cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Theodora van Bisantium
Theodora Porphyrogenita (Grieks: Θεοδώρα, Theodōra, Πορφυρογέννητη, "in die pers gebore"; omstreeks 980 - 31 Augustus 1056) was van 19 April 1042 tot met haar dood op 31 Augustus 1056 keiserin van die Bisantynse Ryk. Sy was van 11 Januarie 1055 af die alleenheerser.
Theodora het eers laat in haar lewe by politiek betrokke geraak. Haar pa, Konstantyn VIII, was 63 jaar lank (van 1025 tot 1028) medeheerser. Ná sy dood het sy oudste dogter, Zoë, saam met haar mans en haar aangenome seun, Michael V, regeer en Theodora op ’n afstand gehou. Ná twee mislukte sameswerings is die prinses in 1031 na ’n eilandklooster in die See van Marmara verban. ’n Dekade later het die mense van Konstantinopel in opstand gekom teen Michael V en daarop aangedring dat Theodora terugkeer en saam met haar suster regeer.
Kristal
’n Kristal is ’n soliede materiaal wat bestaan uit atome, molekules of ione wat in 'n geordende patroon gerangskik is in al drie ruimtedimensies. Benewens hul mikroskopiese struktuur kan groot kristalle gewoonlik geëien word aan hul makroskopiese geometriese vorm, wat bestaan uit plat oppervlakke met spesifieke, kenmerkende oriëntasies. Suiwer stowwe vorm gewoonlik kristalle en word kristalvormig of kristallyn genoem. Materiale wat nie 'n geordende patroon vorm nie, word amorf genoem.
Die wetenskaplike studie van kristalle word kristallografie genoem en die proses waardeur kristalle vorm, kristallisering.
Voorbeelde van groot kristalle sluit in sneeuvlokkies, diamante en tafelsout. Voorbeelde van amorfe materiale sluit in glas, was en plastiek. Kristalglas is ook nie kristallyn nie.
Kristalle word gevorm wanneer 'n vloeistof in 'n vaste stof oorgaan en dit bestaan uit atome, ione en molekules wat simmetries gerangskik is. 'n Kristal word begrens deur plat vlakke wat so reëlmatig saamgestel is dat dit in die algemene voorkoms van die gekristalliseerde stat uiting vind. In die natuur is daar pragtige voorbeelde van kristalle, waarvan die kwartskristal een is.
Die woord kristal kan enigsins verwarrend wees aangesien dit na sowel 'n enkele kristal- wat uit klein kristalletjies bestaan - as na een van die kristalletjies kan verwys. Dit moet daarom as sodanig gelees word. Die uitwendige struktuur van kristalle kan verskil al het dit dieselfde inwendige struktuur, en die strukture word in die kristallografie bestudeer. Daar word dikwels van kristal modelle gebruik gemaak om die fisiese eienskappe daarvan te beskryf. Die kwantummeganika speel hierby 'n belangrike rol.
Inleiding
Kristalle ontstaan wanneer 'n gesmelte stof stol en die vloeistof dan in 'n vaste stof oorgaan, of wanneer die vaste stowwe in 'n oplossing onderling verbind. In teenstelling met vloeistowwe is die materie in kristalle baie georden en bestaan dit uit die herhaling van 'n motief (patroon) wat uit een of meer atome, ione of molekules opgebou is. Daarom kan kristalle gewoonlik uitgeken word aan hul gladde, plat oppervlakke wat netjiese, skerp hoeke met mekaar vorm.
As die groepies kristalle ordelik in een kristal gerangskik is, het dit die enkelvoudige voorkoms van individuele stafies en blokkies wat enkelkristallyn genoem word. Baie kristalle vertoon egter hoekig en bonkig en staan as polikristallyne bekend. Kristalle is ongelooflik reëlmatig en hoewel kristalformasies soms na deurmekaar massas lyk, sal die reëlmaat duidelik blyk indien die hoeke wat die plat vlakke met mekaar vorm, gemeet word. Die ordelikheid van kristalle bring dan ook mee dat dit herkenbare strukture het.
Die verwantskap tussen die strukture van verskillende kristalle het aanleiding gegee tot die indeling daarvan in groepe of klasse sodat dit daarvolgens uitgeken kan word. Vanweë die tallose fatsoene het klassifikasie aanvanklik na 'n onbegonne taak gelyk, maar die Deense fisikus Nicolaus Steno het die eerste stap in die regte rigting gedoen deurdat hy 'n kristal in seksies gesny en vasgestel het dat die plat vlakke hoeke met duidelik herhaalbare projeksies vorm.
Daarna is kristalle nie meer deurgesny nie, maar in stereografiese projeksies ontleed. In 'n stereografiese projeksie word die fatsoen van ŉ enkelkristal op papier in 'n driedimensionele (isometriese) projeksie binne 'n sfeer geplaas en die hoeke aangedui wat die vlakke met mekaar vorm. Dit word dan op 'n plat vlak geprojekteer en die struktuur van elke kristal word herkenbaar. As die punte van 'n stereografiese projeksie met mekaar verbind word, vorm dit strukture met 'n voorkoms wat aan ’n rooster herinner.
By verdere ontleding van die projeksies het die gedagte ontstaan dat kristalle uit klein deeltjie-eenhede of selle bestaan wat in 'n kristalrooster herhaal word. Die kristalrooster kan beskou word as ’n wiskundige figuur wat deur die verbinding tussen die selle bepaal word terwyl die kristalstruktuur van die rangskikking van die selle afhanklik is.
Klassifikasie
Die kompleksiteit van saamgestelde kristalle bring mee dat dit nie sommer op die oog geïdentifiseer kan word nie, maar as die simmetrie (herhaling van eenderse dele) van die kristal as ’n geheel bestudeer word, kan ’n rowwe klassifikasie gemaak word. Eerstens kan die simmetrie van ’n deursnitvlak in oënskou geneem word, dit wil sê die kristal word denkbeeldig in twee gedeel totdat twee identiese helftes verkry word.
By enkelvoudige kristalle Word helftes dikwels gesien wat 'n spieëlbeeld van mekaar is. Tweedens kan meer komplekse kristalle om 'n denkbeeldige as geroteer word, en dieselfde aansig sal 2, 3, 4 of 6 maal per omwenteling vertoon word. Die kristal het dan sogenaamde 2-, 3-, 4- of 6-voudlge simmetrie-as. Die simmetrie-as moet nie met die verwysings- of die kristallografiese as verwar word nie. Die kristallografiese asse word verkry wanneer lyne wat loodreg. met die kristalvlakke loop, mekaar In die middel van die kristal kruis.
