cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacobus Nicolaas Boshoff/Historia Junior
Openbare lewens
Die meeste Voortrekkers het uit Graaff-Reinet gekom. Die beweging moes Boshoff se belangstelling geprikkel het, want tydens sy verlof in 1838 het hy besluit om hulle in Natal te besoek. Die owerheid het die Voortrekkers as opstandelinge beskou, wat die binneland ingetrek het om slawerny weer in te stel en ’n wilde, wettelose lewe te lei. Dit is waarskynlik hierdie opvattings wat Boshoff eerstehands wou ondersoek.
Vroeg in 1838 het die dood van Gerrit Maritz, ’n selfopgeleide regsgeleerde, ’n groot leemte gelaat. Die Voortrekkers wou ’n staat tot stand bring, maar het min mense met die nodige kennis gehad. Boshoff kon daardie leemte vul. Hy is kort na sy aankoms tot die volksraad verkies, waar hy vir die opstel van talle wette en regulasies verantwoordelik was.
Dit word algemeen aanvaar dat hy vir die grondwet van die Republiek Natalia verantwoordelik was. Dié grondwet het nie vir ’n president voorsiening gemaak nie, om te voorkom dat een mens te veel mag kon kry. Die onbedoelde gevolg was dat dit geweldig moeilik was om doeltreffend te regeer.
Boshoff het ook die volksraad se protes teen Britse oorname in 1842 geformuleer. Nie net die Boere self nie, maar ook die Britse owerheid, was daarmee beïndruk. Na Britse oorname het die volksraad tot in 1847 gefunksioneer met Boshoff as prominente lid daarvan.
Intussen is die gebied tussen die Oranje- en Vaalrivier in 1854 deur Brittanje as die Republiek van die Oranje-Vrystaat erken. Tevore was dit die Oranjerivier-soewereiniteit, onder Britse beheer. Voortdurende botsings met die Basotho onder Mosjesj het Brittanje oortuig dat dit te duur sou wees om die gebied te behou. Vir die jong republiek sou dit ook die grootste bedreiging wees. Die eerste president, Josias Hoffman, het volgens sy volksraad die saak besonder swak hanteer. Minder as ’n jaar na sy verkiesing is hy gedwing om te bedank.
Die distrikte Winburg en Potchefstroom was tevore deel van die Republiek van Natalia. Daarom was Boshoff ook aan die Vrystaters bekend. As gevolg van sy bydrae in daardie volksraad, is hy genader om hom in 1855 as Vrystaatse president beskikbaar te stel. Hy het byna 1200 stemme gekry en die tweede kandidaat 180. Daar was altesaam vier kandidate. Drie take het voor Boshof gelê: Hy moes die grondslae van ’n nuwe staat lê, hy moes die kwessie met die Basotho’s oplos en hy moes sy republiek se verhoudings met die ander republiek en die Britse kolonies vestig.
Met die eerste taak was Boshof besonder suksesvol. Met sy vorige ervaring het hy besef dat ’n staat net onafhanklik kon wees as dit doeltreffend regeer kon word. Daarvoor was ’n bekwame staatsdiens noodsaaklik. Al was die Vrystaat ’n arm landjie, kon hy die grondslae daarvoor lê.
Die tweede taak was veel moeiliker. Die Basotho is ’n volk wat tydens die groot uitdelgingsoorloë tot stand gekom het. Hulle hoofman, Mosjesj, het in die Malutiberge gevestig en beskerming aan ander groepe verleen. Hy het hulle tot ’n volk saamgesnoer, maar heeltemal anders as wat Shaka met die Zoeloes gemaak het. Pleks dat dit ’n gesentraliseerde politieke eenheid was waarop die koning sy wil afgedwing het, was dit ’n losse federasie van stamme wat deur diplomasie en wedersydse voordeel bymekaargehou is. Sou die ander stamme voel dat deelname aan Mosjesj se ryk nie tot hulle voordeel was nie, kon hulle maklik besluit om die eenheid te verlaat.
Mosjesj kon hom doeltreffend teen ekspedisies van die Vrystaatse Boere verdedig, deur in sy bergvesting te skuil. Dié vesting, Thaba Bosigo (Berg van die nag) was net met een voetpad toeganklik. Die paadjie het egter na ’n groot plato gelei, waar dit moontlik was om vee aan te hou en gewasse te plant. Hoewel Basotho’s oor die algemeen verkies het om nie daar te woon nie, was dit ’n gerieflike en veilige skuilplek tydens konflik.
Die nuwe Vrystaatse republiek en die Basotho’s het in sekere dele op dieselfde grond aanspraak gemaak. Dit was veral die Oos-Vrystaatse vlaktes, wes van die Maluti-berge. Met die Groot Trek het die Basotho’s hoofsaaklik in hulle bergskuilings teen die gevaar van Zoeloes, Matabeles en Tlokwas geskuil. Die Voortrekkers het nie besef dat die Basotho’s tradisioneel oor ’n baie groter area versprei was nie en hulle onwetend op Basotho-grond gevestig. Dit was die bron van aanhoudende konflik tussen hierdie twee groepe.
J.N. Boshof het president van die Vrystaat geword, nadat sy voorganger na minder as ’n maand gedwing is om te bedank. Dit was juis die gevolg van sy swak hantering van die konflik met Basotho’s. Hy het met Mosjesj onderhandel en by twee geleenthede ooreenkomste bereik. By al twee geleenthede was Mosjesj onwillig of nie in staat nie, om sy onderdane daaraan te hou. Daarom het dit ook elke keer tot oorlog gelei. Dit was die Basotho-oorloë van 1856 en 1859. Tydens albei oorloë is die Basotho gevoelige verliese toegedien, maar die boere kon Thaba Bosigo nie inneem nie. Dit het dus onbeslis geëindig.
Die Vrystaatse geskiedenis van stabiliteit sedert 1860 (veral in vergelyking met die ZAR) maak dat ’n mens maklik miskyk hoe ernstig die krisis voor 1860 was. Min mense, Vrystaters en ander, het gedink dat die jong republiek die mas sou opkom. Die meningsverskil was eerder oor wie se steun gevind moes word. Die sterk republikeine, veral in die noordelike distrikte, was sterk ten gunste van aansluiting by die ZAR. In die suidelike distrikte het trekboere, wat niks teen Britse oorheersing gehad het nie, oorheers. Hulle wou by die Kaapkolonie aansluit.
