cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1. FC Normannia Schwäbisch Gmünd
Die klub het op 30 Julie 1904 ontstaan met die samesmelting van die Schwäbisch Gmündse klubs Alemannia en Fortuna. Die klub het sy grootste prestasie in 1977 behaal toe die tweede rondte van die DFB-Pokal gehaal is. Die klub het ook in 2007 die hoofrondte van die DFB-Pokal gehaal.
Lough Erne
Lough Erne of Loch Erne (Iers-Gaelies: Loch Éirne) is die naam van twee mere in die Noord-Ierse graafskap Fermanagh wat met mekaar verbind is. Dit is die tweede grootste merestelsel in Noord-Ierland en Ulster, en die vierde grootste in Ierland.
Die Ernerivier het 'n lengte van 100 km en dreineer 'n gebied met 'n oppervlakte van 4 350 km.
Sotho-kalender
Die Suid-Sotho-taal het tradisionele name vir die algemene Gregoriaanse kalender se maande. Dié maandname weerspieël die Suid-Sotho's se tradisionele diep verbintenis met die natuurlike wêreld en die belangrikheid van landbou. Hoewel die maandname algemeen min gebruik word (hulle word as "diep Suid-Sotho" beskou), word hulle gereeld in nuusuitsendings en ander media gebruik en is meer algemeen as die Engelse name. Daarbenewens word die seisoenname en die weekdae gereeld deur alle sprekers gebruik.
Maandname
Die maandname (likhoeli, [dixʷedi]) dui op bepaalde natuurlike en landboulike gebeurtenisse wat tradisioneel gedurende die tydperk gebeur. Aangesien die Suid-Sotho's 'n bestaan as beestelers in Suider-Afrika se halfdorre gebiede gevoer het, was 'n goeie verstaan van landbou en die natuurlike wêreld rondom hulle belangrik om te oorleef. Die jaar begin rofweg in Augustusmaand, nadat die saad geplant is in verwagting van die volgende maand se opbloei van lewe.
Seisoene
Soos baie ander Afrika suid van die Sahara-samelewings wat voorheen in tropiese gebiede gebly het, ken die Suid-Sotho's algemeen net twee seisoene (dihla, [diɬɑ]). Hulle het egter name vir alle vier tradisionele Wes-Europese seisoene. Die jaar begin rondom Augustus of September, wanneer die saad geplant word.
Weekdae
Die konsep om die maand in vier sewedaagse weke (libeke, [dibekʼe], van Afrikaans week) in te deel, is 'n onlangse Europese invoering. Die week begin op 'n Maandag.
Beëdigde verklaring
'n Beëdigde verklaring (Engels: affidavit) is 'n geswore verklaring wat onder eed afgelê word. Die persoon wat dit aflê verklaar onder eed dat die inhoud, na die beste van sy kennis, juis en korrek is. Die verklaring word onderteken deur die persoon wat die verklaring maak, asook deur 'n kommissaris van ede ('n persoon wat oor die nodige jurisdiksie beskik om die eedsverklaring te administreer en te bevestig dat die persoon die verklaring onder eed gemaak het). Beëdigde verklarings is van groot belang tydens 'n wettige proses.
'n Gewone verklaring is 'n weergawe van gebeure wat die waarheid kan wees of nie. Dit word nie onder eed of affirmasie afgelê nie. Daarteenoor word 'n beëdigde verklaring onder eed of affirmasie voor ’n kommissaris van ede afgelê. As sulks gee dit voor om die waarheid te wees.
Tydens 'n regsgeding kan getuienis soms deur middel van 'n beëdigde verklaring toegelaat word. Dit skep egter die probleem dat die beskuldigde nie die geleentheid gebied word om die verklaarder te kruisondervra nie. As sulks, kan dit inbreuk maak op die beginsel van audi alteram partem, wat een van die hoekstene van natuurlike geregtigheid is.
Johannes Heesters
Johannes "Jopie" Heesters, eintlik Johan Marius Nicolaas Heesters (* 5 Desember 1903 in Amersfoort, Nederland; † 24 Desember 2011 in Starnberg, Duitsland ) was 'n Nederlands-gebore akteur en sanger, wat sedert 1936 in Duitsland gewoon en gewerk het. Hy was beskou as die wêreld se oudste aktiewe vertoonkunstenaar. Heesters het sy suksesse veral in die Duitssprekende wêreld behaal en het Oostenrykse burgerskap aanvaar. Tot sy dood het hy in die Duitse deelstaat Beiere gewoon en is as die tweede oudste man in Duitsland beskou.
Opleiding en vroeë suksesse
Johannes Heesters was die jongste van vier seuns van die koopman Jacobus Heesters en sy vrou Gertruida, gebore van der Hoevel. Ná voltooiing van sy skoolloopbaan is Heesters as koopman opgelei, tog het hy op sy 16de verjaardag die besluit geneem om akteur te word. Nadat hy 'n opleiding as sanger en akteur ontvang het, het Heesters sy eerste aanstellings gekry. In 1921 het hy vir die eerste keer op die toneel gestaan en in 1924 'n ondersteunende rol in sy eerste rolprent, die stomfilm Cirque Hollandais (regisseur: Theo Frenkel) vertolk.
In Desember 1927 het Heesters 'n sangoudisie by Harry Frommermann, die stigter van die bekende sanggroep Comedian Harmonists, gedoen, maar het nie by die groep aangesluit nadat Frommermann verduidelik het dat hy in die volgende maande geen salaris sou kon betaal nie.
In 1930 het Heesters met die Belgiese aktrise Louise H. Ghijs getrou. Die huwelik het tot met Louise se dood in 1985 gehou. Uit die huwelik is twee dogters gebore, Wiesje Herold-Heesters ('n pianiste in Wene) en Nicole Heesters (aktrise in Hamburg).
Heesters se loopbaan in die Nasionaalsosialistiese Duitsland
In 1936 het Heesters hom in Berlyn gevestig waar hy in talle operette- en musiekrolprente as hoofspeler opgetree het. Onder sy aanhangers het hy destyds die bynaam "Jopie" gekry. Vanaf 1938 het hy vir die eerste keer die rol van graaf Danilo Danilowitsch in Die Vrolike Weduwee gesing – 'n rol wat hy meer as 35 jaar lank sou vertolk en waarvan hy uiteindelik sy paraderol gemaak het. Die Vrolike Weduwee was Adolf Hitler se gunsteling-operette, en hy het in die 1930's verskeie opvoerings met die Nederlandse toneelster besoek. In 1939 het Heesters ná 'n opvoering van dié operette in München se Gärtnerplatz-teater Hitler se gelukwense ontvang.
