cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mameluk
Opgang
Die eerste slawe-soldate, wat later die Mamelukke geword het, het bestaan in die tyd van die Abbasidiese Kalifaat. Hulle het spesiale behandeling en posisies gekry en hulle die vyandskap van die plaaslike inwoners op die hals gehaal. Die soldate se mag het algaande gegroei en hulle het verskeie kere gerebelleer. Hulle het binne tien jaar vier kaliefs vermoor. In die 870's is die soldate gereorganiseer in die Mameluk-stelsel, waarvolgens jonger mans ingevoer is om opgelei te word pleks van ervare soldate.
Henryk Wieniawski
Henryk Wieniawski (10 Julie 1835 - 31 Maart 1880) - was 'n Poolse komponis van romantiese musiek.
Mameluk
Opgang
Deur die volgende paar eeue het Egipte verskeie heersers gehad waartydens duisende Mamelukke in diens geneem is en selfs hoë posisie beklee het.
Hoërskool Eben Dönges
Geriewe
Volgens 'n 2000-opname deur die regering het die skool goeie toegang tot paaie, telekommunikasie- en rekenaargeriewe, voldoende watertoevoer, insluitende spoeltoilette.. In 2006 is 15 nuwe rekenaars deur die Khanya-projek van die Wes-Kaapse Onderwysdepartement verskaf. Dit bring die totale aantal rekenaars op 75 te staan.
Henryk Wieniawski
Wieniawski is in Lublin (Pole) gebore. Hy is in Moskou (Rusland) oorlede.
Lewe
Henryk Wieniawski is gebore in Lublin, Pole. (toe nog deel van die Russiese Ryk). Sy vader, Tobiasz Pietruszka (Wolf Helman), was die seun van 'n Joodse haarkapper genaamd Herschel Meyer Helman uit die Joodse Lublin-woonbuurt Wieniawa. Destyds het haarkappers ook gepraktiseer as tandartse en geneeshere. Wolf Helman, ook bekend as Tobiasz Pietruszka, het sy naam verander na Tadeusz Wieniawski en sodoende die naam van sy woonbuurt aangeneem om beter te assimileer. Hy het egter voordat hy sy mediese graad verwerf het hom tot die Katolisisme bekeer. Hy is met Regina Wolff, die dogter van 'n bekende Joodse dokter uit Warskou, getroud, en uit hierdie huwelik is Henryk gebore.
Henryk se talent vir viool is reeds op 'n vroeë ouderdom herken. Hy is in 1843 aanvaar deur die Paryse Konservatorium (Conservatoire de Paris), waar 'n spesiale uitsondering gemaak is om hom toe te laat, aangesien hy nie Frans was nie en boonop slegs nege jaar oud was. Hy het die Konservatorium van 1843 tot 1846 bygewoon en in 1849 weer vir 'n jaar teruggekeer. Na die gradeplegtigheid het hy uitgebreid getoer en baie opvoerings gegee, waartydens hy dikwels deur sy broer Józef Wieniawski voor die klavier begelei is. In 1847 publiseer hy sy eerste opus, 'n Grand Caprice Fantastique; die begin van 'n katalogus wat uiteindelik sou beskik oor 24 opusnommers. Toe sy verlowing aan Isabella Hampton deur haar ouers teengestaan is, het Wieniawski sy Légende, Op. 17, geskryf; wat haar ouers oortuig en van mening laat verander het. Die paartjie is in 1860 getroud.
York University
Die York Universiteit is die grootste staatsuniversiteit van Toronto in Ontario, Kanada. Dit is in 1959 gestig en is die tweede grootste universiteit in die land.
Henryk Wieniawski
Lewe
Wieniawski het op uitnodiging van Anton Rubinstein na St. Petersburg verhuis, waar hy van 1860 tot 1872 gewoon het, en talle studente onderrig het. Hy het ook aan die hoof gestaan van die orkes en strykkwartet van die Russiese musikale genootskap. Wieniawski het vanaf 1872 tot 1874 saam met Rubinstein in die Verenigde State getoer. Wieniawski het in 1875 vir Henri Vieuxtemps as vioolprofessor aan die Conservatoire Royal de Bruxelles vervang.
Mameluk
Die Bahri-dinastie
Die oorsprong van die Mameluk-sultanaat lê in die Ajjoebid-dinastie wat Saladin (Salah al-Din) in 1174 gestig het. Ná sy dood het sy seuns gestry oor die verdeling van die ryk en elkeen het probeer om soveel Mamelukke as moontlik aan sy kant te kry. Teen 1200 het Saladin se broer Al-Adil beheer oor die hele ryk gekry deur sy broers en neefs te laat opsluit of vermoor, en elkeen van hulle se Mameluk-eenhede in sy eie op te neem. Die proses is herhaal met Al-Adil se dood in 1218, en met sy seun se dood in 1238. Die Mamelukke het al hoe magtiger geword en gou by die ryk se politiek betrokke geraak.
York University
Die universiteit, in die besonder die fakulteite van wetenskap en ingenieurswetenskap, neem aan die Kanadese Ruimteprogram deel. Hulle is ook bekend vir hulle besigheidskool en fakulteit van regsgeleerdheid.
Mameluk
Die Bahri-dinastie
In Junie 1249 het die Sewende Kruistog onder Lodewyk IX van Frankryk in Egipte geland. Toe die sultan sterf, het die mag na sy vrou, Sjajar Al-Doerr, gegaan. Met Mameluk-steun het sy Lodewyk verslaan. Politieke druk vir ’n manlike leier het egter toegeneem en Sjajar het met die Mameluk-aanvoerder, Aibak, getrou. Hy is later vermoor en in die magstryd wat ontstaan het, het die adjunk-regent, Qutuz, beheer oorgeneem. Hy het die eerste Mameluk-sultanaat gestig. Dit is die Bahri-dinastie genoem na een van die regimente, die Bahrija- of Riviereiland-regiment.
Chanté
Chanté is die verhoognaam van Chanté Beer, 'n jong Afrikaanse sangeres en leerling van Laerskool Aristea in Kraaifontein. Haar debuutablum, Meisiekind is in Desember 2004 saam met 'n DVD vrygestel. Sy het tydens 2005 se KKNK opgetree en het volgens Rapport die "gehore aan haar voete gehad".
Henryk Wieniawski
Lewe
Tydens sy termyn in Brussel het Wieniawski se gesondheid agteruitgegaan en moes hy dikwels in die middel van sy konserte ophou speel. Hy het in 1879 met 'n toer deur Rusland begin, maar kon dit nie voltooi nie, en is na 'n konsert opgeneem deur 'n hospitaal in Odessa. Op 14 Februarie 1880 het Pjotr Tsjaikofski se beskermheer, Nadezhda von Meck, hom na haar huis geneem en hom van mediese behandeling voorsien. Sy vriende het ook 'n konsert vir sy voordeel gereël ten einde geld in te samel vir sy gesin. Hy het 'n paar weke later in Moskou aan 'n miokardiale infarksie beswyk. Hy is in die Powązki-begraafplaas in Warskou begrawe.
