cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ketoon
'n Ketoon of alkanoon is 'n organiese verbinding met die struktuur R(CO)R', met 'n karboniel-funksionele-groep (C=O), waar R en R' elk 'n verskeidenheid koolstofbevattende substituente kan wees.
Evangeline Russell
Evangeline Russell (18 Augustus 1902 – 22 Februarie 1966) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Floodgates (1924), Red Love (1925), en The Big Show (1926).
Ketoon
Die bekendste en eenvoudigste ketoon is asetoon of propanoon, waarin R en R' albei metiel-groepe (CH3) is.
Boetie op manoeuvres
Genre
Die rolprent is 'n komedie.
Ketoon
Vorming
Ketone kan byvoorbeeld met 'n oplossing van kaliumdichromaat(VI) deur oksidasie van sekondêre alkohole gevorm word, bv. die oksidasie van propan-2-ol tot asetoon.
Boetie op manoeuvres
Storielyn
Vasbyt, manne! Boetie is terug – en dis nie net vir 40 dae nie! Aksie en pret vir almal, met Suid-Afrika se nuutste held!
Ketoon
Vorming
In teenstelling tot die aldehiede wat uit primêre alkohole gevorm word kan ketone nie verder tot karboksielsure geoksideer word nie. Hulle vorm met Tollens se reagens daardeur geen silwerspieël nie.
Boetie op manoeuvres
Storielyn
Boetie van Tonder is 'n bederfde rykmanskind wat geld en invloed gebruik om die lewe vir homself makliker te maak in die weermag. Toe hy ongenooid by sy verslaggewervriendin, Elise (Janie du Plessis) se partytjie opdaag, vra sy hom om eerder te loop en so begin hy sy plan om haar terug te wen. Maar dinge is nie so maklik soos wat hy gedink het nie. Boetie word beveel om weg te bly van Elise en dan is daar ook 'n sinistere man in die weermag wat dinge verder vir hom moeilik maak. Boetie gaan nou maar van sy maniere moet laat staan, en wys waarvan hy werklik gemaak is.
Ketoon
Reduksie
Reagense soos litiumboorhidried, natriumboorhidried of litiumaluminiumhidried kan gebruik word ketone te reduseer tot sekundêre alkohole
Germaanse mitologie
thumb|260px|'n Koperplaatbeeld van [[Odin, Thor en Frigg, uit Arnkiel se Cimbrische Heyden-Religion (1702-weergawe).]]
Ketoon
Nomenklatuur
Volgens die IUSTC se reëls vir die benaming van organiese chemiese verbindings word ketone benoem deur die agtervoegsel -aan van die ouer-alkaan na -anoon te verander. Die posisie van die karbonielgroep word gewoonlik met 'n getal aangedui. Vir die belangrikste ketone word tradisionele nie-sistematiese name steeds gebruik, byvoorbeeld asetoon en bensofenoon. Hierdie nie-sistematiese name word as behoue ​​IUSTC-name beskou,alhoewel sommige inleidende chemiehandboeke sistematiese name soos "2-propanoon" of "propan-2-oon" gebruik vir die eenvoudigste ketoon (CH3−CO−CH3) in plaas van "asetoon".
Germaanse mitologie
Die Germaanse mitologie bestaan uit mites eie aan die Germaanse volke, insluitende die Noorse en Angel-Saksiese mitologie.
Ketoon
Nomenklatuur
Die afgeleide name van ketone word verkry deur afsonderlik die name van die twee alkielgroepe wat aan die karbonielgroep geheg is te skryf, gevolg deur "ketoon". Die name van die alkielgroepe word geskryf in volgorde van toenemende kompleksiteit: byvoorbeeld die chemiese verbinding CH3(CO)C2H5 sou as metieletielketoon geskryf word, maar volgens die reëls van die IUSTC-benaming word die alkielgroepe alfabeties geskryf, dit wil sê etielmetielketoon. As die twee alkielgroepe dieselfde is, word die voorvoegsel "di-" voor die naam van die alkielgroep gevoeg. Die posisies van ander groepe word met Griekse letters aangedui, en die α-koolstof is die atoom aangrensend aan die karbonielgroep.
Alhoewel dit selde gebruik word, is okso die IUSTC-benaming vir die okso-groep (=O) en word dit as voorvoegsel gebruik as die ketoon nie die hoogste prioriteit het nie. Ander voorvoegsels word egter ook gebruik. Vir sommige algemene chemikalieë (hoofsaaklik in biochemie), verwys keto na die ketoon-funksionele groep.
Germaanse mitologie
Oorsprong
Namate die Germaanse tale uit die Proto-Indo-Europese tale ontstaan het, het die Germaanse mitologie uit die Proto-Indo-Europese mitologie ontwikkel. Argeologiese bewyse, soos petrogliewe in Skandinawië, dui op 'n deurlopende Germaanse mitologie sedert minstens die Noorse Bronstydperk.
Ketoon
Struktuur en eienskappe
Die ketoonkoolstof word dikwels beskryf as "sp2-verbaster", 'n beskrywing wat beide hul elektroniese en molekulêre struktuur insluit. Ketone is trigonaal-plat op een vlak rondom die ketoonkoolstof, met C−C−O en C−C−C bindingshoeke van ongeveer 120°. Ketone verskil van aldehiede deurdat die karbonielgroep (CO) aan twee koolstowwe binne 'n koolstofskelet gebind is. In aldehiede word die karboniel aan een koolstof en een waterstof gebind en is dit aan die einde van koolstofkettings geleë. Ketone verskil ook van ander karbonielbevattende funksionele groepe, soos karboksielsure, esters en amiede.
Germaanse mitologie
Oorsprong
Mites in die Germaanse mitologie het talle bronne, maar die belangrikstes is die Oudnoorse letterkunde, waarvan die grootste deel in die Middeleeue in Ysland geskryf is. Van besondere belang is die Poëtiese Edda, wat in die 13de eeu saamgestel is uit vroeëre tradisionele bronne.
Mitologie
Die mites van die Germaanse mitologie bevat verhale wat op Germaanse gode en 'n verskeidenheid ander entiteite geskoei is.
Ketoon
Struktuur en eienskappe
Die karbonielgroep is polêr omdat die elektronegatiwiteit van die suurstofatoom groter is as dié van die koolstof. Dus is ketone nukleofiel aan die suurstof kant en elektrofiel aan die koolstof kant. Omdat die karbonielgroep met water verbind deur waterstofbinding is ketone tipies meer oplosbaar in water as die verwante metileenverbindings. Ketone is waterstofbindende aanvaarders. Ketone is gewoonlik nie waterstofbindende skenkers nie en kan nie deur waterstofbinding aan hulself bind nie. Vanweë hul onvermoë om beide as waterstofbindende skenkers en aanvaarders te dien, is ketone geneig om nie te "selfassosieer" nie en is hulle vlugtiger as alkohole en karboksielsure met vergelykbare molekulêre gewigte. Hierdie faktore maak ketone bruikbaar in parfuum en oplosmiddels.