Kritici verwyt Johannes Heesters dan ook oor sy aktiewe rol in die vermaaklikheidsbedryf van die "Derde Ryk". Alhoewel hy nooit openlik met die Nasionaalsosialistiese bewind gesimpatiseer het nie, het Heesters hom ook nie duidelik van die Nasionaalsosialistiese ideologie en die destydse Duitse beleid gedistansieer nie soos byvoorbeeld sy tydgenoot Hans Albers, 'n gewilde Duitse sanger en akteur. Heesters het nogtans nooit Duitse burgerskap aanvaar en ook nie by die Nasionaalsosialistiese Duitse Arbeidersparty aangesluit nie. Nog in 1938 het hy saam met 'n Joodse toneelgroep, wat uit Duitsland gevlug het, in Nederland opgetree.
Onder die gehore in sy geboorteland Nederland was Heesters minder gewild, en sommige kritici beskryf hom nie as 'n kunstenaar wat ter wille van sy loopbaan 'n meeloper geword het nie, maar eerder as 'n "kollaborateur" wat tydens die Duitse besetting van Nederland in diens van die Duitse Ryk gestaan het.
Daar is fotografieë wat Heesters tydens 'n besoek aan die Dachau-konsentrasiekamp in 1941 toon. Die doelwit en afloop van hierdie besoek het steeds omstrede gebly – Heesters was miskien net 'n besoeker, maar die moontlikheid bestaan dat hy as topkunstenaar opgetree het om vir vermaak van die kampwagters te sorg. In sy persoonlike herinneringe skryf Heesters: „Wir bekamen ein normales Häftlingslager gezeigt, oder was man sich darunter vorstellte.“ ("Hulle het 'n gewone gevangenekamp vir ons gewys, of wat ons gedink het wat 'n gewone kamp sou wees.")
In Augustus 2006 het Heesters tydens sy optrede in 'n Duitse televisie-geselsprogram, Beckmann, nog eens ontken dat hy as kunstenaar in die kamp opgetree het: „Ich schwöre es bei meiner Familie – es ist nicht wahr!“ ("Ek sweer by my gesin, dit is nie waar nie!") Die publisis en regisseur Volker Kühn het egter na bewering 'n getuie uit daardie tyd opgespoor wat – soos hy beweer – tydens Heesters se optrede vir SS-lede die gordyn oopgemaak het.
Heesters het 'n klagte by die Landgericht Berlin, 'n hof van die deelstaat Berlyn, teen hierdie uitlatings ingedien. Die klagte is op 16 Desember 2008 afgewys, en Volker Kühn mag verder verslag oor Heesters se optrede voor die SS-wagters in die konsentrasiekamp doen aangesien die regter nie in staat was om nou nog die waarheid te bepaal nie. 27 vroeër onbekende foto's van Heesters se besoek vaan die konsentrasiekamp, wat in 2006 in 'n kelder in München ontdek is, lewer moontlik die bewys dat Heesters nooit in die kamp gesing het nie – geen enkele van die foto's toon hom op die verhoog nie.
Die geallieerde militêre bewind van Duitsland het Heesters se rolprente ná die oorlog nie as Nazi-propaganda geklassifiseer nie, maar nogtans vasgestel dat hulle deur die Nasionaalsosialistiese bewind ingespan is om die bevolking te vermaak en rustig te hou. Eers in die laaste jare van die 20ste eeu het nuwe inligting na vore gekom waarvolgens die Duitse minister van propaganda, Joseph Goebbels, Heesters met die aanmerking Ausländer ("buitelander") in 1944 op die sogenaamde Gottbegnadeten-Liste geplaas het – 'n lys van akteurs wat volgens Goebbels van die grootste belang vir die Duitse filmproduksie was.“.
Loopbaan in die na-oorlogse tydperk
Ná die oorlog kon Heesters voortgaan met sy loopbaan as sanger, en hy het in Wene, München en Berlyn opgetree. Graaf Danilo se entreelied uit die operette Die Vrolike Weduwee van Franz Lehár, Da geh' ich ins Maxim, het danksy Heesters 'n immergroen-lied geword. Hierdie rol het Heesters tydens 1 600 opvoerings vertolk.
In 1953 het die regisseur 'n rol in die rolprent Die Jungfrau auf dem Dach aan Heesters gegee. In die 1960's en 1970's het hy in talle televisiefilms, tonele wat later uitgesaai is en ander programme opgetree. In 1978 het sy persoonlike herinneringe, Es kommt auf die Sekunde an, in boekvorm verskyn.
In 1992 het Heesters met die aktrise Simone Rethel getrou en het met haar tussen 1996 en die somer van 2001 in die toneelstuk Ein gesegnetes Alter ("'n Geseënde Ouderdom"), wat Curth Flatow vir hom geskryf het, opgetree. Die "Guinness Boek van Rekords" het hom in 1997 as die oudste aktiewe akteur ter wêreld gelys wat in meer as 250 opeenvolgende opvoerings van 'n toneelstuk met 'n speeltyd van drie uur op die verhoog gestaan het.
In 2005 het Heesters saam met die Duitse Filmorkes Babelsberg uit Potsdam 'n konsertreis begin en in sewe Duitse stede opgetree. Kort voor sy 102de verjaardag was hy die hoofgas by die 140-jaarfeesvierings van die Staatstheater am Gärtnerplatz in München. In Desember 2006 het hy saam met Katja Riemann as solis in verskeie opvoerings van die big band The Capital Orchestra se konsertprogram Stars go swing in die Admiralspalast in Berlyn gesing.
Ellen Marlow
Ellen Marlow (gebore 22 Februarie 1994) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Quid Pro Quo (2008) en in die televisiereekse Cold Case (2003) en Criminal Minds (2005).
Johannes Heesters
Loopbaan in die na-oorlogse tydperk
Heesters is vir sy musikale werk sewe keer met die Bambi-toekenning bekroon (1967, 1987, 1990, 1997, 2003, 2007 en 2008). In 2001 is hy vir sy lewenswerk met die televisiepry Platin Romy vereer. In 2004 het hy in Keulen vier keer die rol van die Here in Hugo von Hofmaansthal se bewerking van die Middeleeuse Jedermann vertolk. Tydens 'n gala-aand van die Elbfestspiele Wittenberge is die eretitel Kammersänger aan hom verleen. Sedert Augustus 2006 word die eerste uitstalling oor Heesters in die Berlynse Akademie der Künste gehou. Heesters het die uitstalling met 'n liedere-aand geopen.
