cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaapse luiperd
Bevolking en verspreiding
Volgens die Afrikaanse Kinderensiklopedie word die verspreidingsgebied in 1959 so verwoord:
Binne vyftig myl van Kaapstad in die kransagtige Drakenstein, in die berge by Wellington, Tulbagh en Worcester sluip hierdie pragtige bergkat met sy glansige, swart bevlekte vel deur die digbegroeide klowe. Dis uiters moeilik om jag op hom te maak, want in die berge kan sy vaste lêplek byna nooit bereik word nie. Baie bejaarde jagters en bergklimmers met groot ondervinding kan getuig dat hulle dikwels op sy spoor afgekom en selfs sy geknor gehoor het, sonder om hom te bespeur. Dis om hierdie rede dat hy sal voortbestaan in die berge van die Wes-Kaapland en volhou om sy gewaagde en parmantige rooftogte te doen, en die boer soveel skade berokken, en dit ten spyte van die menigte valle en slagysters wat vir hom gestel word om hom uit te roei. En hoeveel stories van wonderbaarlike ontkomings en gevegte met tiers kan daar nie vertel word nie?
Hierdie luiperdsubspesie is vandag te vinde in die uitgestrekte Kaapse Plooiberge. Die klimaat in hierdie gebied is wisselvallig; die somertemperatuur is tussen 22 en 25ºC, maar die kwik kan tot 40ºC styg. Die wintertemperatuur is tussen 7,5 en 15ºC, waar sneeu nie ongewoon is nie. Die reënval is in die gebied ook baie uiteenlopend. Die bebossing verskil van die droë, lae plantegroei tot digbeboste klowe wat goeie skuilplek bied. Die luiperdbevolkingsdigtheid is plusminus 25 luiperds per 3 000 km².
Daar word geskat dat daar in 2014 minder as 500 luiperds in die hele Wes-Kaap oor was. Volgens Martins (2011) se navorsing in die Sederbergstreek beslaan die luiperd se tuisgebied 'n veel groter reikwydte (tussen 235 km² en 600 km²) as wat voorheen bereken is. Daarom heers daar oor die algemeen 'n laer bevolkingsdigtheid as wat voorheen vasgestel is. Die beskikbaarheid van water lei egter tot 'n effens hoër bevolkingsdigtheid in die natter fynbosstreek aan die westelike Sederbergwildernisgebied asook in die Bolandberge. Meer luiperds is hier saam in kleiner tuisgebiede in dieselfde area gekonsentreer. Die luiperds het geen vaste lêplek of grot in hul territorium waarna hulle terugkeer nie, maar is voortdurend aan die beweeg: hulle patrolleer hul gebied konstant, soek na kos en maats om mee te paar.
Die Kaapse luiperd se verspreidingsgebied is aansienlik groter as die luiperd in die Krugerwildtuin. Ter vergelyking:
In 2014 was daar na raming nog tussen 9 en 14 luiperds in die Overbergstreek oor, soos geskat volgens die data van kameras wat in die gebied opgerig is. Tussen Botrivier en Kaap Infanta het daar vroeër veel meer luiperds voorgekom, maar die diere moet nou slegs oorleef in kleiner tuisgebiede en is nie welkom op landbougrond nie. Weens hierdie geïsoleerde leefgebiede waar die Kaapse luiperd moet oorleef, raak dit baie moeiliker om by ander tuisgebiede uit te kom, en bemoeilik ook so sake om 'n moontlike maatjie te kry om mee te paar. Hierdeur is die kans groot dat die gene van hierdie unieke luiperds dermate sal verswak, wat hul voortbestaan bedreig.
Klassifisering en fisieke kenmerke
Aanvanklik was die Kaapse luiperd deur Albert Günther (1885) as 'n afsonderlike subspesie, Panthera pardus melanotica (vroeër wel Felis pardus melanotica), ingedeel, maar hierdie ressortering het weens genetiese toetse verouderd geraak. Die Kaapse luiperd word vandag, soos al die luiperds op die Afrika-vasteland, wetenskaplik benoem Panthera pardus pardus. Onlangse navorsing, soos dié van Martins (2006), toon egter dat die luiperds in die Wes-Kaap geneties afwyk van dié in die Oos-Kaap, KwaZulu-Natal, Limpopo en Mpumalanga en daarom as 'n afsonderlike groep beskou moet word. Nie alleen verskil die genetika nie, maar ook die liggaamsbou: die Kaapse luiperd is kleiner en die massa die helfte minder as dié in die Nasionale Krugerwildtuin.
As mens na die grootte van die Afrikavasteland kyk, is dit vanselfsprekend dat die Afrikaluiperd deur diverse subspesies verteenwoordig word wat sowel in grootte as erflikheid met mekaar sal verskil. Die Kaapse Luiperd-trust, 'n organisasie sonder winsbejag wat hul beywer vir die beskerming van die Kaapse luiperd, het opgemerk dat daar 'n verskil is tussen die luiperds wat in die suidelike deel van Suid-Afrika voorkom en luiperds wat meer in die noorde van land bly.
Die Kaapse luiperd is 'n bietjie kleiner en ligter as die bekende Afrikaluiperd. Dit kan op foto's goed opgemerk word. Die wyfies se massa is gemiddeld 20 kg en die mannetjies s'n 35 kg (die mannetjie van die gewone Afrikaluiperd kan tot 90 kilogram weeg en die wyfie 60 kilogram). Die Kaapse luiperd is dus aansienlik kleiner as die gewone Afrikaluiperd. Sy beharing is ook dikker. Hierdie geringe grootte maak nie soseer van hom 'n bedreiging vir die mens nie; die luiperd verkies in elk geval om kontak met die mens te vermy.
Klassifiseringgeskiedenis
Wat vreemd opval van die voormalige wetenskaplike benaming is melanotica, wat immers "swart-" of "melanisties" beteken. Hierdie melanotica moet egter nie met die volgende verwar word nie: Vroeër was die "swart variëteit" (d.w.s. swartluiperds) van Soematra en Java as 'n afsonderlike spesie gesien en as Felis melas beskryf, maar sedert die mens meermale swart en gevlekte welpies in dieselfde werpsel gevind het, het hierdie spesie-onderskeiding natuurlik verval. Daar is ook meestal geglo dat hierdie kleurafwykings hoofsaaklik beperk is tot Soematra, Java, Malakka, Suid-Indië en Abessinië (Etiopië). Dit is wel interessant dat Hemmo Bos (1889) in sy Het leven der dieren iets van die "Soendavorm" (Soenda was 'n koninkryk in die weste van Java) in die Kaapse luiperd raaksien. Die totstandkoming van die Kaapse luiperd se wetenskaplike naam loop heelwat kronkeldraaie.
