cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alexander Graham Bell
Belangrikste prestasies
Ander terreine waarop Bell 'n bydrae gemaak het, was ontsouting en waterdistillering, viervlakkige strukture en hul eienskappe, skaapteelt, skeertuie en vliegtuie. Bell was nogal opgenome met die gedagte van vlieg, en het in 1907 die Aerial Experiment Association saam met vier jong ingenieurs gestig. Op 23 Februarie 1909, ses jaar ná die Wright-broers se geskiedkundige vlug in 1903 by Kitty Hawk, het Bell en sy kollegas hul kragaangedrewe vliegtuig – die Silver Dart – met welslae in Kanada geloods.
Lewensgeskiedenis
Alexander Graham Bell se familie was ware kommunikeerders! Sy oupa (ook Alexander Bell) was 'n akteur en orator met 'n reputasie vir sy indrukwekkende stem. Hierdie talent het die ouer Bell laat navorsing doen oor elokusie, en hy het talle werke oor die onderwerp die lig laat sien. Hy het sy twee seuns, David en Melville, aangespoor om hulle by sy navorsing aan te sluit, en David het uiteindelik 'n spraakonderwyser geword terwyl Melville in sy vader se voetspore gevolg het.
Melville is met Eliza Grace Symonds, 'n dowe kunstenaar, getroud en hulle het drie seuns gehad – die middelste een was Alexander die uitvinder. Alexander Graham Bell is in 1847 gebore. Hy was 'n besonder intelligente en nuuskierige kind wat op 'n baie jong ouderdom leer lees en skryf het.
Sy vroeë ervarings met sy gehoorgestremde moeder het 'n nuuskierigheid by die jong Aleck, soos hy in die familie bekend gestaan het, laat posvat oor die meganika van gehoor. Hy het op 'n baie jong ouderdom besef dat hy met sy ma kon kommunikeer as hy op 'n baie lae en duidelike toon naby haar voorkop praat waar sy die vibrasies van die klankenergie wat hy geskep het, kon ‘hoor’. Dit was onvermydelik dat hierdie ervarings later tot sy prestasies sou lei.
As 'n onversadigbaar nuuskierige tiener het Aleck 'n masjien ontwerp wat koring kon spel. Die toestel het 'n naelborsel en 'n spaan gekombineer wat op 'n draaiborselwiel geposisioneer was. Tydens 'n besoek aan Londen het hy sir Charles Wheatstone se “praatmasjien” gesien, en gou behep geraak met die idee om self een te maak. Saam met sy ouer broer het Aleck 'n meganiese toestel ontwerp en gebou wat die funksies van die menslike spraakstelsel (mond, keel, neus, tong, longe, ensovoorts) nageboots het en werklik klank voortgebring het!
Op 16 is Aleck, toe 'n student aan die Universiteit van Londen, geprikkel deur 'n tesis van Hermann von Helmholtz met die titel “Oor die Sensasie van Klank”. Aleck het 'n deel van die tesis verkeerd vertaal en is besiel deur wat hy gemeen het gelui het: “…klinkerklanke kan oor 'n draad oorgesein word.” Bell het later die volgende oor sy fout te sê gehad: “Dit het my selfvertroue gegee. As ek Duits kon lees, sou ek dalk nooit met my eksperimente met elektrisiteit begin het nie."
In sy vroeë twintigs het Bell 'n aantal terugslae beleef – albei sy broers is aan tuberkulose dood en hy was self geïnfekteer. Hy het na sy ouers in Kanada verhuis, waar hy tyd gehad het om te herstel en oor sy uitvindingsaspirasies te droom.
Nadat hy in 1871 suid is Boston toe, het Bell met sy onderwysloopbaan by die Bostonse Skool vir Doofstommes begin waar hy groot veranderings teweeggebring het deur van die tipiese ‘behandelings’ van gebare en institusionalisering weg te skram. In plaas daarvan het hy alternatiewe metodes voorgestaan om dowes te leer praat. Een van sy studente, Mabel Hubbard, het later sy vrou geword, en haar pa het ook 'n belangrike rol in Bell se lewe gespeel.
Bell se werk by die skool het sy reputasie versterk en Helen Keller, wat haar outobiografie aan hom opgedra het, het hom groot lof toegeswaai.
Bell is op 2 Augustus 1922 in die ouderdom van 75 oorlede.
Abbo
Abbo is 'n ou Duitse manlike voornaam (kort-vorm van name wat met die voorvoegsel "Adal" gevorm word – meestal van Adalbert).
Abbo is die familienaam van:
Sien ook:
Spiritisme
Spiritisme is ’n spiritualistiese filosofie en godsdiens wat die Franse opvoeder Hippolyte Léon Denizard Rivail in die 19de eeu onder die skuilnaam Allan Kardec begin het. Dit is ten gunste van die studie van die "aard, oorsprong en bestemming van siele en hul verhouding met die stoflike wêreld".
Spiritisme het gou na ander lande versprei en vandag word 35 lande in die Internasionale Spiritisteraad verteenwoordig.
Beskrywing
Volgens spiritisme is mense basies onsterflike siele wat tydelik in fisieke liggame woon vir verskeie noodsaaklike inkarnasies om morele en intellektuele verbetering te ondergaan. Spiritiste glo ook siele kan, deur die passiewe of aktiewe bemiddeling van mediums, ’n nadelige of voordelige invloed op die fisieke wêreld hê. Die term "spiritisme" verskyn die eerste keer in Kardec se boek Die Boek van Siele (Frans: Le Livre des Esprits), wat gepoog het om te onderskei tussen spiritisme en spiritualisme.
Spiritisme het ’n invloed gehad op ’n beweging van helingsentrums, welsynorganisasies en hospitale wat miljoene mense in tientalle lande betrek. Die meeste volgelinge is in Brasilië. Dit was ook invloedryk in die nuwe Viëtnamese godsdiens Caodaïsme, wat in 1926 ontstaan het nadat drie mediums boodskappe gekry het wat Allan Kardec identifiseer as ’n profeet van ’n nuwe universele godsdiens.
Iffwil
Iffwil is 'n munisipaliteit in kanton Bern, in die distrik Bern-Mittelland van Switserland. In 2018 het 443 mense in die munisipaliteit gewoon. In 2000 het 98,1% van die inwoners Duits gepraat.
Bloulint-nooientjie
Die Bloulint-nooientjie (Chrysiptera brownriggii) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan en die Indiese Oseaan; meer spesifiek die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die suide van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die Blueribbon damsel.
