cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Transgender
Transseksueel versus transgender
Verskille tussen die twee terme is gewoonlik gebaseer op die onderskeid tussen geslag (fisiek) en gender (sielkundig, sosiaal). ’n Mens kan dus sê transseksualiteit handel meer oor die fisieke aspekte van ’n mens se geslag, terwyl transgender oorwegings te doen het met ’n mens se sielkundige genderingesteldheid sowel as die verwante sosiale verwagtings wat saam met ’n gegewe genderrol gaan. Baie transgender mense keur die woord "transseksueel" af. Die trans vrou Christine Jorgensen het die woord "transseksueel" in 1979 openlik verwerp en gesê: "Gender het nie met ’n mens se bedmaats te doen nie, maar met identiteit." Net so wil sommige transseksuele mense nie onder die sambreelterm "transgender" ingesluit word nie. Die definisies van albei terme het van tyd tot tyd gewissel. Volgens die Transgender Health Program (THP) by Fenway Health in Boston is daar geen algemeen aanvaarde definisies nie. Terme wat met die wisseling van die 21ste eeu gewild was, kan nou as beledigend beskou word.
Harry Benjamin het ’n klassifikasiestelsel vir transseksuele en transvestiete geskep wat hy die seksoriëntasieskaal (SOS) genoem het. Hy het transseksuele en transvestiete ingedeel in een van ses kategorieë geskoei op die redes dat hulle klere van die teenoorgestelde geslag dra en die relatiewe dringendheid van hul behoefte (indien enige) aan seksverandering.
Ander kategorieë
Benewens trans mans en vroue wat met die teenoorgestelde geslag identifiseer en die kern van die "transgender"-sambreelterm vorm, val ander groepe ook in breër terme in dié gemeenskap. Dit sluit mense in wat nie noodwendig met mans of vroue identifiseer nie, soos androgiene, bigender, pangender of agender mense, wat soms saam gegroepeer word onder die sambreelterm "genderqueer". Hoewel sommige definisies van "transgender" ook transvestiete insluit, word hulle gewoonlik uitgesluit, nes transvestiese fetisjisme (omdat dit beskou word as die uitdrukking van ’n parafilie eerder as ’n genderidentifikasie) en fopdossers (wat kunstenaars is wat klere van die ander geslag dra ter wille van vermaak).
Christina Krüger
duimnael|regs|280px|Mev. Christina en ds. [[G.H.J. Kruger op hul seun Christiaan se troue.]]
Christina Maria Krüger (ook née Krüger, Bethulie, Oranje-Vrystaat, 18 April 1882 – 3 Junie 1947) was predikantsvrou in die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika. Haar man, ds. Gert Hendrik Jacobus Krüger, was leraar van Lydenburg-kombinasie 1903–1905, Barkly-Oos 1905–1926 en Parys 1926–1949, toe hy sy emeritaat aanvaar het. Hy is oorlede op 19 Februarie 1957. Haar seun, ook ds. G.H.J. Krüger (1923–2013), was leraar van Barkly-Oos 1949–1951, Laeveld 1951–1958, Benoni 1958–1969, Benoni-Noord 1969–1977 en Durban 1977–1989, toe hy sy emeritaat aanvaar.
Herkoms
duimnael|links|230px|Ds. en mev. Krüger as jong getroudes. Christina Krüger se grootvader aan vaderskant was Harm Krüger van die plaas Vaalbank, distrik Bethulie, ’n Volksraadslid van die Vrystaatse Republiek. Haar grootvader aan moederskant was Jan Pretorius van die plaas Pretoriusvlei, distrik Postmasburg, wat as seun van agt jaar die Trichardt-trek na Delagoabaai meegemaak het. Haar vader, Banie Krüger, van die plaas Winkelshoek, Bethulie, was ’n bekende en gerespekteerde man in sy omgewing.
Jeugjare en Vryheidsoorlog
Tydens die Tweede Vryheidsoorlog (1899–1902) het Christina Krüger, toe haar vader en ouer broer albei gevange was, as jong meisie saam met haar moeder, jongste broer en sussie op die plaas bly woon. Hulle het laat skeer en saai en sy het self koring gesny. Naderhand het hulle veiligheid gesoek deur met kar en perde en met soveel as wat hulle op die kar kon laai, te vlug. Saam met nog vlugtende vroue het hulle ’n laertjie gevorm. Toe hulle op ’n môre gevange geneem word, het die vyand kort bokant die vroue en kinders se hoof heen met kanonne op vlugtende burgers geskiet. Dit het groot konsternasie in die laer veroorsaak. Met die moedigheid en teenwoordigheid wat haar lewenslank sou kenmerk, het Christina Krüger op ’n miershoop gaan staan en met haar voorskootjie die wit vlag opgesteek. Dié voorskootjie en enkele ander tronkaandenkings is ná haar dood aan die Oorlogsmuseum in Bloemfontein geskenk.
Die vroue en kinders is toe na die Bethulie-kamp vervoer. Daar het Christina Krüger ellende en smart ervaar wat sy haar lewe lank nie wou oorvertel nie. Net een aand tydens haar en haar man se lang huwelikslewe, het sy hom daarvan begin vertel, maar sy het naderhand vasgesteek en nooit die verhaal hervat nie.
Uit die konsentrasiekamp het sy ’n brief gestuur om die vegtende burgers te velde te bemoedig. Hierdie brief het in die vyandshande beland. Sy is gevolglik in hegtenis geneem, gestraf en saam met vier gewapende soldate na die tronk op Bethulie gestuur. Later is sy na Bloemfontein verskuif waar sy vier weke gevangenisstraf uitgedien het.
Huwelikslewe
duimnael|links|170px|Ds. [[G.H.J. Kruger, Christina Kruger se eggenoot as jong predikant.]]
duimnael|170px|regs|Christina Krüger se seun ds. [[Gerrit Kruger.]]