In 1883 word 'n vreemde swartluiperd in die Grahamstadomgewing gevind. Die dierkundige, plantkundige en vlinderkenner, Roland Trimen, bespreek hierdie merkwaardige vonds, maar behou die destydse naam van die gewone luiperd: Felis pardus. In die jare wat volg sou nog drie swartluiperds opgeteken word.
In 1885 neem Albert Günther die pels van 'n tweede eksemplaar wat omtrent 40 myl van Grahamstad in 'n heuwelagtige en digbeboste streek van kant gemaak is onder die loep, en bedink dit kan 'n melanistiese variant in eie reg wees. Hy het by navraag verneem die gewone luiperd kom algemeen in hierdie geweste voor, die jagluiperd is seldsaam, en dat die leeu hier al vir 'n geruime tyd uitgesterf het.
Hy toon hoe hierdie spesifieke luiperd van die gewone luiperd verskil:
Die eksemplaar se grondkleur is geelbruin met 'n ryk oranje glans by die skouers. Van die rosette het slegs enkele beduidend oorgebly, naamlik by die dye, waar twee op die regterkant sigbaar is, terwyl ander 'n onreëlmatige patroon op die linkerdy vorm wat saamvloei. Die hele rug lyk swart, wat op sy felste bokant die lendestreek vertoon. 'n Paar swart vlekke op die bolip, 'n opvallende liggeelrandige swart vlek bokant elke oog en 'n groot swart vlek op die agterkant van die oor stem ooreen met die gewone luiperd s'n. Die stert wyk egter merkwaardig af – dit is die eerste tweederdes rooigeel, waarna dit geleidelik vaalgrys word. Die hele stert is gespikkel met baie piepklein en skerp afgebakende vlekke; die stertpunt is swart. Net soos by die gewone luiperd is die ken, bors, pens en binnekant van die bene wit met groot swart vlekke. Die snorbaarde en kloue is wit, die hare tussen die kussinkies is swart. Die pelshare is omtrent die gewone lengte, met 'n baie dik onderpels op weerskante van die lyf.
Die mates van die pels lyk soos volg: die kop en liggaam is 4 voet 1 duim lank; die stert 2 voet 6 duim, die rughoogte (hier die afstand tussen die ruglyn en die tone) 2 voet 6 duim.
Hierdie vreemde afwyking wil Günther aan die een kant beskou as 'n kruising tussen 'n luiperd en 'n ander groot kat, soos 'n jagluiperd of 'n afgedwaalde Afrikaleeuwyfie. Die pelskleur en haarlengte lyk op dié van die leeu, maar ander leeukenmerke (wat liggaamsbou betref) ontbreek. Die Afrikaleeu het dikwels 'n baie donker rugstreek, lang hare met 'n min of meer intense swart kleur, asook helder grondkleurige skouers. Van hierdie luiperdhare van hierdie spesifieke eksemplaar stem onder die mikroskoop wel ooreen met dié van die gewone luiperd. Tog lyk hierdie hare bykans identies met die leeu s'n, al is dit 'n bietjie dunner.
Aan die ander kant kom swartluiperds algemeen voor in Asië, hoewel hierdie Asiatiese luiperds se pelskleur en vlekke meer eweredig versprei en die vlekke duideliker is. Günther kom tot die slotsom: Nevertheless, considering all circumstances, I have no better opinion to offer than this, that the specimen is an instance of incipient melanism – the first appearance of the melanotic tendency which is so strongly developed in Asiatic individuals of this widely spread species.
Gladiolus brachyphyllus
Gladiolus brachyphyllus is 'n meerjarige plant wat tot die genus Gladiolus behoort. Die plant is inheems aan Eswatini, Mpumalanga en Mosambiek.
Kaapse luiperd
Klassifiseringgeskiedenis
In Sclater (1900) se The Fauna of South Africa word hierdie soort luiperd as 'n "swartgespikkelde" variant van F. pardus beskou. Enkele bladsye later word dit wel duidelik gestel dat hierdie vreemde soort swartluiperds nie as 'n afsonderlike spesie of afsonderlike luiperdras beskou moet word nie, omrede "tussengangers" met 'n minder ekstreme patroon- en kleurafwyking heel dikwels voorkom. Daar word ook 'n effense verskil uitgelig tussen die Suid-Afrikaanse en Asiatiese swartluiperds: by die Asiatiese swartluiperd verdonker die grondkleur en die swart rosette se oorspronklike vorm bly behoue. By die Suid-Afrikaanse swartluiperd brei die vlekke tot so 'n mate uit dat hul uiteindelik saamsmelt.
Volgens Lydekker (1908) se The Game Animals of Africa is daar weinig indien enigiets bekend omtrent die luiperds in Suid-Afrika, met die uitsondering van Günther se omskrywing. Omrede "gewone luiperds" in dieselfde area as die swartluiperds voorkom, lyk hierdie kleurskakering min of meer abnormaal en eerder gelykvormig aan die swartluiperds van Suidwes-Asië. Sou hierdie Suid-Afrikaanse afwykings 'n afsonderlike plaaslike ras wees, kan die naam F. pardus melanosticta (sic) gebruik word.
J.A. Allen (1924) glo hierdie 'variant' is van toepassing regoor die hele Kaapprovinsie, (by name Felis leopardus var. melanotica), selfs al is hierdie dier in sy melanistiese fase in Grahamstad, Kaapkolonie gevind. Al rede wat hy verskaf: [it] is available for the form of the Cape region, which differs in size and character of pelage from the more northern tropical forms.. 1932: R.I. Pocock stel 'n opsomming saam van die bevindings omtrent hierdie luiperd. Tot nou toe was die tipiese en enigste opgetekende tuisgebied van hierdie "tipe" naby Grahamstad.
