cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wekker
'n Wekker is 'n toestel of horlosie wat 'n mens op 'n vooraf gestelde tyd wakker maak deur 'n geluid te maak, party gebruik lig of vibrasie. Party kan identifiseer wanneer 'n persoon in 'n ligte stadium van slaap is, om te voorkom dat iemand uit slaap wakker word, wat moegheid veroorsaak, selfs al het die persoon genoeg slaap gehad. Om die klank of lig te stop, word 'n knoppie op die klok gedruk; Die meeste horlosies stop die alarm outomaties indien dit lank genoeg onbewaak gelaat word. 'n Klassieke analoog wekker het 'n ekstra hand wat gebruik kan word om die tyd te spesifiseer waarop die alarm geaktiveer moet word. Wekkers word ook op selfone, horlosies en rekenaars gevind.
Baie wekkers het radio ontvangers wat ingestel kan word om te begin speel op sekere tye. Sommige wekkers kan verskeie alarms stel. Mees moderne televisies, selfone en digitale horlosies het wekkerfunksies om aan te skakel of geluide te maak op 'n spesifieke tydstip.
Tradisioneel
Tradisionele meganiese wekkers het een of twee klokke wat deur middel van 'n spring 'n rat aanstoot om 'n hamer heen en weer tussen die twee klokke of tussen die binnekant van 'n enkele klok te slaan. In sommige modelle tree die agterkant van die klok self op as die klok.
Digitale
Digitale wekkers kan ander geluide maak. Eenvoudige battery-aangedrewe wekkers maak 'n luidende of piepende klank om 'n persoon te laat wakker word, en kan praat, lag, sing of geluide speel van die natuur.
Ulla Henningsen
Ulla Henningsen (gebore 7 Maart 1951) is 'n Deense aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Emma's Shadow (1988) en in die televisiereekse Matador (1978) en Unit 1 (2000).
Intensiewe vorm
Stand
Die tale wat ons praat (2018) som die stand van intensiewe vorme in Afrikaans so op:
Baie van hierdie vorme het al geyk geraak. Jonger sprekers sal hulle nie noodwendig almal meer ken nie. Desondanks maak intensiewe vorme van taalleerplanne in skole, veral vir die aanleer van Afrikaans as addisionele taal, steeds 'n gewilde deel uit. Ook as 'n maklike en vinnige manier om toets- en eksamenvraestelle gevul te kry! Maar as leerders intensiewe - en baie ander! - vorme bloot papegaaiagtig moet baasraak: Hoeveel geleentheid laat dit hulle om self kreatief met Afrikaans om te gaan, die genot dáárvan en die hedendaagse seggingskrag van Afrikaans te ontdek? Op dieselfde manier as wat intensiewe vorme oorspronklik ontstaan het: Uit die kreatiewe, speelse, funksionele gebruik en aanwending van die lewende taal self. Van Afrikaanse skrywers, digters en joernaliste hang dit af of nuwer, varser intensiewe vorme geskep gaan word. Dat mense wat dit lees, sulke nuutskeppings in hulle algemene, alledaagse taalgebruik sal opneem, is natuurlik geen uitgemaakte saak nie. Van tyd tot tyd kom 'n mens in die omgang wel nuwe, interessante intensiewe vorme teë, maar ongelukkig word opvallend baie van dié skeppings met drie- en vierletterwoorde gevorm wat 'n mens in keurige geselskap nie kan herhaal nie.
Eienskappe
Intensiewe vorme word dikwels gevorm deur die volgende konstruksies
Nietemin kan niks in die skrywer se pad staan om met digterlike vryheid eie intensiewe vorme te skep wat alle reëls oorskry nie, soos:
Hoewel aangevoer word dat intensiewe vorme van die adjektief normaalweg geen graadtrappe het nie (soos beeldskoon, waarvan *beeldskoner en *beeldskoonste onmoontlik is), is daar wel by plankdun, spierwit en stokoud slegs die stellende en oortreffende trap aangeteken:
Gewoonlik is daar nie 'n vergelykender trap nie:
Gedeeltelike reduplikasie is ook moontlik, solank 'n koppelteken toegevoeg word:
Soms word die intensiewe vorm selfs verder intensiveer met die aanvangskomponent morsdood- of ander verbindings:
Voorbeelde
'n Aantal voorbeelde van intensiewe:
Middelnederlands
Die onderstaande voorbeelde is geteleskopeerde vergelykings, bv. steendoot = so doot als een steen:
Moderne Nederlands
In Nederlands kan versterkte adjectieven ook vir verskillende beklemtonings in spesifieke kontekste gebruik word. So kan gortdroog gebruik word vir 'n vervelige (saai) boek en kurkdroog vir klimaat, of beeldschoon gesê geword van vroue en brandschoon van linnegoed of kleedkamers.
In 'n 2007-opname is 'n sekere aantal Nederlandse en Belgiese studente tussen 18 en 25 jaar oud gevra om die onderstaande byvoeglike naamwoorde (in vetdruk) in die spesifieke konteks van die voorbeeldsin te versterk. Die respondente is toegelaat om meer as een moontlikheid neer te pen:
Hierdie opname strook ook met die bevinding van die Nederlandse taalkundige en skrywer René Appel, in die radiotaalprogram, De Taalstaat. Intensiverende voorvoegsels soos "super-" (bv. superspannend, superleuk...) is "enorm populaire" in Nederlands. Ander voorvoegsels wat ook aan die beurt kom is bereleuk, retegoed, keihard, keileuk, knetterleuk, knettergoed en selfs foeilekker.
Ander voorbeelde:
Mathews Phosa
Nakedi Mathews Phosa is 'n Suid-Afrikaanse politikus en skrywer. Hy is 'n voormalige premier van Mpumalanga, sowel as 'n lid van die ANC se nasionale uitvoerende komitee.
Lewe en werk
Phosa is op 1 September 1952 in Mbombela, 'n township buite Nelspruit in Mpumalanga, gebore. Hy is een van ses kinders van die onderwyser Paul Phosa en die verpleegster Reshoketjoe, wat as getroue lede van die Lutherse Kerk 'n groot invloed op die morele opvoeding van hulle kinders het. As jong kind stuur sy ouers hom na Potgietersrus om by sy oupa 'n deeglike opvoeding in die plattelandse lewe te kry. In 1966 slaag hy standerd ses by die Tsherane Laerskool op Carlsrühe in die distrik Potgietersrus. In 1969 slaag hy aan die Maripi Hoërskool op Acornhoek naby Bosbokrand wat in daardie tyd bekend gestaan het as Form III (standerd agt of graad tien) met 'n onderskeiding in Landbouwetenskap, waarin hy die hoogste punte in Suid-Afrika en Namibië behaal. Hy matrikuleer in 1971 aan dieselfde skool. Hierna studeer hy vanaf 1972 verder in die regte aan die Universiteit van die Noorde in Pietersburg en behaal in 1975 die B.Proc.-graad asook 'n toekenning van die Transvaalse Prokureursorde as een van die beste studente in daardie jaar. In 1977 verwerf hy die LL.B.-graad aan dieselfde universiteit met 'n onderskeiding in Handelsreg en in dieselfde jaar trou hy met die maatskaplike werker Yvonne Nkwenkwezi (Pinky). Sy vrou tree later self tot die politiek toe en word speaker van die Mpumalanga provinsiale wetgewer. Hulle het drie kinders, die dogters Moyahabo en Tshepiso en die seun Mathlatse.