Waardering
Volgens die naamlose skrywer van haar lewensberig in die Gereformeerde Kerk se Almanak van 1948 het sy gedurende haar huwelikslewe lief en leed "blymoedig en getrou" saam met haar man deurgemaak. Sy was vir hom ’n besieling in sy leraarswerk tot op die dag van haar dood. "(Vanweë) haar beminlike geaardheid was sy alombekend deur alle dele van die samelewing, waar sy gewoon het, en in wye kringe in Suid-Afrika. Dit blyk uit die baie briewe van deelneming wat ds. Krüger ná haar heengaan ontvang het. In daardie briewe word melding gemaak van haar mooie, vol en blymoedige lewe, selfs al het sy in haar hart ’n snerpende litteken gedra weens die blindheid van ’n paar van haar kinders. Haar glimlag, selfs onder smart, het almal aan die pastorie verwelkom, ryk sowel as arm. Daardie glimlag kon nog op haar laaste siekbed bespeur word telkens wanneer die bitter-swaar pyne haar ... net ’n verposinkie gegee het. Sy het ’n mooi, vol lewe gelei, die vriendelikheid en jammerhartigheid verpersoonlik. Sy was ’n ideale predikantsvrou, pastorie- en volksmoeder. Wie haar geken het, het dit kon aanvoel: (H)ier is ’n vrou, deur lyde en teleurstelling in haar lewe geheilig."
Marco Aurélio Morais dos Santos
Marco Aurélio Morais dos Santos (Ponta Grossa, 6 Oktober 1965), beter bekend as Dida, is 'n Brasiliaanse sokkerspeler. Hy speel onder meer vir Colorado, Coritiba (1985-1986; 1994-1995), Corinthians, Palmeiras, Flamengo, Grêmio, Cerro Porteño, XV de Jaú, Ponte Preta en Pensacola.
Drea de Matteo
Drea de Matteo (gebore 19 Januarie 1972) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Swordfish (2001), Assault on Precinct 13 (2005), en Dark Places (2015), en in die televisiereeks The Sopranos (1999).
Eryngium bourgatii
Eryngium bourgatii (Gouan) is 'n kruisdisselspesie wat voorkom in die Middellandse Seegebied. Van die gebiede waar dit aangetref word is die Pireneë en Israel.
Dit is 'n meerjarige plant wat 20 – 40 cm groot kan word en opval deur sy blou kleur. Dit het 'n baie stekelrige dik en regop stam. Die blare is leeragtig en het segmente wat langwerpig of gekartel is.
Dit word in talle streke in tuine aangeplant. Die blomme trek insekte.
Salmoniformes
Salmoniformes (Forelle en Salms) is 'n vis-orde wat hoort tot die klas Actinopterygii. Geen spesie van die orde kom natuurlik in Suider-Afrika voor nie.
Slinger (vis)
Die Slinger (Chrysoblephus puniceus) is 'n vis wat slegs aan die ooskus van Suid-Afrika en Mosambiek voorkom. In Engels staan die vis bekend as slinger seabream.
Habitat
Die vis kom voor in koraal- en rotsriwwe in water wat 20 –130 m diep is. Hulle word ook gesien saam met die Selakant by Sodwanabaai. Die onvolwasse vissies kom water wat 12 – 60 m diep is voor. Hule eet krappe, garnale, vis en soöplankton. Die wyfies skiet kuit gedurende die somer aan die KwaZulu-Natal kuslyn.
Astrofotografie
Astrofotografie is die afneem van hemelliggame, ruimteverskynsels en dele van die naghemel. Die eerste foto van ’n hemelliggaam (die Maan) is in 1840 geneem, maar dit was eers teen die laat 19de eeu dat vooruitgang in tegnologie gedetailleerde stellêre fotografie moontlik gemaak het. Benewens die afneem van ’n groot verskeidenheid relatief nabygeleë voorwerpe soos die Maan, Son en planete, maak astrofotografie ook die afneem moontlik van voorwerpe wat onsigbaar vir die menslike oog is, soos dowwe sterre, newels en sterrestelsels. Dit word reggekry met behulp van lang beligtingstye omdat films en digitale kameras albei ligfotone oor hierdie lang tydperke kan vergader en weergee.
Fotografie het professionele sterrekundige navorsing gerevolusioneer, met honderdduisende nuwe sterre en newels wat die mens nie met die blote oog kan sien nie wat afgeneem is en gelei het tot gespesialiseerde en al hoe groter teleskope, wat basies groot kameras is wat ontwerp is om lig op fotoplate te registreer. Astrofotografie het vroeër ’n belangrike rol gespeel in lugopnames en sterreklassifikasie, maar is mettertyd vervang deur meer gesofistikeerde toerusting en tegnieke wat spesifiek vir wetenskaplike navorsing ontwerp is, waarvan beeldsensors net een van die baie soorte sensors is. Vandag is astrofotografie hoofsaaklik ’n afdeling van amateursterrekunde, waarmee mooi beelde verkry word eerder as wetenskaplike data. Amateurs gebruik ’n groot verskeidenheid toerusting en tegnieke.
Oorsig
thumb|250px|links|Die groot Oschin Schmidt-kamera van 48" by die [[Palomar-sterrewag.]]
Op ’n paar uitsonderings na, gebruik astrofotografie lang beligtingstye omdat die films en digitale kameras albei ligfotone oor lang tydperke kan registreer. Die hoeveelheid lig wat op die film of toestel beland, word ook verhoog deur die vergroting van die deursnee van die objektieflens wat gebruik word. Stadsgebiede het baie ligbesoedeling, en toerusting vir astrofotografie is dikwels in verafgeleë plekke geleë om lang beligtingstye toe te laat sonder dat die film of toerusting deur dwaallig beïnvloed word.
Omdat die Aarde voortdurend roteer, roteer teleskope en ander sterrekundige toerusting in die teenoorgestelde rigting om die oënskynlike beweging van die sterre te volg. Dit word bereik met ’n monteervoetstuk om die hemelliggame in ’n sentrale posisie te hou terwyl die Aarde roteer. Om rotasiefoute uit te skakel, word ’n geselekteerde mikpunt in die oog gehou, gewoonlik ’n "gidsster", wat deur die hele beligting gesentreer gehou word. Soms, soos in die geval van komete, beweeg die voorwerp en die teleskoop moet dus heeltyd daarop gefokus bly. Dit is in die ou dae met die hand gedoen, maar deesdae kan dit met behulp van ’n rekenaarstelsel bereik word – in professionele sowel as amateurfotografie.
thumb|220px|’n Foto met ’n beligtingstyd van twee minute van die komeet Hale-Bopp, wat geneem is met ’n kamera op ’n onbeweeglike driepoot. Die boom op die voorgrond is met ’n klein flitslig belig. Astrofotografie was een van die vroegste soorte wetenskaplike fotografie en dit het feitlik van die begin af in subdissiplines vertak wat elk ’n spesifieke doel het, insluitende sterkartografie, astrometrie, sterreklassifikasie, fotometrie, spektroskopie, polarimetrie en die ontdekking van hemelliggame soos asteroïdes, meteore, komete, veranderlike sterre, novas en selfs onbekende planete. Daarvoor is dikwels spesiale toerusting nodig, soos teleskope wat vir presiese beelding, ’n groot sigveld of die registrasie van lig teen sekere golflengtes ontwerp is.