Uit die tipiese voorbeeld wat in die Britse museum (no. 85.2.28.1) onder bewaring is, is die pels sag en glad, maar verdik met onderwol. Die rosette is oraloor verbrokkel in veelvoudige piepklein vlekkies of spikkeltjies en so nou aan mekaar spasieer dat die diep, okeragtige skynsel van die tussenruimtes verdonker word. Net so is ook die soliede vlekke gebroke. Hier en daar kan die ryke grondkleur geëien word; veral aan die sykante van die nek, die skouers, die buitekant van die voorbene en aan die bokant van die stert waar die swart spikkels nie so maklik opgemerk kan word nie. Die spikkels kom sterker en verdig op die rug na vore, vanaf die kroontjie tot by die lendene, sodat hierdie deel (veral die rug en die lendene) in alle opsigte swart vertoon. Die kleur en patroon op die wange en die sykante van die nek is soos 'n gewone luiperd s'n. Die nek, die binnekant van die bene en die agterkant van die pens is wit (en met kolletjies bedek). Die voorste gedeelte van die pens wat by die bors aansluit lyk dof- of liggeel afgewit. Die vel (wat geslagloos en moontlik onuitgerek blyk te wees) se mates is soos volg: die kop en lyf is 3 vt. 11 dm. lank; die stert is 2 vt. 6 dm. lank (hoewel gebrekkig aan die punt); altesaam 6 vt. en 5 dm. Hierdie pels is aan die Britse Museum deur F. Bowker versend en dra die etiket: "40 miles N.E. of Grahamstown."
'n Tweede eksemplaar van Collingham naby Grahamstad (N. Abraham, B.M. no. 86.7.15.1) is veel donkerder as die vorige. Die rug en flanke is heeltemal swart en die vaal grondkleur is oral meestal doodgekleur. Die buitekante van die dye toon 'n sigsag-patroon van samevloeiende soliede vlekke wat kontrasteer met die wit tussenruimtes. Die wange, keel, pens en binnekant van die bene is wit. Die pels is 'n bietjie langer, maar sag en glad en nie grof nie.
'n Derde eksemplaar van Grahamstad word uitgebeeld in die werk van W.L. Sclater (kyk na beeld regs). Pocock veronderstel hierdie eksemplaar kan nogal lyk op die een van Collingham. Daarteenoor was die eksemplaar wat deur Trimen aangeteken is soortgelyk aan die een wat deur Bowker ingestuur is. Hierdie derde eksemplaar dra die etiket: "Bucklands, near Koonap".
Pocock beskou die eksemplare sonder twyfel as mutasies. Volgens die bewyse is (of was) hierdie mutasies slegs op een plek dominant. Omdat hy nie ander luiperdvelle uit Grahamstad kon kry en ondersoek nie, dink hy dit sou beter wees om eerder die naam melanotica slegs tot Grahamstad en omgewing te beperk en nie die hele bevolking luiperds uit die Kaapprovinsie te betrek soos Allan dit wel voorgestel het nie.
1953: Ellerman, Morrison-Scott and Hayman neem aan die hele Afrika word deur één inheemse luiperdspesie bewandel. Hulle deel luiperds van grotendeels Suider-Afrika, P.p. leopardus (bewoude Wes-Afrika en Nigerië), P.p. shortridgei (Angola en Damaraland), P.p. puella (Kaokoveld, suidwestelike Afrika) en P.p. melanotica (vanaf die Kaapkolonie tot Suid-Rhodesië) saam in een groep en beskou hierdie groep as identies met die luiperd in Egipte tot Tanganjika (P. p. pardus).
1966: Die Tsjeg, Luděk J. Dobroruka, (in sy artikel Ein Beitrag zur Kenntnis südafrikanischer Leoparden, Panthera pardus (Linnaeus, 1758)) beskou die Grahamstad-luiperd wat deur Günther omskryf is nie as 'n subspesie nie, maar 'n melanistiese mutasie.
1995: Sriyanie Miththapala, John Seidensticker and Stephen J. O'Brien voer aan hul DNS-analise van Afrikaluiperds bied genoeg rede om die hele klassifisering van die subspesies te hersien – alle luiperds in Afrika behoort tot een en dieselfde subspesie. Die Afrikaluiperds onderskei hul duidelik van die ander luiperdbevolkings buite Afrika. Maar verskille binne Afrika is afwesig: daar is ooreenkomste wat betref gedeelde allele vir allosieme, gedeelde mtDNS-haplotipes en gedeelde fragmente in die DNS-vingerafdrukke. Ontleding van die skedeleienskappe (uit 'n vorige studie van 1992) kon ook nie beduidende verskille onder die Afrikasubspesies uitwys nie. Alles in ag genome word daar voorgestel dat die luiperdbevolkings in Afrika onder een drienamige wetenskaplike naam ingedeel moet word: Panthera pardus pardus. Die tabel op bl. 1118 van die artikel toon egter dat nie 'n enkele monster van die Kaapse luiperd (kodenaam MEA) opgespoor of getoets is nie.
2001: 'n Opvolgstudie deur Uphyrkina, Johnson, Quigley, Miquelle, Marker, Bush en O'Brien laat ook die Kaapse luiperd uit hul navorsing. 'n Nuwe bevinding deur proefnemings te doen op wilde Marokkaanse, Namibiese, Botswana-, Krugerwildtuin- en Zimbabwese luiperds, dui nou dat die Afrikaluiperds onder mekaar op grond van mtDNS die meeste verskil as enige luiperdgroep wêreldwyd en sodoende 'n baie hoë diversiteit het.
November 2015: Volgens die National Geographic word die Kaapse luiperd steeds nie as 'n afsonderlike subspesie erken nie, al is hierdie luiperds kleiner gebou as dié in die savanne.
Jag en dieet
Die Kaapse luiperds is nie kieskeurig wat voedsel betref nie en het 'n diverse dieet waarby die prooigrootte enorm verskil. Daar word hoofsaaklik klipdassies en klipspringers geëet. Hierdie twee prooidiere vorm 60% van alle prooi. Die ander prooidiere is ander boksoorte en ystervarke. Soms word vis, reptiele en insekte en baie selde ook bobbejane gevang. By laasgenoemde is die luiperd eintlik te klein.
Die Kaapse luiperds sal ook krieke, akkedisse, knaagdiere en hase vang, maar ook ystervarke en selfs hoefdiere so groot soos die eland. Die dieet wissel na gelang wat en hoeveel die onmiddellike habitat bied: in die Boland, Sederberg en Gamka word die klipspringer en klipdassie die meeste gevreet, terwyl die ystervark en die Kaapse grysbok aansienlik meer in die Boland gevang word. Die Kaapse luiperd vreet selde bobbejane, grootliks omrede die luiperd te staan kom voor die tropbeskerming, ratsheid en lang slagtande wat in Kees se guns tel. Hoewel die bobbejaan en luiperd dikwels mekaar se paaie kruis, sal die bobbejaan liefs die luiperd vermy. Volgens die provinsiale voedselopname beslaan die bobbejaan slegs 5% van die luiperd se dieet.