Derdens kan die simmetrie van die plat vlakke weerskante van 'n kristal bekyk word. Elke kristal het gewoonlik minstens 2 kenmerkende plat (parallelle) vlakke. Op grond van simmetrie word kristalle in 7 stelsels ingedeel, naamlik die trikliene, die monokliene, die ortorombiese, die tetragonale, die trigonale, die heksagonale en die kubiese stelsels. Monokristallyne (enkel-) kristalle kan redelik maklik volgens die 7 kristalstetsels geïdentifiseer word, maar polikristallyne (meervoudige) kristalle nie, en moet daarom dikwels beoordeel word volgens die algehele indruk wat dit maak.
Sintetiese kristalle (kristalle wat in 'n laboratorium berei word) kan byvoorbeeld monokristallyn en daarom makliker herkenbaar  gemaak word, maar natuurlike kristalle wat in minerale voorkom, leen hulle gewoonlik tot polikristallyne kristalle. Kristallograwe en geoloë is vir identifikasie dikwels net op die habitus (uiterlike voorkoms van ’n mineraal aangewese en het ’n beskrywende terminologie ontwikkel waarmee hulle die kristalvorm aandui. Die vorm (kristalvorm) sluit al die vlakke van simmetrie in en kan "oop" of "geslote" wees. In 'n kubus (vierkantige kristal) of 'n oktaëder (agtkantige kristal) omsluit die buitelyne 'n redelik reëlmatige liggaam en hulle is geslote.
Prismas en pinakoïdes (minstens twee-plat-vlakkig) het egter nie definitiewe afmetings nie, want dit kan enige lengte, breedte en hoogte hê en is oop. Die habitus van kristalle (of minerale) kan onder meer as volg beskryf word:
- piramidies
- kubusvormig
- prismaties (gelyksydig, maar ongedefinieerde punte en lengte)
- naaldvormig
- druppelvormig (stalakties)
- klont- en trosvormig
- korrelagtig (dendrities)
- lamelagtig (lae of foliate)
- blaaragtig (foliate)
- skulpvormig
- onreëlmatig (piritoëdries)
- agtkantig (oktaëdries)
- vierkantig (tetraëdries)
- vyfkantig (pentaedries) skilferagtig (skaal)
- veselagtig
Hardheid
Hardheid moet nie met die weerstand teen breek verwar koper word nie. Op 'n skaal van 10 is hardheid die weerstand teen 'n krap- of skuurmerk wat met 'n voorwerp van bekende hardheid, soos 'n mes se lem, gemaak word. 'n Mens se vingernael het 'n hardheid van 2% en 'n meslem 'n hardheid van ongeveer 6. Speksteen (talk), 'n wit, vetterige gesteente, het 'n hardheid van 1 en voel seperig wanneer dit gehanteer word. So is die hardheid van gips byvoorbeeld 2, die van kalsiet 3, kwarts 7, topaas 8, en van die hardste van almal, diamant, 10. Materiaal met 'n hardheid van meer as 6 kan glas krap.
Breekvlak
Kristalle kan gebreek of gekloof word. 'n Breekvlak verteenwoordig 'n onreëlmatige breuk waarin die opgestapelde kristalletjies dikwels met die blote oog gesien kan word. 'n Kloofvlak het ŉ baie reëlmatige voorkoms en is dikwels spieëlglad. Die breek- en kloofbaarheid van kristalle gee gewoonlik 'n goeie aanduiding van die interne struktuur en simmetrie van 'n kristal en kan ook as basis vir klassifikasie dien. Breekvlakke kom by kwarts en metaalhoudende minerale voor, terwyl kloofvlakke by kalsiet en mika voorkom. Die kwaliteit en rigting van 'n kloofvlak het ook 'n diagnostiese waarde.
Digtheid
Die massa van kristalle is aan die digtheid daarvan verwant en met oefening kan daar 'n skatting van die digtheid gemaak word. Die digtheid van 'n stof word gedefinieer in terme van die massa per eenheidsvolume (g/cm3) of soortlike gewig (s.g.) en is afhanklik van die soort atome en hoe dig dit in die kristalstruktuur saamgepak is. Die atoomdigtheid het 'n groot invloed op kristalle, want kwarts en tridimiet is albei vorms van silikon (Si02), hoewel kwarts se s.g. 2,65 en tridimiet se s.g. 2,25 is. Die rede daarvoor is dat kwarts 'n geslote en tridimiet 'n oop kristalvorm het.
Glans
Elke kristaloppervlak het 'n kenmerkende glans wat afhanklik is van die aard van die weerkaatsende vlak. Die weerkaatsende vlak gee gewoonlik 'n aanduiding van die kristalstruktuur maar kan soms effens misleidend wees omdat die glans van vlak tot vlak kan verskil.
Kristalglans word deur die graad van ligweerkaatsing en intensiteit beïnvloed, en so word 'n onderskei getref tussen metaal- en nie-metaalglans. Metale en sekere minerale absorbeer baie lig en selfs die dunste lagie daarvan is nog ondeursigtig. Die glans kan soos volg beskryf word:
- metaalglans
- submetaalglans (nie-suiwer metaalglans)
- nie-metaalglans waaronder:
- glasglans
- pêrelglans
- syglans
- diamantglans
- harpuisglans
- vetglans
- aardagtige glans.
Sommige glanse vertoon dof en andere nie en kan as sodanig as mat of blink beskryf word.
Deursigtigheid
Die deursigtigheid of ondeursigtigheid van 'n kristal is van sy interne struktuur afhanklik en gee 'n aanduiding van die verhouding tussen die lig wat geabsorbeer en die lig wat deurgelaat word.
Ligbreking
Wanneer lig met 'n skuins vlak op 'n kristal inskyn, word 'n gedeelte daarvan gereflekteer, 'n gedeelte geabsorbeer en 'n gedeelte gebreek (verbuig). Die hoek waarteen die lig in die kristal verbuig word, kan ook meehelp met die klassifikasie daarvan, maar word moeilik in die veld gemeet.
Smeer
Hoewel 'n kristal soms streperig lyk, kan die werklike kleur daarvan bepaal word deur 'n streep daarmee oor 'n onverglaasde porseleinplaatjie (afstrykplaat) te trek. Die verpoeierde smeer wat op die plaatjie agterbly, word nie deur veel meer as die werklike kleur beïnvloed nie. Dit is waardevol by kristalklassifikasie en kom goed te pas by ondeursigtige en gekleurde minerale. By silikate kan dit egter misleidend wees omdat die meeste silikate net 'n wit streep laat, en dit boonop dikwels te hard is om ŉ behoorlike smeer agter te laat.
