cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noord-Ierland
Sneeuval
Sneeu val gewoonlik net wanneer die kwik tot 4 °C of laer daal. Die getal dae met sneeuval en 'n sneeukleed weerspieël die topografie van 'n gebied en neig om hoër te wees in bergagtige streke in die noorde van die land. Sneeu val selde in gebiede wat op seevlak geleë is, maar gereeld in hoër geleë landsdele. So styg die gemiddelde getal dae met sneeuval van tien in die oostelike kusgebiede tot meer as 35 in die berggebiede van die Sperrins, Antrim en Mourne. Kusstreke word voor Desember en ná Maart nouliks met 'n sneeukleed bedek. Die gemiddelde getal dae met 'n sneeukleed varieer tussen minder as vyf in kusgebiede tot meer as 30 in bergagtige streke.
Die jaarlikse getal dae met sneeuval en 'n sneeukleed varieer grootliks. Op baie plekke is gedurende die afgelope vyftig jaar in baie winterseisoene hoegenaamd geen sneeuval aangeteken nie, terwyl daar in die winters van 1962/1963 en 1981/1982 op meer as dertig dae sneeu geval het, insluitende kusstreke, en groot dele van die land in 'n sneeukleed gehul was.
Gedurende swaar sneeuval kan sterk winde sneeu so hoog opwaai dat padvervoer en kragvoorsiening veral in bergstreke ontwrig word, alhoewel dié soort uiterste weerstoestande selde voorkom. Op 27 Februarie 2001 het swaar sneeuvalle en sterk noordoostelike winde veral in die graafskappe Antrim en Down padvervoer vyf dae lank ontwrig. Kraglyne, wat elektrisiteit aan 70 000 lewer, was leweloos.
Wind
Noord-Ierland kry meer wind as baie ander gebiede in die Verenigde Koninkryk. Die winderigste plekke is hoër geleë streke en die kusgebiede van Antrim en Down. Sterk winde waai wanneer laedrukgebiede oor of naby die Verenigde Koninkryk beweeg. Hierdie weerstoestande kom veral gedurende die wintermaande voor.
Windsnelhede van meer as 34 knope, wat tien minute lank gemeet word, word as stormagtige weer gedefinieer. In die kusgebiede van Antrim en Down waai stormsterktewinde op 'n gemiddeld van vyftien dae per jaar. Hierdie getal neem af hoe verder 'n mens na die binneland beweeg, tot vyf dae of minder rondom en wes van Lough Neagh. Windsnelhede varieer afhangende van topografiese invloede en landgebruik. Op plekke, wat deur heuwels beskerm word, of in stedelike gebiede word minder dae met stormagtige weer en laer windsnelhede aangeteken.
Orkaansterktewinde kan geboue beskadig en padvervoer en kragvoorsiening ontwrig. Die hoogste windsnelheid, wat ooit in laer geleë landsdele gemeet is, was 108 knope (125 myl per uur) in Kilkeel, graafskap Down op 12 Januarie 1974. Hierdie storm het woonhuise beskadig, bome ontwortel en kragtoevoer vir 150 000 huishoudings onderbreek.
Wanneer Atlantiese depressies oor die Verenigde Koninkryk beweeg, waai winde aanvanklik uit suidelike of suidwestelike rigting. Later draai die wind wes of noordwes sodra die laedrukgebied van die Britse Eilande wegbeweeg. In laer geleë dele van die binneland waai winde dwarsdeur die jaar hoofsaaklik uit 'n suidwestelike rigting. Gedurende lentetyd draai die wind egter dikwels noord, noordoos en oos.
Fauna en flora
Noord-Ierland se plantlewe deel baie kenmerke met dié van Noordwes-Brittanje. Opvallend is die gebrek van bome, 'n gevolg van eeue-lange boerderypatrone in 'n gebied wat grotendeels vir akkerbou en veeteelt gebruik en gedreineer is. Selfs die grond in ruwe bergterreine, wat nie geskik is vir die verbouing van gewasse nie, word as weiveld vir intensiewe veeteelt gebruik. Bergplantegroei is beperk tot die hoogste terrein. Tans is net vyf persent van Noord-Ierland se oppervlakte bebos, waarby die meeste bome deur staatsliggame aangeplant is. Jonger bosaanplantings, waardeur die plaaslike landskapsvorme gediversifiseer is, het geen ekonomiese waarde vir die klein plaaslike bosboubedryf nie en word eerder vir ontspanningsdoeleindes gebruik.
Ook Noord-Ierland se fauna verskil nie opmerklik van dié van Groot-Brittanje nie, behalwe vir die feit dat hier minder soogdier- en voëlspesies aangetref word. Slegs twee soogdierspesies – die Ierse wesel en die Ierse haas (Lepus timidus hibernicus) – en drie voëlspesies is endemies aan Ierland. Visspesies is volop in Noord-Ierland, waaronder Europese snoek, Europese baars, forel en salm. Die eersgenoemde is die enigste visspesie wat in historiese tye in Ierland ingevoer is.
Om Noord-Ierland se plant- en dierlewe te beskerm, is sowat veertig natuurbewaringsgebiede en voëlreservate gestig wat deur die Ulster Wildlife Trust en die Noord-Ierse Departement van Omgewingsbewaring bestuur word. Belfast se dieretuin in Newtownabbey, wat sy deure in 1934 vir die publiek geopen het en tans sowat 55 akkers in heuwelagtige terrein beslaan, bied 'n veilige hawe vir meer as 140 rare en bedreigde dierspesies.
Vroeë en middeleeuse geskiedenis
Ulster is naas Leinster, Munster en Connacht een van die historiese provinsies van Ierland. Ulster het in die vroeë Middeleeue selfs die politieke en kulturele sentrum van Ierland gevorm. Die beskermheilige van Ierland, Sint Patrick, wat in 432 vanuit Wallis na Ierland gekom het, het die bisdom van Armagh gestig. Ulster staan daarnaas bekend as die tuiste van 'n groot aantal Ierse digters, geleerdes en heersers, waaronder die magtige dinastie O'Neill in die 14de en 15de eeu.
Die Anglo-Normandiese konings van Engeland het reeds in 1169 begin om Ierland te verower, tog het hulle tot in die 15de eeu nie daarin geslaag om meer as die oostelike kusgebiede in die omgewing van Dublin te oorheers nie. Dikwels het die vroeë Engelse setlaars selfs by die Ierse kultuur en leefwyse begin aanpas.
Vroeë moderne tydperk
Onder die heerskappy van Hendrik VIII en Elisabeth I is die eerste plantations (Engelse nedersettings) in die graafskappe Offaly en Laois gestig.