Germaanse mitologie
Kosmologie
Die begin en einde van die wêreld kom voor in Völuspá, die eerste en bekendste gedig van die Poëtiese Edda. Die sieneres in Völuspá vertel hoe die wêreld begin het met 'n groot magiese niks bekend as Ginnungagap, totdat Odin en sy twee broers die aarde uit die see gelig het. Hulle kom op die boomstompe Ask en Embla af en skep daaruit die eerste menslike paar.
Ketoon
Klassifisering
Ketone is geklassifiseer op grond van hul substituente. Een breë klassifikasie onderverdeel ketone in simmetriese en onsimmetriese derivate, afhangende van die ekwivalensie van die twee organiese substituente wat aan die karbonielsentrum geheg is. Asetoon en bensofenoon is simmetriese ketone. Asetofenoon is 'n onsimmetriese ketoon.
Germaanse mitologie
Kosmologie
thumb|180px|[[Ragnarök; die geveg begin.]] In Vafþrúðnismál en Grímnismál word ander weergawes vertel: Odin skep die wêreld uit die liggaam van die reus Ymir. Odin en sy broers stam af van Búri, wat deur die oerkoei Auðumbla geskep is. Parallelle met Auðumbla word in die Indo-Irannese godsdiens aangetref, en dit dui op die antieke Indo-Europese oorsprong van die Germaanse mitologie.
Ketoon
Diketone
Diketone bevat twee karbonielgroepe en sommige van hierdie molekules het ongewone eienskappe. Die eenvoudigste is diasetyl (IUSTC naam: butaandioon), wat eens as bottergeur in springmielies gebruik is. Diasetyl is een van twee verbindings wat botter sy kenmerkende smaak gee. As gevolg hiervan voeg vervaardigers van kunsmatige bottergeursel, margariene of soortgelyke produkte diasetyl by (tesame met betakaroteen vir die geel kleur) om die finale produk bottergeur te gee, omdat dit andersins relatief smaakloos sou wees.
Germaanse mitologie
Kosmologie
'n Sentrale punt in die Germaanse kosmos is die boom Yggdrasil. In die Germaanse mitologie word die einde van die wêreld in die Ragnarök voorspel.
Historiese kritiek
Historiese kritiek of skrifkritiek is die oorkoepelende naam vir verskeie metodes van skrifhantering, waar die teoloog homself die reg toeëien om die teks self te bevraagteken. Hier gaan dit nie oor 'n soeke na die oorspronklike teks nie, maar oor 'n bevraagtekening van die teks self. Historiese kritiek gaanoor baie meer as net die "bevraagtekening" van die teks. Dit gaan ook oor die soeke na die historisieit van die teks. Wat byvoorbeeld duidelik in die Bybel as geskiedenis en werklike gebeure beskryf word, se akkuraatheid en waarheid word bevraagteken.
Die Christelike Kernensiklopedie verduideik dit so: "Dit is ’n wetenskaplike metode om die antieke teks van die Bybel te verstaan in die lig van die historiese oorsprong, die tyd en plek waarin dit geskryf is, die bronne (indien enige), asook die gebeure, datums, persone, plekke en kulturele gebruike wat in die teks genoem of geïmpliseer word. Die primêre doel is gewoonlik om die bedoeling van die teks in die oorspronklike, historiese konteks te verstaan."
Germaanse mitologie
Gode
'n Aantal Germaanse gode word in die Oudnoorse letterkundige genoem. Hulle kan opgedeel word in die Ase en die Wane. Die Ase is hoofsaaklk gode van oorlog en oorheers die Wane, die gode van vrugbaarheid en rykdom.
Ketoon
Diketone
Diasetyl word as geurmiddel gebruik in sommige vloeistowwe wat in elektroniese sigarette gebruik word en mense in die omgewing kan in die uitgeasemde wasem daaraan blootgestel word op vlakke naby die limiet wat vir blootstelling in die werkplek gestel is.
Germaanse mitologie
Gode
Die hoofgod van die Ase is Odin, die god van oorlog en wysheid. Hy is waarskynlik deur konings en adellikes aanbid, eerder as deur die gewone mense. Odin is die meester van Asgard, die vesting van die gode, wat onder meer die groot saal Walhalla bevat waarheen die Walkures die vegters neem wat 'n heroïese dood op die slagveld gesterf het (Einherjar). Hulle word hier voorberei om Odin in die komende Ragnarök by te staan.
Ketoon
Onversadigde ketone
Ketone wat alkeen- en alkyn-eenhede bevat word dikwels onversadigde ketone genoem. Die mees gebruikte lid van hierdie klas verbindings is butenoon, wat nuttig is in die Robinson-annuleringsreaksie en gebruik word vir ringvorming. 'n Ketoon is self 'n plek van onversadiging; dit wil sê, dit kan gehidrogeneer word.
Roy London
Roy London (3 Maart 1943 – 8 Augustus 1993) was 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Jake Speed (1986), Tiger Warsaw (1988), en Diary of a Hitman (1991), en in die televisiereeks The Larry Sanders Show (1992).
Karl
Karl of Carl is 'n bekende Duitse manlike voornaam.
Germaanse mitologie
Gode
Odin se seun by sy vrou, Frigg, is Thor, die dondergod. Met sy hamer veg hy teen die jötnar (reuse) en die slang Jörmungandr. Thor het baie parallelle in die Indo-Europese mitologie. Dit lyk of hy hoofsaaklik deur vegters en die gewone mense aanbid is. 'n Noemenswaardige broer van Thor is Baldr. Ander belangrike Ase sluit in die bedrieërgod Loki; Heimdallr, wat drie klasse mense geskep het; en die oorlogsgod Týr, wat Odin blykbaar as hoofgod in die Germaanse goderyk voorafgegaan het.
Ketoon
Sikliese ketone
Baie ketone is siklies. Die eenvoudigste klas het die formule (CH2)nCO, waar n wissel van 2 (vir siklopropanon) tot meer as tien en selfs groter afgeleides bestaan. Sikloheksanoon, 'n simmetriese sikliese ketoon, is 'n belangrike middel in die produksie van nylon. Isoforoon, afgelei van asetoon, is 'n onversadigde, asimmetriese ketoon wat die voorloper van ander polimere is. Muskoon, 3-methylpentadekanoon, is 'n feromoon van diere. Nog 'n sikliese ketoon is siklobutanoon met die formule.
Germaanse mitologie
Gode
In die Oudnoorse letterkunde bots die Ase en Wane. Deur dié konflik sluit sekere Wane, soos Njörðr, Freyja en Freyr, by die Ase aan. Verskeie ander gode word ook in bronne genoem, soos Hel, die heerser van 'n onderwêreld met dieselfde naam.