Hoewel Boshof ’n Voortrekker was, het hy meer vertroue in aansluiting by die Kaapkolonie gehad. Hy het met die Britse owerhede daaroor onderhandel, maar dit was nie die soort besluit wat maklik geneem kon word nie. Die Vrystaat is in die eerste plek onafhanklikheid gegee omdat Brittanje sy verantwoordelikhede in die binneland wou beperk. Boshof is gedwing om met M.W. Pretorius, president van die ZAR, oor vereniging van die republieke te onderhandel. Weens verdeeldheid in Transvaal het dit ook nie gerealiseer nie.
Uiteindelik het Boshof met goewerneur George Grey van die Kaapkolonie ooreenkoms bereik dat die Vrystaat by die Kaapkolonie sou aansluit. Grey moes net wag vir bevestiging uit Brittanje self, wat toe nooit gekom het nie. Inteendeel, Grey is in sterk taal tereggewys vir sy inisiatief in die verband en na Engeland teruggeroep.
Na die ooreenkoms met Grey het Boshof etlike maande verlof geneem en Natal toe gegaan om uit te rus. Dit is waar hy verneem het dat Grey teruggeroep is en self besluit het om die tuig as Vrystaatse president neer te lê. In sy plek is M.W. Pretorius verkies. Dit het gelyk of eenwording tussen die republieke net ’n kwessie van tyd was, aangesien Pretorius president van albei was. Tog het die nie so uitgewerk nie en Pretorius moes kort daarna uit albei poste bedank.
Natal het as Britse kolonie verteenwoordigende regering gekry en Boshof is in 1862 as lid van die wetgewende raad verkies. Sy ervaring, deeglikheid, vermoë om juridies te dink en sin vir doeltreffende regering het hom ’n waardevolle lid van die raad gemaak. Hier het hy tot 1873 gedien in die laaste skof van sy openbare loopbaan.
Buiten etlike strate in Vrystaatse dorpe wat na Boshof vernoem is, is die dorp tussen Bloemfontein en Kimberley die bekendste verering van sy naam. Hy het nie spesifiek met die stigting van die dorp te doen gehad nie, maar het wel ingestem om as beskermheer daarvan op te tree. Daarom is dit na hom vernoem. Die Universiteit van die Vrystaat het vir meer as twintig jaar ’n jaarlikse J.N. Boshof-gedenklesing oor Publieke Administrasie aangebied. Dit was ’n vorm van erkenning vir Boshof se deurslaggewende rol om ’n sterk en verantwoordbare staatsdiens vir die Vrystaat tot stand te bring.
Slot
J.N. Boshof is een van die minder bekende name in die Afrikaner se geskiedenis. Sy rol om die Vrystaat ’n sterk en onafhanklike staat te maak, moet nogtans nie misgekyk word nie. Dit is op ’n manier selfs ironies, omdat hy self ten gunste van samewerking met die Britse owerheid was. In daardie opsig is sy loopbaan ’n vae spieëlbeeld van die veel meer suksesvolle bewind van Jan Brand.
Montagu
Montagu is 'n dorp in die Klein Karoo in die Wes-Kaap. Die dorp lê op die R62-roete en het ongeveer 15 000 inwoners. Die dorp is die hoofstad van die Langebergvallei. Die vallei is tussen die Langeberg (suid) en Waboomsberge (noord).
Geskiedenis
Daniel Stephanus van der Merwe het in 1850 erwe op die plaas Uitvlug deur die landmeter William Atmore laat uitlê en die eerstes is in 1851 verkoop. Nog erwe, deur die landmeter Kannemeyer uitgelê, is in 1854 verkoop en die huidige vorm van die dorp is geskep. Die dorp was aanvanklik as Agter-Cogmanskloof bekend, maar is later vernoem na John Montagu, die Koloniale sekretaris vir die Kaapkolonie. Die uitleg, tussen die Keisie- en Kignariviere, met waterkanale wat van die een rivier na die ander loop, is deur die jare behou. Die dorp wat 'n besondere mengsel van woon-, handels- en landelike gebiede het, is nou die ideale onderwerp vir argitektoniese studie.
Die belangrikste dryfveer agter die stigting van die dorp was landboubedrywighede op klein skaal: Groot plase het te duur geword en die ekonomies gangbare groot watererwe is eerste verkoop. Die kweek van druiwe en die maak van wyn was die belangrikste bedryf. Die eerste tydelike kerk is in 1852 gebou en in die volgende jaar is met 'n skool vir sestien kinders begin. Die skoenmakers, wamakers, grofsmede, slagters, leerlooiers, kleremakers en winkeliers het hul ook gou gevestig. Op Montagu staan nog twintig huise wat tussen 1850 en 1885 gebou is.
Wapen
Sommige weergawes van die wapen toon egter die wapenspreuk "Doen reg en vrees niks – Fear not while acting justly".
Distrik
Die distrik is 2 543 km2 groot. Tesame met wyn word appels, pere, appelkose en perskes verbou. Vandag is Montagu veral bekend om sy minerale warmwaterbron.
Tsongas
Die Tsonga is 'n bevolkingsgroep wat hoofsaaklik Tsonga as taal gebruik.
Geskiedenis
Vroeë Portugese verslae dui aan dat die Tsonga alreeds in 1554 in die Maputo-gebied van Mosambiek woonagtig was. Aan die begin van die negentiende eeu was hulle egter nog beperk tot die sentrale en suidelike dele van Mosambiek tussen die Indiese Oseaan en die Lebomboberge. Volgens klassifikasie kan die Tsonga-groep in drie hoofgroepe verdeel word: die suidelike groep (Maputa, Mpfumo en Tembe, waarna saam verwys word as Ronga), 'n sentrale groep (Khosa, Kuna, Mavunda, Valoyi, Maluleke en Nhlanganu) en 'n noordelike groep (Hlengwe en Tswa).
Ons weet baie min van die vroeë geskiedenis van die Tsonga, en tradisies wissel van stamgroep tot stamgroep. Wat ons wel weet, is dat hulle 'n redelik geïsoleerde landboukundige volk was wat oor 'n lang tydperk in verspreide nedersettings gewoon het. Eers toe die Nguni-indringers hul vreedsame bestaan verwoes het, is baie van hulle uitgedryf na die Laeveld-gebiede van die Limpopo-provinsie naby die Nasionale Krugerwildtuin. Daarvandaan het party weswaarts na die binnelandse plato getrek, terwyl sommiges in Mosambiek gebly het. As gevolg van hierdie migrasies word daar deesdae na die Tsonga verwys as òf die Tsongas van Mosambiek òf die Tsongas van Suid-Afrika.