Kleur
Kleur is een van die belangrikste eienskappe waaraan 'n kristal herken kan word. Kristalle absorbeer gedeeltes van die wit Jig wat daarop val en die kleur word verteenwoordig deur die kleure (golflengtes) wat gereflekteer word. Die kleure is onder meer afhanklik van die chemiese samestelling, die kristalstruktuur en die hoeke wat die kristalvlakke vorm.
Fluoressensie
Sommige minerale veroorsaak 'n gloed wanneer dit bestraal word en soms selfs nadat die bestraling opgehou het. Dit gebeur gewoonlik in die teenwoordigheid van ultravioletlig; die kristal fluoresseer dan.
lone
Ioniese bindings speel 'n belangrike rol by kristalle. 'n Ioon is 'n atoom met 'n oormaat van of 'n tekort aan elektrone. Wanneer 'n atoom 'n oormaat elektrone het, verkry dit 'n negatiewe lading en staan as 'n anioon bekend, terwyl dit met 'n tekort aan elektrone 'n positiewe lading het en 'n katioon genoem word. Anione en katione oefen sterk elektrostatiese kragte op mekaar uit en rangskik hulle daarvolgens in 'n rooster indien daar 'n gelyke aantal anione en katione in die chemiese verbinding is. Hoe kleiner die ione is, en hoe groter die aantrekkingskragte tussen hulle is, hoe groter word die ladingsdigtheid in die kristal. Dit het 'n groot invloed op die stabiliteit van die kristal. Die stabiliteit van 'n kristal bepaal byvoorbeeld hoe hard dit is, wat die smeltpunt is en hoe die breek- en kloofvlakke daar uitsien.
Elektriese en magnetiese eienskappe
Ioniese bindings het ook 'n groot invloed op die elektriese geleidingsvermoë van kristalle en daarom kom elektriese en magnetiese eienskappe ook handig te pas by die klassifikasie van kristalle. 'n Tipiese kristalklassifikasie sien soos volg daar uit:
Kristal: kwarts (Si02)
Stelsel: trigonaal
Habitus: prismaties (seskantig)
Hardheid: 7
Breekvlak: ongelyk (riwwe in halwe ringe)
Digtheid: s.g. 2,65
Kleur: kleurloos en deursigtig of wit (melkkwarts)
Onderskeidende eienskappe: monokristallyn, hard
Verspreiding: Wyd versprei, graniet en sanderige kolle.
Kristallografie
In die kristallografie is veral twee eienskappe van belang, naamlik die kristalrooster en die kristalstruktuur. Die kristalrooster het op die wiskundige figuur van 'n kristal betrekking, terwyl die struktuur deur die rangskikking van die deeltjies in 'n kristal bepaal word.
Rooster
Die wiskundige begrip van 'n rooster word soos volg beskou: Vanuit die oorsprong O loop 'n lyn in albei rigtings (weerskante) wat die a-as genoem word. Op die a-as word 'n aantal punte op 'n gelyke afstand van mekaar geplaas, en die afstand tussen die punte staan bekend as die a-periode. Die b-as kruis die a-as by a en het 'n b-periode. Die c-as is loodreg op 0 en het 'n c-periode. As daar by al die punte op die a-, b- en c-asse ewewydige lyne getrek word, sal dit mekaar op sekere punte kruis (roosterpunte) en al die a-b-punte Iê op dieselfde vlak (netvlak). Die a-, b en c-asse is die kristallografiese asse en die gedeeltes wat van 0 af na bo, regs en na vore loop, is positief, terwyl die wat na onder, links en na agter loop, negatief is. Elke afsonderlike blokkie met sye a, b en c is 'n eenheidsel en die sye hoef nie noodwendig loodreg op mekaar te wees nie. Die hoek tussen die positiewe a- en b-as heet γ, die tussen die a- en c-as ϐ en die tussen die b- en c-as a. As die vorm van 'n enkele sel bekend is, kan 'n rooster opgebou word deur die verskuiwing van 'n sel ewewydig met die oorspronklike sel.
Simmetrie-elemente
Afgesien van die herhaling van selle (verplasing), is daar by kristalle ook 'n herhaling van simmetrie-elemente (vlakke, asse en punte) waaruit die motief (patroon) van 'n kristal gekenmerk word. Wanneer 'n kristal om 'n simmetrie-as (n) geroteer word, word die motief na elke 360° herhaal. As n byvoorbeeld 2 is, dit wil sê as die motief na 'n omwenteling van 180° weer dieselfde lyk, is dit 'n 2-voudige simmetrie-as, en as n 3 is, 3-voudig, ensovoorts. Wanneer 'n kristal se vlakke bekyk en 2 vlakke gevind word wat 'n spieëlbeeld van mekaar is, word dit die simmetrievlak genoem. As 'n kristal byvoorbeeld in 2 gedeel word en die deursnitvlakke identies is, is dit 'n simmetrievlak.
Puntgroepe en kristalstelsels
- daar is slegs een n-voudige as per punt
- daar is slegs een n-voudige as loodreg met die simmetrievlak
- daar is n simmetrievlakke per n-voudige as
- daar is n 2-voudige simmetrie-asse per n-voudige as
Daar is 32 moontlike kombinasies van simmetrie-elemente of puntgroepe, maar aangesien daar ŉ ooreenkoms tussen sommige van die puntgroepe is, word dit in 7 kristalstelsels ingedeel.
Bravais-selle
A. Bravais (1811 - 1863) het die kleinste deeltjie-eenhede van kristalle selle genoem, en met die kombinasie van 4 selle kon hy al die kristalvorme beskryf Wanneer 'n mens 'n gebied in ŉ rooster bekyk wat 'n enkele a-, b- en c-as het en tussen 8 roosterpunte lê, sien 'n mens 'n blokkie met 6 vlakke (die sye is nie noodwendig reghoekig nie) en dit staan as die P-sel bekend. Sommige P-selle het roosterpunte in die onderste en boonste vlakke en is C-selle. So is daar selle met ŉ roosterpunt in die middel van die sel (inwendig gesentreer) en dit is I-selle. Dan is daar selle met ŉ roosterpunt in elk van die 6 selvlakke en dit is F-selle. Verdeel oor die 7 kristalstelsels is daar 7 P-selle, 2 C-selle, 3 I-selle en 2 F-selle. Dit vorm die 14 Bravais-selle wat die grondslag van elke kristalrooster is.
Keuse van asse
Wanneer die struktuur van 'n kristal bekend is (die rangskikking van die selle), kan die rooster na aanleiding van die asse van die selle beskryf word. Daar is drie reëls wat daarvoor geld:
- die kristallografiese asse moet so ver moontlik uit die simmetrie-elemente voortspruit;
- die eenhede op die kristallografiese asse moet so klein moontlik wees.