Sy dogter Régine Wieniawski, wat die jaar voor sy dood in Brussel gebore is, het ook 'n komponis geword. Sy het haar vroeë werke gepubliseer onder die naam "Irène Wieniawska", maar nadat sy met Aubrey Dean Paul getroud is en 'n Britse onderdaan geword het, het sy gebruik gemaak van die skuilnaam "Poldowski". 'n Ander dogter, Henriette, het in 1904 met Joseph Holland Loring getrou, wat een van die slagoffers van die RMS Titanic-ramp was.
Wieniawski was 'n speler in die Beethoven Kwartet-genootskap in Londen, waar hy ook die altviool gespeel het.
Sanger
'n Sanger is 'n persoon wat die sangkuns beoefen. 'n Sanger kan professioneel of vir 'n stokperdjie sing.
Iemand wat sang as 'n beroep beoefen, word ook 'n vokalis genoem. Omdat die verskillende musiekstyle elkeen hul eie vokale tegniek vereis, spesialiseer die meeste sangers in een of 'n paar style, soos opera, die klassieke liedere, jazz of pop. Daar kan ook verskillende soorte sang voorkom binne musiekstyle, soos belcanto, keelsang, knor, kletsrym (rap), die gebruik van die falsetto en spraaksang.
Sangers kan optree in 'n verskeidenheid funksies, benewens die verskaffing van vermaak, soos die bevordering van leiers, die behoud van tradisionele verhale (die Wes-Afrikaanse griot), die oordra van nuus of die uiting van idees (die protessanger). Historiese voorbeelde sluit in die bard, die troebadoer en die marksanger. Verskillende godsdienste het voorsangers wat die godsdienstige tekste of gebede opsê of sing (soms gekombineer met gemeentesang), soos die Joodse chazan in die sinagoge, terwyl die muezzin Moslems gewoonlik op melodieuse wyse tot gebed roep.
Sangers kan ingedeel word volgens toonhoogte, soos sopraan, alt, tenoor of bas. Sangers kan begelei word deur musiekinstrumente. Gesang sonder instrumentbegeleiding word "a cappella" genoem.
Kediri
Kediri is 'n stad in Indonesië op die Java-eiland in die Oos-Java provinsie.
Chihuahua (hond)
Die Chihuahua (Spaans: chihuahueño [tʃiˈwawa]) is die kleinste honderas wat 15 tot 23 cm groot word. Twee tipes kom voor: die korthaar en langhaar. Die hondjie het groot ore en is intelligent. Die oorsprong van die ras is onseker, daar word vermoed dat dit uit Meksiko kom. Die hond is ná die Meksikaanse deelstaat Chihuahua genoem.
Messina, Italië
Messina is die derde grootse stad op die Italiaanse eiland van Sisilië. Die stad het 'n bevolking van sowat 238 000 en sowat 500 000 in die metropolitaanse gebied.
Madiun
Madiun (uitgespreek as Ma-dioen) is 'n stad en lê in die provinsie Oos-Java in Indonesië. Hierdie lig oos van die rivier Madiun.
Buurte
Die stad het 3 buurte/administratiewe distrikte:
Ralph Michielsen
Ralph Michielsen is 'n Afrikaanse sanger en baskitaarspeler wat onder die verhoognaam Ralph optree. Sy debuutalbum, Malpitmuti is in 2009 deur Vonk Musiek uitgereik.
Chihuahua (stad)
Chihuahua is die hoofstad van die gelyknamige deelstaat Chihuahua en geleë in 'n vallei aan die oewers van die Chuviscarrivier ongeveer 1288km noordwes van Meksikostad. Die vallei word omring deur die Sierra Madre berge.
Geskiedenis
Die eerste mense hier was die plaaslike Indiane en 'n ou nedersetting is reeds in 1553 deur die Spanjaarde ontdek. In 1715 was die nedersetting San Felipe el Real de Chihuahua genoem. Daar was ryk lood en silwermyne in die omgewing en die nedersetting het gedy totdat die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog uitgebreek het. Politieke wanorde het gevolg en die dorpie het daaronder gely. In 1876 het stabiliteit gevolg onder die bewind van Porfirio Díaz. Die dorpie was twee keer beset deur die Amerikaanse Leër tydens die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog.
Die stad was ook die tydelike hoofstad van Meksiko in 1864 onder president Benito Juárez se bewind.
Genotipe
duimnael|200px|Die verhouding tussen genotipe en fenotipe word hier met ’n [[vierkant van Punnett geïllustreer vir die kleur van ’n ertjie se kroonblare. Die letters B en b stel die gene vir kleur (genotipes) voor en die prente wys die kleure (fenotipes) wat verskillende kombinasies tot gevolg kan hê.]]
Die genotipe is in biologie die eienskappe wat ’n organisme van sy ouers geërf het, dus sy genetiese samestelling. Saam met omgewingsfaktore bepaal dit die fenotipe van ’n organisme: die waarneembare eienskappe van die organisme. Met omgewingsfaktore word hier bedoel alle faktore wat vanaf die sigootvorming die kenmerke van 'n individu kan beïnvloed.
Genotipe word veral gebruik met betrekking tot ’n spesifieke eienskap. Die menslike CFTR-geen, wat ’n proteïen kodeer wat chloried-ione oor selmembrane vervoer, kan byvoorbeeld dominant (A) wees as die normale weergawe van die geen, of resessief (a) as ’n gemuteerde weergawe daarvan. Mense wat twee resessiewe allele ontvang, sal sistiese fibrose hê.
Nie-oorerflike DNS-mutasies word gewoonlik nie beskou as verteenwoordigend van die individu se genotipe nie. Soms praat wetenskaplikes en dokters van die (geno)tipe van ’n spesifieke kanker – dit is die genotipe van die siekte en nie van die persoon wat die siekte het nie.
Genotipe vs. fenotipe
In baie komplekse fenotipiese eienskappe is dit nie maklik om die toepaslike genotipe vas te stel nie. Dit is dikwels selfs moeilik om vas te stel in watter mate die omgewingsfaktore van die organisme ’n invloed op die fenotipe het, en hoe ’n groot deel van die eienskap uit die genotipe afkomstig is. Voorbeelde van sulke eienskappe is byvoorbeeld intelligensie, die vermoë om klavier te speel of die kans om ’n siekte soos kanker te kry. By eenvoudiger eienskappe is dit soms wel redelik goed bekend watter verhouding daar tussen die geno- en fenotipe is.
Dit is nie altyd maklik om ’n genotipe te bepaal as net die fenotipe bekend is nie. Soms is kennis van die ouers en kinders nodig. ’n Man, Henk, se bloedgroep is byvoorbeeld A. Dit is ’n fenotipe. Daar is nou twee genotipes moontlik: AA en A0. As een van sy ouers of kinders se bloedgroep 0 is, kan met sekerheid aangeneem word Henk het die genotipe A0. As een van sy kinders se bloedgroep B is, is dit ook seker dat Henk die genotipe A0 het. Dit is moeiliker om vas te stel of Henk die genotipe AA het, tensy albei sy ouers se bloedgroep AB is.