Legendariese wesens
'n Aantal legendariese wesens kom in die Germaanse mitologie voor, soos die dís, fylgja, draugr, dwerge en elwe, sowel as reuse, trolle en drake.
Nalatenskap
In die Middeleeue is die Germaanse volke gekersten. Die studie van die Germaanse mitologie is steeds 'n belangrike element van Germaanse filologie en die onderwerp is 'n belangrike deel van Germaanse neopaganisme. Elemente van die Germaanse mitologie word ook steeds in Germaanse folklore aangetref.
190
Die jaar 190 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 90ste jaar van die 2de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Japan Nasionale Roete 245
Japan Nasionale Roete 245 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Chris Brink
Chris Brink was die rektor en visekanselier van Universiteit van Stellenbosch. Hy is op 31 Januarie 1951 in Upington in die Kaapprovinsie in Suid-Afrika gebore. Sy vrou is Tobea Brink.
Akademiese opleiding
Hy ondergaan sy primêre en sekondêre onderwys in staatskole in Upington waarna hy in 1969 die rang van 2de Luitenant bereik tydens sy militêre opleiding by die Leërgimnasium Heidelberg. Hy behaal 'n BSc Wiskunde en Rekenaarwetenskap aan die Randse Afrikaanse Universiteit in Johannesburg in 1972, BSc Honneurs in Wiskunde, MSc in Wiskunde, en MA in Filosofie by die Rhodes-universiteit voor hy na Engeland vertrek om in 1978 sy PhD in Algebraïese Logika by die Universiteit van Cambridge te verkry met die tesis: The algebra of relations. In 1992 behaal hy 'n tweede doktorsgraad met 'n Interdissplinêre Dphil, met die Tesis: Power structures and their applications, aan die Randse Afrikaanse Universiteit.
Loopbaan
As nagraadse student by Rhodes-universiteit word hy aangestel as Assistenthuisvader en later huisvader van ’n studentekoshuis en dien hy as onderrigassistent in Filosofie. Van 1979 tot 1986 is hy dosent in Wiskunde by die Universiteit van Stellenbosch. Hy spandeer sy sabbatsverlof by die Australian National University waar hy op die Automated Reasoning Projet werk. Van 1987 tot 1992 dien hy as Medeprofessor in Wiskunde by die Universiteit van Kaapstad waarna hy hoof van die wiskunde department by die universiteit word en van 1995 tot 1999 Hoof, Wiskunde en Toegepaste Wiskunde-departement. Vanaf April 1999 is hy Pro-visekanselier (Navorsing) en professor in Wiskunde by die Universiteit van Wollongong, Nieu-Suid-Wallis, Australië tot met sy aanstelling as Visekanselier en rektor, Universiteit Stellenbosch in Januarie 2002. Hy aanvaar met ingang 2007 die amp van Visekanselier van die Universiteit van Newcastle, Engeland, en is opgevolg aan die Universiteit van Stellenbosch deur prof Russel Botman.
Transformasie-agenda
Brink lei in sy eie woorde 'n transformasie-agenda vir die Universiteit Stellenbosch in terme waarvan hy die bestuur van die universiteit gerasionaliseer het en verskeie beplanningsinisiatiewe van stapel gestuur het waaronder ’n navorsingsbestuursplan, ’n onderrigbestuursplan, ’n diversiteitsplan en ’n taalbeleid. In 2005 doen hy verslag dat die Universiteit Stellenbosch een van die top drie universiteite in Suid-Afrika was.
Dit is veral die taalbeleid wat onlangs tot groot omstredenheid lei. Aan die einde van 2002 aanvaar US 'n taalbeleid waarvolgens Afrikaans enkelmedium die verstek taal vir voorgraadse kursusse sou wees. Ter wille van transformasie kon dosente egter 'n sogenaamde T-opsie gebruik waarvolgens Afrikaans en Engels in een klas gebruik kon word. Dit is egter beperk tot eerste jaar klasse en Afrikaans sou die primêre onderrigtaal bly. In sommige oorde word gevoel dat daar nie by die beleid gehou is nie en daar word daarop gewys dat die T-opsie tans verpligtend is in drie fakulteite in al die studiejare en dat kursusse in Afrikaans enkelmedium tot onder 40% gedaal. Verder was Afrikaans in 2002 nog meestal die verkeerstaal wat in vergaderings en so meer gebruik is terwyl Engels nou gebruik moet word of tolkdienste verskaf word indien daar persone in vergaderings van statutêre liggame soos die Studenteraad, Senaat, Raad, ens. is wat nie Afrikaans kan verstaan nie. Die taalaangeleentheid oorheers die raadverkiesing in Maart 2006 waarin voorstanders vir Afrikaans as die primêre onderrigmedium, Jacko Maree, Lina Spies, Hermann Giliomee en Christo Viljoen 'n wegholoorwinning oor voorstanders van dubbelmedium onderwys behaal. Minister van onderwys, Naledi Pandor stel egter weer vir Dr. Gerhard van Niekerk, 'n voorstander van die T-opsie, wat teen Jacko Maree verloor het aan.
Erica curvifolia
Erica curvifolia is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Mqhedlana
Mqhedlana is 'n nedersetting in Umzinyathi-distriksmunisipaliteit in die KwaZulu-Natalprovinsie van Suid-Afrika.
Wostok-ruimteprogram
Die Wostok-ruimteprogram (Russies: Восто́к; "Oos") was ’n projek van die Sowjetunie waarmee die eerste mens in die ruimte geplaas is. Die Wostok-tuig is uit die Zenit-spioenasiesatelliet ontwikkel.
Prototipes
’n Reeks voorloper-Wostoks, onder andere minstens vyf met diere en sommige met poppe aan boord, is gebruik om voor te berei vir bemande vlugte. Die datums is wanneer die ruimtetuie gelanseer is.
Japan Nasionale Roete 246
Japan Nasionale Roete 246 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Valdeavellano de Tera
Valdeavellano de Tera is 'n munisipaliteit in die provinsie Soria in die Spaanse outonome gebied Kastilië en León. Volgens die 2012-sensus het die munisipaliteit 'n bevolking van 205 inwoners.
191
Die jaar 191 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 91ste jaar van die 2de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Ehrlichpark, Bloemfontein
Ehrlichpark is 'n 80% Swart voorstad van die stad Bloemfontein in Suid-Afrika.
192
Die jaar 192 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 92ste jaar van die 2de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Ruth Dwyer (aktrise)
Ruth Dwyer (25 Januarie 1898 – 2 Maart 1978) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Lurking Peril (1919), The Reckless Age (1924), Seven Chances (1925), en Crack o' Dawn (1925).
Goris
Goris (Armeens: Գորիս; vroeër bekend as Hin Kores en Gorayk‘) is 'n nedersetting in die Suid-Armeense provinsie Syunik. Dit is in die Goris- of Vararak-riviervallei geleë, sowat 254 km van die Armeense hoofstad Jerewan en 67 km van die provinsiale hoofstad Kapan af, en word omring deur hoë sandsteenberge.