Identifikasie
Die vis word tot 7 cm lank. Die kleur van die onvolwasse en volwasse visse verskil wesenlik. Die volwasse vis is geelbruin tot donkerbuin en daar is 'n breë wit vertikale baan deur die middel en ook een op die stertvin se basis. Daar is ook 'n geel vlek of streep op die kieue deksel en geelkol met blouring om op die agterkant van die dorsalevin.
Die onvolwasse vis het 'n geelbruin lyf met 'n neon blou streep vanaf die snoet tot by die stertvin se basis. Daar is ook twee klein ovaalvormige swart kolle op die agterkant van die dorsalevin. Die dorsalevin het 'n rooi rant.
Die vis leef in rots kusareas, die plat gedeeltes van riwwe en in gety poele in water wat tot 12m diep is. Hulle verkies onstuimige water waar hulle as alleenlopers of klein groepies voorkom. Hulle vreet alge en klein ongewerweldes.
Die onvolwasse vis verloor sy kleur in 'n akwarium.
Holografie
Holografie of stereoskopie is die wetenskap om hologramme te skep; dit is 'n vorm van fotografie wat dit moontlik maak om 'n beeld in drie dimensies vas te lê. Die tegniek van holografie kan ook gebruik word om inligting opties te stoor, herwin en te verwerk. 'n Algemene fout wat gemaak word is om volumetriese skerms met hologramme te verwar, veral in wetenskapsfiksie soos Star Trek, Star Wars en Red Dwarf.
Oorsig
Holografie is in 1947 ontdek deur die Hongaarse fisikus Dennis Gabor (1900-1979), werk waarvoor hy die Nobelprys vir fisika in 1971 ontvang het. Dit is moontlik gemaak deur baanbrekerswerk in die veld van fisika deur ander wetenskaplikes soos Mieczysław Wolfke wat tegniese probleme opgelos het wat vooruitgang voorheen onmoontlik gemaak het. Die ontdekking was 'n onverwagte gevolg van die navorsing wat gedoen is deur die British Thomson-Houston maatskappy in Rugby, Engeland, om elektronmikroskope te verbeter. Die Britse Thomson-Houston maatskappy het aansoek gedoen om 'n patent op die 17de Desember 1947 (en 'n patent GB685286 is aan hulle toegestaan), maar die veld het eers werklik vooruitgang begin maak met die ontwikkeling van die laser in 1960.
Die eerste hologramme waar 3D-voorwerpe opgeneem is, is gemaak deur Yuri Denisyuk in die Sowjet-Unie in 1962; later deur Emmett Leith en Juris Upatnieks in die V.S.A in 1962. Vooruitgang in fotochemiese verwerkingstegnieke wat hoëkwaliteit hologrambeelde verwesentlik het is deur Nicholas J. Phillips gemaak.
Verskeie soorte hologramme kan gemaak word. Transmissiehologramme, soos dié wat deur Leith en Upatnieks gemaak is, kan besigtig word deur 'n laserlig deur hulle te skyn en dan die herboude beeld aan die agterkant te besigtig. 'n Latere verfyning, die reënbooghologram, laat geriefliker beligting met wit lig toe eerder as met lasers of ander monochromatiese ligbronne. Reënbooghologramme kan vandag gereeld op kredietkaarte gesien word as 'n veiligheidsmaatreël asook op sekere produkverpakkings. Hierdie weergawes van die reënboogtransmissiehologramme word gewoonlik gevorm as reliëfpatrone op die oppervlak in 'n plastiekfilm. Hulle sluit gewoonlik 'n weerkaatsende aluminiumbedekking in wat die lig van "agter" verskaf om die beeld sigbaar te maak.
'n Ander algemene soort hologram is die weerkaatsende of Denisyuk-hologram wat in staat is om veelkleurige beelde weer te gee deur van wit beligtingsbron gebruik te maak wat die beeld van dieselfde kant af belig as die waarnemer.
Een van die belowendste onlangse ontwikkelings in die kort geskiedenis van holografie is die massaproduksie van lae-koste halfgeleierlasers wat tipies gebruik word in die miljoene DVD-opnemers en ander toestelle, maar wat soms ook nuttig kan wees vir holografie. Hierdie goedkoop, kompakte, halfgeleierlasers kan onder sekere omstandighede goed meeding met die groot en duur gaslasers wat voorheen gebruik is om hologramme te vervaardig en word alreeds gebruik om holografie binne bereik te plaas van navorsers en kunstenaars met kleiner begrotings, asook mense wat dit as 'n stokperdjie doen.
2D / 3D hologramme
Hierdie tipes is by verre die algemeenste soort hologram in gebruik. Hierde hologramme (en gevolglik ook die kunswerk van hierdie hologramme) kan in twee of drie lae geskep word. Die drielaaghologramme lewer 'n unieke multivlak, veelkleurige effek. Hierdie beelde kan een of twee lplat vlakke grafika bevat wat oënskynlik bo of op die oppervlak dryf. Die agtergrondmateriaal lyk gewoonlik asof dit onder of agter die hologram is, wat dit die illusie van diepte gee.
Art Lund
Art Lund (1 April 1915 – 31 Mei 1990) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Last American Hero (1973), Black Caesar (1973), en Bucktown (1975), en in die televisiereeks Chopper One (1974).
Jökulsárlón
duimnael|regs|250px|Die Jökulsárlón met die gletsermond aan die linkerkant duimnael|regs|250px|'n Ysblok op die nabygeleë strand
Jökulsárlón (afgelei van Yslands jökulsá "gletserrivier" en lón "strandmeer") is die bekendste en grootste van Ysland se gletsermere in die suidooste van die land. Die meer is aan die suidelike kant van die Vatnajökull-gletser tussen die Nasionale Skaftafellpark en Höfn, die administratiewe sentrum van Suidoos-Ysland, geleë. Met 150 meter is die meer die derde diepste in Ysland.
Die gletsermeer het eers in die 20ste eeu ontstaan nadat aardbewegings die Breiðamerkurjökull-gletserrivier se toegang tot die see afgesny het. Volgens geoloë kan die rivierloop in die toekoms deur nuwe aardbewegings moontlik weer herstel word. Die meer sal dan uitdroog.
Die Jökulsárlón is tans vanweë sy drywende ysberge, wat van die Breiðamerkurjökull se gletsertong wegbreek en hoogtes van tot by 15 meter bereik, een van die belangrikste toeriste-trekpleisters in Suidoos-Ysland. Die wye spektrum van kleurskakerings strek van grys en swart tot by ysblou. Die blou kleur word deur verskillende kristale en hul ligrefleksie veroorsaak, terwyl vulkaanas aan sommige ysberge 'n donker vooroms gee.
Die fauna van die gebied word deur die skúa of groot roofmeeu, wat in Junie en Julie naby die Jökulsárlón nes maak, en die meer se seehonde oorheers.
