cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Argetipe
Etimologie
Die woord argetipe, "oorspronklike patroon waarvan nabootsings gemaak word," is in die 1540's vir die eerste keer in Engels gebruik. Dit is van die Latynse naamwoord archetypum, 'n verlatynsing van die Griekse naamwoord ἀρχέτυπον (archetupon) afgelei, waarvan die byvoeglike naamwoord ἀρχέτυπος (archetupos) is en "eersgevormde" beteken. Dié is 'n kombinasie van ἀρχή archē, "begin, oorsprong", en τύπος tupos, wat onder andere, "patroon", "model" of "tipe" kan beteken.
Funksie
Die gebruik van argetipes in spesifieke geskrewe werke is 'n holistiese benadering wat daartoe kan bydra dat 'n werk universeel aanvaar word. Die rede daarvoor is dat lesers sosiaal én kultureel met die karakters en situasie identifiseer. Deur algemene argetipes kontekstueel te implementeer, stel 'n skrywer hom ten doel om realisme na sy werk te bring. Volgens verskeie literêre kritici beskik argetipes oor 'n standaard en herhalende uitbeelding in 'n bepaalde kultuur en/of universeel wat uiteindelik soliede pilare lê en die hele struktuur van 'n literêre werk kan vorm.
Plato
Die oorsprong van die argetipiese hipotese dateer uit Plato se tyd. Plato se idees was suiwer geestelike vorms wat in die siel ingeprent was voordat dit in die wêreld gestalte gevind het. Hulle was kollektief in die sin dat hulle eerder die fundamentele eienskappe as die spesifieke kenmerke van 'n voorwerp vergestalt het. In die sewentiende eeu het sir Thomas Browne sowel as Francis Bacon die woord "argetipe" in hulle geskrewe werke gebruik; In Browne se The Garden of Cyrus (1658) het hy gepoog om die argetipes in sy gebruik van simboliese eiename uit te beeld.
Jungiaanse argetipes
Die konsep van sielkundige argetipes is deur die Switserse sielkundige Carl Jung, c. 1919 uitgebou. In Jung se sielkundige raamwerk is argetipes ingebore, universele prototipes vir idees en kan hulle gebruik word om waarnemings te interpreteer. 'n Versameling herinneringe en interpretasies wat met 'n argetipe geassosieer word, is 'n kompleks (bv. 'n moederkompleks wat met die moeder-argetipe geassosieer word). Jung het die argetipes as sielkundige organe hanteer, vergelykbaar met fisiese organe in die sin dat albei morfologiese konstrukte is wat deur evolusie ontstaan het. Terselfdertyd is daar ook opgemerk dat evolusie self as 'n argetipiese konstruk beskou kan word.
In deel een van Man and His Symbols skryf Jung: "My siening oor die 'argaïese oorblyfsels', wat ek 'argetipes' of 'oerbeelde' noem, is gedurig deur mense gekritiseer wat 'n gebrek aan toereikende kennis van die sielkunde van drome en van die mitologie het. Die term 'argetipe' word dikwels verkeerdelik as sekere definitiewe mitologiese beelde of motiewe verstaan, maar hulle is niks meer as bewuste voorstellings nie. Sodanige veranderlike voorstellings kan nie oorgeërf word nie. Die argetipe is 'n neiging om sulke voorstellings van 'n motief te vorm — voorstellings wat baie kan verskil sonder om hulle basiese patroon te verloor."
Argetipiese literêre kritiek
Die argetipes openbaar gemeenskaplike rolle onder universele samelewings, soos byvoorbeeld die rol van die ma in haar natuurlike verhoudings met al die gesinslede. Hierdie argetipe kan 'n gemeenskaplike beeld skep wat deur baie stereotipes gedefinieer word wat hulleself nie van die tradisionele, biologiese, godsdienstige en mitiese raamwerk losgemaak het nie.
Advertensieblokkering
Advertensieblokkering of ad filter is 'n tipe sagteware (of minder algemeen, 'n rekenaarhardewaretoestel), wat advertensieinhoud van 'n webblad, webwerf, of mobiele app kan verwyder of verander. Advertensieblokkers is beskikbaar vir 'n verskeidenheid van rekenaarplatforms, insluitend lessenaar- en skootrekenaars, tabletrekenaars en slimfone. 'n Verskeidenheid van metodes word gebruik vir die blokkering van advertensies. Die voordele wat hierdie sagteware bied is breed en die gebruik van advertensieblokkeringsagteware is aan die toeneem. Daar is egter baie media-eienaars (uitgewers) wat staatmaak op reklame om die "vrye inhoud" wat hulle aan gebruikers bied, te befonds. Sommige het teenmaatreëls begin neem teen gebruikers wat advertensies op die webwerwe wat hulle besoek blok, soos byvoorbeeld Forbes.
