cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sonar
Faktore wat sonar beïnvloed
As gevolg daarvan kan dit die interpretering van sonar erg bemoeilik, want 'n klank met sy oorsprong aan die een kant van die warmtehelling word gebuig, of gerefrakteerd, soos wat dit deur die warmtehelling beweeg.
Magrieta Prinsloo-brug
Die Magrieta Prinsloo-brug by Barkly-Wes is die oudste brug oor die Vaalrivier. Dit het ‘n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van die gebied ten noorde van die rivier.
Na die ontdekking van goud en diamante het die verkeer oor die Vaalrivier so toegeneem dat daar ‘n groot behoefte vir ‘n brug oor die rivier ontstaan het. Geld is ingesamel om so ‘n brug te bou en op 23 September 1881 het John X. Merriman die hoeksteen gelê, maar tot 1884 was daar weinig vordering. Toe het James Hill, die lid vir Barkly-Wes in die Wetgewende Vergadering van die Kaapkolonie, die bou van die brug op sy skouers geneem en is begin bou aan die pilare.
Die brug is ontwerp deur James Ford en verder gebou deur die firma Fairbank Panling. Die swaar ysterkonstruksie van 271 ton is in Londen vervaardig deur Westwood Bailie en kie, en toe per skip, trein en ossewa na die terrein vervoer. Weens die groot uitgawes aan die bouprojek is tolgeld vir die gebruik van die brug gehef en is die tolhuis gebou. Op 24 Junie 1885 het James Hill se vrou die brug amptelik in gebruik gestel.
Tydens die Simboliese Ossewatrek van 1938 is die brug tot die Magrieta Prinsloo-brug gedoop.
In 1967 is die brug sowel as die tolhuis tot monumente verklaar.
Río Uruguay
Die Río Uruguay (Spaans: [uɾuˈɣwai], Guaraní: Ysyry Uruguái, Portugees: Rio Uruguai [uɾuˈɡwaj]), is 'n groot suidwes-vloeiende rivier in Suid-Amerika. Die rivier, met 'n lengte van 1 838 km, is die tweede grootste sytak van die Río Paraná. Die naam van die rivier beteken "Rivier van die kleurvolle voël".
Die Río Uruguay ontspring in die Brasiliaanse Bergland in die deelstaat Santa Catarina. Dit vorm aansluitend die grens tot die deelstaat Rio Grande do Sul en later die grens tussen Argentinië en Brasilië. Op die laaste 300 km vorm die rivier die grens tussen Argentinië en Uruguay, wat sy naam van die rivier aflei: "Republiek Oos van die Uruguay". Saam met die Río Paraná mond die rivier uit in die Rio de la Plata, wat naby Buenos Aires in die Atlantiese Oseaan uitmond.
Dom Luis I-brug
regs|duimnael|275px|Dom Luis I brug regs|duimnael|275px|Die Dourorivier en die Dom Luis I brug
Die Dom Luis I brug (Portugees: Ponte Dom Luís I) oor die rivier Douro is 'n opvallend konstruksie in die Portugese stad Porto.
Naam
Die brug is vernoem na koning Lodewyk I van Portugal (Dom Luís I, 1861 - 1889), wat die brug dan ook op 31 Oktober 1886 geopen het.
Ontwerp en konstruksie
Sodra mens bewus word daarvan dat die brug ontwerp is deur Teófilo Seyrig, 'n Belgiese medewerker van Alexandre Gustave Eiffel, herken mens ook elemente van die Eiffeltoring daarin. Konstruksie het in 1881 begin en die brug is op 31 Oktober 1886 amptelik geopen.
Verkeer is aanvanklik oor twee brugdekke 44 meter bo mekaar gedra. Die onderste vlak het motorverkeer tussen die laagliggende stadsdele ondersteun en die boonste het die hoogliggende stadsdele met 'n metro-dek verbind. Beide was ontoeganklik vir voetgangers. Elke brugdek word deur staal boog konstruksie ondersteun.
Die ou spoorbrug in Porto, die Maria Pia-brug, is deur Eiffel & Co. ontwerp en hoewel dit ontbreek aan die onderdek is daar duidelike ooreenkomste tussen die twee bûe.
600px|Die Dom Luis I-brug
Kirof
Kirof (Russies: Киров), voorheen bekend as Wjatka (Вя́тка) en Chlinof (Хлы́нов), is ’n stad in Rusland en die hoofstad van die federale deelgebied Kirof-oblast. Dit is aan die Wjatka-rivier geleë. Die bevolking in 2013 was 483 176.
Akida
Akida was 'n titel van 'n tipe inheemse landelike amptenaar in Tanganjika. Ten tyde van die Zanzibar Sultanaat, het hulle opgetree as bevelvoerders van die militêre afdelings, en het hulle gesag van die sultan verkry. Gedurende die Duits-Oos-Afrika regering, het die Duitsers hierdie titel van die pre-koloniale Zanzibar-administrasie oorgeneem, en dit 'n groter gesag gegee. Onder Duitse regering, het akidas oor die sogenaamde Akidate regeer, en het daarmee 'n intermediêre vlak van regering tussen plaaslike goewerneurs en klein plattelandse hoofde (die sogenaamde jumbe). Die Akida het gefunksioneer as belastinggaarders, polisie, en laer regters. Hulle regterlike rol is ook erken deur die Britse koloniale administrasie wat na die Eerste Wêreldoorlog aan bewind gekom het.
Alexander Karelin
Alexander Karelin (Nowosibirsk, 19 September 1967) is 'n held van die Russiese Federasie. Hy het goue medaljes gewen by die Olimpiese Spele van 1988, 1992 en 1996 in die Grieks-Romeinse styl van stoei.
Berlyn
Berlyn (Duits: Berlin, [bɛɐ̯ˈliːn], ) is die hoofstad van Duitsland en is die grootste stad in dié land wat sowel oppervlakte as bevolking betref. Die stad het 'n bevolking van 3,77 miljoen van binne die stadsgrense en sowat 6,2 miljoen in die metropolitaanse gebied wat onder meer Potsdam insluit. Die getal buitelandse inwoners het op 31 Desember 2020 789 076 beloop (oftewel 20,9 persent van die land se totale bevolking). Die grootste Turks- en Russiessprekende gemeenskappe word hier in Europa aangetref. Berlyn is tans die grootste stad in die Europese Unie met een van die grootste metropolitaanse gebiede. Administratief bestaan Berlyn tans uit twaalf distrikte wat verder verdeel word in 96 stadsdele.