Digby die gletsermeer oorspan 'n brug die gletserrivier Jökulsá á Breiðamerkursandi. Die brug maak deel uit van die Yslandse ringpad Hringvegur wat langs die kuslyn van die land en ook langs die Jökulsárlón loop. As gevolg van die Atlantiese Oseaan se branders en die gepaardgaande erosie van die kus loop die brug gevaar om onderspoel te word. In hierdie geval sou die gletsermeer deur die natuurkragte in 'n oseaanbaai omskep word.
Die dramatiese natuurlandskap het naas talle fotograwe ook die rolprentbedryf al verskeie kere gelok, en die gletsermeer het as natuurlike agtergrond in rolprente soos James Bond – A View To A Kill, James Bond – Die Another Day, Tomb Raider, Beowulf and Grendel en Batman Begins gedien.
Erica extrusa
Erica extrusa is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap. Daar is net een populasie wat in die Palmietriviervallei naby Elgin voorkom. Die habitat word bedreig deur indringerplante en damkonstruksie.
Boekenhoutfontein
Boekenhoutfontein was die plaas van pres. Paul Kruger. Die plaas lê aan die voet van die Magaliesberg, 'n 20 km noordwes van Rustenburg op die Boshoek-pad (R565) na Sun City en Pilanesberg.
Geboue
duimnael|regs|270px|Die verdiepinghuis wat Paul Kruger in 1873/'74 op Boekenhoutfontein gebou het. Teen 1873/'74 het Kruger 'n verdiepinghuis op die plaas gebou in die styl wat tipies is van die 19de eeu in die Noord- en Noordoos-Kaap (die streek waarvandaan Kruger gekom het, die bakermat van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika in die Kaapkolonie). Dit is opgerig met eenvoudige boumetodes en met materiaal uit die omgewing. Die mure was dik, ru afgewerk, die vloere was uitgelê met perskepitte of gesmeer met mis en bloed. So 'n tradisionele huis het bestaan uit 'n portaal, woonkamer. Kombuis, drie slaapkamers, 'n kelder en 'n solder. Verder was daar 'n waenhuis, buitegeboue, 'n varkhok en tuin met lemoenbome.
Museum
Die huis is gemeubileer met meubels uit die tyd van Kruger. Verder is daar Bybels, 'n huisorreltjie, Kruger se geweer en verskeie items wat aan hom as president deur besoekende hoogwaardigheidsbekleërs geskenk is.
Monument
Kruger het dikwels agter die huis op sy plaas teen 'n randjie onder 'n boom in krisistye gaan bid. Die boom en die groot klippe is met ystertralies omhein. Op die gedenksteen staan:
"Die klippe binne hierdie terrein
is vir die Afrikanervolk
kosbare besittings
want hier het die groot volksheld
Paul Kruger
gekniel en hom verootmoedig
voor sy Skepper in smeekgebed.
van Rustenburg 1957
onthul deur
Dr. S.H. Pellissier 10-10-1957"
Dornbirn
Dornbirn is die grootste stad in die Oostenrykse deelstaat Vorarlberg. In 2012 het die stad 'n bevolking van 46 080 gehad. Die stad lê 437 meter bo seevlak.
Horlosie
'n Horlosie is 'n instrument waarvan tyd afgelees kan word. Ander tydmeetkundige instrumente soos die waterhorlosie en die sonwyser word ook onder horlosies gereken. Horlosies is al in gebruik sedert lank voor die geboorte van Christus. Die belangrikste kenmerk van latere staanhorlosies was die slinger en die skommelwieletjie (onrus), wat heen en weer beweeg.
Die oudste meganiese horlosies wat bewaar gebly het, dateer uit die einde van die 14de eeu. Die slingerhorlosie het gedurende die eerste helfte van die 16de eeu sy verskyning gemaak en sedertdien het die horlosienywerheid vinnig ontwikkel. Die ontwikkeling van die draagbare horlosie word gekenmerk deur presisie en miniaturisering. Die eerste draagbare horlosies was tafelhorlosies en sakhorlosies. Na 1800 het die sakhorlosie al hoe meer kompak geword, en met die koms van die polshorlosie (ongeveer 1900) het dit byna heeltemal verdwyn.
Gedurende die 20ste eeu is daar naas meganiese frekwensiereëlaars ook elektriese (kwartshorlosies) en sesiumatoomhorlosies, frekwensiereëlaars ontwikkel wat baie noukeuriger as alle vorige tydmeetkundige instrumente is. Gedurende die sewentigerjare is die kwartshorlosie ontwikkel, waarvan die modernste ontwerpe nie meer wysers het nie, maar ŉ digitale of syfervertoon.
Geskiedenis
Behalwe dat hy donker en lig en die tydsverloop van die lang dae en kort dae waargeneem het, het die prehistoriese mens maar min pogings aangewend om tyd in te deeI. Alles kon wag en niks hoef juis op ŉ gegewe tyd te gebeur het nie – alles behalwe gebede. In byna alle lande en beskawings was dit die priesters wat besluit het dat daar 'n tydsindeling moes kom en dat tyd gemeet moes kon word. Die gode moes hul gebede en offerandes betyds kry.
Dit is hierdie lojale priesters wat vir die eerste keer tydaanwysers begin gebruik het. Die oudste metode waarvolgens tyd gemeet is, was waarskynlik met die hulp van 'n vertikale stok, die sogenaamde gnomon, en die stand van die son. Op die grond is daar gewoonlik 'n paar boë of lyne getrek wat die lengte van die skadu van die stok tydens sonop, presies in die middel van die dag en ook met sonsondergang aangedui het. Veral in die Midde-Ooste, waar die son feitlik elke dag skyn, het skadustokke vroeg reeds hulle verskyning gemaak.
Dit is ook in hierdie gebied waar die Galdeërs, die mense van Abraham, 4000 jaar gelede die dag en die nag in twaalf dele of periodes verdeel het. Waarom juis twaalf, is nie presies duidelik nie, maar dit was die begin van die uur. Selfs die Chinese, wat hul dae in honderd eenhede verdeel het, het later ure aanvaar. Die posisie van die lyne om die skadustok wat die periodes moes aandui, moes omtrent elke maand verander word om aan te pas by die steeds veranderende hoek van die son.
