cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baskeland
Die koninkryke van Pamplona en Navarra
Aan die einde van die Middeleeue in 1521 het die Statuut van Navarra die status van Navarra as deel van Kastilië volstrek. Die Koninkryk van Navarra onder die Huis van Foix is dus gereduseer tot die provinsies noord van die Pireneë. Die Baske in Gipuzkoa, Biskaje en Alava het steeds 'n groot mate van outonomie behou, ten opsigte van Spanje en so ook van Frankryk: die fueros was steeds in plek en is deur die plaaslike bevolking bewaar. In 1659 het die ondertekening van die Verdrag van die Pireneë by Hendaye die grens tussen Spanje en Frankryk vasgestel en Navarra in twee verdeel. Frankryk het Soule en Labourd bekom. In die tydperk het Baske deelgeneem aan die verowering van Amerika as deel van walvisjagekspedisies en het 'n aantal na Nieu-Frankryk geïmmigreer.
Verlies aan outonomie
Die outonomie van die noordelike Baskelandprovinsies het tot 'n einde gekom tydens die Franse Rewolusie. Sentralisering van regering is geïmplementeer en alle voorregte wat onder die Ancien Régime ("ou bedeling") vergun is, is afgeskaf. Dit was vir die noorde die einde van die fueros. In die Suide is die mag van die vorste deur die handelsklasse bestry wat dit gesien het as 'n remskoen op ekonomiese ontwikkeling.
In die eerste van die Carliste-opvolgingsoorloë tussen Isabella II van Spanje en haar oom Carlos, het die twee troonopvolgers verskil oor die voortsetting van die vorste. Die vorste is ironies genoeg deur die tradisionaliste en nominaal absolutistiese Carliste ondersteun, terwyl die grondwetlike magte daarteen gekant was. Die suidelike Baskelandprovinsies, insluitend Navarra, het aktief deelgeneem aan die rebellies om Carlos, die manlike opvolger, tot die troon te verhef. Hy het aan hulle beloof het dat hy die Baskiese fueros-stelsel sou beskerm, en sy opvolgers na hom. Uit vrees dat hulle hulle selfregering of vorste onder 'n moderne, liberale grondwet sou verloor, het die Baske van Spanje by die traditionalistiese leër aangesluit, wat weer grootliks deur die regerings van die Baskiese provinsies gefinansier is. Isabella se leër is weer deur Britse, Franse en Portugese magte en hulle regerings ondersteun. Die Ierse legioen (Tercio) is so te sê uitgewis deur die Baske in die Slag van Oriamendi.
Verskille het naderhand tussen die amptelike en Navarraese (Bask-gegronde) partye in die Carliste-kamp ontstaan. Laasgenoemde het 'n vredesverdrag onderteken waarvolgens die Spanjaarde Baskiese selfregering sou erken. Spanje se onvermoë om die belofte na te kom het gelei tot die uitbreek van die Tweede Carliste-oorlog, wat op soortgelyke wyse geëindig het.
Raymond Bailey
Raymond Bailey (6 Mei 1904 – 15 April 1980) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Picnic (1956), Vertigo (1958), en King Creole (1958), en in die televisiereeks The Beverly Hillbillies (1962).
Baskeland
Verlies aan outonomie
Baskiese vryhede vervat in die foruak is geleidelik in dié eeu afgeskaf.
Halen
Halen (Limburgs: Hôle) is 'n Belgiese stad en munisipaliteit in die weste van die Vlaamse provinsie Limburg, aan die grens met die provinsie Vlaams-Brabant. Die munisipale gebied het sowat 9 000 inwoners (2011) en 'n oppervlakte van 36 km².
Baskeland
Verlies aan outonomie
Die uiteindelike gevolg was dat die Baskeland provinsies, insluitend Navarra, meeste van hulle outonomie verloor het, maar wel beheer oor belasting behou het deur die Ley Paccionada. Die provinsies behou inderwaarheid tot vandag toe die mag in die vorm van die sogenaamde conciertos fiscales tussen die Baskiese provinsies en die Spaanse regering in Madrid.
Halen
Plekke
Plekke in die munisipale gebied van Halen:
Karwy
Die plant is soortgelyk in voorkoms aan ander lede van die wortelfamilie, met fyn verdeelde, veeragtige blare met draadagtige afdelings, en groei op 20-30 cm steeltjies. Die hoofblomsteel is 40-60 cm lank, met klein wit of pienk blomme in skerms. Karwyvrugte (verkeerdelik "sade" genoem) is halfmaanvormige vruggies, ongeveer 2 mm lank, met vyf bleek kante.
Halen
Plekke
Halen (stad), Loksbergen en Zelem.
Circa
Die Latynse woord circa, beteken letterlik cirkel omstreeks, omtrent ongeveer, en word gebruik om verskeie datums (gereeld geboorte- of sterftedatums) wat onseker is aan te dui. 'n Mens kan byvoorbeeld sê dat Pearl Harbor circa (afgekort na c. of ca.) 1941 aangeval is, as daar onsekerheid is oor die jaar waarin dit plaasgevind het. Hoe verder terug die datum, hoe groter die tydperk wat deur circa ingesluit word:
Kommersiële gebruik
Circa is 'n handelsnaam in die skaatsplank industrie wat skoene, klere en skaatsplanke vervaardig. Professionele skaatsplankryers kan aan die Circa skaatsplankspan behoort.
Blue Ridge Mountains
Die Blue Ridge Mountains is 'n bergreeks en fisiografiese streek in die ooste van die Verenigde State wat deel uitmaak van die Appalache-bergreeks. Die Blue Ridge Mountains strek oor 'n afstand van 550 myl vanuit die suide van die deelstaat Pennsilvanië oor Maryland, Wes-Virginië, Noord- en Suid-Carolina, Tennessee en Georgia. Sy hoogste piek, Mount Mitchell met 'n hoogte van 6 684 voet (2 037 meter) bo seevlak, is tegelykertyd die hoogste punt in die VSA oos van die Mississippirivier.
Opvallend is die reeks se blouerige kleur wat uit 'n groter afstand waargeneem word. Bome in die gebied stel op warm dae isopreen in die atmosfeer vry en dra sodoende by tot die waas oor die bergreeks en hul kenmerkende blouerige kleur.
Aloe boscawenii
Aloe boscawenii  is 'n aalwyn wat endemies is aan Tanzanië.
Fosfor
Fosfor (Latyn: Phosforum), is die chemiese element in die periodieke tabel met die simbool P en atoomgetal van 15.
Fosfor is 'n multivalente, nie-metaal van die stikstofgroep en word dikwels gevind in anorganiese fosfaatrotse asook in alle lewende selle. Vanweë sy hoë reaktiwiteit, word dit nooit in die vrye onverbonde vorm in die natuur gevind nie. Dit straal 'n effense gloed uit wanneer dit aan suurstof blootgestel word en kom in verskillende allotropiese vorms voor. Fosfor is 'n noodsaaklike element vir alle lewende organismes. Die belangrikste kommersiële gebruik van fosfor is vir die vervaardiging van kunsmis. Dit word ook gebruik in die maak van plofstowwe, vuurhoutjies, vuurwerke, insekdoders, tandepasta en skoonmaakmiddels.