Vandag
Kenmerkend van hierdie mense is dat hulle reeds honderde jare lank seelewe langs die strande van Maputaland oes. Hulle is nog steeds hoogs bekwame vissers en hul viskrale en -fuike dateer waarskynlik baie eeue terug. Die visdryfjag is een van hul mees fassinerende tradisies en vind gewoonlik in die wintermaande plaas, wanneer baie van die streek se panne opdroog. Wanneer die watervlakke laag was, sou die mans bymekaarkom en - gewapen met spiese en vismandjies - afsit na die panne toe. 'n Groep sou tot by die middel in die water inloop en die water "klop", waardeur hulle die vis oor die pan sou dryf. Wanneer hulle 'n skool visse geïsoleer het, sou hulle die vis in die mandjies vasvang. Deur 'n gat bo in die mandjie kon hulle dan die visse met die hand vang of met 'n spies steek. Die Tsonga-viskrale en -fuike, wat in hul eenvoudige prag byna na beeldhoukuns lyk, word nog steeds in die helder water van Kosibaai gebou. Dit bestaan uit 'n omheining van dun pale met riete vervleg, wat noukeurig in die waterweë geplaas word op so 'n wyse dat visse wat vanuit die see inswem, of die meer verlaat, in die ronde kraal ingelei en daar vasgekeer word. Hierdie unieke Tsonga-gebruik word van generasie tot generasie gehandhaaf, met elke familie wat sy eie fuik besit. Tsonga-mans is deskundige vlegters en vorm nie net hul eie fuike uit die blare van inheemse plante nie, maar ook ander vlegwerk.
Jeremy Clarkson
Jeremy Clarkson (1960-) is ’n Britse joernalis en TV-aanbieder. Hy is veral bekend vir die program Top Gear, waarin die werkverrigting van motors toets. Hy is ook bekend vir sy sterk, allermins politiek korrekte menings.
Hy bied van 1988 tot 2001 die program Top Gear vir die BBC aan. Dit word van 2002 tot 2015 opgevolg met 'n gelyknamige program in 'n nuwe formaat. In 2015 is aangekondig dat die BBC nie weer sy kontrak gaan verleng nie. Clarkson het na bewering vir Oisin Tymon ('n vervaardiger van die program) geslaan, wat hiertoe aanleiding gegee het. Chris Evans het vervolgens die aanbieder van die program geword. In Augustus 2015 is aangekondig dat Clarkson saam met James May en Richard Hammond die program The Grand Tour vir Amazon se TV-afdeling gaan aanbied.
Lewensloop
Jeremy Charles Robert Clarkson is op 11 April 1960 in Doncaster in Engeland gebore. In 1977 het sy oupa hom 'n toetsrit in sy R-tipe Bentley gegee, wat sy liefde vir motors aangevuur het. Ná sy opleiding as verslaggewer besluit hy om oor motorkarre te skryf, en begin hy die Motoring Press Agency in 1984. Daarna het hy vir talle motortydskrifte geskryf en was hy van 1986 tot 1993 'n rubriekskrywer vir Performance Car gewees. Hy het ook weeklikse bydraes vir koerante soos The Sun, UK Daily en The Sunday Times gelewer.
In 1993 bied Clarkson die programme Star Cars en Motorworld aan. Daarna bied hy in Januarie 1998 die program Jeremy Clarkson’s Extreme Machines en in 2000 Clarkson’s Car Years aan. Hy was ook op 'n keer 'n gas op die program What not to wear gewees, waarin sy klerekeuse deur Trinny en Susannah afgekraak is.
Jeremy woon in Chipping Norton in die Cotswolds met sy tweede vrou Frances Cain en hul drie kinders, Emily, Finlo en Katya. Hy het ook 'n herehuis op die eiland Man. Op 5 Mei 2014 maak beide bekend dat hulle na 'n huwelik van 21 jaar gaan skei.
Robert Smigel
Robert Smigel (gebore 7 Februarie 1960) is 'n Amerikaanse skrywer, vervaardiger, en akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Little Nicky (2000), Punch-Drunk Love (2002), en This Is 40 (2012), en in die televisiereeks Saturday Night Live (1975).
Louise Smit
Louise Smit (née Louise Sophia Bekker, gebore op 2 Januarie 1940) is 'n Suid-Afrikaanse skrywer van kinderboeke en kindertelevisieprogramme.
Biografie
Smit het aan die onderwyskollege in die Paarl gestudeer, asook drama aan die Universiteit Stellenbosch se Akademie van Drama en Kuns. Sy het daarna liefdadigheidswerk in Malawi gedoen en volksverhale opgevoer met die deelname van plaaslike kinders in die landelike gebiede. Dit het gelei tot weeklikse kinderradioprogramme in Chichewa.
Met haar terugkeer na Suid-Afrika het sy as 'n poppespeler by die Stadskouburg in Johannesburg aangesluit voordat sy 'n pos as programregisseur en -skepper by die SAUK se TV-afdeling aanvaar het. Haar eerste programme, Haas Das se Nuuskas en Wielie Walie, was nasionale treffers. Smit is die alleenskepper van Wielie Walie, soos bevestig is deur Fil Heckroodt, 'n prokureur by die SAUK (sy het die eerste 200 programme geskryf) asook Haas Das se Nuuskas (sy het 150 episodes geskryf), Pumpkin Patch (500 episodes), Kideo (1 000 episodes) en Mina Moo (150 episodes). Sy het altesaam 6 000 programme in 7 tale geproduseer; en volgens navorsing het sy die meeste karakters ter wêreld geskep. Smit is 'n bekende skrywer en het tot op datum 25 boeke gepubliseer. Sy het ook programme geskep in Zoeloe, Xhosa, Sesotho, Noord-Sotho, Tswana en Engels. Sy is die regisseur van Liewe Heksie (die eerste 26 episodes) wat deur Verna Vels geskep is. Al die populêre en geliefde karakters wat deur Smit geskep is, is onder haar naam geregistreer. Sy het ook met vier van haar kinderproduksies deur Suid-Afrika getoer, te wete Haas Das se Nuuskas, Wielie Wielie Walie, Wielie Walie Boogie Boing-Boing en Prof. Fossi.
In 1980 het sy haar eie televisieateljee, Kinnor Studios, gebou. Red Pepper het dit in 1998 by haar gekoop.
Sy woon in Seepunt. Haar dogter, Corneli Smit, is 'n klassieke pianis in Europa.
Programme
Die meeste van die programme word tans herontwikkel. Haas Das, in "Haas Das hou konsert" (2007) en Wielie Walie (2009) is sommige van die programme wat herontwikkel word. Die programme-Haas Das se Nuuskas, Wielie Wielie Walie, en Prof. Fossi en die Dinosourusse is landwyd opgevoer. Sien Enteractive Productions.