Reeds in 1970 neem hy aan sy eerste protesoptog deel, wanneer die lede van die skoolkoor daarteen betoog dat die Afrikaanse skoolhoof reël dat hulle apart voor die swart ouers en wit ouers moet optree, terwyl daar geen wit kinders in die skool was nie. Hy raak hierna betrokke by die ANC en MK (die militêre vleuel van die ANC). In 1985 verlaat hy die land noodgedwonge weens die politieke situasie en doodsdreigemente, ondergaan militêre opleiding in Oos-Duitsland en word in 1986 streeksbevelvoerder van MK in Mosambiek. Hiervandaan beheer hy alle operasies in die Oos-Transvaal. In hierdie tyd leer hy sy agente en dié van Frelimo Afrikaans om hulle sodoende beter toe te rus vir die stryd teen apartheid. Met die ontbanning van die ANC in 1990 is hy een van die eerste ANC leiers wat terug gestuur word om die onderhandelingsproses aan die gang te sit. Hy speel 'n belangrike rol in die onderhandeling van die oorgangsinisiatiewe, onder andere by Groote Schuur waar die Groote Schuur Minuut opgestel word en in Pretoria met die opstel van die Pretoria Minuut. Hy is ook verantwoordelik vir die organisasie en koördinering van die terugkeer van ANC uitgewekenes. In hierdie tyd dien hy ook op die werkgroepe vir politieke gevangenes en die groep wat die implikasies van die opskorting van gewapende aksie behandel. In 1991 en 1992 is hy een van die ANC afgevaardigdes tydens die twee KODESA onderhandelings en lei die ANC-span in hierdie onderhandelings oor die kwessie van die herinkorporering van die voormalige tuislande. Hy is een van die onderhandelaars en outeurs van die historiese Ooreenkoms van Verstandhouding (Record of Understanding) tussen die destydse regering en die ANC en is in 1993 een van die ANC se adviseurs tydens die Beplanningskonferensie. Die Mgwenya Opleidingskollege stel hom in 1993 aan as waarnemende kanselier en in 1994 as kanselier.
In April 1994 word hy die eerste premier van Mpumalanga, leier van die ANC in Mpumalanga, lid van die Nasionale Uitvoerende Komitee van die ANC en ook hoof van die ANC se Regsafdeling. Hy is ook lid van die Konstitusionele Komitee en die Nasionale Onderhandelingskomitee van die ANC, lid van die Polisieraad, mede-koördineerder van die Patriotic Front en mededirekteur van Small Beginnings. Op versoek van president Mandela is hy een van die goewerneurs van die Suid-Afrikaanse Kamer vir Landbou-ontwikkeling in Afrika. Hy dien ook op die Kuratorium van die Universiteit van die Noorde. In 1998 is hy betrokke in 'n ernstige ongeluk in sy ampsmotor en doen veelvuldige beserings op, waaronder 'n ernstige beenbreuk wat veroorsaak dat hy lank met behulp van krukke en 'n kierie moet loop. Hy doen afstand van sy posisie as premier van Mpumalanga in April 1999, maar bly voorlopig aan as lid van die parlement. Hierdie posisie verlaat hy in Julie 1999 wanneer hy uit die politiek tree maar steeds ANC-lid is en lid van hierdie party se Nasionale Uitvoerende Komitee. Hierna dien hy op die Raad van Direkteure van verskeie besighede in die private sektor. In April 2001 word hy (saam met Cyril Ramaphosa en Tokyo Sexwale) deur minister Steve Tshwete daarvan beskuldig dat hulle deel is van 'n sameswering om president Thabo Mbeki te onttroon as leier van die ANC. Hoewel hierdie bewerings nooit bewys is nie, word hy en beide Ramaphosa en Sexwale gedwing om uit die ANC se bestuurstrukture te tree. Met die verkiesing van Jacob Zuma as nuwe ANC-leier by die ANC se Nasionale Konferensie in Polokwane in Desember 2007, maak hy 'n terugkeer tot die politiek wanneer hy as tesourier van die ANC gekies word.
Hy is vanaf 2015 in polemiek betrokke wanneer 'n verslag uitlek wat beweer dat David Mabuza, die premier van Mpumalanga, van 1985 tot 1993 namens die apartheidsregering op onder andere Jacob Zuma gespioneer het. Volgens bewering het Phosa en sy vennoot, Nick Elliot, hierdie verslag vervals. 'n Sleutelgetuie in hierdie saak, Phosa se voormalige butler Jan Venter, verander egter sy verklaring etlike kere. Hy maak eers die bewering dat die verslag vervals is deur Phosa, op 'n latere mediakonferensie beweer hy dan dat Mabuza hom omgekoop het om oor Phosa te lieg en later beweer hy weer dat dit Phosa was wat hom omgekoop het om oor Mabuza te lieg. Die laaste ommeswaai kom nadat Venter deur Phosa afgedank is.
In 2004 word hy verkies tot voorsitter van die Raad van die Universiteit van Suid-Afrika. Na 'n termyn as vise-president word hy in 2005 die eerste swart president van die Afrikaanse Handelsinstituut en word hy aangewys as president van die Kamer van Handel en Nywerheid van Suid-Afrika (Kamsa) en as beskermheer van Beeld se Kinderfonds. Die Universiteit van die Oranje-Vrystaat keer in 2006 sy aanstelling as besoekende professor goed, waar hy betrokke is by die opleiding van die Bestuurskool se MBA-studente. Afgesien van Afrikaans is hy nog agt ander tale magtig. Hy word aangestel as voorsitter van die Innibos-fees op Nelspruit se direksie en lees in 2004 ook van sy gedigte hier voor.
Hy maak verskeie belangwekkende openbare toesprake oor en in Afrikaans. Voor die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns praat hy op 14 Junie 1995 oor “Afrikaans as landstaal”. Tydens die bekendstelling van die voltooiingsfase van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal in 2006 praat hy oor Afrikaans. Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns reël in November 2007 'n beraad oor die toekoms van die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) in Bloemfontein. By hierdie beraad is hy die hoofspreker, saam met die premier van die Vrystaat. In Maart 2015 is hy een van die sprekers tydens 'n beraad in Kemptonpark van leiers van Afrikaanse organisasies en die Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van Kultuur-, Godsdiens- en Taalregte, waarin hy pleit dat Afrikaans as taal gebruik moet word om die hand uit te steek na andertaalsprekers en te streef na genesing.