Koning Jakobus I van Engeland het beslag op landgoedere in Ulster gelê en in 1609 die vestiging van Engelse en Skotse setlaars in die gebied bevorder. Ook Oliver Cromwell het Ierse boerderye as skenkings vir sy troepe gebruik.
Die Rooms-Katolieke bevolking het in 1688 in opstand teen die Engelse heerskappy gekom en die stad Derry beleër. Twee jaar later, op 12 Julie 1690, is hulle deur Willem van Oranje in die Slag van die Boynerivier verslaan – 'n gebeurtenis wat tydens die jaarlikse marching season in die somer deur die Protestantse Orde van die Oraniërs herdenk word. Die oorlewende Katolieke troepe het na die buiteland gevlug en as soldate van die Franse leër 'n oorwinning oor die Engelse in die Slag van Fontenay behaal.
As gevolg van hierdie politieke onluste, wat sowel Ierland asook Brittanje geraak het, is in 1695 die sogenaamde Strafwette (Penal Laws) ingestel, wat in verskillende mate teen alle godsdienste – behalwe vir die Anglikaanse Kerk – gerig was. Katolieke het in die tydperk tussen die 18de en vroeë 19de eeu die meeste van hulle politieke en ekonomiese regte kwytgeraak. Die Rooms-Katolieke bevolking van Ulster is besonder swaar deur hierdie maatreëls getref, aangesien hulle net in die noorde van Ierland 'n minderheid gevorm het en nuwe nywerhede byna steeds hier gevestig is. Die Anglikaanse burgery se magsposisie het sodoende aansienlik versterk.
Nywerheidsomwenteling
Die nywerheidsomwenteling het Ierland se drie suidelike provinsies nouliks geraak, maar dit het Ulster vanaf die middel van die 19de eeu ingrypend verander. Ierland was vanweë die gebrek aan steenkoolvelde en ystervoorrade allesbehalwe 'n geskikte terrein vir industriële ontwikkeling. Maar die ooste van Ulster was 'n merkwaardige uitsondering.
Die sentralisering van die linnebedryf in Belfast was die beginpunt van Noord-Ierland se industrialisering en Belfast se vinnige groei gedurende die 19de eeu. Tussen 1808 en 1901 het sy bevolking van slegs 25 000 tot byna 350 000 gestyg.
Die handels- en dienstesektor het saam met die nywerhede ontwikkel. Drie groot bankondernemings is tussen die 1820's en die 1830's in die provinsie gestig – die Northern, Belfast en Ulster Bank. Filiale van Britse versekerings is in Belfast gevestig en het handelsaktiwiteite vergemaklik. Noorde en suide het albei voordeel uit die Napoleontiese Oorloë getrek, al was dit op verskillende manier. Terwyl die suidelike provinsies veral ten opsigte van hul landboubedryf gefloreer het, het in die noorde hoofsaaklik die linne- en katoenbedryf sterk groei getoon. So het Suid-Ierland kos vir die leër verskaf, die noorde kleding. Ná die onvermydelike resessie, waarin albei landsdele ná die oorloë gedompel is, het die nywerheidsomwenteling in Noord-Ierland versnel.
Kwessie van Ierse selfregering
Teen die einde van die 19de eeu het die proses van Ierland se politieke, ideologiese en kulturele skeiding van Groot-Brittanje begin. Dit het aan die begin van die 20ste eeu 'n voorlopige hoogtepunt bereik. As deel van die Ierse onafhanklikheidsbeweging is 'n aantal organisasies soos Sinn Féin (1905) gestig.
Pogings om deur middel van parlementêre wette, die sogenaamde Home Rull Bills, Ierland se onafhanklikheid te bereik, was onsuksesvol. Ná die Eerste Wêreldoorlog en die Ierse Paasopstand van 1916, wat deur Britse troepe neergeslaan is, het dit duidelik geword dat daar moontlik geen vreedsame oplossing vir die Ierse konflik sou wees nie.
Ná die Ierse Onafhanklikheidsoorlog (1919 tot 1921) het die onderhandelinge tussen Ierland en Groot-Brittanje tot die Anglo-Ierse Verdrag gelei, wat bepaal het dat die Noord-Ierse graafskappe met 'n oorwegend Protestantse bevolking van die Ierse Republiek geskei sou word. Uiteindelik is die graafskappe Antrim, Down, Armagh, Londonderry, Tyrone en Fermanagh van die res van Ierland geskei.
Agtergrond
Die konflik in Noord-Ierland is in wese 'n etnies-politieke, en nie soseer godsdienstige konflik nie. Die twee konflikpartye, Protestantse en Rooms-Katolieke Noord-Iere met verskillende etniese en religieuse agtergronde, streef onversoenbare territoriale en politieke ambisies na. Die Protestantse gemeenskap, wat ook as Unioniste of Lojaliste bekend staan en tans meer as 60 persent van die totale bevolking verteenwoordig, staan lojaal teenoor die Britse Kroon. Hulle beskou Noord-Ierland as 'n integrale deel van die Verenigde Koninkryk en is gekant teen enige verandering van hierdie status. Die Unioniste voer hulle politieke en territoriale aanspraak terug na hul Engelse en Skotse voorvaders wat reeds eeue gelede gebiede in Ierland verower en hulle daar gevestig het.
Die Rooms-Katolieke gemeenskap in Noord-Ierland pleit vir die verbreking van politieke bande met die Verenigde Koninkryk en die hereniging van Noord-Ierland en die Republiek Ierland. Vanweë hulle Iers-nasionalistiese houding en die strewe na 'n vereniging met die Ierse Republiek word hulle dikwels ook Nasionaliste of Republikeine genoem. Naas territoriale en nasionale kwessies was die diskriminasie teen die Rooms-Katolieke minderheid, soos dit deur die Protestantse elites toegepas is, 'n beslissende faktor in die konflik. Die benadeling van Rooms-Katolieke is dekades lank in Noord-Ierland se politieke bedeling weerspieël nadat 'n Protestantse eenpartyregering ná die verdeling van Ierland in 1921 gevorm is en tot 1976 geregeer het.
In Junie 2011 het meningspeilings verrassende steun vir die huidige politieke status van Noord-Ierland uitgewys. So is intussen 52 persent van die Rooms-Katolieke gemeenskap ten gunste van 'n bedeling waarin Noord-Ierland deel van die Verenigde Koninkryk sal bly.