Tegnologie en inheemse teenmaatreëls
Aanlynadvertensies bestaan in 'n verskeidenheid van vorms, insluitend webbaniere, foto's, animasies, ingeboude klank en video, teks, of opwipvensters, en kan gebruik maak van klank- en videosnitte wat outomaties speel. Alle webblaaiers bied 'n paar maniere om advertensies te verwyder of te verander: óf deur te fokus op die tegnologie wat gebruik word om advertensies te lewer (soos ingebedde inhoud afgelewer deur inproppe of via HTML5), of te fokus op die URL's wat die bron van advertensies is, of te fokus op gedrag wat kenmerkend is van die advertensies (soos die gebruik van HTML5 outomatiese speel van beide klank en video).
Redes vir die blokkering van advertensies
Uit die oogpunt van internetgebruikers, is daar verskeie fundamentele redes waarom 'n mens sou wou gebruik maak van advertensieblokkering:
Uitgewers, aan die ander kant, argumenteer dat internetadvertensies inkomste vir webwerf-eienaars voorsien, wat die webwerfeienaars in staat stel om inhoud vir die webwerf te skep of andersins aan te koop. Uitgewers beweer dat die algemene gebruik van advertensieblokkering-sagteware en -toestelle 'n nadelige invloed op die webwerfeienaarinkomste het, en dus op sy beurt die beskikbaarheid van gratis inhoud op die webwerwe verminder.
Horuswindswael
Die Horuswindswael (Apus horus) is 'n skaars standvoël en intra-Afrika broeiende somertrekvoël. Die voël jag oor grasveld, bergstruikveld, boomveld en halfwoestyn. In Engels staan die voël as die Horus swift bekend.
Voorkoms
Die voël is 14 cm lank en 20 - 34 g groot. Die voël lyk soos 'n lywige weergawe van die kleinwindswael met 'n groot kruis en keel. Die mikstert is egter vlak. Die Loandawindswael is blykbaar 'n kleurmorf van die Horuswindswael.
Aurora Perrineau
Aurora Perrineau (gebore 23 September 1994) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Jem and the Holograms (2015), Equals (2015), Passengers (2016), en Truth or Dare (2018).
NAFTA
Die NAFTA (Engels: North American Free Trade Agreement, NAFTA; Frans: Accord de libre échange nord américain, ALÉNA; Spaans: Tratado de Libre Comercio de América del Norte, TLCAN) is 'n vryhandelsone tussen die drie Noord-Amerikaanse lande met politieke en ekonomiese samewerkingsooreenkomste. Die NAFTA is op 1 Januarie 1994 deur Kanada, Meksiko en die Verenigde State van Amerika gestig. Die amptelike tale van die NAFTA is Engels, Frans en Spaans. Die NAFTA se hoofkantore is in Meksikostad, Ottawa en Washington, D.C. geleë.
Bramley, Johannesburg
Bramley is 'n voorstad in die noorde van Johannesburg in Suid-Afrika.
Donna Pescow
Donna Pescow (gebore 24 Maart 1954) is 'n Amerikaanse aktrise en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Saturday Night Fever (1977) en in die televisiereekse Out of This World (1987), The Sopranos (1999), en Even Stevens (2000).
AK-47
Die AK-47 (afkorting vir die Russiese Aftomat Kalasjnikowa 1947), ook bekend as die Kalasjnikof, is 'n gasgedrewe aanvalsgeweer wat deur baie Oosbloklande gebruik is tydens die Koue Oorlog. Die wapen is in 1947 gestandaardiseer en in gebruik geneem. Dit is deur Michail Kalasjnikof ontwerp en is vervaardig deur die Russiese vervaardiger, Izjewsk.
Vergeleke met die outomatiese gewere wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebruik is (buiten die StG 44) was die AK-47 meer kompak met 'n korter reikafstand, 'n kleiner 7.62 x 39 mm-patroon wat selektief gevuur kon word. Dit was een van die eerste ware aanvalsgewere en is steeds die mees gebruikte en bekendste aanvalsgeweer. Meer AK-47-gewere is vervaardig as enige ander aanvalsgeweer en die wapen word vandag nog vervaardig. Dié geweer is ook 'n besonder gewilde insurgensiewapen.