Kenmerkende eienskappe
Fosfor vorm normaalweg 'n wasagtige wit vaste stof wat met 'n kenmerkende slegte reuk. Suiwer vorms van die element is kleurloos en deursigtig. Hierdie nie-metaal is nie oplosbaar in water nie, maar is wel oplosbaar in koolstofdisulfied. Suiwer fosfor ontbrand spontaan in lug en vorm fosforpentoksied na ontbranding.
Vorms
Fosfor bestaan ook in kineties en termodinamies stabiele vorms. Hulle word geskei deur 'n oorgangstemperatuur van -3.8 °C. Een staan bekend as die alfa vorm en die ander as beta. Rooi fosfor is relatief gesproke stabiel en sublimeer teen 'n dampdruk van 1 atm teen 170 °C maar brand wanneer dit aan skok of wrywing blootgestel word. 'n Swart fosfor allotroop bestaan wat 'n struktuur het soortgelyk aan die van grafiet – die atome word gerangskik in heksagonale lae en gelei elektrisiteit.
Aanwendings
Gekonsentreerde fosforsure wat soveel as 70% tot 75% P2O5 kan bevat is baie belangrike grondstowwe vir die landboubedryf in die vorm van misstowwe. Die wêreldwye vraag na misstowwe het gelei tot grootskaalse produksie van fosfate (PO43-) in die tweede helfte van die 20ste eeu. Ander gebruike sluit in;
Cesare Valletti
Biografie
Valletti is as seun van 'n dokter gebore en het onder legendariese tenoor Tito Schipa gestudeer. Hy het sy debuut in Bari gemaak in die rol van Alfredo in La Traviata in 1947.
Hy het sy repertorium geleidelik opgebou terwyl hy in geringer operahuise in die hele Italië opgetree het. Sy eerste optrede in La Scala in Milaan was in 1950 in die rol van Fenton. In dieselfde jaar is hy ook genooi op in Rossini se Il Turco in Italia teenoor Maria Callas te sing. Vyf jaar later het hy getriomfeer in die rol van Elvino in Bellini se La Sonnambula, ook teenoor Callas, met Leonard Bernstein op die podium.
Fosfor
Geskiedenis
Fosfor (Grieks phosphoros beteken draer van lig wat dan ook die antieke naam vir die planeet Venus was) is deur die Duitse alchemis Hennig Brand in 1669 in urine ontdek. Brand het gepoog om soute te verkry deur urine te verdamp en in die proses het hy 'n wit materiaal verkry wat in die donker gegloei het en helder gebrand het. Sedertdien word die term fosforessensie gebruik om alle stowwe wat in die donker gloei, sonder om te brand, te beskryf.
Cesare Valletti
Biografie
In 1953 het hy sy debuut in die VSA gemaak toe hy Werther vir die eerste keer gesing het en in 1958 het hy Engeland oorrompel in 'n uitstaande produksie van La Traviata teenoor Callas in Covent Garden. Don Ottavio, Ernesto, Alfredo, Ferrando, des Grieux, Nemorino, Lindoro en Don Ottavio is as sy beste rolle beskou en hulle het in al die wêreld se voorste operahuise gesing.
Fosfor
Geskiedenis
Vroeëre vuurhoutjies het wit fosfor gebruik in hulle samestelling, wat gevaarlik was vanweë die giftigheid daarvan. Moorde, selfmoorde en vergiftigings was dikwels die gevolg van die gebruik daarvan ('n Apokriewe verhaaltjie vertel van 'n vrou wat haar man wou vergiftig deur wit fosfor in sy kos te gooi maar is toe uitgevang toe die stoom in die donker gloei!). Verder het die blootstelling aan die dampe werkers by vuurhoutjiefabrieke nekrose van die gebeentes in die kaak gegee. Toe rooi fosfor ontdek is met sy baie laer vlambaarheid en giftigheid, is dit ingespan as 'n veiliger alternatief vir vuurhoutjievervaardiging.
Cesare Valletti
Biografie
Hy was ook 'n gereelde gas op die feeste van Glyndebourne, Aix-en-Provence en Verona. Sy loopbaan by die Metropolitan-operageselskap in New York het tot 1960 geduur nadat hy daar 79 keer verskyn het en nog 35 keer saam met die geselskap op ander plekke. Die einde van sy verbintenis met die Met het gekom toe Rudolph Bing, die bestuurder van die Met, hom uit die rolverdeling van 'n nuwe opvoering van L’Elisir d’Amore gehaal het. Daaropvolgende uitnodigings van die Met om daar op te tree, het hy van die hand gewys.
Fosfor
Verspreiding
Vanweë sy reaktiwiteit tot lug en vele ander suurstofbevattende stowwe word fosfor nie in vrye vorm in die natuur gevind nie, maar kom dit wyd verspreid in baie minerale voor. Fosfaatrots, 'n onsuiwer trikalsiumfosfaat-mineraal, wat deels uit apatiet betaan is 'n belangrike kommersiële bron van hierdie element. Groot neerslae kan gevind word in Rusland, Morokko, Florida, Idaho, Tennessee, Utah en elders.
Cesare Valletti
Biografie
Hy het sy loopbaan in 1968 laat vaar, waarna hy hom by sy skoonpa in hulle familie-onderneming aangesluit het. Hy is in die jaar 2000 aan 'n hartaanval oorlede terwyl hy behandeling vir kanker ondergaan het.
Sy stem
Valletti het 'n ligte maar buigsame tenoorstem, eie aan Italiaanse lirisisme, gehad. Sy stem was buitengewoon suiwer, maar nie so soet soos byvoorbeeld dié van Tito Schipa, Ferruccio Tagliavini of Beniamino Gigli nie, maar sy tegniek het dié van ander soortgelyke tenore oortref. Sy verskyning in Bellini se La Sonnambula onder Bernstein word as een van die hoogtepunte in opera beskou.
Fosfor
Voorsorgmaatreëls
Wanneer die wit vorm aan sonlig blootgestel word of in sy eie damp tot 250 °C verhit word, word dit omgeskakel na die rooi vorm, wat nie in lug fosforesseer nie. Die rooi allotroop ontbrand nie spontaan in lug nie en is nie so gevaarlik soos die wit vorm nie. Dit moet egter steeds versigtig hanteer word aangesien dit na wit fosfor kan omskakel onder sekere temperatuurtoestande en gee ook hoogs toksiese dampe af wat fosforoksiede bevat wanneer dit verhit word.
Cesare Valletti
Opnames
'n Keur van sy opnames kan by eMusic afgelaai word, waar daar ook na 30-sekonde-uittreksels geluister kan word. Sy volledige Falstaff van Verdi is ook op twee verskillende etikette uitgereik asook hoogtepunte uit La Betulia liberata van Wolfgang Amadeus Mozart.