Nkandla-gebeure
Op 20 April 2016 gee Matthews Phosa 'n toespraak vir 20 Asiese ambassadeurs waarin hy kommentaar lewer op die uitspraak van die Grondwetlike hof onder Mogoeng Mogoeng oor die Nkandla-gebeure, waarin vir president Zuma gesê is dat hy gefaal het om die grondwet te handhaaf, verdedig en te respekteer. Matthews Phosa sê dat die Suid-Afrikaanse grondwet nou die eerste keer 'met vuur beproef' is en 'sterker as voorheen' te voorskyn gekom het. Hy sê ook dat leiers en politici verantwoordelikheid moet toon en moet handel op 'n wyse wat die nasie sal inspireer en hoop sal gee vir die toekoms. Hy het verklaar dat dit pynlik is om toe te sien hoe die morele ruggraat van die ANC aangetas word ten gunste van die beskerming van weinige mense. Suid-Afrika ly, sê hy, omdat die ANC moreel en intellektueel die gevangene geword het in die beeld en die voorbeeld van 'n gebrekkige leier
Skryfwerk
As sestienjarige skryf hy sy eerste gedig in sy moedertaal, Pedi, en dit word in die skoolblad gepubliseer, wat hom aanmoedig om aan te hou. Hy vind egter dat hy hom beter kan uitdruk in Afrikaans. Hy skryf al Afrikaanse gedigte vandat hy sewentien jaar oud is en dit word gepubliseer in publikasies soos New Classic, Staffrider, San Francisco Chronicle, Ophir en Standpunte, terwyl hy ook artikels skryf vir Mayibuye. In sy debuutbundel, “Deur die oog van 'n naald”, is versoening een van die deurlopende temas. Die titel is 'n verwysing na hoe die swart mense verdruk is en deur die oog van die naald gegaan het. 'n Geskiedkundige draad loop regdeur die bundel en vertel van ervarings as swart man in die apartheidsera, vanaf skooldae regdeur die struggle, die onderhandelingsproses en die koms van demokrasie. Die gedigte vertel van die vernedering wat die digter moes dra, van hoop en verwagting en slaag daarin om van verskeie hoeke (met “talle tonge”) verskillende perspektiewe van die gebeure te gee. Vier opstelle word ook in die bundel ingesluit, oor onderwerpe soos die prys van vryheid; van hofmaak tot huwelik in die politiek wat handel oor die aanloop tot demokrasie; taal as versoeningsinstrument en 'n siening van Afrikaans as landstaal. “Ons het ons land verlaat” is 'n hoogtepunt, met die boodskap dat die mense die land in die steek gelaat het en ander mense daarvoor blameer. “ 'n Doppie op Malmesbury” is 'n protesvers teen die gewraakte dopstelsel, waarvolgens plaasarbeiders op die wynplase gereeld gratis wyn gekry het, in stede van geld. Die bundel word in 2009 herdruk met die toevoeging van negentien nuwe gedigte. Hierdie digbundel word ook vir die verhoog verwerk met gemoderniseerde Afrikaanse volksmusiek en word in 2001 by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees opgevoer. Van sy gedigte word in versamelbundels opgeneem, insluitende “Groot verseboek”.
Die struggle-gedigte wat hy in die laat tagtigerjare in Engels geskryf het, word in 2015 uitgegee as “Chants of freedom” (Subtitel “Poems written in exile”). Dit is rou gedigte van woede en teenkanting teen apartheid en frustrasie daarvan, asook van die pyn en skande wat dit meebring. Dit gee 'n goeie insig in die psige van 'n vryheidsvegter, op 'n wyse wat nog nie voorheen so verwoord is nie.
Eerbewyse
In 1994 word hy genomineer as Internasionale Man van die Jaar deur die Cambridge Biographical (UK) Studies. Die Universiteit van Boston in die Verenigde State van Amerika ken in September 1995 'n eredoktorsgraad in die regte aan hom toe. In 1997 word hy genooi om sy poësie voor te lees by 'n kultuurfees in Nederland en Brussel en hy open dan ook die grootse boekfees in die Lae Lande by Antwerpen. Hy word ook genooi om van sy gedigte in Praag in Pole voor te lees. In 1997 ontvang hy 'n oorkonde van die ATKV vir die merkwaardige bydrae wat sy digbundel gelewer het tot versoening in die nuwe Suid-Afrika en in 2005 wys hierdie organisasie hom ook aan as 'n Afrikoon. Tydens die Ukkasie Kunstefees in Londen in 2001 ontvang hy 'n eerbewys vir sy Afrikaanse poësie. Die Afrikaanse Taalmuseum en -monument besluit in 2006 om die jaarlikse Mathews Phosa-lesingreeks te begin, ter erkenning van die feit dat hy die eerste swart Suid-Afrikaner was wat ’n Afrikaanse digbundel gepubliseer het en sodoende die inklusiewe Afrikaanse gemeenskap erken. In Maart 2014 word hy aangewys as erepresident van die Wêreldboksfederasie. By 'n seremonie in Brazzaville in die Kongo in 2014 ontvang hy die Republiek van die Kongo se Meriete-ordetoekenning ter erkenning van uitstaande dienste wat aan die Republiek van die Kongo gelewer is. Hierdie toekenning word slegs gemaak aan staatshoofde en ander belangrike persone.
Publikasies
1996 - Deur die oog van 'n naald
2015 - Chants of freedom
Haute-Garonne
Haute-Garonne is sedert 1790 'n département in Oksitanië, Frankryk, met ongeveer 1,335,103 inwoners. Die hoofstad (prefektuur) is Toulouse.
Boston, KwaZulu-Natal
Boston is 'n nedersetting in die Umkomaasriviervallei in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.
Abses
'n Abses is 'n versameling van etter wat binne 'n weefselholte van die liggaam opgebou het.
Daar bestaan twee hooftipes absesse.
Interne abses
Hierdie tipe abses word 'n empieem genoem wanneer dit op die brein of in die longe voorkom. 'n Interne abses kan in amper enige van die interne organe ontstaan, en word gewoonlik groot voordat dit gevind word. Die pasiënt ontwikkel gewoonlik 'n koors en voel olik. Dit ontstaan weens 'n bakteriële- of fungusinfeksie. Weens die infeksie vind weefselskade plaas en die dooie selle versamel as etter en vorm 'n abses.
Interne absesse benodig 'n ultraklankskandering of 'n laparoskopie om die diagnose te bevestig. 'n Interne abses word met 'n antibiotikum behandel sodat dit nie versprei nie, maar die abses sal tydens 'n operasie gedreineer moet word.
