cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adriaan Hofmeyr
Woensdag
Die Woensdagoggend, op die dag van die groot onthulling, is adresse aan van die vername besoekers by hul verblyfplekke aangebied. Ds. Du Toit was baie geaffronteer omdat, ten spyte van alles wat hy in belang van die taalbeweging en selfs in verband met die monument gedoen het, sy naam op die steen weggelaat is. Hy het egter gesê hy werk nie vir "adressen en ydele eer" nie, maar vir sy volk; "het nageslacht oordeele over myn daden".
Die onthulling het om 10:15 plaasgevind. Ná prokureur Jan van Heerden telegramme van press. Paul Kruger en F.W. Reitz, ’n paar burgemeesters, sir Jas. Sivewright (uit Egipte) en mejj. Schroeder en Jansen, Hollandse onderwyseresse op Stellenbosch, het Daantjie van den Heever, die voorsitter van die reëlingskomitee (en grootoupa van die Afrikaanse skrywer Eben Venter), die woord geneem en gesê "sy hart is byna te vol om te praat van blydskap". "Zie daar een steen waarop ons volk zyn nationaliteit kan gronden," was sy boodskap. Sy teks was die opskrif op die medalje wat Marie Koopmans-De Wet vir die geleentheid geskenk het: "Zij worstelt maar zij zinkt niet." Onder die speel van die Bondslied (die lied van die Afrikanerbond) is die standbeeld toe onthul in die teenwoordigheid van sowat 3 000 mense.
Aan die voorkant van die voetstuk staan die volgende woorde: "Eerste volksbesluit voor de Hollandsche taal te Burgersdorp in Junij, 1879, op voorstel van den weledelen heer D.P. van den Heever, L.W.R eerste acte van Hollandsch in ’t Parlement, Acte No. 1, 1882, voorsteller J.H. Hofmeyr, L.W.V. eerste kandidaat der nationale herleving, J. Joubert, L.W.V. eerste Hollandsche spreker in ’t Parlement, J. Luttig, L.W.V." Aan die regterkant staan: "Bewaar Gij onze Taal o Heer, tot Uw en Onzer Vad’ren eer." Agter staan: "Voor Moedertaal en Vaderland, staat hier deez’ eerzuil geplant. Onthuld 1893 namen der Comiteeleden tot oprigting van den steen: D.P. van den Heever, L.W.V., J.D.P. van den Heever, W.A. Smit, N. Kruger,. J.C. van den Heever, procureur." Aan die linkerkant staan: "Erkend is nu de Moedertaal, in Raad, Kantoor, en Schoollokaal." Die monument het sowat £430 gekos.
Ná die onthulling het dr. Frans Engelenburg, redakteur van De Volksstem, met die lees van ’n adres twee medaljes oorhandig aan Daantjie van den Heever en as voorsitter van die reëlingskomitee, een van goud en een van silwer. Onze Jan Hofmeyr het toe die geskiedkundige verloop van die taaltoestand van 1806 af geskets en gewys hoedat die Hollandse taal se regte telkens ingekrimp is op allerlei maniere en op alle gebiede; en daarna kortliks die stappe opgesom wat gedoen is tot herstel van die griewe, met verwysing na Burgersdorp se aandeel. Hierna het ds. Du Toit die feesrede gehou. Hy het gevra: Sou die monument "een pyramide wezen ter gedachtenis aan verleden grootheid" of "een gedenkzuil … van toekomstige grootheid"? Hy het gewys op die marmer van die beeld en gesê: "Eerder zou het marmer als zuiker wegsmelten dan de taal der Afrikaners uitsterven." Vir hom was die oorwinning slegs die spoorslag vir verdere strewe.
Hierna het toesprake gevolg deur onder meer konsul De Waal, landdros De Beer namens pres. Reitz, Jan Luttig en ds. L.P. Vorster, van die Gereformeerde kerk Philipstown namens die Gereformeerde Kerk, wat gepraat het van die taaiheid en krag van die Afrikaanse volk. In Mossamedes het dit hom getref hoe geheg die volk aan sy taal, godsdiens en voorvaderlike sedes is. Hy het gesê hy mis "de oude Langklip van Willem" wat nog daar begrawe lê. Ds. Hofmeyr antwoord hierop: "Die ou klip het gegroei." Hy roep die Afrikaners toe om steeds hoër te strewe, nooit moed te verloor nie, op te hou twis, en nie alleen geesdriftig te wees in woord nie, maar ook in daad. Prof. Stephanus Postma van die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool op Burgersdorp het daarop gewys dat die Afrikaanse taal, die taal van die volk, veredel en verbeter moet word deur die studie van die ryk Hollandse letterkunde en deur onderwys. Ná ’n toespraak deur ds. M.P.A. Coetzee, ’n Gereformeerde predikant, is gekollekteer "op een wyze zoo als men maar zelden geszien heeft", sodat die £40-skuld op die monument net gou gedek is. The Friend het dan ook onder meer berig: "The utmost good-feeling prevailed, and the simple and loyal conduct of the thousands present deeply touched the English visitors."
Daardie aand is die vyf dag lange afgesluit met ’n dinee in die Gereformeerde Kerkskool, waar sowat 200 gaste teenwoordig was en waarvan die uitstekende spyskaart, met meer as 50 geregte en soorte drank, in Hollands was. Weer is talle toesprake gehou en heildronke ingestel.
Die monument en die Boereoorlog
Die Taalmonument-beeld is tydens die Anglo-Boereoorlog deur vandale geskend wat die wysvinger en neus afgebreek het. Later is die beeld van die voetstuk afgestoot en die arm en ook die gesig verwyder. Ná die oorlog het lord Alfred Milner die monument heeltemal laat afbreek en verwyder. Die Burgersdorpers het geëis dat die Britse regering hul monument teruggee, maar omdat dit nie opgespoor kon word nie, het die Britse owerheid in 1907 ’n replika op dieselfde plek op Kerkplein laat oprig. Daar is ’n Taalfees gehou met die onthulling van dié monument op 24 en 25 Mei 1907, want dit was die 25ste herdenking van die erkenning van Nederlands deur die Kaapse Parlement. Dié monument is in 1933 na Markplein verskuif. Die oorspronklike is, in die beskadigde toestand waarin dit in 1939 op King William's Town opgegrawe is sonder die kop en een arm, teruggebring na Burgersdorp en in 1957 agter die replika opgerig.