Stereografiese projeksie
Om meer omtrent die kristalvlakke en hulle onderlinge verhouding te wete te kom, kan 'n stereografiese projeksie van die kristal gemaak word. Die kristal word in 'n sfeer geplaas en die vlakke op die sfeer, en van daar word dit op 'n plat projeksievlak geprojekteer. Waar die projeksielyne die sfeer se buitelyne sny, word die punte aangestip en na 'n plat vlak oorgedra, waar die sfeer van bo af (ekwatorvlak) beskou word. Die projeksiepunte is gewoonlik so geleë dat die reëlmaat van die kristalrooster duidelik blyk.
Kristalvorm
Die kristalvorm is die versameling vlakke wat deur die werking van die simmetrie-elemente ontstaan. Die vorm word in die algemene, die limiet- en die gereduseerde vorm onderverdeel. Die algemene vorm bestaan uit vlakke wat 'n willekeurige ligging ten opsigte van die simmetrie-elemente het, en daar is 32 vorms wat by die puntgroepe tuishoort. Die limietvorm in een puntgroep het dieselfde aantal vlakke as die algemene vorm, maar verskil daarvan ten opsigte van geometrie. Die gereduseerde vorm het vlakke wat loodreg met die simmetrie-as of-vlak is en het minder vlakke as die algemene of die limietvorm.
Habitus
Die algemene indruk van die vorm van 'n kristal of kristalsamestelling word die habitus genoem, en moet nie met die kristal-vorm as sodanig verwar word nie. Enige habitus voldoen gewoonlik by benadering aan 'n beskrywing as prismaties, plaatvormig of naaldvormig. Die habitus van 'n kristal word nie alleen deur die kombinasie van kristalvorme bepaal nie, maar ook deur die grootte van die kristalvlakke. Die groeisnelheid van die vlakke speel 'n belangrike rol hierin, en die uiteindelike vorm kan slegs onder ideale toestande reg voorspel word. Hoe die kristal egter ook al daar uitsien, die hoeke tussen die vlakke bly altyd kenmerkend vir die kristal en voldoen aan die wet van konstante hoeke in kristalle.
Tweelinge
Dit gebeur soms dat twee individuele kristalle met dieselfde struktuur en chemiese samestelling so vergroei dat dit 'n eenvoudige simmetrie-as het en identies is. Hulle word tweelinge genoem en het 'n sogenaamde tweeling-as, terwyl die vergroeiingsvlak dikwels ook die simmetrievlak is. Die aansluiting tussen die tweeling is die tweelingvlak. As die tweeling-as loodreg met die vergroeiingsvlak is, vorm dit ŉ kontaktweeling. Indien die tweeling-as in die tweelingvlak lê, vorm dit 'n deurdringingstweeling.
Struktuur
Die eenvoudigste kristalstruktuur ontstaan wanneer dieselfde soort atome tot 'n enkelkristal verbind, en dien as basis vir komplekse kristalle. Atome en ione kan ter illustrasie as balle voorgestel en modelle dan ook so gebou word. Om 'n kristal voor te stel, word die balle op 'n plat vlak gerangskik en 1 bal word deur presies 6 balle met dieselfde grootte omsluit. 'n Verdere laag word bo-op geplaas, en om die balle so na as moontlik aan mekaar te kry, word die boonste balle so geplaas dat dit in die holte tussen 3 balle hê.
'n Bal kan in totaal deur twaalf ander balle omring word en dit staan as die koördinasiegetal bekend. Meetkundig is dit onmoontlik om meer balle om dieselfde bal te rangskik. So 'n kristal het die digste moontlike kristalstruktuur maar daar is natuurlik kristalle met minder omringende balle. Die grootte van die balle speel ook 'n belangrike rol in die balstapel, en as dit oneweredig is, kan 'n digte stapeling nie verkry word nie. Die digste moontlike kristal bestaan dan uit atome met dieselfde grootte en die maksimale koördinasiegetal. metaalkristalle is goeie voorbeelde hiervan.
Kristalgroei
Die proses waarby daar in 'n nie-kristallyne stof (damp, smeltsel, oplossing, amorfe stof) kristalle ontstaan, heet kristallisasie. By alle stowwe wat by 'n lae temperatuur verkeer, is die kristallyne fase die stabielste toestand, aangesien die chemiese bindingskragte vanweë die hoë ordeningsgraad ten volle tot hul reg kom. By hoër temperature stoot die termiese beweging van die atome die deeltjies uit die rooster en word die stof minder stabiel, totdat dit by die smeltpunt vloeibaar word.
Dit is moontlik dat 'n stof vloeibaar, gasvormig of opgelos bly terwyl dit volgens die fasewette moes gekristalliseer het, en dit blyk dat daar vir kristallisasie 'n soort hindernis oorkom moet word. Onder sekere omstandighede gebeur dit dat die stof nie in 'n ander fase wil oorgaan nie, en dit word meta-stabiliteit genoem. So is daar die bekende voorbeelde van oorversadigde damp, oorversadigde oplossings en onderverkoelde vloeistowwe. Om die hindernis te oorkom, kan bepaalde maatreëls wel kristallisasie tot gevolg hê.
By onderverkoelde water wat nie wil vries nie, kan byvoorbeeld 'n ysblokkie gevoeg word of daar kan teen die houer gestamp word. Ys sal dan begin vorm. 'n Metastabiele toestand wat oënskynlik baie stabiel is, kom voor by sekere vaste stowwe wat amorfe stowwe genoem word. 'n Amorfe stof is 'n sterk onderverkoelde vloeistof waarin kristallisasie deur die hoë viskositeit verhinder word. Glas is 'n goeie voorbeeld hiervan.
Kiemvorming
Indien 'n vloeistof afgekoel word, verwag 'n mens dat dit by die oorgangspunt sal kristalliseer. Dit blyk egter dat die temperatuur tot effens benede die smeltpunt verlaag moet word voordat die reaksie plaasvind. Daar is dus sprake van 'n oorskrydingsgraad en die verskynsel wat by alle faseoorgange (toestandsverandering) plaasvind, kan verklaar word deur die oppervlakspanning van klein deeltjies in berekening te bring. Molekules of atome wat aan die buitekant (oppervlak) van 'n kristal verkeer, is minder stabiel as dié binne-in die kristal aangesien laasgenoemde van alle kante kragte ondervind.