Berlyn is in die noordooste van Duitsland geleë en word in sy geheel omring deur die deelstaat Brandenburg. Die stad het in die verloop van sy geskiedenis meermale as die hoofstad van Duitse state soos die Keurvorstedom Brandenburg (1417 tot 1618), Brandenburg-Pruise (1618 tot 1701), die Koninkryk Pruise (1701 tot 1918), die Duitse Keiserryk (1871 tot 1918), die Republiek van Weimar (1918/1919 tot 1933), Nazi-Duitsland (1933 tot 1945) en die Duitse Demokratiese Republiek (DDR, 1949 tot 1990) gedien. Met die ontbinding van die ou provinsie, Pruise, deur die geallieerde magte in 1947, het Berlyn 'n afsonderlike deelstaat geword.
Ná die hereniging van die twee Duitse state op 3 Oktober 1990 het Berlyn sy ou funksie as hoofstad van die hele Duitsland herwin en dien sedert 1999 ook weer as regerings- en parlementsetel. Hoewel die stad sy vroeëre rol as ekonomiese en finansiële spilpunt van Duitsland lankal kwytgeraak en aan Wes-Duitse metropole soos Frankfurt am Main afgestaan het, is dit as regeringsetel van Europa se voorste ekonomie een van die invloedrykste hoofstede van die Europese Unie en het veral, danksy sy ryk kulturele erfenis, tot een van die gewildste toeristebestemmings in Europa ontwikkel. Saam met die val van die Ystergordyn het Berlyn ook sy tradisionele rol as Europese vervoerspilpunt hervat.
Ligging
As 'n deelstaat van die Federale Republiek van Duitsland vorm Berlyn 'n enklawe in die deelstaat Brandenburg. Die Duitse hoofstad beslaan 'n totale oppervlakte van sowat 891 vierkante kilometer (waarvan 22,9 persent bosgebiede en 6,6 persent water) en is sodoende een van die beduidendste metropolitaanse gebiede van Duitsland asook een van die grootste stede ter wêreld. Die digbevolkte stadskern word omring deur 'n voorstadgordel met 'n landelike karakter. Groot mere soos die Havel (wat deur die gelyknamige rivier gevorm word), Wannsee en Müggelsee maak deel uit van die stadsgebied. Die grootste wydte van die stadsgebied beloop 45, die grootste lengte 38 kilometer. Berlyn is een van die grootste metropolitaanse gebiede van Duitsland.
Die historiese stadsentrum is by die nouste punt van hierdie riviervallei geleë. Die Spreerivier vloei in 'n oos-westelike rigting deur die vallei. In die mees westelike stadsdistrik Spandau mond die Spreerivier in die Havel uit, 'n rivier wat in die weste van Berlyn in noord-suidelike rigting vloei. Die Havel se rivierloop was oorspronklik 'n glasiale rivierbed en lyk op sommige plekke soos 'n meerlandskap met die Tegelse Meer (Duits: Tegeler See) en die Große Wannsee as sy grootste mere.
Groot dele van Berlyn is buite die glasiale riviervallei op die Barnim- en Teltowplato geleë wat in die noorde en suide aan die vallei grens en hoofsaaklik uit grondmorenes bestaan. Die administratiewe distrik Spandau strek sowel oor 'n gedeelte van die riviervallei asook oor die sogenaamde Nauense Plaat wes van Berlyn.
Die hoogste heuwels in Berlyn is die Groot Müggelberg (115,4 meter bo seevlak) in die distrik Treptow-Köpenick, die Teufelsberg ('n rommelhoop wat uit die bouvalle van die Tweede Wêreldoorlog ontstaan het, 114,7 meter hoog) in die distrik Charlottenburg-Wilmersdorf en die Ahrensfelder Berge (112,1 meter hoog) in die landskapspark Wuhletal in die distrik Marzahn-Hellersdorf. Die Havelmere is die laagste punte van die stadsgebied op 32 meter bo seevlak.
Klimaat
Berlyn is in 'n oorgangsgebied tussen die gematigde en kontinentale sone geleë waar die klimaat geleidelik kontinentale trekke begin aanneem; in die vroeë 21ste eeu was somers gereeld droog en warm, terwyl in die wintermaande dikwels gematigde temperature aangeteken is. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur in Berlyn-Dahlem is 9,5 °C, met 'n gemiddelde jaarlikse reënval van 591 mm.
Die wind waai in die Duitse hoofstad meestal uit die noord- en suidweste (en hier veral in die wintermaande teen hoër snelhede) sodat vars en skoon seelug ooswaarts beweeg, of uit die suidooste en ooste. Die laasgenoemde windrigtings word hoofsaaklik as gevolg van hoëdrukstelsels gemeet wat, afhangende van die seisoen, baie koue of baie warm lugmassas laat instroom.
Wêreldfabriek Berlyn
Berlyn se geskiedenis verskil opvallend van dié van ander groot Europese metropole soos Athene, Rome, Londen en Parys – dit is relatief kort en vol breuklyne. Sy ontwikkeling is eerder baseer op 'n verbreking van tradisies as op die hou daarby. Dit het steeds weer 'n skielike draai geneem waarby die stad heeltemal herstruktureer is.
In 1871 is Berlyn tot hoofstad van 'n vinnig groeiende nywerheidsland verhef – die Duitse Keiserryk wat ná die oorwinning oor Frankryk in die Frans-Pruisiese Oorlog 'n ongekende ekonomiese opswaai beleef het. Dié groeifase het met die wêreldresessie van 1873 skielik tot stilstand gekom.
Fedor Emelianenko
Fjodor Vadimirovitsj Jemeljanenko (Russies: Фёдор Владимирович Емельяненко) (gebore 28 September 1976) is 'n Russiese MMA-vegter.
Sedert hy sy intrede in 2003 in die Japanse PRIDE Fighting Championships maak, wen hy al sy gevegte en word hy beskou as die beste swaargewig MMA-vegter ter wêreld.
Berlyn
Wêreldfabriek Berlyn
Voor en ná die Eerste Wêreldoorlog was Berlyn 'n laboratorium van die moderne tyd en sy tegnologiese, ekonomiese, kulturele en sosiale omwentelinge – "'n sirkelende wêreldfabriek", soos die digteres Else Lasker-Schüler Berlyn genoem het. Vir Karl Scheffler was die stad, soos hy reeds in 1910 opgemerk het, verdoem "om steeds te word en nooit te wees nie".
Die Nasionaalsosialistiese magsoorname in 1933 het alle dinamiese ontwikkelinge stopgesit en Berlyn as hoofstad van 'n fascistiese diktatuur in isolasie gedompel. Adolf Hitler se gigantomaniese plan om dit in 'n "Germania wêreldhoofstad" om te skep is nooit verwesenlik nie. Die stad is tydens die Tweede Wêreldoorlog deur bomaanvalle verwoes, deur geallieerde magte beset en dekades lank in twee helftes verdeel.