Leraar van Wynberg
duimnael|links|270px|Die Wynbergse NG kerk se orrelgalery. 210px|duimnael|regs|Ds. Hofmeyr se portret wat vandag nog hang in die konsistorie van die [[NG gemeente Wynberg.]] Ds. Adriaan Hofmeyr is op 11 Julie 1895 op Wynberg as die nuwe leraar van die plaaslike NG gemeente bevestig deur ds. C.F.J. Muller, wat die konsulent was en die nuwe leraar se oom aan moederskant. Dié Kaapse gemeente, die derde oudste in die Skiereiland naas die moedergemeente en Durbanville, is in 1829 van Kaapstad afgestig. Sy eerste leraar was dr. P.E. Faure van 1834 tot 1882 en die tweede ds. P.A. Strasheim van 1883 tot 1895. Ds. Hofmeyr was dus slegs die derde leraar in meer as 65 jaar.
Weer 'n nuwe pastorie
Soos op Prins Albert is ook hier, spoedig ná sy koms, besluit om die ou pastorie met ’n nuwe te vervang. Die oue is gesloop en die nuwe op die dieselfde perseel, maar net ’n bietjie hoër op, teen ’n koste van £1 530 opgerig. Maar die uitstaande gebeurtenis tydens ds. Hofmeyr se kort dienstyd op Wynberg was die bou van die nuwe kerk. Dié besluit is geneem op ’n gemeentevergadering op 24 November 1896 toe deur die kerkraad daartoe volmag gegee is. Nog voor die bouwerk begin het, het die leraar saam met ouderling Tom Louw, wat al die onkoste betaal het, na Europa gegaan. Die kerkraad het dié broer later bedank vir sy "liefdesdiens" aan die leraar bewys.
Wynberg se vergote kerkgebou
Om die nodige geld vir die kerkgebou te kry is ’n deel van die pastoriegrond teen £1 500 verkoop en is daar op 4 Augustus 1897, op ds. Hofmeyr se voorstel, besluit dat ouderling Louw gevolmagtig word om met dr. Muir te onderhandel oor die verkoop van die skoolgeboue op die aangewese grond aan die regering vir ’n bedrag van nie minder nie as £4 000. Dié skoolgeboue was die kerk se eiendom en het die meisieskool gehuisves wat ds. Strasheim gestig het. Teen dié voorstel het sekere lidmate beswaar gemaak, maar wat die verloop van die saak was, blyk nie uit die ses blanko bladsye in die notuleboek van destyds nie. Die verkoop het nietemin deurgegaan en so het die gemeente ’n kosbare besitting kwytgeraak, maar in die plek daarvan ’n nuwe, sierlike kerkgebou gekry wat op 17 Maart 1899 ingewy is met ’n redevoering deur prof. Muller oor Miga 4:2: "Komt en laat ons opgaan tot den berg des HEEREN, en ten huize van den God Jakobs, opdat Hij ons lere van Zijn wegen, en wij in Zijn paden wandelen (Statebybel)."
Ná prof. Muller se toespreek het ds. Hofmeyr ’n kort oorsig gegee van die geskiedenis van die kerkgebou en die bedankings waargeneem. Dieselfde aand is ’n pragtige nuwe orrel ter waarde van digby die £1 000 ingewy deur ds. G.F.C. van der Lingen van Simonstad. Die nuwe kerk met sy toring ingereken, het £4 000 gekos. Die goewerneur sir Alfred Milner was teenwoordig by die inwyding. Volgens oorlewering het ds. Hofmeyr vir hom Hollandse lesse gegee. Volgens eerw. Andries Dreyer, wat die Wynbergse gemeente se geskiedenis met sy eeufees in 1929 opgeteken het, was die latere lord Milner "toe seker nie ’n persona grata by die Afrikaanse volk nie, want geen ses maande daarna het die vreeslike oorlog van Engeland teen die Transvaalse en Vrystaatse Republieke uitgebreek."
Skielike einde aan sy ampstyd
Eerw. Dreyer verstrek in dié gedenkboek geen besonderhede oor hoekom ds. Hofmeyr in daardie jaar (1899) nog die gemeente verlaat het of wat die omstandighede van sy vertrek was nie. Hy skryf net: "... voor die eerste oorlogsvuur ontbrand is, is daar ’n einde gekom aan die betrekking tussen leraar en gemeente en het ds. Hofmeyr Wynberg verlaat." Ds. Gerdrie van der Merwe, in die NG gemeente Kuruman se gedenkboek ter viering van daardie gemeente se 75ste bestaansjaar, skryf oor die einde van ds. Hofmeyr se dienstyd in Wynberg: "Sy verblyf hier het hom in besonder(s)e gevaarlike versoeking gebring, want deur sy genialiteit en briljante talente, het hy gemaklik ingang gevind in die hoogste kringe en word hy ’n persoonlike vriend van Cecil John Rhodes en (l)ord Milner. Dit het hom pens en pootjies in die politiek ingesleep, tot nadeel van sy beroep." Van der Merwe sê die band tussen ds. Hofmeyr, so bemind en geëerd op Prins Albert, en Wynberg se gemeente is losgemaak weens "bittere tweedrag en twis". Die geskiedkundige D.W. Krüger skryf die Ring het hom in Junie 1899 aan "ernstige wangedrag" skuldig bevind en geskors.
Tweede Anglo-Boereoorlog
In ’n berig in Die Burger van 20 Maart 1999, "‘Handomkeer Hofmeyr’ het Wynberg-lidmate, Boere verbyster", met die oog op die Wynbergse kerkgebou se honderdste bestaansjaar, skryf Danie de Villiers egter oor die omstandighede waaronder die leraar Wynberg verlaat het: "Met die inwyding van hul herboude kerkgebou honderd jaar gelede het die lidmate van die NG gemeente Wynberg seker nooit kon droom dat hul flambojante predikant, ds. Adriaan Hofmeyr, die pad só byster sou raak dat hy later as ’n vyand van sy eie mense gebrandmerk sou word nie. Hofmeyr was ’n gesiene en verfynde man met ’n goeie musiekkennis. Hy was lid van ’n toonaangewende Kaapse Afrikaanse familie … Adriaan Hofmeyr was die gerespekteerde middelpunt van sy vorige gemeente op Prins Albert en ’n boeiende prediker geliefd by oud en jonk. En was dit nie deur sy Hollandse lesse aan die Kaapse Goewerneur sir Alfred Milner, dat Milner die inwyding self bygewoon het nie? Dit is ook waarskynlik danksy sy vriendskap met Cecil John Rhodes dat laasgenoemde vier granietpilare vir die herboude Wynberg-kerk aan die gemeente geskenk het."
Deur die Boere gevange geneem
De Villiers beweer min Wynbergse lidmate het geweet ds. Hofmeyr se vermeende "onbehoorlike" verhouding met ’n musiekonderwyseres was die oorsaak van sy skorsing net vier maande ná die inwyding van die herboude kerkgebou. Dit was kort ná sy skorsing en net voor die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog dat ds. Hofmeyr op 11 Oktober 1899 na Betsjoeanaland gegaan het waar hy, volgens Van der Merwe, "onder Afrikaners ’n ongunstige reputasie as sterk Britsgesinde verwerf". De Villiers skryf dat Hofmeyr "oornag ’n vyand van sy eie mense geword" het en uit Betsjoeanaland "as lojale Britsgesinde die Zuid-Afrikaansche Republiek met politieke propaganda teengewerk het".