Kubernetika
Kubernetika is die wetenskap van terugvoer siklusse; hoe inligting 'n stelsel help om homself te reguleer. Kubernetika ondersoek hoe inligting aangewend word vir kommunikasie en beheer in menslike stelsels asook meganiese stelsels. Kubernetika is van toepassing op alle stelsels en sluit in biologiese stelsels asook stelsels soos lugversorgingstelsels wat die tempertuur in 'n gebou beheer.
Louise Smit
Boeke
Baie van Louise Smit se boeke is gebaseer op die karakters van haar televisieprogramme.
Ander
Een van haar verhale het ook in "Stippe Stappe Stories" (1996) verskyn. Sy het ook "Die klein-klein boompie" geskryf.
Kubernetika
Die woord kubernetika (soms ook sibernetika) beteken letterlik "stuurkunde" (uit Grieks kubernetes: "stuurman"). Die wetenskap het ontwikkel op grond van 'n oortuiging dat alle stuurmeganismes - tegnies, biologies sowel as sosiaal- op dieselfde beginsels berus. In die algemeen word aanvaar dat die kubernetika as toegepaste wetenskap in 1948 begin ontwikkel het met die publikasie van Cybernetics, die werk van die Amerikaner Norbert Wiener, waarin hy die beginsels van radarvuurleiding op bestuur oorgedra het.
Hoë verwagtinge is vir die jong wetenskap gekoester want dit sou die eerste wetenskap wees waarin die geestelike en die materiële ŉ aansluiting sou vind en bowendien matematies geanaliseer sou kon word. Of daar in elke geval aan hierdie verwagtinge voldoen kan word, moet egter nog bewys word. Kubernetika het in die laaste 30 jaar wel ŉ baie belangrike rol in die ontwikkeling van die tegnologie, veral in die elektronika en biologie gespeel.
Inleiding
In die Oosbloklande word kubernetika as 'n selfstandige wetenskap beskou en, as 'n doelwit gestel is, word alle ekonomiese en politieke beslissings daarop gegrond. In die Weste word die kubernetika eerder beskou as 'n interdissiplinêre wetenskap wat in alle ander wetenskappe uiting vind. Die grootste deel van die teorievorming vind plaas aan die hand van ondersoeke in die elektronika en die biologie. 'n Onderdeel van die kubernetika, die sogenaamde inligtingsteorie, is deur K. Shannon ontwikkel aan die hand van inligting-oordrag, 'n belangrike aspek van inligting, soos die toepassing in kommunikasie.
Terugkoppeling
Die toestel is op ŉ stoomenjin gemonteer en die toeretal (omwentelinge/min) van die enjin kon daarmee konstant gehou word. Die belasting wat op die enjin geplaas is, het die toeretal dus nie meer so sterk beïnvloed nie. As die enjin stadig loop, hang die balle naby die middelpunt, maar met 'n toenemende toeretal (as gevolg van 'n vermindering van die belasting wat op die enjin geplaas is) word die balle as gevolg van die middelpuntvliedende krag na buite geslinger.
Daardeur word die klep, waarmee die stoomtoevoer gereël word, toegetrek en die toeretal neem af. Met 'n afname in die toeretal val die balle terug, en die klep gaan groter oop sodat die toere toeneem. Die resultaat is dat die toeretal van die stoomenjin, ongeag die wisselende belasting, min of meer konstant bly. Die werking van die enjin en die beheermeganisme is in werklikheid 'n reeks gebeurtenisse wat in tyd en ruimte geskei is en wat elkeen die onmiddellike gevolg van die vorige gebeurtenis, of dan verandering, in die reeks is.
Met die drie verskillende gebeurtenisse by die-stoomenjin, naamlik 'n afname in die toeretal, ŉ verandering van die stand van die balle en 'n verandering in die stoomtoevoer, is daar sprake van terugkoppeling want die laaste gebeurtenis in die reeks word "teruggekoppel" na die eerste gebeurtenis. Terugkoppeling het hier ŉ spesiale karakter, naamlik dat ŉ verhoging in die toeretal 'n verlaging in die stoomtoevoer en 'n gevolglike verlaging van die toeretal meebring. Die een verandering bring dus wel ŉ volgende verandering mee, maar die tweede verandering werk teen die eerste in, sodat negatiewe terugkoppeling ontstaan. Dit heet teenkoppeling. Gestel nou dat die toestel van Watt so gewysig word dat 'n verhoging van die toeretal die stoomklep juis verder sal oopmaak.
Die omwentelinge per minuut (r/min) sal dan nie afneem nie, maar toeneem terwyl die klep aanhoudend groter oopgaan. Eers wanneer die klep nie verder kan oopgaan nie, sal die proses stabiliseer. Dit heet positiewe terugkoppeling. By statiese ewewig tree daar ŉ vergelykbare meganisme op. As die ewewig van 'n gewig wat aan 'n tou hang, versteur word deur dit byvoorbeeld eenkant toe te stoot, tree daar onmiddellik kragte op om die ewewigsposisie te herstel.
Die essensiële verskil hiertussen en tussen ewewig deur terugkoppeling is dat daar net twee (in plaas van drie) verskillende gebeurtenisse in die ketting van oorsaak en gevolg plaasvind. Die tydskeiding ontbreek dus omdat daar geen tydsverloop tussen die versteuring en teenwerking intree nie. Die soort ewewig waarin terugkoppeling 'n rol speel, is altyd ŉ proses wat in tyd en ruimte voortgaan en in wese 'n dinamiese ewewig is. Met negatiewe terugkoppeling is dit 'n redelik stabiele dinamiese ewewig, want hoewel daar veranderinge plaasvind, geskied dit binne sekere grense.
Die korrektiewe kapasiteit van ŉ teenkoppelmeganisme (met ander woorde die vermoë om 'n afwyking teen te werk) is aan sekere grense gebonde, en as dit oorskry word, reageer die stelsel asof daar geen terugkoppeling is nie. By die reguleerder van Watt bestaan hierdie grens byvoorbeeld uit die uiterste stand van die stoomklep, wat op ŉ sekere punt nie verder kan oopgaan en die masjien nog vinniger laat loop nie (negatiewe terugkoppeling).
Reaksietyd
As die afwykingstyd as 1 geneem word en die korreksietyd groter (byvoorbeeld 1,2) is, word daar gesê dat die teenkoppeling groter as 1 is, en as die korreksietyd kleiner as 1 is, dat die terugkoppeling kleiner as 1 is. Met die teenkoppeling dus groter as 1 (korreksietyd langer as afwykingstyd) sal die korrigering, wat maar pas begin optree het, aanleiding gee tot 'n verdere afwyking, want die klep is nog besig om oop te gaan terwyl die las al verwyder is. Die korreksie waarmee hierdie afwyking weer eens teengewerk moet word, maar te stadig is om ook dit te doen, gee dan net aanleiding tot 'n verdere afwyking.