Goris word amptelik as stedelike nedersetting gekategoriseer en is tans die tweede grootste stad in die provinsie Syunik. Volgens die Nasionale Statistieke Diens van die Republiek van Armenië (ARMSTAT) het Goris in 2010 'n bevolking van 23 022 gehad, 'n effense afname sedert die sensus van 2001 toe die inwonertal as 23 261 bepaal is.
Goris word as die aantreklikste stad in die suide van Armenië beskou, nie alleen vanweë se ligging nie, maar veral weens sy boukuns en uitleg. Baie van sy tweeverdieping-geboue is van grys sandsteen gebou, waarby hul ontwerp blykbaar deur 'n Duitse argitek beïnvloed is wat hom hier gevestig het. Opvallend is die roostervormige straatuitleg, met 'n verskeidenheid vrugtebome wat langs sommige strate geplant is - rooi pruim-, moerbei-, pruim-, kersie- en appelbome.
Japan Nasionale Roete 247
Japan Nasionale Roete 247 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Peter Carey
Peter Philip Carey (gebore 7 Mei 1943) is 'n Australiese romanskrywer en tweemalige wenner van die Booker-prys. Hy het sy eerste Booker-prys in 1988 gewen vir Oscar and Lucinda, en sy tweede Booker-prys in 2001 gewen vir True History of the Kelly Gang. Sedert 1990 woon Carey in New York waar hy 'n kursus in kreatiewe skryfwerk by New York Universiteit se Hunter College bestuur.
Solowjetski-eilande
Geografie
Die eilandgroep bestaan uit ses eilande wat saam bekend is as die Solofki:
Die kus van die eilande is baie getand en bestaan uit graniet en gneis. Die eilande is heuwelagtig (die hoogste punt is 107 m) en die meeste is bedek met woude, waarvan party moerasagtig is. Daar is verskeie mere wat deur kanale verbind is.
Klooster
Die eilande was histories die tuiste van die bekende Russies-Ortodokse Solowjetski-kloosterkompleks. Dit is in die eerste helfte van die 15de eeu gestig deur twee monnike van die Kirillo-Belozerski-klooster. Teen die einde van die 16de eeu was dit een van die grootste grondbesitters en invloedrykste godsdienssentrums in Rusland.
Arbeidskamp
Ná die Russiese Rewolusie in 1917 het die eilande berug geraak as die terrein van die eerste Russiese strafkamp. Tot in 1921 is dit as 'n "aanhoudingskamp" geklassifiseer en in 1929 het dit ’n tronk geword. Tien jaar later, aan die vooraand van die Tweede Wêreldoorlog, is dit gesluit. Die Sowjet-regering het die strategiese belang van die eilande besef en teen die begin van die oorlog is 'n vlootbasis daar gevestig.
Ndatshana
Ndatshana is 'n nedersetting in Umzinyathi-distriksmunisipaliteit in die KwaZulu-Natalprovinsie van Suid-Afrika.
Solowjetski-eilande
Arbeidskamp
In 1974 het die eilande ’n historiese en argitektuurmuseum en ’n natuurlike reservaat van die Sowjetunie geword. In 1992 is hulle verklaar tot ’n Unesco-wêrelderfenisgebied. Vandag is die Solowjetski-eilande ’n groot toeriste-attraksie in die noorde van Rusland. ’n Mens kan hulle óf per skip van die dorp Kem of per vliegtuig van Archangelsk af bereik.
D.F. du Toit
Daniël Francois du Toit (1846–1923), of Oom Lokomotief soos hy bekend gestaan het, was 'n taalstryder, joernalis en letterkundige. Hy was vir veertien jaar lank redakteur van Di Patriot gewees en was 'n stigterslid van die Genootskap van Regte Afrikaners.
Die sterk groei van Di Patriot was grotendeels te danke aan sy oorname as redakteur en die politieke menings wat daarin gelig is. Met die anneksasie van Transvaal (12 April 1877) en gedurende die Eerste Vryheidsoorlog (1880–1881) het die koerant byvoorbeeld sterk ondersteuning aan Transvaal gegee.
Hy was die broer van die taalstryder S.J. du Toit.
Vroeë lewe en opleiding
Daniël Francois du Toit is op 15 Januarie 1846 op die plaas Kleinbos in Daljosafat gebore. Sy ouers is David Petrus du Toit en Helena Elizabeth du Plessis. Hy is die ouer broer van ds. S.J. du Toit en die gesin bestaan uit ses broers en sewe susters. Vyf seuns en vier dogters bereik volwasse ouderdom. Sy vader was ’n regstreekse afstammeling van die stamvader die Hugenoot François du Toit, aan wie die plaas Kleyne Bosch (Kleinbosch) in 1692 uitgegee is. Die goewerneur Simon van der Stel ken die plaas aan François toe ten spyte van die feit dat dit buite die grense van die toenmalige kolonie geleë was, op voorwaarde dat hy ’n duisend gulde betaal en homself teen die aanvalle van die San beskerm. Sy gevegte teen die San lei tot die benaming van Du Toitskloof, omdat dit die kloof was waardeur hy die San agtervolg het. As boerseun help hy sy pa op die wynplaas en begin eers laat leer, wanneer hy en sy broer ’n Goewermentskool in Daljosafat bywoon. Hulle onderwyser hier is die Engelsman Bart Smith, wat ’n foutiewe uitspraak van sy eie taal gehad het en die leerlinge daardeur beïnvloed, sodat Oom Lokomotief later te skaam was om die bietjie Engels wat hy kon bemagtig, te gebruik. Dit gaan beter wanneer hy eerwaarde Roth as onderwyser kry. Uiteindelik spandeer hy slegs sowat drie jaar op skool en is hy in ’n groot mate ’n outodidak.
Werk as taalstryder
Op 14 Augustus 1875 is hy een van die agt stigterslede van die Genootskap van Regte Afrikaners. By die publiek is hy bekend as Oom Lokomotief, die naam waaronder hy gereelde rubrieke in Di Patriot behartig. Vanaf 1876 dien hy op die redaksie van Di Patriot en word dan in 1878 die vaste redakteur van hierdie koerant, ’n taak wat hy tot 1891 vervul. In hierdie hoedanigheid bepaal hy die redaksionele beleid van die blad en is ook ten volle verantwoordelik vir die uitgawe daarvan. Hy is ook medestigter van die drukpers wat sy naam dra, D.F. du Toit & Co, wat Di Patriot druk en ook verskeie ander publikasies van die Eerste Afrikaanse Taalbeweging, insluitende Di geskiedenis van ons land in di taal van ons volk, Eerste Afrikaanse printjies boeki vir soet kinders en Patriot-Woordeboek.