Fosfor
Isotope
Sommige algemene isotope van fosfor sluit in:
Brondverwysing
** Kennis, Volume 1, 1980, bl.56, ISBN 0-7981-0823-1
Paul Eddington
Paul Eddington (18 Junie 1927 – 4 November 1995) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die televisiereekse Good Neighbors (1975), Yes Minister (1980), Let There Be Love (1982), en Yes, Prime Minister (1986).
Leif Erikson
Leif Erikson (Yslands: Leifur Eiríksson; Noorweegs: Leiv Eiriksson; omstreeks 970-1020) was 'n Noorse Wiking en ontdekkingsreisiger van die Gemenebes van Ysland. Sommige kenners glo hy was sover bekend die eerste Europeër wat Noord-Amerika anderkant Groenland bereik het, byna 'n halwe millennium voor Christophorus Columbus.
Volgens die sagas van die Yslanders het hy 'n Noorse nedersetting by Winland gestig, wat gewoonlik vertolk word as die kusgebied van Noord-Amerika. Daar word egter gegis dat die nedersetting wat Leif en sy bemanning gestig het, ooreenkom met die oorblyfsels van 'n Noorse nedersetting wat in Newfoundland, Kanada, ontdek is en bekendstaan as L'Anse aux Meadows. Dit is omstreeks 1000 n.C. bewoon. Latere argeologiese bewyse dui egter daarop dat Winland die streke om die Golf van St. Lawrence kon wees en dat L'Anse aux Meadows 'n plek was waar herstelwerk aan skepe gedoen is.
Leif was die seun van Erik die Rooie, die stigter van die eerste Noorse nedersetting in Groenland, en Thjodhild (Þjóðhildur). Albei sy ouers was van Noorweegse oorsprong. Die ligging van sy rusplek is onbekend, maar daar word aangeneem dat hy gebore is in Ysland, wat destyds gekoloniseer is deur Noormanne wat hoofsaaklik van Noorweë afkomstig was.
Hy het grootgeword op die familielandgoed Brattahlíð in die oostelike nedersetting in Groenland. Leif het sover bekend twee seuns gehad: Thorgils, gebore as die seun van 'n adellike vrou genaamd Thorgunna in die Hebrides; en Thorkell, wat hom opgevolg het as leier van die Groenlandse nedersetting.
Die ontdekking van Winland
Leif en sy bemanning het in 999 van Groenland na Noorweë gereis. Hulle is deur sterk winde van koers af gewaai na die Hebrides en het vir 'n groot deel van die somer aangebly. Hy het weldra in Noorweë aangekom en 'n trawant van koning Olaf Tryggvason geword. Hy het hom ook tot die Christendom bekeer en het opdrag gekry om die godsdiens aan Groenland bekend te stel. Beide die Sage van Erik die Rooie en die Sage van die Groenlanders is vermoedelik omstreeks 1200 geskryf, en dit bevat verskillende weergawes van die reise na Winland. Die enigste twee bekende streng historiese vermeldings van Winland word gevind in die werk van Adam van Bremen (omstreeks 1075) en in die Íslendingabók ("Die Boek van Yslanders") wat omstreeks 1122 saamgestel is deur Ari Þorgilsson ("Ari die Wyse"). Volgens die Sage van Erik die Rooie het Leif blykbaar vir die eerste keer Winland gesien nadat hy van koers af gewaai is op weg na Groenland om die Christendom daar bekend te stel.
Volgens 'n letterlike vertolking van Einar Haugen se vertaling van die twee sagas in die boek Skeepvaart na Winland, was Leif nie die eerste Europeër wat Amerika ontdek het nie: Hy het die verhaal gehoor van die handelaar Bjarni Herjólfsson, wat beweer het dat hy land wes van Groenland gesien het nadat hy van koers af gewaai is. Daar word egter gespekuleer dat Bjarni waarskynlik nooit daar aangeland het nie. Later, toe hy van Noorweë na Groenland reis, is Leif ook van koers af gewaai, na 'n land wat hy nie verwag het om te sien nie en waar hy "gesaaide koringlande en wingerdstokke" gevind het. Daarna het hy twee mans wat in hierdie land skipbreuk gely het, gered en teruggegaan na Groenland om die mense daar te kersten. Gevolglik, indien dié weergawe vertrou kan word, was Bjarni Herjólfsson die eerste Europeër wat Amerika anderkant Groenland gesien het, en was die twee naamlose skipbreukelinge die eerste mense bekend aan Europeërs om daar voet aan wal te sit.
Leif het daarna vir Bjarni genader, sy skip gekoop, 'n bemanning van 35 bymekaargemaak en 'n ekspedisie onderneem na die land wat Bjarni beskryf het. Sy vader, Erik, sou by hom aansluit, maar het onttrek nadat hy op pad na die skip van sy perd afgeval het, 'n voorval wat hy as 'n slegte voorteken vertolk het. Leif het aanvanklik op 'n rotsagtige en verlate plek beland wat hy Helluland genoem het ("Platrotsland"; moontlik die hedendaagse Baffin Island).
Nadat hy verder op die see uitgegaan het, het hy die tweede keer aangeland op 'n beboste plek wat hy Markland genoem het ("Woudland"; moontlik naby Cape Porcupine, Labrador). Ná nog twee dae op see het hy op 'n eiland in die noorde beland (moontlik Belle Isle (Newfoundland en Labrador), waarna hy teruggekeer het na die vasteland. Hulle het wes hiervan gevaar en in 'n groen gebied met 'n sagte klimaat met volop voorrade salm beland. Toe die winter nader kom, het hy besluit om daar te kampeer en geselskappe uitgestuur om die land te verken. Tydens een van hierdie verkenningstogte het Tyrker die ontdekking gemaak dat die land vol wingerde en druiwe is. Leif het die land dus Winland ("Wynland") gedoop. Daar het hy en sy bemanning 'n klein nedersetting gebou wat deur latere besoekers uit Groenland Leifsbudir genoem is.
Nadat hy in Winland oorwinter het, het Leif in die lente teruggekeer na Groenland met 'n vrag druiwe en hout. Op die terugvaart het hy 'n Yslandse drenkeling en sy bemanning gered, wat aan hom die bynaam "Leif die Gelukkige" besorg het.
Navorsing in die vroeë 1960's deur die Noorse ontdekkingsreisiger Helge Ingstad en sy vrou, die argeoloog Anne Stine Ingstad, het 'n Noorse nedersetting geïdentifiseer wat geleë is aan die noordpunt van Newfoundland. Daar is voorgestel dat dié nedersetting, bekend as L'Anse aux Meadows, Leifsbúðir is. Die Ingstads het getoon dat Noormanne Amerika ongeveer 500 jaar voor Christophorus Columbus bereik het. Latere argeologiese bewyse dui daarop dat Winland moontlik die gebiede rondom die Golf van St. Lawrence was en dat die L'Anse aux Meadows-terrein 'n skeepsherstelstasie en 'n halte vir reise daarheen was. Dit weerspreek nie noodwendig die identifisering van L'Anse aux Meadows met Leifsbúðir nie, aangesien dit wil voorkom asof die twee sages Winland beskryf as 'n groter streek wat verskeie nedersettings insluit. In die Sage van Erik die Rooie word twee ander nedersettings in Winland genoem: 'n nedersetting genaamd Straumfjǫrðr, wat buite Kjalarnes en die Wonderstrands gelê het, en een genaamd Hóp, wat selfs verder suid geleë was.