Ná die Duitse hereniging was die verwagtinge eufories. Grootskaalse en omstrede bouprojekte is verwesenlik, die Duitse regering het teruggekeer na sy ou setel. Berlyn is aan die begin van die 21ste eeu vol kontraste, vraagstukke en uitdagings. Dit is steeds een van die armehuise van Duitsland, in vergelyking met welvarende metropole in Wes-Duitsland. Nogtans het dit sy rol as intellektuele, kulturele en sosiale eksperimenteerruimte in die hart van Europa hervat. Dit is die politieke magsentrum van Duitsland, 'n toeristemagneet, die poort na Oos-Europa en die kulturele en etniese smeltkroes van die nuwe Berlynse Republiek.
Stigting en Middeleeue
Die stadsnaam Berlin is nie van die woord beer afgelei soos die huidige stadswapen suggereer nie. Die etimologiese wortel is vermoedelik die Slawiese terme br’lo of berlo wat as "moeras" en "nat plek" vertaal kan word. 'n Alternatiewe vertaling is "droë plek in 'n moerasgebied". Opvallend dat naas die klemtoon, wat anders as gewoonlik in Duits op die laaste sillabe val, daar ook die gebruik van 'n bepaalde lidwoord in historiese tekste (der Berlin) en die uitgang -in is, wat dikwels in Slawiese plekname voorkom.
Die huidige stadsdele Spandau en Köpenick het as Slawiese nedersettings reeds voor die stigting van Mark Brandenburg in 1157 deur die Askaniër Albrecht I, genoem Albrecht die Beer, bestaan.
Die dubbelstad Berlyn-Cölln, wat teen ongeveer 1200 nog uit twee vissersdorpies bestaan het, het oorspronklik aan die noordelike oewer en op 'n eiland van die Spree-rivier ontstaan. 'n Oorkonde, wat in 1237 deur die biskop van Brandenburg uitgereik is, behels die oudste verwysing na Berlyn se susterstad, Cölln. 'n Ander dokument uit die jaar 1244 bevat die oudste verwysing na Berlyn. In 1307 het die twee nedersettings 'n gemeenskaplike raadsaal gekry.
Teen 1400 was die inwonertal ongeveer 8 000. Frederik I is in 1415 as keurvors van die Mark Brandenburg ingehuldig en het tot 1440 geregeer. Lede van die Huis Hohenzollern het tot 1918 as heersers in Berlyn geregeer – aanvanklik as markgrawe van Brandenburg, daarna as konings van Pruise en uiteindelik as Duitse keisers. Die politieke veranderings is nie altyd deur die plaaslike bevolking verwelkom nie, soos toe Berlyners in 1448 teen die bou van 'n nuwe kasteel vir keurvors Frederik II in opstand gekom. Die rebellie was egter nie suksesvol nie en in die proses het die bevolking baie van sy politieke en ekonomiese voorregte ingeboet. Die stad was in die 15de eeu lid van die Hanse-gemeenskap van stede, maar moes sy lidmaatskap in 1451 opsê nadat Berlyn die regeringsetel van die Brandenburgse markgrawe en keurvorste geword het.
Vroeë moderne tyd
In 1539 het Berlyn die Protestantse belydenis aanvaar. Die Dertigjarige Oorlog, wat in die tydperk tussen 1618 en 1648 groot dele van Duitsland verwoes het, het ook vir Berlyn rampspoedige gevolge gehad. Die stad het sowat die helfte van sy inwoners verloor. Frederik Willem, wat as die Groot Keurvors bekend staan, het vanaf die jaar 1640 geregeer. Berlyn het destyds 6 000 inwoners gehad, en die vors het besluit om hierdie getal deur middel van 'n beleid van verdraagsaamheid en immigrasie te verhoog. In 1641 is Berlyn met nuwe voorstede soos Friedrichswerder, Dorotheenstadt en Friedrichstadt vergroot. Barokgeboue soos die Berlynse Slot en die Zeughaus dateer uit hierdie tydperk.
Vyftig Joodse gesinne uit Oostenryk het in 1671 'n nuwe tuiste in die stad gevind. Met die Edik van Potsdam het Friedrich Wilhelm in 1685 Franse Hugenote uitgenooi om hulle in Berlyn en Brandenburg te vestig. Meer as 15 000 Franse immigrante het na die gebied gestroom, waarvan 6 000 na Berlyn. Teen die jaar 1700 het die Franse inwoners 'n vyfde van die Berlynse bevolking verteenwoordig en 'n groot invloed op die kulturele lewe van die stad uitgeoefen. Groot groepe immigrante het daarnaas uit gebiede soos Boheme, Pole en Salzburg gekom. In 1709 was daar reeds 57 000 inwoners.
Die stad het tot die belangrikste ekonomiese en kulturele sentrum van Pruise ontwikkel. Tydens koning Frederik die Grote se regeringstyd het die inwonertal 100 000 oorskry. Berlyn is in 1760 tydelik deur 'n Russiese leër beset, en tussen 1806 en 1808 deur Franse magte.
Pruisiese koningstad (1701–1786)
In die laaste dekades van die 18de eeu is Berlyn onder die aantreklikste stede in Europa gereken – ongeag die feit dat sy natuurlike omgewing deur landskapsvorme oorheers word wat nie noodwendig met natuurskoon verbind word nie. In sy werk ''Charakteristik von Berlin. Stimme eines Kosmopoliten in der Wüsten'', wat tussen 1784 en 1788 in Berlyn en Leipzig gepubliseer is, gee die publisis, dramatikus en lirikus August Julius Friedrich Knüppeln (1757–1840) 'n nugtere beskrywing van die stad se ligging: In einer durch die Natur verwahrlosten Gegend, wo Sandhügel sich thürmen und dürre Landflächen den Wanderer ermüden, erhebt sich die Stadt Berlin. (Die stad Berlyn is in 'n streek geleë wat deur die natuur verwaarloos is, waar sandheuwels hoog opgehoop is en barre landskappe die stapper gou moeg laat word).
Die 19de eeu
Ná die Pruisiese nederlaag in die oorlog teen die Franse keiser Napoleon Bonaparte en die besetting van Berlyn deur Franse troepe het die administratiewe hervormings van Stein en Hardenberg in 1809 'n nuwe tydperk van munisipale selfregering ingelui. In 1810 is die universiteit gestig wat vervolgens die geestelike en sedelike vernuwing van Pruise sou bevorder. Die beroemde argitek Karl Friedrich Schinkel (1781–1841) het 'n aantal geboue in die styl van die klassisisme geskep. Berlyn was die middelpunt van die Pruisiese Revolusie van 1848 wat met die neerlaag van die demokrate geëindig het.
Die stad het vinnig gegroei gedurende die 19de eeu en het in 1871 die hoofstad van die Duitse Ryk geword. Ná die Pruisiese oorwinning in die oorlog teen Frankryk (1870–1871) moes die Franse regering oorlogskadevergoeding aan die Duitse Ryk betaal. 'n Tyd van ekonomiese opswaai en groeiende welvaart het begin: Berlyn was nou een van die belangrikste stede van die wêreld en die grootste nywerheidsentrum van Europa. Talle kulturele geboue soos die Pergamonmuseum, die Pruisiese Staatsbiblioteek (tans Staatsbiblioteek te Berlyn), die Kaiser-Friedrich-museum, Schiller-teater en Staatsopera is in hierdie periode opgerig. Honderdduisende arbeiders en hulle gesinne is egter nouliks deur die ekonomiese opswaai geraak en het in groot armoede geleef.