Uit hierdie eenvoudige gnomon het meer ingewikkelde sonwysers ontwikkel. Hierdie metode van tydmeting was beslis al 2500 v.C. in China in gebruik. Die yslike obeliske van Ou Egipte was ook tydaanwysers. Dit was klippale van meer as 30 m hoog en daar bestaan vandag nog 'n paar van hulle. Bo-aan die punt van sommige obeliske het die Egiptenare later 'n ronde gat gemaak. Die son het dan deur hierdie opening geskyn en 'n helder kol aan die punt van die skadu op die grond gemaak. Die Antieke Grieke het klaarblyklik ook tyd bereken met behulp van die lengte van die skadu van sekere hoë pilare. In een van die toneelstukke van Aristophanes (Die Paddas, ongeveer 405 v.C.) sê ŉ karakter: "Wanneer die skadu tien tree lank is, kom eet dan by my."
'n Redelik gesofistikeerde sonwyser uit Egipte dateer uit ongeveer 1000 v.C. en is waarskynlik die oudste sonwyser wat bewaar gebly het. Dit bestaan uit 'n lang, horisonale stuk wat in periodes afgemerk is, en 'n vertikale T-stuk wat 'n skadu oor die afgemerkte stuk laat val. 'n Nadeel van hierdie sonwyser is dat dit in die oggend opgestel moet word sodat die afgemerkte stuk na die weste sal wys en in die middag weer omgedraai moet word sodat dit na die ooste wys. Daar is nooit 'n model gevind met 'n T-stuk aan weerskante nie. In 2 Konings 20:11 word daar na hierdie soorte sonwysers verwys: "... en Hy het die skaduwee op die grade waarlangs dit op die grade van Agas se sonnewyser gedaal het, laat teruggaan, tien grade agteruit." Tydsberekenaars plaas hierdie gebeurtenis in omstreeks 741 v.C.
'n Groot verskeidenheid van sonwysers het in die loop van jare ontstaan. Die skadupen is later nie meer in die grond geplant nie, maar op 'n plaat gemonteer. Daar is opgemerk dat die skadu deur 'n sirkel beweeg, en die rand van so 'n sirkel is op hierdie plaat in gelyke dele of ure afgemerk. Op die manier kon verbygangers redelik maklik die naaste uur aflees. Die pen is ook in sommige gevalle deur 'n driehoek vervang, wat 'n duideliker skadu gewerp het. AI die sonwysers het egter een belangrike nadeel gehad: hulle het nie gewerk as die son nie skyn nie. Snags en op reëndae was die priesters verlore.
Hulle het probeer om tyd te hou met gebede wat presies so lank geduur het en dan oor en oor herhaal is, maar dit was 'n vermoeiende en verwarrende metode. Om hiervoor 'n oplossing te vind, is 'n hele aantal tydmeetkundige instrumente ontwerp. Die waterhorlosie of clepsydra (Ietterlik vertaal beteken dit waterdief) het ook in die Oudheid ontstaan. In beginsel is die werking van 'n waterhorlosie eenvoudig: 'n bak water met 'n gaatjie onderin loop binne 'n sekere tyd leeg. Met 'n sonwyser kon daar gemeet word hoe lank dit duur voordat 'n sekere bak leeg was en merkies is aan die binnekant van die bak aangebring om die ure aan te dui. Daar was egter probleme met hierdie vroeë waterhorlosies: die water het nie altyd ewe vinnig by die gaatjie uitgeloop nie. Hoe voller die bak (hoe hoër die druk by die gaatjie), hoe vinniger het die water uitgeloop.
Op die manier kon daar moeilik 'n akkurate tydsindeling gemaak word. Die probleem is opgelos toe daar na baie eksperimente gevind is dat die water altyd met dieselfde tempo by die gaatjie sal uitvloei as die wande van die houer 'n hoek van 70 grade het. In Egipte was dit die gebruik om sommige waterhorlosies met melk te vul. Die gode het melk as 'n offerande geëis, en dan was die tydmetery sommer terselfdertyd 'n offerande om die gode tevrede te stel. Sommige waterhorlosies is pragtig versier met beeldhouwerk en inskripsies en die waterhouers het ook soms eienaardige vorms gehad. 'n Waterhorlosie in die vorm van 'n donkie wat uit die Oudheid dateer, word vandag nog in 'n museum in Kaïro bewaar.
Volgens ou Middeleeuse geskrifte is 'n brand in 'n Franse klooster een keer geblus met die water van 'n waterhorlosie. Die waterhorlosies is deur die Chinese en die Arabiere verder ontwikkel en in Europa tot in die 16de eeu gebruik. Die Chinees So Loeng (1020-1101) het 'n waterhorlosie beskryf wat bestaan het uit 'n rat (wiel) met 'n aantal bakkies. Sodra 'n bakkie met water volgeloop het, het die wiel 'n entjie verder gedraai sodat die volgende, leë bakkie onder die watertoevoer beland het. In beginsel het hierdie meganisme reeds in die rigting van die tandratte van latere horlosies gedui.
Naas sonwysers en waterhorlosies is verskeie ander tydaanwysers ook gebruik. Die Chinese het onder meer die sogenaamde vuurhorlosie gebruik. Hierdie horlosie het uit 'n lang lont bestaan met 'n aantal metaalballetjies op afgemete plekke. Namate die lont stadig opgebrand het, het die balletjies losgeraak en een vir een op 'n klok geval. Gedurende die Middeleeue is daar ook van gemerkte kerse gebruik gemaak. Elke ring op 'n afgemerkte kers het ongeveer 'n uur geneem om op te brand. Dit was nie baie betroubaar nie, want selfs net 'n effense trek het die kers natuurlik vinniger laat brand.
Olielampe waarin die stand van die olie in die glas-oliehouer afgelees kon word namate die olie opgebrand het, is ook gebruik. Sandlopers het in gebruik gekom nadat 'n monnik in 'n klooster by Chartreux gedurende die 8ste eeu die kuns om glas te blaas, herontdek het. Sandlopers het bestaan uit 'n glashouer met twee ruimtes wat met 'n nou gangetjie met mekaar verbind is. 'n Afgemete hoeveelheid sand is in die glashouer verseël en tyd is afgemeet deur die sand deur die gaatjie van die een ruimte na die ander ruimte te laat loop. Die sandlopers is in verskillende groottes gemaak om verskillende hoeveelhede tyd af te meet.
Aanvanklik was daar sandlopers wat 'n kwartier, 'n halfuur, 'n uur en vier uur kon meet. Die sandlopers is veral op die skepe van ontdekkingsreisigers gebruik, meestal om die vaartsnelheid te meet en die duur van die wag aan te dui. Vir laasgenoemde is die vieruursandlopers gebruik. Die matrose op wag het dit dan ook dikwels 'n uurglas of nagglas genoem. Vir navigasie was dit nodig dat die uurglas presies op die regte oomblik omgedraai moes word om die volgende periode af te meet. Die sandlopers self was baie betroubaar, maar die wagte wat dit gebruik het, nie. Die wagte moes tyd hou en die sandloper omkeer presies op die oomblik dat dit leeggeloop het. Dit het dikwels gebeur dat hulle dit te vroeg of te laat gedoen het en op die manier het daar soms groot navigasiefoute ontstaan. Dit was juis as gevolg van verkeerde tydsberekeninge dat die Portugese seevaarders op pad na die suidpunt van Afrika per ongeluk Suid-Amerika ontdek het.