Noorse en Middeleeuse Europa
Daar is al voorgestel dat kennis en verhale oor Winland in die 15de eeu in Europese hawens wyd bekend was, en dat Christophorus Columbus, wat in 'n brief beweer het dat hy Ysland in 1477 besoek het, op die verhale afgekom het.
Františkovy Lázně
Františkovy Lázně (Duits: Franzensbad) is 'n stad en hersteloord in die sogenaamde Wes-Boheemse Driehoek van Mineraal- en Warmbaddens in Tsjeggië, sowat vyf kilometer noord van Cheb (Duits: Eger) in die administratiewe distrik Okres Cheb, met 'n bevolking van meer as 5 500. Saam met twee ander hersteloorde en badplase, Karlovy Vary (Karlsbad) en Mariënbad, vorm Františkovy Lázně die hartland van die sogenaamde Wes-Boheemse Driehoek van Mineraal- en Warmbaddens
Die eerste verwysing na Františkovy Lázně se mineraalbronne dateer van 1502. Byna driehonderd jaar later, in 1793, is die nedersetting in die destyds Duitssprekende noordweste van Boheme gestig as Kaiser Franzensdorf. Nog in dieselfde jaar het die Loiman-badhuis ontstaan. Die nedersetting is in 1807 hernoem tot Franzensbad en het in 1865 stadstatus verwerf. Vanweë sy ryk argitektoniese erfenis – met boustyle wat van historisme tot klassisisme strek – en sy harmoniese historiese stadsbeeld, waarin die kleure geel en wit oorheers, is Františkovy Lázně in 1992 tot historiese monument verklaar.
In 2021 is Františkovy Lázně deur Unesco as wêrelderfenisgebied onder die sambreelterm "Historiese spa's van Europa" gelys, saam met Karlovy Vary en Mariënbad (albei Tsjeggië); Spa (België); Baden bei Wien (Oostenryk); Bad Ems, Baden-Baden en Bad Kissingen (Duitsland); Vichy (Frankryk); Montecatini Terme (Italië); en Bath (Verenigde Koninkryk).
Lilangeni
Die lilangeni is die geldeenheid van Eswatini (voorheen Swaziland). Een lilangeni is 'n honderd cents. Munte in sirkulasie is: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 en 500 cents. Die papiergeld is beskikbaar in 10, 20, 50, 100 en 200 emalangeni (mv.).
Geskiedenis
Dit is in 1974 bekendgestel op gelyke koers teen die Suid-Afrikaanse rand deur die Gemeenskaplike Monetêre Gebied, wat dit steeds anker op 'n een-tot-een-wisselkoers.
Munte
In 1974 is muntstukke vir 1, 2, 5, 10, 20 en 50 sent en 1 lilangeni bekendgestel, met die 1 en 2 sent in brons en die ander in nikkel-koper gemunt. Behalwe vir die 1 lilangeni, is die munte nie rond nie, met die 1 en 50 sent twaalfkantig, die 2 sent vierkantig met geronde hoeke en die 5, 10 en 20 sent geskulp.
Die nikkel-koper L1 munte is presies dieselfde dimensies en samestelling as die Britse £ 1 munte wat drie jaar vroeër ingestel is. As inag geneem word dat 1 lilangeni se waarde sowat £ 0,09 (2010) is, kan die Swazimunte bedrieglik gebruik word in Britse outomaatmasjiene.
Banknote
Op 6 September 1974 het die Monetêre Owerheid van Eswatini banknote ingestel in denominasies van 1 lilangeni, 2, 5 en 10 emalangeni met 20 emalangeni note wat gevolg het in 1978. In 1981 het die Sentrale Bank van Eswatini papiergeldproduksie oorgeneem, met die eerste uitreiking van note ter viering van die diamandjubilee van koning Sobhuza II. Tussen 1982 en 1985 is nie-herdenkingsnote vir E2, E5, E10 en E20 uitgereik, met 50 emalangeni note in 1990.
Die E2 en E5 note is vervang deur muntstukke in 1995, terwyl 100 en 200 emalangeni note ingestel is in 1996 en 1998, onderskeidelik, met die E200 note ter viering van die 30ste herdenking van onafhanklikheid. Op 5 September 2008 het die Sentrale Bank van Eswatini 100 en 200-emalangeni note uitgereik ter viering van die 40ste verjaardag van koning Mswati III en die 40ste herdenking van onafhanklikheid.
Op 1 November 2010 het die Sentrale Bank van Eswatini 'n nuwe reeks banknote uitgereik met verbeterde sekuriteitskenmerke.
Hilbert-ruimte
Hilbert-ruimte is 'n konsep wat Euklidiese ruimte veralgemeen. Hilbert-ruimte is vernoem na die Duitse wiskundige David Hilbert en brei die metodes van vektoralgebra en analise in die tweedimensionele Euklidiese vlak en driedimensionele Euklidiese ruimte na ruimtes van enige eindige of oneindige aantal dimensies. 'n Hilbert-ruimte is 'n abstrakte vektorruimte wat die struktuur van 'n inwendige produk besit wat die meet van lengtes en hoeke in die ruimte moontlik maak. Daarbenewens is Hilbert-ruimtes volledig, wat beteken dat enige arbitrêre oneindige reeks in die ruimte sy limiet in die ruimte het. Hierdie laaste vereiste laat die tegnieke van analise op die vektorruimte toe.
Hilbert-ruimtes kom natuurlik en gereeld in wiskunde, fisika en ingenieurswese voor, tipies as oneindig-dimensionele funksieruimtes. Die vroegste Hilbert-ruimtes is vanuit hierdie oogpunt in die eerste dekade van die 20ste eeu deur David Hilbert, Erhard Schmidt en Frigyes Riesz bestudeer. Hilbert-ruimtes is van kardinale belang in parsiële differensiaalvergelykings, kwantummeganika, Fourier-analise (wat toepassings op synanalisie en hitteoordrag insluit) en ergodiese teorie wat die wiskundige fondasie van termodinamika vorm. John von Neuman het die term "Hilbert-ruime" gemunt om na die teorie agter hierdie diverse toepassings te verwys. Die eenvoudigste voorbeelde van Hilbert-ruimtes is natuurlik die klassieke Euklidiese ruimtes, maar ander voorbeelde sluit in die ruimtes van vierkantintegreerbare funksies, reeksruimtes, Sobolev-ruimtes wat uit veralgemeende funksies bestaan, en Hardy-ruimtes van holomorfiese funksies.
