur Amerikaanse duikbomwerpers gekelder is. Die Amerikaners het 'n aantal stede, waaronder ook Tokio, met brandbomme aangeval en in Tokio alleen het ongeveer 90 000 mense omgekom in die aanvanklike aanval. Die digbevolktheid rondom produksiesentrums en die houtkonstruksies van die wonings het bygedra tot die groot verlies van menselewens. Die hawens en belangrike watergange van Japan was tydens Operasie Uithongering met myne bestook, wat die logistiek van hierdie eilandnasie ernstig ontwrig het.
Die laaste groot offensief in die suidwestelike gedeelte van die Stille Oseaan was die Borneo-veldtog in die middel van 1945, wat daarop gemik was om die oorblywende Japannese magte in Suidoos-Asië verder te isoleer en die bevryding van Geallieerde krygsgevangenes te bewerkstellig.
Einde van die oorlog in Asië
Harry Truman, die president van die Verenigde State, het besluit om die nuwe atomiese wapen te gebruik, ten einde 'n vroeër einde aan die oorlog te bring. Die slagveld wat by Okinawa plaasgevind het, het gewys dat 'n inval van die Japannese tuisland (wat vir November beplan was), tot 'n groot aantal Amerikaanse sterfgevalle sou lei. Die amptelike benadering wat aan die Minister van Oorlog gegee is, is 1,4 miljoen Geallieerde sterfgevalle, alhoewel sommige geskiedkundiges dit nie eens is dat dit werklik die geval sou wees nie. 'n Inval sou ook die dood van miljoene Japannese soldate beteken het, asook burgers wat deel van die burgerlike verdedigingsmag gevorm het.
Op 6 Augustus 1945 het 'n B-29-bomwerper, die Enola Gay, 'n kernwapen genaamd Little Boy op Hirosjima laat val, wat die stad geheel en al vernietig het. Drie dae later, op 9 Augustus, het 'n ander B-29-bomwerper, genaamd Bockscar, 'n tweede kernwapen met die naam Fat Man op die hawestad Nagasaki laat val.
Op 8 Augustus, twee dae na die atoombom op Hirosjima laat val is, het die Sowjetunie, wat in April afstand gedoen het van sy nie-aanvalsverdrag met Japan, die Japannese in Mantsjoerye aangeval. Die aanval was deur die Sowjetse weermagsgroepe uitgevoer. In minder as twee weke is die Japannese leër in Mantsjoerye, wat uit meer as 'n miljoen man bestaan het, deur die Sowjette vernietig. Die Rooi Leër het op 18 Augustus na Noord-Korea beweeg; gevolglik is Korea by die 38ste breedetegraad in Sowjetse en Amerikaanse sones verdeel.
Die Amerikaanse ontplooiing van kernwapens teen Japan en die Sowjetse inval van Mantsjoerye het Keiser Hirohito sover gebring dat hy die bestaande regering omseil het en tussenbeide getree het om 'n einde aan die oorlog te bring. In sy radiotoespraak aan die nasie het hy geen melding van die Sowjetunie se intrede tot die oorlog gemaak nie, maar in sy "Reskrip aan soldate en matrose" van 17 Augustus, waarin hy 'n vuurstaking beveel asook die neerlê van wapens, het hy die verhouding tussen die Sowjetse toetreding tot die oorlog en sy besluit om oor te gee beklemtoon, en geen melding gemaak van die kernwapens nie.
Nasleep
Die einde van die oorlog het die afhanklikheid van baie Britse kroonkolonies en Nederlandse gebiede teweeg gebring, asook die vorming van nuwe nasies en alliansies in Asië en Afrika. Die Filippyne is in 1946 afhanklikheid toegestaan, soos vroeër deur die Verenigde State belowe. Frankryk het gepoog en gefaal om beheer oor sy kolonies in Indo-China te herwin.
Pole se grense is opnuut vasgestel om dele van vooroorlogse Duitsland in te sluit, waaronder Oos-Pruise en Opper-Silesië, terwyl die land meeste van die gebiede wat deur die Sowjetunie geneem was in die Molotof-Ribbentrop-verdrag van 1939 aan die Sowjetunie afgegee is. Pole het dus as geheel effektief na die weste geskuif. Duitsland was in vier besettingsones verdeel en die drie sones onder die Westerse Geallieerdes is as 'n grondwetlike monargie herstig. Die Sowjetunie se invloed het gegroei soos hulle, met die stilswyende goedkeuring van die Weste, hul heerskappy oor die grootste dele van Oos-Europa gevestig het en hul grense geskuif het om dele van Pole en Finland in te sluit. Hierdie Westerse passiwiteit sou later in Sowjets-beheerde lande as die "Westerse verraad" bekend staan. Europa was op informele wyse in Westerse en Sowjetse invloedsfere gedeel, wat die bestaande spanning tussen die twee groepe verhoog het en aanleiding tot die Koue Oorlog gegee het.
Om toekomstige konflikte te vermy (of ten minste te minimaliseer), het die geallieerde nasies in 1945 in San Francisco, onder leiding van die Verenigde State, die Verenigde Nasies gevorm. Een van die eerste dade van die Verenigde Nasies was die skepping van die Israelse staat, deels in antwoord op die Sjoa.
In 1947 het die Amerikaanse Minister van Buitelandse Sake, George Marshall die "Europese Herstellingsprogram" ontwikkel, beter bekend as die Marshall-plan. Die plan was van 1948 tot 1952 in uitvoering en het 13 miljard dollar vir die heropbouing van Wes-Europa toegestaan. Die Duitse besettingsones was geko-ordineer deur die Geallieerde Kontroleraad en in 1949 het die Amerikaanse, Britse en Franse sones saamgesmelt om die Federale Republiek van Duitsland te vorm; die Sowjetse sone het die Duitse Demokratiese Republiek geword. In Duitsland het ekonomiese onderdrukking en "denazifisering" plaasgevind. Miljoene Duitsers en Pole was uit hulle tuislande verdryf as 'n gevolg van gebiedsanneksasies in Oos-Europa soos ooreengekom tydens die Konferensie van Jalta en die Konferensie van Potsdam. In die Weste is Elsas-Lotharinge aan Frankryk terugbesorg en die Saar-area was van Duitsland geskei. Oostenryk is in vier besettingsones gedeel, wat weer in 1955 herenig het om die Republiek van Oostenryk te vorm. Die Sowjetunie het groot dele van die Balkan en Sentraal- en Oos-Europa beset. In alle lande wat deur hulle beset was, met die uitsondering van Oostenryk, het die Sowjetunie Kommunistiese regimes daar gehelp om bewind te kry. Die Sowjetunie het ook die Baltiese lande Estland, Letland en Litaue geannekseer.