Vir algemene mediese praktyk is dit voldoende om die persoon se fenotipe te ken. Die genotipe is eintlik net by forensiese ondersoeke van belang.
Genotipe en die Wette van Mendel
Die onderskeid tussen geno- en fenotipe word algemeen teëgekom in die studie van sekere oorerflike siektes, soos hemofilie. Vanweë die diploïdie van mense (en die meeste diere) is daar vir elke geen twee allele. Hierdie allele kan dieselfde (homosigoties) of verskillend (heterosigoties) wees, na gelang van die individu. As ’n nakomeling ’n dominante alleel het, sal hy die spesifieke siekte oorerf ongeag die tweede alleel.
In die geval van ’n albino met ’n resessiewe alleel (aa), sal die fenotipe afhang van die ander alleel (Aa, aA of AA). Die nakomelinge van ’n draer van die toestand en ’n heterosigotiese individu (Aa of aA, ook ’n draer) sal ’n kans van 50% hê om albino-fenotipe te wees. Twee heterosigotiese individue sal ’n kans van 75% hê om die geen aan hul nakomelinge oor te dra en net ’n kans van 25% dat die geen tot uiting sal kom in die voorkoms. ’n Homosigoties dominante (AA) individu het ’n normale fenotipe en hul nakomelinge sal nie beïnvloed word nie. ’n Homosigoties resessiewe individu het ’n abnormale fenotipe en sal die abnormale geen beslis oordra aan sy nakomelinge.
Rasjidoen-kalifaat
Die Rasjidoen-kalifaat (Arabies: الخلافة الراشدة), ook bekend as die Reggeleide Kalifaat, is gelei deur die eerste vier kaliefs in die Islamitiese geskiedenis. Die kalifaat is in 632 gestig ná die dood van Mohammed. Soenniete noem die vier kaliefs saam die Rasjidoen, of "Reggeleide", kaliefs. Die term word nie deur die Sjiiete gebruik nie omdat hulle nie die bewind van die eerste drie kaliefs as wettig beskou nie.
Die Rasjidoen-kalifaat word gekenmerk deur 25 jaar van vinnige uitbreiding, gevolg deur vyf jaar van interne onenigheid. Die kalifaat se leër het op sy hoogtepunt meer as 100 000 soldate gehad. Teen die 650's het die kalifaat benewens die Arabiese Skiereiland ook die Levant, die gebied tot by die Transkaukasus in die noorde, Noord-Afrika van Egipte tot die hedendaagse Tunisië in die weste en die Iranese Plato tot dele van Sentraal- en Suid-Asië in die ooste verower. Dit was in daardie tyd die grootste ryk in die geskiedenis.
Geskiedenis
Ná Mohammed se dood in 632 het die inwoners van Medina gedebatteer oor wie van hulle die Profeet sou opvolg om die sake van die Moslems te bestuur. Daar is besluit op Aboe Bakr, wat die eerste Khalifa Rasul Allah ("Opvolger van die Boodskapper van God") geword het. Hy het veldtogte onderneem om Islam en die boodskap van God te versprei. Hy is opgevolg deur Omar ibn al-Khattab en hy deur Oethman ibn Affan.
Ná die sluipmoord op Oethman is Ali ibn Abi Talib as die nuwe kalief gekies. Hy het verskeie provinsiale goewerneurs afgedank, van wie sommige familie van Oethman was, en deur getroue volgelinge vervang. Hy het toe sy hoofstad van Medina na Koefa, in die hedendaagse Irak, geskuif.
Eise vir wraak oor die sluipmoord op Oethman het in ’n deel van die bevolking ontstaan en ’n leër is op die been gebring om teen die oortreders te veg. Die leër het in Basra 4 000 vermeende opruiers vermoor. Ali se leër het teen hulle opgeruk en hoewel nie een kant wou veg nie, het ’n geveg een nag tussen die twee leërs uitgebreek. Ali se leër het as oorwinnaars uit die stryd getree en die onmin is beëindig.
Nog ’n oproep om wraak het hierna gevolg, hierdie keer deur Muawiyah, ’n familielid van Oethman en goewerneur van die provinsie Sirië. Dit word egter beskou as ’n poging deur Muawiyah om die kalifaat oor te neem eerder as om wraak te neem. Ali het teen Muawiyah se magte geveg en moes toe ’n ander rebellie deur ’n faksie van sy voormalige ondersteuners wat teen hom én Muawiyah was, ook onderdruk. Verswak deur dié interne rebellie en ’n gebrek aan steun in baie provinsies, het Ali se magte beheer oor die grootste deel van die kalifaat se grondgebied aan Muawiyah verloor. Groot dele van die ryk soos Sisilië, Noord-Afrika, die kusgebiede van Spanje en sommige forte in Anatolië is terselfdertyd deur ander ryke oorgeneem.
Ali is in 661 in ’n sluipmoordaanval dood. Sy seun, Hasan ibn Ali, die kleinseun van Mohammed, het vir ’n kort rukkie aan die bewind gekom en tot ’n vergelyk met Muawiyah gekom om betrekkinge in die kalifaat te herstel. Hasan is kort daarna ook in ’n sluipmoordaanval dood en Muawiyah het beheer oor die kalifaat oorgeneem. Hy het die Omajjadiese Kalifaat gestig en so die einde van die Rasjidoen-kalifaat teweeggebring.
Die Omajjadiese Kalifaat is deur ander kalifate soos die Abbasidiese en Ottomaanse Kalifaat opgevolg, en vir kort tydperke deur mededingende dinastieë in Noord-Afrika.
Mustafa Kemal Atatürk het die laaste kalifaat, die Ottomaanse Kalifaat, in 1924 amptelik afgeskaf en die Republiek van Turkye gestig.
Charlie Dicks
Charlie Dicks is 'n Afrikaanse gospel- en country-sangeres.
Jocelyn Bell Burnell
Jocelyn Bell Burnell (*1943) is 'n Britse astrofisikus wat in 1967 as nagraadse student die eerste radiopulsars ontdek het. Sy deel die erkenning van die ontdekking met haar destydse studieleier, Anthony Hewish. Sy is tans president van die Instituut vir Wetenskappe, 'n wetenskaplike liefdadigheidsorganisasie met die doel om die uitoefening, begrip en toepassing van wetenskap te bevorder.