Vrygelaat
Met die inname van Pretoria in Junie 1900 deur die Britse magte onder bevel van lord Roberts herwin Hofmeyr sy vryheid. De Villiers skryf hy is "as ’n agent aangestel om die Boere te probeer omhaal om die wapen neer te lê". Dit het onder meer behels dat hy saam met kmdt.genl. Piet de Wet, die broer van genl. Christiaan de Wet, vroue in Britse konsentrasiekampe probeer oortuig het dat die Boeresaak verlore was en dat hulle hul mans op kommando moet aanraai om liewer die wapen neer te lê as voort te veg teen die Britse oormag. Hiermee het Hofmeyr min sukses behaal en reis Engeland waar hy ’n boek skryf met die titel "The Story of my captivity during the Transvaal War 1899-1900" deur "Adrian Hofmeyr". Dit is in 1900 uitgegee deur die uitgewery Edward Arnold van Londen. Hofmeyr dra dit op met "sincere affection and heartfelt gratitude" aan die Britse offisiere, sy mede-krygsgevangenes.
In die voorwoord skryf hy: "The greater party of my ‘Story’ was written in prison. One feels then more keenly and poignantly, and suffers more accutely. I have given vent to such feelings, and this will account for many seemingly hard words. Will the kind reader please remember this? Now that I am free I cherish no hard thoughts; I have forgotten all indignity heaped upon me. To pacify, to conciliate the genuine Boer, whom I love and respect, I would do anything. My ardent desire is that he, too, soon may experience the inestimable advantages of a beneficient British rule, as we all do in the Cape Colony. What a grand, happy country South Africa then will be – the brightest jewel in our gracious sovereign’s crown. May I live to see my dream realised!"
Hofmeyr verduidelik sy standpunt met betrekking tot die oorlog wanneer hy in die eerste hoofstuk skryf: "I happened to be one of those colonial-born Africanders who believed that the Transvaal ought to have given in to the demand for a five years’ franchise. I could not see how that could have endangered Transvaal independence. I felt persuaded that a refusal to do so would undermine that independence. Why? Because, first of all, history teaches us that equal rights bestowed upon the inhabitants of a country never endanger such a country’s safety. And secondly, because it is unnatural to expect a majority to consent to the supremacy of a minority. Wherever a minority rules it tyrannises, and when that takes place the fires of dissatisfaction are always smouldering, and sooner or later civil war ensues. I feared this for the Transvaal. I felt assured that giving in to the Uitlanders’ just claims (all were not just) would be a masterstroke of policy. And, therefore, I advocated the "climb down" on the Kimberley and Beaconsfield platforms in the month of July. I then said that I knew I would be made to suffer for my opinions. I never dreamt, however, what horrors of vengeance awaited me."
De Villiers skryf "met sy briewe aan die Britse pers het Hofmeyr probeer om die onthullings van Emily Hobhouse oor die haglike toestande in konsentrasiekampe te weerlê. Hobhouse se woede het klaarblyklik oor dié verfynde vrou die oorhand gekry toe sy hom soos volg beskryf het: ‘What a coarse, repulsive looking man he is!’ Onze Jan Hofmeyr noem sy neef ewe vies in ’n brief aan Hobhouse ‘that scapegrace of a cousin of mine’. John X. Merriman se moeder verwys na Adriaan Hofmeyr as ‘that hipocritical sneak’." Volgens hom was Hofmeyr in Engeland "’n gewilde spreker wat lesings oor die hele land gegee het ter ondersteuning van die regeringsparty se verkiesingsveldtog. In die proses het hy die Boere en hul saak verder beswadder en benadeel." Hy het ook propaganda gemaak teen die besoek van die Kaapse politici John X. Merriman en Jacobus Wilhelmus Sauer aan Engeland van Januarie tot Julie 1901. "Sy kruit het egter nat geword," vervolg De Villiers, "toe die Britse opposisiepers die feite oor sy skorsing as predikant openbaar gemaak het. Dié koerante het dit ook beklemtoon dat Hofmeyr deur sy eie mense geminag en verwerp word." Vir dié feite steun De Villiers op die geskiedkundige D.W. Krüger se lewenskets van Hofmeyr in die Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek (deel III) waarin hy skryf: "Sy saak word egter vertroebel deur die openbaarmaking deur die Liberale opposisiepers van die feite met betrekking tot sy skorsing as predikant en die beklemtoning ban die omstandigheid dat Hofmeyr geen status of aansien onder sy eie mense geniet nie.".
In teenstelling met Van der Merwe se weergawe dat Hofmeyr sy aansien onder sy eie mense "ná jare … herwin toe die Ned. Geref. Kerk hom in 1926 weer as predikant toelaat," skryf De Villiers: "Van Hofmeyr het in 1937 as verstoteling en kinderloos in Bellville heengegaan, vir altyd gebrandmerk as ’n verraaier."
Swerfjare
Hofmeyr het hom ná die Driejarige Oorlog op Kuruman gaan vestig. Dis nie bekend presies wanneer of hoekom nie en ook nie wat hy daar gedoen het om liggaam en siel aan mekaar te hou nie. Dit is wel bekend dat hy 'n tyd lank onderwys in 'n tweemanskool op die plaas Arbeid Adelt in die distrik Kestell in die Vrystaat gegee het. Van 1921 tot 1925, toe hy weer predikant predikantstatus ontvang het, het Hofmeyr die betrekking van orrelis in die NG gemeente Winburg beklee. Oor sy tydperk as Winburgse orrelis skryf dr. I.L. Ferreira in dié gemeente se gedenkboek: “Hy het inderdaad die gemeente ‘verbaasd en verkwikt deur sy wondervolle musiek-talent’. Sy preke was ‘uitmuntend’ voorgedra, ‘overtuigend’ en ‘gloedvol’ en van 'n ‘bewonderenswaardige woordenrijkdom’. Hy neem op Sondag 3 Mei 1925 in 'n stampvol kerkgebou afskeid en by daardie geleentheid was ‘geen oog droog’.”
In 1925, toe hy 71 of 72 jaar oud was, het hy na Heilbron in die Vrystaat vertrek om in die plaaslike NG gemeente as hulpprediker te werk nadat hy die beroep daarheen aangeneem het. Dit was in daardie jaar dat die NG Kerk hom ná 27 jaar weer tot die bediening toegelaat en wel as emeritus-predikant nadat hy om die herstel van sy status aansoek gedoen het. Op Heilbron sou ds. en mev. Hofmeyr net twee jaar bly (hulle aangenome seun is in dié tyd op Bethlehem oorlede), want in 1928 aanvaar hy 'n beroep na Kuruman. Hy was toe al 73 jaar oud en reeds die kerkraad se vierde beroep. Die eerste drie het almal vir die beroep bedank. Van der Merwe skryf daar was aanvanklik vrae oor sy hoë ouderdom, maar "hy het vriend en vyand verras met sy dinamiese werkkrag en besielende lewe". Die kerkraad en lidmate was terdeë bewus van sy verlede.