In Asië is Japan deur die Verenigde State beset en deur troepe van die Statebond bygestaan, tot die vredesverdrag in 1952 in werking getree het. Die Japannese regering was onder generaal Douglas MacArthur ontbind en vervang deur 'n grondwetlike monargie met 'n keiser as skynhoof. Japan se nederlaag het ook gelei tot die stigting van die Verre Oosterse kommissie, wat beleide vir Japan uiteengesit het wat vervul moes word onder die terme van hul oorgawe. Ingevolge die ooreenkomste wat tydens die Konferensie van Jalta getref is, het die Sowjetunie Sachalin-eiland]en die Koeril-eilande beset en daarna geannekseer. Die Japannese besetting van Korea is beëindig, maar die skiereiland is tussen die Verenigde State en die Sowjetunie langs die 38ste breedtegraad verdeel. In 'n verdeelde Korea sou Suid-Korea (met die ondersteuning van die V.S.) later teen die kommunistiese Noord-Korea veg in die Koreaanse Oorlog.
Sterfgevalle, burgerlike impak en gruweldade
Benaderings vir die totaal stergevalle tydens die oorlog verskil, maar die meeste stel voor dat sowat 60 miljoen mense gedurende die oorlog gesterf het: ongeveer 20 miljoen soldate en 40 miljoen burgers.
Baie burgers het gesterf as gevolg van siekte, verhongering, massamoorde en volksmoorde. Van die totale sterftes tydens die Tweede Wêreldoorlog, was 'n beraamde 85% aan die Geallieerdes se kant (meesal Sowjets en Chinees) en 15% aan die kant van die Spilmoondhede. Een benadering is dat 12 miljoen burgers in Duitse konsentrasie en verdelgingskampe gesterf het (insluitende nie-Joodse slagoffers), 1,5 miljoen slagoffers deur bomaanvalle gedood is en 7 en 7,5 miljoen in Europa en China, respektiewelik, as gevolg van ander oorsake. Presiese syfers vir die aantal sterfgevalle verskil aansienlik, siende dat die oorgrote meerderheid van die sterftes nie aangeteken is nie.
Verdelgingskampe en slawerny
Die Sjoa (holocaust) was die uitmoring van ongeveer ses miljoen Europese Jode, asook 3 tot 5 miljoen ander mense wat beskryf is "lewens wat nie lewe werd is nie". Dit was deel van 'n doelbewuste uitwissingsprogram wat beplan en uitgevoer is deur die Nasionale Sosialistiese regering in Duitsland onder leiding van Adolf Hitler.
Naas die Nazi-konsentrasiekampe, het die Sowjetse Goelag, of arbeidskampe, die dood van burgers van besette lande soos Pole, Litaue, Letland en Estland tot gevolg gehad, asook Duitse krygsgevangenes en selfs Sowjetse burgers wat ondersteuners (of beweerde ondersteuners) van die Nazi-regering was. Japannese gevangenekampe het ook hoë sterfgetalle gehad: baie was gebruik as arbeidskampe en die verhongeringstoestande tussen Amerikaanse, Britse, Australiese en ander gevangenes uit die Statebond was nie veel beter as dié wat in Duitse kampe geheers het nie. Een benadering stel voor dat 3,5 miljoen Sowjetse krygsgevangenes tydens die oorlog oorly het. Die geskiedkundige Richard Overy gee 'n getal van 5,7 miljoen Sowjetse krygsgevangenes, waarvan 57% gesterf het of vermoor is.
Volgens 'n gesamentlike studie deur geskiedkundiges, insluitende Zhifen Ju, Mark Peattie, Toru Kubo en Mitsuyoshi Himeta, is meer as 10 miljoen Chinese deur die Japannese leër gemobiliseer en as slawe gebruik in Mantsjoerye en Noord-China. Volgens Mitsuyoshi Himeta het ten minste 2,7 miljoen Sjinese gesterf as gevolg van generaal Jasoesji Okamoera se verskroeide aarde-beleid, die Sanko sakusen.
Op 19 Februarie 1942 het Roosevelt die Uitvoerende Bevel 9066 onderteken, wat gelei het tot die internering van ongeveer 150 000 Amerikaanse Japannese en 11 000 Amerikaanse Italianers en Duitsers, asook sommige emigrante van Hawaiï wat gevlug het na die bombardering van Pearl Harbor.
Chemiese en bakteriologiese wapens
Ondanks die internasionale verdrae en 'n besluit geneem deur die Volkebond op 14 Mei 1938, wat die gebruik van giftige gasse deur Japan sterk afgekeur het, het die Keiserlike Japannese Leër dikwels chemiese wapens gebruik. Uit vrees vir vergelding vanaf die Weste, is die wapens slegs teen ander Asiatiese lande gebruik wat as "ondergeskik" beskou was deur keiserlike propaganda. Volgens die geskiedkundiges Yoshiaki Yoshimi en Seiya Matsuno, is die goedkeuring vir die gebruik van chemiese wapens deur spesifieke bevele van Hirohito self gegee. Die keiser het byvoorbeeld die gebruik van giftige gasse op 375 verskeie geleenthede tydens die inval van Wuhan (Augustus tot Oktober 1938) goedgekeur.
Baie eenhede wat deel van die Japannese leër was het met bakteriologiese wapens op mense geëksperimenteer, insluitende die berugte Eenheid 731, wat in 1939 volgens keiserlike bevel by die Kwantoeng-leër ingelyf is. Sulke wapens is hoofsaaklik in China gebruik en, volgens sommige Japannese oorlogsveterane, teen Mongoolse en Sowjetse soldate in 1939 tydens die Slag van Halhin Gol( (1939). Volgens sommige dokumente wat in 2004 in die Australiese nasionale argiewe deur Yoshiaki Yoshimi en Yuki Tanaka gevind is, is sianiedgas op Australiese en Nederlandse gevangenes getoets op die Kai-eilande in November 1944.
