cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elizabeth Vermeulen
Ander romans
Die res van haar oeuvre bestaan hoofsaaklik uit verdere liefdesromans, met Geluksoord wat as agtergrond haar verblyf langs die Oranjerivier het. Kringloop het die Noordweste as geografiese agtergrond en speel af vanaf 1904 (net na die Anglo-Boereoorlog) tot net na afloop van die Tweede Wêreldoorlog. Waters van betowering is ’n vervolg hierop en het as tema die lewensverloop en geluk en hartseer van dr. Charl Oliver. Vermeulen skryf ook die skoollied van die Hoërskool De Aar.
Publikasies
Werke uit haar pen sluit in:
Halofiet
'n Halofiet of soutliewende plant is 'n plant wat aan verbrakte grond aangepas is.
'n Goeie voorbeeld is die vygies wat blaasselle het waarin hulle soutoplossings stoor.
Landbou
Sulke grond lê dikwels kaal en word gewoonlik as vir landbou ongeskik beskou. Daar is egter uitsonderings. Die oumansoutbos Atriplex nummularia word in Suid-Afrika daarop aangeplant en soutbosmeel vervang tot 40% van lusern in die rantsoene van slagvolstruise.
Cornelis Bertie Brink
regs|300px|duimnael|Ds. Brink en sy gesin, omstreeks 1947.
Ds. Cornelis Bertie Brink (13 November 1901 distrik Ceres tot 8 Februarie 1972 Johannesburg) het onder meer as leraar in die Nederduitse Gereformeerde Kerk 'n leidende rol gespeel in die Afrikanergemeenskap van die Goudstad en as moderator van die Transvaalse Sinode (1951 tot 1957) in die land se kerklike lewe. Hy het hom as een van die Kerk se sterkste leiers laat ken.
Brink kry sy teologiese opleiding aan die Kweekskool op Stellenbosch en word einde 1927 tot die bediening toegelaat as hulpleraar van ds. A.J. Louw op Heidelberg, Transvaal. Daarna bedien hy Dullstroom (1928), Witbank (1934) en van 1945 af Johannesburg (Braamfontein). Oral bou hy die gemeentes op deur harde werk en verstandige optrede. In Johannesburg beywer hy hom veral vir die onderwys van Afrikaanse leerders.
Hy tree ook al meer in die Transvaalse Sinode op die voorgrond, sodat hy in 1944 aktuarius, in 1948 assessor en in 1951 moderator word. Van 1953 tot 1955 dien hy as voorsitter van die Raad van die Kerke en in 1959 word hy ook tot moderator van die Suid-Transvaalse Streeksinode verkies. In 1959 aanvaar Brink die benoeming as Sendingsekretaris van Noord-Transvaal, maar bly net 'n kort ruk in die amp omdat 'n breinoperasie hom in 1963 verplig om af te tree. Hy verrig egter nog hulpdiens in verskeie gemeentes en in 1968 word hy weer assessor, dié keer van die Suid-Transvaalse Sinode.
Hy het die kerk tydens verskeie geleenthede in die buiteland verteenwoordig. Dié Bolandse seun, "wat sy hele bediening in die Transvaal deurgebring het, was 'n begaafde leier, 'n helder denker en 'n boeiende prediker - inderdaad 'n gawe van God aan die Kerk".
Aloe francombei
Aloe francombei is 'n aalwyn wat endemies aan Kenia is en kom in die Laikipia-distrik voor.
Metaal
'n Metaal is 'n materiaal wat, as dit vars voorberei, gepoleer of gebreek is, 'n glansryke voorkoms het. Dit is 'n goeie geleier van elektrisiteit en hitte. Metale is gewoonlik smeebaar (dit kan in dun velle gehamer word) of rekbaar (kan in drade getrek word). 'n Metaal kan 'n chemiese element soos yster wees; 'n legering soos vlekvrye staal; of 'n molekulêre verbinding soos polimeer swawelnitrid.
In die vorm van 'n chemiese element, kom dit voor uit een van die volgende reekse in die periodieke tabel van die elemente:
In die periodieke tabel bevind hierdie element hulself links van die semi-metale, of metalloïde. Die metalloïde is op 'n diagonale geleë, van boor (B) tot polonium (Po).
Enkele algemeen bekende metaalsoorte is: yster, aluminium, koper, chroom, nikkel, lood, sink, tin, goud en silwer.
Chemiese eienskappe
Die belangrikste kenmerk van metale is hul klein elektronegatiwiteit. As gevolg van hierdie klein elektronegatiwiteitswaardes bind hul elektrone nie sterk aan die kern nie, en vorm gevolglik maklik positiefgelaaide ione en kan hulle met stowwe reageer wat negatiefgelaaide ione vorm, wat 'n sout as produk tot gevolg het.
Die meeste metale is chemies stabiel. Metale uit die reekse van die alkalimetale (byvoorbeeld natrium) en aardalkalimetale (byvoorbeeld magnesium) is egter heel reaktief.
Hoe edeliker 'n metaal is, hoe moeiliker reageer dit. Metale wat nie met suurstof en water reageer nie, en dus geen korrosie vertoon nie, noem mens "edel". "Onedele metale" vertoon wel korrosie. Daar bestaan ook metale wat erg gemaklik met water reageer; hierdie heet die "erg onedele metale" (byvoorbeeld natrium en kalium).
Die edelmetale, byvoorbeeld goud, silwer en platinum, is chemies inert. Hulle reageer nie geredelik met ander stowwe nie.
Fisiese eienskappe
Metale besit 'n aantal kenmerkende fisiese eienskappe:
Hierdie eienskappe is hoofsaaklik as gevolg van die losse binding van die buitenste elektronskil van die metale sodat in die praktyk die metaal se atome ingebed is in een gemeenskaplike elektronwolk.
Yster, nikkel en enkele andere metale en allooie kan magneties gemaak word. Sien hiervoor ferromagnetisme.
Legerings
'n Legering is 'n mengsel van metale. 'n Legering kan ook nie-metale bevat. Legerings word vervaardig om aan metale die gewenste eienskappe, soos hardheid en smeebaarheid te verskaf. In die bronstydperk (± 2000 – 1000 v.C..) het mense reeds geweet hoe om van koper 'n allooi te maak wat makliker bewerk kon word, deur tin daarby te voeg. Hierdie allooi staan bekend as brons.
Produksie van metaal
Metale word in die natuur selde in suiwer vorm gevind. Metale word gedelf in die vorm van erts, wat vervolgens in suiwer metaalvorm omgesit word. Voorbeelde hiervan is die ontginning van gietyster uit ystererts deur middel van hoogoonde of die elektrochemiese omsetting van bauxiet in aluminium.