Agtergrond rondom ontwerp
Tydens die Tweede Wêreldoorlog het Duitsland die konsep van 'n aanvalsgeweer ontwikkel. Hierdie konsep is gebaseer op die kennis dat die meeste militêre skermutselinge op 'n kort afstand plaasgevind het, met die oorgrote meerderheid binne 'n radius van 100 meter. Die krag en reikafstand van die patrone was eenvoudig net te kragtig vir die meeste skermutselings waarin kleingeweervuur betrokke was. As gevolg hiervan is 'n patroon en vuurwapen gesoek wat die eienskappe van 'n submasjiengeweer (hoëkapasiteit-magasyn en ten volle outomatiese vuurvermoë) te kombineer met 'n gemiddeldekrag-patroon, wat doeltreffend sou wees oor 'n afstand van 300 meter.
Die resultaat was die Sturmgewehr 44 (StG44) en al was die geweer nie die eerste van sy soort nie, was dit die eerste wat in voldoende hoeveelhede vervaardig is om die waarde daarvan op die slagveld te evalueer. Hulle het groot hoeveelhede van die wapens teen die Russe ingespan nader aan die einde van die oorlog en die ervaring het 'n groot indruk op die Russe gelaat in die jare kort na die oorlog.
Michail Kalasjnikof het die wapen al in sy verbeelding begin bou terwyl hy in die hospitaal was nadat hy gewond is tydens die Slag van Brjansk. Hy is op daardie stadium in kennis gestel dat 'n nuwe wapen benodig is vir die 7.62 X 41 mm-patroon wat in 1943 deur Elisarof en Semin ontwikkel is. Op daardie tydstip is Soedajef se PPS43-submasjiengeweer bo Kalasjnikof se ontwerp verkies.
Ontwerpkonsep
Ten spyte van ooglopende bewyse daarvoor het Kalasjnikof ontken dat sy geweer op die Duitse aanvalsgeweer gebaseer is. Die wapen kan ten beste beskryf word as 'n hibriede van verskeie voorafgaande uitvindsels. Om sy beweringe te staaf het Kalasjnikof daarop gewys dat sy wapen meer ontleen het van die M1 Garand-geweer as die Duitse ontwerp. Die dubbele sluitpenne, ontsluitingsmeganisme en snellermeganisme is duidelik ontleen van die vroeëre Amerikaanse ontwerp. Die veiligheidsmeganisme toon baie ooreenkomste met die Browning-ontwerpte Remington Model 8-geweer.
Die vindingrykheid in die ontwerp van die Kalasjnikof-geweer is die vereenvoudiging van die bydraende ontwerpe en die aanpassing daarvan vir massaproduksie. Die AK-47 kan gesien word as 'n samesmelting van die beste eienskappe van die M1 Garand en die StG44.
Ontwikkeling van die raam
Met die aanvanklike vervaardiging was daar baie probleme. Die eerste modelle het rame gehad wat vervaardig is uit geperste plaatmetaal. Probleme is ondervind met die sweis van die gids- en uitwerpspore, wat 'n hoë getal verwerpte produkte tot gevolg gehad het. In plaas daarvan om produksie te staak is die geperste plaatmetaal met 'n swaarder gemasjineerde raam vervang. Dit was 'n duurder proses, maar die gebruik van die gemasjineerde rame het vervaardiging versnel aangesien toerusting en gereedskap vir die vervaardiging van die vroeëre Mosin-Nagant-geweer maklik aangepas kon word vir hierdie doeleinde. Deels as gevolg van die probleme wat ondervind is, kon die Sowjetunie nie groot getalle van hierdie wapen versprei na hulle soldate tot en met 1956 nie. Vervaardiging van die SKS-geweer het dus in hierdie tydperk voortgegaan.
Na die struikelblokke met die vervaardiging oorkom is, is 'n herontwerpte weergawe getiteld die AKM in 1959 bekendgestel. Hierdie nuwe model het 'n geperste plaatmetaalraam gebruik met 'n skuins tromprem aan die einde van die loop om voorsiening te maak vir die neiging van die tromp om op te stoot as die geweer terugskop.