Bombarderings
Massiewe strategiese lugbombardering deur beide die Geallieerdes en die Spilmoondhede het die lewens van honderde duisende burgers gekos. Anglo-Amerikaanse bombardering van Duitsland het tot 600 000 burgerlewens vernietig, met die bombardering van Dresden wat tussen 24 000 and 40 000 lewens geëis het. Die Engelse stad Londen het is ook deur die Duitse Luftwaffe gebombardeer tussen September 1940 en Mei 1941, as deel van hul Blitz-aanval op Brittanje; tydens een strek is die stad vir 57 opeenvolgende aande gebombardeer. Die Tweede Wêreldoorlog het ook die eerste en (tot sover) enigste gebruik van kernwapens tydens stryd gesien: twee atomiese wapens is deur die Verenigde State van Amerika op die Japannese stede, Hirosjima en Nagasaki, laat val. 'n Beraamde 200 000 mense het as gevolg van hierdie twee aanvalle gesterf.
Oorlogsverhore
Van 1945 tot 1951 is Duitse en Japannese amptenare en personeel vir oorlogsmisdade aangekla. Aanklagtes het misdade teen vrede, misdade teen die mensdom, die voer van aanvalsoorloë en ander misdade ingesluit. Die mees senior Duitse amptenare was verhoor tydens die Neurenberg-verhore en baie Japannese amptenare by die Oorlogsmisdaadverhoor van Tokio en ander verhore in die Asië-Pasifiese gebied. Baie minder-senior amptenare was skuldig verklaar in kleiner verhore, insluitende opvolgende verhore deur die Nuremberg-geregsbank, die Dachau-verhore en die Chabarowsk-verhore.
Gettysburg
Gettysburg is 'n munisipaliteit in die deelstaat Pennsilvanië met 'n belangrike geskiedkundige agtergrond. Die Slag van Gettysburg het 1 tot 3 Julie 1863 hier plaasgevind tydens die Amerikaanse Burgeroorlog. Die stad is in 1780 gestig deur generaal James Gettys en was eers Marsh Creek Settlement genoem. Op 19 November 1863 het Abraham Lincoln sy beroemde Gettysburg-toespraak hier gemaak nadat hy genooi was na die opening van die Nasionale Begraafplaas. Daar is 'n monument opgerig op die plek. In 1895 was die slagveld as 'n nasionale militêre park verklaar. Die hele slagveld is uitgemerk om die verloop van die slag aan te dui. Daar is ook ander monumenete onder andere 'n standbeeld van generaal Robert E. Lee op 'n perd en die Eternal Light Peace Monument met 'n vlam wat altyd brand. Daar is ook vyf museums wat die Burgeroorlog dek.
Koji Yamase
Koji Yamase (gebore 22 September 1981) is 'n Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
George D. Wallace
George D. Wallace (8 Junie 1917 – 22 Julie 2005) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Radar Men from the Moon (1952), Forbidden Planet (1956), The Towering Inferno (1974), en Minority Report (2002).
Lakatriona Brunson
Lakatriona Brunson (gebore 15 Mei 1977) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rol in die televisiereeks South Beach Tow (2011).
Tot Nut van 't Algemeen
duimnael|regs|180px|Ds. [[Jan Hendrik Hofmeyr (predikant)|Jan Hendrik Hofmeyr, een van die skool se noemenswaardige oudleerders.]]
duimnael|regs|180px|Prof. [[Jan Lion Cachet het in Januarie 1861 na Suid-Afrika gekom na aanleiding van 'n oproep deur dr. William Robertson om onderwysers en katkiseermeesters uit Europa vir die NG Kerk. Hy gee ongeveer twee maande onderwys in die Kaap aan Tot Nut van 't Algemeen en dan tot Maart 1862 aan ŉ kerkskooltjie in Breëstraat.]]
duimnael|regs|180px|Prof. J.I. Marais.
’n Genootskap genaamd Zuid-Afrikaansche Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen is in Augustus 1803 in Kaapstad gestig met J.A. Vermaak as voorsitter en C.L. Neethling as sekretaris. Dit is geskoei op die Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen wat ds. Jan Nieuwenhuyzen in 1784 in Edam, Holland, gestig het. Die doel was om jong mense op te voed, die landbou te verbeter en die kunste en wetenskap te bevorder.
’n Skool met een onderwyser is in Januarie 1804 in Strandstraat geopen, maar dit het ’n paar jaar voor 1832 gesluit, toe dit heropen het onder kragtige leiding van J.R. Mostert. In 1833 was daar sowat 360 leerlinge en 11 onderwysers. ’n Tekort aan geld en die dood van die hoof, Stephanus de Kock, het die vereniging genoop om die skool in 1870 te sluit. Drie broers De Kock – Servaas, Stephanus en Willem – het so ’n groot rol in die skool se sukses gespeel dat dit so te sê ’n "De Kock-skool" geword het.
In ’n stadium was dit ongetwyfeld die mees doeltreffende Nederlandsmediumskool in die Kaapkolonie. Veral die onderrig van Nederlands was van hoogstaande gehalte en die skool het ’n groot rol in die oorlewing van dié taal aan die Kaap gespeel en as teenvoeter vir die versnelde verengelsing van destyds.
Die laaste 40 jaar van die skool se bestaan was dr. Abraham Faure ’n vooraanstaande figuur in die skool se administrasie. Hoewel die Nederduitse Gereformeerde Kerk grotendeels verantwoordelik was vir die skool se uitbreiding, was Tot Nut van ’t Algemeen deurgaans ’n privaat skool.
Noemenswaardige onderwyser:
1470
Die jaar 1470 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 70ste jaar van die 15de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Ralph Dunn
Ralph Dunn (23 Mei 1900 – 19 Februarie 1968) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Larceny in Her Heart (1946), Three on a Ticket (1947), Too Many Winners (1947), en The Pajama Game (1957).
David Fleeshman
David Fleeshman (gebore 11 Julie 1952) is 'n Britse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Pink Floyd: The Wall (1982) en in die televisiereekse Coronation Street (1960) en Sam Saturday (1992).
Olivia Joof Lewerissa
Olivia Joof Lewerissa (gebore 22 Augustus 1988) is 'n Deense skryfster en aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent The Elite (2015) en in die televisiereekse Boogie (2002), Perfekte Steder (2017), en DNA (2019).
Gary van Aswegen
Gary van Aswegen (geb. op 18 Februarie 1990 te Pretoria) is 'n Suid-Afrikaanse rugbyspeler. Hy speel vir die Stormers in Superrugby en vir Westelike Provinsie in die Curriebeker. Hy speel op losskakel.