In die middel van 2008 het Heesters ná meer as vier dekades vir die eerste keer weer in Nederland in sy geboortestad Amersfoort opgetree. Nog in die 1960's is hy in Amsterdam van die verhoog verjaag. In 2008 het Heesters op die ouderdom van 104 jaar 'n ondersteunende rol in Til Schweiger se rolprent 1 1/2 Ritter – Auf der Suche nach der hinreißenden Herzelinde vertolk – sy eerste verskyning op die silwerdoek ná sy rol in Otto – Der Film uit die jaar 1985. In Junie 2009 het Heesters in die "Alte Schauspielhaus" in Stuttgart in die toneelstuk Jedermann nog eens die rol van God vertolk.
In sy laaste jare het Heesters in die Opperbeierse landdistrik Starnberg gewoon. As gevolg van makulêre degenerasie en gloukoom was hy byna volledig blind.
Rosebank, Johannesburg
Rosebank is 'n residensiële en kommersiële voorstad in die noordelike deel van Johannesburg. Dis aangelê op die plaas Braamfontein. 'n Aantal sakeondernemings het hul hoofkwartier in Rosebank se sakekern, terwyl ook luukse winkelsentrums, hotelle, opelugrestaurante, rolprentteaters, nagklubs, kunsgalerye en vlooimarkte bydra tot dié voorstad se kosmopolitiese karakter.
Onlangse ontwikkeling
Rosebank het van ongeveer 1999 tot 2002 'n groot opknapping ondergaan, met die uitgebreide herontwikkeling van beide die Rosebank Mall en The Zone @Rosebank wat 'n hoë-end kleinhandel- en inkopievoorsiener geskep het. Plaaslike owerhede het ook die nodus as 'n prioriteitsontwikkelingsarea vir verbeterde dienslewering en infrastruktuur geïdentifiseer. Gevolglik het die voorstad na raming die afgelope jare 'n kapitaalinspuiting van R7 miljard beleef.
Bekende ondernemings
Verskeie luukse winkelsentrums maak dit 'n gewilde kuierplek en inkopiebestemming vir jong professionele persone, bekendes, ontwerpers en die gay gemeenskap. Rosebank het 'n florerende naglewe met kafees, kroeë en klubs rondom die ontwerpdistrik soos Marble Restaurant, Molokai, Capital Cafe, The Bank en Sumo Nightclub. Die African Craft Market, en die gewilde Rooftop Market ("Rosebank Flea Market") is gewilde toeristebestemmings; verskeie luukse hotelle is ook in die voorstad geleë. Die jaarlikse Joburg gay-trots-parade gaan ook deur die strate van Rosebank en gaan dan na die Dieretuinmeer.
Gautrein
'n Ondergrondse stasie vir die Gautrein is in Rosebank in gebruik geneem op 2 Augustus 2011.
Strandlopers en snippe
Die strandlopers en snippe (Scolopacidae) is 'n familie van voëls in die orde van steltloperagtiges (Charadriiformes). Die familie omvat 93 spesies.
Die naam strandloper word gebruik vir 'n verskeidenheid voëls van die families Charadriidae en Scolopacidae van die waadvoëls (orde Charadriiformes). By die familie Charadriidae is die snawel korter of net so lank as die kop en by die familie Scolopacidae is dit langer as die kop.
1888
Die jaar 1888 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 88ste jaar van die 19de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Strandlopers en snippe
Strandlopers word byna altyd langs mere, panne, vleie en moerasse aangetref, waar hulle op moddervlaktes of in vlak water na insekte, kreefagtiges, slakkies, ensovoorts, soek. Die relatief lang snawel is 'n aanpassing by hierdie leefwyse en ook die voete is aangepas om op modder te loop. Die meeste Suid-Afrikaanse strandlopers is trekvoëls wat in die Noordelike Halfrond broei en in die winter (Noordelike Halfrond) na die suide trek.
Die voëls se snawels is sensitief, sodat hulle in die modder en sand vir kos kan rond voel. Hulle het gewoonlik vaal vere, met kriptiese bruin, grys, of gestreepte patrone, hoewel sommige met helder kleure in die broeiseisoen pronk.
Mercedes-Benz A-klas (W168)
Die Mercedes-Benz A-klas is 'n kompakte motorvoertuig wat deur die Duitse motorvervaardiger Mercedes-Benz vervaardig word sedert 1997. Dit is die kleinste en intreemodel van alle Mercedes-reekse. Die eerste geslag is van 1997–2004 in Rastatt (Duitsland), van 1999–2005 in Juiz de Fora (Brasilië) en later ook deur TAAP in Thonburi, Thailand vervaardig.
Geskiedenis
In 1994 het Mercedes-Benz bevestig dat hy aan die begin van 1997 'n kompakte motor – die A-klas (A 160) – gaan loods, wat die eerste van die Duitse maatskappy in hierdie marksektor sou wees. Daar is ook gesinspeel dat die nuwe motor korter sou wees as die gemiddelde supermini, maar net so ruim en prakties soos 'n groot gesinsmotor.
Die A-klas is laat-1996 vir die eerste keer aan die motorpers onthul, en uiteindelik in die herfs van 1997 by die Frankfurtse Motorskou aan die publiek bekendgestel. Die W168 A-klas was heel-ongewoon vir Mercedes-Benz met voorwielaandrywing en 'n buitengewone hoë maar tog kort bakwerk.
Stabiliteitsprobleem
Die W168 het in 1997 berug geword nadat dit omgeslaan het tydens die tradisionele "elktoets" wat deur die Sweedse motorpublikasie Teknikens Värld uitgevoer is. Volgens die verslag het die W168 omgeslaan toe hy geoefen het om die "elk" te vermy. Mercedes het die probleem aanvanklik ontken, maar het toe die verrassende stap geneem om alle eenhede wat tot dusver verkoop is, te herroep (2 600) en die verkope vir drie maande op te skort totdat die probleem opgelos is deur elektroniese stabiliteitsbeheer by te voeg en die vering te verander. Die maatskappy het 2,5 miljard DM bestee aan die ontwikkeling van die motor, met 'n verdere 300 miljoen DM om dit op te los.
Kaapse klipling
Die Kaapse klipling (Gaidropsarus capensis) is 'n vis wat endemies aan Suider-Afrika is en kom voor vanaf die rif by Walvisbaai tot by Oos-Londen. In Engels staan die vis bekend as die Cape rockling.
Voorkoms
Die vis se kop en lyf is goudbruin en die pens en bekkenvinne is bleekwit. Die dorsale en anale vinne is gelerig en lank. Daar is twee baarde weerskante van die neus en een op die ken. Die vis word tot 18 cm groot.
George Rosener
George Rosener (26 Mei 1884 – 29 Maart 1945) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Sh! The Octopus (1937), The Mysterious Pilot (1937), The Secret of Treasure Island (1938), en I'll Sell My Life'' (1941).
Halfmaan-snellervis
Die Halfmaan-snellervis (Sufflamen chrysopterum) is 'n vis wat voorkom in die Indiese- en westelike Stille oseane en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die suide van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die Halfmoon triggerfish.
