cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Binnebrandenjin
Werking
Die mees algemene brandstowwe in gebruik vandag bestaan uit koolwaterstowwe en word verkry uit petroleum. Dit sluit in brandstowwe bekend as diesel, petrol en vloeibare petroleumgas. Baie huldig die teorie dat waterstof sulke brandstowwe in die toekoms mag vervang. Die voordeel verbonde aan waterstof is dat die verbranding daarvan slegs water produseer (die hoof nadeel van die gebruik van waterstof is dat daar tans geen metode bestaan om waterstof doeltreffend te produseer in groot genoeg hoeveelhede om binnebrandenjins op groot skaal te kan aandryf nie). In teenstelling met waterstof lewer die verbranding van koolwaterstowwe ook koolsuurgas - 'n groot bydraer tot aardverwarming.
Alle binnebrandenjins is afhanklik, wat ookal die keuse van brandstof, op die effek van beheerde ontploffings, waar die vergaste brandstof reageer met suurstof. Die ontploffingsprodukte (warm gasse) het meer kinetiese energie as die oorspronklike saamgeperste brandstof-lug mengsel (wat 'n groter chemiese energie gehad het). Die kinetiese energie manifesteer homself as 'n hoë temperatuur en druk wat omgeskakel kan word in werk. In 'n resiprokerende enjin, druk die hoëdruk gas, binne in die silinder, die suier afwaarts. Deur die druk af te laat na die kragslag (deur die uitlaatklep oop te maak of deur die gasuitlaat aan die gas bloot te stel in geval van tweeslag enjins) kan die suier weer terugkeer na sy hoogste posisie in die silinder. Die suier kan dan voortgaan na die volgende fase in die siklus (wat wissel afhangende van die tipe enjin). Enige hitte van die ontploffing wat nie na werk omgeskakel is nie is 'n afvalproduk en word vanuit die enjin verwyder deur lug of vloeistofverkoelingstelsels.
Elektriese ontstekingstelsels gebruik gewoonlik 'n loodsuurbattery en 'n induksieklos om 'n hoë spanning elektriese vonk te lewer om die brandstof-lug mengsel in die enjin se silinder te ontsteek. Die battery kan herlaai word tydens bedryf deur van 'n alternator wat deur die enjin aangedryf word, gebruik te maak. Drukverhitte ontstekingstelsels gebruik die hitte in die lug wat opgewek word tydens die saampersingsproses om die brandstof te ontsteek wanneer dit ingespuit word.
Klassifikasie
Daar is 'n wye verskeidenheid binnebrandenjins na aanleiding van hulle vele aanwendings. Soortgelyk is daar 'n wye verskeidenheid maniere om binnebrandenjins te klassifiseer waarvan sommiges hieronder gelys word.
Enjinsiklus
Enjins wat gebaseer word op die tweeslagsiklus het twee slae vir elke kragslag en word gebruik in grassnyers, bromponies, buiteboordenjins en sommige motorfietse. Hulle maak oor die algemeen meer geraas, is minder doeltreffend en kleiner as die vierslag-eweknieë. Enjins wat gebaseer is op die vierslagsiklus of Otto siklus het een kragslag vir elke vier slagte en word gebruik in motorvoertuie, groter bote en vliegtuie. Daar is 'n aantal variasies op die siklusse waarvan die vernaamste voorbeelde die Atkinson- en Millersiklusse is. Dieselenjins word dikwels beskou as 'n vierslagsiklus met 'n drukverhitte ontstekingstelsel maar die dieselsiklus word dikwels onderskei van die normale Otto siklus.
Brandstoftipe
Dieselenjins is dikwels swaarder, rasiger maar meer kragtig teen laer toere as die petrolenjins. Hulle is ook meer brandstofdoeltreffend in sommige omstandighede en word dikwels in swaarvoertuie, skepe en sommige lokomotiewe gebruik.
Petrolenjins word in die meeste ander voertuie gebruik insluitende die meeste motorvoertuie, motorfietse en bromponies. Petrol- en dieselenjins produseer beduidende uitlaatgasse. Daar is ook enjins wat loop op waterstof, vloeibare petroleumgas (VPG) en biodiesel.
Silinders
Binnebrandenjins kan enige aantal silinders bevat, met getalle tussen een en twintig die algemeenste. Meer silinders lei tot groter wringkrag maar onvermeidelik tot groter enjins en groter brandstofverbruik.
Ontstekingstelsel
Binnebrandenjins kan geklassifiseer word deur hulle ontstekingstelsels. Vandag gebruik die meeste enjins 'n elektriese of drukverhitte stelsel vir ontsteking. Buitevlam- en warmbuisstelsels is egter ook in die verlede gebruik.
Enjinuitleg
Binnebrandenjins kan geklassifiseer word volgens hulle uitleg wat hulle fisiese grootte en gladheid (met gladder enjins word bedoel minder vibrasies) bepaal. Sommige uitlegte sluit in reguit inlyn of inlyn uitleg, die meer kompakte V-uitleg en die wyer maar gladder plat of bokser-uitleg. Vliegtuigenjins kan ook 'n radiale uitleg aanneem wat effektiewe verkoeling in die hand werk. Meer uitsonderlike konfigurasies soos die "H", "X"-, of "W-uitlegte is al ook ingespan.
Veelvuldige krukas-uitlegte het nie noodwendig 'n silinderkop nodig nie, maar kan in plaas daarvan 'n suier aan elke kant van die silinder hê, die sogenaamde teenoorgestelde suier ontwerp. Die ontwerp is gebruik in die Junkers Jumo 205 dieselaangedrewe vliegtuigenjin, wat twee kruk-asse gebruik het, een aan elke kant van 'n enkele span silinders, dan is daar ook die merkwaardige Napier Deltic driehoekuitleg met 'n kruk-as op elke hoek. Veelvuldige krukas-masjiene is ook gebruik in enkelspanlokomotief-enjins en word nog steeds gebruik vir skeepsvaartenjins, vir aandrywing asook vir hulpgenarators. Die Gnome Rotary enjin wat in verskeie vroeë vliegtuie gebruik is, het 'n span silinders gehad wat radiaal rondom 'n vaste kruk-as uitgelê is.