Marisa Ramirez
Marisa Ramirez (gebore 15 September 1977) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente All Souls Day: Dia de los Muertos (2005) en Itty Bitty Titty Committee (2007), en in die televisiereeks General Hospital (1963).
Takashi Usami
Takashi Usami (宇佐美 貴史) is 'n Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
1471
Die jaar 1471 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 71ste jaar van die 15de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Jacoba Gilfillan
Jacoba Margaritha Gilfillan (gebore Eksteen op 29 April 1941 in Ermelo, Suid-Afrika) is ’n bekroonde Afrikaanse skrywer van kortverhale en was ’n lektrise in Afrikaans aan die Universiteit van Durban-Westville. Tans woon sy in Stellenbosch.
Lewe en werk
Jacoba Margaritha (Rita) Eksteen is op 29 April 1941 op Ermelo gebore as enigste dogter en die oudste van drie kinders van Hendrik Eksteen en Lena Taljaard. Sy het twee jonger broers, Hendrik en Pieter. Haar ouers boer op die plaas Swartwater in die Ermelo-distrik. In 1946 is haar ma op 28-jarige ouderdom aan hartversaking oorlede. Haar jongste broer Pieter, toe slegs ’n baba, is onmiddellik na sy pa se oudste suster toe, waar hy groot word. Rita en Hendrik bly by haar wewenaarpa, maar swerf weens die omstandighede gereeld rond in die uitgebreide familie. Sy begin skoolgaan in die plaasskool op Rooiwal in die Ermelo-distrik, waar sy in die koshuis tuisgaan. Wanneer haar pa weer trou, verkoop hy die plaas en verhuis na Piet Retief. Hier gaan sy na die plaaslike laerskool. Na ’n ruk gaan sy egter saam met haar nuwe ma na Springs, waar hulle by haar ma se ouer suster se gesin bly en sy vir ’n ruk na ’n laerskool op Springs gaan. Hierna gaan sy na ’n ander plaasskool, Transvalia, en wanneer hierdie skool sluit gaan sy na die Van der Merweskool op Ermelo. Weens al die omswerwinge vind sy dit moeilik om aan te pas en spandeer standerds vier en vyf in die spesiale klas (destyds die Aanpassingsklas genoem), waar sy onder die simpatieke leiding van meneer Hechter weer haar voete begin vind. Terwyl sy in hierdie klas is, wen haar ontwerp vir ’n skoolwapen die kompetisie.
Haar hoërskoolopleiding ondergaan sy aan die Hoërskool Ermelo, waar sy in die skoolkoshuis Adriani tuisgaan en in 1959 matrikuleer. Na skool gaan sy na Pretoria, waar sy in die Staatsbiblioteek werk en bevriend raak met mevrou Schoeman, ’n kollega en suster van haar Duits onderwyser op hoërskool. Intussen studeer sy buitemuurs in Biblioteekkunde aan die Universiteit van Pretoria, waar sy aan die einde van 1963 die B.Bibl.-graad verwerf. Terwyl sy nog studeer gaan werk sy by Merensky, die universiteitsbiblioteek op die kampus. Sy ontvang ’n beurs vir verdere studie en gaan dan in 1964 na Amsterdam in Nederland, waar sy as bibliotekaresse in die Zuid-Afrikaanse Instituut op Keizersgracht werk en in Utrecht studeer vir ’n diploma in biblioteekwese. In hierdie tyd leer sy vir professor Roy Pheiffer goed ken, wat indertyd die leerstoel in Afrikaans aan die Universiteit van Amsterdam beklee het en wie se kantoor in die Instituut geleë was. Nadat sy die diploma verwerf het, werk sy in 1965 in die Amsterdamse Stadsbiblioteek, waarna sy na Suid-Afrika terugkeer om haar pa by te staan tydens sy terminale siekte. Na haar pa se dood kry sy in 1966 ’n aanstelling in die munisipale biblioteek in Germiston. Tydens ’n besoek aan mevrou Schoeman by die Staatsbiblioteek van Mtunzini in KwaZulu-Natal ontmoet sy die literator Rouston Gilfillan, indertyd dosent in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Zoeloeland, met wie sy in 1967 trou. Na haar troue gaan werk sy by die universiteitsbiblioteek van die Universiteit van Zoeloeland. Wanneer Rouston in die sewentigerjare ’n aanstelling aan die Universiteit van Kaapstad kry, werk sy by die biblioteek van Barckleyhuis, ’n onderwyskollege in Claremont in die suidelike voorstede van Kaapstad. Later aanvaar Rouston ’n pos by die Universiteit van Stellenbosch en word sy sekretaresse en doen ook sekretariële werk by die Universiteit van Wes-Kaapland. Aan die Universiteit van Stellenbosch verwerf sy ’n B.A. Honneurs-graad en in 1984 ’n M.A.-graad met ’n verhandeling oor “Tristia-interpretasies, met toespitsing op ‘Groot ode’”. Sedert 1987 bevind sy haar in die akademie en wanneer Rouston ’n professoraat in Afrikaans aan die Universiteit van Natal aanvaar, is sy lektrise in Afrikaans aan die Universiteit van Durban-Westville. In hierdie tyd bly sy in Durban, maar vestig haar na aftrede teen die einde van die eeu weer op Stellenbosch. Sy en Rouston het drie kinders, twee dogters en ’n seun.
Somerset-Wes
Somerset-Wes is 'n dorp in die Suidwes-Kaap binne die Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit in die Helderberggebied geleë, sowat 45 km suidoos van Kaapstad. Dit is een van die rykste en snelgroeiende dorpe in die land en die tuiste van 'n groot Duitse, Engelse, Nederlandse, sowel as oud-Namibiese bevolking, vandaar die bynaam "Sommer Suidwes". Die bevolking het na raming die afgelope sowat 15 jaar verdubbel, terwyl die sakekern van die dorp uit die hoofstraat na die omgewing van die "Somerset Mall" winkelkompleks verskuif het, wat nou as die sakekern van die hele Helderberg-kom (Somerset-Wes, die Strand en Gordonsbaai) dien.
Geskiedenis
Die dorp is in 1822 gestig op 'n deel van die historiese plaas Vergelegen en vernoem na goewerneur lord Charles Somerset (1763–1831), die destydse goewerneur van die Kaapkolonie van 1814 tot 1826.