Verder is 'n slagpenvertrager bygevoeg om te verhoed dat die wapen vuur voordat die geweerslot toegemaak het, tydens vinnige of outomatiese vuur. Die model was ook ligter as die vorige model, ongeveer twee derdes van die oorspronklike gewig. Beide gelisensieerde en ongelisensieerde vervaardiging van die Kalasjnikof-wapens in die buiteland was bykans hoofsaaklik van die AKM-tipe, veral vanweë die makliker vervaardiging van die persmetaalraam. Die foto hier langsaan toon die verskille tussen die Tipe 2- gemasjineerde raam en die Tipe 4- geperste raam, let op die gebruik van klinknaels eerder as sweiswerk op die geperste raam en die plasing van die klein duikies bo die magasynholte om die stabiliteit van die magasyn te verbeter.
In 1978 het die Sowjetunie begin om die AK-47- en AKM-gewere met 'n nuwer ontwerp, die AK-74 te vervang. Daar is eers begin met die uitvoer van die nuwe wapen en sy patrone met die val van die Sowjetunie, wat die vervaardiging van die nuwe geweer dramaties vertraag het.
Kenmerke
Die AK-47 is eenvoudig, goedkoop, maklik om te vervaardig, skoon te hou en te onderhou. Die gehardheid en betroubaarheid van die wapen is welbekend. Die groot gassuier, groot vryruimte rondom die bewegende dele en die tapse rondte maak dit vir die geweer moontlik om 'n groot hoeveelheid besoedeling te kan hanteer sonder dat die geweer staak tydens vuur. Hierdie betroubaarheid het die nadeel dat akkuraatheid ingeboet word aangesien die wyer toleransies nie die presisie en konsekwentheid toelaat wat van meer akkurate vuurwapens vereis word nie. Die geweer is 'n weerspieëling van die Sowjetunie se infanterie-doktrine op daardie tydstip, die geweer was bedoel om gebruik te word as deel van massale infanterievuur eerder as vir langafstand-skermutselings.
Calthropella simplex
Calthropella simplex is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
AK-47
Kenmerke
Die agterste gekeepte visier is verstelbaar, met verstellings aangedui in honderde meters. Die voorste visier is ook verstelbaar om voorsiening te maak vir elevasie bo die teiken in die veld. Die loop en geweerkamer asook die gassuier en binnekant van die gassilinder word met chroom geplateer. Hierdie platering verhoog die lewensduur van hierdie komponente dramaties deur weerstand teen korrosie en verwering te bied. Dit was veral belangrik aangesien die meeste twintigste-eeuse ammunisie korrosiewe soute in hulle dryfmiddels gehad, wat gereelde skoonmaak vereis het om skade te vermy. Platering met chroom van kritieke onderdele is deesdae algemeen in moderne militêre wapens.
Calthropella simplex
Die spons behoort tot die genus Calthropella en tot die familie Calthropellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1888 deur Sollas.
AK-47
Vuursiklus
Om die wapen af te vuur moet die skut 'n magasyn laai, die kieshefboom op sy laagste posisie skuif, die slot terugtrek en dan kan hy mik en die sneller trek. Op hierdie verstelling sal die geweer slegs een keer afvuur (semi-outomaties). Om 'n verdere skoot af te vuur moet die sneller weer getrek word. Met die kieshefboom in die middelste posisie (vol-outomaties), hou die geweer aan vuur en laai elke keer 'n nuwe patroon in die kamer totdat die magasyn leeg is of die druk op die sneller verwyder word. Soos die koeëls in die loop afbeweeg, word 'n gedeelte van die gasse wat daaragter uitsit na 'n gasbuis bo die loop gelei waar dit die gassuier terugstoot. Die suier stoot die geweerslot terug wat veroorsaak dat die gebruikte koeëldop uitgeskiet word en 'n nuwe patroon gelaai word wanneer die terugslagveer die slot weer in sy plek terugstoot.
Uitmekaarhaal
Om die komponente van die geweer uitmekaar te haal word die magasynknip eers gedruk sodat dié verwyder kan word. Die geweerslot word na agter getrek sodat die skut kan seker maak dat die wapen leeg is. Die skut druk dan op 'n knop aan die agterkant van die raamhulsel terwyl hy die hulsel na bo stoot, waarna hy dit kan verwyder. Die skut stoot dan die veersamestelling na vore en lig dit uit sy spore. Daarna kan die geweerslot verwyder word deur dit agtertoe te stoot na die slotstop; dan word die slot gedraai sodat die hingsel verby die onderkant van die spoor loop waarna dit vorentoe gestoot kan word om dit los te maak. Wanneer die wapen skoongemaak moet word, moet aandag geskenk word aan die loop, die geweerslot se looparea en die gassuier wat daarna liggies geolie moet word en weer aanmekaargesit kan word.