Geskiedenis van die konflik
Die Rooms-Katolieke minderheid het in die 1960's hul stryd om gelyke regte met 'n vreedsame menseregtebeweging begin wat politieke aksies en betogings georganiseer het. Die gewapende konflik het op 5 Oktober 1968 in Londonderry (Derry) begin toe betogings in oproer geëskaleer het.
Protestantse politici het tot in die laat 1960's geweier om met Rooms-Katolieke verteenwoordigers in gesprek te tree. Die destydse eerste minister van Noord-Ierland het besware van Rooms-Katolieke kant van die hand gewys en beweer dat daar geen sprake van diskriminasie teen Rooms-Katolieke kon wees nie. Die Ulster Unionist Party (UUP) was tussen 1921 en 1976 die enigste regeringsparty wat ook alle eerste ministers benoem het.
Die konflik het verder geëskaleer toe op 30 Januarie 1972, wat later as die "Bloedige Sondag" bekend sou staan, veertien ongewapende Rooms-Katolieke betogers deur 'n spesiale eenheid van die Britse leër, die Parachute Regiment, doodgeskiet is nadat die betoging as onwettig verklaar en ontbind is. Terwyl die politieke klimaat verder versleg het en gemeenskappe deur geweldpleging ontwrig is, het die Britse konserwatiewe regering onder premier Edward Heath in Maart 1972 die Noord-Ierse Parlement in Belfast opgehef en regstreekse administrasie deur die Britse staatssekretaris vir Noord-Ierland ingestel.
Pogings is onderneem om orde en stabiliteit te herstel deur 'n hervormde stelsel van selfregering vir Noord-Ierland. Voorstelle is gemaak vir 'n nuwe wetgewende vergadering of 'n alternatiewe oplossing deur magsdeling tussen Protestantse Unioniste en Rooms-Katolieke Nasionaliste in 'n gemeenskaplike regering. Nogtans is meer as 'n kwarteeu lank geen politieke skikking bereik nie. Noord-Ierland het in 'n voortdurende toestand van burgeroorlog verkeer wat eers met die Goeie Vrydag-ooreenkoms op 10 April 1998 beëindig is.
Goeie Vrydag-ooreenkoms
Die Goeie Vrydag-ooreenkoms van 10 April 1998 rus op drie pilare: die interne betrekkinge en strukture van Noord-Ierland; die betrekkinge tussen Noord-Ierland en die Republiek Ierland; en die trilaterale samewerking tussen Noord-Ierland, die Republiek Ierland en die Verenigde Koninkryk. Alle besluite ten opsigte van die territoriale kwessie sal volgens die beginsel van konsensus geneem word. So sal die Noord-Ierse bevolking in referendums, wat gereeld gehou sal word, met die meerderheid van die uitgebragte stemme oor die toekomstige politieke status van Noord-Ierland besluit.
Volgens die beleid van magsdeling moet alle besluite in die Noord-Ierse parlement op die basis van 'n parallele konsensus geneem word. Alle wetgewing moet dus deur 'n meerderheid van sowel Rooms-Katolieke asook Protestantse afgevaardigdes goedgekeur word. Die politieke instellings en prosedures van die Goeie Vrydag-ooreenkoms is nog eens in die St. Andrews-ooreenkoms van Oktober 2006 bevestig.
Struikelblokke
Ondanks alle pogings van die Britse regering en die Europese Unie, wat onder meer finansiële steun aan Noord-Ierland verleen, het burgerlike versoening nog nie 'n werklikheid in die land geword nie. Die onderwysstelsel, wat volgens godsdienstige lyne verdeel is, is die grootste struikelblok op die pad ná 'n vreedsame samelewing. Rooms-Katolieke leerders woon tradisioneel Katolieke skole by, terwyl sogenaamde staatskole onderwys aan Protestantse kinders verskaf. Net 'n klein persentasie leerders woon "geïntegreerde skole" by. Die aankondiging van Noord-Ierland se eerste minister Peter Robinson dat onderhandelinge oor 'n geïntegreerde onderwysstelsel sou begin, het in Oktober 2010 skerp protes van die Rooms-Katolieke Kerk en Katolieke politieke partye ontlok.
Politieke rolspelers
Geeneen van die Verenigde Koninkryk se vier grootste partye – die Konserwatiewe Party, die Arbeidersparty (Labour Party), die Liberale Party of die Skotse Nasionale Party – het 'n funksionele basis in Noord-Ierland nie. Noord-Ierland se Konserwatiewe Party kon in die laaste verkiesing in Maart 2017 slegs 0,3 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig. Die party se sukses word belemmer deur die feit dat kandidate, wat vir Noord-Ierse verkiesings benoem word, meestal in Londen gesetel is en gewoonlik geen plaaslike verkiesingsveldtogte hou nie. Die Noord-Ierse Arbeidersparty-beweging is tans verdeel in drie partye – Labour Alternative, die Cross-Community Labour Alternatve en die nuutgestigte Northern Ireland Labour Representation Committee-party. Al drie partye het in die laaste verkiesing slegs 0,8 persent van die uitgebragte stemme op hulle verenig.
Politieke partye in Noord-Ierland is rofweg in drie kampe verdeel: Unioniste wat die politieke unie tussen Groot-Brittanje en Noord-Ierland steun en as verteenwoordigers van die Protestantse meerderheid beskou word; Nasionaliste wat teen die unie gekant is en hulle ten gunste van 'n hereniging met die Republiek Ierland uitspreek en veral op die Rooms-Katolieke minderheid steun; en sogenaamde Cross-Community Parties wie se aanhangers voel dat nóg die Unioniste- nóg die Nasionaliste-kamp op hul belange fokus. Hierdie Intergemeenskapspartye trek stemme uit sowel die Protestantse asook die Katolieke bevolking.
Noord-Ierland as deel van die Verenigde Koninkryk
As een van die vier lande of nasies binne die Verenigde Koninkryk oefen die Britse eerste minister ook die amp van regeringshoof vir Noord-Ierland uit, terwyl die regerende Britse monarg as sy staatshoof fungeer.
Historiese ontwikkeling
Die Wet oor die Regering van Ierland, wat in 1920 afgekondig is, het voorsiening gemaak vir twee afsonderlike parlemente wat respektiewelik jurisdiksie oor Suid- en Noord-Ierland sou uitoefen. Die argitekte van Ierland se politieke verdeling het die lewensvatbaarheid van Noord-Ierland as selfstandige politieke entiteit nogtans in twyfel getrek. Die verwagting was dat die noorde uiteindelik in 'n verenigde Ierland ingesluit sou word. Die Protestantse bevolking van Noord-Ierland het enige voorstel, om deur die Ierse regering in Dublin geadministreer te word, nogtans summier van die hand gewys. So bestaan die politieke grens tussen Noord-Ierland en die Republiek Ierland, al is dit oop en word tans geen grenskontroles toegepas nie, ook in die 21ste eeu steeds.