Die opgetekende geskiedenis strek egter verder terug, aangesien die area reeds in 1657 deur Europeërs besoek is. Hulle het 'n klein Hottentot-stam teëgekom wie se skape in die vallei gewei het. Die Europese besoekers het die gebied half as 'n grap en half uit nostalgie na hulle vaderland Hottentots-Holland genoem. Vir omtrent R1 500 se handelsware het die Hottentotte hul "Holland" aan die Europeërs verkoop en met hulle skaaptroppe weggedwaal.
Die gebied was aanvanklik opgedeel in groot plaasgebiede. Twee van die groter plase, Parelvallei en Vergelegen het behoort aan die seuns van die destydse goewerneur van Stellenbosch, Simon van der Stel. Een van die seuns, Wilhelm, het sy pa as goewerneur opgevolg, maar het so baie van sy tyd aan die uitbouing van sy plaas en die versameling van persoonlike rykdom gewy, dat hy naderhand daarvan aangekla is dat hy van sy plig versuim. Die Van der Stel-seuns is uit die Kaap gejaag en hulle plase is opverdeel. Vandag behoort die plaas Vergelegen aan die mynbou-reus, Anglo American, wat die plaashuis herstel het tot sy oorspronklike toestand. Die plaas produseer van Suid-Afrika se beste wyne. Buiten Vergelegen, is daar nog ander wingerde, plantasies, groentelande en weiding in die kom.
In die 1960's was die AECI-fabriek, tussen Strand en Somerset-Wes, die tweede grootste dinamietvervaardiger ter wêreld.
Plaaslike bestuur
Somerset-Wes het van 1904 tot 1996 sy eie munisipaliteit gehad. Van 1996 tot 2000 was die dorp deel van (en setel van) die tussentydse Helderberg-munisipaliteit. Sedert 2000 is dit deel van die Kaapstadse metropool.
Wapens
Munisipaliteit (1) — Somerset-Wes se munisipale raad het sy eerste wapen in 1935 in gebruik geneem.
Munisipaliteit (2) — 'n Nuwe wapen is in 1953 deur die College of Arms (in Londen) aan die raad verleen : In blou, 'n goue gekettingde valhek; oop 'n skildhoof, ook goud, 'n ondergaande rooi son. Die helmteken was 'n goue halwe leeu met 'n druiwetros in die voorpoot, uitkomend uit 'n rooi muurkroon. Die wapenspreuk was "Prorsum sursum". Die wapen is deur Ivan Mitford-Barberton en H. Ellis Tomlinson ontwerp. Dit is in 1994 by die Buro vir Heraldiek geregistreer.
Munisipaliteit (3) — Die Helderberg-munisipaliteit het 'n nuwe wapen in 1998 by die Buro geregistreer : ''In blou, op 'n golwende groen faas die boonste rand goud gefimbrieer en oor die onderste rand heen 'n golwende silwer dwarsbalk. drie goue gestingelde en geblaarde proteablomme, silwer geknop en in die skildhoof 'n goue son''. Die helmteken was 'n druiwetros en 'n anker uitkomend uit 'n blou muurkroon. Die wapenspreuk was "Salus populi suprema lex".
NG gemeente
In 1819 is 'n wyk van die gemeente Stellenbosch tot 'n afsonderlike gemeente met die naam Hottentots-Holland afgestig. Die naam is later verander na Somerset, maar in 1844 noem die ringskriba die gemeente nog Somerset, Hottentotsholland (sic).
'n Aantal invloedryke mense het reeds in 1818 die plaas Cloetenburg gekoop en met die oprigting van 'n kerkgebou begin. In 1819 is die gebou deur die konsulent, ds. Meent Borcherds van Stellenbosch, ingewy. In dieselfde jaar het 'n oorstroming groot skade aan die kerkgebou en pastorie aangerig. Die gemeente was klein en arm, maar met die hulp van D.J. van Ryneveld, landdros van Stellenbosch, kon die gemeente die regering oorreed om 'n predikant aan te stel en sy salaris te betaal. Die eerste predikant, ds. Johannes Spyker, is in 1823 hier bevestig.
Die gemeente Hottentots-Holland is in 1976 van die moedergemeente afgestig. Die belydende lidmate van daardie gemeente het in 1990 1 152 getel en in 2007 1 272. Die moedergemeente groei nie meer nie. Die belydende lidmate het in 1990 1 684 getel en in 2007 1 118. Die NG gemeente Helderberg (1969) omvat egter die snelgroeiendste dele van die dorp en is 'n sogenaamde makrogemeente met 2 435 belydende lidmate in 1990 en 3 831 in 2007, die grootste in die Wes-Kaap naas Stellenberg se 4 028 en Vredelust, Bellville, se 3 990 belydende lidmate.
Opvoeding
Die Hoërskool Parelvallei het in 2007 1 155 leerders gehad, met ietwat meer Engelse as Afrikaanse leerders. In 2014 was die leerdertal 946, van wie net meer as 'n kwart Afrikaans was en die res Engels. Die Hoërskool Hottentots-Holland, geleë tussen Somerset-Wes en die Strand, het in 2007 965 leerders gehad, van wie sowat driekwart Engels was. In 2014 was die totaal 1 011, van wie minder as 'n vyfde Afrikaans was. Die grootste skool op die dorp was in 2007 Gordon Sekondêre Skool wat hoofsaaklik die bruin gemeenskap bedien en 1 315 leerders gehad het van wie die meeste in Afrikaanse klasse was. In 2014 het dié skool 1 006 leerders gehad van wie nagenoeg driekwart Afrikaans was. Daar was in 2014 sowat 30 skole op die dorp, van privaat en staatskleuterskole tot talryke laerskole (waarvan drie groot voormalige Model C-laerskole met altesaam 2 656 leerders) en 'n aantal privaat skole, onder meer die kultuurskool Somerset College (gr. 1 tot 12). Die grootste skool in 2014 was die Laerskool De Hoop met 1 044 leerders.
Diewekruid
Die diewekruid (Clematis brachiata) is 'n plant wat inheems is aan Suid-Afrika, Namibië, Eswatini, Lesotho en Botswana. Dit kom in alle provinsies behalwe Noord-Kaap voor en dit is op die SANBI-rooilys as 'veilig' (LC) gelys.
Frank Williams (akteur)
Frank Williams (2 Julie 1931 – 26 Junie 2022) was 'n Engelse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Dad's Army (1971) en Dad's Army (2016), en in die televisiereekse Motive for Murder (1957) en As Good Cooks Go (1969).