Uiteindelik het die ekonomie na 'n depressie oorgeswaai wat tot 1890 voortgeduur het. Berlyn het nogtans 'n magneet vir innovatiewe ondernemings uit die elektriese en chemiese bedrywe gebly, terwyl die bevolking tot 1,9 miljoen gestyg het – 'n ongekende demografiese groei wat groot beleggings in die stedelike infrastruktuur, behuising, vervoer en onderwys geverg het.
Werkersgesinne en ander laeinkomstegroepe is in grootskaalse meerverdieping-woonstelkomplekse in die binnestad gehuisves. Ná hierdie woonstelgeboue, wat beskikbare grond maksimaal benut het en uit een of meer binnehowe, met 'n gebou aan die voorkant, syvleuels, dwarsgeboue en 'n gebou aan die agterkant asook 'n stalgebou of werkswinkel in een van die binnehowe bestaan het, is in die volksmond as Mietskasernen ("huurkasernes") verwys. Hierdie enkelvormige woonkomplekse is in die Duitse Keiserryk met uiters lae woonstandaard en sosiale ellende vereenselwig. Woonstelle was dikwels donker, swak belug en oorbevolk, met buitetoilette wat huurders met ander huisbewoners moes deel.
Die vroeë 20ste eeu
Reeds in die vroeë 20ste eeu het Berlyn se inwonertal die tweemiljoen-kerf verbygesteek. Die bevolkingsamestelling het die stad se aantreklikheid vir binne- en buitelandse migrante weerspieël – in 1905 was slegs 800 000 bewoners gebore Berlyners.
As gevolg van die verlore Eerste Wêreldoorlog het keiser Wilhelm II in 1918 afstand van die troon geneem, en in Berlyn is die Duitse Republiek uitgeroep. Die jare 1918 en 1919 was gekenmerk deur rewolusionêre onluste, die opkoms van ekstremistiese politieke bewegings soos die kommunistiese spartakiste en ander groepe, wat gereeld in straatgevegte met die polisie en politieke opponente verwikkel was. Regse soldate het die arbeiderleiers Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht vermoor.
Die huidige Berlyn is in 1920 geskep toe verskillende stede, dorpe en plase by die stad Berlyn ingelyf is. Berlyn het sommer oornag die tweede grootste stad van Europa geword.
Dit was ook die begin van die dekade, wat as die "Goue Twintigerjare" bekend staan. Na die ontberings van die oorlogsjare het die mense oorgeborrel van lewenslus. Digters, joernaliste, kunstenaars en wetenskaplikes uit die binne- en buiteland het na Berlyn gestroom. Dit was die hoofstad van die natuurwetenskappe, tegniek en kultuur, nie net vir die Duitstalige lande nie, maar ook vir groot dele van Europa. In die jare tussen 1924 en 1929 was Berlyn daarnaas ook die Europese hoofstad van die naglewe en vermaak. Teen die einde van die twintigerjare was daar 49 teaters, drie operateaters, drie variëté-teaters en drie revueteaters. Sowat 1 000 uitgewers het 2 000 tydskrifte en 40 koerante gepubliseer. Danksy Max Reinhardt en Bertolt Brecht het die toneelkuns sy bloeitydperk beleef. Tegelykertyd het die publiek ontslae geraak van die ou morele beperkings. Daar was ook geen taboe meer nie. Ontblote danseresse, lasterlike vermaak, dobbelry, pornografiese kabaretskoue het die naglewe van die stad oorheers. Die tyd was ook ryp vir nuwe kunsvorms soos dadaisme, surrealisme en jazz. Dansverslaafdes was mal oor die nuwe tango, charleston en rumba-danse.
Elektropolis
In die 1920's is goeie vordering gemaak met die elektrifisering van Berlyn wat oorspronklik in 1880 begin is. Die eerste elektriese toetsaanleg in Friedrichstraße het vanaf 1883 'n plaaslike koffiehuis, Café Bauer, en enkele winkels op die hoek van Friedrichstraße en Unter den Linden van elektrisiteit voorsien. Terwyl in 1914 nog net vyf persent van alle huishoudings toegang tot elektrisiteit gehad het, was dit in 1925 reeds 25 persent. Teen die einde van die dekade het dié persentasie nog eens verdubbel.
Veral moderne vervoergeriewe soos moltreine en geëlekrifiseerde pendelaarstreine, nywerhede en handel het die vraag na krag in Berlyn skerp laat styg. In 1923 is 'n munisipale elektrisiteitsverskaffer, Bewag, gestig wat hom met die uitbou van die plaaslike kragnet besig gehou het. In dié jaar is slegs sowat 'n derde van alle elektrisiteit, wat in die hoofstad verbruik is, plaaslik opgewek, die res is deur middel van kraglyne uit ander landsdele na Berlyn vervoer.
Die prentjie het ingrypend verander toe in 1926, ná 'n boutyd van slegs vyftien maande, Berlyn se eerste groot kragsentrale, Kraftwerk Klingenberg, in bedryf gestel is – destyds die grootste en modernste aanleg van sy soort in Europa. Sy warm water is gebruik om die kweekhuise van Berlyn se sentrale groente- en vrugtemark te verwarm. Die kragsentrale met sy moderne staalgeraamte is deur Walter Klingenberg en Werner Issel ontwerp en vernoem na Georg Klingenberg, die ingenieur wat die planne vir Berlyn se kragnet ontwikkel het en een jaar voor die opening van die kragsentrale oorlede is. Die kragsentrale is intussen omgebou en gemoderniseer en lewer steeds krag en warmte vir Berlynse huishoudings. 'n Tweede groot kragsentrale is in 1930 in die weste van die stad voltooi. In 1955 is dit na die na-oorlogse regerende burgemeester van Berlyn, Ernst Reuter, vernoem. Die elektrisiteitsverbruik van Berlyn se openbare vervoeronderneming BVG – destyds die derde grootste onderneming in Duitsland en die grootste munisipale maatskappy in die hele Europa – was in 1929 reeds groter as dié van die hele stad München.
Van besondere argitektoniese belang is die meer as veertig Bewag-substasies wat tussen 1924 en 1931 volgens ontwerpe van die argitek Hans Heinrich Müller as rooi baksteengeboue van hoë gehalte ontstaan het. Ondanks hul sobere eenvoud is die buitevoorkoms van die substasies aan historiese bouvorme soos katedrale, kloosters of kastele ontleen wat van hulle geheimsinnige bakens temidde van 'n moderne stadlandskap gemaak het. Ook ekspressionistiese invloede is waarneembaar. Die substasie Buchhändlerhof van 1928 is in die 1990's omgeskep tot 'n tegnomusiek-diskoteek wat as E-Werk bekendgestaan het.