Identifikasie
Die vis leef in tropiese strandmere en rotsriwwe in water wat 5 tot 30 m diep is. Hulle is alleenlopers, gebiedsgebonde en sku. Hulle vreet skaaldiere soos slakke en seekastaiings. Die spesie is volop.
Muntjakherte
Die muntjak- of moentjakherte (Muntiacini) is ’n tribus van die hert-subfamilie Cervinae. Hulle kom hoofsaaklik in Suid- en Oos-Asië voor. Die tribus bevat twee genera:
Muntjakherte is voorheen beskou as ’n aparte subfamilie, Muntiacinae, maar word nou as ’n tribus geklassifiseer.
Eienskappe
Die muntjak is ’n klein hert met eenvoudige gewei (horings). Dit kom net by die ramme voor en bestaan uit een stang met een of twee punte. Soos die waterhert het die muntjak aan die bokaak verlengde slagtande wat by die mond uitsteek.
Spesies
Twee genera word onderskei: die eintlike muntjaks (Muntiacus) omvat 12 spesies, waarvan verskeie eers in die 1990's ontdek is. Die kuifhert (Elaphodus cephalophus) val in sy eie genus vanweë sekere eienskappe soos ’n groter lyf, kleiner hoektande en kleiner gewei.
Die tribus lyk soos volg:
Frank Butler (skrywer)
Frank Butler (28 Desember 1890 – 10 Junie 1967) was 'n Amerikaanse skrywer, akteur, en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Road to Morocco (1942), Wake Island (1942), Going My Way (1944), en Whispering Smith (1948).
Vilnius
Vilnius het in die 13de eeu rondom 'n ou vesting ontstaan en is deur grootvors Gediminas in 1322/1323 tot die hoofstad van Litaue verklaar. Vilnius het hierdie funksie tot in die jaar 1795 vervul. Die Rooms-Katolieke bisdom Vilnius is in 1387 gestig, en in dieselfde jaar het Vilnius stadstatus volgens die Maagdenburgse Reg gekry. Die stadsmuur is in die vroeë 16de eeu voltooi.
In die tydperk tussen 1794 en 1915 het Vilnius onder Russiese heerskappy gestaan en het vervolgens tot in 1939 deel van Pole uitgemaak. In die periodes tussen 1915 en 1918 en tussen 1941 en 1944 is Vilnius deur Duitse troepe beset. Ná 'n kortstondige periode as administratiewe sentrum in 1940/1941 is Vilnius sedert 1945 die hoofstad van Litaue.
Vilnius is die kulturele en ekonomiese sentrum van Litaue met beduidende nywerhede soos masjienbou, voedsel-, hout- en leerverwerking, asook chemiese, elektrotegniese, elektroniese en boubedrywe. Die stad beskik daarnaas oor 'n termiese kragsentrale, 'n see- en 'n lughawe. Nogtans word meer as die helfte van die stadsgebied deur parke en ander groen gebiede beslaan. Twee natuurbewaringsgebiede is net buite Vilnius geleë, en die stad word deur golwende heuwellande omsluit.
Vilnius is die setel van 'n Rooms-Katolieke aartsbiskop en sedert 1578/1579, toe 'n Jesuïete-akademie gestig is, wat vanaf 1803 as Poolse universiteit gefungeer het en in die periode tussen 1832 en 1919 gesluit was, 'n beduidende opvoedkundige sentrum. Naas die universiteit is daar tersiêre opvoedkundige instellings en 'n kunsskool.
Vilnius beskik oor drie teaters en belangrike musea. Die stad het saam met die Oostenrykse Linz die titel Europese Kultuurhoofstad van die jaar 2009 gedra, terwyl die historiese stadskern – die grootste in Oos-Europa – reeds in 1994 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys is.
Beduidende besienswaardighede sluit die 13de eeuse torings van die Laer en Hoër Vesting, die Anne-kerk uit die 16de eeu, die 15de eeuse Sint Nikolai- en die Bernhardyne-kerk uit die vroeë 16de eeu asook 'n aantal sakrale geboue in die barokstyl in. Die kloktorings van sowat dertig Rooms-Katolieke kerke, veertig kloosters en die uietorings van Ortodokse kerkgeboue gee aan Vilnius nie net sy kenmerkende stadshorison nie, maar versinnebeeld ook Vilnius se geskiedenis van religieuse verdraagsaamheid. Vilnius dra dan ook byname soos "Rome van die Ooste", die "Nuwe Praag", "Pêrel van die Barokstyl" of "Stad van Kerke". Vroeër is die stad as 'n beduidende Joodse sentrum en die bakermat van die Joodse Verligting ook die "Jerusalem van die Noorde" genoem.
Stadsnaam
As gevolg van sy multi-etniese en multikulturele karakter staan Vilnius onder verskillende name bekend. Die Litauers – die meerderheid van die bevolking – noem hul stad Vilnius, en hierdie naam word in toenemende mate ook in ander tale gebruik.
Die woorde Vilnis en Vilnelė beteken in Litaus letterlik "klein golf" – 'n verwysing na die klein Vilnia-rivier wat deur die stad vloei en naby die historiese stadskern (met die Gediminas-berg) in die groter Neris-rivier, wat met sy drie kronkels deur Vilnius vloei, uitmond. Vilnelė is 'n diminutief.
'n Ander etimologie baseer op die alternatiewe naam vir die Neris-rivier, *Velija, wat as Велья vir die eerste keer in historiese dokumente uit die tydperk omstreeks 1230 voorkom. 14de eeuse tekste bevat onder meer verwysings soos vor die Wilne (Duits) en ante Vilnam (Latyn). Die stadsnaam Vilnius kom eers in dokumente voor wat omtrent 1600 ontstaan het.
In Pools staan Vilnius as Wilno bekend, in Wit-Russies as Вільня (Wilnja), in Jiddisj as Wilne en in Russies oorspronklik as Вильна (Wilna) – in die Sowjettydperk is na die stad nogtans uitsluitlik as Вильнюс (Wilnjus) verwys. Die vroeëre Duitse benaming Wilna is van die oorspronklike Russiese naam afgelei.
Geografie
Vilnius is slegs 35 kilometer vanaf die grens met Wit-Rusland in die suidooste van Litaue by die samevloeiing van die Vilnia- en Neris-riviere geleë. Die stad is vernoem na die Vilnia-rivier. Slegs twintig persent van die stadsgebied is bebou, terwyl veertig persent deur parke en ander groen ruimtes beslaan word.
Vilnius lê temidde van golwende heuwellande wat net oos van die stad hul grootste hoogtes bereik en verder ooswaarts geleidelik na die Wit-Russiese en Russiese Vlaktes oorgaan wat tot by Siberië en die Gobi-woestyn van Mongolië strek.