Astrofotografie vir amateurs
Astrofotografie is ’n gewilde stokperdjie onder fotograwe en amateursterrekundiges. Foto's van die naghemel kan met die mees basiese film- of digitale kameras geneem word. Vir eenvoudige sterspore is niks anders as ’n algemene driepoot nodig nie. ’n Groot verskeidenheid toerusting is vir basiese en gevorderde astrofotografie beskikbaar. Tuisgemaakte en aangepaste toerusting word ook dikwels gebruik.
Foto's kan met baie soorte toerusting geneem word, soos gewone en digitale enkellensreflekskameras, 35 mm-film, kommersieel vervaardigde ladinggekoppelde kameras (CCD's) vir die amateur- en professionele mark, videokameras en selfs webkameras wat vir lang beligtings aangepas is.
Gewone kleurfilm is lank vir astrofotografie gebruik, maar sedert die laat 1990's het amateurfotograwe nes professionele fotograwe oogeslaan na digitale landinggekoppelde astrofotografie. CCD's is sensitiewer as film, en korter beligtingstye is dus moontlik. Foto's kan met baie kort beligtingstye geneem word om ’n sintetiese lang beligtingstyd te skep. Digitale kameras het geen of min bewegende dele en die vermoë om van ver af met ’n infrarooi-afstandbeheerder of ’n rekenaar beheer te word, en dit beperk vibrasie. Eenvoudige digitale toestelle soos webkameras kan aangepas word om foto's te neem, selfs met lang beligtingstye. Digitale videokameras kan ook gebruik word. Daar is baie tegnieke en toerusting om digitale kameras, selfs mik-en-druk-kameras, aan teleskope te heg. Maatskapye bied nou ’n wye reeks kameras spesifiek vir astrofotografie aan, met die nodige harde- en sagteware.
Craniella longipilis
Craniella longipilis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Craniella en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1904 deur Topsent.
Groot Stormsrivierbrug
Die Groot Stormsrivierbrug (voorheen die Paul Sauer-brug) is 'n motorbrug in die Oos-Kaap, Suid-Afrika.
Geskiedenis
Hierdie brug oor die Stormsrivier is in 1958 voltooi om 'n belangrike skakel in die N2 ('n nasionale pad) tussen George en Gqeberha te vorm. Dit is 'n geribde boogbrug van beton en lê na-aan die kus, met die gevolg dat dit in 'n klam en verwerende seeklimaat staande moet bly. Hierdie brug aan die oostelike kant van die Tuinroete is 190 meter lank en oorspan die Stormsrivier op 'n hoogte van 130 m. Dit het die Stormsrivierpas uitgesny.
Ontwerp-ingenieur
Die ontwerper van die brug was Riccardo Morandi (1902 – 1989), 'n Italiaanse siviele ingenieur van Rome, wat nie net bekend was vir sy brûe in Italië self nie, maar ook in Kanada en Colombia. Die Stormsrivierbrug is as 'n meesterwerk op die gebied van brug-argitektuur en siviele ingenieurswese beskryf.
Verbetering in 1990
Met verloop van tyd het verhoogde motorverkeer dit nogtans noodsaaklik gemaak dat die brug verbreed en versterk moes word. Die ekstra konstruksiewerk is deur die konstruksiemaatskappy HBO Africa gedoen. Die maatskappy is met 'n toekenning vir hierdie projek bekroon.
Dit het 'n bekende plek in die land geword vir avontuurlustiges om hul rekspronge (Eng. bungee jumping) uit te voer.
Ander boogbrûe op die N2
Daar is ook ander betonboogbrûe in Suid-Afrika, soos die Bloukransrivierbrug met 'n span van 272 m, die Van Stadensrivierbrug naby Gqeberha met 'n span van 198 m, die Grootrivierbrug van 189 m en die Bobbejaansrivierbrug van 165 m. Wes van Mosselbaai is 'n balkbrug, die Gouritsrivierbrug, wat 182 m lank is.
Daar is ook 'n hangbrug vir voetgangers aan die mond van die Stormsrivier wat die Stormsrivierbrug genoem word, maar dié is nie in dieselfde klas as die Groot Stormsrivierbrug en soortgelykes wat veel groter motorverkeer dra nie.
Virginia Bruce
Virginia Bruce (29 September 1910 – 24 Februarie 1982) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Winner Take All (1932), The Garden Murder Case (1936), There's That Woman Again (1938), en The Invisible Woman (1940).
Varkie
Die varkie (Pomadasys olivaceus) is 'n vis wat vanaf Valsbaai tot by Mosambiek voorkom aan die Suid-Afrikaanse kus. Dit word net 15 cm lank en weeg 300 gram. Die vis is silwer-pienk met 'n vlek op die kieudeksel. Hulle kom in vlak water voor en vorm graag skole. In Engels staan die vis bekend as die Piggy en soms ook as Pinky.
860
Die jaar 860 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 60ste jaar van die 9de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Craniella metaclada
Craniella metaclada is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Craniella en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1907 deur Lendenfeld.
Rose Rollins
Rose Rollins (gebore 30 April 1981) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Mission: Impossible III (2006) en Pixels (2015), en in die televisiereekse The L Word (2004) en The Catch (2016).
Reinaldo Felisbino
Reinaldo Felisbino (Bauru, 17 April 1962), beter bekend as Lela, is 'n Brasiliaanse sokkerspeler. Hy speel onder meer vir Noroeste, Inter de Limeira, Santo André, Fluminense, Coritiba, Sampaio Corrêa, Noroeste, Central (PE), Lençoense (SP) en Palmares.