Die dokument wat die ontdekking van pulsars aangekondig het, het vyf outeurs gehad, met Hewish se naam eerste, gevolg deur Bell s'n. Die Nobelprys vir Fisika is in 1974 aan Dr. Hewish toegeken vir hierdie ontdekking (gedeel met die sterrekundige Martin Ryle), sonder dat Bell enige erkenning ontvang het. Hierdie toekenning het omstredenheid veroorsaak en is deur Hewish se medesterrekundige, Sir Fred Hoyle, sterk afgekeur. Die befaamde Sowjetse sterrekundige Josif Sjklofski het Bell in 1970 tydens die Internasionale Sterrekundige Unie se Algemene Vergader genader en aan gesê: "Mejuffrou Bell, jy het die grootste sterrekundige ontdekking van die twintigste eeu gemaak".
Pietro Perugino
Pietro Perugino (ca. 1450–1523) was 'n Italiaanse skilder. Daar is min oor sy skoling bekend, maar sy eerste ontwikkelings is duidelik beïnvloed deur Andrea del Verocchio en sy jare in Verrocchio se Florentynse werkswinkel, waar hy saam met Leonardo da Vinci gewerk het. Ook die skilderye van Piero della Francesca het 'n belangrike invloed op hom gehad. Perugino het in 1472 by die Florentyse skildersgilde aangesluit.
Hy het in 1481 na Rome vertrek om te help met die fresko's aan die mure van die Sikstynse Kapel. Tussen 1486 en 1496 was hy weer terug in Florence en dit is in dié stad waar hy baie van sy bekende werke geskep het. Hierna het hy tussen Venesië, Mantua, Milaan en Perugia rondgetrek.
Perugino was 'n tipiese verteenwoordiger van die Umbriese skool, veral as die dromerige stemming, vrede en harmonie in sy werke in ag geneem word. Hy het self ook talle leerlinge gehad, onder andere Raphael.
Kraaifontein
Kraaifontein is 'n groot dorp in die provinsie Wes-Kaap van Suid-Afrika.
As gevolg van Kaapstad se noordoostelike uitbreiding is die dorp nou in die Kaapstad-metropool opgeneem en word as 'n voorstad beskou.
Guwahati
Guwahati (Assamees: গুৱাহাটী, Guwāhāti; [gʊwəˈhɑ:ti]), vroeër Pragjyotishpura (Sanskrit: प्राग्ज्योतिषपुर) en Durjoya (Sanskrit: दुर्जय), is die grootste stad in die Indiese deelstaat Assam en die mees bevolkte metropolitaanse gebied in Noordoos-Indië, met 'n bevolking van 963 429 in 2011. Die stad is aan die Brahmaputra en suid van die Himalaja, suid van die grens tot Bhoetan en die Volksrepubliek China, noord van die grens tot Bangladesj en noordwes van die grens tot Mianmar geleë.
Kraaifontein
Kraaifontein het 2 hoërskole (Eben Dönges en Monument Park) en drie laerskole (Laerskool Aristea, Laerskool Fanie Theron en Laerskool Simonsberg).
Plaaslike bestuur
Kraaifontein se status het met verloop van tyd soos volg verander:
Wapen
Die munisipale raad het in 1963 'n wapen aangeneem: In silwer, 'n rooi keper, in die skildhoof vergesel van twee heraldiese fonteine en in die skildvoet van 'n druiwetros met blare van natuurlike kleur. Die helmteken was 'n witborskraai, en die wapenspreuk "Non auro sed virtute". Schalk Pienaar het die wapen ontwerp.
Die wapen is in 1964 by die Kaapse Provinsiale Administrasie geregistreer; in 1967 formeel deur die provinsiale administrateur verleen, en in 1969 by die Buro vir Heraldiek geregistreer.
Misdaad
Op Vrydag, 12 Julie 2019, is die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag in onder meer Kraaifontein ontplooi om hoë vlakke van misdaad, wat die Suid-Afrikaanse Polisiediens tot dusver nog nie onder beheer kon bring nie, te takel.
McCoy Mrubata
McCoy Mrubata (gebore 1959 in Kaapstad) is 'n Suid-Afrikaanse jazz saxofoonspeler. Hy bespeel die tenoor-, soprano- en altosaxofoon asook die fluit.
In 2007 is hy in die Suid-Afrikaanse nuus nadat sy dogter, Nonceba Mzondo, vermoor is.
Ford Mondeo
Die Ford Mondeo is 'n mediumgrootte gesinsmotor wat sedert 1992 deur die Ford Motormaatskappy vervaardig word. Die naam is afkomstig van die Latynse "mundus", wat "wêreld" beteken. Die Mondeo is ontwerp om 'n "wêreldmotor" te wees. Die Amerikaanse modelle is as die Ford Contour en Mercury Mystique bemark tot 2000, en as die Ford Fusion van 2013 af.
Lewendige as
'n Lewendige as, soms ook 'n soliede as of balkas genoem, is 'n tipe suspensiestelsel wat gebruik maak van die dryfaste (wat die krag oordra na die wiele) as suspensie. Die lewendige as verbind die wiele sydelings sodat hulle saam beweeg as 'n eenheid.
'n Lewendige as bestaan uit 'n sentrale ewenaar in 'n enkele hulsel wat met soliede syaste verbind is aan die dryfwiele. Die ewenaar is weer verbind aan die enjin via 'n swaaibare (op-en-af) dryfas en 'n universele koppeling. Die volledige montering kan tipies gesuspendeer word met bladvere, kronkelvere of lugsakke.
In kleiner vragmotors en viertrekbakkies is soliede voorasse oor die algemeen deur onafhanklike voorvering vervang.
Die Moederland Roep
Die Moederland Roep (Russies: Родина-мать зовёт!, Rodina-Mat zowjot!) is ’n standbeeld by die heuwel Mamajef Koergan in Wolgograd (voorheen Stalingrad), Rusland, ter herdenking aan die Slag van Stalingrad. Dit is deur die beeldhouer Jewgeni Woetsjetitsj en ingenieur Nikolai Nikitin ontwerp, en was in 1967 die hoogste standbeeld in die wêreld.
Dit is ’n ingewikkelde beeld uit ’n ingenieurstandpunt weens die kenmerkende houding met ’n swaard wat in die regterhand in die lug gehou word en die linkerhand in ’n roepgebaar. Dit is tans die hoogste niegodsdienstige standbeeld van ’n vrou in die wêreld.
Dit het verskeie ander name, soos Moeder Moederland, Die Moederland en Die Mamajef-monument.
Beskrywing
duimnael|200px|links|Die vlag van Wolgograd-oblast. Toe die standbeeld in 1967 onthul is, was dit die hoogste standbeeld ter wêreld; dit is 87 meter van die bokant van die voetstuk tot by die punt van die swaard. Die figuur self is 52 meter hoog en die swaard 33 meter lank. Tweehonderd trappies wat die 200 dae van die Slag van Stalingrad simboliseer, lei van die onderkant van die heuwel na die monument. Dit weeg 7 900 ton. Die model wat vir die standbeeld poseer het, is ’n plaaslike inwoner, Walentina Izotowa.
Die standbeeld verskyn op sowel die vlag as die wapen van Wolgograd-oblast.