Die elektrotegniese bedryf het in die 1920's tot Berlyn se vernaamste werkgewer gegroei. Die twee grootste ondernemings in dié bedryf, AEG en Siemens, het gesamentlik meer as 100 000 werknemers in diens gehad. In die weste van Charlottenburg, destyds nog 'n selfstandige stad, het in 1898 met Siemensstadt die eerste moderne elektropolis ontstaan – 'n uitgestrekte fabrieksterrein met stasie, kantoorgeboue en aangrensende woonbuurte vir werkers. Hier het tussen 1926 en 1928 die eerste moderne industriële wolkekrabber in Europa, die sogenaamde Schaltwerkhochhaus, volgens planne van die argitek Hans Hertlein met elf verdiepings en fabrieksale met 'n lengte van 175 meter ontstaan.
Die skathuise van Berlyn
Om die Viermiljoenestad in die 1920's van die benodigde kos vir sy inwoners asook brandstowwe en onverwerkte goedere vir sy nywerhede te voorsien, was nóg 'n logistiese uitdaging. In dié tyd was daar nog geen uitgebreide vragmotornetwerk nie sodat byna die hele goederevervoer deur die spoor- en waterweë gehanteer is. Omstreeks 1920 het jaarliks 13 000 skepe Berlyn se binnehawens aangedoen. Die nuwe hoofhawe Westhafen – destyds een van die modernste binnehawens in Duitsland – is in 1923 amptelik ingewy en in die volgende jare van 'n derde bekken voorsien.
Sy kenmerkende kantoorgeboue en stoorhuise met fyn ontwerpte fasades van donker ysterklinkerstene en mosselkalk, skilddakke en sokkels van helder graniet het volgens planne van die argitek Richard Wolffenstein ontstaan. Die hoofkantoorgebou se kloktoring het tegelykertyd as watertoring vir die hawelokomotiewe gedien. 'n Nuutgestigte munisipale onderneming, Behala, het Berlyn se hawens begin bestuur en stoorgeriewe verhuur. Die bekendste huurder was die motorreus Ford wat hier tussen 1926 en 1931 motors vir die Duitse mark gemonteer het waarvoor onderdele per skip uit Detroit ingevoer is.
Die voormalige graanstoorhuis is steeds een van die indrukwekkendste geboue op die haweterrein. In die 1920's kon hier tot vyftig ton graan per uur gehanteer word. Sy stoorplek was groot genoeg vir 25 000 ton broodgraan – wat gelykgestaan het aan die hoofstad se halfmaandelikse verbruik. Tans word hier die dagbladversamelings van Berlyn se Staatsbiblioteek bewaar.
Perslandskap in die Weimarrepubliek
Die Berlynse perslandskap in die Weimarrepubliek – in die periode tussen 1919 en 1933 het meer as eenhonderd dagblaaie in die Duitse hoofstad verskyn – is veral gekenmerk deur die politieke teenstellings tussen aanhangers en teenstanders van die na-oorlogse demokratiese bedeling. Die dagblaaie van twee uitgewerye, Mosse (met die gesiene Berliner Tageblatt) en Ullstein (Berliner Morgenpost – destyds die dagblad met die hoogste sirkulasie, en Vossische Zeitung), was die invloedrykste ondersteuners van die demokratiese regeringstelsel, terwyl die nasionaal-konserwatiewe media-entrepreneur Alfred Hugenberg met sy Scherl-uitgewery anti-demokratiese opvattings in dagblaaie soos Der Tag en Berliner Lokal-Anzeiger gepubliseer het.
Die Nasionaalsosialistiese pers het voor Adolf Hitler se magsoorname in 1933 nog geen noemenswaardige rol gespeel nie, alhoewel die NS-beweging met Der Angriff, 'n dagblad wat in 1927 deur die Berlynse NS-Gauleiter Joseph Goebbels in die lewe geroep is, al vroeg sy politieke agitasie begin bedryf het.
Berlyn in die Derde Ryk
In die dertigerjare het Berlyn die rekord van 4,3 miljoen inwoners bereik. Met die magsoorname deur die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Werkersparty onder Adolf Hitler op 30 Januarie 1933 het Berlyn die hoofstad van die "Derde Ryk" geword, en later is planne gesmee waarvolgens Berlyn as die nuwe "Wêreldhoofstad Germania" met reusagtige nuwe gebouekomplekse in die klassieke Romeinse boustyl herbou sou word. Die Nasionaal-Sosialiste het die Olimpiese Somerspele 1936 in Berlyn doelbewus vir hulle propaganda misbruik, maar anti-Joodse geweldpleging ná die moord op 'n Duitse diplomaat in Parys het reeds twee jaar later menselewens geëis, terwyl baie Joodse winkels en ander eiendomme vernietig is. Die Joodse Gemeente van Berlyn met oorspronklik 160 000 lede voor 1933 is stelselmatig vernietig, en duisende Berlynse Jode is ná die pogrome van 1938 in hegtenis geneem en na die konsentrasiekamp Sachsenhausen gedeporteer. Die laaste lede van die gemeente is in Februarie 1943 na verdelgingskampe soos Auschwitz gedeporteer.
Tydens die Tweede Wêreldoorlog is 'n groot deel van die stadsentrum in 363 lugaanvalle deur geallieerde bomwerpers vernietig, waarin 50 000 mense hulle lewens verloor het. Meer as een miljoen mense het tydens die oorlog uit die stad gevlug. Russiese troepe het die stad verower en van 25 April tot 2 Mei 1945 beset.
Berlyn ná die Tweede Wêreldoorlog
Groot dele van Berlyn se middestad was ná die Duitse kapitulasie 'n puinhoop waarin die oorblywende bevolking van 2,8 miljoen hul stryd om oorlewing begin het. Meer as 600 000 woonstelle en driekwart van alle nywerhede was vernietig, water-, gas- en elektrisiteitsvoorsiening onderbroke.
Kort ná die oorlog het die Sowjet-Russiese stadskommandant Bersarin in Mei 1945 die eerste na-oorlogse regering van Berlyn, die Magistrat onder leiding van burgemeester Arthur Werner benoem. Getroue kommunistiese kaders, wat hul politieke opleiding in Moskou ontvang het, soos die sogenaamde Gruppe Ulbricht, is deur die Sowjet-besettingsmag ingespan om invloed op die politieke lewe in die Duitse hoofstad uit te oefen. In Junie van dieselfde jaar is die eerste anti-fascistiese partye toegelaat. Die nuwe vakbond FDGB het van begin af onder kommunistiese invloed gestaan sodat onafhanklike vakbondleiers in 1948 hul eie vakbond afgestig het.