Enjinkapasiteit
'n Enjin se kapasiteit is die verplasing of veegvolume deur die suiers van die enjin. Dit word algemeen gemeet in liters vir groter enjins en in kubieke sentimeters vir kleiner enjins. Enjins met groter kapasiteite is gewoonlik kragtiger en lewer 'n groter wringkrag by laer toere (opm'e) maar verbruik ook meer brandstof.
'n Enjin se kapasiteit kan, buiten om meer silinders by te voeg om twee ander maniere vergroot word. Die eerste is om die slaglengte te vergroot en die tweede is om die suierdiameter te vergroot. In ieder geval mag dit nodig wees om verdere verstellings te maak tot die brandstofinlaat om die enjin se optimale werkverrigting te verseker.
'n Enjin se genoteerde kapasiteit kan dikwels meer 'n kwessie van bemarking as van ingenieurswese wees. Die Morris Minor 1000, die Morris 1100 en die Austin-Healy Sprite Merk II het almal enjins van dieselfde slaglengte en binnemaat gehad volgens hulle spesifikasies en was afkomstig van dieselfde vervaardiger. Die enjin kapasiteite was egter genoteer as 1000cc, 1100cc en 1098cc respektiewelik in die verkoopsliteratuur en op die voertuie se kentekens.
Ander Klassifikasies
Alle binnebrandenjins is warmte-enjins en daarom het hulle 'n bogrens tot die doeltreffendheid wat hulle kan bereik. Die doeltreffendheid word gedefinieer deur die teoretiese Carnot warmte-enjin. 'n Paar binnebrandenjins wat draaiende in plaas van lineêre suierbeweging gebruik staan bekend as die Wankelenjin, Orbitale enjins of as kwasiturbines.
Werkverrigting
waar \omega die enjin se spoed in radiale per sekonde is, en waar
\Omega die enjin se spoed in omwentelinge per minuut is.
waar T die enjin se wringkrag in Newton meter is, I die draaimomentum van die enjin is en \omega die spoed van die enjin in omwentelinge per minuut is.
As 'n soliede silinder aan die enjin vasgemaak word sal die draaimoment van die silinder eenvoudig 'n funksie wees van sy deursnee en massa. Deur van dié feit en die bogenoemde vergelyking gebruik te maak, is dit moontlik om 'n toestel te bou wat die enjin se wringkrag kan meet - so 'n toestel word 'n dinamometer genoem.
Nadat die enjin se wringkrag gemeet is kan die enjin se kraglewering bereken word met die volgende vergelyking:
P=T\omega
waar P die enjin se kraglewering in watts is, T die enjin se wringkrag in Newton meter is, en \omega die spoed van die enjin in radiale per sekonde is.
Deur van 'n eenvoudige omskakelingsfaktor (ongeveer 0.75 kW = 1 Britse perdekrag) gebruik te maak kan die kraglewering ook in perdekrag uitgedruk word.
Kraglewering is 'n nuttige maatstaf vanuit 'n ingenieursoogpunt omdat dit die werktempo wat moontlik is, aandui, alhoewel motorgeesdriftiges sal sê dat dit wringkrag is wat 'n bestuurder "voel". Die rede hiervoor is dat met identiese ladings die wringkrag eweredig is aan versnelling. Dit is moontlik om die werkverrigting van 'n enjin deur enjinverstelling te verbeter. Daar moet egter in ag geneem word dat die ingenieurs 'n balans tref in die tussen die ekonomiese oorwegings, fisiese gewigbeperkinge, vibrasievereistes asook brandstofdoeltreffendheid tydens ontwerp.
Dit is ook belangrik om kennis te neem dat die wringkrag van 'n enjin vergroot kan word deur spoed op te offer deur gebruik te maak van ratverhoudings. Die kraglewering behoort teoreties dieselfde te bly maar in werklikheid word van die krag verloor deur die wrywing tussen die ratte).
'n Aanduiding van 'n enjin se werkverrigting kan verkry word deur die enjin se wringkrag teenoor sy snelheid te plot - dit staan bekend as 'n dinografiek. 'n Voorbeeldgrafiek vir die 2.7 liter 6-silinder enjin wat in die 2004 Porsche Boxster gebruik is, word hieronder aangedui. Neem kennis dat 'n enjinontwerper die piek van die wringkragkurwe omtrent enige plek kan plaas waar hy verkies, afhangende van die enjin se aanwending. A breë, plat wringkragkurwe is ideaal. Ander toepassings soos enjins vir vliegtuie, bote, pompe en genarators het dikwels 'n maksimum wringkrag by 'n baie laer spoed en het 'n skerper kurwe sodat kragewering oor 'n nouer band van bedryfsnelhede gemaksimeer kan word. Die silinderprofiel is hoofsaaklik verantwoordelik vir die vorm van die kragkurwe.
beeld:Boxsterdyno af.png
Bebiane Ivalo Kreutzmann
Bebiane Ivalo Kreutzmann (gebore 1998) is 'n Deense aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Lærkevej - til døden os skiller (2012) en Department Q: The Keeper of Lost Causes (2013), en in die televisiereekse Park Road (2009) en Tidsrejsen (2014).
Michael Dorn
Michael Dorn (gebore 9 Desember 1952) is 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Star Trek: First Contact (1996), Star Trek: Insurrection (1998), en Star Trek: Nemesis (2002), en in die televisiereeks Star Trek: The Next Generation (1987).
Kraig Thornber
Kraig Thornber (gebore 1961) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Last Minute (2001), Inception (2010), en Alice Through the Looking Glass (2016).
Ryuzo Morioka
Ryuzo Morioka (gebore 7 Oktober 1975) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
Adina Porter
Adina Porter (gebore 13 Maart 1971) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse True Blood (2008), American Horror Story (2011), The Newsroom (2012), en The 100 (2014).
Chalinula crassiloba
Chalinula crassiloba is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Chalinula en tot die familie Chalinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1814 deur Lamarck.