Begonia
Begonia is ’n genus meerjarige blomplante in die familie Begoniaceae. Die genus bevat, volgens 'n onlangse telling, 1 795 verskillende spesies. Begonias is inheems aan klam tropiese en subtropiese klimate. Sommige spesies word in koeler klimate algemeen as huisplante gekweek. Hulle het pragtige, kleurryke blomme, wat kelkblare het maar nie kroonblare nie.
Eienskappe
duimnael|links|190px|Die blomme van ’n begonia. Met sy talle spesies is Begonia die sesde grootste blomplantgenus. Die plante is grond- en soms lugplante en kom voor in die tropiese en subtropiese klimate van Suid- en Sentraal-Amerika, Afrika en Suid-Asië.
Die vrug bevat gewoonlik talle klein saadjies. Die blare is dikwels groot met vlekke of strepe.
Spesies
’n Paar van die gewilde spesies is:
Kultivars
Die volgende kultivars en kultivargroepe kom voor:
Probleme
As die plant se blare ongesond lyk, is dit waarskynlik te nat en koud of te warm en droog. As hulle te klein is, kort die plant bemesting. Bakteriese verwelksiekte, meeldou, Botrytis-swam en komkommermosaïekvirus kan voorkom. In laasgenoemde geval moet die plant dadelik vernietig word.
Rebecca De Mornay
Rebecca De Mornay (gebore 29 Augustus 1959) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Risky Business (1983), Runaway Train (1985), The Hand That Rocks the Cradle (1992), en Wedding Crashers (2005).
861
Die jaar 861 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 61ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Luís Antônio Fernandes
Luís Antônio Fernandes (Ponta Grossa, 6 November 1957), beter bekend as Tostão, is 'n Brasiliaanse sokkerspeler. Hy speel onder meer vir Catanduvense, Santos, Goiás, Goianiense, Mixto, Cruzeiro, Coritiba (1986-1987;1989-1992), Inter de Limeira, Caldense, Internacional-SC, Rio Branco en Foz do Iguaçu.
Jane Brucker
Jane Brucker (gebore 14 Mei 1958) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Dirty Dancing (1987), Stealing Home (1988), en Bloodhounds of Broadway (1989), en in die televisiereeks Miami Vice (1984).
Craniella monodi
Craniella monodi is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Craniella en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1929 deur Burton.
Oranjeville
duimnael|links|230px|Die kerkgebou van die [[NG gemeente Oranjeville.]]
Oranjeville is 'n dorp in die noorde van die Vrystaat in Suid-Afrika. Die oord lê aan die oewer van die Vaaldam. Die dorp is na die Prinse van Oranje van Nederland vernoem en is gestig as 'n halfweghuis vir ossewaens tussen Heilbron, Frankfort en Vereeniging.
Drena De Niro
Drena De Niro (gebore 3 September 1967) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Intern (2015) en Joy (2015).
Aragoniet
Aragoniet is 'n mineraal wat naas kalsiet een van die vorme van kalsiumkarbonaat is.
Aragoniet is metastabiel by normale temperatuur en druk. Dit word stabiel onder hoë druk en lae temperatuur. Indien aragoniet tot 400 °C verhit word, gaan dit oor in die stabieler kalsietvorm. Hoewel dit 'n metabiele vorm is, bestaan die meeste skulpe van tweekleppiges en korale uit aragoniet. Pêrels bestaan ook hoofsaaklik uit aragoniet.
Aragoniet en kalsiet kan altwee as neerslag uit seewater gevorm word wat oorversadig met karbonaatione is. Die spoed waarmee dit gevorm word hang van die temperatuur en die teenwoordigheid van magnesium ione af. By lae temperature word veral kalsiet gevorm.
Struktuur
Aragoniet is die argetipe van die G0-struktuur in die strukturbericht-klassifikasie. Dit het 'n ortorombiese eenheidsel en in hierdie ortorombiese sel word die atome op hierdie posisies aangetref:
Lori Rom
Lori Rom (gebore 16 Augustus 1975) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente He Got Game (1998) en Resident Evil: Degeneration (2008), en in die televisiereeks Charmed (1998).
862
Die jaar 862 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 62ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Impofudam
Die Impofudom (ook Mpofudam en Impovudam, voorheen Elandsjagdtdam) verskaf saam met die Churchilldam, die Kougadam, die Loeriedam en die Groendaldam water vir huishoudelike en nywerheidsgebruik aan die stedelike gebied van Gqeberha (Port Elizabeth).
Ligging
Die dam en die Elandsjagt-watersuiweringswerke lê in die Kromrivier in die omgewing van Humansdorp op 34° 5' suid en 24º 41' oos en dus net stroomaf van die Churchilldam. Beide die N2- en R102-paaie loop oor die westelike punt van die dam. Die pad na die damwal is nie besonder geskik vir 'n passasiersmotor nie.
Geskiedenis
Die konstruksie het in 1972 begin en is in 1982 voltooi. In Julie 1983 was die dam, teen alle verwagtinge, binne drie dae vol.
Afmetings
Hierdie dam is lank, nou en diep, met verskeie baaie. Die maksimum kapasiteit is 107 miljoen m³ en dan het dit 'n oppervlakte van meer as 6 km², 'n lengte van 25 km en 'n omtrek van 65 km. Die hoogte van die damwal is 75 m en die lengte 800 m.
Benutting
Die Impofudam is Gqeberha se hoofbron van drinkwater. Die dam voorkom dat vloedwater landerye en huise aan die oewers en by die mond oorstroom. Die dam is gewild onder hengelaars weens die voorkoms van vyf visspesies. Daar is 'n bootlanseerhelling.
863
Die jaar 863 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 63ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Centurion Gholflandgoed
Centurion Gholflandgoed is 'n woongebied van Centurion, Suid-Afrika. Die landgoed is 160 hektaar groot met nagenoeg 860 huise. Die Hennopsrivier loop deur die landgoed. Van die geriewe op die landgoed sluit in: 'n klubhuis met restaurant en konferensiegeriewe, 'n 18 putjie-gholfbaan, tennis- en muurbalbane.
Craniella neocaledoniae
Craniella neocaledoniae is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Craniella ovata
Craniella ovata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Craniella en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1898 deur Thiele.