Eindelik weer evangeliedienaar
So is ds. Hofmeyr, ná die ongelukkig gebeure op Wynberg, sy gevangenskap tydens die oorlog, die tydperk in Londen, die verwerping deur sy eie mense, die dood van sy aangenome seun en 'n kwarteeu sonder 'n vaste standplaas, dus langer as wat hy in sy drie eerste gemeentes gestaan het, eindelik weer in 'n gemeente as herder en leraar bevestig, naamlik op 21 April 1928, agt dae ná sy 74ste verjaardag. Ten spyte van sy hoë ouderdom, kon hy die jongmense besiel en kom daar 'n kentering onder die jeug van Kuruman. Hy was altyd 'n uitsonderlik prediker en kon selfs op dié hoë ouderdom nog altyd die Woord met krag en mening bring. Van der Merwe skryf: "Sy buitengewone welsprekendheid en die gawe om mense te boei, het jonk en oud meegevoer … Hy was 'n man met 'n indrukwekkende voorkoms en innemende geaardheid."
Van ds. Hofmeyr getuig die matrieks van 2006, dekades nadat hy daar predikant was, op ’n webtuiste: "Op 21 Mei 1928 word die 74-jarige ds. A.L.J. Hofmeyr herder en leeraar op Kuruman, iemand met ’n dinamiese werkkrag en ’n besieling vir die jeug. Hy gee baie aandag aan albei skole, sy buitengewone welsprekendheid en die gawe om mense te boei, het jonk en oud meegevoer. Hy was besonder musikaal en het gewoonlik ’n opvoubare orreltjie saamgery en musiek vir die kinders gemaak. Ds. Adriaan Hofmeyr skryf en toonset ’n skoollied wat met die eeuwenteling nog deur Laerskool Seodin en Hoërskool Kalahari gebruik word. Hierdie skoollied met sy onsterflike woorde bring altyd ’n knop in die keel, dit bind steeds leerlinge en oud-leerlinge oor die land saam aan Seodin."
Tydens sy dienstyd in die verre Kalahari het die gryse leraar nog vir oulaas sy ou gemeente op Prins Albert besoek toe 'n aansienlike aantal inwoners hom tegemoetgaan.
Afrikaanse Bybel in gebruik geneem
Heel aan die einde van sy dienstyd op Kuruman en dus ook van sy evangeliebediening, wat ruim 53 jaar gelede op Willowmore begin het, het ds. Hofmeyr die voorreg gehad om die ingebruikneming van die Bybel in Afrikaans mee te maak. Die naweek wat daarvoor opsygesit is, was ook 'n biddag om reën, want dit het midde-in die knellendste droogte in menseheugenis geval. Dié naweek is talle dienste gehou, waartydens talle sprekers opgetree het. Ds. Hofmeyr het oudergewoonte besonderse aandag aan die jeug gegee. Hy het hulle aanmoedig om onvermoeid te ywer totdat elkeen sy eie Bybel het. "Maar jul pennies bymekaar, kinders, en koop vir julle 'n mooi, sterk Afrikaanse Bybel. Ek het een wat my vader in 1849 in Londen gekoop het, nog heeltemal mooi en sterk." Die Bybelfees is afgesluit met 'n konferensie, waar ook die predikante van die ander kerkgenootskappe en die skoolhoof van Kuruman, mnr. S.J. Botha, opgetree het. Iemand het aan die Kerkbode geskryf: "Wat was dit tog 'n aangename feesdag. Dit was lieflike weer, lieflike woorde en 'n lieflike stemming."
Nogeens 'n nuwe pastorie
Kuruman was ds. Hofmeyr se derde gemeente agtereenvolgens waar 'n nuwe pastorie tydens sy dienstyd betrek is, al was dit moeilike tye, soos op Prins Albert met die destydse droogte. Tydens die Groot Depressie, wat met die bejaarde leraar se dienstyd saamgeval het, was daar byna geen kontant beskikbaar nie, nietemin was die kerkraad by verskeie transaksies betrokke wat 'n geweldige skuldlas meegebring het. Aan die einde van 1929, die jaar waarin die depressie begin het, koop die kerkraad 'n plaas aan waarvan die opstal as koshuis vir behoeftige kinders moes dien. Ook in dié tyd moes elektrisiteit in die kerkgebou en die pastorie geïnstalleer word, nog 'n groot uitgawe. Die pastorie wat in 1913 deur die gemeente se eerste leraar betrek is, was nie meer geskik vir sy doel nie. Met die aankoop van 'n nuwe en al die ander uitgawes, skuif die gemeente se skuld in 1932 op tot £3 000, destyds 'n aardige bedrag. Die jaar daarop bereik die gemeente se geldsake 'n krisispunt, toe ds. Hofmeyr vrywillig afstand doen van 'n deel van sy salaris as tydelike hulpmaatreël. Nogtans besiel hy die kerkraad en lidmate met geloofsmoed en spoor hy hulle aan om met toewyding voort te gaan.
Sy aftrede en dood
In 1933 was ds. Hofmeyr, toe 79 jaar oud, die oudste diensdoende predikant in die NG Kerk. In die voorafgaande jaar was hy soms ernstig siek en so word hy genoodsaak om sy emeritaat op 22 Oktober 1933 te aanvaar. In die Kerkbode van 8 November 1933 skryf ds. N.E. Nel van die NG gemeente Daniëlskuil oor dié naweek: "Sondagmôre ná die bediening van die nagmaal en ná 'n hartroerende gebed by die tafel van die gryse leidsman tot sy gemeente, het hy in die teenwoordigheid van ongeveer 600 mense demissie ontvang. Dit was 'n plegtige en indrukwekkende gebeurtenis toe die byna 80-jarige ou vader voor die kansel verskyn vir die losmaking." Met die gemeentekonferensie die Sondagaand deel "hierdie prins van die predikers van die Ned. Geref. Kerk, met sy welluidende sterk stem, iets aan die gehoor mee van sy eie lewenservaring: 'Een maal het ek skipbreuk gely, maar God het my lewe gered; een maal was ek so siek dat vyf geneeshere vir my geen hoop gehad het nie, maar die Heiland het my weer herstel; twee maal het mense my met rewolwers bedreig omdat ek vir my land en volk gepraat het, maar die Here het my beskerm, sodat ek nou kon aftree, op vyf maande na 80 jaar'
Ds. Hofmeyr lewer eers op 17 Desember 1933 sy afskeidspreek en verlaat die gemeente. Minder as 'n week voor sy dood in 1937 het hy nog 'n feesboodskap met die oog op die gemeente se kwarteeufeesviering in 1941 geskryf: "Met die afneming van liggaamlike kragte gaan my gedagtes gedurig in liefde uit na die geliefde gemeente waar dit my voorreg was om enige jare as leraar te staan. Maar u is nie alleen gedurig in my gedagtes nie, maar ook in my gebede voor die genadetroon." Hy is kort hierna in Bellville in die Kaapse Skiereiland oorlede.
