Henriette_Grové
Kortverhale en vertellings
Jaarringe kan beskou word as ’n hoogtepunt in haar oeuvre. Twee van die verhale in Kwartet (Die Bethlehem-ster en Die dag van môre) word weer hierin opgeneem. Die belangrikste motief wat die verhale aanmekaar koppel, is inisiasie in die lewe en ontnugtering daarmee. Deur die verhale in bekende milieus soos die platteland of plaaswêreld te laat afspeel, word die romantiek en illusie daaraan verbonde oopgeskryf, sodat die harde werklikheid deurbreek. Temas wat behandel word sluit in die verlange na ver plekke of ’n beter lewe en baie speel af in ’n landelike omgewing, maar dan nie ’n idilliese een nie. Die skrywer slaag daarin om in ’n sober maar tog treffende styl die verhale op te bou tot ’n katarsis aan die einde. Baie van die verhale word aangebied uit die oogpunt van ’n kind of naïewe verteller, maar behandel dan tog ’n onderwerp wat veel wyer implikasies het as wat die verteller besef. Sodoende word ’n boeiende diskrepansie verkry tussen die beperkte perspektief van die verteller en die wyer perspektief van die ingeligte leser. Hoogtepunte in die bundel is onder andere Liesbeth slaap uit, waar ’n beskermde sensitiewe kind uit ’n gelukkige ouerhuis vir die eerste keer oorslaap en te doen kry met ’n gesin waarin die ouers ontrou is en liefde nie meer bestaan nie. Hierdie ervaring laat haar perspektief op die lewe uitmekaar spat en sy keer as ’n baie treuriger maar wyser mens terug huis toe. Liesbeth is inderdaad ’n uitbeelding van die outsider-figuur, maar as kind. Hierdie verhaal word as drama vir die televisie verwerk. Hennie Aucamp beskou Dood van ’n maagd as miskien die mees virtuose verhaal in Afrikaans, indien nie die beste nie en Elize Botha wei ’n volledige studie aan hierdie verhaal, wat in Standpunte van Augustus 1968 gepubliseer word. Dis ’n verhaal vol Middeleeuse angste en obsessies en beheptheid met sonde. Die oujongnooi Frieda Martyn lê in die hospitaal nadat sy geopereer is vir kanker in die vrouedele. Stuksgewys kom sleuteloomblikke uit haar verlede na haar terug en die begrippe en simbole wen algaande in betekeniswaarde. Sy word gefolter deur haar verlede, veral deur die obsessie dat sy om een of ander rede aandadig is daaraan dat haar skoolmaat haar buite-egtelike kind vermoor het. Haar vrees vir sonde het haar ook ’n afkeer aan die seksuele en byna alle vorms van vreugde gegee. Algaande word haar belewing in die hospitaal ’n verstrengeling van goed en boos met as begeleidende motiewe die voorstelling van die Breë en Smalle Weg, die verskillende soorte musiek wat op die orrel uitgevoer word en die begrippe bloed, pad, vuur, stank en skaap wat deur die hele verhaal sirkuleer. Die aksent val op die teenstrydigheid van dood en lewe. Aan die einde begin die gewas soos ’n fetus weer groei, waardeur haar lewe vernietig word. Die verhaal eindig egter nie volkome uitsigloos nie. Geen dood is moontlik sonder lewe nie en die kringloop duur voort. Die openingsverhaal, Die middelboom, bring die sentrale tema van ontnugtering op aangrypende wyse aan die bod. Hentie Cronjé, ’n groenteboer met net standerd vier, is die ek-verteller. Ou mevrou Greyvenstein bly na haar man se dood en hulle kinderlose huwelik alleen in haar deftige torinkiehuis as laaste van ’n trotse geslag. Al wat gegroei het in daardie huis is drie bome, reeds meer as ’n honderd jaar oud, wat ’n donker muur voor die huis maak. Gaandeweg begin sy hierdie bome sien as die oorsaak van haar aardse ellende en wil sy dit laat afkap, sodat daar weer lig kan wees en daar weer vir haar vrugbaarheid kan wees. Sy kry Hentie om dit te doen en hy begin met die middelste boom (’n falliese simbool wat die steriliteit in mevrou Greyvenstein se lewe simboliseer), wat die ergste ineengestrengel is met die ander. Hy maak nie klaar die eerste dag nie, maar mevrou Greyvenstein hou daardie nag ’n bruilofsfees in die lig van tallose kerse, terwyl sy self uitgetooi is met sluier en valletjiesrok. Wanneer Hentie verskyn, word hy gedwing om die bruidegom te wees, gevolg deur die ou vrou se dood aan beroerte, ’n einde wat reeds effektief deur die verhaal voorberei is. As naïewe verteller is dit duidelik dat Hentie aanvanklik nie alles begryp wat hy waarneem en vertel nie. Kom herwaarts getroues se verteller is die Kersvader by die Cash-en-Carry-basaar se feesvoorstellings. Hierin lei die treffende teenstelling tussen twee vroue eindelik tot vermenging van skyn en werklikheid soos hulle rolle as Eva en Maria (moeder van Christus) gaandeweg werklikheid word. Antjie Crous, wat in haar rol as Eva net met ’n paar vyeblare bedek is, wek die belangstelling van die Josef-karakter, wat deur Jaap vertolk word. Die voorstellings met hulle kommersialisering en uitbuiting van die vroulike liggaam banaliseer die ware verhaal van Kersfees en die geveg aan die einde vernietig alle verdere skyn. As laaste stukkie ironie krap ’n kind uit die puin ’n kartonster en die Christus-pop uit, wat te midde van die verwoesting steeds hoop bied. Venesië agter ’n bruin gordyn (met subtitel Afskeid van ’n jeug) se verteller is die romantiese skooldogter Lida, wat haar gevoelens projekteer op die kunsonderwyseres Juffrou Thea, wie se man ’n buite-egtelike verhouding het. Lida wil haar sover kry om die verhouding met haar bewonderaar voort te sit en Venesië as die stad van haar drome en skilderye te besoek. Juffrou Thea wil dit egter nie doen nie, omdat sy agter die bruin gordyn van haar werkkamer op haar doeke en met haar kunsvoorwerpe ’n eie wêreld opbou wat as ontvlugting en beskerming teen die aanslae van die werklikheid dien. In Gebed om ’n wonderwerk word die wonderwêreld van die Duitse grootmoeder se wit Kersfees deur haar kleindogter herskep as sy lekkers aan die volkies gee en die ysblokkies op die dorstige Karoo-aarde afgooi. Die C.N.A.-prys in 1966 en die W.A. Hofmeyr-prys in 1967 word toegeken aan Jaarringe. Op 7 Mei 1967 berig die Sondagkoerant Die Beeld dat hy gesaghebbend verneem het dat Jaarringe ook met die Hertzogprys bekroon sal word. Die volgende Sondag berig Die Beeld egter dat die lede van die letterkundige kommissie (Elize Botha, Gerrit Dekker en T.T. Cloete) nie met mekaar kon saamstem nie. Elize Botha en T.T. Cloete was glo ten gunste van ’n toekenning aan Grové, maar Gerrit Dekker het nie saamgestem nie, hoewel hy geen ander boek genoem het nie. So gebeur dit dan dat in ’n tyd van fenomenale opbloei in die Afrikaanse prosa en terwyl daar vele werke van gehalte gelewer word, geen toekenning vir prosa gemaak word nie.