cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taal
Tale en dialekte
Daar is nie 'n duidelike onderskeiding tussen 'n taal en dialek nie, nieteenstaande die bekende aforisme toegeken aan die taalkundige Max Weinreich dat "'n taal is 'n dialek met 'n weermag en vloot". Nasionale grense oorskry byvoorbeeld gereeld taalkundige verskille in die bepaling van of twee linguistiese variëteite tale of dialekte is. Kantonees en Mandaryns word byveerbeeld gereeld geklassifiseer as dialekte van Sjinees, al verskil hulle meer van mekaar as Sweeds van Noors. Voor die Joegoe-Slawiese burgeroorlog is Serwo-Kroaties gesien as een taal met twee dialekte, maar tans word Kroaties en Serwies as twee tale gesien en gebruik hulle verskillende skryfstelsels. Met ander woorde, die onderskeiding kan net soveel afhang van politieke oorwegings as van kulturele verskille, aparte skryfstelsels of mate van wedersydse verstaanbaarheid.
Taalfamilies van die Wêreld
Die tale van die wêreld saamgevoeg word in taalfamilies bestaande uit tale wat beskou kan word as van gemeenskaplike afkoms. Taalkundiges erken tans 'n paar honderd taalfamilies, hoewel sommige moontlik in groter eenhede gegroepeer kan word soos meer inligting beskikbaar gestel word en diepgaande navorsing gedoen word. Tans is daar ook dosyne geïsoleerde tale: tale wat nie as verwant aan enige ander tale in die wêreld beskou kan word nie. Onder hulle is Baskies, gepraat in Europa, Zuni van Nieu-Meksiko, Purépecha (Taraskies) van Meksiko, Ainoe van Japan, Burushaski van Pakistan en nog vele ander.
Afrika is die tuiste van 'n groot aantal taalfamilies, waarvan die grootste die Niger-Kongo-taalfamilie is, wat tale insluit soos Swahili, Shona en Joroeba. Sprekers in die taalfamilie is verantwoordelik vir 6,4% van die wêreldbevolking. 'n Soortgelyke aantal mense praat Afro-Asiatiese tale wat die digbevolkte Semitiese tale insluit soos Arabies, Hebreeus en die tale van die Sahara-streek, soos die Berbertale en Hausa.
Die Austronesiese tale word gepraat deur 5,9% van die wêreldbevolking en sy gebiede strek van Madagaskar tot die kusgebiede van Suidoos-Asië en al die pad tot Oseanië. Dit sluit tale in soos Malgassies, Maori, Samoaans en verskeie van die inheemse tale van Indonesië en Taiwan. Die Austronesiese tale se ontstaan word weergegee as in Taiwan rondom 3000 v.C. waarna dit deur die Oseaniëstreek versprei het van eiland tot eiland saam met gevorderde seevaarttegnologie. Ander digbevolkte taalfamilies is die Drawidiese tale van Suid-Asië (onder andere Tamil en Telugu), die Turkse tale van Sentraal-Asië (soos Turks), die Austro-Asiatiese tale, (onder andere Khmer), en Tai-Kadai-tale van Suidoos-Asië (Thai ingesluit).
Die streke in die wêreld met die grootste taaldiversiteit, soos die Amerikas, Papoea-Nieu-Guinee, Wes-Afrika en Suid-Asië bevat honderde klein taalfamilies. Die gebiede is saam verantwoordelik vir die meerderheid van die tale in die wêreld, maar nie die meerderheid sprekers nie. In die Amerikas is van die grootste taalfamilies Quechumara, Arawak en Tupí-Guaraní in Suid-Amerika, en Uto-Asteeks, Otomangue, die Majatale van Meso-Amerika, Na-Dené en Algonkies in Noord-Amerika. In Australië behoort meeste inheemse tale tot die Pama-Nyungaanse familie, terwyl Papoea-Nieu-Guinee die tuiste is van 'n groot aantal klein families en isolate asook 'n aantal Austronesiese tale.
Taalbedreiging
Taalbedreiging kom voor as 'n taal die risiko loop om in onbruik te verval soos sy sprekers uitsterf of 'n taalverskuiwing maak na 'n ander taal. Taalverlies weer, kom voor as 'n taal nie meer moedertaalsprekers het nie en 'n dooie taal word. As niemand meer die taal praat nie word dit 'n uitgestorwe taal. Alhoewel tale nog altyd deur die geskiedenis uitgesterf het, verdwyn hulle tans teen 'n verhoogde tempo as gevolg van globalisasie en nieukolonialisme met die ekonomies sterker tale wat ander tale domineer.
Die meer algemeen gesproke tale domineer die minder algemeengesproke tale en dus verdwyn die minder gesproke tale op die ou einde uit die bevolkings. Die totale hoeveelheid tale in die wêreld is onbekend. Skattings wissel afhangende van verskeie faktore. Die konsensus is dat daar tussen 6 000 en 7 000 tale tans gepraat word, en dat tussen 50-90% van hulle teen 2100 uitgestorwe sal wees. Die top 20 tale gepraat deur meer as 50 miljoen sprekers elk word deur minder as 50% van die wêreldbevolking gepraat, terwyl baie van die ander tale deur klein gemeenskappe gepraat word, minder as 10 000 sprekers vir meeste van die tale.
Vele projekte reeds in werking is gemik op die voorkoming of verlangsaming van die verliese deur herlewing van bedreigde tale en die bevordering van opvoeding en geletterdheid in minderheidstale. Regoor die wêreld het baie lande spesifieke wetgewing ingestel wat gemik is op die beskerming en stabilisering van die tale van inheemse taalgemeenskappe. 'n Minderheid van taalkundiges het gepleit dat taalverlies 'n natuurlike proses is en dit moet nie teëgewerk word nie, en die opteken van bedreigde tale vir die nageslag is voldoende.
Aantekeninge
Notas
Verwysings
Pous Silverius
Silverius was die 58ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
Biografie
Pous Silverius is die seun van Pous Hormisdas gebore voordat Hormisdas priester geword het. Op 8 Junie 536 volg hy Pous Agapetus I op en regeer tot hy afgeset word deur die Bisantynse generaal Belisarius in Maart 537. Daar word beweer dat hy sy pousskap gekoop het van koning Theodahad. Hy word opgevolg deur Pous Vigilius. Die naam ‘Silverius’ beteken 'bosman' in Latyn.
Pontifikaat
Pous Silverius het die beleid van sy voorganger Pous Agapetus I om patriarg Antimus van Bisantium af te sit omdat hy 'n Monofisiet was, gesteun. Die beleid het hom baie onpopulêr gemaak in die Bisantynse Ryk. Keiserin Theodora het daarom probeer om Vigilius pous te maak.