Gewone kwikkie
Die Gewone kwikkie (Motacilla capensis) is 'n klein voëltjie in die familie Motacillidae, wat kwikstertjies, koesters en kalkoentjies insluit. Die spesie kom oor die grootste gedeelte van Suider-Afrika voor, vanaf Angola en Kenia tot in Suid-Afrika.
Die Gewone kwikkie is 'n insekvretende voël wat hoofsaaklik in die oop veld, maar ook in beboude gebiede voorkom. Dit verkies onbeboste gebiede met kort gras waar dit sy prooi kan sien en jaag. In stedelike gebiede is dit aangepas om kos te soek in tuine en op geplaveide areas.
Die spesie soek energiek na insekte op die grond met 'n kenmerkende dobberende beweging van die stert. Voeding is dikwels naby water, insluitend tuindamme. Dit sal paddavisse of klein vissies eet indien die geleentheid hom voordoen.
Die broeipaartjies maak nes in natuurlike skeure en mensgemaakte strukture. Die wyfie lê 1 tot 5 eiers wat deur beide ouers vir 14 dae gebroei word.
Die Gewone kwikkie is 'n klein voëltjie, ongeveer 20 cm in lengte. Dit word gekenmerk aan die langerige, voortdurend wippende stert van die genus. Die volwassene is grysbruin, afgesien van ligte vlerkrante en 'n kort wit wenkbrou. Dit het 'n ligter borskant, met 'n donkergrys band oor die bors. Jong voëls is valer en het 'n geel onderkant.
Francisco Carlos Martins Vidal
Francisco Carlos Martins Vidal (4 September 1962), beter bekend as Chicão, is 'n voormalige Brasiliaanse sokkerspeler. Hy speel onder meer vir Ponte Petra, Santo, Coritiba, Botafogo, Bragantino, Santa Cruz, Atlético-PR, Vitória, Remo, Atlético Sorocaba, Ituana en Portuguesa.
Portia de Rossi
Portia de Rossi (gebore 31 Januarie 1973) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Scream 2 (1997) en Cursed (2005), en in die televisiereekse Ally McBeal (1997) en Arrested Development (2003).
864
Die jaar 864 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 64ste jaar van die 9de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
866
Die jaar 866 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 66ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Kleiner sandkruiper
Die Kleiner sandkruiper (Rhinobatos annulatus) is 'n haai wat aan die hele kuslyn van Suid-Afrika voorkom. Dit is geelbruin tot bruin met donkerbruin kolle. Dit is 'n bodembewoner. Die haai word 1.2 m lank en 28 kg swaar. Die haai word ook 'n 'sandhaai' genoem. In Engels staan die haai bekend as die Lesser sandshark.
Magda van Biljon
Magda van Biljon is 'n aktrise en TV-aanbieder. Sy is veral bekend as tannie Magda van die kinderprogram, Wielie-Walie. Sy was met die akteur Zack du Plessis getroud.
Bailey De Young
Bailey De Young (gebore 16 September 1989) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent The Murder Pact (2015) en in die televisiereekse Bunheads (2012) en Faking It (2014).
Magda van Biljon
TV-programme
Van die TV-programme waarin sy verskyn het:
Diskografie
Plate en CD's waarop haar stem gehoor kan word:
Blue Valley Gholflandgoed
Blue Valley Gholflandgoed is 'n afgesperde voorstad van Centurion, Suid-Afrika.
Kleintandsaagvis
Die kleintandsaagvis (Pristis pectinata) kom voor aan die ooskus van Suid-Afrika. Dit het 'n saagagtige snoet met 21-28 pare tande. Die haai is 'n bodembewoner in vlak gebiede naby die kus en is nou 'n kritiek bedreigde spesie. Die vis word tot 6 m lank en weeg tot 276 kg. In Engels staan die haai bekend as die Smalltooth sawfish.
Christy Carlson Romano
Christy Carlson Romano (gebore 20 Maart 1984) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Deadly Daycare (2014) en Kim Possible (2019), en in die televisiereekse Even Stevens (2000) en Kim Possible (2002).
Fritzi Brunette
Fritzi Brunette (27 Mei 1890 – 28 September 1943) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Green Flame (1920) en Rustlers of Red Dog (1935).
Gendarmerie
'n Gendarmerie (verbastering van die Franse gens d' armes, krygsvolk, letterlik mense met wapens ) is 'n gewapende diens wat algemene polisietake uitvoer en (van oorsprong) 'n onderdeel van die weermag is. Hierdie polisiesoldate is oorspronklik verspreid oor die platteland in kasernes gehuisves. Voor telefoon- en radioverbindings kon sulke eenhede (veral snags) vinnig en in groot getalle gemobiliseer word. Dit is veral effektief teen die bestryding van misdaadbendes aangewend.
Voorbeelde
Bovermelde lande (met uitsondering van België) maak deel uit van 'n gesamentlike Europese Gendarmerie (Eurogendfor).
Yahya Jammeh
Yahya A.J.J. Jammeh Balili Mansa, gebore 25 Mei 1965 in die dorp Kanilai in die Foni Kansala-distrik, was 22 jaar lank president van Gambië. Op 21 Januarie 2017 het hy in Ekwatoriaal-Guinee in ballingskap gegaan.
Familie
Yahya Jammeh is getroud met Zineb Yahya Jammeh en het twee kinders Mariam en Muhammed Jammeh. Hy het 'n tweede vrou Alima Sallah, maar sy het nie die titel van Eerste Dame gekry nie.
Militêr
Op 1 April 1984 tree hy in diens van die Nasionale Gendarmerie van Gambië en word in 1987 'n offisier. In 1993 ontvang hy militêre opleiding in Port McClellan in Alabama (VS) en word op 28 Augustus 1996 'n kolonel in die leër.
President
In 1994 voer hy as 29-jarige luitenant 'n staatsgreep uit en word president van Gambië. Later het hy vier keer 'n verkiesing met verskeie partye gewen. Die laaste een in 2011 is egter nie deur die leiers van die Ecowas-state erken nie, omrede daar "intimidasie en onderdrukking" plaasgevind het. In 2013 het hy sy land uit die Britse Statebond onttrek, wat sy isolasie net versterk het. Hy het Engels as die amptelike taal afgeskaf en dit met Arabies vervang. Hy het toe ook verklaar dat sy lot net in die hande van Allah was en dat hy 'n miljard jaar sou regeer.