Ferro en nie-ferro
In die metaalhandel word daar 'n onderskeid getref tussen ferrometale (yster en legerings gebaseer op yster, soos staal) en nie-ferrometale (byvoorbeeld aluminium en koper).
Toepassings
Metale het heel baie toepassings. Vir meer inligting, sien die artikels oor die afsonderlike metale. Die volgende opsomming dien slegs om 'n indruk te gee van die veelsydigheid van metale. Metale word toegepas in:
Charles De'Ath
Charles De'Ath (gebore 24 Mei 1968) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse Emmerdale (1972), A Touch of Frost (1992), The Last Detective (2003), en Doctor Who (2005).
Bernard Odendaal
Bernardus Johannes Odendaal (gebore 15 Desember 1955 ) is 'n Suid-Afrikaanse skrywer. Hy is op in Bloemfontein gebore as een van vyf broers.
Lewe en werk
Sy ouers is Piet Odendaal (pluimveeboer, politikus en skrywer van drie gepubliseerde romans) en Christina (Tina) de Kock. Hy word groot op die kleinhoewe Harmonie in die Bainsvlei-Waterbronvlakte digby Bloemfontein en matrikuleer aan die Hoërskool President Steyn in die distrik Bloemfontein. Op hoërskool wen hy per geleentheid 'n eerste prys in 'n provinsiale opstelwedstryd. Aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat behaal hy 'n B.A.-graad in 1976 en daarna in 1977 'n B.A. Honneurs-graad in Afrikaans-Nederlands met lof. Nadat hy in 1978 'n Hoër Onderwysdiploma behaal, ondergaan hy twee jaar verpligte militêre diensplig. Op deeltydse basis sit hy sy studies aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat voort en behaal in 1984 die M.A.-graad met lof met 'n verhandeling getitel “ 'n Analise en vergelyking van die bestaande konkretisasies van N.P. van Wyk Louw se ‘Alleenspraak’”. Vir hierdie verhandeling word hy met 'n akademiese eretoekenning bekroon. Dan behaal hy in 1998 sy Ph.D.-graad met 'n proefskrif oor “Retoriese strategieë in die poësie van T.T. Cloete”. In Augustus 2006 slaag hy ook die profieleksamen van die “Certificaat Nederlands als Vreemde Taal”.
Op Bloemfontein gee hy vanaf die begin van 1981 tot einde 1983 klas in Duits en Afrikaans aan die President Steyn Sekondêre Skool en beklee dan vanaf die begin van 1984 tot September 1987 'n soortgelyke posisie aan Grey Kollege. Hierna word hy dosent in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde, eers vanaf Oktober 1987 tot Maart 1989 aan die Durbanse Onderwyskollege en dan vanaf Januarie 1990 aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat. Later word hy bevorder tot senior lektor en dan tot medeprofessor. In die periode April 1989 tot Desember 1989 tree hy op as navorser vir die Buro vir Universiteitsonderwys aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat. Tussen Februarie en Mei 2005 is hy gasdosent aan die Katholieke Universiteit Leuven, waar hy verskeie lesings aanbied oor aspekte van die Afrikaanse letterkunde. Hy woon verskeie kongresse in Suid-Afrika by en ook in 2004 in Amerika aan die American Association of Netherlandic Studies en in 2006 die Qolloquium Neerlandicum in Gent in België. By hierdie kongresse lewer hy verskeie referate oor letterkundige aangeleenthede. Aan die Universiteit van die Vrystaat verower hy in 1997 en 1998 'n merietebonus, terwyl hy in 2000 aangewys word as beskermheer van die Bloemfonteinse Skrywersvereniging. Na diens van twintig jaar aan die Universiteit van die Vrystaat en feitlik 'n hele leeftyd in Bloemfontein, verlaat hy die stad in Januarie 2012 wanneer hy die pos as direkteur van die ATKV-skryfskool op Potchefstroom by Hans du Plessis oorneem. Hy is getroud met die musiekonderwyseres Hanli, wat hy ontmoet terwyl albei onderwys gee aan die Hoërskool President Steyn, en die egpaar het twee seuns, Johan en Christoff.
Hy is gereelde poësieresensent vir Volksblad, Insig, Literator en Tydskrif vir Letterkunde, terwyl hy ook sedert 2000 subredakteur is van Stilet, die vaktydskrif van die Afrikaanse Letterkundevereniging. Verder is hy beherende redakteur van Dolos (die studenteblad van die Departement Afrikaans en Nederlands van die Universiteit van die Oranje-Vrystaat) en assistent-redakteur van Acta Academica (geakkrediteerde tydskrif van hierdie universiteit). Artikels van hom verskyn in verskeie vaktydskrifte, waaronder Tydskrif vir Letterkunde, Literator, Stilet, Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Klasgids en die Nederlandse Kruispunt. Bydraes van hom word ook opgeneem in “Perspektief en Profiel”, onder redaksie van H.P. van Coller. Verder tree hy jaarliks op as leier van slypkursusse in kreatiewe skryfwerk en hy beoordeel gereeld skryfkompetisies vir studente. Hy lees ook by Versindaba van 2007 en by ander geleenthede in die openbaar van sy gedigte voor. Sy lidmaatskap van professionele verenigings sluit in die Afrikaanse Letterkundevereniging, die Suider-Afrikaanse Vereniging vir Neerlandistiek, die Internasionale Vereniging vir Neerlandistiek, die American Society for Netherlandic Studies, die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Algemene Literatuurwetenskap.
Skryfwerk
Saam met sy Franse kollega aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Naòmi Morgan, is hy medevertaler van 'n aantal van die Belg Jacques Brel se beroemde liedere. Sy vertaal die lirieke vanaf Frans na Afrikaans en hy omdig dit dan. Hierdie vertalings word in twee kabaretvertonings deur die bekende Herman van den Berg by die Volksblad-kunstefeeste van 2005 en 2006 opgevoer. Sy en Naòmi Morgan se vertalings, op die CD met die titel “Herman van den Berg sing Brel in Afrikaans”, is in 2009 op die kortlys vir die toekenning van die Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut se pryse vir voortreflike vertalings. Herman van den Berg sing ook hierdie vertalings op die CD “Brel: Laat my by jou bly”. Benewens Brel vertaal hy ook liedere van die Vlaamse kunstenaar Willem Vermandere en hy skryf ook sy eie lirieke. Saam met Herman van den Berg sit hy by die Volksblad-kunstefees van 2007 'n gesprek tussen woorde en lied aan die gang met hulle program “Rondom die woordvuur”.