Tydens die 1879 verkiesings van die Wetgewende Vergadering ontvang hy versoeke van beide die Beaufort-Wes as Montagu kiesdistrikte om hom as kandidaat beskikbaar te stel. Sy keuse val op Beaufort-Wes, maar hy word by die stembus verslaan. Met die totstandkoming van die politieke party die Zuid-Afrikaansche Boeren Beschermings Vereniging (ZABBV) onder leiding van J.H. Hofmeyr (Onze Jan) word hy tot die hoofbestuur verkies. Hy is medestigter en in 1882 tree hy vir ’n ruk op as die eerste onderwyser aan die Gedenkschool der Hugenoten in Daljosafat. Hy hou nie vir lank skool nie, want hy kan nie die redakteurskap van Di Patriot en die onderwys beide volhou nie.
In 1894 verhuis hy na Bloemfontein en tree toe tot die redaksie van De Express. Tydens die Anglo-Boereoorlog sluit hy by die Boeremagte aan, maar word gevange geneem en na Durban gestuur. Hy word vrygelaat, maar weer gevange geneem en as krygsgevangene na Indië gestuur nadat ’n buurman ’n valse verklaring oor hom aflê. Na die oorlog doen hy vertaalwerk vir The Friend en nadat verantwoordelike bestuur aan die Vrystaat toegeken word, is hy vertaler vir die regering. Wanneer die Vrije Christelike School in 1905 in Bloemfontein op ’n stoep van die Gereformeerde Kerk in Bloemfontein gestig word in reaksie teen Lord Milner se verengelsingsbeleid, is hy die eerste hoof. Hierdie skool word later Sentraal Hoërskool. Hy dra by tot die veldtog vir Afrikaans en dien saam met mense soos generaal J.B.M. Hertzog, Dr. O’Kulis en professor Adriaan Francken op die bestuur van die Afrikaanse Taalgenootskap wat op 12 April 1907 gestig word. Hierna word hy bewaarder van die Vrystaatse Argief, ’n betrekking wat hy tot met sy dood beklee.
Persoonlike lewe en sterfte
In 1882 trou hy met Anna Susanna du Plessis en uit die huwelik word een dogter (Anna) gebore, maar sy vrou sterf tydens die bevalling. Hy trou in 1886 met Maria Catharina van Nierop en ses kinders word uit hierdie huwelik gebore, naamlik Daniël Francois, Mimi, Petrus Johann, Margaretha, Anna en Francois Stephanus.
Hy is op Sondag, 22 April 1923 in Bloemfontein oorlede en word in die Kleinbosch familiebegraafplaas in Daljosafat begrawe.
Skryfwerk
Hoewel hy nooit publiseer nie, laat hy ’n groot aantal Afrikaanse gedigte na en sy prosa, veral sy hoofartikels in Di Patriot, dra veel gewig. So skryf hy ’n aantal artikels waarin hy Afrikaans as landstaal bevorder en sterk argumente aanvoer waarom Hollands nie weer in Suid-Afrika ten volle herstel kan word nie, terwyl hy die besware teen Engels as landstaal ook formuleer. Hy lewer ook insiggewende kommentaar op aspekte soos die erkenning van Hollands in die parlement (wat hy verkies omdat dit as teenwig teen Engels kan dien tot tyd en wyl Afrikaans sterk genoeg gevestig is), Christelike onderwys in die skole en die erkenning van die Afrikaner in die politiek.
Saam met C.P. Hoogenhout, Arnoldus Pannevis en S.J. du Toit skryf hy die Afrikaanse volkslied, wat in Groot verseboek en verskeie ander versamelbundels opgeneem word, insluitende Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte, Afrikaanse verse, Eerste stemme en Afrikaanse letterkunde.
Eerbewyse
In 1925 plaas die Afrikaanse Studentebond ’n gedenksteen op sy graf.
In 1975 verkies die Bloemfonteinse Taalfeeskomitee hom tot hulle spesiale taalheld en met die eeufeesviering van die Genootskap van Regte Afrikaners bring hulle ook ’n gedenkteken by sy graf aan.
Louise Shaffer
Louise Shaffer (gebore 5 Julie 1942) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse As the World Turns (1956), The Edge of Night (1956), All My Children (1970), en Ryan's Hope (1975).
Serapeum
'n Serapeum is 'n tempel of ander godsdienstige instelling, gewyd aan die sinkretiese Helleens-Egiptiese god Serapis, wat fasette van Osiris en Apis saamgevat het in 'n vermenslikte vorm, soos aanvaar deur die Ptolemeïese Grieke van Alexandrië. Daar was verskeie sodanige godsdienssentrums, wat elk as 'n serapeion bekend gestaan het (Grieks: Σεραπεῖον) of, in die gelatiniseerde vorm daarvan, 'n serapeum.
Prometheus (maan)
Prometheus (Grieks: Προμηθεύς) is ’n binneste maan van Saturnus. Dit is in 1980 (voor 25 Oktober) ontdek op foto's deur Voyager 1 en het die voorlopige naam S/1980 S 27 gekry. Laat in 1985 is dit amptelike genoem na Prometheus, ’n Titaan in die Griekse mitologie. Dit is ook bekend as Saturnus XVI..
Eienskappe
Prometheus is baie lank; dit is sowat 136 x 79 x 59 km groot. Dit het verskeie riwwe en valleie asook ’n paar kraters van sowat 20 km in deursnee. Dit het egter minder kraters as die nabygeleë Pandora, Epimetheus en Janus. Uit sy baie lae digtheid en relatief hoë albedo kan afgelei word dit is ’n baie, poreuse, ysagtige voorwerp. Daar is egter groot onsekerheid hieroor en dit moet nog bevestig word.
Wisselwerking met die F-ring en ander mane
Prometheus is ’n herdersmaan aan die binneste rand van Saturnus se smal F-ring. Pandora wentel net buite die F-ring en is tradisioneel beskou as ’n buitenste herdersmaan van die ring; onlangse studies toon egter net Prometheus hou die ring bymekaar.
Op foto's deur Cassini kan gesien word die maan se swaartekrag vorm kinkels en knope in die F-ring terwyl dit materiaal uit die ring aantrek. Sy wentelbaan lyk chaoties vanweë ’n reeks van vier 121:118 baanresonansies met Pandora. Die duidelikste veranderings in hul wentelbane kom elke sowat 6,2 jaar voor, wanneer Pandora se periapside oplyn met Prometheus se apoapside; dan is hulle sowat 1 400 km van mekaar af. Prometheus is self ’n groot versteurder van die maan Atlas, waarmee dit in ’n 53:54-resonansie is.
Edgar Adeling
Edgar Adeling (c. 1051–1126) was die laaste Angel-Saksiese koning van Engeland voor die Normandiese verowering in 1066. Hy is in Oktober 1066 uitgeroep as koning Edgar II, maar is nooit gekroon nie. Ná agt weke moes hy die troon afstaan aan Willem die Veroweraar.