Eksterne absesse
'n Eksterne abses (velabses), vorm dikwels as gevolg van 'n velinfeksie (sellulitis).
Waar die velabses aanvanklik rooi, pynlik en hard voel, versag die abses soos wat die weefselholte meer en meer met etter gevul word. Met tyd vorm die abses 'n kop, wat bars sodat die etter uitvloei en die abses sodoende dan dreineer.
Aanvanklik word hierdie tipe abses met warm kompressie en 'n antibiotikum behandel, maar wanneer daar etter is, moet die abses dreineer word voordat dit sal genees.
Paul McGrath (akteur)
Paul McGrath (11 April 1904 – 13 April 1978) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Parole Fixer (1940), Wildcat Bus (1940), en We Go Fast (1941).
Selakant
Agtergrond
Fossiele van die selakant was lank reeds bekend; 120 is reeds gevind. Die ouderdom van die fossiele wissel van 380 tot 70 miljoen jaar en die vis was as uitgesterf beskou. Die eerste fossiel is in 1882 in Engeland gevind. Ander is daarna ontdek in Europa, Noord- en Suid-Amerika, Groenland en Australië terwyl drie fossielspesies in Suid-Afrika ontdek is, een naby Port Alfred.
Marjorie Courtenay-Latimer was die kurator van die Oos-Londense Museum. Sy het ‘n ooreenkoms met die plaaslike vissers gehad dat hulle enige vreemde visse wat gevang word onder haar aandag sou bring. Na so ‘n oproep op 22 Desember 1938 van Hendrik Goosen, kaptein van die vissersboot Nerine, het sy die selakant op die vissersboot gevind en onmiddellik besef dat dié vangs iets besonders is. Sy het moeite gedoen om die vis van 1,5 m te bewaar sodat prof. J.L.B. Smith, 'n igtioloog (viskenner) van Grahamstad, dit kon ondersoek. Hy het die vis as ‘n selakant geïdentifiseer en dit as Latimeria chalumnae geklassifiseer.
Sedertdien, na baie navorsing, is bykans 200 van die visse gevang en afgeneem in hulle natuurlike habitat naby Madagaskar, Kenia, Indonesië en in Jessor Canyon naby Sodwanabaai. Die klein duikboot Geo is gebruik om die selakant in Januarie 1987 naby die Comore te bestudeer.
Drie Selakante is gedurende 2000 by Jessor Canyon geïdentifiseer deur Peter Timm. Sedertdien is nog ses visse geïdentifiseer; die visse word geïdentifiseer deur die wit vlekke op hul lywe.
DNS-toetse het bewys dat die selakant wat by die eiland Sulawesi naby Indonesië gevang is, 'n ander spesie as Latimeria chalumnae is, en is geklassifiseer as Latimeria menadoensis.
Voorkoms
Die kop en liggaam is donker, amper metaalagtig blou, en die liggaam is oortrek met onreëlmatige wit of ligblou spikkels. As die vis vrek, verander die kleur in 'n donker swart-bruin. Die vis word sowat 1,8 m lank en weeg 98 kg. Die selakant het twee dorsale vinne, twee pektorale vinne, twee bekkenvinne en twee anale vinne. Na aanleiding van die bekken- en anale vinne het dit die bynaam old fourlegs (ou vierbeen) gekry. Die kieue is redelik klein, wat wys dat die vis 'n lae suurstofverbruik het.
Paw Henriksen
Paw Henriksen (gebore 3 April 1975) is 'n Deense akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Ambulance (2005) en In a Better World (2010), en in die televisiereekse At the Faber (2000) en Better Times (2004).
Scott Shepherd (akteur)
Scott Shepherd is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Side Effects (2013), Bridge of Spies (2015), Jason Bourne (2016), en Hostiles (2017).
Selakant
Habitat en gewoontes
Die selakant is snags wakker en rus bedags in grotte en canyons in groepe van 2-16. Hulle verkies diep water selfs tot by 600 m. In die nag kan hulle tot 8 km ver swem. Wanneer hulle kos soek, neem hulle 'n bykans vertikale posisie aan, die kop naby die bodem en die stert aan die bokant. Hulle bly 2-3 minute lank in dié posisie.
Voortplanting
Die selakant is eier-lewendbarend (ovivivipaar). Die eiers word in die wyfie bevrug en die kleintjies word gebore nadat hulle in die wyfie uitgebroei en sowat 36–38 cm lank geword het. Die eiers is sowat 9 cm in deursnee en weeg 325 g elk. Dit is die grootste eier van enige vis.
Die selakant is geklassifiseer as 'n kritiek bedreigde spesie en dit is onwettig om dit te vang of daarmee handel te dryf.
Nikita Mazepin
Nikita Mazepin (Moskou, 2 Maart 1999) is 'n Russiese Formule Een-renjaer. Sy vader is die miljoenêr Dmitry Mazepin.
Formule 3
In 2016 het Mazepin aan die FIA Formule 3 Europese Kampioenskap vir Hitech Grand Prix deelgeneem. Dit was 'n teleurstellende seisoen waarin hy vier punte behaal het en die 20ste plek in die kampioenskap behaal het. Nadat hy tydens 'n baansessie deur Callum Ilott geblokkeer is, het Mazepin 'n onderonsie met Ilott gehad, waartydens hy hom in die gesig geslaan het. Dit het daartoe gelei het dat hy verban is vir die eerste ren van die Hungaroring Grand Prix. Die sanksie self was kontroversieel, met Frits van Amersfoort, baas van Ilott se span, wat die besluit as te sag beskou, en het dit "'n belaglike besluit van die wedrenbeamptes" genoem. Desondanks is Mazepin vir nog 'n seisoen behou. Hy het baie verbeter in vergelyking met sy eerste seisoen, 108 punte behaal en drie keer op die podium geëindig. Hy eindig een plek agter die spanmaat Ralf Aron, wat in die 9de plek was. duimnael|Mazepin toetsbestuur die Force India VJM11 in Barcelona, 2018
In die winter van 2019 en 2020 neem Mazepin deel aan die Asiatiese Formule 3-kampioenskap vir die Hitech Racing-span.
Formule 2
In 2019 het Mazepin tot Formule 2 gevorder om saam met Nyck de Vries by ART Grand Prix te jaag. Sy seisoen is veral gekenmerk weens die ongeluk wat hy met Nobuharu Matsushita in die naelloop op die Sochi Autodrom veroorsaak het. Terwyl sy spanmaat uiteindelik die kampioenskap verower het, sou Mazepin in die 18de plek eindig met 11 punte. Mazepin het vir die nuwe Hitech Grand Prix-span geteken om in 2020 saam met die Italianer Luca Ghiotto te jaag. Sy eerste podium was op die Hungaroring met 'n tweede plek, terwyl hy sy eerste F2-oorwinning in Brittanje behaal het. Mazepin het ook die ren in Mugello gewen. Op die laaste rondte van die Belgiese ren, het hy die Carlin Motorsport-jaer Juki Tsunoda wyd gedruk en is 'n straf van 5 sekondes opgelê wat hom die oorwinning gekos het.