Diewekruid
Dit is 'n bladwisselende kruip- of klimplant wat tot 5 m hoog kan klim. In die somer en herfs is dit bedek met talle klein, welriekende, roomwit blomme met 'n geel hart wat die indruk van sneeu skep.
Die plant word dikwels vir sy medisinale eienskappe gebruik. Die blare word in skoene of onder saals gebruik om verwondings teen te werk. Die blare word ook as tee gebruik teen verkoue.
Remi Lewerissa
Remi Lewerissa (gebore 30 Oktober 1960) is 'n Deense akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse Dr. Dip (1990) en Hvide løgne (1998).
Sabrina Bryan
Sabrina Bryan (gebore 16 September 1984) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Sydney White (2007) en in die televisiereeks The Bold and the Beautiful (1987).
Chondrocladia levii
Chondrocladia levii is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Chondrocladia en tot die familie Cladorhizidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2005 deur Cristobo, Urgorri & Rios.
Kleinwulp
Die Kleinwulp (Numenius phaeopus) is voël wat in die Noordelike Halfrond broei en jaarliks na die Suidelike Halfrond migreer. Die voël het 'n vlerkspan van 82 cm. In Engels staan die voël bekend as die Commen whimbrel.
Stephen Dunne (akteur)
Stephen Dunne (13 Januarie 1918 – 2 September 1977) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Woman from Tangier (1948), Law of the Barbary Coast (1949), en Kazan (1949), en in die televisiereeks Mannix (1967).
Cerith Flinn
Cerith Flinn (gebore 29 September 1986) is 'n Britse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse EastEnders (1985), Strike Back (2010), en Wolfblood (2012).
Kisho Yano
Kisho Yano (gebore 5 April 1984) is 'n Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
Kalahariwipstert
Die Kalahariwipstert (Cercotrichas paena) is 'n voël wat voorkom in Namibië, Botswana, Noordwes en die Noord-Kaap. Die voël is ligbruin en het geen vlerkstrepe nie. In Engels staan die voël bekend as die Kalahari scrub robin.
Martin Bezuidenhout
Martin Bezuidenhout (geb. op 29 Oktober 1991 te Orkney) is 'n Suid-Afrikaanse rugbyspeler. Hy speel op haker vir die Stormers in Superrugby en vir die Goue Leeus in die Curriebeker en Vodacombeker.
Instink
Instink of ingebore gedrag is die inherente neiging van 'n lewende organisme tot besonder komplekse gedrag. Die eenvoudigste voorbeeld van instinktiewe gedrag is 'n vaste handelingspatroon (VHP) waar 'n baie kort tot mediumlengte opeenvolging van handelinge sonder variasie in reaksie op 'n duidelik gedefinieerde stimulus uitgevoer word.
Enige gedrag is instinktief wanneer dit nie op vroeëre ervaring gebaseer (dus nie aangeleer) is nie, maar 'n uitdrukking van ingebore biologiese faktore is. Pas uitgebroeide seeskilpaaie sal outomaties oor die sand in die rigting van die see skarrel. 'n Kangaroetjie klim dadelik na geboorte in sy ma se buidel. Heuningbye kommunikeer deur in die rigting van 'n voedselbron te dans. Ander voorbeelde sluit in geveg- en hofmaakgedrag by diere, interne ontsnapfunksies en nesbou.
Instink is ingebore komplekse gedragspatrone, en behoort van reflekse onderskei te word. Laasgenoemde is eenvoudig 'n organisme se reaksie op 'n spesifieke stimulus, byvoorbeeld die sametrekking van 'n pupil wanneer 'n helder lig geskyn word. Die afwesigheid van wilskrag mag nie verwar word met 'n onvermoë om vaste handelingspatrone te verander nie. Mense is byvoorbeeld in staat om 'n gestimuleerde vaste handelingspatroon te verander deur die bron van aktivering bewustelik te identifiseer en die handeling eenvoudig te staak. Diere, aan die ander kant, het meestal nie 'n sterk genoeg wilskapasiteit nie en is dus nie by magte om van hulle vaste handelingspatrone af te wyk wanneer dit geaktiveer word nie.
Die rol van instinkte in die bepaling van dieregedrag wissel tussen spesies. Hoe meer kompleks die neurale stelsel, hoe groter is die rol van die serebrale korteks en sosiale leer, en hoe kleiner die rol van instinkte. 'n Vergelyking tussen 'n krokodil en 'n olifant illustreer byvoorbeeld hoe afhanklik soogdiere van sosiale leer is.
In biologie
Met die opkoms van behaviorisme (gedragsleer) het instink as konsep het in die 1920's in onguns geraak. Denkers soos B. F. Skinner het voorgehou dat die belangrikste gedrag aangeleer word. Nes Fabre se oortuiging dat die meeste gedrag eenvoudig refleksief is, was hierdie idees ook te simplisties om die komplekse emosionele en sosiale gedrag van die mens te verklaar.
'n Belangstelling in ingebore gedrag het in die 1950's herleef toe Konrad Lorenz en Nikolaas Tinbergen tussen instink en aangeleerde gedrag onderskei het. Ons moderne begrip van instinktiewe gedrag by diere is baie aan hulle werk te danke. Daar bestaan byvoorbeeld 'n sensitiewe tydperk waartydens 'n voëltjie leer om met sy ma te identifiseer. Konrad Lorenz het 'n gansafdruk op sy stewels gehad. Na 'n tydjie sou die gans enigiemand volg wat die stewels gedra het. Die identiteit van die gans se ma was aangeleer, maar die gans se gedrag teenoor die stewels was instinktief.
In die sielkunde
Die term "instink" in die sielkunde is die eerste keer in die 1870's deur Wilhelm Wundt gebruik. Teen die einde van die 19de eeu is die meeste herhalende gedrag as instinktief beskou. In 'n oorsig van die destydse literatuur het een navorser 4 000 menslike "instinkte" aangeteken. Hy het die etiket egter aan enige herhalende gedrag toegeken. Namate navorsing strenger en terme meer gedefinieerd geraak het, het instink as verklaring vir menslike gedrag minder algemeen geword. In 'n konferensie in 1960 wat deur Frank Strand, 'n pionier in vergelykende sielkunde, gelei is en deur voorligters in die veld bygewoon is, is die toepassing van hierdie term beperk.