Kasterolieboom
Die kasterolieboom (Ricinus communis) is 'n indringerplant wat as 'n struik of klein boompie in Suid-Afrika voorkom. Die boom is inheems aan Ekwatoriaal-Afrika. Dit groei aan rivieroewers, vlei-oewers en langs paaie. Dit staan ook bekend as die bloubottelboom of bosluisboom.
Voorkoms
Die plant het 'n kenmerkende loof en helder sap (kasterolie) in die lote en blare. Die takke is glad met 'n liggrys, poeieragtige glans. Die blare is groot, enkelvoudig en stervormig. Hulle is donkergroen aan die bokant en ligter aan die onderkant. Die blommetjies is rooierig en verskyn in eindstandige are. Die vrug is 'n drielobbige kapsule wat met sagte stekels bedek is.
Mastacembelidae
Mastacembelidae (stekelpalings) is 'n vis familie van die orde Synbranchiformes wat voorkom in Afrika en Asië. Die familie is lang, slanke paling-agtige visse wat 'n ry stekels op die rug het net voor die dorsale vin. In Afrika kom daar twee genera met 45 spesies voor.
Balk-rubberlip
Die Balk-rubberlip (Plectorhinchus plagiodesmus) is 'n vis wat voorkom in die westelike Indiese Oseaan; aan die ooskus van Afrika vanaf Somalië suidwaarts tot by die noorde van KwaZulu-Natal asook Madagaskar. In Engels staan die vis bekend as die Barred rubberlip.
Identifikasie
Die vis word tot 90 cm lank en is een van die grootste visse van die rubberlip familie. Die vis is donkergrys tot bruin van kleur. Daar is breë swart en oranje vertikale strepe oor die lyf. Die lippe is groot en geel of oranje. Die oranje strepe verdwyn met tyd.
Die visse leef in tropiese strandmere, wortelboom areas en aflandige koraalriwwe in water wat 2 tot 25 m diep is. Hulle is alleenlopers maar kan ook in klein groepies voorkom. Die vis vreet klein vissies en bodemongewerweldes gedurende die dag.
SAPIA
SAPIA (Die Suid-Afrikaanse Petroleum Industrie Assosiasie) is in Julie 1994 deur ses van Suid-Afrika se petroleum raffinerings- en bemarkingsmaatskappye gevorm naamlik:
Die doelwit wat die organisasie nastreef is om die belange van die petroleum raffinerings- en bemarkingsindustrie in Suid-Afrika te verteenwoordig. Die organisasie stel hom ten doel om te verseker dat belanghebbendes deeglik verstaan wat die industrie se bydrae tot die ekonomiese en sosiale vooruitgang in Suid-Afrika is. Zenex Oil (EDMS) Bpk het sedertdien deel van Engen Petrolem Bpk geword. Sasol Bpk en TEPCO Petroleum (EDMS) Bpk het by die organisasie aangesluit in 2000 en was lid tot en met sy saamsmelting met Shell (SA) (EDMS) Bpk. Mossgas (EDMS) Bpk het ook 'n lid geword in 2001. Mossgas (EDMS) Bpk is deur PetroSA (EDMS) Bpk in 2002 vervang.
Die organisasie word deur 'n direksie bestuur met verteenwoordiging van elkeen van die lidmaatskappye. Die organisasie se hoofkantoor is in Kaapstad met Mr C (Connel) Ngcukana as die huidige (2008) besturende direkteur.
Die organisasie se webwerf het waardevolle ingligting rondom die volumes petroleumprodukte wat in Suid-Afrika verkoop word.
Die organisasie was gereeld in die nuus in 1995 tydens die struweling wat rondom Sasol (toe nog nie 'n SAPIA lid nie) se beskerming deur die regering ontstaan het. SAPIA het uit protes uit die NEDLAC taakspan vir vloeibare brandstof onttrek en is sterk daaroor gekritiseer, veral deur die vakbond COSATU.
Andreas Kaplan
Andreas Kaplan (gebore 5 Oktober 1977) is rektor by ESCP Business School in Berlyn. Voorheen het hy opgetree as die skool se Dekaan vir Akademiese Sake en voor dit was hy die Direkteur van Handelsmerk en Kommunikasie, beide as deel van ESCP se uitvoerende komitee. Kaplan is Professor van Bemarking en het gespesialiseer op die gebiede van sosiale media, virale bemarking en die digitale wêreld in die algemeen.
Zoroaster
Zarathoestra (Grieks: Zoroaster, Ζωροάστρης; Persies: Zartosjt, زرتشت; Oud-Persies: Zarathoestra) was die stigter van die Zoroastrisme. Hy het in die 2de of 1ste millennium v.C. in die antieke Persië geleef waar hy as Zoroastriese priester religieuse onderwys gegee het.
Andreas Kaplan
Navorsing
Kaplan se navorsing handel hoofsaaklik oor die analise en dekodering van die digitale sfeer. Met meer as 30 000 aanhalings op Google Scholar, is Professor Kaplan getel onder die Top 50 Besigheids- en Bestuursouteurs in die wêreld volgens John Wiley & Sons. Kaplan het die jaarlikse Beste Artikel-toekenning ontvang van Business Horizons, geborg deur Elsevier, vir sy 2012 artikel "As jy iets liefhet, laat dit beweeg: Mobiele bemarking en mobiele sosiale media 4x4 (If you love something, let it go mobile: Mobile marketing and mobile social media 4x4)". Vernaamlik sy 2010 artikel "Gebruikers van die wêreld, verenig! Die uitdagings en geleenthede van sosiale media (Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media)", gepubliseer in Business Horizons, word wyd aangehaal (meer as 20 000 keer op Google Scholar, meer as 5000 keer in Scopus en meer as 500 keer in Business Source Premier) en bekend in die veld. Hierdie kreatiewe artikel "Gebruikers van die Wêreld, Verenig! (Users of the World, Unite!)" het herhaaldelik die eerste plek behaal in Science Direct se jaarlikse lys van die 25 publikasies wat die meeste afgelaai is regoor al 24 kernvakke wat in Science Direct gedek word, dit wissel van Bestuur tot Ingenieurswese, Sielkunde, of Neurowetenskap en is dus meer dikwels afgelaai as enige ander van die ongeveer 13.4 miljoen dokumente in die versameling. Meer onlangse navorsing handel oor die invloed van die digitale sfeer op hoër onderwys, soos die koms van Gratis Oop Aanlynkursusse (MOOCs) en Kort Privaat Aanlynkursusse (SPOCs), asook die toekoms van hoër onderwys oor die algemeen en vernaamlik besigheidskole.