Die buitenstes ondervind net kragte van die binnekant af. Die gevolglike energieverlies wat die buitenste deeltjies ondervind, bring dan die oppervlakspanning van die kristal mee. In 'n onderverkoelde vloeistof word daar binne elke sekonde miljoene klein kristalletjies gevorm, maar die kristalletjies - wat kristalkieme genoem word - het so 'n groot oppervlakspanning dat die energiewins nie daarteen opweeg nie. Die grootste gedeelte van die kristalkieme sal daarom snel verdwyn en weer in die vloeistoftoestand oorgaan. sommige van die kristalkieme is egter so groot dat die energiewins vanweë kristallisasie (eweredig aan die kiemgrootte) die oppervlakspanning (omgekeerd eweredig aan die grootte) oorskry.
Die afmetings waarby dit geskied, is die kritiese kiemgrootte, en slegs kieme wat dit oorskry, sal kristallisasie aan die gang kan sit. Kiemvorming word deur onsuiwerhede, elektrostatiese lading en die aanwesigheid van ander kristalle bevorder. Hoe laer die temperatuur van ŉ vloeistof, hoe kleiner word die kritiese kiemgrootte en die energiewins neem as gevolg van kristallisasie toe. Die aantal gevormde kristalkieme neem egter ook in verhouding tot die temperatuur af totdat daar 'n optimale temperatuur ontstaan waarby die kristallisasiesnelheid maksimaal is. Onder sekere omstandighede gebeur dit soms dat kiemvorming agterweë bly, en 'n sterk onderverkoelde of oorversadigde toestand ontstaan.
Dit gebeur dikwels dat net 'n enkele kiem tot 'n enkele, groot kristal uitgroei en die stof word dan monokristal lyn genoem. Om dit te doen, kan 'n enkele kristal as entkristal in 'n vloeistof gehang en die temperatuur so gekies word dat spontane kristallisasie minimaal is. In die meeste gevalle gebeur dit egter dat 'n hele aantal kieme min of meer gelyktydig aangroei en die stof dan polikristallyn word. Die monokristalle is dan mikroskopies klein. Om die kristalle groter te maak, word dit deur middel van rekristallisasie vlak benede die smeltpunt gedoen.
Hippospongia osculata
Hippospongia osculata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Kristal
Kristalgroei
Wanneer 'n kristalkiem die kritiese grootte oorskry, kan dit tot 'n sigbare kristal uitgroei. 'n Kiem is soms byvoorbeeld opgebou uit kubusvormige kristallisasie-eenhede wat so teen mekaar lê dat dit terrasvormige vlakke vorm wat deur trappe geskei is. By kristallisasie sal die kristalkieme oral op die oppervlak saampak en sommige sal weer losbreek. Die aantal kieme wat saampak, is afhanklik van die temperatuur en van die wat losbreek van die kristalstruktuur.
Lys van vlagname
Hier volg 'n onvolledige lys van vlagname, gesorteer volgens alfabetiese volgorde. Bykans geen vlag het 'n amptelike naam nie, al word van die name hier algemeen aanvaar en universeel gebruik.
Kristal
Kristalgroei
Die uiteindelike kristalvorm word deur die groeisnelheid van die groeivlakke bepaal. As die kristal in ewewig met sy omgewing groei, neem dit 'n ewewigsvorm aan, maar in die praktyk blyk dit dat die groeisnelheid van 'n kristalvlak kleiner is namate die oppervlakspanning van 'n trappie in daardie vlak groter is. Anders gestel: 'n kristalvlak het 'n laer groeisnelheid namate die chemiese binding in 'n vlak sterker is. Die kristalstruktuur, met ander woorde die manier waarop die atome die roosterpunte beset, bepaal die groeivorm van die kristal.
Hippospongia osculata
Die spons behoort tot die genus Hippospongia en tot die familie Spongiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1889 deur Lendenfeld.
Kristal
Kristalgroei
Daar is sekere faktore wat veroorsaak dat die uiteindelike kristalvorm van die groeivorm afwyk. Daar kom byvoorbeeld foute in die kristalrooster (roosterfoute) voor waardeur 'n motief of 'n atoom ontbreek, en so ontstaan 'n vakature. Afwykings wat ekstra deeltjies meebring, veroorsaak weer insetsels. Ontwrigting vind plaas wanneer die motief nie op die regte tyd en plek herhaal word nie, en ŉ halfvoltooide motief word so êrens in die kristalstruktuur ingebou. Een daarvan is lynontwrigting (dislikasie), waarby die roostervlakke loodreg op die ontwrigtingslyn ontwikkel. Die ander is skroefontwrigting, waarby die roostervlakke ewewydig aan die ontwrigtingslyn ontwikkel. Skroefontwrigting (skroefdislikasie) gee aanleiding tot 'n spiraalvormige groeifront.
Gotthard-spoorwegtonnel
Die Gotthard-spoorwegtonnel (Duits:Gotthardtunnel, Italiaans:Galleria del San Gottardo) is 'n spoorwegtonnel in die Alpe in Switserland. Dit is 15,003 km lank en verbind Göschenen met Airolo. Dit is die eerste tonnel deur Saint Gotthard-massief. Daar is voorsiening gemaak vir 'n dubbele spoorlyn in die tonnel met die Europese spoorwydte. Toe die tonnel in 1882 oopgestel is, was dit die langste tonnel ter wêreld.
Kristal
Kristalgroei
'n Kombinasie van die ontwrigtings kom ook dikwels voor, terwyl daar boonop eksterne invloede is wat die kristalvorm bepaal. Dit gebeur byvoorbeeld dat dun lagies van 'n ander kristalsamestelling in die struktuur opgeneem word en dit staan as epitaksie bekend.
Gotthard-spoorwegtonnel
Die tonnel se noordelik ingang is by Göschenen (1106 m) en die hoogste punt (1151 m) word bereik na ongeveer 8 km. Na 'n verdere twee kilometer word die grens tussen die Uri en Ticino kantons oorgesteek. Na 'n verdere 5 km eindig die tonnel by Airolo (1142 m). Dit neem treine ongeveer sewe tot agt minute om die afstand af te lê.
Laocoetis
Laocoetis is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Hexactinellida.
Gotthard-spoorwegtonnel
Die tonnel is gebou vanaf 1871 tot 1881 en dinamiet is in die konstruksiewerk gebruik. Dit was die eerste keer dat dinamiet gebruik is vir die bou van tonnels.
Kristal
Kristalmodelle
'n Beter begrip van kristal-eienskappe kan gevorm word as die kristal as geheel beskou word, en nie slegs die eenheidselle nie. In 'n model kan die punte in 'n kristalrooster as sfeertjies (balletjies) beskou word waarby slegs naburige deeltjies 'n kragwerking ondervind. Die kragte word dikwels aan die hand van die Lennard Jones- potensiaal beskryf, waarvolgens deeltjies hulle op 'n ewewigsafstand van mekaar bevind. Wanneer die afstand kleiner word, word die afstootkrag tussen hulle groter.