Geometriese intuïsie speel 'n belangrike rol in menige aspekte van Hilbert-ruimte se teorie. Presiese analoë van Pythagoras se stelling en die parallelogramwet geld in Hilbert-ruimte. Op 'n dieper vlak speel die loodregte projeksie op 'n subruimte (die analoog van die eliminasie van die hoogte van 'n driehoek) 'n belangrike rol in optimeringsprobleme asook op ander aspekte van die teorie. 'n Element of punt in 'n Hilbert-ruimte kan uniek gespesifiseer word deur sy koördinate relatief tot 'n versameling koördinaatasse ('n ortonormale basis), in anaologie met Cartesiese koördinate in die vlak. Wanneer daardie versameling asse telbaar oneindig is, kan die Hilbert-ruimte gesien word in terme van oneindige reekse wat vierkantsummeerbaar is. Lineêre bewerkers op 'n Hilbert-ruimte is eenders konkrete voorwerpe: in goeie gevalle is hulle eenvoudig transofrmasies wat die ruimte met sekere faktore in wedersyds loodregte rigtings strek in 'n begrip wat presies gemaak word deur die studie van hul spektrum, genaamd spektrale analise.
Isidore Fattal
Isidore Fattal (26 Oktober 1886, Aleppo, Sirië – 4 September 1961, Aleppo) was 'n biskop van die Melkiete-Katolieke Kerk in Libanon en Sirië.
Lewe
Op 20 Julie 1912 word Fattal georden as priester en op 20 Julie 1943 aangestel as biskop van die Melkiete Grieks-Katolieke Bisdom van Baniyas in Libanon. Die inwyding vind plaas op 1 Augustus 1943. In dieselfde jaar en maand word hy aangestel as aartsbiskop van die Melkiete Grieks-Katolieke Bisdom van Aleppo in Sirië. Sy opvolger in Baniyas was aartsbiskop Antonio Basilio Leone Kilzi. Fattal beklee vanaf 13 Augustus 1943 tot sy dood op 4 September 1961 die pos en sterf op die ouderdom van 75. Sy opvolger in Aleppo was aartsbiskop Athanasios Toutoungi.
Die "Groot biskop van Sirië"
In 'n biografie (1963) het Argimandriete Ignace Dick na aartsbiskop Fattal verwys as die "Groot biskop van Sirië". Hy skryf:
"Aartsbiskop Isidore Fattal was 'n belangrike persoon tydens 'n kritieke periode vir die Christendom in Sirië. Na die oorlog het hy onder die Franse bewind in Sirië die pastorale en opvoedkundige werk in die bisdom gestig. In Sirië het hy die Christene gelei tot godsdienstige uitdrukking, hy het die idee van vryheid van gewete, en persoonlike opleiding, bevorder. Sedert 1943 het hy die Melkiete Grieks-Katolieke Kerk in Sirië herstruktureer, herorganiseer en herklassifiseer. Die pastore het derhalwe hul eie gebiede van verantwoordelikheid gekry, en die gemeentes is gelykop verdeel, en die biskop het gereeld die Sondagse pastorale briewe aan hulle gestuur. Saam met die biskop van Beiroet, die toekomstige patriarg van die Antiochië-aartsbiskop, Maximos IV Sayegh, het hy in 1946 skole vir meisies gestig en hulle toevertrou aan die 'Susters van Ons Dame van Ewigdurende Hulp'. Van sy ander werk behels die stigting van 'n tegniese opleidingskool, 'n Katolieke Werkersvereniging en die uitbreiding van kerke.
Later Siriese regerings het die voordele daarvan vir die land erken en dit met verskeie eerbewyse opgevolg. Sy benadering was om nooit in die politiek in te meng nie, maar om voortdurend in gesprek te tree met die heersers van die dag. Sy leuse 'Die goeie herder lê sy lewe neer vir sy skape' (Joh. 10,11) vind beslag in die wyse waarop Isidore Fattal sy lewe opgeoffer het ten einde sy gemeenskap te dien. Dit het ook sy heraldiese dier, die Pelikaan, onderstreep, wat bekend staan as 'n simbool vir Jesus Christus en sy ouerlike liefde. (Uittreksels)".
Jannie Erasmus
Dr. Jan Andries Erasmus (gebore Carolina, 21 Junie 1974) is 'n predikant in die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.
Jannie Erasmus is in 1974 op Carolina gebore as die eerste van die twee kinders van Rassie en Joey Erasmus. Aan die einde van sy st. 4-jaar verhuis hulle na Bethal, waar hy in 1992 aan die Hoërskool Hoogenhout matrikuleer. Hy begin sy teologiese studies in 1993 aan die destydse PU vir CHO en voltooi dit in 1999.
In 2000 aanvaar hy sy eerste beroep, na die Gereformeerde kerk Windhoek-Suid, waar hy ook ingevolge ’n bedieningsooreenkoms die Gereformeerde kerk Okahandja bedien.
Hy en Hannelie (née Opperman) het mekaar op universiteit ontmoet en is in Desember 2001 in die kerkgebou van Potchefstroom-Suid getroud. Sy is ’n apteker van beroep. ’n Jaar nadat sy by hom in Windhoek aangesluit het, aanvaar hulle ’n beroep na die Gereformeerde kerk Germiston. In die tyd in Germiston het hy sy Ph.D.-graad in Homiletiek (Preekkunde) voltooi. Sedert hulle in 2008 ’n beroep na die Gereformeerde kerk Odendaalsrus aanvaar het, is hulle Vrystaters in murg en been.
Soos uit sy studieveld opgemerk kan word, is sy grootste vreugde om mense met die Woord van die Here (veral deur prediking en Bybelstudie) toe te rus. Op ’n meer persoonlike vlak is hy en Hannelie baie lief vir die natuur. Hy neem graag natuurfoto’s, kyk voëls en ry bergfiets. Hulle is baie lief om as gesin in die Drakensberge en die Krugerwildtuin te gaan uitkamp. Hulle het twee dogters, Mari (14) en Jolene (10).
Pleknaamsveranderinge in die Republiek die Kongo
Hier volg 'n lys van plekke in die Republiek die Kongo waarvan die name verander is:
Purussaurus
Purussaurus is ’n uitgestorwe genus van die kaaiman wat in die Mioseen, sowat 8 miljoen jaar gelede, in Suid-Amerika voorgekom het. Dit is bekend danksy skedelmateriaal wat in die Brasiliaanse en Peruaanse Amasone en Noord-Venezuela ontdek is.
Beskrywing
Purussaurus is een van die grootste bekende Krokodilagtiges wat ooit geleef het. Die geraamde lengte van sy skedel is 140 cm. Paleontoloë raam die dier was sowat 12,5 m lank en het sowat 8,4 ton geweeg.
Die grootte en krag van die dier het dit vermoedelik in staat gestel om ’n groot verskeidenheid prooi te vang. Dit sou groot tot baie groot gewerweldes geëet het.