Mededinging
Eeue gelede het die luiperd in die Wes-Kaapgebied om prooi meegeding met leeus, wildehonde, jagluiperds en hiënas, maar laasgenoemde drie het in die gebied heeltemal uitgesterf. Die luiperd het deur sy aanpasbaarheid en skuheid hom na die berge teruggetrek en sodoende 300 jaar van habitatverlies en verdelging oorleef. Om hierdie rede is die luiperd vandag die Wes-Kaap se hoofroofdier.
Voortplanting
'n Werpsel bestaan uit 2 of 3 welpe. 'n Ervare wyfie kan elke 18 maande tot 2 jaar 'n werpsel grootmaak. Die sterftesyfer van die welpies is wel hoog (ten minste 50%, maar waarskynlik hoër), veral in die eerste paar lewensmaande. Die ouer welpies sterf dikwels in die territoriale gevegte met ander volwasse mannetjies. Totdat 'n luiperdmannetjie omtrent 4 jaar oud is, moet hy homself handhaaf tussen die tuisgebiede van ander volgroeide en dominante mannetjies deur so min as moontlik op te val. Die wyfies kan reeds op 3 jaar voortplant.
Ekologiese nut
Binne sy tuisgebied speel die luiperd 'n belangrike rol om die ekostelsel gesond te hou. Eerstens word meegeding met die kleiner mesoroofdiere, soos die rooikat en rooijakkals, en tweedens word soms op ander karnivore, soos die bakoorjakkals, muskeljaatkat, maanhaarjakkals en jagluiperd, jag gemaak. Luiperds is roofdiere wat aas voortbring waarop aasdiere teer. As luiperds uit die ekologie geneem word of aansienlik verminder, sal die aasdiere die plek van die roofdiere inneem en self roofdiere word, wat op hul beurt ook ander (kleiner) roofdiere deur hul dominante en toenemende getalle bedreig. Derdens weer die luiperd siek en swak diere uit die ekostelsel, verhoed sodoende verspreide siektes en beskerm die voortbestaan van diere met 'n sterk en gesonde genetika. Sou hierdie hoofroofdier uit die omgewing gehaal word, verlig dit die druk op die kleiner roofdiere aansienlik, wat skielike bevolkingsontploffing van hierdie middelslagroofspesies tot gevolg het. Dit het op sy beurt weer 'n nadelige uitwerking op die prooidiere, maar so ook die kleinvee. Uit "weerwraak" oor laasgenoemde word dikwels enige roofdier dan voor die voet verdelg, wat opnuut die hele biodiversiteit van die omgewing versteur.
Bedreiging
Die Kaapse luiperd is nie op die Rooilys van die IUBN of een van die CITES se bylae vermeld nie. Die luiperd as gehele spesie word aangegee as Byna bedreig in die IUBN-rooilys, Bylaag I. Die Kaapse luiperd is nog nie 'n erkende subspesie nie en meer ondersoek moet nog duidelikheid verskaf sodat hierdie luiperds ook goed beskerm kan word. Natuurlike bedreigings by veral die welpies is roofvoëls (arende), slange, siektes en ondervoeding. By volgroeide luiperds kan deurgesteekte ystervarkpenne wat ontsteek uiteindelik dodelik wees. Luiperds sal ook dikwels tot die dood baklei vir 'n goeie territorium. Hoewel hierdie diersoort aanpasbaar is en wydverspreid voorkom, word die voortbestaan van sekere bevolkings oor die algemeen bedreig deur habitatverlies, habitatversnippering, jag om handelsdoeleindes en verdelging. Die ongekontroleerde (onwettige) jag en habitatverlies se oorsake is dikwels te vinde in verouderde metodes van veebestuur.
In die Wes-Kaap staar die luiperd die volgende bedreigings in die gesig:
Bogenoemde probleme kan opgelos word deur die inheemse plantegroei te behou; permanente en trekarbeiders die belang van biodiversiteit te leer; die aanmelding van onwettige jag en strikke wat gestel is; brandpaaie te onderhou en indringerplante uit te roei; natuurlike prooidiere van die luiperd volhoubaar te beskerm en beweeglikheid in en oor die erwe, landgoed of landbougrond toe te laat.
In die Oos- en die Wes-Kaap is daar ondertussen navorsing gedoen omtrent die gene. Uit 40 monsters is bepaal tot watter mate die diere verwant is (wat dus migrasie en wisselwerking aantoon). Die luiperds in die Overbergstreek sukkel om nuwe bloed te kry. Een voorgestelde oplossing is om meer natuurgebied vir hierdie diersoort vry te maak, maar juis die omgekeerde is bereik: slegs 20% van die Overberg is nog beskermde natuurgebied. Die ander oplossing, sonder om voedselsekerheid in te boet, is om vrye beweegruimte vir die dier op die Overbergse plase en ander landgoed toe te laat.
Daghregister
Van Riebeeck se Daghregister Deel I en Deel II maak gebruik van onderskeidelik tijger, luperts en lupaerts. Hoewel in die voetnota staan ''Onder ‘tijgers’ moet hier luiperds verstaan word, en nie tiere in die regte sin van die woord nie. Elders in die Dagverhaal word daar egter ook wel van ‘luperts’ of ‘lupaerts’ gepraat. Vgl. bv. 1 en 12 Junie 1655, verklaar dit nie waarom luperts en tijgers in "dat de luperts, leeuwen off tijgers geen quaet aen de koebeesten hebben cunnen doen"'' van mekaar onderskei word nie.