Rome is op 9 Desember 536 ingeneem deur Belisarius. Witiges, die koning van die Oos-Gote, het probeer om die stad te herower, maar sy beleg het die bevolking amper laat verhonger. Daar word beweer dat Silverius die stad aan Witiges wou verraai. Deur die poging tot verraad is hy in Maart 537 deur Belisarius gedegradeer tot gewoonlike monnik. Keiser Justinianus I het hom egter in sy waardigheid herstel. Vigilius het Silverius egter in die gevangenis gesit op die eiland Panditaria (teenswoordig Ventotene). Die Liber Pontificalis beweer egter dat Silverius na Palmarola verban is.
Verering
Pous Silverius is 'n heilige in die Rooms-Katolieke Kerk. Sy feesdag is op 2 Desember. Hy sou 'n groep vissers van die eiland Ponza wat deur 'n storm verras is en hom aangeroep het, gered het. Hy is die beskermheilige van die eiland.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia.
Asteekse mitologie
Die Asteekse mitologie was die versameling religeë van die Asteke. Die Asteke het verskillende stromige en invalshoeke met betrekking tot religie gehad. Hoewel die mitologie vir die Asteekse bevolking in die praktyk as 'n politeïstkese godsdiens ervaar en bely was — hulle het meer as 'n honderd gode en supernatuurlike wesens gehad — het die priesters panteïstiese opvattings gehad. Sommige Meksikaniste, waaronder Miguel León Portilla, meen selfs dat dit nie korrek is om van Asteekse gode te praat nie, omdat die verskillende godhede gewoonlik as manifestasies van mekaar gesien was. Die feit dat die Nahuatlse woord teotl sterk op die Griekse θεος (theos) lyk, het dit volgens León Portilla daartoe gelei dat teotl as god vertaal is.
Geskiedenis
Daar is verskillende bronne vir hul oorsprong. Volgens die mite van die voorouers van die Asteke het hulle wat 'n plek in die noorde, genaamd Aztlan, gekom as die laaste van die sewe nahuatlacas (Nahuatl-taalstamme, uit tlaca, "man") en het hulle hul reis suidwaarts gemaak en hul naam na "Azteca" verbaster. Andere bronne sê hul oorsprong lê in Chicomostoc, "die plek van die sewe grotte", of Tamoanchan (die legendariese oorsprong van alle beskawings).
duimnael|Wapen van Meksiko met die arend op 'n kaktus.
Daar word gesê dat die Asteke deur hul god Huitzilopochtli, wat "Linkshandige kolibrie" of "Kolibrie uit die suide" beteken. Toe die Asteke op die eiland in die middel van die meer aankom, het hulle 'n arend gesien wat op 'n vrugtevolle kaktus (nochtli) gesit het. Deur 'n foutiewe vertaling van 'n verslag van Tesozomoc word dit gewoonte om te sê dat die arend 'n slang aan die verorber was, maar in die oorspronklike Asteekse verslae word die slang glad nie genoem nie. Een verslag sê dat die arend 'n voël aan die eet was, maar 'n andere gee aan dat hy alleen op die kaktus gesit het, en 'n derde sê dat hy gewoon aan die eet was. Hierdie weergawe het 'n profesie vervul wat gesê het dat hulle 'n nuwe bestaan op die plek moes begin. Die Asteke het die stad Tenochtitlan op die plek gebou en 'n groot kunsmatige eiland gemaak wat vandag in die sentrum van Meksikostad lê. Hierdie legende word op die wapen van Meksiko afgebeeld.
Volgens die legende het die Asteke in die Anahuac-vallei in die buurt van die Tekskoko-meer gearriveer en is hulle deur die ander aanwesige groepe as die minste beskaaf beskou, maar die Asteke het besluit om van die ander te leer en het alles wat hulle van die ander mense, in besonder van die Tolteke (wat hulle met die ouer beskawing van Teotihuacan verwar het), oorgeneem. Vir die Asteke was die Tolteke die skeppers van alle kulture; "Toltecayotl" het sinoniem vir kultuur gestaan. Asteekse legendes identifiseer die Tolteke en die kultus van Quetzalcoatl met die legendariese stad Tollan, wat hulle ook met die ouer Teotihuacan geïdentifiseer het.
Hoërskool Lyttelton Manor
Hoërskool Lyttelton Manor is 'n Engelse hoërskool in Pretoria. Die skool is in Selbornelaan, Lyttelton Manor, Centurion, Gauteng, Suid-Afrika geleë. Die skoolhoof tans is Mev. P. B. Malherbe.
Verpligte vakke sluit in: Engels (moedertaal), Afrikaans (1ste addisionele taal), Wiskunde of Wiskundige geleerdheid en Lewensoriëntering.
Die skool het in 2002 opslae gemaak met 51 matrieks wat onderskeidings in Afrikaans (tweede taal) op die hoërgraad gehaal het. Hulle ses Afrikaanse klasse het 'n gemiddelde van 72% in Afrikaans behaal. Die skool het ook tweede gekom in die Afrikaanse Ekspo – die eerste keer dat 'n Engelse skool dit kon regkry (net Hoërskool Waterkloof het beter presteer).
Erica steinbergiana
Erica steinbergiana is 'n plant wat tot die genus Erica behoort. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Ludwig Sylow
Peter Ludwig Mejdell Sylow (12 Desember 1832 – 7 September 1918) was 'n Noorse wiskundige wat fundamentele resultate in groepteorie bewys het. Hy is in Christiania, hedendaagse Oslo, gebore, en daar het hy ook gesterf.
Sylow was van 1858 tot 1898 'n hoërskoolonderwyser in Halden, Noorweë, en in 1862 was hy 'n instaanlektor by die Universiteit Christiania, waar hy Galois-teorie gelektor het. Dit was gedurende daardie tyd dat hy 'n vraag stel wat tot sy stellings aangaande Sylow-subgroepe sou lei. Sylow het sy Sylow-stellings in 1872 gepubliseer, en het die daaropvolgende agt jaar van sy lewe saam met Sophus Lie aan die projek van die redigeer van sy landsvennoot Niels Henrik Abel se werke gewy.
In 1898 is Sylow as professor aan die Universiteit Christiania aangestel.
Abyssocladia huitzilopochtli
Abyssocladia huitzilopochtli is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons kom uit die genus Abyssocladia en behoort tot die familie Cladorhizidae. Abyssocladia huitzilopochtli is die eerste keer in 2006 wetenskaplik beskryf deur Vacelet.
Rina Hugo
Rina Hugo is 'n bekende Suid-Afrikaanse sangeres. Rina Hugo is in 1978 saam met Bruce Sanderson as wenners van die ATKV se Crescendo aangewys.