Ballingskap
Die ECOWAS-magte het nouliks teenstand ondervind omrede die hoof van die Gambiese leër Ousman Badjie sy trou aan Barrow verklaar het. In Ekwatoriaal-Guinee het die opposisieparty Convergence for Social Democracy (CPDS) Jammeh se aankoms met hoon begroet. Dié land se leier Teodoro Obiang Nguema het ook deur 'n staatsgreep -teen sy oom- aan die mag gekom en is reeds sedert 1979 president. Die land het nie die Statuut van Rome wat die Internasionale Kriminele Hof gestig het, onderteken nie, wat beteken dat Jammeh nie hoef te vrees om vir Misdade teen die Mensdom voor hierdie hof gedaag te word nie.
Orkney Snork Nie
Orkney Snork Nie is 'n situasiekomedie (sitkom) wat van 1989-1992 op SAUK2 uitgesaai is en sedert 2006 herhaal is op DStv se KykNET. Die storie draai rondom die manewales van die Van Tonder-gesin wat op die myndorp Orkney woon. Die gesinslede bestaan uit Hendrik, Maggie, Ouboet en Yolanda, Oupa, Wimpie en sy sussie Hess. Die onderliggende humor lê in wantroue, sinspeling, sowel as die dommighede van myners wat tot uiting kom.
Rolverdeling/Karakters
Die rolspelers is as volg:
Craniella oxeata
Craniella oxeata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Craniella en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1959 deur Burton.
Medina
Medina (Arabies: ‏المدينة المنورة, ook Medina, die Verligte) is die tweede heiligste stad van die Islam en lê in Saoedi-Arabië. Medina het in 2006 'n bevolking van 1 300 000 gehad en het 'n oppervlakte van 589 km². Die Moskee van die Profeet in Medina is deel van die hadj, die Islamitiese bedevaart. Medina is een van die twee stede waar Mohammed die Koran van Allah ontvang het. Met die vlug van Mohammed uit Mekka in 622 begin die Islamitiese kalender. In 632 sterf Mohammed in Medina. Tradisioneel is die stad vir nie-Moslems gesluit.
Ventersdorp
Ventersdorp is 'n dorp in die Noordwesprovinsie, in Suid-Afrika met sowat 4 200 mense. Ventersdorp is 53 km oos van Coligny en die N14 nasionale pad gaan deur die dorp. Eugène Terre'Blanche, stigter van die Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB) is op die dorp gebore.
Geskiedenis
Ventersdorp is in 1866 as 'n NG gemeente gestig op die plaas Roodepoort en die dorp en gemeente is na die eienaar vernoem, Johannes Venter. Die plaas was naby die oorsprong van die Schoonspruit.
Distrik
Die distrik is 3 550 km2 groot. Die ekonomie draai om bees- en mielieboerdery. Die graansilo's is van die grootste ter wêreld. Besproeiingswater word van 'n dam in die Rietspruit 10 km suid van die dorp verkry.
Besienswaardighede
Daar is twee natuurreservate: Schoonspruit en 'n privaatreservaat, Makokskraal. Die plaaslike museum huisves 'n groot versameling gewere wat die Boere tydens die Tweede Vryheidsoorlog gebruik het en daar is ook 'n begraafplaas van dié soldate in die dorp. Daar is ook twee watermeule in Schoonspruit wat dateer uit die 1800's.
Arthur Griffith
Arthur Griffith (Iers: Art Ó Gríobhtha; 31 Maart 1872 – 12 Augustus 1922) was 'n Ierse politikus en skrywer. Hy was die stigter van die politieke party Sinn Féin, wat die politieke vleuel van die Ierse Republikeinse Leër geword het. Griffith het gesê dat die Uniewette van Groot-Brittanje en Ierland (1800) onwettig was en dat daar dus 'n regering vir Groot-Brittanje en 'n ander vir Ierland moes wees. Die koning van Groot-Brittanje sou ook die koning van Ierland wees.
Hy is in 1918 tot die parlement verkies en was die hoof van die Ierse afvaardiging by die onderhandelinge in Londen wat die Anglo-Ierse Verdrag van 1921 opgelewer het. Die verdrag het tot die stigting van die Ierse Vrystaat gelei.
Mekka
Mekka (Arabies: مكة, ook "Mekka, die Eerwaarde", ‏مكة المكرّمة) is die heiligste stad van die Islam en lê in Saoedi-Arabië. Mekka het 'n bevolking van 1 700 000 (2007-sensus) en 'n oppervlakte van 850 km². Die Kaäba in Mekka is die rigting, of kiebla, van die daaglikse islamitiese gebed. In 570 is Mohammed, die profeet van Islam, in Mekka gebore. In 610 begin die Islamitiese openbaring en Mekka is een van die twee stede waar Mohammed die Koran van Allah ontvang. Met die vlug van Mohammed na Medina in 622 begin die Islamitiese kalender. Tradisioneel is die stad vir nie-Moslems gesluit.
Ligging en klimaat
Die heilige stad Mekka (in Arabies Makkah) lê 277 m bo seespieël in die droë beddings van die Wadi Ibrahim en 'n paar van sy kort sytakke naby die weskus (Rooisee) van Saoedi-Arabië. Mekka word omring deur die Siratbergreeks en in een van die pieke, die Jabal Hira, is die grot waar Mohammed hom afgesonder en visioene gehad het voordat hy profeet geword het. Die nag is bekend as Lailat al-'Kadr.
Die stad het deur die jaar hoe temperature, met somertemperature van tot 45°C. Ondanks die lae reënval (minder as 120 mm per jaar), wat hoofsaaklik in die winter val, bestaan die gevaar van seisoenale oorstromings wel omdat Mekka so laag geleë is.
Geskiedenis
Mohammed is in ongeveer 570 n.C. in Mekka gebore. Sy verkondiging van 'n nuwe leer is nie in sy geboortestad aanvaar nie en hy het in 622 na Medina uitgewyk. Volgens hom het die mense 'n dwaalleer aangehang en sy prediking van die Islam was daarop gerig om die godsdiens van Abraham te herstel.
In 630 het hy na Mekka teruggekeer, die stad onder sy gesag gebring, alle afgode verwyder en tot die stad van Allah verklaar. Dit sou ook as pelgrimsoord vir alle Moslems dien.