Op 1 Junie 1655 was daar weer 'n luiperd in die hoenderhok deur die nalatigheid van die hoenderwagter, wat die gat onder die deur, waar die hoenders in- en uitgaan, oopgelaat het. Sodoende het dieselfde dier weer 3 van hul 5 ganse (wat deur die Heer Van Goens geskenk is om aan te teel) doodgebyt. Om die luiperd te vang of dood te maak, het die stalkneg en die sieketrooster (sieckenvaer) die hoenderhok binnegegaan. Die sieketrooster, Willem Barentszoon Wijlant, het op die luiperd geskiet en rakelings gekwes, waarna die dier op hom gespring, die kloue in sy kop geslaan en hom terseldertyd in die arm gebyt het. Wijlant was genoodsaak om die luiperd los te laat. Die stalkneg het ook ligte hoofbeserings opgedoen, maar die sieketrooster, wat al voorheen met luiperds in soortgelyke omstandighede te doen gehad het, het ernstige bytwonde opgedoen. Van Riebeeck vind dit merkwaardig hoe die beeste in die nabygeleë kraal saam 'n halfmaan met hul horings gevorm het, in die rigting van die hoenderhok se deur, sodat die luiperd omtrent uit die beeste se horings moes bly en ontvlug.
Op 12 Junie 1655 het die Khoi-Khoin die koloniste versoek dat 'n soldaat of twee moet saamkom om 'n sekere wilde dier wat onder hul vee verwoesting saai van kant te maak. Hierdie versoek is toegestaan en 'n sersant met drie of vier soldate is saamgestuur. Daar by die duine aangekom, het die Khoi-Khoin met assegaaie in die hand die dier in die bosse vasgekeer, maar het self 'n veilige afstand behou. Hulle het hul assegaaie in die bosse gewerp, maar het die dier net een keer in die been raakgegooi. Die sersant het met die eerste skoot die groot luiperd met sy snaphaan in die nek geskiet. Die dier het morsdood op die grond geval. Van Riebeeck skryf die Khoi-Khoin het in verwondering gestaan hoe vinnig so 'n dier gedood kon word. By die nadoodse ondersoek in die fort is vasgestel dat hierdie knewel se regterbeen nog vars deur 'n koeël aan stukke geskiet is. Van Riebeeck het dus aangeneem dat dit dieselfde luiperd moes wees wat die sieketrooster aangeval het, en skade aan hul skape, bokke, ganse en eende berokken het.
Vyf weke later, op die 23ste Julie 1656, bring een van die bosvolcq (bosarbeiders van die Kompanjie) 'n luiperd terug wat hy naby die koringland by Ronde Bosjen geskiet het. Hy is daarvoor, volgens die resolusie van 17 Junie 1656, met 3 agtreale beloon. By die besoekende skeepslui was 'n "agtreaal" bekend as reaal van achten; 'n agtreaal is één silwermunt ter waarde van 8 reaal (Spaans: real de a ocho of real ocho) en is aangedui met die teken /8/.
Kate Bruce
Kate Bruce (17 Februarie 1860 – 2 April 1946) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Gretchen the Greenhorn (1916), Way Down East (1920), en The White Rose (1923).
Gladiolus brevitubus
Gladiolus brevitubus is 'n meerjarige plant wat tot die genus Gladiolus behoort. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap.
855
Die jaar 855 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 55ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Salmo
Salmo is ‘n genus wat hoort tot die familie Salmonidae. Aanvanklik was beide die Reënboogforel en die Bruinforel deel van die genus maar die Reënboogforel se klassifikasie is later verander en dit is nou geklassifiseer as deel van die genus Oncorhynchus. Salmo is dus nou beperk tot die Europese en forelle van Asië en ook die Atlantiese salm.
Spesie
Die volgende spesie is deel van die genus en kom in Suid-Afrika voor:
Albanië
Ten opsigte van sy fisiese struktuur en sy kultuur is Albanië een van die mees geïsoleerde. Albanees is, alhoewel dit deel uitmaak van die Indo-Europese taalfamilie, nie nou verwant aan enige ander Europese taal nie, maar vorm 'n taaltak op sy eie.
Die land, wat vyf eeue lank 'n uithoek van die Ottomaanse Ryk was, het sy onafhanklikheid in 1912 verklaar. Die lang Ottomaanse heerskappy het groot invloed op die godsdienstige en kulturele lewe in Albanië uitgeoefen waar sowat sewentig persent van die bevolking aanhangers van 'n gematigde stroming van die Islamitiese godsdiens is. In 1913 is die Prinsdom Albanië gestig, in 1925 het dit 'n republiek geword en in 1928 is die Koninkryk Albanië gestig.
Ná die Tweede Wêreldoorlog is Albanië tot 'n volksrepubliek verklaar, met 'n dogmatiese kommunistiese bewind onder Enver Hoxha wat ten opsigte van sy politieke beleid aanvanklik noue bande met Joego-Slawië (tot 1948), die Sowjetunie (1948–1961) en die Volksrepubliek China (1961–1977) gehandhaaf het. Nadat bande met Beijing verbreek is, het die bewind 'n onafhanklike politieke koers ingeslaan wat dit verder van die res van die wêreld geïsoleer het.
Toe Albanese in die vroeë 1990's van die kommunistiese bewind ontslae geraak het, moes hulle besef dat hul land die armste in Europa was. Inmiddels het dit in dié opsig Moldowa ingehaal. Albanië is nog steeds besig om 'n ekonomiese en sosio-politieke transformasieproses te ondergaan. Hierdie proses het gepaard gegaan met grootskaalse emigrasie na ander Europese lande en die Verenigde State, 'n skerp daling van geboortesyfers, vinnige verstedeliking en groot sosiale ongelykheid. Soos in baie ander post-kommunistiese samelewings trek ook in Albanië ou politieke en ekonomiese elites die meeste voordeel uit die oorgang na 'n vrye markekonomie. Albanië het op 1 April 2009 saam met Kroasië by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie aangesluit.
Albanië behou vandag nog 'n geheimsinnige reputasie oor, maar begin geleidelik tot 'n toeristebestemming ontwikkel.
Geografie
Met 'n oppervlakte van 28 748 vierkante kilometer is Albanië ietwat kleiner as België. Sy kuslyn met talle sand- en klipstrande strek oor 362 kilometer langs die Adriatiese en die Ioniese See. Hier is 'n aantal bekende vakansiedorpe soos Velipoja, Shëngjin, Durrës en Vlora aan die Adriatiese en Dhërmi, Himara en Saranda aan die Ioniese See geleë. Op die nouste punt van die Adriatiese See – die Seestraat van Otranto – is die Albanese kus slegs 71 kilometer van Italië af geleë, en naby die dorp Ksamil net twee kilometer van die Griekse eiland Corfu.