Formule 1
Op 1 Desember 2020 is bekend gemaak dat Mazepin in 2021 oorbeweeg na Formule 1, as deel van die Haas F1-span.
Op 5 Maart 2022 is Mazepin weggelaat (sy kontrak is gekanselleer) by Haas, omdat hy 'n Russiese burger is, terwyl Rusland oorlog maak teen Oekraïne.
Loopbaanuitslae
† Mazepin was 'n gasbestuurder, dus kon hy geen punte verdien nie.
Noord-Amerika
Noord-Amerika is 'n kontinent in die Noordelike Halfrond van die Aarde, wat byna uitsluitlik in die Westelike Halfrond geleë is. Dit word in die noorde begrens deur die Arktiese Oseaan, in die ooste deur die noordelike Atlantiese Oseaan, in die suidooste deur die Karibiese See en in die suide en weste deur die noordelike Stille Oseaan. Met 24 709 000 vierkante kilometer beslaan dit 4,8 persent van die aarde se oppervlak en is die derde grootste vasteland na Asië en Afrika.
Etimologie
Die Amerikas is deur die Duitse kartograwe Martin Waldseemüller en Matthias Ringmann na die Italiaanse ontdekkingsreisiger Amerigo Vespucci genoem.
Geografiese aspekte
Noord-Amerika is die noordelike deel van die Amerikaanse kontinent en word in die ooste begrens deur die Atlantiese Oseaan, in die noorde deur die Noordelike Yssee en in die weste deur die Stille Oseaan.
Die meeste eilande wat rondom die subkontinent lê, soos die Karibiese Eilande, die Kanadese Arktiese Argipel, Groenland en die Aleoete-eilande, word hierby ingereken omdat hulle op die Noord-Amerikaanse kontinentale plaat lê. Die Sentraal-Amerikaanse lande (Guatemala, Belize, Honduras, El Salvador, Nicaragua, Costa Rica en Panama), die eilande van die Karibiese gebied, Groenland en Sint Pierre en Miquelon (Franse eilandjies suid van Newfoundland) word egter nie hier bespreek nie.
Die Cordillera
Die Cordillera of die westelike gebergte strek van Alaska tot aan Sentraal-Amerika en is deel van 'n reusagtige bergreeks wat tot aan Antarktika deurloop. Tussen 200 tot 300 miljoen jaar gelede het hier 'n geosinklinaal bestaan wat met water gevul was en waar in groot hoeveelhede sediment afgeset is.
Meer as 100 miljoen jaar gelede het die vorming van die oostelike reeks en van die belangrikste reeks van die Cordillera, die Rotsgebergte, begin. Die kusgebergte is jonger en is sowat 70 miljoen jaar gelede gevorm; aardbewingshaarde en vulkane word hier aangetref.
Die Cordillera bestaan uit ’n veertigtal rûens wat almal 'n eie naam het. In die noorde is 'n stelsel bergrûens wat deur lengtevalleie van mekaar geskei word. Meer na die suide word hierdie stelsel onderbreek deur groot plato's, onder meer die Groot Bekken. Hierdie vlakte is so groot dat dit dikwels nie meer tot die Cordillera gereken word nie. Oos hiervan ontbreek die reëlmatige patroon van die lengtevalleie vanweë die geweldige samepersing wat die reeks ondergaan het.
Die Kanadese Skild
Die Kanadese of Laurentiese Skild is ’n ongeplooide, uitgestrekte gebied rondom Hudsonbaai. Die skild, wat uit die oudste gesteentes (graniet wat meer as 600 miljoen jaar gelede gevorm is, gneis, lawa en skis) van die subkontinent bestaan, het altyd bo seespieël gelê.
Sowat 25 000 jaar gelede het landys die grootste deel hiervan bedek en meer as 8 000 jaar gelede het die ys teruggetrek en 'n skuins landskap met granietrotse en duisende mere het agtergebly. Die dun, onvrugbare laag grond is nie geskik vir landbou nie en enorme denne- en sparbosse bedek die gebied.
Die kusvlakte
Die kusvlakte langs die Atlantiese Oseaan en die Golf van Meksiko, van die deelstaat Massachusetts tot aan die Yucatán-skiereiland in Meksiko, is nie meer as sowat 200 miljoen jaar oud nie. Dit is deur sedimentasie gevorm en gaan baie geleidelik oor in die kontinentale plaat.
Gers
Gers is sedert 1790 'n département in Oksitanië, Frankryk, met ongeveer 190,932 inwoners. Die hoofstad (prefektuur) is Auch.
Noord-Amerika
Die oostelike bergland
Die Appalache strek van Newfoundland in Kanada tot in die deelstate Alabama en Suid-Carolina in die suide van die Verenigde State. Tussen 200 en 600 miljoen jaar gelede was hier 'n geosinklinaal geleë wat met verloop van tyd met die oorblyfsels van seediere en die sediment van omringende berge opgevul is. Die gebergte is sowat 200 miljoen jaar gelede gevorm.
Die ou Appalache, wat uit kristallyne gesteentes opgebou is, loop in ’n noordwes-suidoostelike rigting en vorm die oostelike deel van die ou sentrale gebergte, terwyl die jong of sedimentêre Appalache in die weste afgeset is. In die noorde is die gebergte afgerond en kaal en is die valleie met sediment gevul. Die skuins en heuwelagtige landskap is kenmerkend van Nieu-Engeland.
Ondanks hul geringe hoogte word sommige rûe "berge" genoem, soos Green Mountains by Mount Mansfield (1 318 m), en White Mountains by Mount Washington (1 918 m). Na die suide is die bergrûens skerper en die valleie nouer en dieper. Die Great Smokey Mountains (Mount Mitche, 2 038 m) is die woesste deel van die Appalache.
Die binnelandse laagland
Tussen die Rotsgebergte, die Kanadese Skild en die Appalache lê 'n byna ononderbroke plat gebied, wat hom van die Golf van Meksiko tot aan die Noordelike Yssee uitstrek. Oor hierdie afstand is die hoogteverskil nie meer as 300 m nie. Tot 70 miljoen jaar gelede is die plat gebied gereeld deur see oorstroom. Daarna het die gebied bo seespieël gebly en is dit met sediment van die Rotsgebergte bedek. Hierdie sentrale laagland word in drie dele onderskei, naamlik die noordelike deel, die Groot Vlaktes en die sentrale bekken.