Jim Nabors
Jim Nabors (12 Junie 1930 – 30 November 2017) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Best Little Whorehouse in Texas (1982) en Stroker Ace (1983), en in die televisiereekse The Andy Griffith Show (1960) en Gomer Pyle: USMC (1964).
Preston Strother
Preston Strother (gebore 28 Januarie 1999) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse Ni Hao, Kai-Lan (2007), Batman: The Brave and the Bold (2008), en The Real O'Neals (2016).
Simbiose
Simbiose (Grieks: syn = saamwees + bios = lewe) beteken letterlik "saamlewe" en verwys na enige direkte en intieme saamleefverhouding tussen twee organismes van verskillende spesies. Bioloë onderskei tussen drie soorte simbiosie, naamlik kommensalisme, mutualisme en parasitisme. Diere in 'n simbiotiese verhouding word simbionte genoem.
Wanneer die verhouding verpligtend is en albei organismes daaruit voordeel trek, staan dit bekend as mutualisme. Wanneer 'n soortgelyke verhouding nie verpligtend is nie, met ander woorde indien die organismes indien nodig afsonderlik van mekaar kan leef, staan dit bekend as proto-koöperasie.
Kommensalisme is 'n verhouding waar een van die simbionte bevoordeel word, maar die ander een nie bevoordeel of benadeel word nie. As een van die simbionte bevoordeel word terwyl die ander een toeval lig benadeel word (byvoorbeeld deur skadelike uitskeidings, ensovoorts), staan die verhouding as amensalisme bekend. Wanneer een van die simbionte ten koste van die ander voordeel trek uit die verhouding, staan dit bekend as parasitisme.
Plante, swamme en bakterieë
'n Algemene simbiotiese verhouding wat by plante en die laer organismes aangetref word, is die waar een organisme nie self voedingstowwe kan vervaardig nie en dus van ŉ ander organisme daarvoor afhanklik is. 'n Bekende voorbeeld is bakterieë van die genus Rhizobium wat in die wortels van baie peulplante aangetref word. Die bakterieë dring deur die wortelhare na binne en vermeerder in klein wortelknoppies wat deur die wortel self gevorm word.
Hierdie bakterieë het die vermoë om vrye stikstof (N2) uit die grond met suurstof te bind tot nitrate (NO32-), waarvan die oorskot aan die plante beskikbaar gestel word. Hierdie plante kan dus oor die algemeen in stikstofarm omgewings groei, terwyl die bakterieë van hulle ander voedingstowwe van die plant afhanklik is. Nog 'n bekende voorbeeld van mutualistiese simbiose is die korsmosse of ligene wat uit 'n fungus en eensellige alge bestaan.
Hierdie 2 organismes leef so nou saam met mekaar dat hulle feitlik 'n nuwe tipe organisme met eie struktuur en fisiologiese eienskappe vorm. Die fungus ontvang organiese voedingstowwe van die fotosintetiserende alge, terwyl laasgenoemde minerale voedingstowwe en water uit die fungus neem. Hierdie alge kan gevolglik op droë plekke voorkom waar hulle andersins nie sou kon groei nie. Mikorisa is 'n vorm van mutualisme wat baie met die wortelknoppies van peulplante ooreenkom.
Dit is die verhouding waar ŉ swam op die wortels van mosse, varings of saadplante groei en vir organiese voedingstowwe daarvan afhanklik is. Op hulle beurt onttrek die swamhifes weer water en minerale voedingstowwe uit die grond en voorsien dit aan die plant. Waar die swam 'n digte massa hifes oor die wortels vorm, staan dit bekend as eksotrofe mikorisa, terwyl die verhouding waar die swamhifes in die wortels indring, as endotrofe mikorisa bekend staan.
Eersgenoemde word by baie boomsoorte, soos dennebome (genus Pinus), aangetref, terwyl endotrofe mikorisa dikwels by orgideë aangetref word. Mikorisa is ook 'n vorm van mutualisme, omdat beide organismes wat by die verhouding betrokke is, nie sonder die ander organisme kan leef nie. Daarom is dit belangrik dat plante soos denneboompies of heide (genus Erica) slegs in grond geplant word waar die swamme wel aanwesig is.
Diere
Simbiose word ook onder ŉ groot aantal en verskeidenheid diere aangetref. Sekere flagellate (eensellige diertjies van die phylum Protozoa) leef byvoorbeeld in die ingewande van baie termietspesies. Die termiete waarmee hulle saamleef, het nie die vermoë om sellulose te verteer nie, terwyl die eensellige diertjies dit wel het en die afbraakprodukte van sellulose aan die termiete beskikbaar stel wanneer hulle doodgaan. Om die rede kan termiete op hout leef.
'n Bekende voorbeeld van proto-koöperasie is die verhouding tussen miere en blaarluise. Die miere "melk" die luise, met ander woorde hulle benut 'n soet vloeistof wat deur die luise afgeskei word, terwyl hulle op hulle beurt weer beskerming aan die luise verleen en die vlerkloses van een plant na 'n ander vervoer. 'n Ander simbiotiese verhouding waarin miere betrokke is, is die waarin sekere spesies, byvoorbeeld van die genus Atta, fungi in ondergrondse kamers "kweek".
Dooie blare word vir daardie doel in die nes in gesleep en die fungusspore daarop aangebring. Tydens die groei van die fungi beskerm die miere hulle teen ander fungus- en bakteriebesmettings. Die vrugliggame van die fungi word dan weer as kos vir die mierlarwes gebruik. Die meeste plantetende soogdiere het ook bakterieë in hul dermkanaal wat 'n belangrike rol by die vertering van sellulose speel en voorts vitamien K produseer. Vernietiging van die dermorganismes, byvoorbeeld deur antibiotika, kan tot ernstige dermversteurings lei.
Simbiose wat wissel van mutualisme tot proto-koöperasie, word ook by die kluisenaarskrappe (familie Paguridae) en seeanemone aangetref. Die krap Eupagurus prideauxi word byvoorbeeld altyd saam met die seeanemoon Adamsia pallata in 'n mutualistiese verhouding aangetref.
Die groter kluisenaarskrappe van hierdie spesie dra die seeanemone op hul rug rond in plaas daarvan om nuwe skulpe te soek, en die seeanemoon groei mettertyd vas aan die krap. Die anemoon dien dan as doeltreffende beskerming vir die krap, terwyl dit voordeel trek uit die stukkies afvalkos van die krap. 'n Skynbare vorm van kommensalisme tussen seeanemone en sekere visspesies is die waar die sogenaamde anemoonvissies tussen die tentakels van seeanemone woon sonder om daardeur gevang te word.