Na die verowering van die stad deur die Rooi Leër en die onvoorwaardelike oorgawe van die Wehrmacht op 8 Mei 1945, is Berlyn volgens die Londense protokolle in vier sektore verdeel. Dit het die sektore van Amerika, Brittanje, Frankryk en die Sowjetunie geskep. In administratiewe opsig is Berlyn ná die oorlog in vier sektore opgedeel wat aanvanklik deur 'n gemeenskaplike Geallieerde Kommandantuur geregeer is. Die Amerikaanse, Franse en Britse sektore (Wes-Berlyn) was van 1949 tot 1989 'n Bundesland (deelstaat) van die Bondsrepubliek Duitsland met 'n besondere statuut, terwyl die Russiese sektor (Oos-Berlyn) die hoofstad van die Duitse Demokratiese Republiek geword het.
Die Russe het probeer om die ekonomie van Wes-Berlyn in 1948 deur 'n blokkade lam te lê, maar geallieerde magte – waaronder ook Suid-Afrikaners – het met die "Lugbrug"-operasie gereageer waarin kos, steenkool en ander goedere vanuit Wes-Duitsland ingevlieg is.
In 1961 is die twee helftes deur 'n betonmuur – die Berlynse Muur – geskei om 'n einde te maak aan die reuse stroom Oos-Duitse vlugtelinge wat beter lewensomstandighede in die Weste gesoek het. 'n Wêreldkrisis was die gevolg, en die Russiese regering het geëis dat Wes-Berlyn tot 'n "vrye stad" verklaar moet word, 'n voorstel wat deur die westelike geallieerdes summier verwerp is. Ná die bou van die muur het die politieke en ekonomiese situasie in Oos-Berlyn gestabiliseer: Die historiese oostelike stadsentrum met die Alexanderplatz is teen die einde van die sestigerjare vergroot en van 'n reeks moderne geboue voorsien, wat Oos-Berlyn se rol as "sosialistiese" hoofstad van die Duitse Demokratiese Republiek sou bevestig. Duisende nuwe woonstelle is aan die oostelike stadgrens opgerig. In 1971 is 'n ooreenkoms gesluit wat Wes-Duitse toegang tot Wes-Berlyn verseker het.
Berlyn het in die middelpunt van die studentebeweging van die sestigerjare gestaan. Die regse pers, wat veral deur die uitgewer Axel Springer verteenwoordig is, het geprobeer om die bevolking deur haatspraak teen die studente op te stook. Tydens 'n betoging teen die besoek van die Sjah van Iran is die student Benno Ohnesorg, 'n verklaarde pasifis, op 2 Junie 1967 sonder enige rede deur 'n polisieman in die kop geskiet en gedood. Die voorval het tot die radikalisering van 'n deel van die studentebeweging gelei, wat onder meer as Rote Armee Fraktion (RAF, gestig deur Ulrike Meinhof en Andreas Baader) 'n gewapende stryd teen die staat en sy verteenwoordigers begin voer het.
Ná die hereniging van Wes- en Oos-Berlyn in 1990 het die Duitse parlement besluit om van Berlyn weer die regeringsetel van Duitsland te maak. Nuwe regeringsgeboue het in die stadsentrum ontstaan, ministeries en ambassades het van die Wes-Duitse regeringsetel Bonn na die nuwe hoofstad begin verhuis.
Berlyn is vandag 'n aparte deelstaat van die Bondsrepubliek Duitsland. Een van die erfenisse van meer as veertig jaar se politieke skeiding is die dubbele infrastruktuur wat in Oos- en Wes-Berlyn geskep is – die stad beskik nou byvoorbeeld oor twee sentrale besigheidsdistrikte (Kurfürstendamm en Mitte/Friedrichstraße), drie operateaters, twee planetariums (Insulaner-Sternwarte en Zeiss-Großplanetarium) en twee dieretuine (Zoologischer Garten en Tierpark Friedrichsfelde).
Demografie
Van die 3,4 miljoen inwoners in 2015 was 52,9 persent vroue en 48,8 persent mans. 5 persent van die inwoners was jonger as 6 jaar; 10,4 persent was tussen 6 en 18 jaar oud; 41,4 persent was in die ouderdomsgroep tussen 18 en 45 jaar; 26,6 persent was in die ouderdomsgroep 45–65; en 16,6 persent was ouer as 65 jaar.
In 2013 was daar 35 038 lewende geboortes en 32 792 sterfgevalle. 169 466 mense het hulle in Berlyn gevestig, terwyl 127 574 inwoners na ander stede en lande verhuis het. Die grootste geloofsgroepe volgens amptelike gegewens was in 2008: 676 000 (19,7 persent) Lutherane, 318 000 (9,3 persent) Rooms-Katolieke, 248 000 (7,2 persent) Moslems, 90 000 ander Christelike kerke, 12 000 Jode, 6 500 Boeddhiste; 60 persent ongebonde.
Op 31 Desember 2013 het die getal buitelandse inwoners 538 729 beloop, van wie 99 558 Turke, 51 084 Pole, 22 693 Italianers, 19 137 Serwiërs, 18 982 Russe, 18 352 Bulgare, 12 600 Amerikaners, 16 806 Franse, 13 231 Spanjaarde en 12 512 Britte was. Die aantal Suid-Afrikaners in Berlyn het in 2010 386 beloop. Daar is vermoedelik sowat 200 000 onwettige immigrante. 41,5 persent van die buitelanders in Berlyn is werkloos.
Russiese immigrasie
Die getal Berlyners van Russiese afkoms beloop intussen meer as 100 000 sodat 'n volledige Russiessprekende infrastruktuur met sewe Russiese dagblaaie en tydskrifte (waaronder Russkij Berlin, 'n streeksuitgawe van Russkaja Germanija, 'n Russiese weekblad vir Duitsland en Europa), 'n radiostasie (Radio Russkij Berlin), supermarkte met ingevoerde en Duits-vervaardigde Russiese kos en drank, media soos boeke en DVD's, 'n Russiese biblioteek, apteek, Russiessprekende advokate, restaurante, nagklubs, diskoteke, kroeë en ander instellings ontstaan het.
Groter konsentrasies Russiessprekende inwoners word in die oostelike stadsdistrikte aangetref.
Dialek
Die Berlynse dialek (Duits: Berlinisch of Berlinerisch) word oor die algemeen as 'n variant van die Middelduitse Berlyn-Brandenburgse dialekte beskou wat in Berlyn en sy omgewing gepraat word en wendings en segswyses behels wat net in Berlyn voorkom. In taalkundige opsig word na die Berlynse dialek as 'n sogenaamde metrolek verwys – 'n stedelike mengdialek wat nie van plaaslike oorsprong is nie, maar op basis van Hoogduits ontstaan het met groot invloed van verskillende oorspronklike dialekte. Die huidige Brandenburgse dialek is 'n variant van die Berlynse metrolek.