Navorsers meen die dier se grootte het hom ook baie kwesbaar gemaak, buiten die baie voordele. Die voortdurend veranderende omgewing het waarskynlik sy oorlewing benadeel en tot voordeel van kleiner spesies gestrek wat makliker by ekologiese veranderings kan aanpas.
Rhamphosuchus het min of meer dieselfde tyd geleef, maar was ietwat kleiner.
Albert Fritz
Albert Theo Fritz (gebore 1 Julie 1959) is 'n Suid-Afrikaanse politikus en advokaat. Hy was die Wes-Kaapse provinsiale minister van gemeenskapsveiligheid, 'n pos wat hy ook van 2010 tot 2011 beklee het. Hy was ook lid van die Wes-Kaapse Provinsiale Parlement. Fritz was voorheen die Wes-Kaapse provinsiale minister van maatskaplike ontwikkeling vanaf 2011 tot 2019. Tussen 2009 en 2010 was hy lid van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika en die adjunk-skaduminister van korrektiewe dienste.
Vroeë lewe
Fritz is in Woodstock, 'n voorstad van Kaapstad, gebore. Hy en sy gesin het later na Distrik Ses verhuis. Hulle is in 1972 weens die Groepsgebiedewet met geweld gedwing om na die Kaapse Vlakte te trek. Hulle het na Hanover Park verhuis. Hy is in 1976 uit Hoërskool Oaklands geskors vanweë sy betrokkenheid by 'n anti-apartheidsopstand. Aan die Universiteit van Wes-Kaapland het hy 'n BA honneursgraad in sosiale wetenskap en ook 'n LLB behaal. Hy het later 'n meestersgraad in sosiale wetenskappe aan dieselfde universiteit verwerf.
Anti-apartheidsaktivisme en vroeë loopbaan
Fritz het gedurende die 1970's en 1980's verskeie skoolboikotte gereël. Hy het by verskillende bewegings soos die Hanover Park Jeugbeweging en die Hanover Park Civic Association betrokke geraak. Hy was ook 'n lid van die Kaapse Behuisingsaksiekomitee.
Gedurende die 1980's is hy as 'n organiseerder van die Media Workers' Association of South Africa aangewys. Hy het in dieselfde dekade by die United Democratic Front aangesluit. Hy het in 1990 homself by die Strandfontein-tak van die African National Congress aangesluit. Hy het later 'n lid van die party se Milnerton-tak geword. In 1999 het hy in die kantoor van die Inspekterende Regter begin werk. Hy is bevorder tot die pos van hoofregterinspekteur van tronke in Suid-Afrika in 2002. In 2014 is Fritz as 'n advokaat van die Wes-Kaapse hooggeregshof aangestel.
In 2008 het Fritz aangekondig dat hy die African National Congress verlaat het. Hy het daarna by die Demokratiese Alliansie aangesluit.
Politieke loopbaan
Op 6 Mei 2009 is Fritz as 'n lid van die Nasionale Vergadering ingehuldig. Kort daarna het Athol Trollip, parlementêre leier van die Demokratiese Alliansie, vir Fritz as die adjunk-skaduminister van korrektiewe dienste aangestel.
In September 2010 het premier Helen Zille aangekondig dat Lennit Max en Fritz posisies sou verruil. Max sou 'n lid van die Nasionale Vergadering en skaduminister word, terwyl Fritz die provinsiale minister van gemeenskapsveiligheid en lid van die Wes-Kaapse Provinsiale Parlement sou word. Fritz het op 10 September 2010 as 'n LP bedank.
Fritz is op 13 September 2010 as die provinsiale minister van gemeenskapsveiligheid ingehuldig. In Mei 2011 het Zille haar provinsiale kabinet hervorm en Fritz in die pos van provinsiale minister van maatskaplike ontwikkeling aangewys. Fritz het op 1 Junie 2011 sy amp aanvaar. Dan Plato het hom as provinsiale minister van gemeenskapsveiligheid opgevolg.
Fritz is op 7 Oktober 2017 tot die adjunk-provinsiale leier van die Demokratiese Alliansie verkies. In Mei 2019 is Fritz deur die nuutverkose premier Alan Winde as die provinsiale minister van gemeenskapsveiligheid aangewys. Hy is egter op 28 Februarie 2022 deur premier Winde afgedank weens growwe klagtes van seksuele teistering teen hom. Hy het dieselfde dag as lid van die Demokratiese Alliansie bedank, nadat die party hom 24 uur gegun het om te verduidelik hoekom hy nie geskors moes word uit die provinsiale koukus en partyaktiwiteite nie.
Persoonlike lewe
Fritz is met Dianne Veldsman getroud. Die egpaar het een seun.
Lisa Kron
Lisa Kron (gebore 20 Mei 1961) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Stay (2005), Sex and the City (2008), en Deception (2008), en in die televisiereeks Person of Interest (2011).
Proton Saga
Die Proton Saga is 'n reeks motorvoertuie wat vanaf 1985 deur Proton vervaardig word. Die Saga is Proton se vlagskip in terme van verkoopsvolume en langdurendste Proton model tot op datum.
Sherwood Bailey
Sherwood Bailey (6 Augustus 1923 – 6 Augustus 1987) was 'n Amerikaanse akteur.
G. Besselaar
Gerrit Besselaar (1874-1947) was vanaf 1910 professor in Nederlands aan die Natalse Universiteitskollege in Pietermaritzburg en vanaf 1933 professor in Afrikaanse letterkunde en geskiedenis aan die Universiteit van Amsterdam in Nederland. Hy was die skrywer van die eerste Suid-Afrikaanse literatuurgeskiedenis.
Lewe en werk
Gerrit Besselaar is op 12 Junie 1874 in Rotterdam in Nederland gebore. Op 3 Oktober 1903 kom hy vanuit Nederland in Kaapstad aan, vanwaar hy na Bloemfontein vertrek om ’n pos aan Grey Kollege op te neem. Hierna is hy vir ’n ruk lektor aan die Transvaalse Universiteitskollege en is ook in 1909 een van die oprigters van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. In 1910 word hy professor in Nederlands aan die Natalse Universiteitskollege in Pietermaritzburg, ’n pos wat hy tot 1932 beklee. Hier is hy ook sekretaris van die Saamwerkunie van Natalse Kultuurvereniginge wat in 1917 onder voorsitterskap van E.G. Jansen, die latere goewerneur-generaal van die Unie van Suid-Afrika, gestig is. Hy promoveer in 1914 aan die Universiteit van Gent met “Zuid-Afrika in de letterkunde”, waarin hy die hele literatuur van en oor Suid-Afrika sedert die sewentiende eeu ontleed. Weens gesondheidsredes keer hy in 1932 terug na Europa. Nadat hy ’n tyd in Berlyn deurbring om Afrikaans aan Duitse sendelinge te leer, word hy in 1933 benoem as hoogleraar in die Afrikaanse letterkunde en Geskiedenis aan die Universiteit te Amsterdam. Op 9 Oktober 1933 lewer hy sy intreerede onder die titel “Afrikaanse taal- en letterkunde universitair studievak te Amsterdam”. Hy word in 1938 in hierdie pos opgevolg deur Elizabeth Conradie. Nadat hy in 1935 ’n reis deur Suid-Afrika onderneem het, vestig hy hom in ’n huis in Fazantplein, naby die see in Den Haag.