Al hierdie soorte tydaanwysers was nog nie ware meganiese horlosies nie. Geleerdes, wetenskaplikes en ontwerpers het horlosies 'n paar eeue lank as 'n soort stokperdjie beskou en met die vreemdste en ingewikkeldste ontwerpe vorendag gekom. Hierdie horlosies was meer vir vermaak as vir akkuraatheid bedoel. Die waterhorlosies het al hoe ingewikkelder geword, maar in die meeste gevalle het die kragbron (die water wat dit aangedryf het) net eenvoudig verlore geraak nadat dit een keer deur die meganisme geloop het. Geeneen van die tydmeetinstrumente van die jare rondom Christus se geboorte kon vanself aanhou werk nie. Die kerse het opgebrand en die sandlopers moes omgedraai word.
Maar die Arabiere het hulle met groot ywer en geesdrif toegespits op die ontwikkeling van waterhorlosies en teen 900 n.C. het sommige van hulle ontwerpe halfoutomatiese eienskappe verkry. Daar is soms bewegende beeldjies van diere in die horlosies ingebou en daar was selfs meganiese voëltjies wat begin fluit het as die waterhouer leeggeloop het en weer gevul moes word. In China het Tsjang Soei reeds in 700 n.C. 'n waterhorlosie gemaak wat deur 'n hidrouliese wiel aangedryf is. Dit was 'n groot stap vooruit, maar die ontdekking het die Westerse wêreld nie geraak nie en is eers eeue later in Europa "heruitgevind". Karel die Grote van Frankryk was verstom toe die Kalief van Bagdad in 809 n.C. vir hom 'n waterhorlosie met sekere outomatiese eienskappe as geskenk gegee het. Hierdie waterhorlosie het 'n wyserplaat met twaalf deurtjies gehad. Elke uur het een van die deurtjies oopgegaan en het soveel metaalballetjies as die getal ure wat verstryk het, by die deurtjie uitgerol en op 'n klokkie geval, wat dan die uur aangekondig het. Nadat daar twaalf ure verstryk het, het twaalf meganiese soldaatjies die deurtjies weer toegestoot en het die hele proses weer van vooraf begin.
Die eerste meganiese horlosies
Hoe vernuftig die reeds genoemde tydmeters ook al gewees het, was hulle noukeurigheid gering. Dit het eers met die ontwikkeling van die meganiese uurwerk verbeter, waardeur 'n wyser deur middel van 'n ratwerk met 'n meganisme deur 'n gewig voortbeweeg is. Oor die ware oorsprong van hierdie meganiese horlosies is weinig of niks bekend nie. Sommige navorsers meen dat die meganiese horlosie ontwikkel het uit die sterrekundige instrumente wat reeds voor die jaar 1000 by die Arabiere in gebruik was. Hulle het waarskynlik die beginsels waarop hierdie instrumente gewerk het, by die Grieke oorgeneem. Volgens geskiedskrywers is dit egter wel seker dat daar in die tweede helfte van die 13de eeu in Sentraal-Europa meganiese horlosies gemaak is.
Hierdie vroeë horlosies is deur hoefsmede en sleutelmakers met die hand gemaak uit ru-yster. 'n Uitsondering was die horlosie wat deur die Italianer Giovanni de Dondi gemaak is, Hy het in 1348 daaraan begin werk en sy horlosie eers 16 jaar later voltooi Die horlosie het verlore geraak maar kon later volledig gerekonstrueer word aan die hand van volledige beskrywings wat in die biblioteek van Milaan gevind is. Dondi se horlosie was van geelkoper, brons en rooikoper gemaak, met sewe wysers wat tegelyk die maan en die planete se bewegings sowel as die uur op 'n 24-uur-wyserplaat aangedui het, Dondi se wyserplaat was gegrond op die wêreldbeeld van Ptolemaeus. Die hele horlosie was duidelik sy tyd ver vooruit. Van die swaar ru-ystermodelle het enkeles bewaar gebly.
Die horlosie in die toring van die katedraal van Salisbury Brittanje, wat uit die jaar 1386 dateer, is die oudste wat gedeeltelik nog bestaan. Die horlosie is nog steeds in die toring, maar vernuwing en modernisering deur die eeue het meegebring dat daar nog maar min van die oorspronklike meganisme oor is. Die horlosie van die toring van die katedraal van Wells, wat ongeveer tien jaar later gemaak is, het ook bewaar gebly en staan nou in die Science Museum in Londen. Tussen die bewegende dele van die uurwerk van hierdie vroeë horlosies was daar so baie wrywing en slytasie dat hierdie horlosies in een dag maklik 'n halfuurgewen of verloor het. Ondanks hulle onakkuraatheid was daar 'n groot aanvraag na meganiese horlosies en het dit gedien as 'n soort statussimbool onder die rykes. Die horlosiemakers van Europa het hul bes gedoen om horlosies te verbeter en het terselfdertyd geprobeer om aan die vraag te voldoen. Hoewel die Italianers die beste onder die vroeë horlosiemakers was; het sommige stede en dorpies in Suid-Duitsland, veral Ulm, Augsberg en Neurenberg, binne 'n paar dekades beroemd geword en het hulle hul eie gildes van horlosiemakers gehad. Hoewel Leonardo da Vinci reeds teen ongeveer 1485 met ratte en vere in sy aantekeningboeke geëksperimenteer het, is die eerste horlosie wat deur 'n veer aangedryf is, eers in 1510 deur Peter Henlein gemaak. Dit was silindervormige horlosies wat nie meer soos hulle voorgangers opgehang moes word nie, maar ook neergesit kon word. Die wyser en die wyserplaat is soms bo-op die horlosie aangebring. Een van die nadele van hierdie horlosies was dat die trekkrag van die veer, namate dit afgeloop het, verminder het. Hiervoor het Jacob Zech in omstreeks 1540 'n oplossing gevind. Hy het die trekkrag van die veer deur middel van 'n koord op 'n keëlvormige wenas verplaas, waardeur 'n teengewig gevorm is teen die verminderende dryfkrag van die veer.