Zoroaster
Daar is min wetenskaplike konsensus oor wanneer hy geleef het. Sommige geleerdes, wat taalkundige en sosio-kulturele bewyse gebruik, stel voor dat hulle êrens in die tweede millennium vC dateer. Ander geleerdes dateer hom uit die 7de en 6de eeu vC as 'n byna tydgenoot van Kores die Grote en Darius die Grote.
Japannese Argipel
Die Japannese Argipel (日本列島), wat die eilandnasie Japan vorm, strek van noord tot suid langs die ooskus van Asië, met die Stille Oseaan aan die ooste en die See van Japan in die weste. Die term Tuiseilande is teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog gebruik om die gebied van Japan te definieer waartoe die land se soewereiniteit en grondwetlike heerskappy van die Keiser beperk sou word. Die term word ook vandag gebruik om 'n onderskeid te tref tussen die argipel en Japan se kolonies en ander gebiede in die eerste helfte van die 20ste eeu.
Die argipel bestaan uit meer as 3 000 eilande, insluitend die vier hoofeilande. Die Japannese Argipel se vulkane behoort tot die Ring van Vuur wat die Stille Oseaan van Nieu-Seeland tot Chili omsirkel. Saam met Foedji vorm die Japannese Alpe die belangrikste gebergtes van die Japannese Argipel.
Die vier hoofeilande
Die hoofeilande van noord na suid is:
Lauren Bowles
Lauren Bowles (gebore 24 Maart 1970) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente George of the Jungle (1997), Ghost World (2001), The Heartbreak Kid (2007), en Hall Pass (2011).
Japannese Argipel
Die Noordelike Streke
Die Koerile-eilande is 'n reeks vulkaniese eilande onder Russiese beheer wat vir ongeveer 1 300 km noordoos van Hokkaido, Japan, strek tot by die Kamtsjatka-skiereiland, Rusland, wat die See van Ochotsk van die Noordelike Stille Oseaan skei. Daar is altesaam 56 eilande en baie rotse. Japan maak aanspraak op die suidelikste Koerile-eilande wat ná die Tweede Wêreldoorlog deur Sowjetmagte beset is. Japan verwys na die eilande as die Noordelike Streke (北方領土 Hoppō Ryōdo) of Suidelike Chishima (南千島 Minami Chishima). Die eilande wat die onderwerp van die gebiedsgeskil is:
Eilande in die See van Japan
Die eilande in die See van Japan:
Callionymidae
Die Draakvisse (Callionymidae) is 'n vis-familie van die orde Perciformes. Die taksonomie van die familie is nog onseker en die aantal genera wat deel vorm van die familie is onbekend. Daar is ongeveer 140 spesies in die familie. Elf van die spesies kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor.
Kenmerke
Die familie se lywe is langwerpig en die vissies is klein. Hulle is bodembewoners. Die spesies van die familie het twee dosale vinne. Die voorste dorsale het net vier strale maar hulle is lank. Die bekkenvinne is lank en groot en hul basis is naby die basis van die pektorale vin. Die grootte van familielede wissel van 2.6 tot 28 cm. Hulle leef in koraalriwwe, sanderige en modderige bodems tot op 400 m en vreet onder andere skaaldiere, slakke en wurms. Geslagsdimorfie kom voor in die familie. Die wyfies is oor die algemeen kleiner as die mannetjies.
Microsoft
Microsoft is 'n Amerikaanse en multinasionale sagteware maatskappy wat in 1975 gestig is deur Bill Gates en Paul Allen. Microsoft het prominent geword deur die MS-DOS bedryfstelsel vir die IBM-PC in die 1980's beskikbaar te stel. Sedertdien het Microsoft veral deur sy Microsoft Windows bedryfstelsel, en Microsoft Office kantoorpakket tot 'n reuse en winsgewende maatskappy ontwikkel.
Callionymidae
Genera
Die volgende genera en gepaardgaande spesies kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor:
Microsoft
Benewens bedryfstelsels en rekenaarpakkette, ding Microsoft ook op byna alle terreine van elektroniese sagteware mee, byvoorbeeld bediener-sagteware, databasisbestuurstelsels, video- en musiekdatabasisse en programmeertale.
Hoogduitse tale
Die Hoogduitse tale of Hoogduitse dialekte (Duits: Hochdeutsch) is enige van die varieëteite van Standaard Duits, Luxemburgs en Jiddisj sowel as die plaaslike Duitse dialekte wat in sentraal en suidelike Duitsland, in Oostenryk, in Liechtenstein, in Switserland, in Luxemburg en in naburige dele van België, Frankryk (Elsas en noordelike Lotaringe), Italië en Pole gepraat word. Dit word ook in voormalige koloniale nedersettings soos byvoorbeeld in Roemenië (Transsilvanië), Rusland, Verenigde State en Namibië gepraat.
"Hoog" verwys na die bergagtige dele van sentraal en suidelike Duitsland en die Alpe, teenoor Nederduits wat 'n die plat kusgebiede van die noorde gepraat word. Hoogduits kan onderverdeel word in Opperduits en Middelduits (Oberdeutsch, Mitteldeutsch).
Die Duitse term Hochdeutsch word ook losweg gebruik, maar nie deur taalkundiges nie, om na standaard geskrewe Duits te verwys in teenstelling met die dialekte, omdat die standaard taal uit Hoogduits eerder as Nederduits ontwikkel het.
Geskiedenis
Hoogduits soos in suidelike Duitsland, Beiere en Oostenryk gepraat was 'n belangrike basis vir die ontwikkeling van Standaardduits.
Die historiese vorms van die taal is Oud-Hoogduits en Middel-Hoogduits.
Klassifikasie
In die Hoogalemanniese dialekte is daar 'n verdere verskuiwing; Sack (soos Engels "sack") word uitgespreek as ( to ).