As die afstand tussen die deeltjies grater word, word ook die aantrekkingskrag groter. As die kristal dus onder druk geplaas word, word die afstand tussen die aanliggende deeltjies kleiner en ondervind dit 'n grater afstootkrag. Dit verklaar die veerkrag van 'n kristal (reaksie op vervorming). Rek- en druktoetse help dan ook baie om meer van die bindingskragte en struktuur van kristalle te wete te kom. Met behulp van modelle word daar gepoog am die uitlopende eienskappe soos toestandsverandering, geleiding, magnetiese en elektriese reaksie, en dies meer van kristalle te ondersoek. Die modelle kan een-, twee- of driedimensioneel wees en die eienskappe kan met behulp van grafieke beskryf word.
Deur 'n baie heftige trilling kan die kristal uiteenval (smelt). Aan elke moontlike termiese beweging word 'n gemiddelde hoeveelheid energie toegeken, en dit sluit die drie loodregte trillingsmoontlikhede in, naamlik na bo, na regs en na vore. (Na onder, na links en na agter is die negatiewe loodregte trillingsrigtings.) 'n Model kan dus 'n aanduiding gee van hoeveel energie aan 'n gegewe volume van 'n kristal toegevoeg moet word om die temperatuur daarvan met een graad te verhoog (warmtekapasiteit). Die termiese beweging van kristaldeeltjies het daartoe aanleiding gegee dat die trillingsfrekwensie (aantal trillings per sekonde) deur onder andere Einstein ondersoek is. Volgens die kwantumteorie is die frekwensie afhanklik van die grootte van die deeltjies en die kragte wat dit ondervind (afstand tussen die deeltjies).
Behalwe dat Einstein die termiese gedrag (smeltpunt, warmtegeleidingsvermoë, deeltjie energie) van 'n kristal daarmee kon verklaar, het hy vasgestel dat al die deeltjies met dieselfde frekwensie tril. Dit het 'n groot invloed op die elektriese eienskappe van 'n kristal, waardeur elke kristal, byvoorbeeld teen 'n spesifieke frekwensie in ŉ elektriese stroomkring sal reageer.
Toepassings
Natuurlike sowel as sintetiese kristalle het 'n wye reeks toepassings en word vir daardie doeleindes in myne ontgin of in spesiale prosesse vervaardig. Silikonoksied (kwarts) word byvoorbeeld as mineraal ontgin (Polokwane, Limpopol) en aan die elektroniese nywerheid verskaf. Suiwer silikon is 'n isolator, maar wanneer onsuiwerhede daaraan toegevoeg word, verkry dit positiewe (P-materiaal) en negatiewe (N-materiaal) ladingsdraers en kan dit stroom gelei.
Van P- en N-materiaal word elektroniese komponente so os diodes en transistors vervaardig. Kristalle het die eienskap dat dit op druk reageer (vervorm) aangesien die deeltjies in die kristalrooster afstoot- en aantrekkingskragte ondervind. Wanneer 'n kristal dus aan trillings onderwerp word, sal dit "rek" en "krimp" teen 'n frekwensie wat kenmerkend vir die kristal is. Om hierdie rede word kristalle gebruik in ossillators en filters waar 'n stabiele frekwensie verlang word.
Voorts het 'n kristal 'n effek wat as piësoëlektrisiteit bekend staan. As daar druk op 'n kristal uitgeoefen word, ontwikkel dit 'n elektriese spanning. Dit word byvoorbeeld in die toonkop van 'n platespeler gebruik om die trillings wat van die naald afkomstig is, in elektriese pulse om te sit. 'n Terrein waarop die eienskappe van kristalle op groot skaal benut word, is die van fluoressensie. Onder sekere omstandighede kan kristalle lig "genereer" as dit aan ŉ energievorm soos röntgenstrale, elektronstrale of ultravioletlig onderwerp word.
Die deeltjies in 'n kristalrooster neem energie op en na gelang van die chemiese samestelling daarvan, verskaf dit weer energie in die vorm van elektromagnetiese strale. As fosfor byvoorbeeld met elektronstrale in 'n televisiebuis bestraal word, vind daar 'n energie-uitruiling plaas waardeur die fosfor lig uitstraal. Kristalroosters kan dus doelbewus so ingerig word dat dit oor sekere energie-uitruilingseienskappe beskik. Die atome van die swaarder metale is uiters geskik hiervoor.
In 'n fabriek word materiale met die regte eienskappe toegelaat am in baie fyn kristalle te kristalliseer, en die kristalletjies word in poeiervorm in die skerms van televisiestelle, radartoestelle, ossilloskope, elektronmikroskope en in fluoresseerlampe gebruik. Kristalstrukture het ook die vermoë om lig te breek of te reflekteer, en dit word - afgesien van optiese analise - ook vir laser gebruik. Laserstrale bestaan uit ŉ koherente ligbundel wat verkry word deur 'n intense ligstraal op ŉ kristal te rig. Die interne kristalstruktuur breek dan die lig en rig dit gelyk om 'n koherente straal te vorm. Aangesien elke kristalstruktuur lig op 'n kenmerkende manier buig of reflekteer, word kristalle tydens klassifikasie aan die optiese effek daarvan uitgeken. 'n Interessante en insiggewende resultaat word verkry wanneer 'n kristal nie met lig nie, maar met röntgenstrale (X-strale) bestraal word.
Die kristal word dan saam met die vloeistof in die buis opgetrek. So gou as wat die vloeistof in die buis opgetrek word, word dit afgekoel en ontstaan 'n groot uniforme kristal in die buis. 'n Metode wat 'n stokperdjiegeesdriftige kan volg, is om die vloeistofverdampingsproses te gebruik. 'n Klein hoeveelheid oorversadigde oplossing word eers voorberei deur die materiaal (byvoorbeeld aluin) in vloeistof (water) op te los. Die vloeistof word dan toegelaat om te verdamp en klein kristalle wat as entkristal dien, word agtergelaat. Die entkristal word aan 'n toutjie in 'n ander oplossing gehang, en die kristal neem so materiaal uit die oplossing op en "groei". Temperatuur speel 'n belangrike rol en mooi kristalle word verkry deur die oplossing effens te verhit en die oplossing verder te versadig deur aanhoudend materiaal by te voeg.
Anton van Wouw-huis
Die Anton van Wouw-huis was die laaste tuiste en ateljee van die beeldhouer Anton van Wouw (1862-1945). Die huis, wat nou aan die Universiteit van Pretoria behoort, staan op die hoek van Clark- en Rupertstraat in Brooklyn, Pretoria.