Oorspronklik (tot ongeveer 1800) was Nederduits die omgangstaal van die Berlynse bevolking. In 'n groot deel van die voorstede het die inwoners net soos in die omliggende Brandenburg nog tot in die 20ste eeu Nederduitse dialekte gebesig. Hulle is as gevolg van die verstedelikingsproses van die voorstadgordel en die taalkundige invloed van Berlyn as metropool grotendeels deur Middelduitse dialekte of 'n Berlyns-beïnvloede Standaardduitse streektaal verdring en word vandag nog nouliks gepraat.
Danksy die immigrasie van 'n groot verskeidenheid bevolkingsgroepe het die Berlynse dialek 'n groot aantal woorde en wendings uit ander tale en dialekte soos Vlaams, Frans en Jiddisj oorgeneem. Die dialek was in die geskiedenis hoofsaaklik die omgangstaal van die gewone mense, terwyl opgeleides en welgesteldes steeds moeite gedoen het om suiwer Hoogduits te praat. Baie mense, wat hulle in die stad gevestig het, het in hul omgangstaal wél elemente van die plaaslike dialek oorgeneem, tog is sy bestendige gebruik meestal as "proletaries" of "onvanpas" beskou.
In die DDR het hierdie sienswyse gedeeltelik verander sodat ook opgeleide inwoners die dialek begin besig het. Gevolglik word die dialek deesdae hoofsaaklik in die oostelike stadsdele, die tradisionele werkersbuurte van Wes-Berlyn en in die omgewing van Berlyn gepraat. Die plaaslike omgangstaal is danksy die vestiging van nuwe immigrante ook vandag nog aan voortgesette veranderings onderworpe.
Ekonomiese basis
As hoofstad en toonvenster van die sosialistiese Duitsland het Oos-Berlyn in die Duitse Demokratiese Republiek steeds voorrang bo ander stede en streke geniet wat die verskaffing van gebruiksgoedere en huisvesting betref het.
Terwyl vandag nog groot inheemse farmaseutiese ondernemings soos Bayer-Schering en Berlin Chemie hulle hoofkwartiere en aanlegte in Berlyn het, het die tersiêre sektor in die laat 20ste eeu sterk groei getoon en verteenwoordig tans meer as 80 persent van die Berlynse ondernemings. Tegelykertyd het die stad sy rol as die nywerheidsentrum van Europa intussen kwytgeraak en beskik tans nog net oor 'n beperkte industriële basis. Terwyl daar in Duitsland sowat 70 nywerheidswerkers per 1 000 inwoners getel word, het hierdie getal in Berlyn tot sowat 30 gedaal.
Die bruto binnelandse produk het in 2013 109,2 miljard € (1429,45 miljard ZAR) of 30 642 € (401 424 ZAR) per capita beloop. Berlyn het enkele jare lank die laagste ekonomiese groeikoers van alle Duitse Bundesländer getoon, en die werkloosheidsyfer was in Maart 2015 met 11 persent nog duidelik bo die gemiddelde syfer vir Duitsland. As gevolg van die herenigingsproses is daar 'n massiewe skuldlas opgehoop.
Politiek
As regeringsetel van Europa se voorste ekonomie word Berlyn onder die belangrikste sentrums van Europese politiek gereken. Duitse vakbonde, stigtings, ekonomiese verenigings en belangegroepe het hul hoofkwartiere in die stad om inspraak in besluitnemingsprosesse in parlement en regering te verkry. Staatsbesoeke en onthale op verskillende politieke vlakke dra, net soos staatsplegtighede en belangrike feesvieringe, by tot die veelvuldige jaarlikse politieke kalender van Berlyn.
Federale hoofstad
Ná die Duitse hereniging het die afgevaardigdes van die Duitse parlement, die Bundestag, in 1991 ten gunste van Berlyn as setel van die Duitse parlement en regering gestem. Die stad het reeds met die toetreding van die ses deelstate van die voormalige Duitse Demokratiese Republiek tot die Federale Republiek van Duitsland die status van "federale hoofstad" gehad.
Sedert 1994 het ook die federale president van Duitsland sy hoofkantoor en ampswoning in die Berlynse Bellevue-kasteel. In 1999 het die meeste regeringsinstellings vanaf Bonn na Berlyn verskuif. Die ou parlementsgebou van die Duitse Keiserryk en Duitse Ryk, die Reichstag, is van 'n glaskoepel voorsien wat oop staan vir besoekers en gemoderniseer om die nuwe federale parlement te huisves, terwyl die Federale Raad (Bundesrat), waarin die sestien deelstate verteenwoordig word, in die vroeëre Pruisiese parlement, die Pruisiese Here- of Hoërhuis, ingetrek het.
Die federale departemente is óf in bestaande geboue gehuisves óf het in nuut opgerigte kantoorgeboue ingetrek. Die nuwe kantoorgebou van die Duitse kanselier (Bundeskanzleramt) is in 2001 deur die destydse kanselier Gerhard Schröder amptelik ingewy. Agt van die huidige veertien federale departemente het hul setels in Berlyn, waaronder die Departement van Buitelandse Sake wat in die Detlev-Rohwedder-huis (vroeër Ryksdepartement van Lugvaart) gehuisves word, terwyl ses tans in die sogenaamde Federale Kwartier van die vroeëre (Wes-Duitse) federale hoofstad Bonn gesetel is. Alle federale departemente, insluitende dié in Berlyn, het 'n tweede setel in die ander stad. Eers vanaf 2008 was 'n meerderheid van die personeel van federale departemente, sowat 9 000 van altesaam 17 000 amptenare en ander medewerkers, in Berlyn werksaam.
Die ambassades van 158 state het hulle setels tans in Berlyn.
Deelstaatregering
In die tydperk tussen 1808 en 1935 en tussen 1945 en 1948 is Berlyn deur 'n magistraat onder leiding van 'n burgemeester geadministreer. In die tyd tussen 1935 en 1945 het die Nasionaalsosialistiese bewind alle demokratiese munisipale strukture afgeskaf en is munisipaliteite in die Duitse Ryk regstreeks deur die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty (NSDAP) bestuur. Vanaf 1948 tot die hereniging van Berlyn en Duitsland in 1990 is Oos-Berlyn as hoofstad van die Duitse Demokratiese Republiek deur 'n magistraat bestuur, terwyl Wes-Berlyn deur 'n senaat geregeer is wat as deelstaatregering gefungeer het.
Berlyn het eers met die Duitse hereniging die status van 'n Duitse deelstaat gekry. Alhoewel Berlyn volgens die Berlynse grondwet van 1950 en die (Wes-Duitse) grondwet van 1949 formeel as deelstaat van die Federale Republiek van Duitsland bestaan het, was hierdie reëling weens die geallieerde status van Berlyn volkeregtelik voor 1990 nog ongeldig. Wes-Berlyn het de facto vanaf 1949 deel uitgemaak van die (Wes-Duitse) Federale Republiek van Duitsland – met enkele beperkings. So is byvoorbeeld besondere identikeitskaarte aan Wes-Berlynse burgers uitgereik en was jong mans hier, anders as in Wes-Duitsland, nie aan nasionale diensplig onderworpe nie. Verwysings na Oos-Berlyn was in albei grondwette suiwer fiktief.