Gedurende die 1960's en 1970's het handboeke steeds enkele besprekings van instink met betrekking tot menslike gedrag bevat. Teen die jaar 2000 het 'n opname van die 12 gewildste handboeke in Inleidende Sielkunde aan die lig gebring dat slegs een na instinkte verwys, en dit was ten opsigte van  Sigmund Freud se verwysing na die "id"-instinkte. In hierdie sin blyk dit dat instinkte toenemend oorbodig in die verklaring van menslike sielkundige gedrag geword het.
Sielkundige Abraham Maslow het aangevoer dat die mens nie meer oor instinkte beskik nie, want ons het die vermoë hulle in sekere situasies tersyde te stel. Hy was van mening dat sogenaamde instinkte dikwels verkeerdelik gedefinieer word, en dat hulle in werklikheid op sterk dryfkrag neerkom. Vir Maslow is 'n instink iets wat nie tersyde gestel kan word nie. Alhoewel die term dus voorheen moontlik op mense van toepassing was, het hy beweer dat dit nie meer die geval is nie.
Die boek Instinct (1961) het 'n aantal kriteria bevat wat tussen instinktiewe en ander soorte gedrag onderskei. Ten einde instinktief te wees moet gedrag: a) outomaties wees, b) dwingend wees, c) op 'n tydstip tydens ontwikkeling voorkom, d) deur 'n gebeurtenis in die omgewing geaktiveer word, e) by elke lid van die spesie voorkom, f) onveranderbaar wees en g) gedrag reguleer waarvoor die organisme geen onderrig benodig nie (Die organisme kan egter by ervaring baat en in daardie mate is die gedrag wel veranderbaar).
In 'n klassieke tesis wat in 1972 gepubliseer is,  het die sielkundige Richard Herrnstein Fabre se menings oor instink afgeskiet (sien: In biologie-afdeling).
In gedragswetenskappe
In Information behavior: An Evolutionary Instinct (2010, pp. 35-42), skryf Amanda Spink dat "instink in die gedragswetenskappe oor die algemeen verstaan word as die ingebore aspek van gedrag wat sonder enige opleiding of onderrig by mense voorkom." Die standpunt dat inligtingsgedrag 'n instinktiewe basis het, is gegrond op die jongste denke oor menslike gedrag. Verder meen sy dat "gedrag soos samewerking, seksuele gedrag, kinderopvoeding en estetika [ook] as 'ontwikkelde sielkundige meganismes' met 'n instinktiewe basis beskou word." Spink voeg by dat Steven Pinker in sy boek The Language Instinct skryf dat  taalverwerwing instinktief by mense voorkom. (1994).
Reflekse
Voorbeelde van gedrag wat nie betrokkenheid van die wil vereis nie, sluit reflekse in. Die stimulus in 'n refleks vereis geen breinaktiwiteit nie, maar kan as 'n boodskap na die rugmurg gestuur word wat dan deur die liggaam teruggesein word. Hierdie pad word die refleksbaan genoem. Reflekse is soortgelyk aan vaste handelingspatrone in die sin dat die meeste reflekse aan die vereistes van 'n VHP voldoen. 'n Vaste handelingspatroon kan egter ook in die brein verwerk word; 'n manlike stekelbaars se instinktiewe aggressie teenoor enigiets rooi gedurende sy paarseisoen is een so 'n voorbeeld. Voorbeelde van instinktiewe gedrag in mense sluit baie van die primitiewe reflekse in, soos 'n baba se instink om na sy ma se tepel te soek en te drink, iets wat by alle soogdiere voorkom. By rotte is daar waargeneem dat seker ingebore response met spesifieke chemikalieë verband hou, en hierdie chemikalieë word deur twee organe in die neus waargeneem: die vomeronasale orgaan (VNO) en die hoof reuk-epiteel (MOE).
Rypwording
Sommige instinktiewe gedrag is van rypwordingsprosesse afhanklik. Ons verwys byvoorbeeld algemeen daarna dat voëls "leer" vlieg. Daar is egter eksperimente uitgevoer waar klein voëltjies in toestelle grootgemaak is wat verhoed dat hulle hul vlerke kan beweeg voordat hulle die ouderdom bereik waarop hulle tydgenote reeds gevlieg het. Met hulle vrylating het hierdie voëls onmiddellik en normaal gevlieg. Hulle verbetering was die gevolg van neuromuskulêre rypwording en nie leer nie.
Freesia occidentalis
Freesia occidentalis  is 'n meerjarige geofiet wat endemies is aan Noord-Kaap en die Wes-Kaap. Die plant is deel van die fynbos-bioom en kom van Calvinia tot by die oostelike kant van die Sederberg en Swartruggensberge, suidwaarts tot by Laingsburg, voor.
Sara Ramirez
Sara Ramirez (gebore 31 Augustus 1975) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente You've Got Mail (1998), Chicago (2002), en Spider-Man (2002), en in die televisiereeks Grey's Anatomy (2005).
Mike Wallace
Mike Wallace (9 Mei 1918 – 7 April 2012) was 'n Amerikaanse vervaardiger en akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die televisiereekse Suspense (1949), You Are There (1953), The Big Surprise (1955), en 60 Minutes (1968).
Chondrocladia magna
Chondrocladia magna is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Chondrocladia en tot die familie Cladorhizidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1965 deur Tanita.
1472
Die jaar 1472 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 72ste jaar van die 15de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Karmeliete
Die kloosterorde van die Karmeliete (Karmelbeweging, Ordo Carmelitarum, O.Carm., vroulik Karmelitesse) is 'n Rooms Katolieke bedelorde soos die Franciskane, Dominikane en Augustyne. Hulle onderskei hulle van die ander ordes deurdat hulle pleks van individuele armoede juis gesamentlike armoede bely. Vir hulle liggaamlike onderhoud is hulle afhanklik van eie werk of aalmoese.
Oorsprong
Die orde van die Karmeliete kom oorspronklik van die berg Karmel by die hawestad Haifa in Israel. Die berg word verbind is met die profeet Elia en is reeds vanaf sy tyd 'n blyplek vir kluisenaars wat in navolging van hom 'n aan God toegewyde lewe lei. Nat 'n hoogtepunt van die vierde tot die sewende eeu, het kluisenaarslewe daar in die elfde en twaalfde eeu 'n ware Renaissance beleef. In die twaalfde eeu het verskeie pelgrims onder leiding van Berthold van Kalabrië en Albertus van Jerusalem saam naby die bron van Elia as kluisenaars gelewe. Tussen die kluisenaarsgrotte is 'n kapel ter ere van Maria gebou. Vanaf die moment noem die kluisenaars hulleself 'Broeders van die heilige Maria van de Berg Karmel'.