Ballistiek
Die standaard-AK-47 of -AKM gebruik 'n 7.62 x 39 mm-patroon met 'n trompsnelheid van 710 meter per sekonde. Trompenergie is 1 990 joule. Die lengte van die koeëldop is 38.6 millimeter en die massa daarvan is 18.21 gram. Die massa van die projektiel is normaalweg 8 gram. Die AK-47 en AKM met die 7.62 × 39 mm-patrone het 'n maksimum effektiewe reikafstand van ongeveer 300 meter.
Invloed op ander ontwerpe
Die basiese AK-47-ontwerp is gebruik as basis vir baie ander geweerontwerpe, onder andere die Finse Valmet 62/76 en Sako Rk 95 TP, die Israeliese Galil, die Indiese INSAS en die Joego-Slawiese Zastava M76 en M77/82. Verskeie bullpup-ontwerpe het ook hulle verskyning gemaak, alhoewel nie een van dié op groot skaal vervaardig is nie. Bullpup-omskakelings word ook kommersieel gedoen. Die Suid-Afrikaanse R4-aanvalsgeweer is ook deur die AK-47-ontwerp beïnvloed.
Dyk
'n Dyk is 'n mensgemaakte waterkeerwal wat ontwerp en gebou is om 'n gebied teen hoë water te beskerm. 'n Lae dyk word 'n kade genoem.
Oeral-Altaïes
Oeral-Altaïes is 'n uitgediende taal-superfamilie-voorstel met groot subfamilies die Oeraalse en Altaïese. Sedert die 1960's is die voorgestelde taalfamilie wyd verwerp. Ook soms bekend as die Turaniese taalgroep.
Dyk
In Nederland is daar twee tipes dyke; die primêre keerwal en die sekondêre keerwal. Die primêre keerwal beskerm die land teen uitsonderlike hoë watertoestande, waar die water onbeheerbaar kan styg soos op die see, riviere en die Ysselmeer.
Oeral-Altaïes
Algemene kenmerke van dié tale sluit in:
Dyk
Die sekondêre keerwal, ook boesemkades genoem, beskerm die land teen binnelandse water in mere, boesems en kanale.
Rivierdyk
'n Rivierdyk beskerm land teen 'n hoë waterstand in 'n rivier. Die hoeveelheid water wat deur rivier afgevoer word varieer hewig deur die jaar heen. Indien daar op enige plek in die stroomgebied hewige reënval is kan die watervlak van 'n rivier geweldig toeneem.
'n Waterkering in 'n rivier bestaan uit drie dele, die winterdyk, die somerdyk, en die uiterwaardes. As die vlak van die rivier laag is, vorm die somerdyk die belangrikste beskerming teen die water. Die somerdyk word gebou dat die waterstand in die somer altyd laer is dan die somerdyk, sodat die uiterwaardes vry bly.
Die uiterwaardes is die gebied tussen die somer en winterdyk. Dit is deurgaans groen gebiede waar die natuur vry spel het, bebouing is nie moontlik in hierdie gebied. In die somer is die uiterwaardes beskikbaar vir landboudoeleindes.
As die watervlak van die rivier in winter en lente styg, en die somerdyk nie standhou nie kan die rivier hom via die uiterwaardes verbreed. Die winterdyk vorm in so 'n situasie die primêre waterbeskerming. In 'n gesonde waterbeskermingssituasie kom dit slegs eenkeer elke paar jaar voor. 'n Via die uiterwaardes verbreede rivier kan baie keer die debiet aan as die rivier in sy normale bedding kan vervoer.
Halogenoareen
Halogenoarene (of arylhaliede) is aromatiese organiese verbindings waarin waterstofatome deur halogeenatome vervang is.
Dyk
Rivierdyk
In 'n goeie waterbeskerming word tydens die bou bereken waar die swakste en sterkste punte gebou moet word. So sal die hoogte van die dyke in die buurt van stedelike gebiede hoër wees as in onbevolkte gebiede en is die walle van die rivier waar die meeste bevolking woon hoër as die andere walle.
Halogenoareen
Voorbereiding
Die twee belangrikste voorbereidingsroetes om arylhaliede te vorm is direkte halogenering en deur diasoniumsoute.