Volgens metings, wat in 1989 deur wetenskaplikes van die Franse Nasionale Instituut vir Geografie gedoen is, is Vilnius 26 kilometer noord van die geografiese sentrum van Europa in die dorp Purnuškės geleë. Kort nadat hier 'n monument by die kruispunt van die geografiese lyne tussen Gibraltar en die Oeralgebergte en die Noorse Noord-Kaap en die Griekse eiland Kreta opgerig is, het die Franse navorsers hul metings in 2004 verbeter en die geografiese middelpunt ietwat in suid-oostelike rigting verskuif – dit is nou temidde van 'n bosgebied geleë.
Vroeë geskiedenis
Die eerste historiese verwysing na Vilnius is 'n Latyns-geskrewe brief van grootvors Gediminas wat op 25 Januarie 1323 aan die destydse hoof- en Hansestede, kloosters, talle Europese vorste en selfs die pous in Rome gerig is en waarin koopmans, wetenskaplikes en klerici uitgenooi word om hulle in die Litause hoofstad te vestig ("in civitate nostra regia Vilna"). Kenmerkend is die religieuse verdraagsaamheid van Litaue se oorspronklike heidense godsdiens – Gediminas verwys in sy brief na twee Christelike kerke – een van die Fransiskaanse en een van die Dominikaanse orde – en waarborg sodoende geloofsvryheid vir die nuwe immigrante. Hierdie houding teenoor ander gelowe het Vilnius se ontwikkeling nog oor 'n lang tydperk oorheers. Nogtans was Vilnius verskeie kere aan aanvalle van die Duitse Ridderorde blootgestel.
Die Pools-Litause dubbelmonargie
Met dinastiese huwelike, sy liberale houding en 'n magtige leër het Gediminas van Litaue 'n Europese groot moondheid gemaak, en die heersershuis, wat hy gestig het, het byna 200 jaar lank oor Litaue geregeer. Sy seuns en opvolgers Algirdas en Kęstutis het gemeenskaplik oor die land geheers. Algirdas het met sy leër drie keer tot by die poorte van die Moskouse Kremlin opgetrek, maar het uiteindelik nie daarin geslaag om dit in te neem nie.
Ná Algirdas se afsterwe het sy seun Jogaila Kęstutis met sy seun Vytautas laat inkerker. Kęstutis is vervolgens vermoor, terwyl Vytautas uit die tronk kon vlug en 'n kort tyd later met gewapende magte van die Duitse Orde na Vilnius opgetrek. Jogaila en Vytautus het 'n ongewone ooreenkoms gesluit: Jogaila het die Rooms-Katolieke geloof aangeneem en met die jong dogter van die Poolse koning, Jadwiga (Hedwig van Pole), getrou om sodoende die Poolse troon te kan bestyg. In 1386 is hy as die heerser van Litaue se westelike buurland gekroon. Vytautas het oor Litaue geheers en die grense van die land tot by die Swart See verskuif. Litaue het sodoende ook oor 'n groot aantal Russiese nedersettings geheers.
Vytautas en Jogaila het met hul kompromis die weg vir die ontstaan van die Pools-Litause dubbelmonargie gebaan wat vervolgens 'n politieke teengewig teen die Duitse Orde gevorm het. In 1410 het die Duitse Ridders in die Slag van Žalgiris (Tannenberg) dan ook 'n verpletterende nederlaag teen Pools-Litause magte gely.
Alhoewel Vilnius ná die stigting van die Pools-Litause Gemenebes in 1386 aan belangrikheid verloor en die politieke en maatskaplike magsentrum van die nuwe ryk het na Kraków verskuif het, word die tydperk tussen 1400 en 1600 as die Goue Era van Vilnius beskou waartydens 'n omvangryke bouprogram van stapel gestuur is. En ofskoon die polonisering van die heersende Litause elites vinnig gevorder het, het die personele unie met Pole ook die weg vir nuwe handelsbande met Wene, Moskou en Venesië gebaan.
Kerstening
Met Jogaila se bekering tot die Christendom in 1387 is die vuur in Vilnius se heidense tempel vir goed geblus, en die heiligdom moes plek maak vir die eerste katedraal wat destyds nog in die Gotiese styl uitgevoer is. Vilnius het tydens die regentskap van Vytautas tot die multikulturele hoofstad van Europa se liberaalste groot moondheid ontwikkel waar mense van verskillende nasies – naas Litauers veral Pole, Wit-Russe, Italianers en Tatare – en gelowe vreedsaam saamgeleef het.
Die kerstening van die heerser het gepaard gegaan met 'n kulturele heroriëntering waarby Litaue nouer bande met Wes-Europa begin handhaaf het en sodoende wegbeweeg het van Konstantinopel of Moskou, en die verkryging van stadstatus volgens die Maagdenburgse Reg. In 1495 is die eerste goudsmid- en kleremakergildes gevestig. Vilnius het in die volgende dekades gaandeweg tot een van die vernaamste handels-, nywerheids- en kulturele spilpunte van Oos-Europa ontwikkel. Nadat Franciscus Skoryna in 1522 die eerste drukkery gestig het, het die stad ook een van die belangrikste sentrums van boekdrukkuns in Europa geword.
Italiaanse invloed, reformasie en teenreformasie
Met 'n bevolking van sowat 30 000 het Vilnius in die vroeë 16de eeu selfs die Poolse metropool Krakau verbygesteek en was byna so groot soos Praag. Die plaaslike argitektuur het nou die groeiende welvaart begin weerspieël. Die huwelik van koning Sigismund die Ouere van Pole met die Italiaanse prinses Bona Sforza in 1518 het van Vilnius 'n gewilde bestemming vir Italiaanse boumeesters, kunstenaars en musici gemaak en aan die stad veral in argitektoniese opsig 'n sterk Italiaanse karakter gegee.
Vanweë die militêre bedreiging deur Moskou was die bewoners nogtans genoodsaak om 'n stadsmuur met tien poorte te bou waarvan een, die Poort van die Daeraad, tot vandag toe bewaar gebly het. In 1513 en 1530 is Vilnius deur groot brandrampe getref.
Die Protestantse Hervorming het in Vilnius – in teenstelling met Riga en Tallinn – nie met onluste gepaard gegaan nie aangesien Litaue die geloofsvryheid van sy inwoners gewaarborg en 'n streng skeiding van staat en kerk gehandhaaf het. Hierdie liberale houding van sy heersers is in 1563 in 'n Edik van Verdraagsaamheid nog eens bevestig. Die Rooms-Katolieke geestelikheid het Protestantse invloede op vreedsame manier probeer beveg waarby opvoeding en wetenskap 'n sleutelrol gespeel het.