Sy verwerf haar B.Mus.-graad aan die Noordwes-Universiteit (toe nog Potchefstroomse Universiteit vir CHO) in 1970. Sy was ook lid van die Alabama Studentegeselskap. Rina het uitgeblink in feitlik alle genres wat deur 'n solis beoefen kan word naamlik: Opera, oratorium, operette, musiekblyspele, die kunslied en ligte musiek.
Op 26 Januarie 2020 is Rina ook ingehuldig as 'n lewende legende in die Suid-Afrikaanse legendesmuseum. Sy was een van slegs 20 legendes van wie daar ook 'n borsbeeld gemaak is.
Filmografie
Rina was ook in die 1986-rolprent, "You Must Be Joking!" te sien saam met bekendes soos Carike Keuzenkamp, Kallie Knoetze, Leon Schuster, Mike Schutte en Janine Pretorius.
Mahabharata
Die Mahabharata (Devanagari: महाभारत, Sanskrit: Mahābhārata), soms Bharata genoem, is 'n baie uitgebreide religieuse en filosofiese epos uit Indië. Saam met die Ramayana is dit 'n belangrike kulturele hoeksteen van Hindoeïsme. Die Mahabharata is die derde grootste literêre werk ter wêreld na die epos van koning Gesar en Manas en bestaan uit 18 dele, sogenaamde parvas, elk onderverdeel in kleiner dele. Die titel, met die klem op bha, is afgelei van Maha (Sanskrit: groot) en Bharata (Sanskrit: Indië / wêreld / alles, en in die wortel bharat "om (die wêreld) te dra") Mahabharata beteken dus iets soos "Indië, die groot" of "die hele wêreld", of "groot stut". Die werk is deel van die sogenaamde itihasa (letterlik: dit wat gebeur het) en bevat in sy mees uitgebreide weergawe meer as 100 000 verse, wat dit ongeveer vier keer so lank as die Bybel maak en sewe keer so lank as die Ilias en die Odussee.
Agtergrond en geskiedenis
Die legende lui dat die epos gedikteer is deur die wysgeer Vyasa, wat na bewering die getuie self gesien het en wat homself as een van die groot dinastiese karakters in die epos plaas.
Dit is hy wat self sorg vir die instandhouding van die dinastie: sien hieronder by niyoga. So nou en dan kom Vyasa self in die verhaal om dit 'n bietjie aan te pas. Dit skep 'n vreemde soort "deus ex machina". Dit speel met oorsaaklikheid as gevolg van die feit dat die skrywer (as skrywer) self die verhaal nie anders maak nie. Maar Vyasa "as" 'n skrywer (in die verhaal) gaan die storielyn waarmee hy self vorendag gekom het, deurbreek. Soms kyk hy saam met ander hoofkarakters na die ontwikkelinge in die verhaal. Soms merk hy op dat dinge net moet gaan soos dit is en soms blyk dit dat veranderinge moontlik is. Dit lyk asof hierdie narratiewe tegniek speel met die kontras tussen vrye wil en oorsaaklikheid.
In die eerste deel van die Mahabharata word dit duidelik gemaak dat dit Ganesja (die Hindoe-godheid met die kop van 'n olifant) was wat die epos in opdrag van Vyasa geskryf het. Ganesja is altyd teenwoordig as iets nuuts ontstaan en wanneer daar keuses gemaak moet word. Daar is standbeelde van Ganesja by verskeie kruisings in Indië.
In die eerste millennium vC is die Mahabharata mondelings oorgelewer deur reisende sangers en priesters. Dit het dit moontlik gemaak om voortdurend nuwe verhale in te voeg en streeksvariasies na vore te bring. Die sentrale verhaal het egter ongeveer dieselfde gebly. Omstreeks 350 nC. dit is die eerste keer in sy geheel in Sanskrit opgeneem. Na die jaar 1000 verskyn ook weergawes in baie ander tale van die Indiese subkontinent.
Die huidige Mahabharata is na bewering voorafgegaan deur 'n baie korter werk genaamd Jaya (Oorwining). Dit is moeilik om die gebeure in die verhaal te dateer. Min mense kan die gebeure in Indië rondom 1500 vC betroubaar bevestig. Daar is 'n paar spesiale astronomiese gebeure (soos verduisterings) in die Mahabharata, wat volgens sommige navorsers kan dui op 'n datum rondom 1478 vC. of 3100 vC.
Randy Boone
Randy Boone is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Terminal Island (1973) en in die televisiereekse The Virginian (1962), It's a Man's World (1962), en Cimarron Strip (1967).
Ra Chapman
Ra Chapman is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Knowing (2009), Face to Face (2011), en Nothing to Declare (2015), en in die televisiereeks SLiDE (2011).
Pensacola
Die stad word as 'n Spaanse nedersetting gestig en bewaar sy oorspronklike karakter met talle pleine, geboue en straatname uit die koloniale tydperk. Pensacola beskik oor 'n universiteit en 'n opleidingsentrum van die Amerikaanse Vloot. Vissery en voedselverwerking is die belangrikste bronne van inkomste.
Santa Rosa-eiland is net suid van die stad.
Internasionale betrekkinge
Pensacola is verenig met:
Jessica Lundy
Jessica Lundy (gebore 20 Maart 1966) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Single White Female (1992), The Stupids (1996), en Fudgy Wudgy Fudge Face (2010), en in die televisiereeks The Inspectors (2015).
Olyfkopwewer
Die olyfkopwewer (Ploceus olivaceiceps) is 'n skaars standvoël in miombo-boomveld met volop epifitiese korsmos. Daar is ongeveer 100 pare om Panda in Suid-Mosambiek. Die voël sluit dikwels by voëlgroepe aan om prooi van takke af te pik. Hulle broei alleen in 'n goed gekamoefleerde nes van korsmos wat 'n langerige ingangstoneel het en onder 'n tak in die blaredak van 'n hoë boom hang. Die voël is 14 cm groot en weeg 18 – 24 gram. In Engels staan die voël bekend as die Olive-headed Weaver.
Erica stenantha
Erica stenantha is 'n plant wat tot die genus Erica behoort. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Senegambië en Niger
Senegambië en Niger (Frans: Sénégambie et Niger) was 'n kortstondige administratiewe eenheid van die Franse besittings in Afrika, gevorm in 1902 en geherorganiseer in 1904 in Bo-Senegal en Niger.
Ondanks die kort bestaan daarvan het die Franse regering wel daarin geslaag om posseëls vir die administratiewe eenheid te druk, in die vorm van 'n weergawe van die Navigasie en handel reeks, met die woorde "SENEGAMBIE / ET NIGER" daarop. Die stel het bestaan uit 13 waardes, van 1 centime tot 1 franc. Vir seëlversamelaars wissel pryse vandag tussen 1 US$ vir die lae waardes en tot 40 US$ vir die  1-franc seël.