Geskiedenis
Die erf waarop die huis gebou is, het aanvanklik aan mnr J Brookes behoort. Die erf het drie keer van eienaar verwissel voordat Van Wouw dit in 1937 gekoop het. Van Wouw het die argitek Norman Eaton aangestel om die huis as woonplek en ateljee te ontwerp en die huis is in 1938 voltooi. Van Wouw wat 'n natuurliefhebber was, het Eaton aangesê om ‘n woning te ontwerp waar argitektuur en die natuur ‘n verwantskap met mekaar het.
Van Wouw het in die huis gewoon vanaf 1939 tot en met sy dood op 30 Junie 1945. Professor en mev S F Oosthuizen van die Universiteit van Pretoria het daarna in die huis gewoon tot en met 1973.
Dr Anton Rupert van die Rembrandt Groep, het op 16 November 1973 aangekondig dat die groep ‘n donasie aan die Universiteit van Pretoria gemaak het om die Van Wouw Huis aan te koop, en die huis het die universiteit se eiendom geword. Dr Rupert het die huis amptelik op 21 Mei 1974 aan die universiteit oorhandig.
Peter Francis James
Peter Francis James (gebore 16 September 1956) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent The Losers (2010) en in die televisiereekse Oz (1997) en Law & Order: Special Victims Unit (1999).
Klein
Klein is 'n Duitse van en kan na die volgende persone verwys:
Gazania heterochaeta
Gazania heterochaeta is 'n plant wat hoort tot die genus Gazania. Die spesie is inheems aan die Noord-Kaap, Wes-Kaap en Namibië.
Tai Orathai
Tai Orathai (Thai: ต่าย อรทัย) (gebore 27 Maart 1980) is 'n Thaise mor lam, luk thung en popmusieksangeres.
Wolf (van)
Wolf is 'n Duitse van en kan na die volgende persone verwys:
Anna Petronella van Heerden
Anna Petronella van Heerden (26 April 1887 – 10 Januarie 1975) was die eerste Afrikanervrou wat as mediese dokter gekwalifiseer het. Haar tesis, waarvoor sy in 1923 'n doktorsgraad verwerf het, was die eerste mediese proefskrif wat in Afrikaans geskryf is. Sy het as ginekoloog gepraktiseer en in 1942 afgetree. Sy het ook tydens die Tweede Wêreldoorlog in die Suid-Afrikaanse mediese eenheid gedien.
Lefroyella
Lefroyella is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Hexactinellida.
Anna Petronella van Heerden
Opvoeding en loopbaan
Van Heerden is op 26 April 1887 in Bethlehem, Suid-Afrika gebore. Haar ouers was Francois Willem van Heerden en Josephine Ryneva Beck Horak. Sy was die middelkind met 'n ouer broer Alexander Charles en 'n jonger broer, Frankie.
Sy is opgevoed aan die Hugenoteskool in Wellington en Victoria College op Stellenbosch. Sy het van 1908 tot 1915 aan die Universiteit van Amsterdam studeer waar sy haar mediese graad voltooi het. Van Heerden het in 1916 as intern in die Volkshuishospitaal in Bloemfontein gedien en het vanaf 1917 haar eie praktyk in Harrismith gehad. Sy het vanaf 1921 in ginekologie in Londen gespesialiseer voordat sy na Amsterdam teruggekeer het om haar doktersgraad te voltooi. Nadat sy haar doktorsgraad in 1923 verwerf het met 'n proefskrif getiteld Die sogenamde adenioma van die ovarium, het sy na Kaapstad verhuis waar sy as ginekoloog praktiseer het. Van Heerden het tydens die Tweede Wêreldoorlog in die Suid-Afrikaanse mediese eenheid gedien en in 1942 het sy uit haar praktyk getree.
Politiek
Sy het in 1924 in die hoofkomitee van die Kaapse Nasionale Party gedien en 'n aktiewe rol in die dispuut oor die nasionale vlag geneem. Sy het ook 'n veldtog vir stemreg vir vroue gedoen.
Argeologie
In 1931 het Van Heerden deel geneem aan die opgrawings by Wadi el Maghara by die Karmelberg in Palestina wat deur Dorothy Garrod gelei is.
Publikasies
Van Heerden het twee outobiografiese tekste gepubliseer, Kerssnuitsels (1962) en Die sestiende koppie (1965), en ander werke, waaronder: Waarom Ek 'n Sosialis Is (1938), Geslagsregister van die familie Van Heerden (1969) en Dames XVII (1969).
Van Heerden se skryfwerk het tot ná 2000 min akademiese aandag geniet. Sedertdien is sommige studies oor haar beperkte werke gedoen. Lizelle Smit het in 2015 'n meestersverhandeling oor 'South African Women's Life Writing' aangebied en enkele van die punte rakende Van Heerden wat in hierdie navorsing behandel word, is: 1) haar subtiele manipulasies van die outobiografiese inhoud om belangrike kwessies aan Afrikaner-jeug van die tyd oortedra; 2) haar veranderende aanbieding van feministiese kwessies en haar lesbiese seksuele identiteit, veral in die lig van die feit dat Suid-Afrika nie die bestaan van lesbiërs gedurende die grootste deel van Van Heerden se lewe aanvaar het nie; en 3) haar kritiek op geslagsongelykheid.
Latere lewe
Van Heerden het 'n deel van haar latere lewe na aftrede deurgebring op 'n plaas waar sy met vee geboer het. Sy is gereeld op veeveilings gesien en het aktief deelgeneem, wat destyds in Suid-Afrika vir 'n vrou ongehoord was. Van Heerden is nooit getroud nie en sy is in 1975 in Kaapstad oorlede.
Simfonie in d mineur (Bruckner)
Die Simfonie in d mineur, ook bekend as "Die Nul" (WAB 100), is 'n simfonie vir simfonieorkes uit 1869 van die Oostenrykse komponis Anton Bruckner.
Ontstaan
Toe Bruckner kort voor sy dood in 1895 sy simfonieë hersien het het hy weereens die simfonie in d mineur onder oë gekry. Hy het die simfonie ongeldig verklaar en 'n nul daarvoor op die partituur geskryf. Hy het nogtans die werk aan die Landes-biblioteek in Linz geskenk met die opmerking: "Diese symfonie ist ganz ungültig". Sodoende verkry die simfonie toe die bynaam "die Nul".
Betekenis
Die première van die werk het eers in 1924 in Klosterneuburg plaasgevind, 'n jaar nadat die Studiesimfonie die eerste keer opgevoer is. Sedertdien word die belang van die "Nul" simfonie wel ingesien. Die werk word nou reëlmatig uitgevoer en opgeneem. Deurdat die werk tientalle jare verborge was is dit nooit aan die tallose wysigings blootgestel wat dit andersins sou ondergaan het nie. Sodoende gee die werk, meer as die gepaardgaande Simfonie nr. 1 en die tweede van 1871 waaraan Bruckner lank bly "skaaf" het, 'n verhelderende blik en insig wat Bruckner se vroeëre komposisionele ontwikkeling betref. Vergeleke met Bruckner se latere simfonieë is die simfonie relatief kort en eenvoudig. Tog neem mens reeds hier die kern waar van die persoonlikheid wat Bruckner later sou ontwikkel.