As oase op die karavaanroetes tussen die lande rondom die Middellandse See en Asië en Afrika, het Mekka deur die eeue 'n handelsentrum geword. Selfs nadat die handelsaspek minder belangrik geword het, het Mekka, danksy die pelgrims, steeds 'n welvarende stad gebly. Die stad is bestuur deur sjarifs, wat lede was van families wat daarop aanspraak gemaak het dat hulle van die profeet Mohammed afstam.
Ondanks hulle pogings om beheer oor die Hedzjasgebied uit te oefen, kon die Irakse Abbassiede (ongeveer 950 n.C.), die Egiptiese Mamelukke (13e eeu), die Ottomane (16e eeu) en die Saoedi-Arabiese Wahabiete (19e eeu) nie die stad se onafhanklikheid beïnvloed nie. In 1925 is Mekka egter finaal by Saoedi-Arabië ingelyf.
Die pelgrimstog en die Kaäba
Volgens Islamitiese tradisie is die Kaäba (Ka'ba) deur Abraham gebou as 'n replika van God se hemelse woning. Deur die eeue is dit telkens verwoes en herbou, en sedert die 16de eeu (1570) staan dit in die binneplein van die Al-Masdjid al-Haram, tesame met die heilige Zemzem-bron.
Die binneplein is ongeveer 165 m lank en 121 m breed en word om ring deur 'n 7,5 m hoë muur met 'n aantal minarette. In 1955 is begin met verbouings om die oppervlakte van die binneplein te vergroot.
Op die oomblik kan 300 000 mense tegelykertyd in die binneplein aanbid. Die Kaäba vorm die religieuse middelpunt vir meer as een miljard Moslems dwarsoor die wêreld, aangesien die Islam bepaal dat wanneer Moslems bid, hulle hulle in die rigting van die Kaäba moet wend. (Hierdie gebedsrigting word die kiebla genoem.)
Elke Moslem probeer om minstens een maal in sy leeftyd gedurende die pelgrimsmaand Dhu'l Hidjdja 'n bedevaart na Mekka te onderneem. Die doel van die reis is om 'n paar maal rondom die Kaäba te loop en die Swart Steen te soen. Voorts besoek hulle, getrou aan die Islamitiese tradisie, 'n paar heilige plekke in die omgewing wat verband hou met Mohammed se stryd om Mekka te verower.
As gevolg van die groot aantal pelgrims (sowat 1 miljoen in die pelgrimsmaand), is die stad se vervoerstelsel na die Tweede Wêreldoorlog drasties uitgebrei om met die toeloop te kan tred hou.
Bestuur en ekonomie
Die stad word bestuur deur 'n goewerneur, die emir van Makkah, wat deur die koning van Saoedi-Arabië benoem word en verantwoording moet doen aan die minister van binnelandse sake. Hy is in beheer van die provinsie Makkah, waarvan Mekka die hoofstad is en waartoe ook die stede Djedda en Taif behoort.
Sedert die Tweede Wêreldoorlog het Mekka 'n stadsraad, maar die name van die veertien gekose lede moet eers vir goedkeuring aan die regering voorgelê word voordat hulle hul ampte kan aanvaar. Die stad het twee inrigtings vir hoër onderwys, naamlik die Sjaria-Akademie vir Islamitiese reg en ’n opleidingskollege vir onderwysers. Alle onderwys is kosteloos, asook mediese dienste. Mekka se gesondheidsdienste het, benewens plaaslike siekteverskynsels, ook te kampe met verskillende siektes soos cholera, wat deur pelgrims die stad ingebring word.
'n Groot deel van Mekka se inkomste is van die pelgrims afkomstig, maar sedert 1952 het die koning van Saoedi-Arabië 'n deel van die land se olie-inkomste beskikbaar gestel vir die instandhouding van die stad en sy heiligdomme. Landbougrond en water is skaars en voedsel word van onder meer Djedda af ingevoer. Water kom van die omringende wadi's, die Zubaidabron, wat suidwes van die stad geleë is, en die Azizijjahbron in die noordooste. Elektrisiteit is afkomstig van 'n oliekragsentrale op die pad na Medina. Mekka het beperkte nywerhede.
Connie Romano
Connie Romano is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en skryfster. Sy is bekend vir haar rol in die rolprent Secrets (2017).
Eco-Park Estate
Eco-Park Landgoed is 'n voorstad van Centurion, Suid-Afrika.
Funchal
Funchal is sedert 1421 die hoofstad en grootste stad van die Madeiraeilande, 'n oorsese gebied van Portugal voor die kus van Afrika in die Atlantiese Oseaan. Die stad het in 2011 'n bevolking van 112 015 gehad en 'n oppervlakte van 76,14 km².
Julia Bruns
Julia Bruns (1895 – 24 Desember 1927) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente At First Sight (1917) en Quand on aime (1920).
867
Die jaar 867 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 67ste jaar van die 9de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Danielle Deadwyler
Danielle Deadwyler is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Leisure Seeker (2017), Gifted (2017), en Jane and Emma (2018), en in die televisiereeks Being Mary Jane (2013).
Tierhaai
Die tierhaai (Galeocerdo cuvier) is 'n groot haaispesie wat vanaf Valsbaai tot by Mosambiek aan die Suid-Afrikaanse kus voorkom. Dit is een van die min haaie wat gevaarlik is vir mense. In Engels staan die haai bekend as die Tiger shark.
Die volwasse haaie het donkerder, vertikale strepe oor die rug. Hulle het 'n knipvlies ('n membraan wat oor die oë kan beweeg), twee rugvinne, 'n buikvin en vyf kieusplete. Die tierhaai het ook 'n opvallende kort en stomp snoet. Die haai word tot 5,5 m lank en 900 kg swaar. Uitskieters kan nog groter en swaarder word, maar dit is uiters skaars.
Die tierhaai behoort aan die familie Carcharhinidae en is die enigste spesie in die genus Galeocerdo.
Dié haai is 'n gewilde toeriste-aantreklikheid vir skubaduikers by die Aliwal-bank.
Craniella polyura
Craniella polyura is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
868
Die jaar 868 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 68ste jaar van die 9de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Ademir Bernardes de Alcântara
Ademir Bernardes de Alcântera (17 Desember 1962), beter bekend as Ademir Alcântera, is 'n voormalige Brasiliaanse sokkerspeler. Hy speel onder meer vir Cianorte, Pinheiros, Pelotas, Internacional, Vitória de Guimarães, Benfica, Boavista, Marítimo, Mogi Mirim en Coritiba.