Die Wet van 1920 het aan Noord-Ierland se parlement en regering 'n betreklik hoë mate aan outonomie toegestaan. So het Noord-Ierse bevoegdhede ook behuising, onderwys en polisiedienste ingesluit. Daarenteen was die nuwe regering se fiskale gesag uiters beperk. Noord-Ierland het sodoende as gevolg van ekonomiese moeilikhede in toenemende mate afhanklik geword van subsidies wat deur die Britse regering toegeken is.
Noord-Ierland se parlementêre stelsel het die Westminstermodel weerspieël. So is 'n tweekamerparlement met Hoër- (Senaat) en Laerhuis (Huis van Afgevaardigdes of House of Commons) in Belfast gevestig. Volgens die bepalings van die Verdelingsooreenkoms het sekere bevoegdhede – byvoorbeeld alle aangeleenthede en wetgewing rakende die Kroon, militêre sake en nasionale verdediging, buitelandse sake, handel, seevaart en navigasie en Noord-Ierland se geldeenheid – steeds onder die gesag van die Britse parlement in Londen geval. Noord-Ierse kiesers is ook na die Ierse verdeling in 1922 deur afgevaardigdes in die Britse Parlement verteenwoordig.
Ierland se besluit om formeel uit die Britse Statebond uit te tree en sy volledige onafhanklikheid as Ierse Vrystaat te verklaar, het in 1949 'n keerpunt in die betrekkinge tussen Dublin en Londen daargestel. Protestantse vrese in Noord-Ierland is met nuwe Britse wetgewing gesus waarin Noord-Ierland se status as integrale deel van die Verenigde Koninkryk bevestig is.
Devolusie en uitvoerende gesag
Noord-Ierland het sedert 1998 sy eie regering en parlement volgens die Verenigde Koninkryk se beleid van devolusie vir die landsdele Skotland, Wallis en Noord-Ierland. Die Noord-Ierse regering (Northern Ireland Executive) en die (wetgewende) Vergadering van Noord-Ierland (Northern Ireland Assembly, tans met 90 en voor 2017 met 108 afgevaardigdes) besluit oor wetgewing in Noord-Ierland en regeer die land. Magsdeling op regeringsvlak tussen die grootste partye uit die Unioniste- en Iers-Republikeinse kamp – die Demokratiese Unionisteparty en Sinn Féin – maak deel uit van Noord-Ierland se vreedsame skikking. Daar is egter twee soorte sake wat steeds onder die gesag van die Britse regering en parlement val:
Daarnaas is devolusie in Noord-Ierland verbonde aan die aktiewe deelname van Noord-Ierse regeringslede in die Noord-Suid-Ministerraad (North/South Ministerial Council) wat die samewerking met die Republiek Ierland op gebiede soos landbou, onderwys en gesondheid koördineer. "In erkenning van die Ierse regering se besondere belange in Noord-Ierland" werk die regerings van Ierland en die Verenigde Koninkryk nou saam ten opsigte van sake wat nie onder devolusie val nie. Die liggaam, wat hiervoor in die lewe geroep is, is die Brits-Ierse Interregeringskonferensie (British-Irish Intergovernmental Conference).
Wetgewing aangaande aborsie en selfdegeslaghuwelike
Nadat die twee grootste politieke partye in Noord-Ierland, Sinn Féin en die Demokratiese Unionisteparty (DUP), in Julie 2019 nog steeds nie konsensus bereik het oor die vorming van 'n Noord-Ierse koalisieregering nie, het die Britse Laerhuis op 9 Julie 2019 die ongewone stap geneem om wetgewing aangaande aborsie en selfdegeslaghuwelike – wat eintlik onder die bevoegdheid van die Noord-Ierse regering val – in Noord-Ierland toe te pas. Die wette het op 22 Oktober 2019 in werking getree nadat die Noord-Ierse Vergadering nie tot 21 Oktober 2019 sitting gehou en dit betwis het nie. Op 11 Februarie 2020 het twee jong dames, Robyn Peoples en Sharni Edwards, geskliedenis geskryf toe hulle Noord-Ierland se eerste selfdegeslaghuwelik in 'n hotel in Carrickfergus, graafskap Antrim voltrek het.
Aborsies is in die drie ander deelstate van die Verenigde Koninkryk reeds in 1967 en in die Republiek Ierland (Éire) in 2018 gewettig, terwyl Noord-Ierland sy restriktiewe wetgewing steeds gehandhaaf het. Volgens Noord-Ierse wetgewing is enige aborsie onwettig, selfs in gevalle waar 'n swangerskap uit seksuele geweld soos verkragting of bloedskande voortspruit of voor die geboorte abnormaliteite van die fetus opgemerk word. Oortreders kan tot lewenslange tronkstraf gevonnis word.
Plaaslike regering
Noord-Ierland is vir administratiewe doeleindes in elf (voor 2015: 26) distrikte verdeel. Plaaslike rade (local councils) vervul nie dieselfde administratiewe funksies soos hul eweknieë in die res van die Verenigde Koninkryk nie. So het hulle byvoorbeeld geen bevoegdhede ten opsigte van onderwys, padbou of behuising nie, alhoewel hulle lede van die raadgewende Behuisingsraad van Noord-Ierland (Northern Ireland Housing Council) benoem. Dienste, wat hulle lewer, sluit vullisverwydering en herwinning van afvalmateriaal, ontspannings- en gemeenskapsdienste, boutoesig en plaaslike ekonomiese en kulturele ontwikkeling in. Hulle tree nie as beplanningsowerhede op nie, maar word ten opsigte van sommige beplanningsaangeleenthede soos toepassing geraadpleeg. Die Agentskap vir Land- en Eiendomsdienste (Land and Property Services agency) is verantwoordelik vir die insameling van munisipale dienstegelde.
Na die rade van Noord-Ierland se distrikte word amptelik verwys as district councils, borough councils, city councils of city and district councils.
Etnogenese
In die 17de eeu is duisende Skotse Presbiterianers aan gedwonge verskuiwings onderwerp en in Ulster hervestig, terwyl ook Engelse militêre buiteposte hier ontstaan het. Die etniese, godsdienstige, kulturele en politieke konflikte, wat die Noord-Ierse samelewing in die 20ste eeu ontwrig het, het hulle historiese oorsprong in dié periode.