Hulle swem soms ŉ entjie weg, maar sodra daar gevaar dreig, swem hulle dadelik weer tussen die anemoontentakels, wat as beskerming dien, in. Dit is egter wel moontlik dat die anemone ook voordeel in die vorm van afvalkos uit die verhouding trek en dat dit dus eerder as proto-koöperasie of selfs mutualisme geklassifiseer behoort te word.
Kommensalisme
Kommensalisme verwys na 'n simbiotiese verhouding waaruit net een van die twee verskillende organismes voordeel trek, terwyl die ander deelnemer nòg bevoordeel nòg benadeel word. Die suigvis (remora) wat aan die haai vassuig, is 'n goeie voorbeeld hiervan. Wanneer die haai iets verslind, laat die suigvis los en vreet hy die oorblyfsels van die haai se maaltyd. Die suigvis word dus net bevoordeel. Die haai word egter nie bevoordeel of benadeel nie.
Mutualisme
Mutualisme is 'n simbiotiese verhouding waaruit altwee van die verskillende organismes voordeel trek uit die saamleefverhouding. Dikwels is hierdie organismes onderling só afhanklik van mekaar dat hulle nie meer onafhanklik afsonderlik kan voortbestaan nie.
Endosimbiose
Van die gevalle van mutualisme word gekenmerk deur die teenwoordigheid van die een organisme binne die liggaam van die ander een. Dit word endosimbiose genoem. Soms is die endosimbiont net teenwoordig in spesiale organe wat die gasheer daarvoor ontwikkel het soos die knoppies op die wortels van peulplante. Soms is die afhanklikheid so sterk dat die endosimbiont 'n deel van die gasheerorganisme geword het. Dit is hoe mitochondriums ontstaan het.
Parasitisme
Parasitisme is 'n simbiotiese verhouding waarin die een organisme (parasiet) bevoordeel en die ander een (gasheer) benadeel word. In 'n parasiet-gasheerverhouding is dit vir die parasiet baie belangrik dat die gasheer lewend moet bly. Indien die gasheer sou omkom, sou die parasiet sy habitat en voedselbron kwyt wees. Alhoewel daar parasiete is wat die dood van die gasheer veroorsaak, gebeur dit eintlik selde. Parasiete kan op die oppervlak van die gasheer se liggaam of binne-in die gasheer, byvoorbeeld in die dermkanaal, leef. Daar word dus tussen ektoparasiete (ekto = uitwendig) en endoparasiete (endo = inwendig) onderskei.
Endoparasiete
Endoparasiete lewe binne-in die liggaam van die gasheer, byvoorbeeld in die dermkanaal, die bloedvate in die urienstelsel, die lugkanale, en selfs ook in die weefsels.
Voorbeelde van parasitisme by diere
Die bilharziaparasiet (Schistosoma) is 'n parasitiese plantwurm. Veral twee spesies kom in Suid-Afrika voor, naamlik die bilharziaparasiet (Schistosoma haematobin) wat veral die niere benadeel, en die ingewandbilharziaparasiet (Schistosoma mansoni) wat die lewer en milt affekteer. Schistosoma voltooi een deel (die volwasse stadium) in die mens (gasheer) en die tweede deel (die larwestadium) in 'n bepaalde spesie varswaterslak (tussengasheer). Biomphalaria en Physopsis is twee tipes varswaterslakke in Suid-Afrika wat draers van die bilharziaparasiet is.
Callorhinchidae
Die Josefs (Callorhinchidae) is 'n kraakbeenvis-familie wat hoort tot die orde Chimaeriformes. Die Suid-Afrikaanse Josef is deel van die familie. Die familie kom ook by Australië, Nieu-Seeland en Suid-Amerika voor. Daar is slegs een genus met drie spesies wat hoort tot dié familie. Slegs een van die spesies kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor.
Genus
Die enigste genus en gepaardgaande spesie:
Joey King
Joey King (gebore 30 Julie 1999) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente White House Down (2013), The Conjuring (2013), The Kissing Booth (2018), en Summer '03 (2018).
Erica massonii
Die plant het ook een subspesie: ''Erica massonii var. minor'' Benth.
Aloe fulleri
Aloe fulleri is 'n aalwyn wat endemies aan Jemen is.
Erica mauritanica
Erica mauritanica is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en is deel van die fynbos. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Induktor
Oorsig
Induktansie, wat in henry gemeet word, is 'n effek van die magnetiese veld wat om 'n stroomdraende geleier gevorm word. 'n Elektriese stroom wat deur 'n geleier vloei veroorsaak 'n magnetiese veld om die geleier. 'n Verandering in die stroom veroorsaak 'n verandering in die magnetiese veld. Hierdie verandering in die magnetiese veld veroorsaak dat daar 'n elektromotoriese krag (emk) geskep word wat teen die stroom verandering werk. Induktansie kwantifiseer die hoeveelheid emk wat geskep word per eenheidsverandering in die elektriese stroom. Byvoorbeeld, 'n induktor met 'n induktansie van 1 henry skep 'n emk van 1 volt as die stroom deur die induktor verander teen 1 ampère per sekonde. Die induktansie van 'n geleier kan vermeerder word deur die geleier in 'n spoel te draai sodat die magnetiese vloed ingeperk word deur die spoel. Andersinds kan die spoel gedraai word om 'n materiaal met 'n hoë permeabiliteit.
Energie
Die energie, wat in joules gemeet word, wat gestoor word in 'n induktor word bereken deur die vergelyking:
In elektriese stroombane
'n Induktor bied weerstand teen verandering in elektriese stroom. 'n Ideale induktor bied geen weerstand teen gelykstroom nie, behalwe wanneer die stroom aan- of afgeskakel word, in die geval is die stroom verandering meer geleidelik. Regte induktors word van materiaal vervaardig wat elektriese weerstand bied teen selfs gelykstroom en is dus nie ideaal nie.
Die verhouding tussen 'n tydvariërende elektriese spanning v(t) oor 'n induktor met induktansie en tydvariërende elektriese stroom i(t) deur die induktor word in die algemeen beskryf deur die differensiaalvergelyking
Hierdie verhouding staan bekend as Lenz se wet wat rondom 1833, as 'n uitbreiding van Faraday se wet, deur Heinrich Lenz ontdek is.
Wanneer 'n sinusvormige wisselstroom deur die induktor vloei, word 'n sinusvormige spanning geïnduseer. Die amplitude van die spanning het 'n direkte verhouding met die amplitude van die stroom (I_P) en die frekwensie (f) van die sinusvormige stroom deur die volgende verhouding.