Hierdie soort konstruksie het in gebruik gebly tot ongeveer 1800, toe die horlosieveer sodanig verbeter is dat 'n konstante trekkrag verkry kon word. Sommige van hierdie vroeë horlosies was voorsien van 'n slagwerk wat bestaan het uit 'n afsonderlike tandwielmeganisme en 'n gewig of 'n veer. Die uurwyser het dan periodiek 'n hefboompie opgetel, waardeur die rat wat die slaghamer bedien het, in beweging gebring is. Gedurende die eerste 300 jaar van meganiese horlosies, tot ongeveer 1650, het die horlosies geleidelik al hoe ingewikkelder geword en is hulle met groter sorg versier maar het hulle nie juis akkurater geword nie.
Slingerhorlosies
Groter noukeurigheid is bereik eers toe die foliomeganisme (die vroeë vorm van echappement wat bestaan het uit 'n dwarsbalkie met verstelbare gewiggies om die ossillasietempo te reguleer) deur 'n slinger vervang is. In 1580, toe Galileo Galilei nog 'n tienerstudent was, het hy in die katedraal van Piza 'n lamp wat aan 'n lang ketting opgehang was en deur die wind heen en weer gewaai is, dopgehou. Hy het opgemerk dat die tyd wat die lamp geneem het om van die een kant na die ander kant deur te swaai, dieselfde gebly het, ondanks die feit dat die uitwyking na albei kante verminder het. Hierdie eenvoudige waarneming het 'n revolusie by die horlosiemakers teweeg gebring. Galilei het dadelik self ook met 'n slingerhorlosie begin eksperimenteer, maar dit was Christiaan Huygens wat in 1656 vir die eerste keer daarin geslaag het om 'n werklik bruikbare slingerhorlosie te maak.
In Huygens se horlosie kry die slinger elke keer 'n tikkie of 'n stootjie van die echappement, waardeur dit, ondanks die wrywing, kan aanhou slinger; terselfdertyd sorg die slinger daarvoor dat die echappement by elke slingerslag die ratwerk een tand verder laat deurloop. Hoewel Huygens se pendulum (slinger) teen 'n presiese pas getik het, het dit nie presies een maal per sekonde getik nie. Dit was waarskynlik die Engelse fisikus Robert Hooke wat omstreeks 1660 ontdek het dat 'n pendulum met 'n gewiggie onderaan wat presies 39,14 duim (99,4 cm) lank is presies een keer per sekonde sou tik. Hierdie uitvinding sou sedertdien bekend staan as die Royal Pendulum en die toepassing sou lei tot die ontwikkeling van hoë staanhorlosies, wat aanvanklik sterthorlosies genoem is en waarvan die slinger en gewigte vir die eerste keer heeltemal in 'n kas toegebou is. Alle horlosies het tot in daardie stadium nog net een uurwyser gehad wat (sedert omstreeks 1500) elke twaalf uur een maal in die rondte beweeg het. Na 1680 is 'n minuutwyser ingesluit en tien jaar later het sommige horlosies ook sekondewysers gehad.
Omstreeks 1715 het George Graham (1673-1751) die sogenaamde grahamgang ontwerp wat die slingerbeweging gestabiliseer en dit so ongesteurd moontlik laat verloop het. Omstreeks 1730 het die Fransman Amant die pennegang ontwikkel, wat die slingerbeweging ook so ongesteurd moontlik moes laat verloop. Horlosiemakers het egter die grahamgang verkies en hierdie vorm van echappement bly tot vandag toe vir sekere huishoudelike horlosies in gebruik. 'n Gewone slinger sal as die temperatuur styg, 'n klein bietjie langer word, as gevolg waarvan die uurwerk stadiger sal loop. 'n Temperatuurverandering van 2 ˚C sal by 'n staal-sekondeslinger van ongeveer 99 cm lank 'n afwyking van een sekonde per dag veroorsaak. Wanneer daar, soos in laboratoriums of in sterrewagte, groter noukeurigheid vereis word, moet daar dus temperatuurkompensasie toegepas word.
Hiervoor het George Graham in 1721 die kwikslinger ontwerp. Die gebruiklike gewig onderaan die slinger het in hierdie geval uit 'n houer met kwik bestaan. By temperatuurveranderinge het die slinger en die kwik soveel in die teenoorgestelde rigting uitgesit dat die swaartepunt van die slinger as geheel op dieselfde plek gebly het. Hierdie soort slinger is baie jare gebruik, veral in sterrekundige horlosies. 'n Tweede metode om die probleem van temperatuurveranderinge te oorkom, was die roosterslinger, wat omstreeks 1726 deur John Harrison (1693- 1776) ontwerp is. Die slinger bestaan uit 'n aantal stawe met verskillende uitsettingskoëffisiënte wat op so 'n manier aanmekaar verbind is dat die uitsetting in beide rigtings mekaar in ewewig hou. Harrison het in 1755 ook nog die sogenaamde bimetaalslinger ontwikkel. Hierdie dun slinger bestaan uit twee metaalstroke wat aan mekaar vasgeheg is maar elk 'n verskillende uitsettingskoëffisiënt het.
As die temperatuur verander, trek die bimetaalslinger 'n bietjie krom, maar die swaartepunt bly op presies dieselfde plek. In die loop van die 17de en 18de eeu het die slingerhorlosie 'n bruikbare tydmeter geword wat selfs 'n belangrike maatskaplike betekenis gekry het. Namate die horlosies noukeuriger begin loop het, is daar opgemerk dat die skynbare beweging van die son deur die hemel (waarop die ware sontyd gegrond was) nie dwarsdeur die jaar konstant is nie. Dit is omdat die aarde nie met 'n konstante snelheid rondom die son beweeg nie. Om die loop van die son aan te pas by dié van die horlosie, moes daar oorgegaan word na die sogenaamde middelbare sontyd, wat deur die horlosie aangedui kon word. Ook vir die wetenskap, veral vir die sterrekunde, het die horlosie 'n belangrike instrument geword. Deur die horlosie te koppel aan 'n teleskoop wat in die meridiaanvlak beweeg het, kon die tyd gemeet word waartydens 'n ster deur hierdie vlak beweeg. Hierdie tyd, tesame met die gemete hoogte, het dan die posisie van die ster aangedui.
Elektriese horlosies
Elektriese stroom kan ook as kragbron vir die aandrywing van uurwerke van horlosies gebruik word en die werk van die gewig of die veer vervang. Elektrisiteit word ook gebruik vir die opwekking van tydimpulse vanuit 'n sentrale moederhorlosie na verskillende ver van mekaar verwyderde newehorlosies; hierdie soort horlosies word dikwels op stasies aangetref met 'n newehorlosie op elke perron. Die Engelse uitvinder Alexander Bain (1810-1877) het in 1840 'n patent verkry op 'n horlosie wat aangedryf is deur 'n veer en 'n slinger en wat met behulp van 'n battery elektriese impulse opgewek het vir die regulering van die gang van 'n aantal ander horlosies.