Die benaming Adeling (Engels: Ætheling of Adeling, Angel-Saksies: Æþeling) is deur Angel-Saksiese prinse gebruik wat van koning Ethelred II afgestam het en dus kandidate was vir die troon van Engeland.
Vroeë lewe
Edgar is waarskynlik in Hongarye gebore. Hy was die seun van Eduard die Banneling (die seun van koning Edmund Ironside) en Agatha, oor wie min bekend is.
In 1056 het koning Eduard die Belyer sy neef Eduard die Banneling uit Hongarye teruggeroep na Engeland en hom as sy erfgenaam benoem. Eduard die Banneling is egter kort daarna dood en sy seun Edgar is as troonopvolger gekies.
Omdat hy maar 14 jaar oud was en in die buiteland gebore is, het hy nie die troon geërf ná Eduard die Belyer se dood nie, maar het dit in 1066 gegaan na Harold Godwinson nadat dié beweer het dat Eduard die troon aan hom nagelaat het. Harold is by die Slag van Hastings deur die Normandiërs onder Willem die Veroweraar verslaan en is op die slagveld dood.
Bewind
Edgar is toe as koning uitgeroep, maar ná ’n bewind van sowat agt weke is hy van die troon gesit en het Willem, wat beweer het dat die troon aan hóm nagelaat is, koning geword. Hy is op 25 Desember 1066 gekroon.
Latere lewe
In 1068 het Edgar die hof van Willem verlaat en saam met sy ma en suster na Skotland gereis. Die jaar daarna het hy aan ’n Angel-Saksiese opstand teen Willem deelgeneem. Dit het egter misluk en Edgar moes na Skotland vlug. In 1069 het Edgar Engeland weer binnegeval saam met die Deense koning Sven Estridsen. Nadat hulle die stad York verower het, het Sven egter omkoopgeld van Willem aanvaar en hom uit Engeland teruggetrek. Edgar moes weer eens na Skotland vlug.
Willem het Skotland in 1074 binnegeval en die Skotse koning Malcolm gedwing om ’n vredesverdag te sluit, waarvolgens Edgar uit Skotland verban is. Hy het na Vlaandere gevlug, maar het later daardie jaar teruggekeer nadat Willem Sotland verlaat het. Malcolm het Edgar oortuig om vrede met Willem te sluit en Edgar het toe na Normandië gereis en daar vergifnis van Willem gekry. Hy het Normandië weer in 1086 verlaat.
In 1097 het hy ’n Engelse leër gelei teen koning Donald III van Skotland en sy aangewese troonopvolger, Edmund I. Edgar het Donald en Edmund verslaan en so sy neef Edgar gehelp om koning van Skotland te word.
Hy was by verskeie ander aanvalle in Europa betrokke voor hy na sy landgoed in Hertfordshire, Engeland, teruggekeer het. Hy is in 1126 op sowat 75-jarige leeftyd dood.
Erica curvistyla
Erica curvistyla is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Leervis
Die Leervis (Lichia amia), is 'n roofvis met 'n taai, leeragtige vel. Dit kom voor in die Middellandse See, die oostelike Atlantiese Oseaan en reg rondom die Suid-Afrikaanse kus tot by Maputo. In Engels staan die vis bekend as die Garrick.
Habitat
Hulle kom naby die kus in helder water voor en eet ander vis, veral elf, varkies en strepies. Leervisse jag as 'n groep saam. Die groter onvolwasse vis eet hoofsaaklik sardyne, ansjovis en harders. Dit is 'n gesogte sportvis.
Die wyfie skiet kuit aan die kus van KwaZulu-Natal gedurende September tot November. Die vis migreer saam die jaarlikse sardiensstormloop noordwaarts vanaf die Oos-Kaap tot by KwaZulu-Natal.
Klaas Waarzegger
duimnael|regs|190px|Louis Henri Meurant.
Klaas Waarzegger was die skrywersnaam van Louis Henri Meurant (*19 Februarie 1811, Kaapstad – † 29 Maart 1893, Riversda l). Meurant was in die middel van die 19de eeu 'n drukker, joernalis en 'n onopsetlike bevorderaar van Afrikaans as taal. Hy skryf ook onder verskeie skuilname, waaronder Platjie Wysneus, Sabiena Zeekoeygat en Elsie Beuzemstok.
Vroeë lewe en herkoms
Louis Henri Meurant is op 19 Februarie 1811 in Kaapstad gebore as die tweede kind en enigste seun van die gesin. Sy vader, die Franssprekende Louis Balthazar Meurant, was uit Basel in Switserland afkomstig en sy moeder, Eliza Humphreys, uit Londen. Sy moeder sterf wanneer hy sewe jaar oud is, waarna die Hollands-Afrikaanse familie van M.J. Smit, ’n Kaapse boumeester en argitek, hom in hulle sorg neem. Die jong seun verafrikaans hierna en hy is dan ook op 3 Maart 1831 met een van die dogters in die gesin, Charlotte Cornelia Johanna Smit, getroud, by wie hy agt kinders het.
Loopbaan
Hy wil die drukkersberoep aanleer en in 1823 koop sy vader vir £300 ’n pers vir die beroepsdrukker Greig met die verstandhouding dat Greig sy jong seun in die beroep moet oplei en hom later as vennoot sal inneem. Op 7 Januarie 1824 verskyn die tweetalige South African Commercial Advertiser en kort hierna breek die stryd om die vryheid van die pers teen Lord Charles Somerset los.
In 1825, terwyl hy nog ’n jong kind van sowat dertien is, maak hy sy buiging as akteur in Charles Etienne Boniface se geselskap Honi Soit qui Mal y Pense se opvoering van Molière se De Burger Edelman en hy tree ook op in opvoerings van Boniface se Limaçon de dichter, De Pixérécourt se De vrouw met twee mannen en Foote se The liar. Die teatermense soos Boniface en J. Suasso de Lima tel onder sy kennisse en hy het klaarblyklik later van hulle eerste pogings in Afrikaans gepubliseer.
Meurant se vader is in 1826 oorlede. In 1828 is sy opleiding as drukker voltooi en vertrek hy na die binneland en vestig hom in Graaff-Reinet, waar hy onder meer as jagter rondtrek en hy in 1829 ook deelneem aan die oorlog teen die Xhosas. In 1830 koop hy weer ’n drukpers en op 30 September 1831 verskyn die eerste koerant van die Oostelike Provinsie, die Graham's Town Journal, waarvan hy die eienaar, drukker en redakteur is. In 1834 neem hy Robert Godlonton in as vennoot en verkoop sy aandeel in 1839 aan sy vennoot. Met die geld wat hy so verkry open hy ’n kleinhandelswinkel. Intussen neem hy as kaptein van die Grahamstadse vrywilligers in 1834–1835 aan sy tweede oorlog teen die Xhosas deel. Sy taalkennis kom hom dikwels goed te pas en in 1837 is hy tolk in Nederlands vir sir Benjamin D’Urban en in 1845 is hy beëdigde vertaler van die Hooggeregshof. Met die Voortrekkerleiers in die Oos-Kaap het hy noue bande, veral met Piet Retief en Piet Uys, en hy ontvang waardevolle dokumente van hulle.