Georgia Chara
Georgia Chara (gebore 30 Julie 1987) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Life of the Party (2017) en in die televisiereekse Home and Away (1988), Wentworth (2013), en Footballer Wants a Wife (2015).
Macbeth
Macbeth (volle titel The Tragedy of Macbeth) is een van William Shakespeare se bekendste dramas en ook sy kortste tragedie. Dit word gereeld in beroeps- en amateurteaters reg oor die wêreld opgevoer.
Die toneelstuk is losweg gegrond op die geskiedkundige relaas van Koning Macbeth van Skotland deur Raphael Holinshed en die Skotse filosoof Hector Boece. Die drama word oor die algemeen beskou as 'n tipiese verhaal oor die gevare van grootheidswaan en verraad.
Daar word vermoed dat dit in 1606.die eerste keer opgevoer is. Dit dramatiseer die skadelike fisieke en sielkundige gevolge van politieke ambisie vir diegene wat mag om sy eie ontwil soek.
Macbeth is in Afrikaans vertaal deur Eitemal en is in 1965 onder dieselfde titel vir die eerste keer uitgegee.
Temas en motiewe
Macbeth is op sekere maniere 'n anomalie onder Shakespeare se tragedies. Dit is kort: meer as 'n duisend reëls korter as Othello en King Lear, en net effens meer as die helfte so lank as Hamlet. Omdat dit so kort is het baie kritici voorgestel dat die ontvangde weergawe gebaseer is op 'n swaar gesnyde bron, miskien 'n boek vir 'n spesifieke opvoering. Dié kortheid het ook verband gehou met ander ongewone eienskappe: die vinnige pas van die eerste handeling, wat gelyk het as 'gestroop vir aksie'; die vergelykende platheid van die karakters anders as Macbeth en die vreemdheid van Macbeth self in vergelyking met ander Shakespeare-tragiese helde.
NG gemeente Grootrivier
duimnael|regs|180px|Ds. P.J. van Jaarsveld is in April 1950 as die gemeente se eerste leraar bevestig.
Die NG gemeente Grootrivier is ’n gemeente in die Noord-Kaaplandse Sinode van die Nederduitse Gereformeerde Kerk.
Grootrivier is een van die jongste “skema”-gemeentes van die NG Kerk aan die Oranjerivier en lê aan die suidelike oewer van die rivier. Met sy stigting het die gemeentegrense gestrek van Straussburg, sowat 11 km suidoos van Upington tot by Karos, sowat 32 km verder. Met enkele uitsonderings het die gemeente met sy stigting bestaan uit erfhouers, latere intrekkers wat hulle 20, 30 jaar vantevore aan die verskillende besproeiingskemas aan dié deel van die rivier kom vestig het. Daar was oorspronklik drie wyke in die gemeente: Straussburg (Vaalkoppies), Matjiesrivier en Karos. Afsonderlike dienste is op gelyke voet in elk van die wyke gehou.
Weens die gebrek aan sentralisasie het dit aan die begin onwaarskynlik gelyk dat 'n kerkgebou opgerig sou word. Die drie wyke het egter onderskeidelik sedert 1943, 1936 en 1931 elke ’n kerksaal gehad. Die wyke was eintlik die plaas van die drie eerste rivierboere. Hulle was: Frederick Johannes Strauss, uit die distrik Calvinia, wat hom op 10 Maart 1875 langs die rivier gevestig en sy plaas Matjiesrivier genoem het; sy kleinneef Koos Strauss, wat hom 'n paar jaar later gevolg en Vaalkoppies aangelê het; en, nog 'n paar jaar later, oom Jan Steenkamp, oorspronklike eienaar van die plaas Karos. Hierdie en ander vroeë intrekkers is deur die leraar van die gemeente Carnarvon bearbei.
Die eerste kerkdiens vir blankes is in 1883 deur ds. De Villiers van Carnarvon in 'n rietsteier op die plaas Matjiesrivier waargeneem. Oom Frikkie was die eerste kerkraadslid van hierdie geweste en hy het die kerkie laat oprig. Sy wyk het toe ingesluit 'n gebied wat vandag uit vier gemeentes bestaan. Selfs na 1889, toe die rivierboere in die gemeente Kenhardt geval het, moes hy nog afstande van meer as 110 km, per perdewa aflê om sy oefeningsbeurt waar te neem. Met die stigting van die gemeente Upington in 1893 was 'n ander kerkplek beskikbaar, maar 'n vol rivier het dit nogal dikwels vir die oewerbewoners aan die suidekant moeilik gemaak om nagmaal by te woon.
Die aanleg van die verskillende besproeiingsnedersettings het die getal oewerbewoners baie laat toeneem en buitedienste is gereeld in die verskillende wyke langs die rivier op gehou. Die oorspronklike gemeente Grootrivier, wat in 1932 van die gemeente Upington afgestig is, het van Grootdrink tot verby die dorpie Louisvale gestrek. Van hierdie gemeente is Grootdrink in 1941 afgestig. Die drie wyke Straussburg, Matjiesrivier en Karos, wat op 7 Desember 1949 afgestig is, het die oorspronklike naam behou, terwyl die res van die ou gemeente van toe af as Louisvale sou bekendstaan. Die eerste leraar van die gemeente, ds. P.J. van Jaarsveld, is op 15 April 1950 bevestig.
Psigopatologie
Psigopatologie, oftewel afwykende gedrag, is 'n begrip wat verwys na:
'n Amptelike tipering van geestesiektes word vervat in die DSM van die Amerikaanse Psigiatriese-assosiasie.
Abyssocladia inflata
Abyssocladia inflata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Richard Boone
Richard Boone (18 Junie 1917 – 10 Januarie 1981) was 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Vicki (1953) en Hombre (1967), en in die televisiereekse Have Gun - Will Travel (1957) en The Richard Boone Show (1963).
Le Trait
Le Trait is 'n Franse dorp in die département Seine-Maritime (région Normandië), wes van Rouen, met sowat 5200 inwoners (2014).
Die dorp is op die regteroewer van die Seinerivier.
Piotrowice (Otwocki-distrik)
Piotrowice is 'n dorp met 352 inwoners in die woiwodskap Mazowieckie in Pole.
Jamie Luner
Jamie Luner (gebore 12 Mei 1971) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse All My Children (1970), Melrose Place (1992), Savannah (1996), en Murder in the First (2014).