Sakemodel
'n Sakemodel of besigheidsmodel gee 'n uiteensetting van hoe 'n organisasie in 'n ekonomiese, sosiale, kulturele of ander konteks waarde skep en lewer. Die proses om 'n sakemodel saam te stel is 'n deel van die maatskappy se strategie.
Stephanie Romanov
Stephanie Romanov (gebore 24 Januarie 1969) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Spy Hard (1996), Thirteen Days (2000), The Final Cut (2004), en Last Night (2010).
Sakemodel
In teorie en praktyk word die term "sakemodel" gebruik vir 'n wye reeks informele en formele beskrywings wat kernaspekte van 'n besigheid verteenwoordig, insluitend die doel, besigheidsproses, teikenkliënte, aanbiedinge, strategieë, infrastruktuur, organisatoriese strukture, verkryging, handelspraktyke en bedryfsprosesse en beleid, insluitend die maatskappy se kultuur.
Konteks
In boeke en artikels tref mens uiteenlopende interpretasies en definisies van sakemodelle aan. 'n Oorsig en ontleding van bestuurders se antwoorde in 'n opname definieer sakemodelle as die ontwerp van organisatoriese strukture om 'n kommersiële geleentheid te benut. Verdere uitbreidings aan hierdie ontwerplogika beklemtoon die gebruik van narratiewe of 'n samehang in die beskrywing van die besigheidsmodel as meganismes waardeur entrepreneurs buitengewoon suksesvolle groeimaatskappye skep.
Sakemodelle word gebruik om besighede te beskryf en te klassifiseer, veral in 'n entrepreneursomgewing, maar word ook deur bestuurders binne maatskappye gebruik om moontlikhede vir toekomstige ontwikkeling te ondersoek. Bekende sakemodelle kan gebruik word as "resepte" deur kreatiewe bestuurders. Daar word ook in sekere gevalle na sakemodelle verwys binne die konteks van rekeningkunde vir die doeleindes van openbare verslagdoening.
Definisie
'n Sakemodel is 'n "abstrakte voorstelling van 'n besigheid op 'n konseptuele, teksgedrewe of grafiese voorstelling van al die onderlinge argitektoniese, bedryfs- en finansiële reëlings wat deur 'n organisasie ontwerp en ontwikkel is, asook al die kernprodukte en/of dienste wat die organisasie bied of sal bied, wat nodig is om vir die organisasie om sy strategiese doelwitte en doelstellings te bereik". Hierdie definisie deur Al-Debei, El-Haddadeh en Avison (2008) toon dat die waardeaanbod, waarde-argitektuur (die organisatoriese infrastruktuur en tegnologiese argitektuur, wat die beweging van produkte, dienste en inligting moontlik maak) en waardefinansiering die primêre konsepte of dimensies van sakemodelle verwoord.
Geskiedenis
Oor die jare het sakemodelle al hoe meer gesofistikeerd geword. Die "aas-en-hoek"-sakemodel (waarna ook verwys word as die "gekoppeldeprodukte-sakemodel") is in die vroeë 20ste eeu bekend gestel. Dit behels dat 'n basiese produk (die "aas") teen 'n baie lae prys, selfs teen 'n verlies, aangebied word, en dan word kompenserende herhalende bedrae gevra vir hervulling of verwante produkte of dienste (die "hoek"). Voorbeelde sluit in: skeermes (aas) en lemmetjies (hoek); selfone (aas) en lugtyd (hoek); rekenaardrukkers (aas) en inkhervulling (hoek); en 'n kamera (aas) en die gedrukte foto's (hoek). 'n Ander weergawe van hierdie model is Adobe, 'n sagtewareontwikkelaar wat sy dokumentleser gratis weggee, maar honderde rande vra vir sy dokumentskryfprogram.
In die 1950's het nuwe sakemodelle van McDonald's-restaurante en Toyota gekom. In die 1960's was die innoveerders Wal-Mart en hipermarkte. In die 1970's was daar nuwe sakemodelle van FedEx en Toys R Us; in die 1980's van Blockbuster, Home Depot, Intel en Dell Computer; in die 1990's van Southwest Aitlines, Netflix, eBay, Amazon.com en Starbucks.
Deesdae hang die aard van sakemodelle af van hoe tegnologie gebruik word. Byvoorbeeld, entrepreneurs op die internet het al heeltemal nuwe modelle geskep wat ten volle afhanklik is van bestaande of opkomende tegnologie. Deur tegnologie te gebruik kan besighede 'n groot aantal kliënte met minimale koste bereik. Daarbenewens het die opkoms van uitkontraktering en globalisering daartoe gelei dat sakemodelle ook rekening moet hou met strategiese verkryging, komplekse aanbiedingkettings en die oorbeweeg na gesamentlike kontrakteringstrukture wat ooreenstem met wat ander gebruik.
Ontwerplogika en narratiewe samehang
Ontwerplogika kyk na die sakemodel as 'n uitvloeisel van die skep van nuwe organisatoriese strukture of die verandering van bestaande strukture om 'n nuwe geleentheid te benut. Gerry George en Adam Bock (2011) het 'n omvattende studie van bestaande literatuur gemaak en bestuurders ondervra om te verstaan hoe hulle die komponente van 'n sakemodel beskou. In die ontleding wys die skrywers daarop dat daar 'n ontwerplogika is agter hoe entrepreneurs en bestuurders hul sakemodel sien en verduidelik. In verdere uitbreidings aan die ontwerplogika het George en Bock (2012) gevallestudies en die data van 'n IBM-opname van sakemodelle van groot maatskappye gebruik om te beskryf hoe uitvoerende hoofde en entrepreneurs narratiewe of verhale in 'n samehangende wyse skep om die onderneming van een sakegeleentheid na 'n volgende te laat beweeg. Hulle toon ook dat wanneer die narratief onsamehangend is of die komponente van die storie nie ooreenstem nie, hierdie ondernemings geneig is om te misluk. Hulle beveel maniere aan waarop die entrepreneur of uitvoerende hoof sterk verhale vir verandering kan skep.