Stamboom
[[Lêer:Continental West Germanic languages.png|duimnael|Die hedendaagse verspreiding van vastelandse Hoog-Duitse tale:
Humor en die ontwikkeling van emosies en kognitiewe vermoë in taalonderrig
In hierdie artikel word bespreek hoe humor in die taalonderrigkonteks kan bydra tot die ontwikkeling van leerders se emosionele (affektiewe) en kognitiewe vermoë.
Humor in die onderrig-en-leersituasie
Humor kan lewensgehalte sowel as die proses van taalonderrig verbeter. Die gebruik van humor in onderrig kan tot doeltreffende leer bydra. Die funksies van humor in die onderrig-en-leersituasie kan opgesom word as die opbou van verhoudings, bemagtiging van leerders, kreatiewe denke, stimulering van belangstelling, opbou van selfbeeld en sosialisering om houdings (gesindhede en waardes), motivering, die bevordering van leerder-outonomie en selfwerksaamheid.
Humor is ’n waardevolle onderriginstrument om ’n klaskameratmosfeer te skep wat leer interessanter maak en dus bevorder – geskikte en gepaste humor kan onderlinge openheid en respek bewerkstellig. Daar is navorsingsbewyse in verband met die verhouding tussen onderwyser en leerder, en hoe entoesiasme en humor aansteeklik kan wees. Die onderwyser se sin vir humor kan ook daartoe bydra dat leerders ontspan en minder angs ervaar, soos aangetoon in studies oor die sogenaamde ingewikkelde vakke soos wiskunde, natuurwetenskap en statistiek.
’n Sin vir humor bestaan daaruit dat iemand grappe kan genereer en sensitief is vir die sosiale omgewing – daar is ’n verband tussen ekstroversie en humorproduksie. Verskeie navorsers maak aanbevelings oor hoe onderwysers hulle sin vir humor kan ontwikkel.
Emosionele geletterdheid
Die term “affek” het te make met aspekte van die mens se emosionele belewenisse. Die onderwyser se fasiliteringstyl, emosionele geletterdheid, houding teenoor die leerders, sowel as affektiewe faktore, individuele leerstyle en die meervoudige intelligensies van die leerders bepaal die klaskameratmosfeer. Volgens Goleman bestaan emosionele intelligensie uit selfbewussyn, motivering, selfregulering, empatie en sosiale vaardigheid (aanpasbaarheid) in verhoudings.
Selfbewussyn vorm volgens Goleman die kern van emosionele intelligensie en dra by tot die persoon se kennis van eie emosies en gevolglike selfbeheer. Ander komponente wat deur Goleman geïdentifiseer word as deel van emosionele intelligensie is die vermoë om eie gevoelens gepas te beheer, empatie te hê met die emosie van ander mense in die omgewing, effektiewe doelnastrewing, en motivering deur middel van kreatiwiteit.
Emosionele intelligensie fokus op vier areas van emosionele bevoegdheid, naamlik die akkurate waarneming van emosies, die benutting van emosies om denke en leer te fasiliteer, die vermoë om emosies se betekenis te verstaan en om emosies te bestuur. Verder behels emosionele geletterdheid die psigodinamiese proses van herkenning, kennis en gebruik (beheer) van emosies as deel van selfaktualisering en produktiwiteit. Gardner integreer ook emosionele geletterdheid as hy na intra- en interpersoonlike intelligensie verwys. Vir die doel van hierdie artikel sal die affektiewe breedweg as term gebruik word vir aspekte van emosie, houding, motivering, angs en persoonlikheidsaspekte wat ’n invloed op die taalonderrigsituasie het.
Verskeie navorsers is van mening dat die funksionering van ’n mens se kognitiewe domein (kritiese denke, probleemoplossing, leer) sterk deur die affektiewe domein beïnvloed word. Die affektiewe domein behels gevoelens, emosies, houdings, belangstellings, waardering, waardeoordele, selfkonsep en motivering. Damasio onderskei tussen emosies (veranderings in die liggaam as reaksie op ’n positiewe of negatiewe situasie) en gevoelens (waarneming van hierdie veranderings). Navorsingsgetuienis toon dat breinfunksionering (veral die regtervoorbrein en die limbiese stelsel) met betrekking tot die affektiewe ’n bepalende faktor is in motivering, aandagspan en kognitiewe funksionering.
Die affektiewe en humor
In haar studie oor die verband tussen kognitiewe buigsaamheid en humorsin meld Pienaar verskeie navorsingsresultate oor humorkenmerke wat wys op ’n verband tussen humor en die affektiewe. Sy verwys na 'n multidimensionaliteit van elemente waaruit humor bestaan; humoristiese stimuli (byvoorbeeld grappe, poetse, strokiesprente en komedierolprente, fisiese en visuele humor, asook mimiek, pittige en gevatte opmerkings, stories, anekdotes, karaktersketse en metafore, dubbelsinnighede); humoristiese response (lag of glimlag, vreugde, verrassing); gesindheid (meegevoel, deernis en/of goedgunstigheid); intra-psigiese en interpersoonlike vlakke; en verryking en terapie (wat bydra tot die mens se emosionele gesondheid).
Verskeie studies toon dat humor terapeuties kan wees in die sin dat dit spanning en angs kan verlig. Navorsing toon dat humoristiese tekste as 'n positiewe hanteringsmeganisme vir spesifieke streselemente (soos eksamens), gebruik kan word, omdat daar ’n kognitief-affektiewe skuif plaasvind.
Die skep van humor kan daartoe bydra om depressie te verminder. Studies toon aan dat humor ’n doeltreffende hanteringsmeganisme vir ’n verskeidenheid emosies is. Humor word met verminderde gevoelens van angs en spanning verbind. Ook die humor van komiese kreatiwiteit in teater, films en grappe kan die kyker/luisteraar bevry van die angs, aggressie en onderdrukking wat daagliks ervaar word. Humorervaring kan ook lei tot beter kognitiewe funksionering, ook dat die humorgebruiker sterker outonomie (agentskap) ervaar, doelwitte meer doeltreffend bereik en beter kommunikeer.