Die kern van die noordelike deel word deur die Mackenzierivier gevorm. Aan die kus van die Noordelike Yssee is ’n laagliggende kusvlakte waarvan dele van die vasteland deur verskuiwings geskei is en die eilande van die Kanadese Arktiese Argipel gevorm het. Net 'n paar van hierdie eilande, soos Baffin- en Ellesmere-eiland, is aanmerklik bo seespieël.
Groot Vlaktes
Die Groot Vlaktes strek van die Saskatchewanrivier in die noorde tot in Texas in die suide. Die wesgrens word deur die Rotsgebergte gevorm en die oosgrens deur die reënvallyn van 500 mm per jaar, wat met min of meer die 98ste meridiaan saamval. Vanweë die wispelturige klimaat in die gebied wes van hierdie lyn, waardeur baie oeste al vernietig is, word dit die ramplyn genoem.
Wjatsjeslaf Zoedof
Wjatsjeslaf Dmitrijewitsj Zoedof, gebore op 8 Januarie 1942 in Bor, Gorki-oblast, Rusland, was 'n ruimtevaarder van die Sowjetunie.
Noord-Amerika
Groot Vlaktes
Van die Mississippirivier tot by die Rotsgebergte styg die land oor 'n afstand van ongeveer 750 km van 300 tot 1800 m. Die noordelike deel van die Groot Vlaktes tot op die Missouriplato is deur ys geërodeer. Die ruwer Badlands, die suidelike deel van die plato, was net soos Black Hill (2 200 m) wes daarvan, nie deur die ys bedek nie. Die suidelike deel van die Groot Vlaktes gaan baie geleidelik oor in die uitlopers van die Appalache, en in die noorde in die Kanadese Skild. Die ys het hier 'n dik, vrugbare sediment agtergelaat.
Wjatsjeslaf Zoedof
Hy is op 23 Oktober 1965 gekies om 'n ruimtevaarder te word. Op 14 Oktober 1976 was hy die bevelvoerder van 'n sending met die Sojoes 23 na die ruimtestasie Saljoet 5.
Zoedof het op 14 Mei 1987 sy pensioen geneem. Hy is getroud met twee kinders.
Noord-Amerika
Natuurstreke
Die plant- en dierewêreld van Noord-Amerika toon ooreenkomste met sowel dié van Eurasië as met dié van Suid-Amerika. Dit kan verklaar word uit die feit dat daar tydens verskeie vroeëre tydperke in die geskiedenis van die aarde landverbindinge bestaan het tussen Noord- en Suid-Amerika enersyds en Noord-Amerika en Eurasië andersyds. So het die voorouers van die perd en die van die kameel aan die einde van die Tersiêr (sowat twee miljoen jaar gelede) uit hul stamland, Noord-Amerika, na Eurasië getrek.
In dieselfde tyd was Noord en Suid-Amerika van mekaar geskei. Die tussenliggende see het vir die meeste diere, ondanks die eilande wat daarin was, 'n onoorkomelike versperring gevorm. Nadat daar vanweë vulkaniese bedrywighede ’n landbrug ontstaan het, het byvoorbeeld lamas in die ystyd (Pleistoseen) oor hierdie landbrug na Suid-Amerika getrek. Anders as in Eurasië, waar die bergreekse die kontinent in 'n oos-wesrigting deursny en die trek van diere vanuit die noorde na die suide belemmer het, vergemaklik die noord-suidbergrûens van Amerika die verspreiding in hierdie rigting juis.
Soögrafies maak Noord-Amerika deel uit van die nearktiese substreek. Plantegeografies vorm Noord-Amerika met Europa en ’n groot deel van Asië die holarktiese gebied, die grootste van die ses plantegeografiese hoofgebiede.
Toendra
Die verskille is veral op die vlak van spesies en subspesies. So behoort die poolhaas van Amerika tot ’n ander spesie (Lepus timidus) en is die toendrarendier (Rangifer tarandus arcticus) die Noord-Amerikaanse teenhanger van die Noord-Europese rendier (Rangifer tarandus tarandus), al het hy in teenstelling met die Noord-Europese rendier nooit ’n huisdier geword nie.
Die muskusbees (Ovibos moschatus), wat vroeër net in Noord-Amerika, op Groenland en die Arktiese eilande voorgekom het, is nou ook na Noorweë en op Spitsbergen ingevoer. Langs die kus lewe talryke seevoëls, veral in die somer. Ganse sneeuhoenders en spesies soos die steenlopertjie (Arenaria interpres) en die drietoonstrandloper (Calidris alba) broei op die toendra.
Bosse
Suid van die boomgrens, dit wil sê die grens van die gebiede waar die klimaat die groei van bome moontlik maak, is 'n breë gordel van naaldbome wat bekend is as die Kanadese of Hudson-leefsone, aangesien hierdie gordel die hele Kanada van Hudsonbaai af bedek. Hier nou die Amerikaanse of Europese eland (Alces alces), asook wolwe en losse. Behalwe baie bewers is daar ook die Amerikaanse marter (Martes americanus) en die swartbeer (Ursus americanus).
Die enigste Noord-Amerikaanse cavia-agtige knaagdier (suborde Caviomorpha), waaronder die Kanadese ystervark (Erethizon darsatum), leef in die naaldbosse wat hoofsaaklik uit sparre, denne en silwersparre bestaan. Die Amerikaanse weergawe van die Europese eekhorings is die Noord-Amerikaanse rooi-eekhorings (genus Tamiasciurus). Hierdie eekhorings gaar meer op as hul Europese bloedverwante en daar word dikwels honderde dennekeëls in hut bergplekke gevind.
Van die silwersparre is Abies balsamea een van die algemeenste spesies. Die hars hiervan, bekend as kanadabalsem, word onder meer gebruik by die maak van lense en mikroskopiese preparate. Meer na die suide gaan die naaldwoude oor in gemengde bosse, wat die woongebied van hoofsaaklik wildevarke is. Verder suid maak die gemengde woude plek vir egte loofbosse, waarin ’n groter verskeidenheid spesies voorkom as in die Europese loofbosse. In die ooste neem die spesies van die genera Magnolia, Liriodendron en Carya ’n belangrike plek in naas eike-, berke-, haselneut en esdoringbome. In die weste oorheers die rooihoutboom, waaronder die beroemde mammoetbome (Sequoiadendron giganteum).
Die loofbosse herberg 'n ryk dierewêreld. Herte soos die witsterthert (Odocoileus virginianus), wat deur Walt Disney as "Bambi" wêreldbekend gemaak is, en die muithert (Odocoileus hemionus) kry hier volop voedsel en skuilplek. Die los (Lynx rufus) en die wasbeer (Procyon lotor) is sedert die verdwyning van die poemas en wolwe die belangrikste roofdiere in die loofbosse. Akkers, haselneute en die sade van ander bome en struike is 'n ryk voedselbron vir woelmuise en Amerikaanse dwergeekhorings (genus Microsciurus).