Daar kan duidelik gesien word dat die fase van die stroom die spanning met 90 grade volg.
Fasor stroombaananalise en impedansie
Deur van fasors gebruik te maak word die impedansie van 'n induktor gegee deur die volgende vergelyking:
Laplace stroombaananalise (s-vlak)
Wanneer die Laplace transform in stroombaan analise gebruik word, word die oordrag impedansie van 'n ideale induktor met nie-ideale stroom voorgestel in die s-vlak deur die vergelyking:
Wanneer daar 'n aanvanklike stroom deur die induktor vloei, word dit voorgestel deur: (Let daarop dat die polariteit van die spanningsbron die aanvanklike stroom teenstaan)
Induktornetwerke
Die spanningsval oor die induktors in 'n parallelle konfigurasie is dieselfde, maar die stroom deur elke induktor kan verskil. Die totale stroom in die netwerk is die som van die strome in elke induktor. Die ekwivalente totale induktansie (Ltot) van die netwerk word bereken deur:
Die stroom deur die induktors in 'n serie-konfigurasie is dieselfde, maar die spanningsval oor elke induktor kan verskil. Die totale spanningsval oor die netwerk is die som van die spanningsval oor elke induktor. Die ekwivalente totale induktansie (Ltot) van die netwerk word bereken deur:
Hierdie eenvoudige verhoudings is slegs waar as daar geen gemeenskaplike koppeling van magnetiese velde tussen individuele induktors is nie.
Q-faktor
'n Ideale induktor het geen verliese ongeag die hoeveelheid stroom wat deur die induktor vloei. Werklike induktors het wel 'n weerstand teen die vloei van stroom aangesien die spoel van materiaal vervaardig word wat weerstand bied. Aangesien die spoel weerstand in series met die induktor is word dit die series weerstand van die induktor genoem. Die series weerstand van 'n induktor skakel die elektriese stroom deur die spoel om na hitte. Dit veroorsaak 'n verlies in die induktor se kwaliteit. Hierdie kwaliteit word deur die kwaliteit faktor of Q-faktor van die induktor gekwantifiseer. Die Q-faktor van 'n induktor is die verhouding tussen die induktansie en series weerstand van die induktor by 'n spesifieke frekwensie. Die induktor neig na 'n ideale induktor as die Q-faktor groter word. Die Q-faktor van 'n induktor word bereken deur die vergelyking:
Wanneer 'n hoë stroom deur 'n induktor vloei wat 'n ferromagnetiese kern het kan dit versadig. Dit veroorsaak dat die Q-faktor van die induktor drasties verminder. Hierdie verskeinsel kan voorkom word deur van lug kern induktor gebruik te maak. Die nadeel is dat lug kern induktor groter is as ferromagnetiese kern induktors.
Deur gebruik te maak van 'n supergeleier allooi spoel wat in vloeibare helium of vloeibare stikstof gedompel word kan 'n amper ideale induktor gemaak word (Q-faktor wat na oneindig neig). In hierdie super afgekoelde spoel verdwyn die series weerstand. Aangesien hierdie induktor virtueel geen verliese het nie kan energie effektief gestoor word in die magneetveld wat om die induktor vorm.
Toepassings
Induktors is verwant aan elektromagnete in struktuur, maar word gebruik met die doel om energie te stoor in die vorm van 'n magneetveld.
Induktors word gebruik in analoog stroombane en sein prosessering. Saam met kapasitors en ander komponente word induktors gebruik om elektriese filters te maak. 'n Elektriese filter kan 'n sein met spesifieke frekwensie uit filter. Induktors wat bekend staan as smoorspoelle word saam met kapasitors gebruik om die ruis van gelykstroom elektriese toevoer uit te filter. Baie klein induktors was bestaan uit 'n ferriet kraaltjie of torus wat om 'n elektriese kabel geplaas word verhoed dat hoë frekwensie interferensie deur die kabel versprei word. Klein induktor en kapasitor kombinasies word in resonante netwerke gebruik vir radio-opvangs en uitsaai.
'n Induktor kan gebruik word as 'n energie stoor toestel in 'n skakel kragbron. Die induktor word gelaai vir 'n spesifieke fraksie van die skakel kragbron reguleerder frekwensie en ontlaai vir die oorblywende siklus. Die laai/ontlaai verhouding bepaal die uitset tot inset spannings verhouding.
Induktors word ook gebruik in elektrisiteitsvoorsiening netwerke, om stelsel spannings te onderdruk, of stroom te beperk. In die veld staan induktors bekend as reaktors.
Aangesien transformators groot en swaar komponente is word hulle al hoe minder in moderne 50 Hz elektriese toestelle gebruik. Half geleier skakel kragbronne maak gebruik van kleiner transformators wat by hoër frekwensies werk as lineêre kragbronne. Elektriese stroombane word ontwerp om klein induktors te gebruik waar nodig, anders word groot induktors vervang met 'n gyrator stroombaan.
Moskwa-Siti
Moskwa-Siti (Russies: Москва́-Си́ти) is 'n stadsdeel van Moskou. Dit staan ook bekend as die Moskouse Internasionale Sakesentrum (Московский международный деловой центр, ММДЦ; Moskofski mezjdoenarodni delowoi tsentr, MMDTs). Die gebied word tans bestuur as deel van die Presnenski-distrik.
Geskiedenis
Die MMDTs is ’n gebied vir sakebedrywighede wat besighede en woonstelle bevat. Dis die eerste in sy soort in Rusland en Oos-Europa. Die organisasie wat die ontwikkeling van die projek beheer, is die openbare maatskappy SITI, wat met ondersteuning van die bestuur van die stad Moskou in 1992 spesiaal vir díe doel gestig is, maar op aandeelhouerskap berus.
Die Presnenski-kaai, waar die sakedistrik geleë is, is sowat 100 ha groot, waarvan daar op 60 ha gebou word. Dit is die enigste plek in Moskou waar op so ’n groot skaal gebou word.
Toring 2000
Toring 2000 (Башня 2000) is ’n kantoorgebou van 34 verdiepings op die (oorkantse) regteroewer van die Moskwa-rivier. Dit word deur die Bagration-brug met die MMDTs verbind.
Die gebou is 104 m hoog en beslaan ’n oppervlakte van 61 057 m². Bouwerk het in Desember 1996 begin en dit is in 2001 voltooi.