Landskappe
Albanië se topografie het die taalkundige en politieke isolasie van die land in die verlede bevorder. Meer as twee derde van Albanië se staatsgebied word deur bergagtige terrein beslaan wat dit eeue lank ontoeganklik vir enige invloed of migrasie vanuit die ooste gemaak het. 'n Alluviale vlakte, wat op plekke net enkele kilometer wyd is, strek vanaf die Skutarimeer in die noorde tot Vlora in die suide. In Sentraal-Albanië is dit wyer en vorm die uitgestrekte Myzeqe-vlakte. Langs die kus word talle strandmere en moeraslande aangetref.
Slegs die valleie, die heuwelland en dele van die kusvlakte is geskik vir menslike bewoning sodat die bevolkingsdigtheid hier aansienlik hoër is. Ander landsdele is maar yl bevolk.
In Noord-Albanië rys die Albanese Alpe (Prokletije) wat deel uitmaak van die groter Dinariese Alpe (ook Dinariede genoem). Die Korab (Maja e Korabit) noordoos van Peshkopia en vlakby die grens met Noord-Masedonië is met 2 764 meter bo seevlak die hoogste bergpiek in die land. 'n Tweede hoë en bekende bergpiek, Jezerca met 2 694 m, is die hoogste berg wat volledig op Albanese staatsgebied geleë is.
Die Albanese Alpe in die noorde (dit word so genoem omdat hulle baie na die Sentraal-Europese Alpe lyk, hoewel hulle nie uit dieselfde soort gesteente bestaan nie) vorm ’n groot versperring van oos na wes. Midde-Albanië is ’n massiewe, ontoeganklike bergland, maar in die suide is daar breë, oop valleie.
In die noorde is die laer berghange dig bebos met dwergeike ('n klein, immergroen boom; nie soos die eike in Suid-Afrika nie), beuke en verskillende soorte dennebome. Die inwoners van die gebied maak hul bestaan hoofsaaklik uit veeboerdery. In die somer jaag hulle hul troppe vee hoog die berge in op soek na weiding.
Hierdie rondtrekkery van die Albanese met hul vee in die somer was die oorsaak dat die grense van die land eers na baie jare, in 1912, vasgelê kon word. In Midde-Albanië is die komme en valleie tussen die berge baie vrugbaar, in teenstelling met die barre berghange, en word voedselgewasse verbou.
Waterliggame
Alle groot riviere in Albanië mond in die Adriatiese See uit. Die Drin is die langste rivier met 282 km. Die "Swart Drin" ontspring in die Ohridmeer en vloei naby Kukës in Noord-Albanië met die "Wit Drin", wat in Kosovo ontspring, saam. Die Drin-rivier loop daarna deur 'n aantal groot damme en mond naby Shkodra in die Buna uit.
Ander groot Albanese riviere is (van noord tot suid) Mat, Shkumbin, Seman (met die Devoll) en Vjosa. Hulle vloei almal min of meer regstreeks in westelike rigting om in die Adriatiese See uit te mond waarby hulle rivierlope deur alle bergreekse breek. Die kort Buna-rivier dreineer die Shkodra-meer en vorm in dele die grens met Montenegro.
Klimaat
Albanië het 'n subtropies-mediterreense winterreënklimaat met 'n gemiddelde jaarlikse temperatuur van 16 °C en ontvang jaarlikse neerslae van omstreeks 1 200 millimeter.
In Tirana is twee somermaande droog. Die noordelike en oostelike berggebiede het baie koue winters, maar ook gedurende die somermaande word soms relatief lae temperature aangeteken. In die wintermaande is baie nedersettings in hoër geleë landsdele maande lank deur sneeu afgesny.
Die suidelike landsdele aan die Ioniese See het 'n meer gematigde klimaat. Alle kusgebiede kry in die wintermaande meer neerslae as die res van die land. Saranda is een van die sonnigste plekke in Albanië met byna 300 sonskyndae per jaar.
Ekonomie
Die ekonomiese groei, wat onder meer op die toerismebedryf steun, gaan gepaard met 'n massiewe ontwikkeling en opknapping van Albanië se infrastruktuur. So het Albanië se ekonomie selfs tydens die internasionale finansiële krisis vanaf 2007 in teenstelling met die meeste ander Europese lande nog gegroei. Die aantal mense, wat onder die broodlyn leef, het afgeneem, terwyl die algemene belastingstarief met 10 persent een van die laagstes in Europa is.
Michelle Rojas
Michelle Rojas (gebore 16 Desember 1987) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en assistentregisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Escaflowne: The Movie (2000), Wolf Children (2012), en Dragon Ball Z: Resurrection 'F' (2015).
Synergy
Synergy is 'n maatskappy wat deur die regering van Wes-Australië besit word. Synergy is Wes-Australië se grootste handelaar van energie met ongeveer 900 000 nywerheids-, kommersiële en huishoudelike kliënte met 'n totale jaarlikse inkomste van meer as $1,5 miljard (AUD).
Synergy verskaf kliënte wat aan die South West Interconnected System (SWIS) verbind is wat die gebied van Kalbarri in die noorde tot by Albany in die suide en Kalgoorlie in die ooste beslaan. Die maatskappy verkoop elektrisiteit aan huishoudelike en besigheidsgebruikers asook gas aan grootskaalse besighede.
Die primêre aktiwiteite van Synergy sluit in die aankoop van energie, bemarking en kliëntediens, die uitreik van rekenings en hantering van betalings. Synergy bestuur 'n kliënte dienssentrum en 'n beperkte telebemarkingsdiens. Verder word daar na groot kliënte se belange omgesien deur 'n span bestuurders wat aan sulke groot rekeninge toegewy is.
Synergy verkoop ook geakkrediteerde hernubare energie onder die NaturalPower en EasyGreen handelsname en verskaf ook 'n reeks dienste ten opsigte van energiedoeltreffendheid aan sy kliënte.
Craniella lentiformis
Craniella lentiformis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Craniella en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1898 deur Thiele.
857
Die jaar 857 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 57ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Caridad de la Luz
Caridad de la Luz (gebore 21 Januarie 1977) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Bamboozled (2000), Down to the Bone (2004), Gun Hill Road (2011), en Release.
856
Die jaar 856 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 56ste jaar van die 9de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Oncorhynchus
Oncorhynchus is ‘n genus wat hoort tot die familie Salmonidae. Dit sluit die Reënboogforel in asook ses spesies van die Pasifiese salm. Al die salms leef in die dreineer areas wat uitmond in die Stille Oseaan in Noord-Amerika.