Ná die Tudor-invalle en die gedwonge vestiging van Skotse Protestante in Noord-Ierland het Engelse en Skotse setlaars aan die een en inheemse Ierse bewoners aan die ander kant hulle sowel deur hul geloof asook deur hul taal van mekaar onderskei. Protestantse setlaars het die meerderheid van die bevolking van die graafskap Antrim, die noordelike dele van Down en die sogenaamde Lagan-korridor, wat tot Antrim strek, uitgemaak, maar ook aansienlike minderhede in ander landsdele gevorm. Die geografiese verspreiding van Katolieke en Protestante het sedertdien min of meer onveranderd gebly.
Taal
In Noord-Ierland se gespanne politieke klimaat is taalkeuses steeds polities gelaai. Vir 'n baie klein, maar bestendig groeiende deel van die bevolking – veral Rooms-Katolieke nasionaliste wat 'n politieke unie met die Republiek Ierland voorstaan – vorm Iers 'n sentrale element van hul kulturele identiteit, selfs al het hulle dikwels min kennis van dié Gaeliese taal, terwyl baie Protestantse Unioniste, wat die huidige status van Noord-Ierland as deelstaat van die Verenigde Koninkryk wil bybehou, Iers met argwaan bejeën en die taal as die kulturele uitdrukking van politieke verdeeldheid beskou.
Ulster-Skots
Skots, die Skotse sustertaal van Engels, is met die vestiging van Skotse setlaars gedurende die Plantation-tydperk in die vroeë 17de eeu in Ulster gevestig. Sy status as omgangstaal van 'n aansienlike deel van die Noord-Ierse bevolking is sowel deur latere migrasiegolwe asook die noue maatskaplike en ekonomiese bande met Skotland bevestig.
Ulster-Skots, wat ook Ullans of Braid Scotch genoem word, is 'n variant van Skots, die inheemse Germaanse taal van Skotland wat deur die digter Robert Burns vir baie van sy gedigte gebruik is en vandag steeds in die Lowlands, die laer geleë streke van Skotland, gebesig word.
Net soos sy Skotse eweknie het ook Ulster-Skots sy eie literatuur voortgebring soos die werke van 18de en 19de eeuse rhyming weaver-digters, onder wie Hugh Porter, bekend as the Bard of Moneyslane; James Orr, the Bard of Ballycarry; Samuel Thomson, the Bard of Carngranny; en David Herbison, the Bard of Dunclug.
Bevolkingsontwikkeling
Sedert 1978 het die bevolking van Noord-Ierland jaarliks toegeneem. In 2011 het dit 1,811 miljoen beloop, 'n styging van 7,5 persent in die afgelope dekade en in vergelyking met die sensus van 2001 toe die getal op byna 1,7 miljoen gestaan het. Noord-Ierland verteenwoordig minder as drie persent van die totale bevolking van die Verenigde Koninkryk (62 miljoen) en ietwat meer as 28 persent van die bevolking op die eiland Ierland.
Die Noord-Ierse bevolking is etnies min of meer homogeen en met 98,2 persent merendeels blank. Volgens die sensus van 2001 was 91 persent boorlinge van Noord-Ierland, 4,8 persent is uit ander dele van die Verenigde Koninkryk afkomstig en 2,3 persent is in die Republiek Ierland gebore. Die persentasie inwoners, wat buite Noord-Ierland gebore is, het tussen 2001 en 2011 gestyg van 9 persent (151 000) tot 11 persent (of 201 000). 0,33 persent word as Pavee (Irish Travellers) geklassifiseer.
Die belangrikste etniese minderhede is Chinese (6 300) en Indiërs (6 200). 0,2 persent is swartes en 0,2 persent van gemengde afkoms. Ná die toetreding van agt Sentraal- en Oos-Europese lande tot die Europese Unie in Mei 2004 het netto-immigrasie naas die natuurlike aanwas tot Noord-Ierland se bevolkingsgroei bygedra. Die getal immigrante uit hierdie lande is in 2007 op 30 000 of byna twee persent van die Noord-Ierse bevolking beraam. In 2011 was Pools die naasgrootste huistaal in Noord-Ierland ná Engels, met 17 700 sprekers (een persent van die totale bevolking).
Noord-Ierland is die tweede mees ylbevolkte deel van die Verenigde Koninkryk na Skotland, maar het die jongste bevolking in die koninkryk – in 2013 was 21 persent van die inwoners jonger as 16 jaar. Die gemiddelde ouderdom was 37,6 jaar.
Godsdiens
In vergelyking met die res van die Verenigde Koninkryk is Noord-Ierland steeds 'n diep godsdienstige land en bly kerkbywoning nog sterk. Opvallend is die groot getal Christelike denominasies, gegewe die relatief klein bevolking. Die meeste Noord-Iere is aanhangers van die Christendom, met die Rooms-Katolieke Kerk, Presbiteriaanse Kerk in Ierland, die Kerk van Ierland (Anglikane) en Metodiste as die belangrikste gemeenskappe. Evangelikale tradisies is diep gewortel in Noord-Ierse Protestantisme.
Die meeste ander groot godsdienste het eweneens aanhangers, alhoewel hulle net klein gemeenskappe verteenwoordig.
Protestantse en Katolieke is nie eweredig oor die land versprei nie. Gedurende die lang periode van politieke onluste in die laaste derde van die 20ste eeu het Protestantse bewoners uit die mees westelike landsdele en grensgebiede verkies om na die ooste verhuis waar die Protestantse bevolking al eeue saamgetrek is. Hier het die persentasie Protestante merkbaar toegeneem, met uitsondering van dele van Belfast waar Katolieke tans die meerderheid vorm. Gedurende die onluste het talle welvarende Protestantse bewoners van Belfast na landelike omgewings in die noorde van Down verhuis, terwyl minder bevoorregte Katolieke in nuwe satellietstede rondom die oorspronklike stadsgebied gevestig is. Die historiese graafskappe Londonderry, Fermanagh en Tyrone is tans oorwegend Rooms-Katoliek.
Presbiterianers is al eeue lank een van die mees invloedryke geloofsgemeenskappe in heel Ierland. Maar dit is Noord-Ierland waar hulle tot die belangrikste Protestantse gemeenskap gegroei het. Noord-Ierse en Suid-Ierse Presbiterianers het hul oorsprong in Skotland en in die opeenvolgende golwe van Skotse immigrante wat hulle in die 17de eeu op dié eiland gevestig het.