Gauteng
Gauteng is die provinsie van Suid-Afrika met die hoogste bevolkingskonsentrasie met 'n sterk handel- en nywerheidsontwikkeling. Die vernaamste stede is Pretoria en Johannesburg.
Gauteng is voorheen die PWV genoem (Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging). Die naam Gauteng is 'n Sotho-woord wat "Plek van goud" beteken en is 'n ontlening aan Afrikaans "goud". Die provinsie het in Mei 1994 tot stand gekom toe die ou provinsie Transvaal in vier verskillende provinsies verdeel is.
Die provinsiale hoofstad Johannesburg is die grootste stad in Suid-Afrika. Pretoria, sowat 50 km noord van Johannesburg, is Suid-Afrika se administratiewe hoofstad. Nog belangrike plekke is Alberton, Benoni, Boksburg, Brakpan, Centurion (deel van Tshwane Metropool (Pretoria)), Germiston, Heidelberg, Kemptonpark, Krugersdorp, Midrand, Randburg, Roodepoort, Springs, Soweto (deel van Johannesburg), Vanderbijlpark en Vereeniging.
Ligging en topografie
Gauteng lê sowat 1740 m bokant seespieël en grotendeels op die Hoëveldse plato. Dit word deur vier ander provinsies omring: Noordwes aan die westekant, Limpopo in die noorde, Mpumalanga aan die oostekant en die Vrystaat in die suide. Die Witwatersrand met sy baie rante en heuwels, wat nagenoeg 80 km ver deur die middel van die provinsie loop, is die goudstreek met Johannesburg as kern. Geologies vorm die Witwatersrand die waterskeiding vir die Vaalrivier en die Limpopo, maar Gauteng het geen groot riviere buiten die Vaal nie. Soos in baie dele van Suid-Afrika is droogtes nie ongewoon nie, en die provinsie is in 'n groot mate van die Vaaldam afhanklik vir betroubare watervoorsiening.
Ekonomie
Gauteng het allereers sy huidige rykdom aan goud te danke, maar die provinsie is vandag ook die land se ekonomiese kragsentrale. Nagenoeg twee derdes van Suid-Afrika se ekonomiese bedrywighede vind hier plaas, terwyl vier uit elke tien van die land se fabrieksprodukte hul oorsprong in Gauteng het.
Yster, staal en glaspanele word in groot maat geproduseer, met talle fabrieke wat baie verskillende produkte vervaardig. Minstens drie motorvervaardigers se fabrieke is in Gauteng geleë. BMW en Nissan is in Rosslyn, noordwes van Pretoria en Ford/Mazda se reuse aanleg is langs Mamelodi, oos van Pretoria. Verder word luukse woonwaens met drie handelsname in Ga-Rankuwa gebou. Op die koop toe lewer die Rand uraan.
Die provinsie het gevolglik 'n sterk nywerheids- en stedelike karakter, maar daar is ook boerderyplase wat onder meer vleis, melk, mielies, sonneblomme en groente lewer.
Willem Jacobus Viljoen
Dr. Willem Jacobus Viljoen (1869 – 1929) was 'n Suid-Afrikaanse opvoedkundige en pioneer van die Afrikaanse Taal. Hy is in 1869 op Richmond gebore. Hy ontvang opleiding in Suid-Afrika, aan die Universiteit van Leyden en is Straatsburg, waar hy 'n tesis geskryf het oor die oorsprong van die Afrikaanse taal. In 1894 word hy aangestel as professor in Moderne Tale aan die Victoria-Kollege, tans die Universiteit van Stellenbosch waar hy bly tot in 1910. Vanaf 1897 was hy een van die vernaamste leiers van die Afrikaanse Taalbond en het hy daartoe bygedra om die spelling van Hollands in Suid-Afrika te vereenvoudig. Hy was saam met Hubertus Elffers mederedakteur van 'n Engels-Hollandse en Hollands-Engelse woordeboek.
in 1910 word hy die Direkteur van Onderwys van die Oranje-Vrystaat gevolg deur 'n soortgelyke aanstelling in 1918 in die Kaapprovinsie. Hy word ook vise-kanselier van die Universiteit van Suid-Afrika aangestel. Die volgende jaar word hy voorsitter van die Naturelle-onderwyskommissie. Hy is in 1929 oorlede.
Gypsy O'Brien
Gypsy O'Brien (1889 – 2 September 1975) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Scarlet Runner (1916), The Master Mind (1920), The Young Diana (1922), en Little Old New York (1923).
Olburgen
Olburgen is ’n dorp in die munisipaliteit Bronckhorst in die provinsie Gelderland in Nederland.
Roesski Mir-stigting
Werksaamhede
Roesski Mir bevorder tans die Russiese taal en kultuur deur ’n netwerk van Russiese sentra in talle Europese en Asiatiese stede. ’n Mens kry hier toegang tot Russiese letterkunde, tydskrifte, leerprogramme, asook klank- en video-opnames. Verskeie geleenthede soos temaweke, konferensies, seminare en uitstallings word ook gehou.
In Nederland is die Sentrum vir Russiese Stusies by die Rijksuniversiteit Groningen op inisiatief van die Roesski Mir-stigting gestig.
Stigting en organisasie
Roesski Mir word op 21 Junie 2007 in opdrag van president Wladimir Poetin in die lewe geroep. Dit is ’n gemeenskapsprojek van die Russiese departement van buitelandse sake en departement van onderwys en wetenskap. Roesski Mir word gefinansier deur die staatskas en skenkings. Aan die stuur is die politoloog Wjatsjeslaf Nikonof. Bekende Russe van die wetenskap en kultuur dien in die stigtingsraad, soos aartsbiskop Ilarion Alfejef en die hoof van die Hermitage, Michail Piotrofski.
Percy Sledge
Percy Sledge (25 November 1940 – 14 April 2015) was 'n Amerikaanse sanger. Hy was veral bekend vir sy treffers "When a man loves a woman" en "My Special Prayer".