Jimmy Dludlu
Jimmy Dludlu is 'n bekende Suid-Afrikaanse jazzmusikant. Dludlu se styl sluit wyd strekkende invloede in en kombineer beide tradisionele en moderne elemente van jazz wat deur Wes Montgomery, George Benson en Pat Metheny tot Suid-Afrikaanse helde soos Miriam Makeba, Letta Mbulu, Hugh Masekela, Themba Mokwena en Allen Kwela, onder andere, geïnspireer is. Dludlu is veral lief vir die klanke van wes- en sentraal-Afrika, asook van Latyns-Amerika, maar meld dat jazz steeds sy gunsteling is. Sy vele oorspronklike komposisies val in die tradisie wat losweg as afro-jazz geklassifiseer kan word.
Jimmy Dludlu se debuutalbum, Echoes from the Past (PolyGram, 1997) is in September 1997 uitgereik en is wyd positief ontvang. Die album het Jimmy twee FNB SAMA-toekennings vir "Best Newcomer" en "Best Contemporary Jazz Album" in 1998 besorg en verkoopsyfers in Januarie 1999 het verkope van meer as 250 000 plate aangedui. Die album is sedertdien deur die Verve-plateëtiket in nege lande uitgereik, insluitende die Verenigde State, Italië, Switserland, Swede en Hongarye.
Winston Mankunku Ngozi
Winston Monwabisi Mankunku Ngozi (* 1943, † 13 Oktober 2009) was 'n bekende Suid-Afrikaanse tenoorsaxofoonspeler.
Vroeë lewe
Ngozi is in 1943 in Retreat in die Wes-Kaap in 'n musikale familie gebore. Op die ouderdom van sewe het hy klavier begin speel, en later het hy ook klarinet en trompet leer speel. Hy het in sy middeltienerjare geleer om die alt- en tenoorsaksofone te speel. Hy het John Coltrane, plaaslike saksofonis Cups & Saucers, pianis Merton Barrow en baskitaarspeler Midge Pike as groot invloede tydens hierdie tydperk in sy lewe gemeld.
Loopbaan
Ngozi het in Kaapstad gewoon tydens apartheid, wat tot gevolg gehad het dat hy onderworpe was aan apartheidswetgewing soos die Groepsgebiedewet en die Wet op Afsonderlike Geriewe. In die vroeë 1960's is Ngozi — nes één uit elke drie Suid-Afrikaners — deur die rassistiese regering na Gugulethu verskuif.
Ngozi het in 1964 saam met 'n wit musiekgroep in die Groenpunt Kunssentrum en onder die pseudoniem Winston Mann opgetree waar hy gedwing is om agter 'n gordyn te speel om uit sig te bly, aangesien 'n veelrassige musiekgroep onwettig was.
Craniella lentisimilis
Craniella lentisimilis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Craniella en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1989 deur Tanita & Hoshino.
Alexander Wurz
Alexander Wurz (gebore op 15 Februarie 1974) is 'n Oostenrykse voormalige professionele renjaer, bestuurderopleikundige en sakeman. Hy het aan Formule Eenwedrenne deelgeneem van 1997 tot 2007, en is ook 'n tweemalige wenner van die Le Mans 24 uur.
Hy is tans onder kontrak om vir die Toyota-fabriekswedrenspan in die Wêrelduithoukampioenskap te jaag. In Formule 1 is hy 'n kommentator vir TV en media, sowel as die Williams F1-span se bestuurderafrigter en voorsitter van die Grand Prix Drivers' Association.
Formule Een
Wurz se Formule Een-debuut was op 15 Junie 1997 in Montreal vir Benetton toe sy mede-Oostenryker Gerhard Berger weens siekte nie kon jaag nie. Wurz beïndruk met 'n podiumposisie in sy derde wedren (Britse Grand Prix 1997) voordat hy terugkeer as 'n toetsjaer.
Wurz is egter beloon met 'n voltydse renplek vir die 1998-seisoen vir Benetton en het nog drie seisoene by die span deurgebring, met Giancarlo Fisichella as sy spanmaat. In 2001 hy die rol as toetsbestuurder vir McLaren aangeneem.
In April 2005, toe Juan Pablo Montoya beseer is, ry Wurz vir McLaren in die 2005 San Marino Grand Prix en eindig vierde in die ren, maar behaal 'n derde plek nadat albei BAR-Honda-jaers gediskwalifiseer is. Dit het hom die rekord gegee vir die langste interval tussen podiumplekke van agt jaar.
Williams (2007)
Alexander Wurz het aan die begin van 2006 'n ooreenkoms met Williams F1 onderteken om die span se amptelike toets- en reserwedrywer te word. Hy het die derde motor tydens alle Grand Prix Vrydae in 2006 bestuur. Op 3 Augustus 2006 is aangekondig dat Wurz Mark Webber sou vervang as 'n renjaer by Williams vir die 2007 seisoen. Dit was Wurz se eerste voltydse renrit sedert 2000, en sy spanmaat was Nico Rosberg. By die GP van Monaco op 27 Mei 2007 behaal Wurz sy eerste punte vir die Williams F1-span en eindig in die 7de plek nadat hy hom 11de gekwalifiseer het. Hy het op 10 Junie 2007 vir die derde keer in sy F1-loopbaan in die Kanadese Grand Prix 3de gekom. Hy het sy agtervlerk eintlik vroeg in die wedloop beskadig, maar het daarmee gesukkel en op die podium geëindig. Hy het dit byna herhaal tydens die 2007 Europese Grand Prix, maar het net nie by Mark Webber verbygekom tydens die laaste chicane nie. Die wedren was Wurz se laaste punte en veral van nou af het spanmaat Rosberg hom gedistansieer. Op 8 Oktober 2007 kondig Wurz sy onmiddellike uittrede uit die Formule Een aan, wat beteken dat die 2007 Chinese Grand Prix sy laaste ren was.
Honda en Brawn GP (2008–2009)
Wurz was die Honda F1-toetsbestuurder vir die 2008 Formule Een-seisoen, 'n rol wat hy behou het tydens die oorgang na Brawn GP in 2009.
Williams (2012)
Vir die 2012 Formule Een-seisoen sluit Wurz weer by die Williams F1-span aan, hierdie keer om die onervare jaers Bruno Senna en Pastor Maldonado van die span touwys te maak.