.ss
.ss is die Internet-topvlakdomein vir Suid-Soedan. Die domein is op 10 Augustus 2011 deur die Internasionale Telekommunikasie-unie toegeken nadat die land op 9 Julie 2011 van Soedan afgestig is. Dit stem ooreen met die land se 2-letter ISO 3166-1-kode: SS.
Die domein was aanvanklik omstrede omdat SS met die Schutzstaffel geassosieer kan word.
Aloe glabrescens
Aloe glabrescens is 'n aalwyn wat endemies aan Somalië is.
Borderkollie
Die Borderkollie is 'n honderas wat gebruik word om werk te verrig, soos om vee op te pas. Dit is in die Anglo-Skotse grensstreek ontwikkel vir die aanjaag van vee, veral skape. Dit is spesifiek geteel vir intelligensie en gehoorsaamheid.
Beskrywing
In die algemeen is Borderkollies mediumgroot honde met 'n matige hoeveelheid haarpels, wat in die meeste gevalle dik is en dikwels verhaar. Hulle het 'n dubbele laag wat wissel van glad tot grof en is soms gekrul. Terwyl swart-en-wit die algemeenste kleurpatroon van die Borderkollie is, kom die ras ook in enige kleur en patroon voor wat byhonde bekend is. Sommige van hierdie sluit in swart driekleur (swart/bruin/wit), lewer-en-wit, en rooi driekleur (rooi/bruin/wit) word ook gereeld gesien, met ander kleure soos blou, lila, rooi merle, blou merle, briekwa, en Australiese rooi wat minder gereeld voorkom. Sommige Borderkollies kan ook 'n effekleurige pels dra.
Geaardheid en behoeftes
Borderkollies vereis aansienlik meer daaglikse fisiese oefening en geestelike stimulasie as baie ander rasse. Die Borderkollie is 'n intelligente honderas; in werklikheid word dit wyd beskou as die mees intelligente honderas. Hoewel die primêre rol van die Borderkollie is om troppe vee aan te jaag, word hierdie ras toenemend gewilder as 'n metgeseldier.
In hierdie rol, as gevolg van hul werkerfenis, is Borderkollies baie veeleisend, speels en energiek. Hulle floreer die beste in huishoudings wat hulle met baie speel en oefening kan voorsien, óf met die mens of ander honde. As gevolg van hul behoefte vir geestelike stimulasie en oefening, ontwikkel baie Borderkollies problematiese gedrag in huishoudings wat nie in staat is om voorsiening te maak vir hul behoeftes nie. Hulle is berug om gate te kou in die mure, meubels soos stoele en tafelpote, vernietigende skraap en gatgrawe, as gevolg van verveeldheid. Borderkollies toon 'n sterk begeerte om tropvorming, 'n eienskap wat hulle kan wys met klein kinders, katte en ander honde. Die ras se oppaseienskap word doelbewus aangemoedig, deur selektiewe teling vir baie geslagte reeds. Maar, synde by uitstek opleibaar, leef hulle vriendskaplik met ander troeteldiere indien hulle behoorlike sosialiseringsopleiding gegee word.
Voordat hulle op hierdie ras as 'n huistroeteldier besluit, moet potensiële eienaars seker wees dat hulle gereelde oefening kan voorsien in ooreenstemming met die kollie se hoë-energie en ontsaglike stamina. 'n Werkende kollie kan myle ver hardloop op een dag, en met behulp van sy ervaring, persoonlikheid en intelligensie beheer hou oor uitdagende vee, en hierdie honde sal gou benoud en gefrustreerd raak in isolasie en indien geïgnoreer of onaktief gelaat word.
Veewerk
Werkende Borderkollies kan rigting neem deur die stem of deur die fluitjie op lang afstande wanneer hulle aanjaag. Hul groot energie en oppasinstink word nog steeds gebruik om troppe van alle vorme van diere aan te dryf, van die tradisionele skape en beeste, tot loslopende pluimvee, varke en volstruise. Hulle word ook gebruik om ongewenste wilde voëls te verwyder van lughawens se aanloopbane, gholfbane, en ander openbare en private plekke.
Die gebruik van honde vir skape oppas maak goeie ekonomiese sin vir baie boere. In 'n tipiese weidingomgewing sal elke opgeleide skaaphond die werk van drie mense doen. In die groot droë gebiede soos die Australiese Outback of die Karoo Platorand, word die getal verhoog tot vyf of meer. Pogings om hulle te vervang met meganiese benaderings tot oppas het net beperkte sukses behaal. Dus vind veehanteerders die opgeleide honde meer betroubaar en ekonomies.
Broers
Broers is 'n Afrikaanse musiekgroep wat uit die Snyman-broers, Christo, Cobus en Stephan bestaan. Die jongste broer, Stephan, gebruik die verhoognaam Nic Stevens vir sy solo-loopbaan. Die twee ouer broers tree ook saam onder die verhoognaam Christo en Cobus op.
In 2008 het hulle treffer Huistoe 'n Tempo-nominasie ontvang as gewildste liedjie van die jaar en die Broers se DVD, "Broers Tussen die Sterre" is genomineer vir die kategorie, beste DVD van die jaar.
Gandhara
Gandhara (Pasjtoe: ګندارا; Oerdoe: گندھارا, Nastaliq; Avesties: Vaēkərəta, Sanskrit Puruṣapura; Grieks Caspatyrus) is die antieke naam van die stad en ou koninkryk Pesjawar, wat die Swatriviervallei en die Potohar-plato van Pakistan sowel as die Jalalabad-distrik van die hedendaagse Afganistan ingesluit het. Tydens die Hellenistiese tydperk was die hoofstad Charsadda, maar dit is later, in omstreeks 127, na Pesjawar geskuif. Dit is in Sanskrit bekend as Puruṣapura, letterlik "stad van mans" (van Sanskrit: puruṣa, "man", en pura, "stad"). Die Koninkryk Gandhara het van omstreeks 1500 tot 500 v.C. bestaan. As ’n sentrum van Griekse Boeddhisme, Baktriese Zoroastrisme en Animisme, het Gandhara in die 1ste tot 5de eeu ’n hoogtepunt bereik onder die Koesjiese konings.
Ná die Moslemse verowering in die 10de en 11de eeu het die naam Gandhara verdwyn.
NG gemeente Mayfair
duimnael|regs|180px|Ds. Z.A.N. van den Heever, eerste leraar.
duimnael|regs|270px|Ds. J.N. Botha het die kerkgebou se hoeksteen op [[3 Mei 1952 gelê toe Mayfair nog deel was van die moedergemeente Fordsburg.]]