Erica stokoeanthus
Erica stokoeanthus is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en is deel van die fynbos. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap en kom in die Hottentots-Hollandberge by Somerset Sneeukop voor. Daar is een populasie wat bedreig word deur 'n indringerplant, die denneboom.
Sleutel (musiek)
’n Sleutel is ’n musieksimbool wat gebruik word om die toonhoogte van geskrewe note aan te dui. Dit word op een van die lyne van aan die begin van die balk geplaas en bepaal die naam en toonhoogte van die note op daardie lyn. Hierdie lyn is die verwysingspunt waarvolgens die naam van ’n noot op enige ander lyn of spasie van die balk bepaal kan word. Net een sleutel wat na ’n noot in ’n spasie verwys eerder as op ’n lyn is nog ooit gebruik.
Daar is drie soorte sleutels wat in moderne musieknotasie gebruik word: F, C en G. Elke soort sleutel ken ’n ander verwysingsnoot aan die lyn toe (en in seldsame gevalle, die spasie) waar dit geplaas is. (G- en F-sleutels word in die oorgrote meerderheid van moderne musiek onderskeidelik as diskant- en bassleutels gebruik.) Sodra een van hierdie sleutels op een van die lyne van die notebalk geplaas word, kan die ander lyne en spasies in verhouding daartoe gelees word.
Die gebruik van drie verskillende sleutels maak dit moontlik om musiek vir alle instrumente en stemme te skryf, al het hulle baie verskillende tessiture (dit wil sê, al klink sommige veel hoër of laer as die ander). Dit sou moeilik wees om dit met net een sleutel te doen, aangesien die moderne notebalk net vyf lyne het, en die aantal plekke wat op die notebalk verteenwoordig kan word, selfs met hulplyne, nie naastenby gelyk is aan die aantal note wat die orkes kan speel nie. Die gebruik van verskillende sleutels vir verskeie instrumente en stemme maak dit moontlik dat elke party gemaklik op die notebalk geskryf kan word met 'n minimum van hulplyne. Om hierdie rede word die G-sleutel gebruik vir die hoë partye, die C-sleutel vir die middel-dele en die F-sleutel vir die lae dele—met die noemenswaardige uitsondering van transponerende partye, wat geskryf word op toonhoogte wat verskil van hulle klank, dikwels selfs in ’n ander oktaaf.
Plasing op die notebalk
Om dit makliker te maak om vir verskillende tessiture te skryf, kan enige van die sleutels teoreties op enige van die lyne van die notebalk geplaas word. Hoe laer af op die notebalk 'n sleutel geplaas word, hoe hoër is die tessituur waarvoor dit gebruik word; aan die ander kant, hoe hoër die sleutel geplaas word, hoe laer die tessituur.
Aangesien daar vyf lyne op die notebalk is, en drie sleutels, sou ’n mens aanneem dat daar vyftien moontlike sleutels kon wees. Maar ses van hulle is onnodige sleutels (byvoorbeeld, ’n G-sleutel op die derde lyn sou dieselfde wees as ’n C-sleutel op die eerste lyn). Dit laat nege moontlike onderskeibare sleutels, waarvan almal al in die geskiedenis gebruik is: die G-sleutel op die onderste twee lyne, die F-sleutel op die drie boonste lyne en die C-sleutel op enige lyn van die notebalk behalwe die heel boonste, wat gevolglik die "beweeglike C-sleutel" genoem word. (Die C-sleutel op die heel boonste lyn is onnodig omdat dit gelyk is aan die F-sleutel op die derde lyn; albei opsies is al gebruik.)
Elkeen van hierdie sleutels het 'n ander naam wat gebaseer is op die tessituur waarvoor dit die geskikste is. In moderne musiek word net vier sleutels gereeld gebruik: die G-sleutel, die bassleutel (F-sleutel), die altsleutel, en die tenoorsleutel. Hiervan is die G- en F-sleutel verreweg die algemeenste.
Individuele sleutels
Hier volg ’n volledige lys van die sleutels, saam met ’n lys instrumente en stempartye waarvoor dit gebruik word. Elke sleutel word op sy regte plek op die notebalk gewys, gevolg deur sy verwysingsnoot.
Diskantsleutel
Wanneer die G-sleutel op die tweede lyn van die notebalk geplaas word, word dit die diskantsleutel genoem. Dit is die algemeenste sleutel wat vandag gebruik word en die enigste G-sleutel wat nog gebruik word. Om hierdie rede word die terme G-sleutel en diskantsleutel soms as sinoniem beskou. Die diskantsleutel is histories gebruik om ’n diskant-, of pre-adolessente, stemparty aan te dui.
Onder die instrumente wat die diskantsleutel gebruik is die viool, fluit, hobo, doedelsak, Engelse horing, al die klarinette, al die saksofone, Franse horing, trompet, kornet, vibrafoon, xilofoon, mandolien, blokfluit; dit word ook gebruik vir eufonium, baritonhoring en kitaar (wat ’n oktaaf laer klink). Die diskantsleutel is die boonste balk van die groot balk vir die harp en klawerbordinstrumente gebruik word. Dit word ook soms saam met die tenoorsleutel gebruik vir die hoogste note wat deur bassleutelinstrumente gespel word soos die tjello, kontrabas (wat ’n oktaaf laer klink), fagot en tromboon. Die altviool gebruik ook soms die diskantsleutel vir baie hoë note. Die diskantsleutel word vir die sopraan-, mezzosopraan-, alt-, kontralto- en tenoorstem gebruik. Die tenoorstem klink ’n oktaaf laer en word dikwels geskryf deur ’n oktaafsleutel (sien hieronder) of dubbeldiskantsleutel te gebruik.
Franse vioolsleutel†
Wanneer die G-sleutel op die eerste lyn van die notebalk geplaas word, word dit die Franse sleutel of Franse vioolsleutel genoem. Dit is identies aan die bassleutel wat twee oktawe hoër getransponeer is.
Bassleutel
Wanneer die F-sleutel op die vierde lyn geplaas word, word dit die bassleutel genoem. Dit is die enigste F-sleutel wat vandag gebruik word, sodat die terme "F-sleutel" en "bassleutel" dikwels as sinoniem beskou word.
Hierdie sleutel word gebruik vir die tjello, eufonium, konstrabas, baskitaar, fagot, kontrafagot, tromboon, baritonhoring, tuba en die keteltrom. Dit word ook gebruik vir die laagste note van die Franse horing en vir die bariton- en basstem. Die tenoorstem word op die bassleutel genoteer wanneer die tenoor en bas op dieselfde notebalk geskryf word. Die bassleutel is die onderste sleutel in die groot balk vir harp en klawerbordinstrumente. Die kontrafagot, kontrabas en elektriese baskitaar klink ’n oktaaf laer as die geskrewe toonhoogte; dit word nie gewoonlik aangeteken nie, maar party komponiste/uitgewers sal ’n "8" onder die sleutel vir hierdie instrumente plaas op die dirigent se volledige partituur om die instrumente te onderskei van dié wat natuurlik binne die sleutel klink (sien "Oktaafsleutels" hieronder).