Direkte halogenering
In die Friedel-Crafts-halogeneringsreaksie dien 'n Lewis-sure as katalisator. Baie metaalchloriede word gebruik, byvoorbeeld yster(III)chloried of aluminiumchloried. Die belangrikste halogenoareen, chloorbenseen, word op hierdie manier vervaardig. Die vorming van chloorbenseen gaan altyd gepaard met die vorming van die dichloorbenseenderivate.
Arene met elektronskenkende groepe reageer met halogene selfs in die afwesigheid van 'n Lewis-suur. Fenole en aniliene reageer byvoorbeeld vinnig met chloor- en broomwater om verskeie gehalogeneerde produkte te gee. Die verkleuring van broomwater deur elektronryke arene word in die broomtoets gebruik.
Direkte halogenering van arene is moontlik in die teenwoordigheid van lig of teen hoë temperatuur. Vir alkielbenseenderivate is die alkielposisies geneig om eers gehalogeneer te word tydens die vryradikale halogenering. Om die ring te halogeneer, is 'n Lewis-suur nodig, en lig moet uitgesluit word om die mededingende reaksie te voorkom.
Sandmeyer-, Balz-Schiemann- en Gattermann-reaksies
Die tweede hoofroete is die Sandmeyer-reaksie. Aniliene (arylamiene) word met salpetersuur in hul diasoniumsoute omgeskakel. Byvoorbeeld, koper(I)chloried skakel diasoniumsout na die arylchloried om. Stikstofgas is die vertrekgroep, wat hierdie reaksie baie gunstig maak. Die soortgelyke Schiemann-reaksie gebruik die tetrafluorboraatanioon as die fluoried-skenker. Die Gatterman-reaksie kan ook gebruik word om diasoniumsout in chloorbenzeen of broombenzeen om te skakel deur koperpoeier in plaas van koperchloried of koperbromied te gebruik. Dit moet egter in die teenwoordigheid van HCl en HBr gedoen word.
Substitusiereaksies
Halogenoarene neem nie deel aan konvensionele nukleofiele substitusie-2-reaksies (SN2-reaksies) nie, aangesien die aanval aan die agterkant van die ring wat nodig is vir 'n SN2-reaksie onmoontlik is, as gevolg van die planêre struktuur van die ringgroep (arylgroep). SN1-reaksies is teoreties moontlik, maar word gewoonlik nie waargeneem nie, aangesien die vorming van die aryl-katioon nie energiek gunstig is nie.
Halogenoarene met bindings op die orto- (langsaan) en para- (direk oorkant) posisies waar die bindings-groep 'n elektrononttrekkende groep is (bv. NO2) kan nukleofiele aromatiese substitusie (SNAr) ondergaan.
Bensyn
Halogenoarene kan ook deur die bensyn-meganisme reageer, wat natriumamied in vloeibare ammoniak behels. Byvoorbeeld, chloorbenseen kan in anilien verander word onder hierdie toestande, met bensien as die intermediër.
Organometaalchemie
Halogenoarene reageer met metale, meestal litium of magnesium, om meer reaktiewe afgeleides te vorm. As die aromatiese ring nie noemenswaardig deur elektrononttrekkende groepe gedeaktiveer word nie, kan die toevoeging van magnesium aan die halogenoareen goed werk en dit skep 'n Grignard-reagens.
Verbindings soos para-broomnitroëbenseen kan nie direk stabiele Grignard-reagense vorm nie, omdat hul aromatiese ringe te gedeaktiveer is. As so 'n Grignard nodig is, word dit gewoonlik gemaak deur magnesium-halogeen-uitruiling met isopropielmagnesiumchloried teen -78°C.
Voorbeelde
Voorbeelde van Halogenoarene
Darren Shahlavi
Darren Shahlavi (5 Augustus 1972 – 14 Januarie 2015) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente I Spy (2002), Alone in the Dark (2005), Ip Man 2 (2010), en Repo Men (2010).
Calthropella xavierae
Calthropella xavierae is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Calthropella en tot die familie Calthropellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2010 deur Van Soest, Beglinger & De Voogd.
Erik IV van Denemarke
Erik IV (Deens: Erik Plovpenning; 1216 – 9 Augustus 1250) was van 28 Maart 1241 tot met sy dood koning van Denemarke. Hy was die seun van koning Waldemar II en sy tweede vrou, Berengária van Portugal, en die broer van konings Abel en Christoffel I.