Die NG gemeente Mayfair het in 1953 afgestig van die NG gemeente Fordsburg, waarvan die kerkgebou ook in die Johannesburgse voorstad Mayfair was, maar is in 1976 weer by die moedergemeente ingelyf.
Ds. Z.A.N. van den Heever het in 1953 as eerste leraar van Mayfair van die moedergemeente af oorgekom. Hy bly in die gemeente tot hy in 1969 na Rhodesië vertrek. Die tweede en laaste leraar was ds. J.C. Krüger, wat Van den Heever opvolg en aanbly tot inlywing by die moedergemeente.
Ligging
Die kerkgebou, ontwerp deur die argitekte Leendert Geers, is geleë in Agstelaan in Mayfair.
Wolraad Woltemade
Wolraad Woltemade (gebore Woltemathe, na Woltemade verhollands; 1708 in Hesse-Schaumburg - 1 Junie 1773). Sy naam verskyn vir die eerste keer in 1752 op die rol van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie as 'n 44-jarige korporaal in bevel van die Kompanjiespos by Steenberg. Daarna is hy waarskynlik terug Europa toe, maar in 1770 is hy weer in die Kaap die Goeie Hoop as poshouer in Muizenberg. 'n Jaar later is hy voorman van die Kompanjie se melkery. Woltemade se vrou was ene Janna Charlotta, maar sy het nooit Kaap toe gekom nie. In die jaar van sy dood was hy die opsigter van die Kompanjie se dieretuin.
Gedurende die nag van 31 Mei 1773 het 'n noordwestelike stormwind die VOC-seilskip De Jonge Thomas op Woodstock-strand naby die monding van die Soutrivier op die sand gedryf. Die hele nag het die branders oor die skip gebreek en 'n skare het op die strand vergader. Woltemade se seun, Christiaan Ludwig, 'n korporaal aan die Kaap, was een van die soldate wat die wrakgoed moes oppas. Die volgende oggend, 1 Junie, het Woltemade, wat daar naby gewoon het in vandag se Milnerton, daar aangekom om verversings vir sy seun te neem. Hy het besef dat die mense op die strand niks vir die gestrande matrose kon doen nie en het sewe keer met sy perd, die branders getrotseer om veertien mense te red. Die agtste keer het hy en sy perd onder die golwe verdwyn nadat 'n klomp mense op die perd probeer spring het. Hy was 65 jaar oud. Woltemade se perd se naam was Vonk.
'n Groot aantal oorledenes, onder wie Woltemade en sy perd, het 'n dag later op die strand uitgespoel. Nog 53 opvarendes het die strand bereik, maar 138 het saam met Woltemade verdrink. Hulle is saam begrawe.
Heldeverering
Van die oorlewendes het Woltemade se heldedaad aan die Here Sewentien gerapporteer. Die uiteinde was dat 'n aansienlike bedrag aan sy weduwee betaal en opdrag gegee is dat sy twee seuns, sy enigste kinders, ook vergoed word. Toe Woltemade gesterf het, was sy tweede seun in Batavia in diens van die Kompanjie.
'n Nuwe skip is na Wolraad vernoem: De Held Woltemade. 'n Houtsneekunstenaar, ene Van Frankendaal, het 'n voorstelling van die heldedaad op die skip se spieël (die plat, regop deel van die agterskip) gegraveer. Minstens nog drie afbeeldinge hiervan is bekend, onder meer in die Elliott-versameling in die Kaapse Argief. Op 2 Junie 1973, twee eeue ná Woltemade se dood, is in Suid-Afrika 'n reeks gedenkseëls uitgegee ter ere van sy heldedaad. In 1970 is 'n toekenning vir dapperheid met Woltemade se naam ingestel. Verder is 'n begraafplaas en 'n stasie in Kaapstad na hom genoem. Klein Zoar in Milnerton was vermoedelik sy huis en is vandag 'n nasionale gedenkwaardigheid.
'Wolraad Woltemade' (1806)
In die gedig self word ook Prins Leopold von Braunschweig-Wolfenbüttel vereer, wat min of meer ‘n soortgelyke lot in Frankfurt oorgekom het. Laasgenoemde se skynbaar soortgelyke dood het hom, so blyk dit vanaf die 20ste eeu egter, onverdiende roem dwarsoor Europa besorg. Leopold het nie gegaan om mense te red nie, maar wel om na sy soldate se goedere om te sien; hulle was reeds anderkant op die rivieroewer. Die boot het op 24 April 1785 omgeslaan en hy is deur die golwe van die Oder meegesleur en het verdrink. Die volk en adel het egter ‘n held gesoek en een in hom gevind.
Die gedig word herdruk in Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift van September-Oktober 1824, waarin staan: "De geschiedenis vindt men vermeldt in het Volks-Leesboek, van den jare 1805, door de Maatschappy Tot Nut van 't Algemeen uitgegeven, behelzende eene Verzameling' van merkwaardige gebeurtenissen uit de ongewyde Geschiedenis, No. 79, bl. 103-105."
Gaan mens egter terug na Van Linschoten se digbundel, duik 'n soortgelyke sinnetjie op, met die volgende aangehaalde bewoording wat verbatim oorgeskryf is en wat as bronteks sou dien vir die digter (bl. 300-302):
Die ander bronteks van die digter was 'n verslag wat deur die goedheid van 'n aanzienlijk' Ambtenaar bij de O.I. Compagnie aan hom meegedeel is, wie se naam Van Linschoten moet verswyg. Daarin staan:
Op den 20sten October 1772 zeilde uit Texel naar Zee het O. I. Compagnieschip de jonge Thomas, Kapitein Barend de la Maire, lang over Steven 150 Voeten, bemand met 296 Koppen, gedestineerd naar Batavia, en belaaden met goederen, zoo als jaarlijks van hier door de Hooge Regeering wierden geeischt, waaronder ook eenige kitsjens met geld. Reeds op den 23sten October geraakte hetzelve af van nog 7 Schepen, waarmede het op den voornoemden 20sten October was uit Texel gezeild; door tegenwinden genoodzaakt, liep het den 27sten October in Duins binnen, van waar, nadat in dien tusschentijd eenigen der voornoemde Schepen aldaar mede waren binnegeloopen, hetzelve op den 15den November weder in Zee stak, en den 28sten Maart 1773 des avonds aan de Kaap arriveerde, hebbende op deeze reis 70 dooden en 41 zieken. Na op den 29sten Mei gemonsterd te zijn, en wachtende alleen op eenen goeden wind, om te kunnen vertrekken, ontstond 'er in den ochtend van den 1sten Junij een felle wind, verzeld van sterke plasregens, hagel en donderbuijen, uit den N.W. en W.N.W. Dien zelfden morgen, tusschen vijf en zes uuren, hoorde men aan de Kaap verscheide kanonschooten, en weldra bleek het, dat het voornoemde schip, na verlies van alle deszelfs ankers en touwen, driftig geraakte zijnde, reeds beezig was, het met klein zeil naar den wal te zetten, wordende hetzelve door den aanhoudenden fellen wind en de zwaare branding binnen weinige minuuten aan geene zijde der Zout-rivier (die, van de Tafelberg komende, zich in de Baai van dien naam ontlast), gedreeven, alwaar die bodem, op het onvoorziens kantelende, en naauwlijks twee minuuten aldus liggende, ten half zeven uur bij den grooten mast, dwars door, aan stukken geslagen is, waarop die mast over boord viel, en het schip verder verbrijzeld wierd, terwijl de Onder-Stuurman Jan Jacobz met nog vijfentwintig mannen, na op het achterste gedeelte van het wrak den geheelen dag en daarop volgenden nacht te hebben vertoefd, den volgenden morgen, zijnde den 2den Junij, bij het bedaaren der zee aan land is gekomen.
