N.P._van_Wyk_Louw
Poësie
Die epos Raka bestaan uit vyf sange, waarvan die eerste deel reeds in 1940 in die bloemlesing Tussen die engtes verskyn. Die epos handel oor die inherente boosheid in elke mens en die ewige stryd tussen goed en boos in elke gemeenskap. Dit word ’n waarskuwing teen geringskatting van die magte van die donker onderbewuste en beeld uit wat met ’n gemeenskap gebeur wanneer massawaardes deurslaggewend word en die stem van geestelike leierskap op dowe ore val. Die mense wat die morele en intellektuele leiers van ’n gemeenskap word, verteenwoordig gewoonlik ’n minderheid teenoor diegene wat minder intelligent en meer sinlik is en die growwer massawaardes aanhang, wat op die lang duur ’n groot bedreiging inhou vir enige gemeenskap. In die persoon van die bose Raka word hierdie proses treffend beskryf. Die aksie is gesitueer êrens in die moerasgebied van Afrika, waar die groot riviere hulle oorsprong het en waar ’n klein inboorlingstam gevestig is. Besonder treffend en effektief is die heel eerste afdeling (Die koms van Raka), met sy beelde van water wat vertroebel raak wanneer roeringe iets vuils na die oppervlak laat opstyg, waarmee die atmosfeer geskep en simbolies voorgestel word. Raka is half-mens en half-dier en maak staat op liggaamlike krag en aantreklikheid, maar het nie binne hom die integriteit of intellek van die suiwer tradisie van waardes en beskaafdheid nie. As simbool verteenwoordig hy die onbewuste in die stam. Raka is nie noodwendig boos nie, maar sy insiglose invloed op die sielelewe van die stam is verrottend. Eerste openbaar hy hom aan die vroue, net soos die duiwel hom in die tuin van Eden eerste aan die vrou openbaar het. Deur die bekoring wat daar van sy seksualiteit en brute krag uitgaan, maak hy die mense opnuut bewus van die dierlike in hul wese en laat hy die geestelike waardes by hulle verslap. Hy slaag daarin om van buite af tot binne die gemeenskap te vorder en die morele held, Koki, verloor algaande sy magsposisie. In die vierde afdeling (Die jag van Raka) ontmoet Raka vir Koki en blyk Raka se wesenlike onbegrip vir die hoër waardes van Koki, asook sy doellose vernietiging van dit wat mooi is in die natuur. In die afwesigheid van steun van die res van die stam verloor Koki dan die stryd teen Raka en die stam aanvaar hulle onderdanigheid aan Raka en sy vertrapping van geestelike waardes. Aan die einde lê die kraal se hek oop en onbewaak, tot uitnodiging van alles daarbuite om dit te plunder. Raka se eerste daad ná die dood van Koki is egter om water uit ’n kruik te drink, wat ’n vae suggestie is dat hy die eerste tree gee na beskaafdheid en goeie waardes. Hierdie epos verbeeld dan die biologiese feit dat die intellektuele en vergeestelikte mens met hoër kultuurwaardes in die algemeen veel stadiger aanwas as die soms minder intelligente en meestal sinnelike natuurmens. Op die lange duur hou hierdie feit ’n groot bedreiging in vir die geestelike beskawing van die Westerse mens, wat telkemale die bederwende invloed toelaat om sonder slag of stoot sy intrek in hulle kultuur te neem. Dit is nie net die simboliek wat treffend is nie, maar ook die vernuftige manier waarop Louw die woord en versmaat inspan om aksie, ritme en oordenking te beskryf en atmosfeer te skep. Hierdie epos beklee steeds ’n sentrale plek in die Afrikaanse literatuur en is ’n vroeë hoogtepunt in Louw se werk.