In die vroeë sestigerjare het Sledge as verpleër in 'n hospitaal gewerk en by die musiekgroep Esquires Combo aangesluit. Die plaaslike DJ, Quin Ivy, het hom geadviseer om 'n sololoopbaan te begin. Sy eerste enkelspeler, "When a man loves a woman", wat hy self geskryf het, is in 1966 deur Atlantic Records vrygestel. Die liedjie was wêreldwyd 'n treffer, onder andere nommer een in die Verenigde State. Dit is opgevolg deur treffers soos "Love me Tender", "Take Time to Know her" en in 1969, "My Special Prayer".
In die jare sewentig het sy gewildheid begin daal. Sy laaste groot internasionale treffer was "I'll be your everything" in 1975. Sy optredes het egter steeds goed verkoop en hy kon tot in die jare negentig groot skares trek. In 1987 word "When a man loves a woman" weer 'n treffer, danksy 'n advertensie van die Levi-handelsmerk.
Sledge het later in sy lewe lewerkanker opgedoen en is in 2014 daarvoor geopereer. Hy is op 14 April 2015 in die ouderdom van 73 in Baton Rouge, Louisiana oorlede.
Japan Nasionale Roete 218
Japan Nasionale Roete 218 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Walvis (sterrebeeld)
Die Walvis (Latyn: Cetus) is ’n sterrebeeld in die suidelike hemelruim. Die naam verwys na ’n seemonster in die Griekse mitologie, maar dit word vandag die Walvis genoem. Dit kom in ’n deel van die lug voor wat "Die See" genoem word omdat baie ander waterverwante konstellasies ook hier aangetref word soos die Visse, Waterdraer en Eridanus.
Ruimtevoorwerpe
Die merkwaardigste ster in die Walvis is Mira (of ο Ceti), die eerste veranderlike ster wat ontdek is. Oor ’n tydperk van 331,65 dae kan dit ’n maksimum helderheid van tot 2 mag bereik. Dit is dan een van die helderste sterre aan die naghemel en kan maklik met die blote oog gesien word. Daarna neem die magnitude af tot 10,1, voor dit weer helderder word. Ander sterre sluit in Alpha Ceti (Menkar), Beta Ceti (Deneb Kaitos), die sterrebeeld se helderste ster, en Tau Ceti, die 17de naaste ster aan die Aarde. AA Ceti is ’n driesterstelsel waarvan die helderste komponent ’n helderheid van 6,2 mag het.
Baie verafgeleë sterrestelsels kan in die Walvis gesien word omdat dit nie deur ruimtestof van die Melkweg verberg word nie. Van hulle is die spiraalvormige Messier 77 (NGC 1068), die helderste met ’n magnitude van 9. Onlangs is bevestig dat die sterrestelselswerm JKCS 041 die verste swerm is wat nog ontdek is. NGC 246, wat ook die Cetus-ring genoem word, is ’n planetêre newel 1 600 ligjare van die Aarde af met ’n helderheid van 8 mag.
Geskiedenis en mitologie
Cetus is dalk aanvanklik verbind met die walvis, wat mitiese status onder die kulture van Mesopotamië sou gehad het. Dit word egter eintlik verbind met die Griekse mitologiese seemonster Cetus, wat deur Perseus verslaan is toe hy Andromeda van Poseidon se wraak gered het.
Woede
Woede is 'n intense emosionele toestand. Dit behels 'n sterk ongemaklike en vyandige reaksie op 'n waargeneemde provokasie, seerkry of bedreiging. 'n Persoon wat woede ondervind, sal dikwels fisiese toestande ervaar, soos verhoogde hartklop, verhoogde bloeddruk en verhoogde vlakke van adrenalien.
Wat is woede?
Andrew Lester definieer woede as die fisiese, geestelike en emosionele opwekkingspatroon wat plaasvind in reaksie op ŉ waargenome bedreiging teenoor die eie ek, gekenmerk deur die wil om aan te val of te verdedig.
Woede is eerstens ŉ biologiese verskynsel wat in die oerbrein ontstaan en tweedens ŉ emosionele verskynsel. Dis is dus ’n normale, menslike reaksie. Dis goed en terapeuties om woede, wat die simptoom van iets anders is, uit te laat. Dit moet egter op die regte manier gedoen word nadat die regte emosie geïdentifiseer is.
Die simptome van opgekropte woede is dieselfde as wat by depressielyers gevind word. Daarom kan aanvaar word dat woede wat nie beheer word of erkenning kry nie, tot depressie by sommiges kan lei.
Onlangse neuro-wetenskaplike navorsing toon aan hoedat emosies deel is van die evolusionêre ontwikkeling van die mens en noodsaaklik is vir oorlewing. So byvoorbeeld help woede die mens om in gevaarlike omstandighede te mobiliseer. Ons word kwaad ten einde te oorleef en ons word kwaad wanneer dit waarvoor ons lief is, bedreig word.
Woede ontstaan wanneer ŉ mens omgee vir iets en daarom is dit ŉ goeie diagnostiese instrument. Met ander woorde, vra jouself af hoekom jy kwaad is. Ons word kwaad wanneer die verhale of narratiewe wat vir ons belangrik is, bedreig word. Volgens Cas Wepener, skrywer van die boek Kookpunt!, word ons kwaad omdat ons liefhet. “Ons word kwaad wanneer dit wat ons koester, soos die ideaal van ŉ Reënboognasie of die vryheid waarvoor ek dalk gestry het of die toekoms van my kinders, bedreig word. Hierdie gegewe is ook waar rakende die God van die Bybel. Daar is menige voorbeelde in die Ou Testament waar God se toorn ontvlam uit medelye, ŉ omgee vir sy mense, alhoewel die bekendste voorbeeld sekerlik die voorbeeld is van Jesus wat kwaad word in die tempel, juis ook omdat iets waarvoor Hy lief was bedreig is,” sê hy.
Woede en aggressie
Daar is ŉ onderskeid te tref tussen woede en aggressie. Woede is net ŉ emosie, terwyl aggressie daardie emosie ŉ stap verder neem, in ŉ negatiewe rigting. Wepener beskryf ook die verskynsel van heilige woede, wat opgeroep word omdat iemand omgee, dus omdat iemand liefhet. Dit verskil van woede wat gewoon ŉ negatiewe soort woede is en uit ŉ ander bron gebore word.
Woede vanuit verskillende geloofsperspektiewe
Verskillende gelowe beskou woede verskillend en daar is selfs uiteenlopende sienings van woede binne een geloofsperspektief. Binne die Christendom word woede in die algemeen as negatief beskou, hoewel daar ook ŉ baie sterk positiewe tradisie in die Christelike geloof is, met God wat self kwaad word omdat God omgee.
Die kerkvader Augustinus, wat in die vierde en vyfde eeu in Noord-Afrika geleef het, het gesê: “Moeder Hoop het twee pragtige dogters; hulle name is Woede en Moed. Woede oor hoe sake tans daar uitsien en Moed om toe te sien dat die situasie verander.” Woede maak dus energie los en help om verandering teweeg te bring.