As die proses aanhoudend voortgaan, begin die teenkoppeling genereer ('n opwekking in die hand werk), waardeur die enjin dan skerp versnel en vertraag word, in teenstelling met die geleidelike versnelling en vertraging by 'n terugkoppeling kleiner as 1. Die tempo en die grootte van die afwyking hang dus af van die stelsel self en nie meer van die steurings nie, want die stelsel (enjin met reguleerder) begin met 'n spontane wisselwerking waarin daar heelwat energie verlore gaan.
'n Ander belangrike eienskap van terugkoppeling is dat een verandering altyd ten koste van die ander plaasvind. In Watt se toestel word die stoomtoevoer byvoorbeeld gedurig verander omdat die toeretal verander. Met voldoende regulering bly die toeretal egter naderhand redelik konstant terwyl die stoomtoevoer baie gevarieer moet word om dit so te hou.
Regulering
Regulering in 'n stelsel kan op twee beginsels berus. Die eerste daarvan is om 'n reaksie op die effek van 'n afwyking en die tweede om ŉ reaksie op die afwyking self te bewerkstellig. Die reaksie kan byvoorbeeld op ŉ verandering in die toeretal berus, ongeag of die toeretal as gevolg van die stoomtoevoer of die belasting verander. Die reaksie kan egter ook intree wanneer die stoomtoevoer of die belasting self verander. Die nadeel van die tweede metode is dat net een bepaalde aspek op 'n slag gekorrigeer word.
Die voordeel daarenteen is dat 'n baie beter kontrole oor die verandering uitgeoefen kan word. Steurings wat afwykings veroorsaak, kan van binne (intern) of van buite (ekstern) 'n stelsel kom. Die interne steuring by 'n stoomenjin kan byvoorbeeld 'n verandering in die stoomtoevoer en die eksterne steuring 'n verandering van die las wees. Albei steurings moet in berekening gebring word om doeltreffende regulering te bewerkstellig. Dikwels vind daar in 'n stelsel ook toevallige steurings plaas waarvoor geen voorsiening gemaak is nie.
Wiener en Shannon het sulke steurings aan die hand van die probleme in seinoordrag by kommunikasiestelsels bestudeer. Die insig wat hulle verkry het, het so 'n verrassende omvang gehad dat daar 'n studieveld op sy eie, die inligtingsteorie, ontstaan het.
Stelsels
Terugkoppelmeganismes is wel deur Watt gebruik om die toeretal van 'n stoomenjin te reguleer en later om die vlerke van 'n windmeul op die wind gerig te hou, maar het eers werklik ingang gevind toe die sorgvuldige ontleding van terugkoppelmeganismes bygedra het tot 'n ruimer en meer doelgerigte gebruik daarvan in die elektronika en die biologie. In breëre sin word terugkoppeling soos deur Wiener beskryf, gebruik om vliegtuie en missiele met behulp van radar op hulle doelwitte en teikens gerig te hou.
Dit word ook by outomatiese masjiene in vervaardigingsprosesse gebruik sodat die masjiene self aanpassings kan doen waar afwykings in die produk voorkom. Verder help terugkoppeling om elektroniese versterkers en spanningsbronne te stabiliseer en om ossillators en filters te aktiveer. By enige stelsel met terugkoppeling is daar altyd 4 faktore betrokke, naamlik 'n inset, 'n toestel, 'n uitset en terugkoppeling. By die stoomenjin is die inset byvoorbeeld die stoomtoevoer, die toestel die enjin self, die uitset die krag wat die enjin lewer en die terugkoppeling die toeretal, wat deur 'n klep beheer In 'n missiel is daar 'n radarsensor wat seine kan ontvang (inset), ŉ ontvanger wal die seine verwerk (toestel), en 'n sender wal seine uitstuur (uitset).
Die terugkoppeling bestaan uit die ontvangs van die uitgesende seine waarmee die toestel die bewegingsrigting van die missiel aanpas. So is die beginsel van inset, toestel, uitset en terugkoppeling op masjiene, versterkers en ossillators ook van toepassing op ander terreine, waarby impuls en reaksie voortdurend op 'n stuurmeganisme inwerk. Aangesien terugkoppeling, en daarmee saam outomatisering, ŉ wesenlike kenmerk van meganisasie is (die toestel gryp outomaties in om 'n regstelling te doen), moet 'n mens versigtig wees om nie 'n streng verskil tussen meganisasie en outomatisasie te maak nie, want outomatisering is dikwels net voortgesette of gevorderde meganisasie.
Eers wanneer die regstelling op grond van 'n beslissing, en nie outomaties nie geskied (al lyk die handeling outomaties), is daar werklik sprake van 'n verskil. Met die koms van die rekenaar het kubernetika werklik op die voorgrond begin tree, want 'n rekenaar beskik oor 'n vermoë wat met die neem van 'n beslissing ooreenstem.
Binêre stelsels
Vir 'n mens is dit dus maklik om die toeretal af te lees en ŉ beslissing te neem, maar vir ŉ masjien is dit onmoontlik, tensy die masjien met 'n ingewikkelde terugkoppelstelsel toegerus is (die regulering wat nodig is om 'n enjin konstant op 1 000 r/ min te hou, is redelik eenvoudig, maar wanneer daar 'n toeretal van byvoorbeeld 1000 of 500 r/min gekies moet word. kom beslissing ter sprake). Die terugkoppelstelsel moet byvoorbeeld daartoe in staat wees om enige toeretal tussen a en 5 000 r/min te meet en enige aanpassing tussen 0 en 5 000 r/ min te doen.
'n Binêre stelsel bied die eenvoudigste oplossing en is op die binêre getalle a en 1 gegrond. Die 0 en 1 kan ook deur "aan" en "af" of "ja" en " nee" vervang word. Waar ŉ konvensionele terugkoppelstelsel op 'n hele reeks syfers (0-5 000) aangewys is, word 'n binêre stelsel so ingerig dat dit net nulle (0) en ene (1) in ag hoef te neem. As die enjin dan byvoorbeeld ingerig word dat ŉ toeretal laer as 1 000 r/ min met 0 en hoër as 1 000 r/ min met 1 aangedui word, hoef die terugkoppelstelsel slegs op 1 of 0 te reageer, ongeag klein wisselings in die toeretal (dit maak nie saak of dit 980 of 999 r/ min is nie, want vir die terugkoppeling bly dit 0). Met die gewone stelsels (analoog) kan daar wel soms 'n fyner kontrole uitgeoefen word, maar die binêre stelsels (digitaal) het so ontwikkel dat dit dikwels baie akkurater as analoogstelsels is.