Hierdie beginsel, waarby die aandrywing van die horlosies nog meganies was, is vir die eerste keer vertoon op die groot Europese tentoonstellings in Londen (1851) en Parys (1867). Eers in die eerste dekade van die 20ste eeu is horlosies gemaak waarvan die uurwerk deur 'n battery aangedryf is. Elektriese energie is in hierdie horlosies gebruik om 'n slinger of onrus deur middel van periodieke impulse in beweging te hou, of om deur middel van 'n elektromagneetjie 'n hefboompie op te tel wat elke keer as dit weer afval, die telwerk aangedryf het. 'n Heeltemal ander beginsel word gebruik in die sinchrone horlosie. Die horlosie bestaan uit 'n elektromotortjie waarvan die snelheid bepaal word deur die frekwensie van die wisselstroom, byvoorbeeld dié van huishoudelike elektrisiteit (in Suid-Afrika is dit 50 Hz). Gedurende elke siklus van die wisselstroom voer die motortjie een omwenteling uit.
Die omwentelingsnelheid word deur middel van ratverhouding by die rotasie van die sekonde-, minuut- en uurwyser aangepas. Die horlosie self het geen beheer oor die aantal siklusse waardeur die motortjie aangedryf word nie. Indien die wisselstroomfrekwensie om die een of ander rede sou verander, sal dit die akkuraatheid van die horlosie beïnvloed. Die sinchrone horlosie word veral in openbare geboue en winkels gebruik.
Die Shortt-horlosie
Die noukeurigste elektromeganiese horlosie is die Shortt-horlosie, wat omstreeks 1920 deur W.H. Shortt ontwikkel is. Die horlosie bestaan uit 'n sogenaamde "meesterhorlosie" en 'n "slaafhorlosie". Die meesterhorlosie bestaan net uit 'n slinger wat een of twee keer per minuut 'n impuls van 'n vallende hefboompie ontvang. Dit gebeur nadat die slaafhorlosie, 'n volledige horlosie met 'n eie slinger en tydaanwyser, 'n elektriese sein na die meesterhorlosie gestuur het.
Bowendien is die hele apparaat in 'n verseëlde kas ingebou waarin die lugdruk op 'n konstante lae vlak gehou word. In 'n sterrewag sal 'n Shortt-horlosie altyd op 'n plek staan waar die temperatuur so konstant moontlik gehou kan word. Onder hierdie omstandighede kan uitsonderlike noukeurigheid bereik word, met 'n afwyking van hoogstens enkele duisendstes van 'n sekonde per dag.
Draagbare horlosies
Die eerste draagbare horlosies het waarskynlik kort na die uitvinding van die spiraalveer vir horlosies, ongeveer 1500, verskyn. Hoewel hul le kleiner was, was hulle nie werklik draagbaar nie omdat hierdie horlosies se gang gereël is deur ŉ foliot ('n heen en weerdraaiende dwarsbalkie met gewiggies) en na 1656 deur 'n slinger. 'n Vereiste vir altwee hierdie meganismes was dat die horlosies nie mog beweeg nie. Die ontwikkeling van draagbare horlosies is veral gedurende die 16de en 17de eeu gestimuleer deur die behoefte wat daar in die skeepvaart ontstaan het aan noukeurige horlosies wat rondgedra kon word en selfs op 'n beweegbare vlak, soos 'n skip se dek, gebruik kon word. Robert Hook het die eerste pogings in die rigting aangewend met sy ontwikkeling van die balansveer (ongeveer 1660).
Die apparaatjie (onrus) bestaan uit 'n vliegwiel ('n klein, swaar wieletjie sonder tande) en 'n spiraalveer, wat later 'n haarveer genoem is. Die een punt van die spiraalveer was aan die assie van die vliegwiel vasgeheg en die ander punt aan 'n vaste punt in die horlosie. 'n Ankerrat het die vliegwiel eers in die een rigting en dan in die teenoorgestelde rigting gestoot en die veer het intussen op en af gewen. Die ankerrat het dus die vliegwiellaat ossilleer, terwyl die vliegwiel, aangedryf deur die spiraalveer, weer die ankerrat met gereelde tussenpose laat draai het, tand vir tand. Hierdie uitvinding in die hande van horlosiemakers, soos Christiaan Huygens en veral Hook se vriend Thomas Tompion, het gelei tot die ontwerp van baie platter horlosies. Hulle was nou klein genoeg om in 'n binnesak of 'n onderbaadjiesak gedra te kon word. 'n Werklik bruikbare horlosie vir die skeepvaart was daar egter nog nie. In 1714 het die Britse regering 'n beloning van £20 000 aangebied vir die ontwerper van 'n horlosie wat akkuraat sou bly tydens 'n vaart na die Wes-Indiese eilande en terug.
Die Engelse uitvinder John Harrison (1693-1776) het die uitdaging aanvaar en daarop gekonsentreer om 'n balansveer te maak wat onafhanklik van temperatuurveranderinge sou werk. Na sewe jaar se navorsing het hy Chronometer nommer 1, soos hy die horlosie genoem het, ingegee om getoets te word. Dit het nie perfek gewerk nie, maar die Britse Vloot was so beïndruk dat hulle £500 van die beloning aan Harrison toegeken en hom aangemoedig het om weer te probeer. In 1759 het hy Chronometer nommer 4 oorhandig en die was na 'n seereis van 156 dae nie meer as 54 sekondes verkeerd nie. Dit was vir daardie jare so ongelooflik akkuraat dat die Britse Vloot geglo het dat daar 'n gekonkel agter die toets gesit het en hulle het geweier om die beloning toe te ken.
Drie jaar later is die chronometer weer getoets en dié keer was die resultate nog beter. Maar die Vloot het nogtans net die helfte van die beloning aan Harrison uitbetaal. Eers in 1773 en na 'n versoekskrif aan die koning het die Vloot die res van die beloning aan die horlosiemaker betaal. Harrison het die temperatuurwisselingsprobleme oorkom deur gebruik te maak van ŉ bimetaalkonstruksie. Terselfdertyd het Pierre Ie Roy in Frankryk 'n bimetaalbalanswieletjie ontwerp en gemaak wat tydens temperatuurveranderinge dieselfde traagheidsmoment behou het. In die begin van die 20ste eeu is daar van ivarstaal gebruik gemaak. Hierdie staal het so 'n minimale uitsettingskoëffisiënt dat dit nie in ag geneem hoef te word nie.