Om om die regte redes en op sinvolle wyses kwaad te raak is nie alleen nie verkeerd nie, skryf Wepener. Inteendeel, dit is ook ŉ noodsaaklike uitdrukking van liefde, van die feit dat ek nog omgee. “Daarom is ek diep oortuig dat geloofsgemeenskappe die woede in hulle ruimtes moet innooi as uitdrukkings van liefde in ŉ moeilike konteks. En ja, ons almal weet, woede is gevaarlik en die uitdrukking daarvan kan ontaard, maar daar is min geloofsgemeenskappe waar daar nie óf professionele óf wyse mense of ŉ kombinasie van die twee is wat ons kan help om presies dit op sinvolle wyses te doen nie. ŉ Uitdrukking van woede is ŉ daad van hoop. In huweliksberading word woede bo apatie verkies. Met mense wat apaties staan is daar min of niks salf aan te smeer nie, maar mense wat nog kwaad is, gee nog om, daardie verhouding kan nog, al gaan dit werk vat, wel gered word,” sê hy.
Hoe behoort woede hanteer te word?
Lester beskryf ’n siklus rakende woede en wat daarna potensieel kan volg, wat onderbreek moet word. Hiervoor stel hy ’n pastorale sorg-benadering met agt stappe voor: Woede kan ontlont word deur te verstaan wat die oorsaak van jou woede was, te besef dat jy die mag het om die woede te ontlont en deur na ŉ oplossing te soek. Voordat jy reageer of iets sê waaroor jy kan spyt wees, dink oor die verlangde uitkoms. Reflekteer dan oor wat gebeur het. Het jy bereik wat jy wou? Om situasies te hanteer wat jou kwaad maak, verg moed en selfbeheersing. Jy kan dit dalk nie verander nie, maar jy kan beheer hoe jy gaan reageer.
167
Die jaar 167 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 67ste jaar van die 2de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Koningin Maudland
Koningin Maudland (Noors: Dronning Maud Land) is die deel van Antarktika wat tussen die terminus van Stancomb-Willsgletser, by 20°W, en Shinnangletser, by 44° 38'O lê. Dit het 'n landoppervlak van ongeveer 2 500 000 km² wat meestal deur die Antarktiese ysplaat bedek is. Dit is deur Noorweë opgeëis op 4 Januarie 1938, maar soos alle ander aansprake in Antarktika, word dit nie universeel erken nie en is die gebied onderworpe aan die Antarktiese Verdrag.
Koningin Maudland word verdeel in vyf kusgebiede waaraan gedink kan word as sektore wat van wes na oos tot by die Suidpool strek (kloksgewys):
Die gebied is vir die eerste keer in 1930 deur Hjalmar Riiser-Larsen besoek as deel van pogings om die Antarktiese gebied te karteer. Roald Amundsen het dit voorheen ter ere van Koningin Maud van Noorweë en die hele plato wat die Suidpool omring Haakon VII's Vidde ter ere van Koning Haakon VII van Noorweë vernoem. Die gebied wat oorspronklik deur Amundsen as Koningin Maudland geïdentifiseer is het tussen 37° en 50° Oos gelê.
In 1985 het Noorweë die Tor navorsingstasie by Svarthammaren op Koningin Maudland se Prinses Marthakus opgerig; en in 2005, Koningin Sonja van Noorweë nog 'n navorsingstasie genaamd Troll by Jutulsessen geopen. Dit verskil van ander Antarktiese navorsingstasies in die sin dat dit nie op ys geleë is nie maar op 'n sneeuvrye rotsbedekte helling.
Cor van Gogh
Cornelis Vincent (Cor) van Gogh (* 17 Mei 1867, Zundert - † 14 April 1900, Brandfort) was ’n Nederlandse immigrant na Suid-Afrika, kunstenaar en Boerekryger tydens die Tweede Vryheidsoorlog.
Jeug
Van Gogh, jongste broer van die bekende skilder Vincent het in ’n pastorie in Zundert grootgeword. In 1871 het hy saam met sy ouers en suster Wilhelmina (die ander kinders was reeds volwasse) na Etten verhuis waarheen sy vader beroep is. Hy het daar skoolgegaan.
Immigrasie en werk
In 1889 het hy op 22-jarige ouderdom uit Nederland na die Zuid-Afrikaansche Republiek geïmmigreer as deel van ’n klein groep immigrante wat ’n beter toekoms in Afrika gesoek het. Nadat hy aanvanklik naby Germiston op ’n myn gewerk het, het hy by die NZASM aangesluit waar hy as tekenaar gewerk het.
Oorlog en afsterwe
Gedurende die Tweede Vryheidsoorlog het hy aan die kant van die Boere geveg en is in Maart 1900 deur die Britse magte gevangene geneem. As krygsgevangene het hy baie siek geword en is hy oorgeplaas na ’n militêre hospitaal by Brandfort in die Oranje-Vrystaat waar hy op 14 April 1900 gesterf het. Die Transvaalse afdeling van die Rooi Kruis het verklaar dat hy homself per ongeluk geskiet het maar daar word gemeen dat hy soos sy beroemde broer selfmoord gepleeg het.
Toneelstuk en film
In 2006 is ’n Afrikaanse toneelstuk in die Gentse Teater, Tinnenpot, onder regie van Daleen Krige ’n toneelstuk opgevoer onder die titel Moe Nie Huil nie, moe nie treur nie. In die rolprent Vincent & Theo word die rol van Cor vertolk deur die akteur Jim de Groot.
Prioritisering
Prioritisering is die aktiwiteit waartydens items of aktiwiteite in volgorde van belangrikheid relatief tot mekaar geplaas word. Om te prioritiseer beteken om te bepaal of te besluit wat die voorrang of voorkeur geniet. Tydens die proses prioritisering word die prioriteite dus herskik. In die konteks van mediese evaluering is dit die bepaling van die belangrikheid of die dringendheid van die aksies wat nodig is vir die kliënt of pasiënt se welsyn. Prioriteitbepaling word deur die tyd, geld en kundigheid beïnvloed.
Sagteware is ontwerp om professionele persone te help om prioriteite binne spesifieke sake-omgewings te bepaal.
Erica costatisepala
Erica costatisepala is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap en kom voor in die Klein-Swartberg en Kammanassieberge. Daar is drie populasies wat in rotsskeure en hange groei, die plant word beskou as seldsaam. Die habitat is in brand beskermende gebiede en word nie bedreig nie.