Die teenreformasie het in 1570 onder meer tot die stigting van 'n Jesuïete-kollege gelei wat deur die Pools-Litause koning Stephan Batory nege jaar later tot universiteit verhef en ook deur die pous erken is. Vilnius het sodoende een van die oudste en beduidendste universiteitsstede in Oos-Europa geword, en terwyl groot dele van Europa deur godsdiensoorloë geteister is, was Vilnius nog steeds 'n smeltkroes van verskillende religieuse oortuigings waar naas talle ortodokse kerke en Rooms-Katolieke kloosters in 1555 ook die eerste Protestantse kerk en in 1572 die eerste sinagoge opgerig is.
Rupert Museum
Die Rupert Museum in Stellenbosch huisves 'n kunsversameling van 20ste eeuse Suid-Afrikaanse en buitelandse skilderye en beeldhouwerke.
Vilnius
Barokinvloede en Polonisering
In 1610 het baie historiese geboue in 'n brandramp afgebrand, en sowat 'n derde van die bewoners van Vilnius het hul lewens verloor. Die heropbou het aan Vilnius sy huidige Barok-karakter gegee, waarby sowel Jesuïete asook plaaslike Italiaanse argitekte met hul estetiese oriëntering 'n beduidende invloed uitgeoefen het.
Rupert Museum
Ligging
Die museum is geleë in Stellentialaan, aan die heel westelike punt van Dorpstraat.
Pierneef
Die 32 “stasiepanele” wat Pierneef tussen 1929 en 1932 vir die Johannesburgse stasie in opdrag van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens geskilder het, is hierheen oorgeplaas.
Vilnius
Barokinvloede en Polonisering
Op kulturele en taalkundige gebied het die Ooreenkoms van Lublin, wat in 1569 deur Litaue en Pole onderteken is en voorsiening vir die daarstelling van 'n Pools-Litause dubbelmonargie, die Pools-Litause Gemenebes of "Republiek van die Twee Nasies", gemaak het waarin Litaue sy outonomie as deelstaat ingeboet het en sy status afgeskaal is tot dié van 'n provinsie binne die Poolse koninkryk. Die Poolse invloed op Vilnius se kulturele lewe het verder gegroei. Meer welvarende en opgevoede kringe onder die stadsbewoners het selfs Litaus, wat as die taal van laer klasse beskou is, ten gunste van Pools laat vaar. Die nou betrekkinge met Pole op die terrein van politiek en ekonomie het tot die Polonisering van groot dele van die stedelike en landelike adel in Litaue gelei.
Rupert Museum
Ander kunstenaars
Irma Stern word hier verteenwoordig deur 27 werke. Ook word klem gelê op werke van Cecil Higgs, Maggie Laubser, Jean Welz en Anton van Wouw. Verder is hier skilderye en beeldhouwerke van Käthe Kollwitz, Maurice van Essche, Frans Oerder, Wolf Kibel, Nel Erasmus, Erik Laubscher, Georgina Ormiston, Hugo Naudé, Walter Battiss, Bettie Cilliers-Barnard, Ezrom Legae, Sydney Kumalo, Cecil Skotnes, Alexis Preller, Adolph Jentsch, Nita Spilhaus, W. H. Coetzer, Stanley Pinker, Penny Siopsis, Willie Bester, Antoine Bourdelle, Ernest Mancoba, Carl Büchner, Strat Caldecott en Alexander en Marianne Podlashuc. F.D. Dunlop het twee teëlpanele gelewer wat Suid-Afrikaanse flora uitbeeld.
Vilnius
Barokinvloede en Polonisering
Die vinnige groei van Vilnius in hierdie periode was aan immigrasie uit ander dele van die groothertogdom en die buiteland te danke. Die nuwe aankomelinge was onder meer Pools-, Roeteens-, Russies-, Oudslawies-, Duits-, Jiddisj- en Hebreeussprekendes wat die veeltalige karakter van Vilnius bevestig het. Elkeen van die etniese groepe het hul bydrae tot die ekonomiese welvaart van die stad gelewer sodat ambagte, handel en wetenskap gefloreer het.
Rupert Museum
Geskiedenis
Hierdie versameling het in die 1940's begin as die privaat kolleksie van dr. Anton Rupert en sy vrou Huberthe. Die gebou is spesiaal daarvoor ontwerp en het in Februarie 2005 vir die publiek geopen.
Vilnius
Russiese besetting
Gedurende die 17de eeu het die adel die invloed van Vilnius se stadsraad, koopmans en gildes steeds meer beperk, met die gevolg dat die stad in politieke en ekonomiese opsig minder belangrik geword het. Ook die periode van religieuse verdraagsaamheid het tot 'n einde gekom. Geskille tussen aanhangers van die Rooms-Katolieke Kerk en Protestante het tussen 1611 en 1639 tot geweldpleging gelei.
Vilnius het daarnaas voor 'n ernstige eksterne bedreiging te staan gekom. In 1655 is die stad deur Russiese magte ingeneem en geplunder. Russiese en Kosake-soldate het Vilnius geplunder, aan die brand gesteek en 'n pogrom teen Joodse burgers gevoer. Die brande in Vilnius het 17 dae lank gewoed, en die totale lewensverlies word op meer as 10 000 beraam.
Die Russiese besetting het vyf jaar lank voortgeduur voordat die Poolse veldheer Michał Kazimierz Pac daarin geslaag het om Vilnius te herower. Die Russiese magte het hulle nogtans enkele maande in die goed versterkte paleis van Vilnius verskans voordat hulle uiteindelik oorgegee het. Ter herdenking aan die bevryding van Vilnius het Pac die Sint Pieter-en-Paulus-kerk laat oprig, wat as een van die meesterwerke van die Barokboukuns beskou word.
Die kortstondige Russiese heerskappy het 'n uiters nadelige effek op Vilnius se ekonomiese en kulturele ontwikkeling gehad, en ander metropole in die Pools-Litause Gemenebes soos Krakau en Warskou het die stad op baie terreine verbygesteek. Vilnius is vervolgens van sy status as 'n beduidende Europese hoofstad afgeskaal tot dié van 'n tweederangse Oos-Poolse nedersetting.
Groot Nordiese Oorlog en Joodse bloeitydperk
Die eerste helfte van die 18de eeu was nóg 'n periode van teenspoed en beproewinge vir Vilnius. Tydens die Groot Nordiese Oorlog is die stad tussen 1700 en 1721 deur Sweedse en Russiese troepe beset. In 1708 is Vilnius deur die pes geteister waarby 'n derde van die stadsbevolking dié siekte ten prooi geval het, terwyl die stad in 1748 en 1749 deur twee brandrampe getref is. Die groot oop spasies, wat as gevolg van die vuur ontstaan het, is vervolgens vir die bou van kerkgeboue in die laat Barokstyl gebruik.