Hy hou nie lank uit in die kleinhandel nie en neig weer terug na die drukkersberoep. In 1840 word hy drukker van J.G. Franklin se Cape Frontier en vier jaar later gee hy weer sy eie koerant uit, die Hollandse weekblad Het Kaapsche Grensblad. Hierdie koerant verskyn die eerste keer op 12 Julie 1844 in Grahamstad en hou op bestaan in 1850. As kommandant van die Grahamstadse Naturellesake neem hy deel aan die oorloë teen die Xhosas van 1846–1847 en voer die mag aan wat die Grensboere in Julie 1846 aan die Visrivier ontset. Hy voer ook die burgers van Olifantshoek aan in die Grensoorlog van 1850–1853, wat uiteindelik deur Cathcart beëindig is. In 1852 is hy as tolk saam met W.S. Hogg en C.M. Owen wat samesprekings met generaal A.W.J. Pretorius voer, die Sandrivier Konvensie sluit en ook met Moshesh onderhandelinge aanknoop. Later word hy Hogg se sekretaris.
In 1853 aanvaar hy ’n betrekking as Magistraat te Katrivier en lid van die Landraad van Katrivier en Chumie. In 1857 word hy bevorder tot Siviele Kommissaris en Magistraat en bedien dan vir Cradock (1859–1864) en Fort Beaufort (1864–1874) in hierdie amp. In die klein gemeenskap van Fort Beaufort is hy egter baie ongewild, glo omdat hy outokraties, partydig en bemoeisiek was. W.J. Quin, die seun van die parlementslid van Fort Beaufort en redakteur van die Fort Beaufort Advertiser, stuur dan in Julie 1871 ’n versoekskrif aan die regering om Meurant na elders te verplaas. In sy reaksie stel Meurant dan ’n lasteraksie in wat hy wen, maar in 1874 word hy tog met rangsvermindering verplaas na Clanwilliam. Vervolgens dien hy tot 1877 op Clanwilliam en daarna in Riversdal tot met sy aftrede in Desember 1881.
Lewe in Riversdal
Hy woon ook in Riversdal tot met sy dood. Vanaf 1860 beywer hy hom met hart en siel vir die afstigting van die Oostelike Provinsie van die res van die Kaap. In 1877 is hy Kommandant van die burgers van Riversdal en Oudtshoorn in die nuwe grensoorlog en hy ontvang ’n oorlogsmedalje in 1878. Hy is in 1879 stigter van die vrymesselaarslosie Frere, Nederlandse Konstitusie, in Riversdal en in 1881 stig hy ook ’n plaaslike tak van Onse Jan Hofmeyr se Boerebeskermingsvereniging, waarvan hy die eerste voorsitter is. Van 1884 dien hy as parlementslid van die Kaapse Regering en hy is burgemeester van Riversdal vir die periode 1887–1888.
Sy vrou Charlotte ontval hom in 1888 en hy trou in 1891 met Susanna Cornelia Alleman. Hy is op 29 Maart 1893 na ’n beroerte-aanval in Riversdal oorlede.
Skryfwerk
Meurant se betekenis vir Afrikaans lê daarin dat hy een van die eerste skrywers is wat ernstige gebruik maak van Afrikaans. In Het Kaapsche Grensblad skryf hy in die veertigerjare verskeie Afrikaanse briewe en samesprake. Die doel van hierdie stukke was waarskynlik slegs om lesers te amuseer. Dit blyk uit die inhoud asook uit die skuilname wat hy hiervoor gebruik, soos byvoorbeeld Platjie Wysneus, Sabiena Zeekoeygat en Elsie Beuzemstok.
Terwyl hy magistraat is op Cradock verskyn daar in Desember 1860 ’n Afrikaanse byvoegsel in die plaaslike Engelse koerant The Cradock News onder die opskrif Zamenspraak tusschen Klaas Waarzegger en Jan Twijfelaar over het onderwerp van Afscheiding tusschen de Oostelijke en Westelijke Provincie. Die wakker neef Klaas Waarzegger bearbei hierin die konserwatiewe oom Jan Twijfelaar en sy vrou, tant Elsie, om hulle steun te gee aan die afskeiding van die Oos-Kaap om ’n eie regerende liggaam te verkry. Die gesprekke is onderhoudend en geestig en is joernalistiek wat baie na aan letterkunde kom. Hiermee het hy groot impak en dit wek soveel belangstelling dat die uitgewers van die koerant vanaf Januarie 1861 ook ’n Hollandse nuusblad, Het Cradocksche Nieuwsblad oprig, waarin die samespraak voortgesit is. Die samespraak word in sy geheel of gedeeltelik ook deur ander Hollandse koerante soos Het Volksblad en De Zuid-Afrikaan oorgeneem, sodat dit algemene bekendheid verwerf. Die gewildheid daarvan veroorsaak dat dit in 1861, nou aangegroei tot ses dele, in boekvorm uitgegee word en landswyd versprei word. Hierdie is dan waarskynlik die eerste prosawerk in Afrikaans. Die wyd verspreide invloed van hierdie publikasie is duidelik daarin dat hy baie navolgers kry en korrespondente uit alle dele van Suid-Afrika begin nou Afrikaans skryf in die Hollandse koerante, sommige ook as Klaas Waarzegger. Hoewel Meurant se primêre doelwit, die onafhanklikheid van die Oostelike Provinsie, onsuksesvol was, oortuig hy tog ’n beduidende getal mense van die skryfbaarheid van Afrikaans, wat van hom ’n belangrike literêr-historiese figuur maak.
In Het Cradocksche Nieuwsblad van 26 Januarie 1861 verskyn van Meurant ook Het nieuwe afscheidings lied genaamd Theunis Ezelsvley op die wysie en na die voorbeeld van Kaatje Kekkelbek.
In 1861 skryf hy ook sy parlementêre Brieve, waarin hy die Oos-Kapenaars op hoogte bring van die verwikkelinge van die afskeidingsaksie in die parlement. Die afskeiding word egter nie deur die parlement goedgekeur nie, waarna die briewe stop. Daar is slegs nog op 27 Julie 1861 ’n brief in die Het Cradocksche Nieuwsblad van Jan Twyfelaar om sy neef Klaas Waarzegger te bedank vir sy briewe, met die Nieuwsblad self wat waarskynlik nie die jaar oorleef nie. In die Cradock and Tarkastad Register (die voortsetting van The Cradock News) verskyn op 25 September 1839 verlaas ’n Memorie van Klaas Waarzegger en al de Doppers aan hunne geliefde en geëerbiedigde Landsmoeder en tante Victoria na aanleiding van die kwessie van afskeiding en die sitting van die parlement op Grahamstad die volgende jaar. Elize Botha sien in hierdie briewe van Klaas Waarzegger ook voorbeelde van die vroeë beoefening van die essay, aangesien die relaas verby blote propaganda gaan en lewenservaring en fyn-menslike besonderhede bevat. Sy neem dan ook sy brief Hoe hulle de Parlement begin…” in “Afrikaanse essayiste op.