Padveiligheid
Wurz is betrokke by baie projekte rakende padveiligheid en die opleiding en bestuur van bestuurders. In 2006 stig hy en sy vader die maatskappy Test and Training International, 'n leier op die gebied van padveiligheid en bestuurdersopleiding. Hy werk ook nou saam met die FIA (Fédération Internationale de l'Automobile), sedert 2011 as bedryfsvennoot van die "FIA Institute Young Driver Excellence Academy".
Wurz is die seun van voormalige rallycross-renjaer Franz Wurz, wenner van die Europese Rallycross kampioenskap in 1974, 1976 en 1982.
Sally Jane Bruce
Sally Jane Bruce (gebore 2 Desember 1948) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rol in die rolprent The Night of the Hunter (1955).
Paaltjiewagter
Die paaltjiewagter is 'n veldwerkposisie in krieketspel. Die rol van die paaltjiewagter is in krieketwet nr. 27 beskryf
Dit kom verder daarop neer dat die paaltjiewagter in 'n posisie is om die meeste vangskote van enige veldwerker waar te neem, aangesien hy direk in die vlug van die bal staan (of hurk) wanneer dit deurskiet van, of moontlik skrams gereflekteer word (Engels: "nicked") deur die kolwer voor die paaltjies.
Die paaltjiewagter moet ook sorg dat die teenstander-kolwer altyd binne sy kolfkampie bly, deur te dreig om 'n stonkpoging uit te voer wanneer die kolwer "ronddwaal" buite die kampie, nadat hy die bouler se aflewering agter gevang het.
'n Verdere belangrike taak van 'n paaltjiewagter is om, wanneer 'n dryfhou deur die kolwer uitgevoer is, direk by die paaltjies aan sy kant stelling in te neem. Hy doen dit in afwagting van die bal wat deur 'n medespanlid (veldwerker) teruggegooi sal word na die paaltjies toe van bv. die dekveld of die grens af. Indien hy die bal vroeg terug ontvang, kan hy die kolwer uithardloop deur sy paaltjies om te gooi. Aangesien hy die enigste veldwerker is wat handskoene mag dra, is dit die veiligste opsie om die bal na hóm in te gooi, eerder as na die bouler (aan die ander kant), wie se hande beseer kan word deur 'n harde ingooi.
Die paaltjiewagter is ook die enigste veldwerker wat beenskutte dra, alhoewel hulle deesdae korter en ligter is as kolfbeenskutte.
Uit bostaande kan afgelei word dat die paaltjiewagter 'n spesialisposisie op die veld is.
Grace Rolek
Grace Rolek (gebore 10 Oktober 1997) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Final Fantasy VII: Advent Children (2005) en in die televisiereekse George Lopez (2002) en Steven Universe (2013).
858
Die jaar 858 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 58ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Mundaring
Mundaring (uitgespreek as man-dê-rieng) is sowat 34 km ten ooste van Perth langs die Great Eastern Highway geleë binne die Shire of Mundaring plaaslike regeringsgebied.
Die gebied word ook sterk verbind met die dam ten suide van die woongebied genaamd Mundaring Weir. Die Mundaring gebied word beskou as deel van die Perth Hills gebied en word as sodanig bemark deur toerisme instellings.
Transgender
duimnael|220px|Die Transgender Pride-vlag.
859
Die jaar 859 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 59ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Transgender
Transgender mense is persone met ’n gender-identifikasie wat verskil van die geslag wat by geboorte aan hulle toegewys is. Hulle word soms transseksueel genoem. Eersgenoemde is ’n sambreelterm wat ook mense insluit wat nie uitsluitlik manlik of vroulik is nie (insluitende bigender, pangender, genderfluid, agender of niebinêr).
Om transgender te wees het niks te doen met seksuele oriëntasie nie: Transgenders kan heteroseksueel, homoseksueel, biseksueel of selfs aseksueel wees, of weier om hul oriëntasie te eien. Dit is ook iets anders as om interseksueel te wees. Laasgenoemde verwys na mense met fisieke geslagseienskappe wat nie voldoen aan "tipiese idees oor die manlike en vroulike liggaam" nie.
Die mate waarin mense gemaklik, eg en geloofwaardig voel oor hul eksterne voorkoms en hul ware identiteit aanvaar, word soms "transgenderooreenstemming" genoem. Baie transgenders ondervind genderdisforie en sommige ondergaan mediese prosedures soos hormoonvervangingsterapie, geslagsveranderingsoperasies of psigoterapie. Nie alle transgenders wil egter sulke behandelings ondergaan nie, of hulle kan nie om finansiële of gesondheidsredes.
Die meeste transgender mense ondervind diskriminasie by die werk of met openbare akkommodasie en gesondheidsorg. Op baie plekke word hulle nie wetlik teen diskriminasie beskerm nie.
Evolusie van die term
Die psigiater John F. Oliven van die Columbia-universiteit het die term "transgender" geskep vir sy verwysingswerk van 1965, Sexual Hygiene and Pathology. Volgens hom is die term wat voorheen gebruik is, "transseskueel", misleidend "omdat seksualiteit nie ’n groot faktor in primêre transvestisme is nie". Die term "transgender" het toe gewild geraak, met verskillende definisies deur verskillende groepe transgenders, transseksuele en transvestiete, onder andere die Amerikaanse transgender aktivis Virginia Prince, wat dit gebruik het in die Desember 1969-uitgawe van Transvestia, ’n landwye tydskrif wat sy gestig het vir mense wat klere van die teenoorgestelde geslag dra. Teen die middel 1970's is beide "transgender" en "trans" mense gebruik as sambreelterme,
Teen 1984 het die idee van ’n "transgender gemeenskap" ontwikkel en in 1985 het Richard Elkins die "Trans-Gender Archive" by die universiteit van Ulster begin.
Transseksueel versus transgender
Die term "transsexual" is in 1949 deur die Amerikaanse seksoloog David Oliver Cauldwell in Engels geskep en in 1966 deur die seksoloog Harry Benjamin gewild gemaak, min of meer in die tyd toe die term "transgender" geskep is. Sedert die 1990's is "transseksueel" gewoonlik gebruik om die subgroep van transgender mense aan te dui wat die begeerte het om die geslag waarmee hulle geïdentifiseer het permanent aan te neem en mediese prosedures soos geslagsveranderingsoperasie ondergaan.