Met die stygende aantal Joodse bewoners was die 18de eeu 'n bloeitydperk van die Joodse geesteslewe in Vilnius. Een van die beduidendste Joodse persoonlikhede was die skrifgeleerde Elijah Ben Salomon Salman (1720–1797), ook bekend as die Gaon van Vilnius, wat groot pogings onderneem het om ortodokse Joodse tradisies teen die invloede van die Chassidisme, 'n meer moderne stroming wat hom nie meer uitsluitlik aan religieuse tekste georiënteer het nie, te beskerm. Daarnaas het hy ook sosiale en natuurwetenskaplike onderwerpe aangespreek. Sy belangrikste religieuse werke, kommentare op die Torah en Talmoed, het tot standaardwerke van die religieuse Joodse literatuur geword.
Die akademiese lewe aan die Universiteit van Vilnius was in hierdie periode aanvanklik deur relatief lae standaarde gekenmerk, tog het die beroeping van buitelandse geleerdes soos die Duitse natuurvorser Georg Forster, wat deur die Britse kaptein James Cook vir ontdekkingsreise in die Suidsee saamgeneem is, belangrike leemtes gevul.
Die Poolse Delinge en die Napoleontiese Rusland-veldtog
In die 18de eeu het Vilnius 'n politieke speelbal van drie Europese moondhede – Swede, Rusland en Sakse – geword sodat die stad geen noemenswaardige rol meer gespeel het nie. Terwyl die Pools-Litause adel tot die beduidendste magsfaktor in die politieke lewe van die Pools-Litause Gemenebes ontwikkel het, het adellikes nogtans gewoonlik min belang in die formulering van enige sinvolle beleid gestel nie en liewer feeste in hulle kastele gevier.
Vilnius het vervolgens 120 jaar lank onder Russiese heerskappy gestaan. As die administratiewe setel van 'n Russiese goewerment was Vilnius in 1811 met 'n bevolking van 55 000 die derde grootste stad in die Tsareryk na Sint Petersburg en Moskou.
Teen begin Junie 1812 het die Napoleontiese leër met 600 000 soldate die grens na die Russiese Ryk oorgesteek en op 28 Junie Vilnius bereik. Baie Pole en Litauers, wat net soos plaaslike patrisiërs die hoop op die herstelling van die Pools-Litause dubbelmonargie gekoester het, het by Napoléon Bonaparte se magte aangesluit. Die Franse heerser het 'n stadhouder vir Vilnius benoem, tog het die land sy onafhanklikheid uiteindelik nie herwin nie.
In die winter van 1812/1813 het Napoléon se gedemoraliseerde en uitgehongerde leër na sy verpletterende nederlaag teen Russiese magte vir 'n tweede keer Vilnius binnemarsjeer. Die soldate het alles, wat eetbaar was, verorber, maar desondanks het na beramings tussen 40 000 en 80 000 soldate van die Napoleontiese leër (meer as die destydse bevolking van Vilnius) van honger gesterf.
Die opstand van 1831 en Russifisering
Die Universiteit van Vilnius was in die vroeë 19de eeu die bakermat van die literêre stroming binne die Litaus-Poolse Romantiek. Sy beduidendste verteenwoordiger was Adam Mickiewicz. Sy werke, wat by die wêreldliteratuur van hierdie tydperk gereken word, is oorwegend in Pools geskryf, tog het daar destyds ook 'n Litause Wit-Russiese taalbeweging ontstaan. Simonas Daukantas (1793–1864), 'n skrywer, etnograaf en geskiedkundige wat eweneens aan die Universiteit van Vilnius verbonde was, het sentraal in die 19de eeuse nasionale hergeboorte van Litaue gestaan en die status van Litaus as literêre taal herstel, terwyl sy kollega Jan Czeczot die eerste beduidende werke van die Wit-Russiese literatuur geskryf het.
Die literêre hergeboorte het gepaard gegaan met die ontwaking van 'n nuwe nasionale bewussyn. Die Romantici het hulle ten gunste van 'n onafhanklike Pole en Litaue en die afskaffing van lyfeienskap uitgespreek. In November 1830 het Poolse offisiers daarin geslaag om die Tsaristiese Russiese maghebbers 'n tyd lank uit Warskou te verdryf, en ná hierdie omwenteling het in die lente van 1831 ook die inwoners van Vilnius in opstand teen die Russiese bewind gekom.
Die Russiese maghebbers het die onafhanklikheidsbewegings gewelddadig onderdruk, Adam Mickiewicz is in hegtenis geneem en later na Rusland gedeporteer. Die Universiteit van Vilnius is vanweë die politieke aktiwiteite van dosente en studente in 1832 deur die Russiese owerhede gesluit, en vervolgens is strenge sensuur ingestel en 'n beleid van Russifisering toegepas. Die bewoners van Vilnius het nie langer godsdiensvryheid geniet nie – Joodse gemeentes was aan sekere beperkings onderworpe, terwyl onafhanklike Ortodokse bewegings gedwing is om weer by die Russies-Ortodokse staatskerk aan te sluit. Talle intellektueles het in hierdie periode na Wes-Europa geëmigreer.
Die eerste spoorlynverbinding met Warskou en Sint Petersburg is in 1862 voltooi. In dié jaar is Vilnius se bevolking op sowat 60 000 beraam – 'n getal wat in die dekades tot die eeuwisseling meer as verdubbel het.
Nasionale bewegings
Die Litauers se strewe na onafhanklikheid het aanvanklik veral uitdrukking gevind in die Litause taalbeweging wat die herstelling van Litaus se vroeëre status as oorheersende taal in Litaue geëis het. Dekades lank is Litause boeke en koerante soos Aušra ("Daeraad"), wat politieke onderwerpe behandel het, in Pruise gedruk en oor die grens na Litaue gesmokkel. Nie-Russiese dagblaaie in Latynse skrif is egter eers in 1905 weer deur die Russiese owerhede toegelaat.
Die ekonomiese ontwikkeling in die laat 19de eeu het in vergelyking met Riga, wat in hierdie periode tot 'n beduidende metropool gegroei het, relatief stadig verloop. Een van die belangrikste projekte was die bou van 'n spoorwegverbinding tussen Warskou, Vilnius en Sint Petersburg. In 1897 het Vilnius se bevolking 154 000 beloop, waarvan die helfte Joodse burgers was. Vanweë die gebrek aan 'n uitgebreide nywerheidsektor was daar – in teenstelling met Riga en Tallinn – slegs 'n beperkte neiging tot verstedeliking, soos uit Vilnius se gebrek aan geboue in tipiese laat 19de eeuse boustyle, waaronder die Jugendstil (Art Nouveau), blyk.