Saam met sy eggenote onderneem hy in 1939 per boot ’n reis na Kanada om familie van mevrou Besselaar te besoek en kom in September 1939 by die weskus van Kanada aan. Hulle doel was om per land na die ooskus te reis en dan weer per skip terug te keer na Nederland, maar die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak dat hulle vir die duur daarvan in Kanada vasgekeer was. Hulle bly in hierdie tyd in Vancouver, vanwaar hulle besoeke bring aan die Verenigde State van Amerika en ander dele van Kanada. Hulle skakel by die gemeenskap in en dr. Besselaar word selfs verkies tot ouderling van die kerk in Vancouver. Aan die begin van 1944 kry mev. Besselaar ’n beroerte-aanval terwyl hulle op pad was kerk toe, as gevolg waarvan een deel van haar liggaam verlam was en sy byna nie meer kon praat nie. Hierna is sy ’n invalide wat voltydse verpleging benodig. Teen die middel van 1946 kan hulle weer terugkeer na Nederland. Hulle huis in Fazantplein is weens oorlogskade nog nie weer geskik om te betrek nie en hulle bly tydelik in Beekbergen in Gelderland, waar ’n suster van mev. Besselaar kan help met die verpleging. Teen die einde van 1946 verhuis hulle terug na Den Haag, waar Gerrit Besselaar op 15 Januarie 1947 oorlede is.
Skryfwerk
Sy gepubliseerde proefskrif, “Zuid-Afrika in de letterkunde” kan beskou word as die eerste Suid-Afrikaanse literatuurgeskiedenis en tot dusver die enigste wat die ambisieuse doelwit gehad het om die totale letterkunde oor en van Suid-Afrika, oor taal- en rassegrense heen, te bespreek. In “Sestig jaar belewenis van Dietse kultuur” gee hy persoonlike herinneringe oor die geskiedenis en kultuur van veral die Afrikaner in Natal.
Maria Callas
Maria Callas (* 2 Desember 1923; † 16 September 1977) was 'n Amerikaanse sopraan met ouers van Griekse afkoms. Sy word as een van die grootste operasangers van die twintigste eeu gereken en was bekend vir haar kragtige stem en vaardigheid as sanger en akteur. Danksy haar verbintenis met die Griekse skeepsmagnaat Aristoteles Onassis was sy ook een van die bekendste glanspersoonlikhede van die jare vyftig en sestig.
Lewensloop
Cecelia Sophia Anna Maria Kalogeropolous is in New York Stad gebore, waarheen haar ouers uit Griekeland verhuis het, maar het in 1936 na Griekeland teruggekeer om sang aan die Koninklike Musiekakademie in Athene te studeer onder die befaamde Spaans-gebore sopraan Elvira de Hidalgo (1898 tot 1980). Sy het haar debuut daar in 1939 in Cavalleria Rusticana in die koninklike operahuis gemaak en mettertyd al die vername operahuise soos die Metropolitan-operahuis, Covent Garden en La Scala verower. Haar stem, hoewel nooit "mooi" in die tradisionele sin van die woord nie, het 'n byna ongekende dramatiese uitdrukkingsvermoë gehad en danksy haar veelsydigheid kon sy dramatiese sowel as liriese rolle vertolk.
Sy word ook beskou as een van die grootste singende aktrises van haar era en hierdie talent asook haar merkwaardige stem, wat die regte leiding onder die dirigent Tulio Serafin gekry het, was verantwoordelik vir die herlewing van die vroeë operas van Gioachino Rossini, Gaetano Donizetti en Vincenzo Bellini.
Haar vurige persoonlikheid en herhaalde stemprobleme het egter gelei tot uitgerekte meningsverskille met mede-sangers en die bestuur van talle operahuise. Rudolf Bing het haar by die Metropolitan afgedank, hoewel sy later weer daar aanvaar is.
Einde van haar loopbaan
Ná 'n stormagtige liefdesverhouding met Onassis, het sy vanaf omstreeks 1965 haar geleidelik aan die operawêreld begin onttrek. Haar beste vertonings en opnames het sy reeds in die jare vyftig gelewer. Na haar openbare loopbaan geëindig het, het sy haar na haar woonstel in Parys onttrek, hoewel sy oorreed is om 'n rampspoedige afskeidstoer van 1973 tot 1974 oor die hele wêreld te onderneem. Hoewel die gehore, waarvan baie lede van 'n nuwe geslag was wat nooit die geleentheid gehad het om haar in lewende lywe te sien nie, haar op vertoning na vertoning staande toegejuig het en die applous dikwels net so lank soos die uur lange vertoning geduur het, was dit vir almal duidelik dat dit die tragiese einde van een van die grootste sangloopbane nóg was.
Party van haar vriende en kennisse het later beweer sy het haar wil om te lewe saam met haar stem verloor. Sy het ongelooflike wilskrag gehad, maar na sy haar loopbaan en Onassis kwyt was, was daar vir haar nie veel meer oor om voor te lewe nie. Sy het in haar woonstel gesterf op 16 September 1977.
Nalatenskap
Maria Callas is selfs dertig jaar ná haar dood steeds een die voorverkoper-operasangers wêreldwyd. Haar opnames word voortdurend heruitgereik en 'n ontsaglike verskeidenheid CD's is in die handel te kry. Sy het ook die status van 'n gay-ikoon verwerf, waarskynlik weens die drama van haar lewe, die hartstog waarmee sy alles aangepak het en die glansrykheid van haar openbare beeld.
Ziggoerat
thumb|300px|Die gedeeltelik gerestoureerde fasade en hooftrap van die Ziggoerat van [[Ur.]]
George Nichols (akteur and regisseur)
George Nichols (1864 – 20 September 1927) was 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Jess (1912), The Queen of Sheba (1921), The Flirt (1922), en The Midnight Express (1924).
Ziggoerat
’n Ziggoerat (Akkadies: ziqqurat, van die woord zaqāru, "om op ’n verhewe gebied te bou") is ’n groot soort struktuur wat in antieke Mesopotamië gebou is. Dit het die vorm van ’n kompleks met terrasse wat al hoe kleiner na bo word. Noemenswaardige ziggoerats sluit in die Groot Ziggoerat van Ur naby Nasiriyah in die hedendaagse Irak, die Ziggoerat van Aqar Quf naby Bagdad, die nou vernietigde Etemenanki in Babilon (nou in Irak), Chogha Zanbil in Khuzestan, Iran, en Tepe Sialk in Iran.