Struktuurprobleme
Daar is bewerings dat die standbeeld al hoe meer oorleun weens veranderinge in die grondwatervlak wat veroorsaak dat die fondamente skuif. Die standbeeld is nie aan sy fondamente vas nie en word net deur sy gewig in posisie gehou. Dit het al 20 cm geskuif en sal na verwagting nie veel verder kan skuif voor dit omval nie. Plaaslike owerhede ontken dit egter.
Lewendige as
Voordele
Die hoofvoordeel van 'n soliede as is sy eenvoud. Die eenvoud maak dit baie ruimtedoeltreffend en relatief goedkoop om te vervaardig. Hulle word byna universeel gebruik in swaar vragmotors; die meeste ligte- en mediumgroot bakkies, sportnutsvoertuie en waens gebruik ook 'n soliede as, ten minste aan die agterkant. Lewendige asse het 'n belangrike voordeel vir off-road gebruik, omrede hulle beter voertuigartikulasie en duursaamheid in 'n hoë ladingomgewing bied. Die eenvoud maak dit ook betreklik maklik om 'n voertuig op te lig.
Nadele
Die grootste nadeel is dat elke wiel nie toegelaat word om onafhanklik oor 'n hobbel of 'n klip te beweeg nie. Die massa van die samestel is deel van die ongeveerde massa van die voertuig, wat ritgehalte verder kan verminder. Ook die draaivermoë is tipies swakker as by ander veringontwerpe omdat die wiele 'n nul-wielvlughoek handhaaf gedurende bakrol.
Opvlamster
’n Opvlamster is ’n veranderlike ster wat soms vir ’n paar minute ’n onvoorspelbare, dramatiese toename in helderheid ondergaan. Daar word geglo sulke opvlammings is soortgelyk aan sonvlamme. Die toename in helderheid is dwarsoor die spektrum, van X-strale tot radiogolwe. Die eerste opvlamsterre, V1396 Cygni en AT Microscopii, is in 1924 ontdek. Die bekendste een is egter UV Ceti, wat in 1948 ontdek is. Vandag word soortgelyke opvlamsterre geklassifiseer as "UV Ceti-tipe veranderlike sterre" (afkorting: UV).
Opvlammings kan elke paar dae plaasvind of, soos in die geval van Barnard se Ster, baie minder gereeld. Die meeste opvlamsterre is dowwe rooi dwergsterre.
Hibriedspesievorming
duimnael|180px|’n Hibried tussen ’n [[grysbeer|grys- en ysbeer.]]
Hibriedspesievorming is ’n soort spesievorming waar ’n kruising tussen twee verskillende spesies tot ’n nuwe spesie lei wat reproduktief geïsoleer is van die ouerspesies. Van die 1940's af is geglo reproduktiewe isolasie tussen hibriede en hul ouers is ’n baie moeilike proses en dat hibriedspesies dus uiters skaars is. Nadat DNS-ontleding in die 1990's algemener geraak het, is ontdek hibriedspesievorming is ’n taamlik algemene verskynsel, veral onder plante.
Hybriedspesies en die ekologie
duimnael|links|240px|Saxifraga osloensis is ’n natuurlike tetraploïede hibriedspesie. ’n Hibried kan unieke eienskappe (fenotipe) hê. Hierdie fenotipe kan in seldsame gevalle beter by die plaaslike omgewing aangepas wees as die ouerspesies en dit word dan deur natuurlike seleksie begunstig. As reproduktiewe isolasie terselfdertyd plaasvind, sal dit lei tot ’n aparte spesie. Die isolasie kan geneties, ekologies of vanweë ’n kombinasie van faktore wees.
As reproduktiewe isolasie nie plaasvind nie, kan die hibridiese bevolking terugteel en eindelik met een of albei ouerspesies vermeng raak. Dit sal lei tot vreemde gene in die ouerbevolking, ’n situasie wat introgressie genoem word. Introgressie is ’n bron van genetiese variasie en kan self spesievorming aanhelp. Daar is bewyse dat introgressie ’n algemene verskynsel is by plante, diere en selfs mense, waar genetiese materiaal van Neanderdallers en Denisova-hominiene verantwoordelik was vir ’n groot deel van die immuniteitgene in bevolkings buite Afrika.
Vir ’n hibried om te oorleef, sal dit gewoonlik die vermoë moet hê om die beskikbare bronne beter te benut as die ouerspesies. Dit sal ook in sommige gevalle met die ouerspesies moet meeding. Hoewel grys- en ysbere afstammelinge kan hê, sal ’n hibried tussen die twee moeiliker in enige van die omgewings van die ouerspesies kan oorleef. Dit sal die hibried verhoed om ’n permanente bevolking te vestig.
Voorkoms by plante en diere
Genetika is meer aanpasbaar by plante en daarom kom hibriedspesievorming meer dikwels in die plantwêreld voor. Baie landbougewasse is hibriede met dubbele en driedubbele stelle chromosome, wat poliploïdie genoem word. Dit is gewoonlik dodelik by diere, waar ekstra stelle chromosome fetale ontwikkeling strem, maar in plante is dit meer algemeen.
Wanneer geen verandering in die getal chromosome voorkom nie, word dit homoploïede hibriedspesievorming genoem, en dit is wat gewoonlik by diere voorkom.
Solapur
Solapur (Marathi: सोलापूर, Solāpūr), vroeër Sholapore, is 'n stad in die Wes-Indiese deelstaat Maharasjtra, met 'n bevolking van 951 118 in 2011. Die stad is die vierde grootste metropolitaanse gebied in die deelstaat en is in die suidweste daarvan geleë. Die belangrikste nywerheidsektor van die stad is katoenbedryf.
Doris Day
Doris Day (3 April 1922 – 13 Mei 2019), gebore as Doris Mary Ann Kappelhoff, was ’n Amerikaanse aktrise, sangeres en diereregteaktivis.
Doris Day het haar loopbaan in 1939 as sangeres in 'n big band begin. In 1945 het sy bekendheid verwerf met haar eerste groot treffer, Sentimental Journey, wat kort ná die Tweede Wêreldoorlog 'n ikoniese liedjie vir terugkerende Amerikaanse soldate geword het.
Nadat sy haar groep, Les Brown & His Band of Renown verlaat het om 'n loopbaan as solo-sangeres aan te durf, het sy 'n platekontrak met Columbia Records gesluit wat haar enigste etiket sou bly. Die kontrak het twintig jaar lank, van 1947 tot 1967, geduur en meer as 650 opnames ingesluit wat van Doris Day een van die gewildste en mees bekroonde musikale kunstenaars van die 20ste eeu gemaak het. In 1948 het Sammy Cahn, Jule Styne en haar destydse agent, Al Levy, haar oorreed om 'n oudisie vir die regisseur Michael Curtiz te doen. Dit was suksesvol genoeg om haar die vroulike hoofrol in Romance on the High Seas te besorg.