Die onluste, wat in 1905 in verskillende dele van die Russiese Ryk opgevlam het, het ook Vilnius geraak. Arbeiders was ontevrede met die werksomstandighede in fabrieke, terwyl ander burgers teen gedwonge rekruterings vir die Russiese leër geprotesteer het. Moskou was genoodsaak om sy Russifiseringsbeleid te verswak en meer vryhede aan etniese groepe gegee. In Vilnius het steeds meer koerante in Litaus, Pools, Wit-Russies en Russies verskyn, terwyl ook Joodse inwoners oor hul eie dagblaaie beskik het. Sommige koerante was selfs meertalig.
Die Eerste Wêreldoorlog
Vilnius is op 18 September 1915 sonder gevegte deur Duitse troepe beset. Baie inwoners van Russiese afkoms het na die ooste gevlug, terwyl die meeste burgers die Duitse soldate as bevryders van die Russiese heerskappy en onderdrukking gehuldig het. Baie Litauers het groot nasionale aspirasies gekoester, maar dit het vinnig geblyk dat die Duitsers allesbehalwe goed ingelig oor die kwessie van Litause onafhanklikheid was – in Duitse kommentare is na Vilnius aanvanklik selfs as die "Pêrel van Pole" verwys.
Uiteindelik het die Duitse Ryk die idee van 'n onafhanklike Litaue goedgekeur, en op 11 Desember 1917 het Litaue – met Vilnius as hoofstad – sy onafhanklikheid uitgeroep. Die Duitse regering het destyds beplan om 'n Litause koninkryk met Wilhelm, hertog van Urach en graaf van Württemberg as koning Mindaugas II te skep om sodoende van Litaue 'n soort Duitse satellietstaat te maak. Die Litause Republiek is gevolg deur Berlyn nie erken nie. Op 16 Februarie 1918 het Litaue sy onafhanklikheid vir 'n tweede keer geproklameer.
Vilnius as 'n Poolse stad
Nadat die Volkerebond as bemiddelaar opgetree het om die geskil tussen Pole en Litaue vreedsaam te besleg, is op 7 Oktober 1920 die sogenaamde Suwałki-ooreenkoms onderteken. Alhoewel in hierdie dokument nie spesifiek na Vilnius verwys is nie, is sy inhoud oorwegend so geïnterpreteer dat die stad aan Litaue toegeken is, alhoewel Poolse historici hierdie sienswyse nie deel nie.
Op 9 Oktober het Poolse magte onder die bevel van generaal Lucjan Żeligowski in die loop van 'n georkestreerde muitery van Poolse soldate beset. Vilnius en sy omgewing is in 'n afsonderlike staat, die Republiek van Sentraal-Litaue, omgeskep. Ná die omstrede parlementêre verkiesing van 1922 in Sentraal-Litaue, wat deur groot dele van die bevolking geboikot is, is die besluit geneem om Vilnius se status as hoofstad nie te herstel nie. Die stad en sy omgewing is op 20 Februarie 1922 deur Pole geannekseer, terwyl die Republiek van Litaue met Kaunas as hoofstad op 20 Desember 1922 internasionaal erken is. Onder sy Poolse naam Wilno het Vilnius as administratiewe setel van die gelyknamige woiwodskap gefungeer. Pools was in hierdie periode 'n meerderheidstaal in Vilnius, met Jiddisj as 'n beduidende en Litaus as 'n klein minderheidstaal. Pole en Litaue het weens die geskil oor Vilnius tot en met 1927 formeel in 'n oorlogstoestand verkeer.
Onder Poolse administrasie is die plaaslike infrastruktuur aansienlik verbeter en uitgebou, en die Universiteit van Vilnius is as Stefan-Batory-universiteit heropen. In 1931 het Vilnius se bevolking 195 000 beloop wat van die stad die vyfde grootste in Pole gemaak het. As 'n beduidende nywerheidstad was Vilnius onder meer die setel van Elektrit, 'n belangrike vervaardiger van radiotoestelle.
Die Tweede Wêreldoorlog
Tydens die begin van die Tweede Wêreldoorlog was Vilnius aan voortgesette Duitse lugaanvalle blootgestel. Ondanks die politieke en militêre druk, wat van Duitse kant af op die Litause regering uitgeoefen is, het die land nie die Duitse voorstel gevolg om aan die militêre aanval op Pole deel te neem. Volgens die geheime Molotof-Ribbentrop-verdrag tussen die Duitse Ryk en die Sowjetunie is Oos-Pole deur die Rooi Leër beset. Die Sowjet-troepe het ook 'n oorwinning in die Slag van Vilnius behaal en die stad ná slegs een dag se gevegte op 19 September 1939 ingeneem en geplunder.
Met die oog op die beduidende rol, wat Vilnius meer as 'n eeu lank vir die Wit-Russiese kultuur gespeel het, is die stad aanvanklik by die Wit-Russiese SSR ingelyf. Regeringsinstellings van die Wit-Russiese SSR is na Vilnius verskuif, skole met Wit-Russies as onderrigmedium geopen en 'n Wit-Russiese dagblad, Віленская праўда, gestig. Die Sowjet-bewind het hierdie aktiwiteite geduld totdat die besluit geneem is om Vilnius as een van die voorwendsels te gebruik waarmee Moskou hom in Litause belange kon inmeng.
Nadat politieke gesprekke in Moskou gevoer is, het die stad en sy omgewing volgens die Sowjet-Litause Verdrag oor Wedersydse Bystand onder Litause administrasie gekom. In ruil hiervoor het Litaue tot Sowjet-eise ingegee om militêre basisse van die Rooi Leër in strategies belangrike dele van die land te vestig. Dit was duidelik dat die Russe van plan was om hul troepe ook sonder toestemming deur die Litause owerhede in die land te stasioneer. En alhoewel die Sowjet-bewindhebbers die hele Vilnius-streek as integrale deel van die Republiek van Litaue erken het terwyl dit nog onder Poolse bewind was, is uiteindelik net 'n vyfde van die gebied aan Litaue teruggegee. Op 28 Oktober het Litause owerhede hulle in die stad gevestig, en die regeringsetel is geleidelik vanuit Kaunas na Vilnius verskuif.
Kort nadat Litause troepe die stad ingegaan het, het 'n Poolse pogrom teen die Joodse bevolking uitgebreek wat vier dae lank voortgeduur het en waarin een persoon gedood en sowat 200 beseer is. Aangesien die onluste deur Litause owerhede en polisiemagte geduld en selfs aangewakker is, het die Joodse gemeenskap Russiese eenhede, wat naby Vilnius gestasioneer was, om bystand gevra. Eers nadat 35 Russiese 'n rukkie lank na Vilnius ingery het, is die geweldpleging gestaak.