Beskrywing
Ziggoerats is deur antieke Sumeriërs, Akkadiërs, Elamiete, Eblaïete en Babiloniërs gebou vir plaaslike godsdienste. Elke ziggoerat was deel van ’n tempelkompleks wat ook ander geboue ingesluit het. Die voorlopers van die ziggoerats was verhewe platforms wat dateer van die Obeidse tydperk tydens die sesde millennium v.C. Die eerste ziggoerats was mastaba-agtige platforms (gewoonlik ovaal, reghoekig of vierkantig) wat plat was bo. Die songebakte stene het die kern van die ziggoerat uitgemaak en dit het buite ’n fasade van vuurgebakte stene gehad. Elke vlak was effens kleiner as die vorige een. Die fasade is dikwels in verskillende kleure geglasuur en kon ’n astrologiese betekenis gehad het. Konings het soms hulle name op die geglasuurde stene laat aanbring. Die getal vlakke het van twee tot sewe gewissel.
thumb|links|Die Elamitiese Ziggoerat van Choqa Zanbil (Dur Untash) in [[Persië, nou in Iran.]] thumb|links|’n Voorstelling van hoe Etemenanki gelyk het.
Volgens die argeoloog Harriet Crawford "word gewoonlik aangeneem die ziggoerats het ’n tempel bo-op gehad, hoewel die enigste getuienis daarvan van Herodotos kom, en fisieke bewyse bestaan nie. Verskeie geleerdes het ook al voorgestel hierdie tempel was die toneel van heilige bruilofte, die sentrale rite van die groot nuwejaarsfees. Herodotos beskryf die meubels van die tempel bo-op die ziggoerat in Babilon en sê dit het ’n goue rusbank bevat waarop ’n vrou die nag alleen deurgebring het. Die god Mardoek het na bewering ook in sy tempel kom slaap. Die moontlikheid dat so ’n altaar ooit gevind sal word, is skraal. Erosie het gewoonlik die oorblywende ziggoerats verklein tot ’n deeltjie van die oorspronklike hoogte, maar teksgetuienis kan dalk nog bykomende feite oor die die doel van die tempels verklaar. Met ons huidige kennis lyk dit aanvaarbaar om as ’n werkhipotese die voorstelling te aanvaar dat die ziggoerats ontwikkel het uit die vroeëre tempels op platforms en dat die klein tempel op die hoogste vlak gestaan het. . ."
Toegang tot die tempels sou verkry geword het deur ’n reeks hellings of trappe aan die een kant van die ziggoerat of ’n spiraalhelling of -trap van onder tot bo.
Die Mesopotamiese ziggoerats was nie plekke vir openbare aanbidding of seremonies nie. Daar word geglo hulle was die woonplekke van gode, en elke stad het sy eie beskermingsgod gehad. Net priesters is op die ziggoerats of in die kamers onder toegelaat. Hulle moes die gode versorg en in hulle behoeftes voorsien. Die priesters was magtige lede van die Sumeriese en Assiries-Babiloniese gemeenskap.
Een van die bes bewaarde ziggoerats is Chogha Zanbil in Wes-Iran. Die Sialk-ziggoerat, ook in Iran, is sover bekend die oudste een; dit dateer van die vroeë derde millennium v.C. Ziggoerats se ontwerpe wissel van eenvoudige basisse waarop ’n tempel gestaan het tot wiskundige en argitektoniese wonders wat uit verskeie terrasse bestaan en ’n tempel bo-op gehad het.
’n Voorbeeld van ’n eenvoudige ziggoerat is die Wit Tempel van Uruk, in antieke Sumerië. Die ziggoerat self is die basis waarop die Wit Tempel staan. Die doel van die basis is om die tempel so na as moontlik aan die hemel te kry en met trappe toegang tot die tempel te bied. Die Mesopotamiërs het geglo hierdie piramidetempels verbind die hemel en aarde. Die ziggoerat in Babilonië was juis bekend as Etemenankia, Sumeries vir "Huis van die Platform tussen Hemel en Aarde".
Etemenanki is ’n voorbeeld van ’n enorme en uitgebreide ziggoerat. Ongelukkig is nie eens veel van die basis van hierdie groot 91 meter hoë struktuur oor nie; argeologiese vondste en historiese verslae dui egter aan dit het sewe veelkleurige vlakke gehad en bo-op was ’n tempel van verruklike afmetings. Die tempel was vermoedelik in ’n indigo kleur geverf, nes die bokante van die vlakke. Dit is bekend dat drie trappe na die tempel gelei het, waarvan die twee aan die kante net halfpad boontoe geloop het.
Die datum van die oorspronklike bouwerk is onbekend; voorstelle wissel van die 14de tot 9de eeu v.C., en tekste dui aan dit het in die tweede millennium v.C. bestaan. Dié ziggoerat was moontlik die inspirasie vir die Bybelse verhaal van die Toring van Babel.
Betekenis
Volgens Herodotos was daar bo-op elke ziggoerat ’n tempel, hoewel geen daarvan bewaar gebly het nie. Een praktiese funksie van die strukture was as ’n hoë plek waar die priesters kon wegkom van die stygende water wat die gebied elke jaar oorstroom het, soms vir tot honderde kilometers ver, soos met die oorstroming van 1967. Nog ’n praktiese funksie was veiligheid. Omdat die ziggoerat net met drie trappe bereik kon word, was min wagte nodig om te voorkom dat niepriesters spioeneer op die rituele in die tempel, byvoorbeeld offerandes en inwydingsrituele soos die Eleusiniese misterieë. Elke ziggoerat was deel van ’n kompleks wat ’n binnehof, stoorkamer, badkamers en leefareas ingesluit het; om die ziggoerat het ’n stad ontstaan.
Die Groot Ziggoerat van Ur
thumb|220px|’n Deel van die hooftrap van die Groot Ziggoerat van Ur wat deur Saddam Hoesein laat herbou is. Die Groot Ziggoerat van Ur (Sumeries: É-TEMEN-NÍ-GÙRU, "Tempel waarvan die fondament ’n aura skep") is in die vroeë Bronstydperk tydens die Derde Dinastie van Ur in dié stad gebou. Dit is nou in Irak geleë. Teen die 6de eeu v.C., tydens die Neo-Babiloniese tydperk, was dit ’n ruïne. Dit is toe deur koning Nabonidus herstel.
In die 1920's en 1930's het sir Leonard Woolley uitgrawings daar gedoen. Onder Saddam Hoesein in die 1980's is die fasade en die groot trap gedeeltelik herbou. Dit is die bes bewaarde ziggoerat in Iran en Irak, benewens die Ziggoerat van Dur Untash (Chogha Zanbil).
Die ziggoerat is omstreeks die 21ste eeu v.C. deur koning Ur-Nammu laat bou en aan die god Nanna/Sin, die beskermgod van Ur, opgedra. Dit was 64 m lank, 45 m breed en meer as 30 m hoog. Die hoogte kan net geraam word, aangesien net die fondament behoue gebly het. Die ziggoerat was deel van ’n tempelkompleks wat as die stad se administratiewe sentrum gedien het.