Bewind
Sy bewind is gekenmerk deur bitter gevegte en ’n burgeroorlog teen sy broers, veral Abel, wat blykbaar ’n onafhanklike posisie wou hê en gesteun is deur die grawe van Holstein. Erik het ook geveg teen die kleinboere van Skone wat in opstand gekom het weens swaar belasting, onder andere op ploeë. Die aantal ploeë wat ’n boer besit het, is gebruik as ’n aanduiding van hoe groot sy grondgebied was (hoe meer ploeë, hoe groter grondgebied). Dit het die koning die bynaam "ploegpennie" (Deens: Plovpenning) besorg.
Intussen het hy ook probleme met die kerk gehad omdat hulle daarop aangedring het dat hulle vrygeskeld is van belasting, terwyl hy op belasting aangedring het. Biskop Niels Stigsen het uit Denemarke gevlug en die koning het Kopenhagen en die biskop se eiendom in Seeland gekonfiskeer. Erik is daarna deur die Rooms-Katolieke Kerk gewaarsku om nie met die Kerk se voorregte te peuter nie.
Moord
In 1249, nadat Erik die grensfort Rendsburg teen Estland gaan verdedig het, het Abel hom gevra om in sy huis in Sleeswyk oor te bly. Hy is daar gevange geneem en met ’n byl onthoof. Abel het gesweer hy het niks met die moord te doen gehad nie. Min Dene het hom geglo en binne ’n jaar en ’n half is Abel ook vermoor.
Huwelik en kinders
Erik het net dogters by sy vrou, Jutta van Sakse, gehad wat oorleef het. Hulle het twee seuns gehad wat baie jonk dood is.
Hanne Jørna
Hanne Jørna (gebore 29 Januarie 1949) is 'n Deense aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Attentat (1980), Stolen Spring (1993), en Kun en pige (1995), en in die televisiereeks Vores år (1980).
George Tobias
George Tobias (14 Julie 1901 – 27 Februarie 1980) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Sergeant York (1941), This Is the Army (1943), en Passage to Marseille (1944), en in die televisiereeks Bewitched (1964).
Mausoleum van Halikarnassos
Die Mausoleum van Halikarnassos of Praalgraf van Mausolus (Persies: آرامگاه هالیکارناسوس; Grieks: Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού; Turks: Halikarnas Mozolesi) was ’n praalgraf wat tussen 353 en 350 v.C. in Halikarnassos (die hedendaagse Bodrum, Turkye) gebou is vir Mausolus, ’n satraap in die Persiese Ryk, en Artemisia II van Karië, sy vrou en suster. Dit is ontwerp deur die Antiek-Griekse argitekte Satyros en Pytheos.
Die mausoleum was sowat 45 meter hoog en die vier sye was versier met reliëfwerke wat elk deur ’n ander Griekse beeldhouer geskep is: Leochares, Bryaxis, Scopas van Paros en Timotheus. Die eindprojek was so ’n estetiese triomf dat Antipater van Sidon dit gekies het as een van die Sewe Wonders van die Antieke Wêreld. Dit is van die 12de tot die 15de eeu in verskeie aardbewings verwoes.
Die woord "mausoleum", wat "gebou van Mausolos" beteken het, is nou ’n algemene term vir ’n bogrondse praalgraf.
Agtergrond
Dit was Mausolos wat Halikarnassos as nuwe hoofstad gekies het. Hy het die hawe dieper gemaak, strate en pleine laat plavei en huise vir gewone burgers laat bou. Aan die kant van die hawe is ’n enorme gefortifiseerde paleis vir Mausolos gebou met ’n uitsig oor die see en die binnelandse heuwels – plekke van waar die vyand hulle kon aanval. Mausolos en Artemisia het enorme bedrae bestee om die stad te verfraai; standbeelde, tempels en ander geboue is laat bou. Artemisia het ’n laaste rusplek vir haar en haar man beplan op ’n heuwel wat oor die stad uitkyk.
Mausolos is in 353 v.C. dood en Artemisia het alleen verder regeer. Sy het besluit om vir hom ’n praalgraf te laat bou wat so beroemd is dat dit eindelik ’n wonder van die antieke wêreld geword het.
Artemisia is twee jaar ná haar man dood. Die lykbusse met hul as is in die onvoltooide praalgraf geplaas, ’n groot aantal dooie diere is as ’n soort offerande op die trappe na die graf geplaas en die trappe is toe met stene en rommel opgevul om so toegang tot die graf te voorkom.
Bou van die mausoleum
Artemisia het geen koste ontsien om die praalgraf te bou nie. Sy het boodskappers na Griekeland gestuur om die talentvolste vakmanne van dié tyd te vind. Hulle het ingesluit Scopas, die man wat toesig gehou het oor die herbou van die Tempel van Artemis in Efese. Daar was ook die vier beroemde beeldhouers (Leochares, Bryaxis, Scopas en Timotheus) en honderde ander vakmanne.