Daar nu de mond van de Zout-rivier bij deezen storm door het drijfzand was toegespoeld, en eenen anderen loop digt bij het verongelukte schip had genomen, was zulks de oirzaak, dat de meeste menschen, die zich met zwemmen, als anderzins, poogden te redden, in dien stroom zijn verdronken, zoo als ook de Melkboer WOLRAAD WOLTEMADE, die, zich te paard derwaarts hebbende begeeven, en daar mede bereids eenige schepelingen gered hebbende, eindelijk met zijn paard het onderst boven sloeg, en aldus in de uitvoering van het edelst oogmerk, om zijnen evenmensch te redden, zelf daarbij het leven heeft verlooren, zijnde zijn lijk, benevens dat van den Schipper La Maire, op den 2den Junij aan het strand onder de overige aangespoelde lijken gevonden, en Kaapwaarts vervoerd, om aldaar ordentlijk ter aarde te worden besteld.
De geredde persoonen bestonden in 67 man, en de verongelukten waren 134 in getal.
Die gedig lui soos volg:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton FRS (4 Januarie 1643 N.S. – 31 Maart 1727) was 'n Engelse wetenskaplike en filosoof.
Belangrikste prestasies
In terme van wiskunde het Newton reusagtige hoeveelhede werk tot die inhoud van wiskunde soos ons dit vandag ken, bygedra: areas van sy invloed strek vanaf meetkunde tot analise tot algebra. In besonder word die ontwikkeling van die binomiaalstelling aan hom toegeskryf. Hierdie stelling bied die terme van die ontwikkeling van 'n Binomiaaluitdrukking opgehef tot 'n bepaalde mag van, byvoorbeeld, [(x + y)n].
Ander wiskundige bydraes sluit in Newton se fluksionele kalkulus ('n vertakking van kalkulus wat met wisselende hoeveelhede te make het) wat uiteindelik tot 'n nuwe vertakking van fisika gelei het, en nuwe metodes vir die ontwikkeling van 'n oneindige reeks.
Tesame met Gottfried Wilhelm Leibniz word die ontwikkeling van kalkulus aan Newton toegeskryf – al het hierdie twee onafhanklik van mekaar gewerk, as gevolg van 'n bitter twis rakende vermeende plagiaat (soortgelyk aan die Robert Hooke-debakel).
Op die fisika-front het Newton ontdek dat wit lig in werklikheid saamgestel is uit ‘primêre' kleure en derhalwe ‘sekondêr’ is in teenstelling met die destyds algemeen aanvaarde opinie dat wit lig homogeen was. Sy experimentum crucis (Die Deurslaggewende eksperiment) het sy teorie oor die samestelling van lig deur middel van breking deur prismas bewys.
Sy werk op die gebied van optika het voorts baanbrekerartikels wat hy van tyd tot tyd gepubliseer het (anders as wat die geval was by sy wiskundige werk), voortgebring, soos Opticks (1704) wat sy ligsamestellingsteorie gedokumenteer het deur middel van eksperimentering en uitredenering. Hierdie werk van hom het die basis gevorm van die eksperimentele fisika later in daardie eeu, en het ook die moontlikheid op die voorgrond geplaas dat lig uit deeltjies bestaan (en nie uit energiegolwe soos die meeste van sy tydgenote geglo het nie). Met die aanvang van kwantummeganika meer as 'n eeu later is beide hierdie teorieë korrek bewys.
In terme van meganika is Newton se Principia 'n hoeksteen van die moderne fisika. Die eerste boek in die reeks illustreer en verklaar Newton se drie wette van beweging, naamlik:
1) Sonder die inwerking van kragte sal 'n liggaam wat in 'n rustoestand verkeer, so bly, en 'n liggaam wat in 'n reguit lyn teen 'n konstante snelheid beweeg, sal so voortgaan teen daardie konstante snelheid, vir 'n onbepaalde tydperk (die wet van traagheid).
2) 'n Liggaam sal versnel indien 'n krag daarop toegepas word, na aanleiding van F = ma.
3) Kragte kom in pare voor, met beide kragte wat gelyke omvang, maar teenoorgestelde rigtings het. Hierdie wet word gewoonlik vereenvoudig om te lees: “Vir elke aksie is daar 'n gelyke en teenoorgestelde reaksie”.
Principia se tweede boek behandel hoofsaaklik die beweging van liggame deur mediums (m.a.w., die gevolge van weerstand word aan bod gebring) en die beweging van vloeistowwe. Die derde boek, System of the World, skets in breë trekke Newton se beroemde wet van universele swaartekrag (F = G ). Hierdie wet stel dit dat die swaartekrag tussen twee liggame eweredig is aan die produk van hul massas, en omgekeerd eweredig aan die vierkant van die afstand tussen hulle. In hierdie vergelyking is G eenvoudig die swaartekrag-konstante. Hierdie kragtige vergelyking het die filosofie van fisika en, uiteindelik, die wyse waarop die mens die heelal beskou, verander.
Lewensgeskiedenis
Sir Isaac Newton is een van Engeland se hoogs waardeerde wetenskaplikes, filosowe en teoretici. Hy is gebore op Kersdag in 1642 (wat met 4 Januarie 1642 ooreenstem) met ongeletterde ouers (Isaac en Hanna) wat bestaansboere was. Sy vader het voor sy geboorte reeds gesterf, en sy moeder is later weer getroud met Barnabas Smith. Isaac is in sy ouma se sorg gelaat tot en met Smith se dood in 1653.