Die Noord-Amerikaanse buidelrot (Didelphis marsupialis) is die enigste buideldier wat uit sy stamland, Suid-Amerika, tot oor die grens van Kanada beweeg en hom in die loofbosse gaan vestig het. Muishonde (subfamilie Mephithinae) is aan die Europese dasse verwant. Die Amerikaanse silwerdas (Taxidea taxus), ook die prêriedas genoem vanweë sy voorkeur vir oop gebiede, kom van Suid-Kanada tot in Meksiko voor. Dit is 'n breedgeboude, afgeplatte dier met ’n pragtige pels, wat hom 'n gesogte jagdier maak.
Onder die talryke voëls (veral sangvoëls) wat in die loofbosse volop voedsel en woonplek vind, is veral die kardinale (subfamilie Cardinalinae) die opvallendste. Die blou biskop (Guiraca caerulea) en die rooi biskop (Pheucticus ludovicianus) kom die algemeenste voor. Die kalkoen (Meleagris gallopavo) kom eintlik nie meer wild voor nie, maar word op groot skaal deur pluimveeboere geteel. Soos in die naaldbosse vorm die sangvoëls wat van insekte lewe (Parulidae), ook hier 'n belangrike element in die avifauna. Hulle kom tot in die noorde van Chili en Argentinië voor. In die suidelikste deelstate van Noord-Amerika maak die loofbosse plek vir die immergroen bosse.
In Florida kom selfs palmbosse voor. Ook die moerasbosse in die bekende moerasgebied Everglades in Suid-Florida bestaan uit immergroen spesies soos die moerassipres (Taxodium distichum). Die groot aantal vleisetende plante is tipies vir hierdie moerasbosse. Behalwe die vlieëvanger (Dionaea muscipula) kom ook 'n aantal spesies van die genus Saracenia voor wat op drywende veenmos groei en groot, bekervormige blare het. Die wand van die bekervormige blare skei ’n vloeistof af waarin aangelokte insekte verdrink en verteer word. Die sagte klimaat, aanwesigheid van water en oorvloedige voedsel maak die Everglades 'n ryk gebied vir waterhoenders, veral reiers en ibisse.
Kabbala
Kabbala beteken letterlik "ontvangs". Die kabbala is esoteriese geskrifte wat deur ortodokse Jode as heilig beskou word. Die aanhangers van die geloof glo dat die werke 'n mens nader aan God sal bring en dat die aanhanger bonatuurlike kragte verkry op 'n metafisiese vlak. Die oorsprong van die term kabbala is onbekend, maar daar word geglo dat dit óf deur Solomon ibn Gabirol (1021–1058) óf in die 13de eeu deur Bahya ben Asher begin is. Vandag word die term kabbala gebruik vir die studie van die Joodse esoteriese kennis. Volgens kabbalistiese tradisie was die kennis bekend en is dit mondelings oorgedra deur Joodse filosowe. Dit het uitendelik deel gevorm van die Joodse kultuur en geloof.
Noord-Amerika
Prêries en woestyne
In die suide van Kalifornië, Meksiko en Texas bestaan die plantegroei uit 'n grasvlakte met doringstruike, die chaparral, in vergelyking met die landskap van die klimatologies verwante Middellandse Seegebied. In die chaparral lewe talryke knaagdiere, waaronder die prêrie- of witsterthaas (Lepus townsendii). Die prêrie, die kenmerkende Noord-Amerikaanse grasland, is die droë binnelandse gebied tussen die Rotsgebergte in die weste en die loofbosse in die ooste.
Dit is die woongebied van die bison (genus Bison) en die gaffelbok (Antilocapra americana). Toe die eerste blanke koloniste hulle in die Verenigde State gevestig het was daar nag honderdduisende bisons op die prêrie, maar hulle is meedoënloos gejag ter wille van hut vleis en velle of vir die plesier, sodat die diere binne 'n kort tydjie deur uitsterwing bedreig is. Vandag is die bisons beperk tot 'n paar reservate. Ook die gaffelbok is danksy beskermende maatreëls gered.
Die graslande bied meer as genoeg voedsel aan allerlei knaagdiere soos die prêriehonde (Cynomys ludovicianus) en wangsakrotte (genus Geomys), wat op hulle beurt belangrike voedsel is vir roofdiere soos prêriewolwe (Cantis latrans), vosse, uile, patrysvalke, valke, arende en baie slange. Die prêriehoender (Tympanuchus cupido) is 'n grondbewonende voel van die oostelike prêrie, terwyl die waaierhoender (Centrocercus urophasianus) hoofsaaklik in die westelike deel leef.
Die prêrie lê op die roete van die voëls wat in die winter uit die noorde na warmer streke trek en baie spesies gebruik die grasvlakte dan ook as 'n rusplek. Vanweë die groot gebiede wat onder verbouing is, is die verspreidingsgebied van baie diere baie verklein. Tussen die Rotsgebergte en die bergketting van die Sierra Nevada lê die Groot Bekken, 'n woestyngebied waar die winters baie koud is. Die plantegroei bestaan hoofsaaklik uit alsem (genus Artemisia) en kort, bosagtige grasspesies.
Dit is die woongebied van onder andere die swartsterthaas (Lepus californicus), wat weens voedselskaarste in sy gebied die gesaaides beskadig, sodat boere hom as 'n skadelike dier beskou. Die warm woestyne in die suidweste is begroei met kaktusse, waaronder veral die skyfkaktusse (genus Opuntia) oorheers. Die saguarokaktus (Carnegia gigantea), wat tot 15 m hoog word, dien vir die gilaspeg (Centurus uropygialis) en die goudspeg om in nes te maak. Waar die reënval hoër is, groei agame (genus Agave) en adamsnaald (genus Yucca). Laasgenoemde blom snags en word dan deur nagvlinders bestuif. 'n Tipiese voëlspesie uit hierdie gebied is die hardloopkoekoek (Geococcyx calitornianus). Hy is nie 'n groot vlieër nie, maar kan vinnig hardloop. Met sy lang pote kan die voel snelhede van tot 24 km/h bereik, terwyl spronge van tot 3 m hoog gemaak word. Behalwe ratelslange kom ook die tjukwalla (Sauromalus obesus) en die gilamonster (Heloderma suspectum), 'n giftige akkedis, hier voor.
Gebergtes en riviere
Die grootste berg reeks is die Rotsgebergte, wat 'n oppervlakte van een miljoen km² beslaan. Op die hoogste pieke, bo die boomgrens, is die plant- en dierewêreld dieselfde as die van die toendra. Op die berghellings lewe die rotsgebergtebok (Oreamnos americanus) en die rotsgebergteskaap (Ovis canadensis).