Baritonsleutel†
Hierdie sleutel is vir die linkerhand van klawerbordmusiek gebruik (veral in Frankryk, sien Bauyn-manuskrip) sowel as vir die baritonparty in vokale musiek.
Subbassleutel†
Wanneer die F-sleutel op die vyfde lyn geplaas word, word dit die subbassleutel genoem. Dit is identies aan die diskantsleutel wat 2 oktawe laer getransponeer is.
Altsleutel
Hierdie sleutel (wat soms die altvioolsleutel genoem word) word tans gebruik vir die altviool, die viola da gamba, die alttromboon en die mandola. Dit word ook geassosieer met die kontratenoorstem en word dus die kontratenoorsleutel genoem, 'n oorblyfsel hiervan bestaan nog in Sergei Prokofiëf se gebruik van die sleutel vir die Engelse horing, soos in sy simfonieë. Dit verskyn soms tot vandag nog in klawerbordmusiek (Brahms se Orrelkorale, John Cage se Dream vir klavier).
Tenoorsleutel
Wanneer die C-sleutel die vierde lyn van die notebalk geplaas word, word dit die tenoorsleutel genoem.
Hierdie sleutel word gebruik vir die boonste omvang van die fagot, tjello, eufonium, kontrabas en tromboon. Hierdie instrumente gebruik die bassleutel vir hul lae tot middel-omvang; die G-sleutel word ook gebruik vir hulle hoogste note. Waar dit gebruik word vir die kontrabas, is die klank 'n oktaaf laer as die geskrewe toonhoogte. Die tenoorviool-partye is ook in hierdie sleutel geskryf (sien bv. Giovanni Battista Vitali se Op. 11). Dit is vroeër gebruik deur die tenoorparty in vokale musiek, maar die gebruik daarvan is grootliks verdring óf deur n oktaafweergawe van die G-sleutel wanneer dit alleen geskryf staan óf deur die bassleutel wanneer dit op een notebalk met die basparty verskyn.
Baritonsleutel†
Wanneer die C-sleutel op die 5de lyn van die notebalk geplaas word, staan dit bekend as die baritonsleutel. Dit is identies aan die ander algemener vorm van die baritonsleutel, 'n F-sleutel geplaas op die 3de lyn (sien hierb).
Mezzosopraansleutel†
Wanneer die C-sleutel op die tweede lyn van die notebalk geplaas word, staan dit bekend as die mezzosopraansleutel bekend.
Sopraansleutel†
Wanneer die C-sleutel op die eerste lyn van die notebalk geplaas word, staan as die sopraansleutel bekend.
Hierdie sleutel is gebruik vir die regterhand van klawerbordmusiek (veral in Frankryk; sien Bauyn-manuskrip) sowel as in vokale musiek vir soprane.
Oktaafsleutels
Vanaf die 18e eeu word die G-sleutel gebruik vir transponerende instrumente wat 'n oktaaf laer klink, soos die kitaar; dit word ook gebruik vir die tenoorstem. Om dubbelsinnigheid te vermy, word gewysigde sleutels soms gebruik, veral in die konteks van koormusiek; van dié wat gewys word, kom die C-sleutel op die derde spasie, wat maklik verwar word met die tenoorsleutel, die minste voor.
Dit word meeste gevind in tenoorpartye in SATB-toonsettings, waarin 'n G-sleutel met die getal agt daaronder geskryf word, wat aandui dat die toonhoogtes 'n oktaaf laer as die geskrewe noot klink. Aangesien die ware tenoorsleutel in onbruik verval het in vokale musiek, word hierdie "oktaaf laer" G-sleutel dikwels die tenoorsleutel genoem. Dieselfde sleutel word soms gebruik word vir die oktaafmandolien. In party partiture word dieselfde konsep uitgebeeld deur van 'n dubbel-sleutel gebruik te maak—twee G-sleutels wat mekaar oorvleuel.
Tenoorbanjo word gewoonlik in die G-sleutel geskryf. Notasie verskil egter tussen die geskrewe toonhoogte wat 'n oktaaf laer die sleutel (soos in kitaar musiek, en wat in die meeste tenoorbanjometodes oktaaftoonhoogte genoem word) en musiek wat op die geskrewe toonhoogte klink (wat werklike toonhoogte genoem word). 'n Poging is aangewend om 'n G-sleutel met 'n diagonale lyn deur die boonste helfte daarvan te gebruik om oktaaftoonhoogte aan te dui, maar dit word nie altyd gebruik nie.
Aan die ander end van die spektrum word G-sleutels met ’n 8 boaan die sleutel geskryf, gebruik vir piccolo, kwelafluit, sopraanblokfluit en ander hoë houtblaasinstrumentpartye.
Programmeertaal
'n Programmeertaal is 'n sistematiese metode waarmee mense berekenings kan beskryf vir mense of rekenaars. Programmeertale bestaan omdat ander vorme van uitdrukking, soos natuurlike tale, nie baie geskik is om berekening mee te beskryf nie. Berekeninge wat in programmeertale uitgedruk word, word programme genoem en die opstel van 'n program word programmering genoem.
Sleutel (musiek)
Oktaafsleutels
Die F-sleutel kan ook met ’n oktaafmerker geskryf word. Die F-sleutel wat geskryf word om ’n oktaaf laer te klink, word vir die kontrabasinstrumente soos die kontrabas en kontrafagot. Die F-sleutel wat geskryf word om ’n oktaaf hoër te klink word vir die basblokfluit gebruik. Hulle is albei egter baie seldsaam (en die kontratenoorsleutel is trouens hoofsaaklik bedoel om grappig te wees, soos in die werke van P.D.Q. Bach). In Italiaanse partiture van Gioachino Rossini se Willem Tell-overture, word die engelse horing in die bassleutel geskryf, ’n oktaaf laer as wat dit klink. Die ongewysigde bassleutel is so algemeen dat spelers van instrument- en stempartye wie se omvang laer as die balk lê, eenvoudig die aantal hulplyne vir elke noot in algemene gebruik leer, en as ’n lyn se ware note noemenswaardig laer as die bassleutel lê, sal die komponis of uitgewer dikwels eenvoudig die party in óf die ware diskantsleutel skryf of dit ’n oktaaf laer noteer.