Vespasiano I Gonzaga
Vespasiano I Gonzaga (6 Desember 1531 – 26 Februarie 1591) was 'n Italiaanse adellike (as lid van 'n tak van die Gonzaga-familie te Mantua), diplomaat, skrywer, argitek, militêre ingenieur en condottiero. Hy word onthou as 'n beskermheer van kunste en as stigter van Sabbioneta, 'n nedersetting in Lombardye wat volgens die Renaissance-beginsels ten opsigte van die «ideale stad» ontwerp.
Sy suksesvolle loopbaan word oorskadu deur tragiese gebeure in sy privaat lewe. Al sy drie vroue is gedurende sy leeftyd oorlede, net soos sy enigste seun. Hy was blykbaar by die dood van twee van sy eggenote asook dié van sy tienerseun betrokke.
Ian Hamilton
Sir Ian Standish Monteith Hamilton (16 Januarie 1853 – 12 Oktober 1947) was 'n Britse generaal en is in Korfu gebore. Hy veg die eerste keer in Afghanistan in 1878 en neem daarna deel in 1880 in die Slag van Majuba. Hierna doen hy diens in die Ooste en keer in 1899 na Suid-Afrika terug. Hy neem deel onder andere aan die Slag van Elandslaagte, Slag van Platrand en die Slag van Diamond Hill. Hy word bevorder tot generaal-majoor en word stafhoof van lord Herbert Kitchener. Hy was in bevel van die mobiele eenhede in Wes-Transvaal waarvan een Johannesburg beset het. Hy het ook 'n aantal boeke geskryf oor sy herinneringe in Suid-Afrika.
Gazania lanata
Gazania lanata is 'n plant wat hoort tot die genus Gazania. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en het by Robertson voorgekom waar dit deel van die fynbos was. Die plant word nou as uitgestorwe beskou.
Jan Železný
Jan Železný (gebore 16 Junie 1966) is 'n Tsjeggiese voormalige baan- en veldatleet wat aan die spiesgooi deelgeneem het. Hy is 'n Wêreld- en Olimpiese kampioen en hou die wêreldrekord met 'n gooi van 98.48 meter. Hy word wyd beskou as die beste spiesgooier van die moderne era en hou ook die vierde, vyfde en sesde beste vertonings van alle tye. Hy het die wêreldrekord altesaam vier keer verbeter.
Biografie
Železný is in Mladá Boleslav, Tsjeggo-Slowakye, gebore. Hy het die silwermedalje by die 1988 Olimpiese Spele en die goue medalje by die 1992, 1996 en 2000 Olimpiese Somerspeles gewen. Daarbenewens wen hy die Wêreldkampioenskappe in 1993, 1995 en 2001.
Železný hou die wêreldrekord van 98,48 meter, wat in 1996 opgestel is, en die Wêreldkampioenskaprekord van 92,80 meter, in 2001 opgestel.
Op 26 Maart 1997 in Stellenbosch, Suid-Afrika, het hy vyf keer op dieselfde byeenkoms oor die 90 meter ver gegooi. Tot September 2020 was hy ook die enigste atleet wat meer as 95 meter met die nuwe soort spies gegooi het, iets wat hy drie keer behaal het.
Gedurende sy loopbaan het Železný grootliks meegeding teen atlete soos Steve Backley, Sergey Makarov, Boris Henry, Seppo Räty, Raymond Hecht en Aki Parviainen.
Železný het beplan om uit te tree na die 2006 Europese Kampioenskappe in Götenburg, waar hy die bronsmedalje gewen het met 'n gooi van 85,92 meter. Op 19 September 2006 neem hy afskeid van sy loopbaan met 'n laaste vertoning in Mladá Boleslav, die plek waar hy met atletiek begin het.
Železný rig Vítězslav Veselý af en is die voormalige afrigter van Barbora Špotáková.
Mercedes-Benz OM611-enjin
Die Mercedes-Benz OM611-enjin is 'n inlynviersilinder dieselenjin wat deur Mercedes-Benz vervaardig is.
In 1998 het dit die natuurlike lugvloei-OM604 vervang met indirekte inspuiting in die W202 C-klas en die W210 E-klas vir die 1999-modeljaar in 75 kW en 92 kW-drywings.
In 1999 is die verplasing verminder van 2,2 L tot 2,1 L vir die E-klas, en die enjin was hierna beskikbaar in 85 kW en 105 kW-kraglewering.
Hippospongia pacifica
Hippospongia pacifica is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Hippospongia en tot die familie Spongiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1877 deur Hyatt.
Saalsmee
Saalsmee is 'n smeeproses waarin die afmetings van 'n item verander word met behulp van matryse waarin die item gedwing word. Saalsmee is gewoonlik 'n koue bewerkingsproses, maar kan ook warm bedryf word.
Die Engelse term "swage" kom van die Oud-Franse term souage, wat "dekoratiewe groef" of "ornamentele gietwerk" beteken. Smeesale is gereedskap wat deur grofsmede gebruik word om metaal verskillend te vorm as wat met 'n hamer alleen moontlik is. Smeesale het handvatsels en penne om hulle aan 'n aambeeld te bevestig, en dikwels 'n plat kop waarop gehamer word. 'n Saalblok is aambeeldagtige matrys met verskillende vorms daarin gesmee, wat vir die vorming van metaal gebruik word. Smeesale bekend as "groewers" word gebruik vir die maak van groewe in swaarde en messe.
Proses
As 'n algemene vervaardigingsproses kan saalsmee in twee kategorieë verdeel word:
Buise kan gespits word, wat beteken dat hulle in deursnee verklein word sodat die buis aanvanklik deur die matrys gevoer kan word om dan van die ander kant af getrek te word. Roteer-saalsmee maak dit moontlik om buise op 'n trekbank te trek. Saalsmee is gewoonlik die aangewese metode vir edelmetale aangesien daar geen verlies aan materiaal in die proses plaasvind nie.
Roteer-saalsmee is gewoonlik 'n koue verwerkingsproses wat gebruik word om die deursnee te verklein, 'n tapsheid te maak of 'n punt by 'n silindriese werkstuk te voeg. Dit kan ook interne vorms in hol werkstukke toevoeg deur die gebruik van 'n drewel (of doring).