Die rotsgebergtebok kry in die winter wit wol en blou hoewe en horings. Laer af in die berge lewe die Noord-Amerikaanse takbok, wat soos die Europese rooitakbok behoort tot die genus Cervus, vroeër die algemeenste hoefdier van Noord-Amerika. Met die ontginning en uitkap van die bosse het die oostelike subspesie Cervus elaphus canadensis uitgesterf en is die oorblywende spesies na onbereikbare berghellings of reservate teruggedwing.
Een van die vreemdste Amerikaanse visse is die Amerikaanse moddersnoek (Amia calva), die enigste oorblywende spesie van die visorde Amiiformes, wat in die Jura en Kryt met ses families algemeen verspreid was. Die moddersnoek verkies die dig begroeide oewers van vlak riviere en word as 'n lewende fossiel beskou.
Spuitbeton
Spuitbeton, ook spuitsement genoem, is sementbeton wat met lugdruk (pneumaties) deur saamgeperste lug op voorwerpe gespuit en deur die botsingenergie verdig word. Dit word versterk deur middel van staaldrade of -stawe en/of vesels. Daarnaas word ook staal- of sintetiese vesels ter stabilisering van spuitbeton gebruik, soos in tonnelbou of vir betonhellings.
Al is spuitbeton geen besondere soort beton nie, word dit nogtans volgens 'n spesiale metode as 'n droë of nat mengsel vervaardig. In Amerikaanse Engels word dan ook met spesifieke terme na droë (gunite) en nat spuitbetonmengsels (shotcrete) verwys. Die nat variant kan tegelykertyd gespuit en gekompakteer word, danksy die hoë druk wat by die spuitproses ontstaan. Dit kan op 'n groot verskeidenheid horisontale of vertikale oppervlakke gespuit word. So is dit 'n uiters gewilde boumateriaal vir swembaddens.
Sognefjord
Die Sognefjord in die Sogn-distrik van die Noorse provinsie (fylke) Sogn og Fjordane is met 204 kilometer die langste fjord in Europa en met 1 308 meter ook die diepste ter wêreld. Die fjord vertak in talle kleiner sytakke soos byvoorbeeld die Aurlandsfjord, die Lustrafjord en die Nærøyfjord, die nouste fjord in Europa.
Sy westelike eindpunt lê naby Sygnefest, terwyl Årdalstangen aan die Årdalsfjord sy oostelike eindpunt vorm. Skjolden aan die noordelike eindpunt van die Lustrafjord is die punt wat die verste van die oop see afgeleë is.
Klimaat
Die binneste gedeelte van die fjord is aan die lykant van hoë bergreekse soos Breheimen (met die hoogste gletser in Europa, die Jostedalsbreen) geleë. Terwyl die monding van die Sognefjord in die oop see deur 'n tipiese seeklimaat gekenmerk word, het sy binnelandse eindpunt en die sytakke 'n kontinentale klimaat. Net voor die monding van die fjord lê 'n rotsskuinste sodat net warm water van die Noordsee se oppervlakte die fjord kan binnestroom. Die fjord het dus 'n relatief milde klimaat sodat veral die noordoewer die ideale omgewing bied om grootskaals vrugte te verbou.
Gironde
Gironde is sedert 1790 'n département in Nieu-Akwitanië, Frankryk, met ongeveer 1,548,478 inwoners. Die hoofstad (prefektuur) is Bordeaux.
Sognefjord
Kultuur en nedersettings
In twee nedersettings langs die oewer van die Sognefjord, Urnes en Kaupanger, het historiese staafkerke bewaar gebly. Die staafkerk van Urnes is die oudste staafkerk in Noorweë, terwyl dié in Borgund, sowat 30 kilometer stroomop van die fjordhawe Lærdalsøyri, as die belangrikste in die land beskou word.
Ander belangrike nedersettings langs die fjord met argitektoniese en ander besienswaardighede sluit onder meer Balestrand, Vadheim, Høyanger, Vik, Leikanger, Gudvangen, Aurland, Flåm, Sogndal, Kaupanger, Lærdal, Hafslo, Marifjøra en Skjolden in.
Infrastruktuur
Langs die grootste deel van die noordoewer loop 'n motorpad (alhoewel daar tussen Høyanger en Låne 'n tonnel gebou moes word en die pad tussen Sogndal en Graupe 'n draai in die binneland maak). Valleie soos Lærdal, Aurland, Flåm en Gudvanfen, wat in die suidooste by die fjord se eindpunte aansluit, word deur padtonnels met lengtes van meer as 20 kilometer met mekaar verbind. Op verskillende plekke verbind veerbote die Sognefjord se twee oewers met mekaar, soos byvoorbeeld tussen Rutledal en Rysjedalsvika, Brekke en Lavik, Balestrand en Helle, Hella en Dragsvik, Dragsvik en Vangsnes, Kaupanger en Revsnes, Kaupanger en Årdalsvangen en Solvorn en Urnes.
Flåm aan die Aurlandsfjord word deur die steil Flåmsbanen-spoorlyn met 'n lengte van 20 kilometer met die Bergensbanen-spoorlyn en sodoende ook internasionale spoorlyne verbind.
Die bogrondse kragleiding oor die Sognefjord naby die dorp Leikanger pronk met die tweede grootste spanwydte ter wêreld (4 597 meter) en vervoer elektrisiteit uit die Hermansverk-kragsentrale na die nasionale kragnetwerk.
Toerisme
Die keiserlike jag het steeds die dorpie Balestrand aangedoen wat in die laat 19de eeu danksy Duitse en Britse toeriste bekendheid verwerf het. Houtchalets in die kenmerkende Belle Époque-boustyl met torinkies, lang stoepe en filigrane houtsnywerk oorheers nog steeds hierdie dorp met 800 inwoners.
Keiser Wilhelm II het 'n aantal spore agtergelaat - waaronder verskeie monumente en skulpture soos die Fritjov-monument in Vangsnes, waarvan die bronsfiguur, wat hierdie legendariese Wiking uitbeeld, deur die keiser geborg en volgens sy persoonlike smaak as monumentale standbeeld uitgevoer is.
NG Kerk Vrystaat
Die Kerk anderkant die Oranje
duimnael|links|180px|Eerw. [[Erasmus Smit was die Trekkers se eerste geestelike leier, maar onder meer sy onaantreklike persoonlikheid het daartoe gelei dat sommige trekkers liewer 'n Engelse sendeling se dienste bygewoon het.]]
duimnael|regs|180px|Eerw. [[Daniel Lindley was die Trekkers in Transgariep se geestelike leier van Januarie 1841 tot 1847.]]
links|duimnael|180px|[[Sarel Cilliers, die groot Voortrekkerleier, was een van die eerste diakens wat op Blesberg bevestig is.]]