Deur die loop van haar loopbaan het Doris Day in 39 rolprente opgetree. Sy is in vier jare (1960, 1962, 1963 en 1964) as die gewildste fliekster geranglys – as enigste vrou op dié lys – en was tien jaar lank (tussen 1951 en 1952 en nog eens tussen 1959 en 1966) onder die top tien akteurs. Day het die suksesvolste aktrise ooit geword en word tans sesde geranglys op die top-tienlys van die suksesvolste flieksterre. Vir haar rol in Pillow Talk is sy vir 'n Academy Award (Oscar) genomineer, en sy het drie Henrietta Awards (World Film Favorite) en die Los Angeles Film Critics Association se Career Achievement Award gewen. In 1989 is die Cecil B. DeMille Award vir haar lewenswerk in die filmbedryf aan haar toegeken. In 1968 het sy in haar laaste rolprent gespeel.
As sangeres het Doris Day 31 albums vrygestel, en haar liedjies het altesaam 460 weke lank die top 40-trefferlys gehaal. Haar musikale lewenswerk is met 'n Grammy Lifetime Achievement Award en 'n Legend Award van die Society of Singers bekroon. In 2011 het sy haar 29ste ateljee-album, My Heart, vrygestel wat die negende plek op die Verenigde Koninkryk se top 40-trefferlys gehaal het. In Februarie 2014 was sy steeds die oudste lewende kunstenaar wat met 'n langspeler en nuwe ateljeemateriaal die Verenigde Koninkryk se top tien-trefferlys kon bereik.
Haar verbintenis tot die welsyn van diere het sy in 1971 as mede-stigter van Actors and Others for Animals bevestig. Sy het haar eie nie-winsgewende dierevereniging, die Doris Day Animal Foundation, in die laat 1970's in die lewe geroep en later die Doris Day Animal League gestig. In 1994 het die Doris Day Animal League die laaste Dinsdag in Februarie tot Spay Day verklaar, 'n waarnemingsdag wat mense bewus maak van vraagstukke verbonde aan diere-oorbevolking in die Verenigde State. Die liga werk tans met die Amerikaanse Humane Society saam en is steeds een van die leidende drukgroepe in die land.
Vir die groot verdienste, wat sy aan haar land gelewer het, het president George W. Bush in 2004 die Presidensiële Vryheidsmedalje aan Doris Day toegeken. Doris Day het finaal afgetree as aktrise en sangeres, maar het haar steeds vir die regte en welsyn van diere beywer. Sy het haar laaste jare in Carmel-by-the-Sea, 'n kusoord in Kalifornië, gewoon. Op 13 Mei 2019 sterf Day op die ouderdom van 97 in Carmel Valley Village, Kalifornië.
API-olie-waterskeier
Beskrywing van ontwerp en bedryf
duimnael|regs|385px|'n Tipiese gravimetriese API-skeier Die API-skeier is 'n skeier wat swaartekrag gebruik om die skeiding van olie en water te bewerkstellig. Stokes se wet word gebruik om die snelheid waarmee die oliedruppels styg aan die hand van hulle grootte en digtheid te definieer. Die ontwerp van die olie-waterskeier is gegrond op die spesifieke digtheidsverskil tussen die olie en die afvalwater aangesien die digtheidsverskille groter is as die verskil tussen die water en die gesuspendeerde vastestowwe. Hierdie ontwerpskriterium bring mee dat die meeste gesuspendeerde vastestowwe na die bodem sal uitsak as 'n sedimentlaag en die olie sal styg om 'n laag bo-op die water sal vorm. Die afvalwater sal dan die middelste laag uitmaak.
Die olielaag word afgeskei en daarna herverwerk of mee weggedoen en die sedimentlaag word verwyder met 'n kettingskraper en 'n slykpomp. Die waterlaag word dan verder verwerk, gewoonlik met behulp van 'n opgeloste- lugflotteringsproses vir verdere olieverwydering en dan in een of ander biologiese behandelingseenheid vir die verwydering van ongewensde opgeloste chemiese stowwe.
Adventure Game Studio
Adventure Game Studio (afkorting: AGS) is gratis aflaaibare sagteware wat gebruik kan word om grafiese avontuurspeletjies te ontwikkel. Dit is gemik op middelvlak speletjie-ontwikkelaars en kombineer 'n geïntegreerde ontwikkelingsomgewing (IDE - Integrated Development Environment) om sodoende meeste aspekte van die speletjie met 'n skrifprogrammeertaal saam te stel.
Geskiedenis
Adventure Game Studio is ontwikkel deur die Britse programmeerder Chris Jones. AGS is oorspronklik in 1997 vrygestel as 'n MS-DOS program, genaamd 'Adventure Creator'.
Jones was gemotiveer deur die opvallende eenvoudigheid van die koppelvlak van Sierra On-Line se avontuurspeletjie, veral soos gesien in die latere weergawes van Space Quest, Quest for Glory en King's Quest. Die eerste weergawe van Adventure Creator het gebruikers toegelaat om lae-resolusie, sleutelbord-beheerde speletjies te skep. Namate ontwikkelaars meer en meer gereedskap en verbeterings aangevra het, is AGS tot meer bekwame en gebruikersvriendelike sagteware ontwikkel. Dit het moontlik geword om hoëkwaliteit speletjies met min programmeervaardighede te skep.
Van laat 1999 tot 2001 het 'n paar speletjies genaamd Lassi Quest, Larry Vales en Rob Blanc verskyn wat skielik 'n groot toevloei van belangstelling meegebring het. 'n Groot internetgemeenskap het ontwikkel, wat veroorsaak het dat 'n groter hoeveelheid projekte voltooi is, met baie bydraes deur kenners.
Die sagteware word nog aktief ontwikkel en nuwe tegnologie word in ag geneem, wat ontwikkelaars toelaat om speletjies te ontwikkel van dieselfde kwaliteit as groot kommersiële maatskappye.
Bekende Avontuur Spel Vrystellings
Duisende speletjies is reeds vrygestel met verskillende vlakke van kwaliteit.
Die mees bekende groepe wat gebruik maak van hierdie program is:
Daunt Books
Daunt Books is 'n onafhanklike Londense boekwinkelketting wat in 1990 deur die sakeman en vroeëre beleggingsbankier James Daunt (* 1963) gestig is en tans as een van die Britse hoofstad se leidende spesialiste vir reisliteratuur bekendstaan - met 'n beraamde omset van meer as tien miljoen £ per jaar. Daunt Books se 40 000 beskikbare boektitels word tradisioneel volgens lande gesorteer, ongeag die genre waarin hulle val.
In 2010 het Daunt Books sy eie uitgewerytak, Daunt Books Publishing, in die lewe geroep wat werke van leidende internasionale outeurs publiseer.