Geprogrammeerde beslissings
ŉ Outomaat, al is dit met 'n gesofistikeerde terugkoppeling toegerus, is dikwels slegs daartoe in staat om tussen 2 moontlikhede te onderskei (0 en 1), maar 'n kubernetiese stelsel kan tussen talle moontlikhede onderskei en 'n beslissing daarop grond. Die stelsel sal dan 'n vergelyking trek tussen die vereiste en die werklike toestande en korreksies dienooreenkomstig aanbring. Dit is juis hier waar rekenaars so 'n groot rol begin speel het, want toegerus met 'n groot aantal insette (sleutelbord en sensors) kan die toestel (rekenaar) fenomenale uitsette lewer, byvoorbeeld deur ŉ massiewe olietenkskip by sy bestemming te bring sonder die toetrede van 'n mens, of deur ŉ vuurpyl veilig op die maan te laat land.
Die rekenaar word voorsien van inligting, hetsy deur sensors of deur die operateur, en neem volgens ŉ voorafopgestelde program beslissings, waarna dit 'n uitvoering van ŉ taak of 'n aanpassing met behulp van beheermeganismes bewerkstellig. Die uitvoering van die rekenaarprogram is hiërargies georden, dit wil sê dit verleen aan sekere beslissings voorkeur bo ander. Die bydraes van die kubernetika is nie alleen vir die tegniek belangrik nie, maar bied ook heelwat insig op ander terreine en bring mee dat die beginsels daarvan op 'n baie wye gebied toegepas kan word.
Kubernetika in die biologie
Reflekse soos die in lewende organismes van 'n hoër orde kan in 'n kubernetiese sin terugkoppeling genoem word (refleksboe). Die pupilrefleks van die menslike oog sorg byvoorbeeld daarvoor dat veranderinge in ligsterkte teengewerk word, sodat daar 'n taamlik konstante hoeveelheid lig op die netvlies val. Die verskil tussen lig en minder lig kan weliswaar waargeneem word, maar die variasies lyk kleiner as wat die werklike verskil in ligintensiteit is, en hoewel die verskil tussen die sonlig buite en die kunsmatige lig binne wel waarneembaar is, sou 'n mens nie se dat die verskil 'n faktor van 1 000 is nie.
Die pupilrefleks werk oor 'n beperkte gebied en in die sonlig sal die pupil ŉ bepaalde minimumgrootte bereik en nie verder by verskille in sonligintensiteit kan aanpas nie. In lewende wesens kom daar ŉ enorme aantal refleksboë voor, wat saam die senuweestelsel vorm. Die onderlinge koördinasie daarvan toon 'n ooreenkoms met die geprogrammeerde beslissingswyse. By die oog is dit byvoorbeeld nie alleen die grootte van die pupil wat die indruk van die ligintensiteit bepaal nie, maar ook ander faktore (byvoorbeeld kleursamestelling).
Dit alles dra daartoe by om ŉ optimale beeld te verkry. Net soos die programmatuur van 'n rekenaar blyk reflekse ook hiërargies georden te wees, en sekere reflekse geniet die voorkeur bo ander. Omdat elke terugkoppelmeganisme die neiging het om te genereer, is dit nie verbasend dal daar talle ossillasies by lewende wesens voorkom nie, meestal tot nut van die organisme, onder meer by die hart en longe of soos wanneer die liggaam bewe. Die ensiemregulering kan ook in terme van kubernetiese stelsels beskryf word. Die konsentrasie van 'n ensiem in 'n bepaalde sel is gebonde aan klein afwykings. Regulering vind plaas deur aan/afregulering. In 1965 het Jacob en Monod dit waargeneem by die ensiem galaletosidase van die bakterie Exherichiam coli.
Daar is ontdek dat die gebied wat verantwoordelik is vir die sintese van die ensiem, 'n reguleergedeelte beval. In die rustoestand word die vorming van die ensiem geblokkeer deur die regulator. Indien daar egter 'n substraat vir die ensiem toegevoeg word (die stof waarop die ensiem werksaam is), blyk dit die regulator self te blokkeer, sodat die ensiem geproduseer en die substraat verwerk word. Nadat dit gebeur het, keer die regulator na die blokkerende toestand terug. Op hierdie wyse reël die sel die ensiembestanddele en word dit net geproduseer as dit nodig is. Die kliere probeer ook om deur die vorming van hormone sekere norme in die liggaam te handhaaf.
Die bloed is byvoorbeeld saamgestel uit noukeurige hoeveelhede bloedliggaampies, bloedplaatjies, water, suiker, soute, ensovoorts. Die hoeveelhede is in werklikheid die norm vir 'n dinamiese ewewig, want daar word voortdurend suiker uit die bloed aan die liggaamselle afgegee (vir die werking van spiere), en die lewer voeg ook voortdurend suiker aan die bloed toe. Die dinamiese ewewig word gehandhaaf deur die werking van verskeie hormone. Die hele menslike liggaam kan dus beskou word as in dinamiese ewewig, want daar vind gedurig ŉ afbreking van selle plaas, terwyl nuwe selle die plek daarvan inneem.
Die vorm van die liggaam, word dan ook bepaal deur die norm wat naastenby vir die ewewig gehandhaaf moet word, min of meer omdat, soos by alle terugkoppelings, die steurings wel teengewerk maar nie heeltemal uitgeskakel word nie. Daar is dus talle faktore wat die ewewig beïnvloed, soos byvoorbeeld voedsel, liggaamsarbeid, ensovoorts, wat in mindere mate geld, tensy dit buite die werkgebied van die terugkoppeling val. Versteuring van ewewig op een gebied wysig die waardes van die ander faktore wat die ewewig bepaal.
'n Siekte wat een gedeelte van die liggaam benadeel, beïnvloed onmiddellik die ander liggaamsfunksies. Die liggaam reageer dan daarop as 'n terugkoppeling en die norm, gesondheid, word herstel. As gevolg daarvan ontstaan daar op allerhande plekke in die liggaam afwykings, want die handhawing van 'n norm vir een bepaalde grootheid bring afwykings in die ander groothede mee. In kubernetiese terme is mediese sorg dus die bevordering van die handhawing van 'n sekere norm.