Vervolgens word gekonsentreer op die verband tussen enkele aspekte van die affektiewe as deel van emosionele geletterdheid: houding (gesindheid en motivering), persoonlikheid (kognitiewe styl), angs en humor.
Houding (gesindheid), motivering en humor
Leerders wat nie geborge voel in die leersituasie nie, sal nie ’n waaghouding in hulle leerwerk openbaar nie en kan hulle as gevolg daarvan aan die situasie onttrek. Booyse maak melding van vier kenmerkende funksies wat aan houding toegeken kan word, naamlik die kennisfunksie, die instrumentele (handelings-) funksie, die waarde-ekspressiefunksie en die egobeskermende funksie. Affektiewe faktore het hiervolgens ’n direkte invloed op die houding wat leerders teenoor die vakinhoud en leer openbaar.
Houding hou direk verband hou met leerders se gemotiveerdheid om aan die leerproses deel te neem – die belangrikheid van leerders se belangstelling in die vak, sowel as die ontwikkeling van hul selfbeeld, deur middel van kreatiewe aktiwiteite waarin hulle hulle persoonlike ervaring en nietalige kennis kan gebruik. ’n Persoon se houding teenoor dit wat gelees word, kan ’n mobiliseerder of immobiliseerder wees wat bepaal of die persoon ’n sekere leeshandeling sal begin en voltooi.
'n Verdere bespreking van motivering in taalonderrig is relevant, omdat humoristiese tekste kan bydra tot 'n sterker motivering by onderwysstudente om aan die onderrigproses deel te neem. Onderwysers is van mening is dat hulle gebruik van humor tot die leerders se motivering bydra en denke bevorder. Verder kan humor tot ’n positiewe houding teenoor die lewe en leerervarings kan bydra.
Sin vir humor kan mense se positiewe benadering hulle nuuskierigheid en motivering om nuwe take aan te pak en deur te voer, fasiliteer. Humor kan dus gebruik word om leerders se nuuskierigheid te prikkel deur hulle belangstelling te wek, omdat humor kan bydra tot ’n verskuiwing in kognitief-affektiewe funksionering, die ontwikkeling van ’n beter selfbeeld en positiewe agentskap. Verder kan humor individue bemagtig om negatiewe (bedreigende) situasies beter te hanteer.
Individue wat as mense met ’n bogemiddelde humorsin beskryf word, is minder neuroties (angstig) en sosiaal meer gemoedelik en aanvaarbaar. Ruch (1996 ) bevind in sy studie dat humorsin ’n persoonlike karaktertrek is en individue kan help om spanning of depressie te vermy, of bedreigende situasies beter te hanteer. Ook hou humorsin verband met sosiale vaardighede, soos gemeet aan portuuraanvaarding en vriendskappe.
Angs en humor
Die gebruik van humoristiese tekste kan tot die verligting van angs bydra. Individue met ’n humorsin kan beter kognitiewe waardebepalings maak van gebeure en situasies wat hulle ervaar. Navorsingsresultate toon dat humoristiese individue laer vlakke van waargenome spanning en depressie toon en minder geneig is om disfunksionele selfevaluerende standaarde te hê. Hoër humorvlakke kan ook geassosieer word met meer positiewe kognitiewe waarneming, sterker motivering en ’n positiewer affek om take te voltooi.
Oxford is van mening dat taalangs, soos ander vorme van angs, gekenmerk word deur ondermynende gedagtes, gevoelens van vrees, ’n swak selfbeeld, ’n lae toleransie vir dubbelsinnigheid, ’n kleiner vermoë om risiko's te loop, vrees vir kompetisie en sosiale angstigheid, wat tot swakker kommunikasievaardighede lei. Horwitz (1986 ) en MacIntyre beskryf taalangs as ’n komplekse ervaring wat gedeeltelik verband hou met kommunikasievrees, vrees vir sosiale evaluering en toetsangs. Hiervolgens is kommunikasievrees ’n respons op ’n werklike of verwagte praataksie (lees ook: kreatiewe skryfaksie). Dit is ook bekend dat formele leersituasies en eksamens tot groter angsvlakke aanleiding gee. Die antitese van die angstige leerder is die een met selfvertroue. Laasgenoemde navorsers meen dat selfvertroue gedefinieer kan word as ’n gebrek aan taalangs en ’n positiewe selfwaarde wat taalvaardigheid betref.
Bevindinge van 'n ondersoek deur Abel bevestig dat humor angs kan verminder. Sy bespreek Lazarus en Folkman (1984) se konsep van die kognitief-affektiewe skuif wat plaasvind as gevolg van humor, naamlik dat humor veroorsaak dat ’n persoon se omgang met potensieel bedreigende elemente in die omgewing (sogenaamde negatiewe situasies) meer buigsaam kan wees deurdat groter openheid en kreatiwiteit met betrekking tot stimuli ervaar word. Hierdie bevinding het veral implikasies vir eksamenspanning. Humor kan daartoe bydra dat die waarnemer ’n groter afstand van die bedreigende omstandighede kan verkry en dit beter kan hanteer — emosioneel kan die leerder hom-/haarself dus beter distansieer. Navorsingsbewyse toon dat humor spanning verminder deur hoop (positiewe verwagting of hoopvolle afwagting) te versterk.
’n Ondersoek deur Clapman bevestig dat angs kreatiewe denke inhibeer, ’n leerder se aandagsduur verkort, geheue en oordeel negatief beïnvloed – daarteenoor kan ontspanning en humor kreatiewe prestasie verbeter. Humor en lag het terapeutiese waarde met betrekking tot spanning en angs het. Humor kan dus ’n positiewe uitwerking in die klas hê wat angs betref. Terwyl daar mense is wat humor gebruik om hulle eie angs te verminder, kan aanstootlike humor egter ook angs (vrees vir aggressie/wrok/vergelding/uitsluiting) veroorsaak.