Erica stokoei
Erica stokoei is 'n plant wat tot die genus Erica behoort. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Programmeertaal
Om 'n program te kan uitvoer op 'n rekenaar, kan dit vertaal word na 'n uitvoerbare program, of dit kan geïnterpreteer word. Programmeertale word ook soms beskryf volgens die mate waartoe dit hoëvlak en/of laevlak opdragte en konstrukte behartig.
Die sintaks en grammatika van 'n programmeertaal word gewoonlik streng uiteengesit, sodat dit nie dubbelsinnig is vir 'n vertaler of interpreteerder nie.
Sleutel (musiek)
Oktaafsleutels
Gebruik van oktaafgemerkte sleutels het skynbaar algemener geword namate rekenaars belangriker geword het in musiektranskripsie. Spelers sal gewoonlik weet wat die regte oktaaf is om te gebruik, met of sonder die oktaafmerk. Die gepaste aanwending van oktaafmerke versker dat musieklêers (soos MIDI-lêers) note in hulle regte oktaaf produseer.
Neutrale sleutel
Die neutrale of slaginstrumentsleutel is nie ’n sleutel in dieselfde sin as die F-, C- en G-sleutels nie. Dit is eenvoudig ’n konvensie wat aandui dat die lyne en spasies van die balk elk toegewys is aan ’n slaginstrument met geen presiese toonhoogte nie. Met die uitsondering van sekere tromstel- en parade-orkesuitlegte, is die toewysing van lyne en spasies aan instrumente nie gestandaardiseer nie, gevolglik is ’n sleutel of aanduidings bo die balk nodig om aan te dui wat gespeel moet word. Slaginstrumente met identifiseerbare toonhoogtes gebruik nie die neutrale sleutel nie, en keteltromme (in die bassleutel genoteer) en hamerslaginstrumente (in die diskantsleutel of op ’n groot balk genoteer) word gewoonlik op verskillende balke geskryf.
Balke met ’n neutrale sleutel het nie altyd vyf lyne nie. Slaginstrumentbalke het gewoonlik net leen lyn, hoewel ander uitlegte gebruik kan word.
Die neutrale sleutel word soms gebruik waar nieslaginstrumente langer dele van tegnieke sonder toonhoogte speel, soos wanneer daar teen die romp van ’n viool, tjello of akoestiese kitaar geslaan word, of wanneer ’n koor moet klap, voete moet stamp of vingers moet klap, maar die ritmes word meer dikwels geskryf met X-merke op die instrument se gewone balk met ’n kommentaar boaan oor die gepaste ritmiese optrede.
Tablatuur
Vir kitare en ander geriggelde instrumente is dit moontlik om tablatuur in plaas van gewone note te skryf. In dié geval word ’n TAB-teken dikwels in plaas van ’n sleutel geskryf. Die balk het nie noodwendig vyf lyne nie: een lyn word gebruik vir elke snaar van die instrument (vir standaard-sessnaarkitare, sal ses lyne gebruik word en vier lyne vir die tradisionele baskitaar). Nommers op die lyne wys op watter riggel die snaar gespeel moet word. Hierdie Tab-teken, soos die slaginstrumentsleutel, is nie ’n sleutel in die ware sin nie, maar is eerder ’n simbool wat in plaas van ’n sleutel gebruik word.
Geskiedenis
Eerder as dat ’n spesiale sleutelsimbool gebruik is, is die verwysingslyn van die balk oorspronklik gemerk met die naam van die noot wat daar geskryf is: F en C en in meer seldsame gevalle G. Dit was die algemeenste 'sleutels' of litteræ-clavis (sleutelletters), in die notasie van in Gregoriaanse cantus. Mettertyd het die vorms van hierdie letters gestileer geraak, wat tot hulle huidige weergawe gelei het.
Baie ander sleutels is gebruik, veral in die vroeë tydperk van cantusnotasie, insluitende die meeste van die note vanaf die lae Γ (gamma, die noot wat vandag op die onderste lyn van die bassleutel geskryf word) tot by die G bo middel-C, wat met ’n kleinletter g geskryf is en insluitende twee vorme van die kleinletter-b (vir die noot net onder middel-C): rond vir B♭, en vierkantig vir B♮. In volgorde van algemeenheid van gebruik was hierdie sleutels: F, c, f, C, D, a, g, e, Γ, B, en die ronde/vierkantige b. Gedurende die polifoniese tydperk tot 1600 is ongewone sleutels soms gebruik vir partye met besonder hoë of lae geskrewe tessiture. Vir baie lae baspartye is die Γ-sleutel op die middelste, vierde of vyfde lyne van die balk gevind (bv. in Pierre de La Rue se Requiem en in ’n mid-16e-eeuse dansboek wat deur die Hessen-broers uitgegee is); vir baie hoë partye is die hoë D-sleutel (d) en die selfs hoër ff-sleutel (bv in die Mulliner-boek) gebruik om die note te verteenwoordig wat onderskeidelik op die vierde en boonste lyne van die diskantsleutel geskryf is.
Wisselende vorms van verskillende sleutels het tot baie onlangse tye voortgeduur. Die F-sleutel was tot in die 1980's in party gevalle (soos in gesangeboeke), so geskryf: .
In gedrukte musiek uit die 16e en 17e eeu het die C-sleutel dikwels ’n leeragtige vorm aangeneem, waarin die twee horisontale sporte aan weerskante van die lyn op die balk verskyn wat C aandui:
Die C-sleutel is voorheen meer hoekig geskryf, en word soms nog gebruik of in ’n selfs verder vereenvoudigde K-vorm gebruik wanneer die sleutel met die hand geskryf word.
In moderne notasie van Gregoriaanse cantus word die C-sleutel (op ’n balk met vier lyne) in die vorm en die F-sleutel as.
Die krul boaan die G-sleutel kom moontlik van ’n S in lopende skrif vir "sol", die naam vir "G" in solfege.
C-sleutels (saam met G-, F-, Gamma-, D- en A-sleutels) is vroeër gebruik om vokale musiek te skryf. Die sopraanparty is gewoonlik in die eerste- of tweedelyn-C-sleutel geskryf (sopraansleutel of mezzosopraansleutel) of die tweedelyn-G-sleutel (diskantsleutel), die alt- of tenoorparty in die derdelyn-C-sleutel (altsleutel), die tenoorparty in die vierdelyn-C-sleutel (tenoorsleutel) en die basparty in die derde-, vierde- of vyfdelyn-F-sleutel (bariton-e, bas- of kontrabassleutel). In praktyk is die transposisie altyd toegepas om by die omvang van die musiek by die beskikbare stemme te pas sodat bykans enige sleutel deur alle stemtipes gebruik kan word.