Die geneesheer moet egter ook in gedagte hou dat as 'n afwyking of versteuring van die ewewig op een plek minder onwenslik geag word as op 'n ander plek (waar die afwyking in der waarheid voorkom), die liggaam terugkoppeling kan simuleer vanaf 'n deel van die organisme wat binne die gebied van die terugkoppelingsmeganisme val. Die eerste funksie is veral van belang waar steurings sterk afwyk van die steurings waarmee die mens in die loop van die evolusie te doen gehad het. So het die liggaam byvoorbeeld meer terugkoppelmeganismes ontwikkel om die effek van die tekort aan voedsel as die in name van te veel voedsel te bestry.
Sosiale wetenskappe
Kubernetika word nou oor die algemeen beskou as die studie van elke sisteem wat daartoe in staat is om inligting op te neem, te bewaar en te gebruik vir stuur- en reguleringsdoeleindes. Die grondleggers van die kubernetika in die tegnologie het in hulle eerste geskrifte al daarop gewys dat die beginsels waarop hul insig en bevindings berus, nie uitsluitlik vir masjiene geld nie. Nie alleen is die masjien 'n stelsel of 'n geheel van samestellende en onderling afhanklike dele nie, maar ook die mens, die vereniging, die kerk, die massamedia. Kubernetiese beginsels geld dus nie net vir dooie materiale waarin 'n stuurmeganisme geplaas is nie, maar ook vir lewende materie en sosiale stelsels.
'n Dosent gee byvoorbeeld klas en merk (danksy die inligting verkry deur terugkoppeling) dat deur die gedrag van die toehoorders (praat, gaap, slaap) die " stelsel" uit ewewig raak, want die werking daarvan beantwoord nie meer aan die gestelde norme nie. Daar is nou verskillende meganismes tot sy beskikking; hy kan sy spreektoon verander, die inhoud van die lesing verander, meer voorbeelde gee, grappies vertel of oorskakel na ŉ meer aktiewe manier van onderrig, ensovoorts. In ooreenstemming met die wysiging van die aanslag gee die studente aandag en is die ewewig in die stelsel herstel. Die stelsel kan dus gekorrigeer word of homself korrigeer aan die hand van terugkoppeling, en die orde in plaas van wanorde kan gehandhaaf word.
So beskou, word die kubernetiese beginsel 'n lewenskenmerk waarby kommunikasie 'n sentrale rol speel. Die rol is drievoudig: die kommunikasie maak nie alleen die inset of uitset van energie en/of inligting in die sisteem moontlik nie, maar dit werk bowendien (deur terugkoppeling) in op die bron, sodat die inset verwerk, verander of stopgesit word. 'n Dergelike kubernetiese denkrigting het 'n invloed gehad op alle wetenskappe wat die mens in sy verhouding tot ander mense bestudeer het (waaronder die sosiale psigologie, sosiologie, pedagogie. politika, publisistiek en ander, maar hoewel daar in die laaste 10 jaar geargumenteer word oor kubernetiese modelle van byvoorbeeld die ekonomie en die sosiologie. was die resultate daarvan nie so skouspelagtig soos die van die tegnologie en die biologie nie.
Die ingewikkeldheid van die menslike kommunikasie en die geringe moontlikhede van eksperimentering met mense is ongetwyfeld die oorsaak daarvan. Hoewel die kubernetiese denkwyse dikwels tot die herformulering van bestaande teorieë aanleiding gee, lei dit selde tot die ontwikkeling van nuwes.
Kommunikasiewetenskappe
'n Groot deel van die wetenskaplike publikasies oor die verskynsel van kommunikasie waarin die kubernetiese denkwyse gevolg word, dateer uit die sestigerjare en is nie soseer die resultaat van die sosiaalwetenskaplike studie nie as die resultaat van die tegnologiese of natuurkundig-matematiese studies. By laasgenoemde word gedagtegange ontwikkel of modelle gebou wat op die kubernetika en die verwante vakke, soos die stelselteorie en die inligtingsteorie, steun.
Hierdie kubernetiese visie het veral 'n invloed op die studie van die massakommunikasie gehad. Veral die massamedia kan beskou word as stuurinstrumente van die openbare mening of kollektiewe gedrag. Daar kan dus met reg gevra word in watter mate die verbruiker hom deur die massamedia laat stuur (advertensies), welke rol terugkoppeling daarin speel, ensovoorts. Die massamedia word wel beskou as die meganisme wat die ewewig van die sosiale stelsel waarin dit werksaam is, in stand hou.
In die jare vyftig is die veronderstelling in die sosiale wetenskappe geformuleer dat die massamedia eerder die sosiale veranderinge rem as bevorder. Die oorsaak van hierdie verskynsel is daarin geleë dat die massamedia weinig of geen aandag aan afwykende idees en menings skenk nie, maar dit eerder veroordeel. In daardie sin sou die massamedia as geheel daartoe bydra dat die bestaande verhoudinge in ŉ sosiale stelsel in 'n relatiewe ewewig bly.
Kritiek
Om menslike kommunikasie so aan te wend dat dit uitsluitend die beginsels van bestuur dien, is vir die meeste beoefenaars van die sosiale wetenskappe onaanvaarbaar. Dit sou te eensydig ten opsigte van die waarneembare werklikheid staan en die stelselteorie kan geen diepgaande verklaring vir die tipies menslike aspekte van sosiale kommunikasie gee nie. Dit gaan hier om verskillende aspekte van 'n ingewikkelde menslike gedragspatroon wat nie so eenvoudig met behulp van kubernetika verklaar kan word soos by ŉ masjien nie.
Wanneer 'n mens (sender) inligting aan iemand anders oordra, is hy vry om te bepaal wat hy bedoel, maar diegene wat die inligting ontvang (ontvanger), is weer nie gebonde aan die bedoelings van die sender nie. Hy is vry om sy eie uitleg van die inligting weer te gee en op eie insig te handel. Die vryheid van keuse speel dus ŉ belangrike rol by menslike kommunikasie. Juis omdat die mens kan kies (altans binne sekere perke), kan hy nooit werklik gestuur word nie, want sy reaksie kan nie altyd voorspel word nie en daarom kan menslike kommunikasie nie herlei word tot ŉ eenvoudige inset-uitsetstelsel nie.
Kommunikasie kan wel met behulp van kubernetika opgehelder word en die kritiek daarteen berus op die veronderstelling dat kommunikasie in sosiaal-wetenskaplike sin gereduseer word tot die meganiesmenslike. Kubernetika kan dus nie werklik die plek van die sosiale wetenskappe inneem nie, hoewel 'n beslissing wel met behulp daarvan geneem kan word. Die maatskaplike inhoud van die beslissing kan egter alleen geformuleer word aan die hand van die doelstellings wat aan die maatskaplike stelsel toegeskryf is.