Faktore wat kreatiwiteit kan blokkeer, is ’n gebrek aan sekuriteit, ’n behoefte om te konformeer, ’n onvermoë om persepsies en evaluerings vrylik te gebruik, sowel as streng, rigiede beroepsoriëntering; perseptuele, kulturele en emosionele blokkasies; gewoonte en konformiteit; ’n gebrek aan die nodige inligting en kognitiewe onvermoë; ekstrinsieke motivering; en reëls, regulasies, administratiewe voorskrifte en assesseringsdruk.
Kognitiewe styl, persoonlikheid en humor
Navorsingsbevindings toon aan dat analitiese leerders meer geneig is om dubbelsinnigheid (”ambiguity”) te aanvaar. Hierdie leerders se groter buigsaamheid dui verder op hulle potensiaal tot kreatiwiteit. Vier soorte dubbelsinnige situasies kan onderskei word in dié verband: nuwe situasies, komplekse situasies, onoplosbare situasies en ongestruktureerde situasies. Al vier hierdie soorte dubbelsinnigheid hou duidelik verband met inkongruensie as ’n humorelement – dit verwys dus na die individu se vermoë om paradokse te hanteer en betekenis daarin te vind.
Studies toon aan dat humor in 'n sterker mate aangetref word by persone wat hulleself as aktief en selfhandhawend in hulle lewenservarings beskou, as by fatalistiese en passiewe persone. Die afleiding kan gemaak word dat daar ’n betekenisvolle verband tussen humor en die lokus van kontrole (beheer) is, en dat individue met ’n goeie humorsin meer daartoe geneig is om ’n aktiewe houding teenoor hulle ervarings te hê as diegene met ’n minder goeie sin vir humor. ’n Verdere afleiding is dat humor geassosieer word met meer aktiewe benaderings (pro-aktief/deelnemend), eerder as met vermydende (reaktiewe) hanteringsmeganismes.
Ouers se spelerige omgaan met kinders kan in verband gebring word met ’n omgewing van veiligheid; humorontwikkeling met taaiheid (opgewassenheid), moeilike lewensomstandighede en portuurkonflik. Grapperigheid, lag, hansworstery (narrestreke) en ander vorme van humor-inisiasie kan herlei word na fisieke en verbale aggressiwiteit.
Humoristiese tekste in die taalonderrigkonteks
Indien die gebruik van humoristiese tekste in taalonderrig ’n sentrale deel van taalonderrigprogramme uitmaak, is dit noodsaaklik om te begryp watter teoretiese beginsels sodanige onderrigpraktyk onderlê. Die kommunikatiewe en taakgerigte benaderings tot taalonderrig is geskik vir die gebruik van humoristiese tekste in huistaal- sowel as addisioneletaal-onderrig. Soos die kommunikatiewe benadering, pas die taakgerigte benadering goed by die konstruktivistiese leerteorieë en die humanistiese (responsiewe) taalonderrigbenadering, omdat dit leerdergesentreerd is en dus op die leerder se behoeftes konsentreer.
Die daaglikse gebruik van taal gaan ten alle tye gepaard met die ervaring van sekere emosies, noodsaak dat onderwysers herbesin oor leerders se interaksie met tekste tydens taalonderrig. Daar word hier nie slegs gepraat word van leerders se denke, gesprekke of interaksies nie, maar hul emosies ook tydens hul ervarings met tekste moet in berekening gebring word. Leer deur ervaring word dus in die wydste sin beklemtoon. Die leerder se begrip en ervaring van die teks spruit juis uit 'n spesifieke emosionele ruimte voort, wat bepalend sal wees vir die leerder se reaksies tot die teks en ook tot andere se response tot dieselfde teks. Dis duidelik dat die gebruik van taal in humoristiese tekste, sowel as die taalgebruik van die leerders in interaksie met daardie tekste, 'n aanduiding sal wees van leerders se emosionele intelligensie, met ander woorde die vermoë van die leerders om hul emosies te identifiseer, te erken en effektief te bestuur in die proses van leer.
Onderwysers behoort daarvan kennis te neem dat ironiese humor in spotprente meer doeltreffend is en dat selfspottende (“self-effacing”) humor die beste uitwerking op leerders in die klaskamerkonteks het. Berk, ’n professor in statistiek aan die Johns Hopkins Universiteit, maak suksesvol van selfspot gebruik. Hy meen dat dit die studente (by implikasie ook leerders) aanmoedig om hom as toeganklik te ervaar. Die gebruik van humoristiese tekste kan ook skaam studente en leerders aanmoedig om deel te neem omdat dit hulle vrees om foute te maak, verminder.
Wat relevant is vir die integrasie van humoristiese tekste in emosionele geletterdheid en taalonderrig, is die skakel tussen taakgerigte taalonderrig, kreatiwiteit en taalspel. Taalspel word sosiaal sowel as kognitief belangrik geag en die speel met woorde, grense (ongeskrewe, sosiale norme en reëls, konvensies) en betekenis is nie net ’n middel (omdat dit na leerders se behoeftes omsien) nie, maar ook ’n doel. Die vermoë om assosiasies tussen verskynsels te maak en die ontspanning van ’n mens se identiteitsgrense hou verband met die proses waardeur inhibisie en konstruktiewe regressie ('n persoon se onbewuste verplasing na vroeë kinderjare en die oproep van herinneringe deur middel van spel) plaasvind. In die geval van taalspel (humorwaardering en -ekspressie) as ’n omkering van grense, is dit dus moontlik dat affektiewe faktore as katalisator vir kreatiwiteit gebruik kan word.
Humor en dissipline
’n Ander aspek wat verdien om verder bestudeer te word, is hoe die gebruik van humormateriaal kan bydra tot die oplossing van dissiplineprobleme in die klaskamer.
Dissiplineprobleme kan in die klaskamer ontstaan as gevolg van adolessente se uitdrukking van humor. Dit bied 'n moontlike verklaring waarom onderwysers onbewustelik huiwerig is om humoristiese tekste te gebruik – die klassituasie kan dalk onhanteerbaar raak. Hierdie probleme gaan dikwels gepaard met leerders se houding en gevoelens van frustrasie, wat die noodsaak beklemtoon dat onderwysers alternatiewe interaksiemetodes behoort te soek om leerders se emosionele behoeftes aan te spreek). Die frustrasie-aggressie-hipotese verklaar waarom adolessente negatief optree of akademies misluk. In sy studie met graad 11- en 12-leerders toon Ziv aan dat die gebruik van humoristiese tekste die neiging tot aggressiewe response in gefrustreerde adolessente verminder.