Setels in die parlement (Abgeordnetenhaus)
Primêre en sekondêre onderwys
In Februarie 2004 het die deelstaatparlement 'n nuwe skoolwet aanvaar waarvolgens skoolplig op die ouderdom van 5½ jaar begin, persvryheid vir skoolkoerante gewaarborg word en die maksimale skoollewe vir leerders in gimnasiums van dertien tot twaalf jaar verkort is. Leerders kan in graad 10 hul skooleindeksamen aflê en 'n sertifikaat verwerf waarmee hulle vir verdere beroepsopleiding kwalifiseer. Gimnasiums bied dieselfde eksamen aan. Leerders in gimnasiums kan ná 'n verdere twee jaar van onderwys hul matriekeksamen (Duits: Abitur) aflê. Verpligte vakke hiervoor is Duits, Wiskunde en vreemde tale. In dertien gimnasiums is 'n toetsprogram begin waarvolgens die eindeksamen reeds in graad elf aangebied word.
Berlin beskik met die sogenaamde Europaschule oor 'n unieke tweetalige skoolprogram, wat die kurrikulum sowel op laer- asook op hoërskoolvlak in Duits en 'n vreemde taal aanbied. 29 skole in die meeste van Berlyn se nege distrikte bied onderwys in altesame 29 vreemde tale aan. Die bekendste tweetalige skole is die John-F.-Kennedy-Schule, 'n tweetalige Duits-Amerikaanse hoërskool in Zehlendorf, en die Franse Hoërskool (Französisches Gymnasium) wat oorspronklik in 1689 vir Hugenote-kinders opgerig is en tans tweetalige Duits-Franse onderwys aanbied. Skoliere kan sowel die Duitse asook die Amerikaanse en Franse matriekeksamen aflê.
NG gemeente Vaalrivier
duimnael|regs|170px|Ds. L.A. Kriek, van 1955 tot 1959 die gemeente se eerste leraar. regs|duimnael|170px|Ds. Fanie Dreyer, leraar van 1959 tot sy aftrede in 1973.
Berlyn
Tersiêre onderwys
Vier universiteite en 'n aantal Hochschulen (tegnikons, Engels amptelik Universities of Applied Sciences) — waaronder die Freie Universität Berlin, Technische Universität, Humboldt-Universität, Universität der Künste, Hochschule für Wirtschaft und Recht (Berlin School of Economics and Law, HWR), Beuth Hochschule für Technik Berlin en Hochschule für Technik und Wirtschaft (HTW) — het altesaam 160 100 studente (wintersemester 2012//13 ).
Cliona patera
Cliona patera is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
NG gemeente Vaalrivier
Die NG gemeente Vaalrivier is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die Sinode Goudland (voorheen Wes-Transvaal).
Berlyn
Biblioteke
Die Staatsbiblioteek te Berlyn (Staatsbibliothek zu Berlin), wat in 1661 as Keurvorstelike Biblioteek gestig is, is die grootste wetenskaplike universele biblioteek in die Duitse taalgebied asook een van die vernaamste instellings van sy soort in Europa met meer as tien miljoen gedrukte media wat in twee gebouekomplekse in die distrik Mitte bewaar word. Die Staatsbiblioteek maak deel uit van die Stigting Pruisiese Kultuurbesit en word deur die federale en die deelstaatregerings gesamentlik befonds.
NG gemeente Vaalrivier
Die gemeente is gestig in 1955. Die kerkgebou is geleë op Hoewe 67, Northdene, Vanderbijlpark. In 2013 was die leraars di. C.J. de Jager en N. Rossouw. Daar was in daardie jaar 416 doop- en 1 522 belydende lidmate.
Cliona patera
Die spons behoort tot die genus Cliona en tot die familie Clionaidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1822 deur Hardwicke.
Berlyn
Biblioteke
Ander belangrike wetenskaplike biblioteke in Berlyn sluit die universiteitsbiblioteke van die Vrye Universiteit en die Humboldt-universiteit asook die sentrale biblioteek van die Tegniese Universiteit en die Universiteit van Kunste in. Die Amerika-Gedenkbiblioteek is ná die einde van die Sowjet-Russiese Berlynblokkade in 1948 deur die Verenigde State aan die Wes-Berlynse bevolking geskenk en maak tans deel uit van die Sentrale en Deelstaatbiblioteek van Berlyn.
Die Berlynse Kunsbiblioteek van die Staatsmuseums te Berlyn word met sy versameling van 400 000 boekdele oor die Europese kunsgeskiedenis vanaf die laat-antieke tydperk tot die huidige tyd en sowat 1 400 internasionale kunstydskrifte onder die vernaamste kunswetenskaplike biblioteke in Duitsland gereken.
Die gedesentraliseerde verskaffing van biblioteekdienste aan die Berlynse leserspubliek staan sentraal in die spesiale program Bibliotheken im Stadtteil (BIST) wat tussen 2007 en 2015 deurgevoer is.
Navorsing
Met sy groot verskeidenheid tersiêre onderwys- en navorsingsinstellings het van Berlyn in die vroeë 21ste eeu die sentrum van navorsing in Duitsland gemaak. Navorsingsaktiwiteite in die Duitse hoofstad word jaarliks met sowat 1,8 miljard € se openbare fondse befonds, en meer as 13 persent van alle wetenskaplike patente, wat in Duitsland aangemeld word, kom uit Berlyn.
'n Sewentigtal nie-universitêre navorsingsinstellings, wat deur die staat befonds word, het meer as 60 000 personeel as dosente, navorsers en ander medewerkers in diens. Groot nasionale navorsingsorganisasies soos die Fraunhofer-Gesellschaft, Helmholtz-Gemeinschaft, Leibniz-Gemeinschaft en Max-Planck-Gesellschaft bedryf institute in Berlyn, net soos 'n aantal federale departemente met altesaam agt navorsingsinstitute. Die meeste wetenskaplike instellings is in die stadsdele Buch, Charlottenburg, Dahlem, Mitte en Adlershof saamgetrek.
Historiese ontwikkeling
Toe Berlyners hul werkplekke nog uitsluitlik per voet of per perdevoertuig kon bereik, moes hul woonplekke binne kort afstand daarvan geleë wees. So was die vinnig groeiende bevolking in die 19de eeu binne die bestaande stadsgrense en rondom fabrieke saamgetrek. Nywerhede was op hulle beurt aangewese op nabygeleë water- en spoorweë. Die steeds toenemende industrialisering het 'n gekoördineerde openbare vervoernetwerk vereis.