Jan_Rabie
Kortprosa
Dit is met sy kortverhale wat hy in Een-en-twintig bundel (voorafgegaan deur ’n besonder insiggewende inleiding van Uys Krige) dat hy ’n nuwe rigting in die Afrikaanse prosa aandui. Interessant genoeg skryf hy aanvanklik hierdie kortverhale in Engels, veral sodat sy Paryse vriende en sy latere vrou, Marjorie Wallace, wat toe nog nie Afrikaans magtig was nie, dit kon verstaan. Die titel dui die aantal kortprosas in die bundel aan, maar suggereer ook die mondigwording van die Afrikaanse prosa, waarin dit in pas kom met die wêreldletterkunde. Hierdie surrealistiese kortprosas met digterlike aanwending van die woord is beduidend anders as die tradisionele realistiese kortverhaal in Afrikaans. Temas soos die samelewing se skuld aan die ondergang van die individu (Die man met die swaar been); die verskrikking van die uitwissing van die Jode in die Tweede Wêreldoorlog (Die nuwe piramides) en die impak van eerste liefde (Die dag van die roos) word in min en eenvoudige woorde met maksimum effek uitgebeeld. Die rasseverhoudinge word aangedurf in ’n stuk soos Droogte, waar die wit man homself van die swart man isoleer, maar dan ook van die hele wêreld daarbuite. Hy bou homself toe in ’n huis sonder deure en vensters, sodat die swart man nie kan inkom nie, maar verseël daarmee ook sy eie lot. Ook Plek vir een toon aan hoe velkleur nie die eendersheid van die mens kan verander nie. Teenoor hierdie toespelings op die Suid-Afrikaanse aktualiteit werk hy in twee verhale met temas uit die kontemporêre Europese geskiedenis. Lied oor Niemandsland se tema is die geloof in waardes wat hoër gaan as die politiek. Die liefde van ’n jong soldaat vir ’n meisie wat in dieselfde dorpie as hy woon, word deur ideologiese grense gestuit. Hulle word geskei wanneer die dorp tydens ’n oorlog in twee vyandige kampe verdeel word. Hierdie kortverhaal word as kort radiodrama verwerk en in 2015 oor Radiosondergrense uitgesaai. Die nuwe piramides is die noukeurige beskrywing van die dood van onskuldige slagoffers in die gaskamers van die Tweede Wêreldoorlog, waar die slagoffers in hulle doodsangs mekaar vertrap om vry te probeer asemhaal en eindelik lewensloos bo-op mekaar in ’n piramide tot ruste kom. Die hele bundel staan in die teken van die angs en nagmerrie van die moderne mens se lewe, veral in die grootstad wat sy individuele menswees in die massas verdruk. Rabie gebruik surrealisme om die absurditeit van die mens en sy lewe uit te beeld, telkens op simboliese en allegoriese wyse. Die man met die swaar been is tiperend van sy aanslag in hierdie bundel. In Parys in Frankryk val ’n man teen die relings van die Luksemburgtuin en kan nie weer orent kom nie. Dit is duidelik dat hy siek is, maar hy vra nie om hulp nie, maar om medelye en is veral bekommerd oor sy naam (of identiteit) en dus by implikasie om naamloos te sterf. ’n Groot skare drom om hom saam, maar slegs drie mense tree met die man in interaksie. Die een ontbied ’n ambulans, die ander probeer ’n gesprek voer met die sieke. Die sieke gryp na ’n omstander, ’n skraal man, se been en die skraal man tree vorentoe sodat die sieke aan sy been kan vashou. Wanneer die skraal man verder gaan, word sy been al swaarder en is dit hy wat met moeite beweeg, want hy het die skuld van die ganse onverskillige mensdom op hom geneem. Natasja Fourie, dogter van die dramaturg Pieter Fourie, maak ’n kortrolprent van hierdie verhaal, wat in 2015 as The man with the heavy leg by die internasionale rolprentfees in Cannes vertoon word. In kontras hiermee vertel Skelle modder van menslike wreedheid sonder enige genade in die skroeiende hitte van die Suid-Amerikaanse trope in ’n Franse strafkolonie. Baie beeld mnr. Wallis se nagtelike gedaanteverwisseling voor ’n spieël uit, met die spieël wat eie beeld weerkaats maar terselfdertyd simbool word van die gemeenskap wat hom dophou en later genadeloos verander in onsigbare wesens wat hom aanval. Een van die besondere hoogtepunte in die bundel is Drie kaalkoppe eet tesame, waarin die eters nooit genoeg kry nie en nadat die kos alles klaar is, die mense rondom hulle en mekaar later verorber, in ’n treffende uitbeelding van hoe gierigheid allesverterend is en nooit genoeg kry nie. Die drie-eenheid van kaalkoppe impliseer ook ’n godheid, die mens-as-god, wat alles rondom hom in sy wellus vernietig en die beeld van die goddelike word verder versterk deur die hoofsaaklik vleis en wyn van die ete. Teenoor die drie kaalkoppe staan die streng, emosielose, skraal kelner wat in sy swart aandpak voortdurend geregte aandra en so die groteske en absurde van die toneel versterk. As interpretasiemoontlikhede kan die kelner simbool wees van ’n afsydige godheid wat die mens toelaat om sy eie ondergang te bewerkstellig of die rol van die bose by ’n diaboliese ritueel vervul. Dat hierdie proses tot in die oneindige voortgaan, sien ’n mens in die voorbereiding wat die kelner aan die einde vir die volgende dag se maal tref. In La promenade en chien trek ’n vrou haar elke dag volgens haar bui aan in ’n kleed wat by een van haar baie honde pas. Sy gaan haal dan vir haar die hond wat pas vir die dag in die groot saal van die honde. Dit is die reaksie van die foksterriër op haar keuse wat die grootste gedeelte van die verhaal behels. Wanneer dit die dag sy beurt is, vergoed dit vir al die ander dae se teleurstellings. Die onverskilligheid en hardvogtigheid van die vrou staan hier in dramatiese teenstelling tot die passie en vreugde van die hond. Ek het jou gemaak eindig met Ingenieur Jacobs se robot-bruid wat hom onverbiddelik nader vir die laaste dodelike omhelsing, sodat die verhaal boodskap word van hoe die mens slagoffer word van sy eie drome en vindingrykheid. Hierdie kortverhaal word as kort radiodrama verwerk en in 2015 oor Radiosondergrense uitgesaai. Voor die muur is die verhaal van kinders op ’n speelgrond, waarvan die end (of horison) ’n muur is. Twee groepe kinders is op die speelgrond, dié wat hartstogtelik en passievol is oor hulle speletjie en dié van die Ontstelde Staar wat elkeen op sy eie dans vir die muur. Die muur is dan simbool van die werklikheid, ook van die dood en van die lewe, wat afgespeel word teen moontlikheid, die spel. Hierdie verhaal word ’n verkenning van die eksistensiële angs en die manier waarop elkeen die lewe bedryf. Die padda en die maan is gebaseer op ’n ou Indiese fabel, terwyl Gondel-deuntjie die moderne milieu van Venesië met die verhaal van Demeter en Persephone verbind, waardeur die gondelvaart met talle fyn suggesties die aanskyn van ’n dodereis oor die Styx kry. Een-en-twintig word ook in Russies vertaal. Hierdie bundel word in 2000 heruitgegee onder die titel 21+, met insluiting van ’n aantal van die oorspronklike Engelse weergawes. André P. Brink skryf ’n insiggewende inleiding tot hierdie bundel.