Verbeteringe in die echappement was nodig om te sorg dat die balans so ongesteurd moontlik kon bly slinger. Hiervoor het George Graham omstreeks 1725 die silindergang ontwikkel en Thomas Mudge (1715- 1794) omstreeks 1755 die ankergang vir gebruik in horlosies. Die verbeterde meganismes was nog steeds gegrond op dieselfde beginsel as die van die grahamgang van slingerhorlosies. Dieselfde ankergang word ook nog deesdae oor die algemeen in meganiese horlosies gebruik. Om die wrywing in die ratwerk te verminder, is daar in die 18de eeu van edelsteenlaertjies gebruik gemaak waarin die ratassies kon loop. 'n Switser wat in Engeland gewoon het, Nicolas Facio de Duillier (1664- 1753), het in 1704 'n metode uitgevind om met diamantboortjies gaatjies in robyne en saffiere te boor sodat hierdie steentjies as laersteentjies gebruik kon word. Die deursnee van die gaatjie of ruspunt vir die as van die balanswiel is omtrent 0,1 mm.
Die hoeveelheid laersteentjies (juwele) wat in 'n horlosie gebruik is, word gewoonlik op die agterkant van die horlosie aangedui. Hoewel die wrywing aan die eindpunt van so 'n balansassie baie gering is, kan dit in die geval van noukeurige horlosies nie buite rekening gelaat word nie. Boonop word die gang van 'n horlosie ook in geringe mate beïnvloed deur die stand; die horlosie loop meer konstant as dit altyd min of meer in dieselfde posisie sou bly. Abraham Louis Perrelet (1729- 1826) het reeds in 1770 'n selfopwenhorlosie gemaak. In die horlosie was daar 'n hefboompie met 'n gewig wat deur die draer in beweging gebring is. Hierdie bewegingsenergie (soos loop of die swaai van 'n arm) word dan gebruik om 'n veer op te wen. Horlosies is aanvanklik met 'n sleuteltjie opgewen, wat aan die einde van die 19de eeu deur 'n permanente opwenknoppie vervang is. Kort hierna het polshorlosies baie gewild geword.
Die moderne outomatiese horlosie is toegerus met 'n gewiggie wat 360 grade in beide rigtings kan draai en daarmee die veer opwen. As gevolg van die konstante veerspanning is die gang van so 'n horlosie ook baie konstant. 'n Gemiddelde polshorlosie tik vyf keer per sekonde of 432 000 keer in 24 uur. In dieselfde tyd beweeg die vliegwiel 540 000 keer heen en weer en lê op die manier 'n afstand van net meer as 11 km per dag af. As die wiele van 'n motor dieselfde hoeveelheid kere sou draai as die vliegwiel van 'n horlosie, sou dit binne 'n jaar 400 000 km afgelê het. 'n Motor sou na so 'n reis waarskynlik uitmekaargeval het, maar 'n moderne polshorlosie loop dikwels jare sonder dat dit herstel hoef te word. Moderne polshorlosies dien ook meestal as datumhorlosies.
'n Stophorlosie is gewoonlik 'n sakmodel wat gebruik word vir die meet van betreklik kort tydsdure en nie van die werklike tyd nie. Deur 'n knoppie in te druk, word die balans aan die gang gesit en begin die wyser loop. Deur dieselfde knoppie nog 'n keer te druk, word die wyser gestop, en as dit 'n derde keer ingedruk word, gaan staan die wyser weer op nul (laasgenoemde aksie word ook soms met behulp van 'n tweede knoppie gedoen). In sommige gevalle is die frekwensie van die balans groter as die gebruiklike vyf bewegings per sekonde, sodat daar byvoorbeeld tiendes of honderdstes van 'n sekonde gemeet kan word. As gevolg van die reaksiesnelheid van die gebruiker is die meetnoukeurigheid van so 'n stophorlosie egter hoogstens 0,1 sekonde. 'n Chronograafhorlosie is 'n gewone noukeurige horlosie wat behalwe die gebruiklike uur- en minuutwysers ook nog 'n groot sekondewyser het. Hierdie sekondewyser kan deur die druk van 'n knoppie aan die loop gesit of gestop en na nul teruggeplaas word. Die horlosie self hou net aan met loop.
Teen die vyftigerjare het daar horlosies op die mark gekom wat deur 'n batterytjie aangedryf word. In hierdie elektriese horlosies word die balans elektromagneties in beweging gehou deur 'n spoel wat gevoed word uit 'n elektroniese skakeling. In die geval van 'n stemvurkhorlosie word 'n klein stemvurkie deur 'n elektroniese verbinding aan die tril gehou (frekwensie 360 Hz). Hierdie trilling word meganies omgesit in die rotasie van 'n baie fyn getande palwiel. Die wrywing is baie gering en daar is ook baie minder bewegende dele in hierdie soort horlosie. Sedert die sewentigerjare het daar ook egte elektroniese horlosies op die mark verskyn, met nog minder bewegende dele; hulle is voorsien van 'n kwartskristal wat deur 'n elektriese ossillator teen sy eie trillingsfrekwensie aangedryf word.
Kwarts- en atoomhorlosies
In die wetenskap en tegnologie word meer akkuraatheid en stabiliteit vereis van die wyse waarop tyd gehou word as wat meganiese horlosies kan verskaf. Tydsverloop vind gelykmatig plaas en kan gemeet word deur dit met 'n meetbare interval (tussenpose) te vergelyk wat met 'n presiese frekwensie (ritme) herhaal word. 'n Meganiese horlosie veroorsaak 'n beweging wat herhaal en afgetel word, maar die meganisme daarvan word deur te veel faktore, soos wrywing tussen die ratwerk en die meganiese traagheid daarvan, beïnvloed om die beweging akkuraat te herhaal. 'n Kwartskristal met die vermoë om trillingsaksie akkuraat te herhaal, verskaf 'n betroubaarder standaard waarmee tydsverloop vergelyk kan word.
Die pieso-elektriese eienskappe van die kristal, waardeur 'n klein elektriese spanning oor die kristal ontstaan as druk daarop toegepas word, maak dit moontlik om die kristal in 'n elektroniese stroomkring te gebruik waarmee 'n elektroniese horlosie gebou kan word. 'n Kristal wat tussen twee plaatjies geplaas word, het 'n tweeledige eienskap. Fisieke druk wat op die kristal uitgeoefen word, sal 'n spanning oor die kristal tussen die plaatjies laat ontstaan; en omgekeerd sal 'n elektriese spanning wat op die kristal aangelê word, dit laat reageer asof druk daarop uitgeoefen word. Die reaksie van die kristal laat dit voorkom of dit inkrimp en uitswel (vervorm) wanneer 'n spanning eers aangelê en dan weer verwyder word.