Kgoši Mampuru II-bestuursgebied
Die Kgoši Mampuru II-bestuursgebied, voorheen die Pretoria Sentraal-gevangenis, is 'n tronk in Pretoria, Suid-Afrika. Dit word deur die Suid-Afrikaanse Departement van Korrektiewe Dienste bestuur. Die tronk is in April 2013 deur pres. Jacob Zuma na die huidige naam hernoem ter herdenking aan kgosi Mampuru, wat op 22 November 1883 weens openbare geweld en die moord op Sekhukhune in die tronk gehang is.
C-Max
Die bekende maksimum-sekuriteitsafdeling, C-Max, is in die kompleks geleë. Hierdie afdeling is spesifiek ontwerp vir gewelddadige en ontwrigtende gevangenes wat in terme van die Suid-Afrikaanse Strafproseswet as gevaarlik geklassifiseer is. Gevangenes word 23 uur per dag in afsondering opgesluit. Gespesialiseerde toerusting word gebruik, soos elektriese skilde wat deur die wagte gedra word. Dit bestaan uit twee rye van vyftig selle elk.
In November 2006 word Annanias Mathe die eerste persoon om uit C-Max te ontsnap. Mathe het militêre opleiding tydens die burgeroorlog in Mosambiek ondergaan. Hy het sy lyf met petroleumjellie (Vaseline) gesmeer en deur sy selvenster (20 cm by 60 cm) geglip. Hy het op meer as 50 aanklagte, waaronder moord, verkragting, gewapende roof en kaping tereggestaan. Hy is twee weke later ná 'n uitgebreide soektog weer gevange geneem.
Galgmuseum
Die tronk beskik ook oor 'n galgkamer waar kriminele wat vroeërjare ter dood veroordeel is, gehang is. Die laaste teregstelling was dié van Solomon Ngobeni op 14 November 1989. Ngobeni is ter dood veroordeel vir die moord en roof op die taxibestuurder, Mackson Kubayi, in die Transvaal. Die laaste vrou wat hier gehang is was Sandra Smith op 2 Junie van dieselfde jaar, saam met haar kêrel, Yassiem Harris, nadat hulle aan moord skuldig bevind is.
Growweblaarpieringbessie
Die Growweblaarpieringbessie (Cordia ovalis) is 'n struik of 'n klein boom wat voorkom vanaf KwaZulu-Natal tot in Limpopo en ook in die noordooste van Zimbabwe en die noorde van Namibië. Die boom groei in laagliggende sand- of spoelgrond in bosveld. Die boom se blare is amper rond.
The Killers
The Killers is 'n musiekgroep wat in 2002 in Las Vegas, Nevada (VSA) tot stand gekom het. Die groep is saamgestel uit Brandon Flowers wat die voorsang en sintetiese klavier behartig, Dave Keuning op kitaar en agtergrondsang, Mark Stoermer op baskitaar en agtergrondsang, en Ronnie Vannucci jr. op perkussie en tromme. The Killers klink sterk na die klanke van die musiek van die 1980's. Die debuutalbum Hot Fuss (2004) het die groep kommersiële sukses meegebring. In 2006 het The Killers hul tweede ateljee-album, Sam's Town, vrygestel, en die kompilasieplaat Sawdust, wat b-kante, skaarse materiaal, sowel as nuwe snitte insluit, is in 2007 uitgegee. Die groep se derde vollengtestudioalbum, Day & Age, is deur Stuart Price geproduseer en het in November 2008 op die rakke verskyn.
Vorming (2001 — 2002)
Brandon Flowers is in 2001 deur sy eerste groep, die sintetiese popgroep Blush Response, in die pad gesteek nadat hy geweier het om saam met die groep na Los Angeles, Kalifornië (VSA) te trek. Hy het David Keuning ontmoet nadat hy gereageer het op 'n advertensie wat Keuning in die The Sun-koerant geplaas het. Flowers en Keuning het Ronnie Vanucci jr. en Mark Stoermer genader om by hul nuwe groep, The Killers, aan te sluit. Die naam is geneem van 'n bastrom van 'n denkbeeldige musiekgroep in die musiekvideo van New Order se snit "Crystal".
Aanvanklik het The Killers slegs in klein kroeë in Las Vegas gespeel. Met die groep se stabiele lidsamestelling en sy groeiende snitrepertoire, het hulle die aandag van Alex Gilbert, 'n Britse verteenwoordiger van Warner Bros., getrek. Warner Bros. het nie die groep geval nie, en Gilbert het 'n demoplaat geneem en aan sy vriend Ben Durling, 'n werknemer van die destydse Britsie onafhanklike etiket Lizard King (nou Marrakesh Records) gegee, waarna hulle 'n platekontrak met daardie uitgewer onderteken het.
Hot Fuss (2003 — 2006)
In Junie 2004 het The Killers hul album Hot Fuss in die VK op Marrakesh Records en in die VSA op Island Records vrygestel. Hot Fuss het vier keer volgens die Britse Fonografiese Industrie (BPI) en drie keer volgens die Plateïndustrie van Amerika (RIAA) platinumstatus behaal. Die groep het ook sukses op die trefferlyste behaal met "Mr. Brightside" wat die Top 10 in die VK bereik het, en met "All These Things That I've Done". Hul grootste hoofstroomsukses het egter gekom met hul hervrystelling van die snit "Somebody Told Me".
Sam's Town (2006 — 2007)
The Killers se tweede vollengtestudioalbum, Sam's Town, is in Oktober 2006 onder die etiket van Island Def Jam Music Group vrygestel. Alhoewel voorsanger Brandon Flowers gemeen het hierdie album sou die beste album in die laaste twintig jaar wees, het Sam's Town gemengde kritiek van kritici en aanhangers ontvang. In die eerste week ná sy vrystelling is daar meer as 700 000 kopieë van die album verkoop, en het dit op die Billboard-tydskrif se trefferlyste op tweede plek gedebuteer. In Januarie 2007 is daar meer as 'n miljoen kopieë van die hand gesit. Vier enkelspelers het uit Sam's Town gespruit en is in die VK en VSA vrygestel: "When You Were Young" (September 2006), "Bones" (November 2006), "Read My Mind" (Februarie 2007), en "For Reasons Unknown" (Junie 2007). Eersgenoemde het die Billboard-tydskrif se aflaaitrefferlys op vyfde plek betree, en dit het in die daaropvolgende week van sy amptelike vrystelling tot tweede plek op die VK-enkelspelerstrefferlys geskuif.
Sawdust (2007 — 2008)
In November 2007 het die groep die kompilasieplaat Sawdust vrygestel, wat b-kante, rariteite, en nuwe materiaal bevat het. Die BPI het hierdie uitgawe 'n goudstatus toegeken. Die eerste enkelsnit vanaf die album is "Tranquilize", wat in samewerking met Lou Reed geproduseer is, en dit is in Oktober 2007 vrygestel. Die album bevat ook die snitte "Ruby, Don't Take Your Love to Town" ('n cover van die oorspronklike snit deur Kenny Rogers en The First Edition) en "Romeo and Juliet" ('n cover van die oorspronklike snit deur Dire Straits). Met die eerste druk van Sawdust het 'n rare demoweergawe van die snit "Move Away" op die plaat verskyn. Dit was volgens Flowers egter 'n fout van die platemaatskappy, en op die daaropvolgende drukke verskyn die amptelike weergawe van die snit, soos wat dit oorspronklik veronderstel was.