Tot die 19e eeu het vokale musiek die volgende gestandaardiseerde sleutels gebruik:<sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[<span title="This text contradicts material elsewhere on this page. (May 2016)">contradictory ] In moderner publikasies word vierstemmige harmonie op parallelle balke gewoonlik eenvoudiger soos volg geskryf: Dit kan vereenvoudig word na twee balke, die sopraan/alt-balk met ’n diskantsleutel, en die tenoor/bas-balk met die bassleutel gemerk.
Verdere gebruike
Sleutelkombinasies het teen die einde van die 16e eeu ’n rol gespeel in die modale stelsel en daar is voorgestel dat sekere sleutelkombinasies in die polifoniese musiek van 16e-eeuse stempolifonie gehou is vir egte modusse (met ongelyke getalle) en ander vir palgale modusse (met gelyke getalle),  maar daar word baie gedebatteer oor die presiese implikasies.
Musiek kan van die blad af getransponeer word as geskrewe sleutel denkbeeldig deur ’n ander sleutel vervang word. Byvoorbeeld, om ’n A-klarinetparty te speel, kan 'n B♭-klarinetspeler die geskrewe diskantsleutel denkbeeldig met ’n tenoorsleutel vervang. Musiek in konsertstemming in die bassleutel kan op ’n E♭-instrument gelees word asof dit in die diskantsleutel geskryf is. (Note sal nie altyd in die regte oktaaf klink nie.) Die geskrewe sleutel moet altyd aangepas word by die regte sleutel vir die instrument wat gespeel word.
Puerto Limón
Limón, ook bekend as Puerto Limón is die hoofstad van die Limón provinsie van Costa Rica. Met 105 000 mense wat daar woon is dit die tweede grootste stad in Costa Rica met die land se grootste hawe.
Kleinblaardrakeboom
Die Kleinblaardrakeboom (Dracaena mannii) is 'n medium boom wat voorkom in in die noorde van KwaZulu-Natal; in die omgewing van Mtunzini en ook by Kosibaai. Hiervandaan kom die boom voor oor die grens met Mosambiek tot in tropiese Afrika. Die boom se FSA-nommer is 30.8. In Engels staan die boom bekend as Small-leaved Dragon Tree.
Anne Charleston
Anne Charleston (gebore 30 Desember 1942) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Emmerdale (1972), Cop Shop (1977), Prisoner (1979), en Neighbours (1985).
Lipblomme
Die lipblomme (orde Lamiales) het hul naam te danke aan die kenmerkende bou van die blomme. Die blomme is in kranse of in pluime langs die stingel gerangskik en het meestal 'n bolip wat boon toe wys en 'n onderlip wat ondertoe en vorentoe wys. Van die vier meeldrade is twee langer as die ander twee. Die orde sluit twee families in, naamlik die egte lipblomme (Lamiaceae) en die verbenafamilie (Verbenaceae). Die Verbenaceae is hoofsaaklik tot tropiese gebiede beperk, terwyl die meeste Lamiaceae in die Middellandse Seegebied voorkom.
Algemene kenmerke
'n Groot verskeidenheid bome, struike en kruidagtige plante behoort tot die orde Lamiales (Iipblomme). Hulle het meestal vierkantige of afgeplatte stingels, en die blomme het 'n kenmerkende vorm. Die blare is kruisgewys teenoorstaande gerangskik.
Die blomme is tweeslagtig, met ander woorde elke blom het manlike en vroulike dele, en bilateraal simmetries, wat beteken dat 'n blom net deur een vlak gesny kan word om twee identiese helftes te lewer. Hulle is meestal in kranse of pluime om die stingel gerangskik. Die vyf kelkblare is gedeeltelik vergroei en vorm 'n kelk met vyf tande.
Die kroonblare is vergroei tot 'n buis met twee lippe, ’n bolip (twee blare) en 'n onderlip (drie blare). Die bolip wys boontoe en die onderlip vorentoe. Van die vier meeldrade is twee lank en twee kort. Die stamper het twee stempels. Vier eensadige vrugte verskyn na die blomme, en dit is op grand van hierdie vrugtipe, saam met die aantal meeldrade, dat die orde van die Oleanderagtiges (Gentianales) onderskei word.
Verbenaceae
Ongeveer 100 genera met 2 500 spesies behoort tot die familie, en die meeste van hulle is tropiese bome, struike of kruide. Die blomme is in are of pluime gerangskik en die stingels is afgeplat. Vyf genera van die familie word in Suid-Afrika aangetref, naamlik Avicennia, Clerodendron, Hormskioldia, Premna en Vitex.
Die enigste Avicennia- spesie is Avicennia marina, 'n tropiese wortelboom wat tot in die wortelboommoerasse van Natal aangetref word. Durantha repens, soms bekend as die vergeet-my-nie boom, is oorspronklik uit Suid- en Sentraal-Amerika afkomstig, maar is nou in die noordelike dele van Suid-Afrika, asook in Zimbabwe, genaturaliseer. Dit word dikwels in tuine geplant. Verskeie Verbena-spesies, hoofsaaklik van Suid-Amerikaanse afkoms, word wêreldwyd as tuinplante gekweek.
Een van die bekendstes is Verbena hybrida, wat eintlik 'n kruising is tussen verskeie Verbena-spesies. Alle Verbena-spesies is kruidagtig. Van die uitheemse bome en struike van die Verbenaceae, wat in Suid-Afrika as tuinplante gebruik word, is Petrea-, Callicarpa- en Hormskioldia-spesies. Lantana camara word ook dikwels in tuine aangetref, maar hierdie plant het so in Suider-Afrika versprei dat dit in Suid-Afrika tot onkruid verklaar is en dus nie meer in tuine geplant mag word nie. Die wat reeds in tuine groei, moet volgens wet uitgeroei word.
Die lantana is 'n mooi plant, maar die blare en bessies is baie giftig vir mense en soogdiere. Voëls eet egter die bessies sonder nadelige gevolge, en dit is hierdie diere wat grotendeels vir die verspreiding van die plant verantwoordelik is, omdat die saadjies nie verteer nie en in die mis van die voëls ontkiem. Duisende hektaar goeie weiding is al op die manier deur lantanas ingeneem. Die tropiese djatiboom (Teclona grandis) word op groot skaal aangeplant vir sy goeie hout.
Lamiaceae
Die familie, ook bekend as die Labiatae, is die egte lipblomme. Hulle is kruide of struike met vierkantige stingels en kruisgewys teenoorstaande blare. Die bloeiwyses is in die vorm van ’n vertakte byskerm. Soos by die Verbenaceae bestaan die kelk uit vyf vergroeide kelkblare, terwyl die kroonblare vergroei is tot 'n buis met twee lippe.