Nedersettings
Baie van Noord-Ierland se stedelike nedersettings en groter dorpe dateer uit die 17de eeu toe Londense maatskappye die Irish Society gestig het. Die nedersettings, wat deur hulle beplan en gebou is, het rondom 'n sentrale vergaderplek, die sogenaamde diamond (diamant), ontstaan. Dit is gewoonlik deur twee strate gekruis, terwyl die padstelsel op 'n ruitpatroon uitgelê is. Elke nedersetting het oor 'n markhuis beskik en is met 'n stadsmuur versterk. Limavady en Coleraine in die graafskap Londonderry is uitstekende voorbeelde van hierdie vroeë stadsuitleg.
Later, in die 19de eeu, het sogenaamde "meuldorpe" rondom 'n sentrale meent ontstaan. Die meent is dikwels gebruik om wasgoed in die son te laat bleik. Hierdie dorpe, waarvan Bessbrook in die graafskap Armagh 'n tipiese voorbeeld is, het uit reekse van klein huisies bestaan waarin meulwerkers gehuisves is. Baie van hierdie woonhuise is intussen gemoderniseer, maar hul oorspronklike boustyl het bewaar gebly.
Groter markdorpe word deur hul lang en breë hoofstrate gekenmerk. So is die hoofstraat in Cookstown in die graafskap Tyrone 1,25 myl lank en 130 voet wyd. Lurgan in die graafskap Armagh is 'n ander goeie voorbeeld vir hierdie soort dorpsuitleg. Gegewe die landelike karakter van die meeste Noord-Ierse streke is daar 'n relatief groot aantal markdorpe.
Op die platteland is daar 'n verskeidenheid gehugte en dorpies. Die kleinste tradisionele geografiese eenheid, waarin land in Ierland verdeel is, is die townland wat soms nie groter as 300 akkers was nie. In die Ordnance Survey van 1846 is meer as 60 000 van hierdie townlands op die hele eiland Ierland geregistreer. In dele van Noord-Ierland is bewoners baie trots op hul townland en doen moeite om die oorspronklike toestand te bewaar. So verkies baie van hulle hul townland bo hul amptelike pad- of straatnaam as posadres.
Dikwels word die Bannrivier as 'n politieke en ekonomiese grenslyn in Noord-Ierland beskou wat die digbevolkte, meer welvarende ooste van die ylbevolkte, minder welgestelde weste skei. Min stede en dorpe wes van die Bann het 'n bevolking van meer as 10 000 soos Derry, die grootste nedersetting in Noord-Ierland se weste.
Alhoewel byna 'n derde van Noord-Ierland se bevolking in die Groter Belfastgebied saamgetrek is, woon die meerderheid van Noord-Iere in kleiner landelike nedersettings. Tans is daar vyf nedersettings met stadstatus: Belfast, Derry, Armagh, Lisburn en Newry. Aan die twee laasgenoemde nedersettings is stadstatus eers so onlangs soos 2002 tydens koningin Elizabeth II se Goue Jubileumfeesvierings toegeken.
Ekonomie
Die Noord-Ierse ekonomie het in die verlede swaar op vervaardigingsnywerhede soos skeepsbou, tou- en tekstielvervaardiging en landbou gesteun, maar vanaf die 1980's in die rigting van 'n dienste-gebaseerde ekonomie met 'n sterk openbare sektor begin ontwikkel. Tans is groot- en kleinhandel, vervaardiging en dienste die belangrikste sektore. Die inligtings- en kommunikasiebedryf, toerisme en finansiële dienste is nuwe groeisektore met 'n belowende potensiaal.
Noord-Ierland is egter in baie opsigte steeds een van die ekonomies mees benadeelde streke in die Verenigde Koninkryk. Sy lone en salarisse is die laagstes in die hele land, terwyl ook sy arbeidsproduktiwiteit nie met dié van ander dele van die Koninkryk kan meeding nie. Die swak ontwikkelde privaat sektor maak die plaaslike ekonomie afhanklik van die openbare sektor as een van die grootste verskaffers van werksgeleenthede. Die privaat sektor in Noord-Ierland het hom daarnaas op bedrywe met 'n laer waardetoevoeging soos landbou en voedselverwerking toegespits.
Die huidige toestand weerspieël 'n verskeidenheid politieke, ekonomiese en sosio-kulturele faktore, waaronder die erfenis van drie dekades van gewapende konflik wat te bowe gekom moet word, die demografiese struktuur en Noord-Ierland se afgeleë geografiese ligging. Die opswaai in sektore soos die boubedryf en handel word eerder as 'n soort normaliseringsproses ná die burgeroorlogsjare beskou.
Die sterkste punte van die plaaslike ekonomie, waarop in die toekoms voortgebou kan word, is Noord-Ierland se relatief jong en goed opgeleide bevolking, laer arbeidskoste as in die res van die Verenigde Koninkryk (VK), 'n uitstekende infrastruktuur met vervoerverbindings na die VK en die Republiek Ierland, 'n breëband-internet met 100-persent-dekking, beter opleidingsgeriewe en laer misdaadsyfers as in die res van die VK. Die natuurskoon van die land bied 'n groot potensiaal vir die ontwikkeling van 'n sterk toerismesektor.
Noord-Ierland was die eerste streek in Europa wat in sy geheel met breëband-internettoegange gedek is. Transatlantiese hoëspoed-kommunikasieverbindings met 100 gigagrepe per sekonde bestaan met vastelandse Europa en Noord-Amerika.
Sport
Sokker is die enigste van die gewilde sportsoorte waar Noord-Ierland oor sy eie nasionale sokkerspan beskik en nie met die suidelike deel van dié eiland 'n gemeenskaplike Ierse sokkerspan vorm nie. Die Noord-Ierse nasionale sokkerspan kon tot dusver drie keer vir die FIFA Sokker-Wêreldbeker kwalifiseer (in 1958, 1982 en 1986) en het twee keer die kwarteindrondte gehaal (in 1958 en 1982). Tydens die Europese Sokkerkampioenskap 2016, die eerste deelname vir Noord-Ierland by 'n UEFA Europa-beker nog, het die nasionale sokkerspan tot die agtste eindrondte deurgedring, maar teen die Britse buurland Wallis verloor. Interessant genoeg het die Ierse nasionale sokkerspan ook vir dié toernooi gekwalifiseer en die agtste eindrondte gehaal.