Ook in Oktober het die groep 'n cover van Joy Division se "Shadowplay" op die Amerikaanse iTunes Store vrygestel.
Day & Age (2008 — hede)
The Killers se vierde vollengte ateljee-album Day & Age is op 24 November 2008 in die VK en op 25 November 2008 in Noord-Amerika vrygestel. Hierdie album is geproduseer met die hulp van Stuart Price, wat die Thin White Duke-remix van "Mr Brightside" gedoen het, en ook "Leave the Bourbon on the Shelf" en "Sweet Talk" geproduseer het. Die eerste enkelspeler wat vanaf die Day & Age-plaat gespruit het, was "Human", 'n snit wat aanvanklik beplan is om op Sawdust te verskyn. Dit is op 22 September 2008 vrygestel, met die gepaardgaande musiekvideo wat op 16 Oktober 2008 op die iTunes Store beskikbaar gestel is.
Chandigarh
Chandigarh (Hindi: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, Pandjabi: جنذيكذه) is 'n stad en uniegebied in die noorde van Indië en die hoofstad van die twee deelstate Haryana en Punjab. Die stad is een van die mees bevolkte metropolitaanse gebiede in Noord-Indië, met 'n bevolking van 960 787 in 2011. Chandigarh het ná die onafhanklikheid en deling van Brits-Indië die eerste nuut beplande stad geword. Ná die verdeling van die streek Punjab tussen Indië en Pakistan is met Haryana in 1947 'n nuwe deelstaat vir die Hindi-bevolking gestig. Die stad is deur die Frans-Switserse argitek Le Corbusier ontwerp.
Chandigarh was een van die gasheerstede tydens die Krieketwêreldbeker 1987.
Pangea
Pangea of Pangaea was ’n superkontinent wat sowat 300 miljoen jaar gelede tydens die Laat Paleosoïese en die Vroeë Mesosoïese Era bestaan het. Dit het sowat 200 miljoen jaar gelede verbrokkel. Die enkele oseaan wat dit omring het, word Panthalassa genoem.
Die naam Pangea is afgelei van die Griekse pan (πᾶν, "hele") en Gaia (Γαῖα, "Aarde" of "Moederaarde").
Spesievorming
Spesievorming of soortvorming is die ontstaan van nuwe biologiese spesies (of soorte) uit bestaande spesies. Dit is een van die belangrikste ondersoekgebiede in evolusiebiologie. Wanneer nuwe klades ontstaan, word gepraat van kladogenese.
Charles Darwin het spesievorming in die 1850's ondersoek en die titel van sy belangrikste werk is Die oorsprong van spesies. Omstreeks 1900 het die bestudering van spesievorming minder belangrik geword omdat die ontdekkings van Gregor Mendel die aandag gevestig het op die manier waarop verskille tussen individue via die gene aan die nageslag deurgegee word. Sedert die eeuwisseling het spesievorming weer ’n belangrike belangstellingsveld geword.
Soorte spesievorming
Daar is vier maniere waarop spesies kan ontstaan waarby geografie ’n groot rol speel:
Spesievorming kan ook kunsmatig geskied deur kruisteling van diere en plante of deur laboratoriumproefnemings. Baie nuwe spesies het al so ontstaan.
Peripatriese spesievorming
Dit is wanneer die verspreidingsgebiede van twee bevolkings bymekaar is, maar nie oorvleuel nie. Dit word byvoorbeeld deur ’n breë rivier of ’n bergreeks geskei. In sulke gevalle is die spesies dikwels nog nou aan mekaar verwant en vorm hulle "susterspesies". Die begrip is deur Ernst Mayr bekend gestel.
Parapatriese spesievorming
Dit gebeur wanneer die verspreidingsgebiede aan mekaar grens. Daar is waarskynlik ’n klein gebied waarin albei bevolkings saam voorkom. Weer eens sal "susterspesies" vorm. Dié soort spesievorming gebeur byvoorbeeld wanneer veranderinge plaasgevind het in paarvormingsgedrag van verskillende bevolkings in ’n verspreidingsgebied. Daar is dus nie groot grense wat die bevolkings skei nie, maar soms bestaan verskillende ekologiese nisse vanweë verskille in hoogte, temperatuur, klimaat, plantegroei ens. Dan kan dit gebeur dat die kans op paarvorming in die hele verspreidingsgebied nie oral dieselfde is nie, maar verskil van nis tot nis. Gene word binne beperkte gebiede uitgeruil en so ontstaan verskille tussen die bevolkings.
Simpatriese spesievorming
Dit gebeur wanneer daar geen grense tussen bevolkings bestaan nie en hulle een gebied bly deel. Omdat isolasie belangrik is in spesievorming, moet daar ’n faktor wees wat die verskillende bevolkings uitmekaarhou, soos verskillende kossoorte. Tot in 1980 het baie wetenskaplikes geglo simpatriese spesievorming is nie moontlik nie. Teen die eeuwisseling het bewyse toegeneem dat dit wel bestaan. Dit kom veral by klein organismes soos insekte voor omdat hulle gewoonlik net in ’n klein gebied hou.
’n Voorbeeld is die appelvlieg (Rhagoletis pomonella), wat eiers lê in bome en struike uit die roosfamilie, waaronder die meidoring in Noord-Amerika. Nadat appelbome, wat nie inheems aan die gebied is nie, in die 19de eeu ingevoer is, het ’n nuwe bevolking appelvlieë ontstaan wat eiers in die appelbome lê. Genetiese ondersoeke het getoon verskille bestaan tussen die meidoring- en die appelboom-bevolking. Ook hul paartyd en die tyd wat dit duur om ’n volwasse stadium te bereik, verskil.
Simpatriese spesievorming kom egter wel ook by groter diere voor, soos die drie Uromys-spesies (’n soort rot) op Guadalcanal en by die visfamilie Cichlidae in die Victoriameer.
Cordia
Cordia is 'n genus van kruidagtige plante wat hoort tot die familie Boraginaceae. Die blare van die agt spesies pieringbessies ruik na gesnyde gras wanneer hulle gekneus word. Die vrugte is kenmerkend vlesig met een saad en word gedeeltelik of volkome omring deur 'n blywende, vergrote kelk.
Ryskoker
'n Ryskoker is 'n elektriese kombuistoestel vir huishoudelike gebruik waarin rys op 'n gerieflike manier gaargemaak en perfek gekry kan word sonder dat dit oorkook of klewerig word. Gespoelde rys en die benodigde hoeveelheid koue water word in 'n metaalhouer gegooi en die ryskoker ingeskakel. Die rys het klaar gekook sodra die hele kookwater geabsorbeer is of verdamp het.