Dit bied die moontlikheid om met behulp van wiskundige metodes die probleme van die studie van 'n ingewikkelde sosiale stelsel te analiseer. Kritiese sosioloë meen egter dat dit nie die geval is nie en dat die kubernetika gebruik word om mense te manipuleer sodat die maatskaplike stelsel in ewewig bly, en die bestaande orde word stilswyend as die norm vir die stelsel beskou.
Aloe duckeri
Aloe duckeri is 'n aalwyn wat inheems is aan die Demokratiese Republiek die Kongo, Malawi, Tanzanië en Zambië.
Statebondspele
Die Statebondspele of Gemenebesspele (Engels: Commonwealth Games) is 'n sporttoernooi wat al om die vier jaar, twee jaar na elke Olimpiese Somerspele, vir lidlande van die Britse Statebond aangebied word. Ongeveer 4 500 tot 5 000 atlete neem hieraan deel, wat dit na die Olimpiese Somerspele die grootste sportbyeenkoms ter wêreld maak.
Alhoewel die Britse Statebond 56 lidlande het, is daar 74 deelnemende spanne by die Statebondspele, omdat 'n aantal Britse oorsese gebiede onder hul eie vlae meeding. Die vier lande van die Verenigde Koninkryk – Engeland, Skotland, Wallis en Noord-Ierland – stuur ook aparte spanne.
Net ses lande het aan elke Statebondspele deelgeneem: Australië, Kanada, Engeland, Nieu-Seeland, Skotland en Wallis. Suid-Afrika neem tans, na hulle hertoetrede in 1994, aan hierdie Statebondspele deel. Die volgende Statebondspele sal in 2026 in die Australiese deelstaat Victoria aangebied word.
Opel Vectra
Die Opel Vectra is 'n groot gesinsmotor ontwerp en vervaardig deur die Duitse motorvervaardiger Opel van 1988-2009. In die Verenigde Koninkryk is die motor verkoop onder die Vauxhall handelsmerk as die Vauxhall Cavalier en later as die Vauxhall Vectra, van 1995 af. Dit is ook deur Holden in Australasië verkoop as die Holden Vectra, en deur Chevrolet in Latyns-Amerika as die Chevrolet Vectra.
Statebondspele
Geskiedenis
Die idee vir 'n kompetisie tussen die lande van die Britse Ryk is vir die eerste keer in 1891 deur ds. Astley Cooper voorgestel. Die eerste Britse Rykspele is daarna is 1930 aangebied. Die geleentheid se naam in 1954 na die Britse Ryk en Statebondspele verander. Daarna verander die naam na die Britse Statebondspele in 1970 en na die huidige naam van Statebondspele in 1978.
Nege nasies het die Statebondspele tot dusver aangebied. 19 stede in sewe lande het die geleentheid aangebied. Australië het vyf Statebondspele (1938, 1962, 1982, 2006 en 2018) aangebied. Kanada het vier Statebondspele (1930, 1954, 1978 en 1994) aangebied. Twee stede het die Statebondspele meer as een keer aangebied: Auckland (1950, 1990) en Edinburg (1970, 1986).
Opel Vectra
Die Vectra is in Oktober 1988 bekendgestel as 'n plaasvervanger vir die Opel Ascona, en is self in 2009 vervang deur die Opel Insignia, die naamplaat strek oor twintig jaar en drie geslagte van die motor.
Statebondspele
Geskiedenis
Die Statebondspele is twee keer aan Suid-Afrikaanse stede toegeken (1934 aan Johannesburg en 2022 aan Durban), maar albei geleenthede is gekanselleer, in 1934 weens die diskriminasie van Swart en Asiatiese Atlete deur die Suid-Afrikaanse regering en in 2022 weens die gebreek aan finansiële middels deur die gasheer. Hierdie Statebondspele is aan Londen (1934) en Birmingham (2022) toegewys.
Twee uitgawes van die Statebondspele is deur verskeie lande geboikot. Nigerië het die Statebondspele van 1978 in Edmonton in protes teen Nieu-Seeland se sportkontakte met apartheid-Suid-Afrika geboikot. Uganda het ook nie aan hierdie spele deelgeneem nie in protes teen beweerde Kanadese vyandigheid teen die regering onder Idi Amin. In 1986 het 32 van die 50 kwalifiserende lande die Statebondspele in Edinburg geboikot in protes teen die sportkontakte van die Verenigde Koninkryk onder Margaret Thatcher met apartheid-Suid-Afrika.
Uitslae volgens jare
Nota: Die Inter-Ryk Kampioenskappe van 1911 in Londen word as 'n voorloper vir die moderne Statebondspele beskou, maar word gewoonlik nie as 'n amptelike uitgawe van die Spele self beskou nie.
Statebondspele volgens gashere
[[Lêer:Commonwealth Games years participants.PNG|duimnael|400px|Ligging van die spele en die deelnemende lande:
• Gasheerstede met jaar van die spele ]]
Sylvia Jefferies
Sylvia Jefferies (gebore 14 Augustus 1969) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Notebook (2004), Deja Vu (2006), Halloween II (2009), en Piranha 3DD (2012).
Heupvervanging
Heupvervanging is 'n mediese prosedure waartydens die heupgewrig met 'n prostetiese inplanting vervang word. Die operasie word gewoonlik uitgevoer om pyn as gevolg van artritis te verlig of om 'n beskadigde gewrig te herstel.
Beplanning en voorbereiding
Die heupgewrig bestaan uit die kop van die dybeen (femur) wat artikuleer met die heuppotjie (asetabulum. Nuwe tegnologie in Amerika en Europa verbind gerekenariseerde tomografie (RT)(“CT” in Engels), rekenaarondersteunde ontwerp (ROO)(“CAD”), rekenaarondersteunde vervaardiging (ROV) (“CAM”), en snelprototipering ten einde lewensgrootte, fisiese modelle van die pelvis met die bestaande heupsok te kan  vervaardig. Sodoende kan lewensgetroue plastiekmodelle verkry word wat getroue weergawes van die spesifieke pasiënt se pelvis daarstel, en wat die chirurg in staat stel om presiese beplanning te doen van die operasie op die spesifieke pasiënt. Tans is die proses egter nog nie oral in Suid-Afrika beskikbaar nie, en chirurge is nog aangewese op minder akkurate X-straal tegnologie, waaruit die hoeveelheid been wat uit die heupsok weg is nog nie presies bepaal kan word nie.  Beplanning van die operasie word nou so akkuraat as moontlik gedoen.
Waar die bogenoemde rekenaarondersteunde snelprototipering nie beskikbaar is nie, word natrekke vanaf x-straalplate gemaak en pre-operatiewe beplanning gedoen.