Die gebruik van humormateriaal kan positiewe gebruiksmoontlikhede hê, juis omdat dit leerders toelaat om met taal te speel en enige vorm van opstandigheid kreatief te kanaliseer. Dit is egter ook moontlik dat onderwysers of leerders se humorwaardering en -ekspressie aanstootlik kan wees vir die ontvangers daarvan, of dat die verstaan in die resepsie daarvan nie plaasvind nie en die ontvangers of deelnemers geïntimideer of uitgesluit voel. Die gevare wat aan die gebruik van humormateriaal verbonde is, is nog nie voldoende verken en nagevors nie.
Die ontwikkeling van kreatiwiteit
Die ontwikkeling van kreatiewe skryfwerk as produk van taalonderrig met humormateriaal verdien meer aandag. Die gebruik van humor kan 'n mens ook aanmoedig om bewustelik na alternatiewe perspektiewe tot probleme te soek. Op hierdie wyse bevorder humor dus kreatiewe denke. Benewens die moontlikhede vir kreatiewe ekspressie, veronderstel 'n prosesbenadering wat gevolg word dat die onderriggewer die kreatiewe proses verstaan, en dat voldoende tyd daarvoor in die onderrigprogram ingeruim word. Oor hierdie aspek kan meer navorsing gedoen word, alhoewel dit moeilik is om kreatiwiteit te meet en te assesseer.
'n Besonder bruikbare stylfiguur en gedig-genre waaroor meer navorsing gedoen kan word en wat met goeie gevolg in affektiewe taalonderrig gebruik kan word, is die limeriek. Die refleksie van die studente in 'n navorsingsondersoek het die belang van die limeriek as oefening vir satire duidelik na vore gebring. Verder was dit ’n bruikbare aktiwiteit om studente bewus te maak van klankmanipulasie soos rym en ritme, en hulle te laat soek na sinonieme deur middel van assosiasies wat deur die pikturale humor gestimuleer is. Die oefening het ook met pret gepaard gegaan en dit het nie vir die studente gevoel asof hulle besig was met leer nie.
Dit sal goed wees om in so ’n onderrigprogram genoeg geleentheid te skep vir terugvoer en die beluistering van mekaar se limerieke. Gediggies wat nie presies in die limeriekpatroon pas nie, kan beskou word as speelse versies – ook ’n aanvaarde digvorm waarmee leerders kan eksperimenteer sonder die gewone bedreiging wat met kreatiewe skryftake gepaard gaan.
'n Verdere geleentheid om kreatiwiteit te bevorder, is om leerders parodieë te laat skryf op die wysie van sprokies. Hulle kan sprokies opsom en dit dan met behulp van Eberle se SCAMPER-instrument herskryf. Die volgende opdrag kan van toepassing wees.:
Die opdrag kan soos volg lui:
Slotopmerking
Martin Heidegger beklemtoon dat die mens as wese nooit sonder emosie funksioneer nie en dat die mens se emosionele ingesteldheid uiteindelik sal bepaal hoe hy sy leefwêreld sal waarneem, dit sal interpreteer, daarop sal reageer en tot spesifieke aksie sal oorgaan. Hierdie sienswyse bied stof tot nadenke vir taalonderrig en noodsaak verdere navorsing.
Die filosoof Robert Solomon se uitgangspunt is dat die kind se emosies nie slegs gesien moet word as emosionele uitbarstings of instinktiewe reaksies nie, maar as intelligente en sterk konseptuele interaksies met die leefwêreld en skoolkontekste. Nuwe geleenthede om kreatief te dink oor leerders se emosionele ingesteldheid dringend is noodsaaklik. Die konsep van emosionele intelligensie wat bekendheid verwerf het, word as verdere boublokke vir filosofiese perspektiewe oor emosionele ontwikkeling aanvaar.
Nederfrankies
Nederfrankies kan gegroepeer word onder die Wes-Germaanse tale wat in Nederland, noordelike België, Suriname en Suid-Afrika gepraat word wat van Ou-Nederlands afstam.
Nederfrankiese variëteite word ook in die Duitse gebied langs die Ryn tussen Keulen en die grens tussen Duitsland en Nederland gepraat. In die 19de en 20ste eeue is die dialekte gedeeltelik en geleidelik deur die hedendaagse Standaard-Duits vervang.
Die Nederfrankiese dialekte word saam met Nedersaksies in die Nederduitse tale gegroepeer. Die groepering is nie gegrond op gemene taalkundige veranderings nie maar eerder op die gebrek aan die Hoogduitse klankverskuiwing en Anglo-Friesiese eienskappe.
Dit word ook saam met die tale en dialekte van die Wesmiddelduitse taal en die Hoogduitse dialekte in die oorgangsgebied van die Middelduitse tot Opperduitse taalgebied as deel van Frankies gesien.
In Duitsland word die Limburgse dialekte algemeen as Nederfrankies beskou.; in Nederland en België word dit egter as deel van die Middelduitse groep van Hoogduits beskou. Die verskil spuit uit 'n verskil in definisie: taalkundiges in die Lae Lande definieer 'n Nederfrankiese dialek as een wat slegs aan die vierde fase van die Hoogduitse konsonantverskuiwing deelgeneem het.
Die moderne Nederfrankiese tale is: En hulle dialekte:
Hitoshi Sogahata
Hitoshi Sogahata (gebore 2 Augustus 1979) is 'n Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
14 Desember
14 Desember is die 348ste dag van die jaar in die Gregoriaanse kalender (349ste in skrikkeljare). Daar volg nog 17 dae in die res van die jaar.
Gebeure
duimnael|Die Mona Lisa is 'n [[olieverfskildery op populierhout. Die afmetings daarvan is 77 cm by 53 cm.]]
Jessica Bowman
Jessica Bowman (gebore 26 November 1980) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Joy Ride (2001) en Derailed (2002), en in die televisiereeks Dr. Quinn, Medicine Woman (1993).