Publikasies
Sy publikasies sluit in:
Slankbaardman
Die slankbaardman (Umbrina robinsoni), ook bekend as die Kaapse Baardman, kom voor van Valsbaai tot in Algoabaai. Die vis word sowat 75 cm lank en weeg tot 7.2 kg. Die vis is bruin met 'n kort, dik voeldraad op die ken. Die vis kom voor in sanderige gebiede om vlak, aanlandige riwwe. In Engels staan die vis bekend as die Slender tasselfish.
Klaas Waarzegger
Werd om te weet
Bronne verskil oor die geboortedatum, met sommiges wat 1811 as geboortejaar aandui, terwyl die datum van 20 Junie 1811 ook genoem word. G.S. Nienaber toon egter oortuigend aan dat die geboortedatum waarskynlik 19 Februarie 1812 is.
Campanile
'n Campanile is 'n vrystaande kloktoring wat deel uitmaak van 'n kerk of katedraal, maar nie self in die gebou geïntegreer is nie. Die woord is van Italiaanse afkoms en afgelei van campana ("klok"). Campaniles word veral in Italië aangetref sodat dié term veral met Italiaanse boukuns verbind word. Die bekendste voorbeelde van Italiaanse campaniles is die leunende toring van Pisa, die Markus-toring van Venesië en Giotto se campanile wat by die katedraal van Florence opgerig is.
Vrystaande kerktorings is ook 'n tipiese kenmerk van kerke in Litaue, met die katedraal Sint-Stanislaus in Vilnius as die mees bekende voorbeeld. Buite Italië is baie campaniles volgens die Venesiaanse Sint-Markus-katedraal ontwerp. Ook 'n bekende wêreldlike gebou, die Messeturm-wolkekrabber in Frankfurt am Main in Duitsland, is deur die argitekte H.R. Hiegel en Helmut Jahn in 1990 as 'n campanile-agtige konstruksie opgerig.
Geskiedenis
Die vroegste campaniles het tussen die 6de en 10de eeu as ronde torings met kenmerkende klein boogvormige vensteropeninge in die boonste gedeelte ontstaan. Voorbeelde van dié vroeë boustyl het vlakby die kerke van Sant'Apollinare in Classe (omstreeks 532 tot 549) en Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna (omstreeks 490) ontstaan. Enkele ronde kloktorings is ook in latere eeue opgerig soos die leunende toring van Pisa wat in 1173 begin is. Dié toring met sy reeks arkades word as 'n meer gesofistikeerde voorbeeld van ronde campaniles beskou.
Lees ook Campanile (Port Elizabeth)
Steak tartare
Steak tartare of Biefstuk tartare is 'n vleisgereg wat van rou beesmaalvleis gemaak word en in sommige dele van die wêreld ook van perdevleis. Dit word gewoonlik bedien saam met uie, kappertjiesade, swartpeper en worcestersous, wat dikwels apart bedien word sodat dit bygevoeg kan word na smaak. Dit word dikwels bedien met rou eiergeel bo-op die dis.
Die Tartare en rou vleis
In 'n gewilde karikatuur van Mongoolse krygers - genaamd Tatare of Tartare - word hulle vleis onder die saals saggemaak en dan rou geëet. Hierdie verhaal is in die 13de eeu deur Jean de Joinville gepopulariseer. Maar Joinville het egter nooit self Mongole teëgekom nie, en het hierdie staaltjie gebruik as 'n manier om aan te toon dat die Mongole onbeskaafd was. Dit is moontlik dat die staaltjie 'n verdraaiing was van die gewoonte om dun gesnyde skywe vleis te gebruik om te verhoed dat seerplekke wat opgedoen is in die saal verder ontsteek.
Popularisasie van rou vleis in Europa en die Verenigde State
Dit is nie bekend wanneer die eerste restaurantresep vir biefstuk-tartaar verskyn het nie. Dit is moontlik dat die gereg gewild gemaak is in Parys deur restaurateurs wat Jules Verne se beskrywing van "Koulbat" in sy roman uit 1875, getiteld Michael Strogoff, verkeerd verstaan het.
Oorsprong van die naam
In die vroeë twintigste eeu is dit wat tans algemeen bekend staan as "steak tartare" of "biefstuk tartare" in Europa  steack à l'Americaine genoem. Een variasie op die gereg was om dit saam met tartarsous voor te sit; die 1921-uitgawe van Auguste Escoffier se Le Guide Culinaire definieer "Steack à la tartare" as steack à l'Americaine, gemaak sonder eiergeel, en voorgesit met tartarsous. "Steack à la tartare" (letterlik: "bedien met tartarsous") is later verkort na "steak tartare" Met verloop van tyd het die onderskeid tussen steack à l'Americaine en die tartarsous-variant verdwyn. Die 1938 uitgawe van Larousse Gastronomique beskryf steak tartare as rou maalvleis bedien met 'n rou eiergeel, sonder enige sprake van tartarsous.
"À la tartare" of eenvoudig "tartare" kan egter steeds "bedien met tartarsous" beteken in sommige disse, meestal gebraaide vis. Terselfdertyd word die naam "tartare" soms ook toegepas op ander geregte, soos rou vleissnitte of rou vis, bv. tunatartare, wat in 1975 bekendgestel is deur die restaurant Le Duc in Parys.
Gesondheidskwessies
Kwessies betreffende gesondheid en die higiëne van die gereg het die gewildheid daarvan in sommige wêrelddele beïnvloed vanweë die risiko van besmetting deur bakterie en parasiete bv. Toxoplasma gondii en Taenia saginata.
Bakterieë
Wanneer basiese higiënereëls gevolg word en vars vleis gebruik word, is bakterieële infeksie laag.
Parasiete
Toxoplasma gondii is 'n parasiet wat gevind mag word in rou vleis of vleis wat onvoldoende gekook is. 'n Multisentrumstudie het onvoldoende gekookte of onvoldoende gedroogde vleis geïdentifiseerd as die hoofrisiko's vir toksoplasma infeksie in al die sentrums. As gevolg van die risiko van kongenitale toksoplasmose in die fetus word verwagtende vroue afgeraai om rou vleis te eet. Latente toksoplasmose in volwassenes is in sommige studies geassosieer met (dit is egter nie bewys as oorsaak nie) sielkundige effekte en laer IK.