Rugby is 'n gewilde sport in Noord-Ierland en word deur die Ierse Rugbyvoetbalunie (IRFU) vir die hele eiland georganiseer. Die Noord-Ierse verteenwoordiger Ulster Rugby is een van die vier professionele provinsiale spanne op dié eiland wat aan die Pro14 en die Europese Rugbykampioenebeker deelneem; die drie ander is die Ierse Connacht Rugby, Leinster Rugby en Munster Rugby. Ulster Rugby het die Europese Rugbykampioenebeker in 1999, die Keltiese beker in 2003–’04 en die Pro14 in 2005–’06 gewen. Die Ierse nasionale rugbyspan ding in die Sesnasies-toernooi met Engeland, Frankryk, Italië, Skotland en Wallis mee en neem gereeld aan rugbywêreldbekertoernooie deel. Ierland was een van die gashere tydens die Rugbywêreldbeker 1991 en die Rugbywêreldbeker 1999. Dit word as 'n groot prestasie beskou om saam met die Britse en Ierse Leeus na die Suidelike Halfrond te toer, waar hulle sowat al om die vier jaar teen die Nieu-Seelandse All Blacks, die Suid-Afrikaanse Springbokke of die Australiese Wallabies speel.
Krieket was eens 'n sportsoort wat min ondersteuning geniet het, maar danksy die onlangse sukses van die Ierse nasionale krieketspan tydens die onlangse krieketwêreldbekertoernooie in 2007, 2011 en 2015 groei die gewildheid in krieket. Op 22 Junie 2017 is Ierland saam met Afghanistan toetsstatus toegeken. Ierland het as een van die medegashere tydens die Krieketwêreldbeker 1999 opgetree en sal die T20I-wêreldbeker 2030 saam met Engeland en Skotland aanbied.
Menopouse
Menopouse, ook bekend as die klimakterium, is die tyd in die meeste vroue se lewe wanneer hul maandstonde permanent ophou en hulle nie meer vrugbaar is nie. Dit kom gewoonlik op 49- tot 52-jarige ouderdom voor.
Medici meen gewoonlik die menopouse het begin as ’n vrou ’n jaar lank geen vaginale bloeding gehad het nie. Dit kan ook aangedui word deur ’n afname in hormoonvervaardiging deur die eierstokke. Vroue wat chirurgie ondergaan het om hul baarmoeder te verwyder maar steeds eierstokke het, se menopouse begin op die tydstip van die chirurgie of wanneer hul hormoonvlakke daal.
Simptome en oorsake
Voor die menopouse word die vrou se maandstondes gewoonlik ongereeld, wat beteken dit kan langer of korter aanhou, of daar kan minder of meer bloed wees. In dié tyd ondervind vroue gewoonlik warm gloede; dit duur meestal tussen 30 sekondes en 10 minute en kan gepaardgaan met rillings, sweet en ’n rooierige vel. Dit hou normaalweg ná ’n jaar of twee op. Ander simptome kan insluit vaginale droogheid, gemoedsveranderings en ’n gesukkel om te slaap. Die intensiteit van die simptome verskil van vrou tot vrou.
Menopouse is gewoonlik ’n natuurlike verandering. Rokers kan dit vroeër ondervind. Ander oorsake sluit in chirurgie om albei eierstokke te verwyder of sekere soorte chemoterapie.
Op ’n fisiologiese vlak kom menopouse voor vanweë ’n afname in die eierstokke se vervaardiging van die hormone estrogeen en progesteroon. Hoewel dit meestal nie nodig is nie, kan menopouse gediagnoseer word deur die hormoonvlakke in die bloed of urine te meet.
Behandeling
Spesifieke behandeling is dikwels nie nodig nie. Sommige simptome kan egter met behandeling afneem. Wat warm gloede betref, help dit om rook, kafeïen en alkohol te vermy. ’n Koel slaapkamer en om met ’n waaier aan te slaap, kan ook help. Daar is ook medisyne wat die simptome kan verlig.
Oefening kan help teen slaapprobleme.
Johan Maurits
Johan Maurits (Dillenburg, 17 Junie 1604 – Bergendaal, 20 Desember 1679), ook bekend as de Braziliaan, was van 1606 tot 1652 Graaf en daarna tot 1679 vors van Nassau-Siegen en goewerneur-generaal van Nederlands-Brasilië. Willem van Oranje was die oom van sy vader.
Maurits is veral bekend as die verligte en suksesvolle bestuurder van Nederlands-Brasilië en as 'n meester van openbare betrekkinge het hy bewondering by sy tydgenote afgedwing met sy vele suksesse.
Nadat hy teruggekeer het van Brasilië het hy weer in diens getree van die Nederlandse State-Generaal en is gesekondeer in diens van die keurvors van Brandenburg, 'n groot bewonderaar van die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande. In die middel van die sewentiende eeu was hierdie land die modernste staat ter wêreld en die vooruitstrewende keurvors beskou die jong Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande in verskillende opsigte as voorbeeld vir moderne bestuur. En Johan Maurits was hierin sy mentor.
Vroeë jare
Maurits is in 1604 gebore by die Dillenburg-kasteel in Hesse, Duitsland, as seun van Jan VII van Nassau-Siegen en Margaretha van Holstein-Sonderburg. Die Nederlandse stadhouer Maurits van Oranje was sy peetvader. Toe hy drie was, erf sy vader die graafskap Siegen. Johan Maurits word daar groot en studeer in Basel en Genève en aan die Ridderskool in Kassel. Hy tree as sestienjarige in diens van die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande en na 'n tydjie as adelbors, lei hy 'n paar suksesvolle militêre veldtogte. Hierna tree hy in diens van die Hollands-Wes-Indiese Kompanjie
Brasilië
Maurits was 33 toe hy in Pernambuco, Brasilië, aan land gaan as goewerneur en hy verdryf die Portugese suksesvol. Die Wes-Indiese Kompanjie was van plan om die besitting sover moontlik te melk, maar die goewerneur wou meer daarvan maak. Stadhouer Frederik Hendrik van Oranje, 'n oom van Maurits, sou selfs beweer dat hy na sy eie ryk in Suid-Amerika gestreef het. Uit sy bestuur het sy liefde vir Brasilië geblyk. Hy het Mauritsstad gestig, 'n pragtige paleis gebou, 'n soort parlement ingevoer, suikerrietproduksie gestimuleer en die land teen invallers beveilig. In 1641 het hy 'n verdrag met die Portugese gesluit, maar dit sou nie lank hou nie.
In daardie jare het Europese heersers onderskeid getref tussen christelike en heidense volke. Heidene is verwerp as onbekeerbaar, so kon sterf aan die swaard. 'n Deel van die indianebevolking van Brasilië is deur Maurits (en die Portugese voor hom) gereformeer. Hierdie mense het Maurits as 'n ware Brasiliaan beskou en hom verkies om hulle te bestuur, want hy het hulle menslik behandel. Hy het ook nie sy troepe teen die onbekeerbares uitgestuur nie, maar sy skilders Frans Post en Albert Eckhout om hulle te skilder.