Om 'juridiese stabiliteit' te verkry, wend die kluisenaars hulle tot Albertus van Jerusalem (Albert Avogadro) (1150–1214). Hy staan aan die basis van die offisiële leefreël van die Karmeliete. Armoede en handearbeid is volgens die leefreël die belangrikste. Wat egter karakteristiek is vir die Karmeliete, is die groot belang wat geheg word aan stil gebed. Pous Honorius III bevestig die orde in 1226. In 1235 word die Karmeliete, onder die dreigende gevaar van die Sarasene, gedwing om die berg Karmel te verlaat. Die meeste trek naar dele van Europa.
Bekende Karmeliete en Karmelietesse
Behalwe Theresia van Ávila, is veral die heilige Johannes van die Kruis, Theresia van Lisieux en Edith Stein (Theresia-Benedicta van die Kruis) bekende Karmeliete. 'n Bekende Nederlandse Karmeliet is Titus Brandsma.
Freesia marginata
Freesia marginata is 'n meerjarige geofiet wat inheems is aan die Wes-Kaap en is endemies in die Breederiviervallei tussen Worcester en Robertson voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van slegs 113 km2. Die plant het 50% van sy habitat afgestaan aan die aanlê van olyfboorde en wingerde. Die proses hou nog steeds aan. In Engels staan die plant bekend as die Breede Valley Freesia
Kengo Kawamata
Kengo Kawamata (川又 堅碁) is 'n Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
Kakie
Kakie is 'n bruinerige aardse kleur. Die woord kakie is afgelei van Hindoestanies (wat opsigself vanaf die Persiese woord khak afgelei is), wat "stowwerig" beteken. Die kleur word algemeen deur weermagte reg oor die wêreld gebruik vir uniforms en kamoeflering. Kakie gekleurde uniforms was byvoorbeeld deur die Britse magte tydens die Anglo-Boereoorlog gedra.
Die eerste opgetekende gebruik van kakie as 'n kleurnaam in Engels was in 1848.
Kleurkoördinate
Volgens verskeie kleurskemas word kakie as volg voorgestel:
Alternatiewe betekenis
Kakie kan ook na 'n Engelse soldaat verwys. In die lied, Sarie Marais, word byvoorbeeld gesing: Ek was so bang
en ver oor die see wegstuur.
Uruguaanse Peso
Die Uruguaanse Peso dien sedert die jaar 1835 as die amptelike naam van die geldeenheid van die Suid-Amerikaanse republiek Uruguay. Die huidige geldeenheid, die Peso Uruguayo (ISO 4217-kode: UYU) is sedert 1993 in omloop en word verdeel in 100 centésimos, hoewel centésimos tans nie meer gebruik word nie.
Peso (1835-1975)
Ná sy onafhanklikwording van Spanje en Brasilië het Uruguay aanvanklik die Argentynse geldeenheid as wettige betaalmiddel gebruik. In 1835 is die eerste banknote van Uruguay se nuwe onafhanklike geldeenheid, die Peso, uitgereik wat teen 'n koers van 8 Argentynse Reales verruil en sedert 1840 in 100 centésimos opgedeel is. Daar is egter nog steeds ook banknote in Reales uitgereik.
In 1862 is die Peso teen 'n koers van 1556,149 milligram aan goud gekoppel en het nou ook as Peso fuerte of "sterk peso" bekend gestaan. Die monetêre beleid is later gewysig en die Peso vervolgens teen 'n koers van 5 Franc aan die Franse geldeenheid gekoppel. Nadat Uruguay die goudstandaard in 1929 verlaat het, was die Peso in die tydperk tussen 1941 en 1944 teen 'n koers van 1,9 Pesos per 1 VSA-dollar aan die Amerikaanse geldeenheid gekoppel.
Nuevo peso (1975-1993)
As gevolg van baie hoë inflasiekoerse is die Peso in November 1973 teen 'n koers van 1:1000 deur die Nuevo Peso ("Nuwe Peso") vervang, wat net soos die ou geldeenheid in 100 centésimos opgedeel was. Die ISO 4217-kode vir die Nuevo Peso was UYN.
Die invloed van inflasie
Burgers van Uruguay het gewoond geraak aan die voortdurende devaluasie van hul geldeenheid. Uruguaynes verwys na tydperke van werklike appresiasie van die geldeenheid as atraso cambiario, wat letterlik beteken dat "die wisselkoers agterraak" teen toekomstige devaluasie. As gevolg van die onstabiliteit van die plaaslike geldeenheid, word pryse vir die meeste grootkaartjie-items (eiendom, motors en selfs bestuurders se salarisse) in Amerikaanse dollar gedenomineer.
In 2002, ná 'n bankkrisis en te midde van 'n groot begrotingstekort, is die geldeenheid weer toegelaat om te sweef, en het byna 50% van sy waarde binne 'n paar weke verloor. Dit het weereens duisende maatskappye en individue wat skuld gehad het wat in Amerikaanse dollars gedenomineer was, in bankrotskap gedompel.
In 2004 het 'n verskynsel wat heeltemal nuut was vir die meeste Uruguaynes ontwikkel: die geldeenheid het in nominale terme teenoor die Amerikaanse dollar geappresieer, van 30 tot 24 pesos tot die dollar. Teen 2008 het die peso 19 teenoor die Amerikaanse dollar bereik, wat meer as die helfte van sy verliese tydens die krisis verhaal het. Hierdie herwaardasie het protes uit die nywerheidsektor ontlok, wat gevoel het dat hulle mededingendheid verloor het, maar teen Julie 2020 het die peso tot meer as 40 teenoor die dollar verswak. Die regering hoop dat 'n swewende geldeenheid die ekonomie sal "de-dollariseer". Dit lyk nie of Uruguay 'n meganisme gevind het wat die wisselkoers 'n mate van voorspelbaarheid bied, terwyl dit terselfdertyd die land toelaat om sy pryse aan te pas sodat sy uitvoere mededingend bly nie.
1473
Die jaar 1473 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 73ste jaar van die 15de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Mohorovičić-diskontinuïteit
Die Mohorovičić-diskontinuïteit is ongeveer 5 km onder die oseaanbodem en 30 tot 50 km onder tipiese kontinente. Dit is die diepste onder die Tibettaanse plato, waar dit ongeveer 75 km onder die oppervlak lê.