Gereformeerde kerk Rustenburg
duimnael|regs|190px|Die gemeente se derde kerkgebou, waarvan die hoeksteen op [[11 Februarie 1959 gelê is om saam te val met die eeufeesviering van die Gereformeerde Kerk, wat op dieselfde dag in 1859 onder 'n seringboom op die dorp gestig is. Die argitek was Jan Koelewyn.]]
duimnael|links|280px|Die Gereformeerde kerk Rustenburg, afgeneem omstreeks 1917. Dié gebou is in 1961 te midde van omstredenheid gesloop omdat die mure en houtwerk volgens sommige adviseurs so erg deur rysmiere beskadig is dat die gebou nie ekonomiese permanent suksesvol herstel sou kon word nie duimnael|regs|280px|'n Poskaart van die tweede kerkgebou.
Die Gereformeerde Kerk Rustenburg is die oudste gemeente van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GKSA) nadat dit in Februarie 1859 die eerste gemeente van dié kerkverband geword het wat ds. Dirk Postma, die grondlegger van die GKSA, in Suid-Afrika gestig het.
Aanloop tot stigting
duimnael|links|270px|Die tweede kerkgebou, waarskynlik afgeneem in die 1950's.
duimnael|regs|270px|Die tweede kerk tydens sy sloping, April 1961.
Die gemeente het tot stand gekom omdat ’n groot gedeelte van die Rustenburgse Voortrekkers en hul nasate ontevrede was met die kerklike toestand wat destyds hier in die Zuid-Afrikaansche Republiek bestaan het. Die Nederduitsch Hervormde Kerk was die enigste Hollandse kerk in die omgewing van die dorpie, wat in 1850 gestig is en sy naam gekry het omdat die inwoners rustiger kon lewe danksy minder aanvalle van inboorlinge. Ds. Dirk van der Hoff was hul predikant.
Die ontevredenes het toe pogings aangewend om van die Christelike Afgeskeidene Gereformeerde Kerk in Nederland ’n predikant te kry wat suiwer in sy leer was. Dit het daartoe aanleiding gegee dat ds. Dirk Postma deur sy Kerk hierheen gestuur is. Hy het, nadat hy op 9 Julie voet aan wal gesit het in Simonstad en 'n wyle aan die Kaap vertoef het, einde 1858 hier aangekom. Eers was die Hervormde Kerk bereid om hom as leraar van die gemeente Rustenburg te erken en hom sy diens vry te laat uitoefen. Op 10 Januarie 1859, toevallig ook ds. Postma se 41ste verjaardag, is egter op ’n algemene kerkvergadering in Pretoria besluit "dat de Kerk alhier bestaande is de Ned. Hervormde Kerk, die benevens het boek der Psalmen ook het Evangelische Gezangboek bij die Kerk in gebruik als een erkend kerkelijk boek heeft aangenomen, en daarvan bij den openbaren Godsdienst gebruik maakt. Die kerkelijke inrichting, maar ook niets meer, wenscht de vergadering bovengenoemd dat hier zal in stand blijven."
Met hierdie besluit kon ds. Postma en baie wat van dieselfde sienswyse was, hulle nie vereenselwig nie. Daarop rig 15 manslidmate ’n skrywe, gedateer 11 Januarie 1859, aan die bogenoemde kerkvergadering dat hulle uit die kerkgemeenskap van die Hervormde Kerk tree en as ’n Gereformeerde Kerk wens te bestaan, "overeenkomstig de leer, tucht en dienst der vaderen, zooals die zich te Dordrecht in de jaren 1618 en 1619 hebben geopenbaard in hunne Nationale Synode".
Stigting
duimnael|links|270px|'n Groep [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde predikante uit die laat 19de eeu, onder wie Johannes de Ridder (1833-1896), van 1880 tot 1896 Rustenburg se vierde leraar. Voor van links: J.L. Maury, J. de Ridder, M.P.A. Coetsee (sr.), prof. J. Lion Cachet, A.A.J. de Klerk Coetsee, M.P.A. Coetsee (jr.). Agter: L.P. Vorster, W.J. Snyman, P.S. Snyman, M. Pelser, P. Postma, M. Postma, D. Postma, L.J. du Plessis.]]
Daar is toe besluit om op 10 Februarie 1859 ’n algemene vergadering te hou van diegene wat hulle beswaard teen die Ned. Herv. Kerk gevoel het. Omdat die kerkgebou van die Ned. Herv. Kerk op Rustenburg, hoewel eers deur ds. Van der Hoff vir die vergadering afgestaan, later geweier is, en hier geen ander geskikte gebou was nie, het die mense op die ooreengekome datum onder ’n groot seringboom vergader, wat ongelukkig in later jare afgekap is nadat dit beskadig is in 'n storm, maar waarvan die boomstomp tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar is. Meer as 300 mense het hul naam opgegee as lidmate van die nuwe gemeente. Toe hulle op die 11de weer bymekaarkom, het ds. Postma plegtig verklaar "de bediening van Herder en Leeraar op te nemen in den Naam en Kracht des Heeren". Ouderlinge en diakens is toe gekies en bevestig. Op die stigting van die gemeente Rustenburg het spoedig dié van die gemeentes Pretoria en Potchefstroom gevolg.
Nog gemeentes gestig
Nie lank daarna nie het ds. Postma uitnodigings van die Oranje-Vrystaat en Kaapkolonie ontvang van mense wat ook begerig was om by die Gereformeerde Kerk aan te sluit. Sy besoeke aan die Vrystaat en Kaapkolonie het tot gevolg gehad dat ook op Reddersburg, Burgersdorp, Colesberg, Middelburg, Kaap, en later ook op ander plekke Gereformeerde kerke gestig is.
Ds. Postma se bediening
Rustenburg het die voorreg gehad om ds. Dirk Postma as sy eerste predikant te hê. Hy is in die stigtingsjaar hier bevestig en het die gemeente gedien tot 1866. Vanuit Rustenburg het hy met groot opoffering die gemeentes in Transvaal, die Oranje-Vrystaat en die Kaapkolonie bedien. Ten spyte van die kerkskeuring was ds. Postma se verhouding met ds. Dirk van der Hoff (van die NH Kerk) altyd "hoflik en broederlik". Nadat die Gereformeerde Kerk eenmaal in Suid-Afrika gestig is, het die Hervormde en die Gereformeerde Kerk in die reël die waardige voorbeeld van di. Postma en Van der Hoff gevolg en nie met mekaar getwis nie, hoe daar ook al verskil is. Die twiste was tussen die Nederduitse Gereformeerde Kerk aan die een kant en die Ned. Hervormde en die Gereformeerde Kerk aan die ander kant.
In Transvaal streef ds. Postma na die vrymaking van die staatskerk (die Nederduitsch Hervormde Kerk) van staatsbevoorregting en -onderhoud. Ten opsigte van sy eie kerk verset hy hom teen staatsmiskenning. Deur belasting moes die Gereformeerdes bydra tot die onderhoud van die staatskerk uit die staatskas; huweliksgebooie kon net in die staatskerk afgekondig word en alle huweliksgelde is in die kerkkas van die staat gestort; net lidmate van die staatskerk het stemreg gehad.