Maurits se rol in die opkomende Pruise
Maurits en die Pruisiese prins Frederik Willem, die seun van die keurvors van Brandenburg, het mekaar leer ken terwyl die prins van 1634 tot 1638 aan die hof in Den Haag gebly het. Voordat Maurits se Brasiliaanse avontuur begin het, het die twee mekaar beter leer ken by die beleg van Schenkenschans, 'n oninneembaar geagte vesting in die Ryn naby Millingen, in 'n poging om die vesting van die Spanjaarde te herower. Frederik Willem was troonopvolger in 'n periode wat Brandenburg nog opkomend was en nog weinig gehad het van die magtige Pruisiese staat wat dit later sou word. In teendeel, Brandenburg sou in die Dertigjarige Oorlog (1618–1648) byna volledig verwoes word.
Toe hulle mekaar by Millingen ontmoet, het dit met beide swaar gegaan en dit het 'n band tussen hulle geskep:
Maurits het nie 'n sent op sy naam gehad nie. Hy was in die skuld by die Amsterdamse Leningsbank en sou later ook bekend wees by die Joodse finansiers Abraham Cohein in Amsterdam en Elias Gomperts in Kleef.
Frederik Willem het 'n swakkeling vir 'n vader gehad wat moes toesien hoe Brandenburg eers deur Swede geplunder is en daarna deur die troepe van die Duitse keiser en ten slotte deur sy eie leër, wat lang tye sonder soldy moes bly. Toe Frederik Willem as 20-jarige in 1640 sy vader opvolg, moes die herbou van die land begin.
Ag jaar na sy troonsbestyging kom daar eers 'n einde aan die Dertigjarige Oorlog. Frederik Willem was by die Vrede van Münster wat vir hom gunstig uitgewerk het. Hy het 'n goeie uitgangsposisie gehad, met die dat die Hohenzollern in 1648 'n staat gehad het wat bestaan het uit vyf geografies sterk geskeide gebiede. Toe Frederik Willem keurvors word, word hy terselfdertyd markgraaf van Brandenburg, hertog van Pruise, Pommeren, Maagdenburg en Kleef, graaf van die Mark, vors van Minden en van Halberstadt.
Die keurprins begin bou met enorme ywer aan sy land, aanvanklik sonder te veel sigbare sukses. Die ander Europese vorstehuise het effe spottend op sy hervormings neergesien. Die keurvors het begin steun op Maurits, 'n man wat die wêreld geken het en in Suid-Amerika reeds 'n ryk gestig het.
Die keurvors benoem hom in 1647 tot sy stadhouer in die state Kleef en Mark. Die adelstand van beide lande aanvaar die benoeming in 1649, maar nie sonder ontevredenheid nie. Met die feit dat die keurvors iemand benoem het wat nie uit Kleef of Mark afkomstig was nie kon die adel nog saamleef, maar dat die keurvors hom verbied het om homself met 'n eed van respek tot hulle ou regte te verplig, vind hulle vir 'n lang tyd onverteerbaar. Net soos in Brasilië het Johan Maurits egter mettertyd suksesvol daarin geslaag om aanvaarding van sy gesag deur sy onderdane te verkry.
Pruise het in die voorgaande eeue deur toeval, voordelige huwelike en erfprosedures, verowering, asook goeie diplomatieke manoeuvres, vanaf 'n tweetal nietige vorstedommetjies in die middel van die huidige Duitsland en die noorde van Pole gegroei tot 'n middelgroot land in Europa. Dit was in belangrikheid vergelykbaar met Sakse, maar nie met Pole of Frankryk of met die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande nie.
Politieke bestuur in Kleef
Maurits was bekend vir 'n politiek van religieuse toleransie. Hy was self 'n calvinis, maar katolieke kon in Kleef bly woon en ook Jode is toegelaat. Daarnaas begin hy met ingrypende landskapsveranderinge. Daarvoor laat kom hy sy ou kennis, Jacob van Campen na Kleef. By sy paleis, Haus Freudenberg, en op ander plekke rondom die stad Kleef laat Johan Maurits pragtige parke met kanale, fonteine en stervormige stelsels van lane in die reeds bestaande bosse aanlê.
Hy het wetenskap, kuns en kultuur bevorder. Die meeste van die bouwerke, bestuursgeboue en ook sy eie wonings, het in die Tweede Wêreldoorlog ten gronde gegaan, maar die pragtige park aan die voet van die Sternberg staan nog in sy volle glorie. Ook die beroemde Nassauerallee, 'n lindelaan, bestaan nog. Maurits bestel kort na sy indienstreding 600 lindebome uit Holland. Dit maak so ’n indruk op die keurvors, dat hy dieselfde wil doen in Berlyn, wat lei tot die Unter den Linden. En die Tiergarten word aangelê na die voorbeeld van die Parkanlagen in Kleef.
Rusie rondom Kleef
Omdat Johan Maurits en die keurvors vriende was kry hy die opdrag om te bemiddel tussen die Kleefse adel en die keurvors. Hy was daarin redelik suksesvol, maar dit blyk tog moeilik om die partye bymekaar te bring. Daarby ontstaan daar soms ook spanning tussen die keurvors en Maurits.
'n Laagtepunt is in 1655 bereik, toe Frederik Willem sy skoonmoeder Amalia van Solms, die weduwee van Frederik Hendrik, na Kleef gestuur het om met die adelstand van Kleef en Mark te onderhandel. Dit het ook die goeie verhouding tussen Amalia en Johan Maurits versteur.
Louise Henriëtte van Nassau
Die keurvorstin Louise Henriëtte van Nassau het ook 'n groot rol gespeel, in samewerking met Maurits, in die klassistiese ontwikkeling van Brandenburg. Louise Henriëtte was 'n dogter van Frederik Hendrik, wat Frederik Willem leer ken het toe hy aan die hof in Den Haag was, maar toe was sy nog 'n jong meisie. Toe die dogter van die koning van Swede 'n huwelik met hom weier, trou Frederik Willem in die Noordeinde-paleis met sy jeugliefde Louise Henriëtte. Die eerste jare woon die paar in Kleef, waar Maurits stadhouer was, en later die grootste deel van die tyd in Berlyn. Die Hollandse prinses laat deur haar eie argitekte die slot Oranienburg bou en bring so die Hollandse klassisisme oor na Brandenburg. Maurits het die keurvors geadviseer met die aanstelling van argitekte, vestingbouers, skilders, beeldhouers en handwerkers vir die hof in Potsdam.