Die graf is gebou op ’n heuwel met ’n uitsig oor die stad. In die middel was ’n steenplatform met die graf bo-op. ’n Trap met klipleeus aan die kante het gelei na die bokant van die platform, waar baie standbeelde van gode en godinne op die buitemure gestaan het. Op elke hoek het klipsoldate op perde die graf bewaak.
In die middel van die platform het die marmergraf tot ’n derde van die mausoleum se hoogte van 45 meter uitgetroon. Dié deel het reliëfwerke teen die mure gehad wat gevegstonele uitgebeeld het, insluitende tussen die Grieke en die Amasones.
Bo-op dié seksie van die mausoleum was 36 pilare wat nog ’n derde van die hoogte beslaan het. Tussen elke paar pilare was ’n standbeeld. In die middel hiervan was ’n vierkantige blok wat die graftome se enorme dak ondersteun het. Die dak, wat ’n groot deel van die laaste derde van die hoogte beslaan het, was piramiedvormig. Bo-op was vier enorme perde wat ’n strydwa trek met afbeeldings van Mausolos en Artemisia.
Galery
Van die muurpanele van die mausoleum waarop gevegstonele uitgebeeld is:
Katsuo Kanda
Katsuo Kanda (gebore 21 Junie 1966) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het slegs een keer vir die Japanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
Kenny Delmar
Kenny Delmar (5 September 1910 – 14 Julie 1984) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Orphans of the Storm (1921) en It's a Joke, Son! (1947), en in die televisiereekse Suspense (1949) en King Leonardo and His Short Subjects (1960).
Margaret Drabble
Dame Margaret Drabble, Lady Holroyd is 'n Britse skrywer van romans, biografieë en literêre kritiek.
NG gemeente Eloffsdal
duimnael|links|295px|Toe die NG gemeente Mootvallei op 1 September 2011 ontstaan uit die gemeentes Eloffsdal-Wes, Magaliesfort en Eloffsdal, is dié kerkgebou van laasgenoemde gemeente by Voortrekkerweg 619 (intussen verander na Steve Bikoweg), Gezina, reeds jare vantevore vervang deur 'n siersteengebou in die Neo-Bisantynse boustyl op die hoek van Klesserlaan en Fred Nicholsonstraat, Mayville.
duimnael|regs|160px|Ds. M.J. du Preez. Hy was van 1920 tot 1929 Eloffsdal se tweede leraar en dit was ook sy tweede gemeente.
duimnael|regs|160px|Ds. B.H. Swart, leraar van 1930 tot sy dood in die amp op [[29 Mei 1945.]]
duimnael|regs|160px|Ds. G.R. van Rooijen, van 1943 tot 1945 eerste medeleraar en daarna eerste leraar van die dogtergemeente Eloffsda-Wes.
duimnael|regs|160px|Ds. W.J. Lubbe, leraar van 1950 tot 1952.
duimnael|regs|160px|Ds. P.J. Conradie, leraar van 1945 tot 1952
Die NG gemeente Eloffsdal, in 1908 gestig, was die tweede oudste gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Pretoria, maar dit het in 2011 saamgesmelt met die gemeentes Eloffsdal-Wes en Magaliesfort as Mootvallei.
Stigting
Die gemeente Eloffsdal het met sy stigting op 13 November 1908 enige van die noordelike voorstede of buitewyke van die stad Pretoria beslaan. Die naam van die gemeente kom van die voorstad Eloffsdal, so genoem na pres. Paul Kruger se vermoënde skoonseun F.C. (Ryk Freek) Eloff, wat in 1896 die oostelike gedeelte van die plaas Daspoort gekoop het waarop die dorpsgebied toe uitgelê is. Volgens ds. C.A. Neethling se beriggie in Ons Kerk Album van 1917 het die gemeente "de meeste behoeftigen van de bewoners" ingesluit en "is nog maar steeds sukkelend zoover het geldelijke aangaat. Ook moet de gemeente elken Zondag op verschillende plaatsen bediend worden, hetgeen centralisatie zeer moeilijk, zoo niet onmogelijk maakt."
Die gemeente is gestig onder leiding van ds. H.S. Bosman, toentertyd predikant van die moedergemeente Pretoria. Indertyd het dit 'n gebied beslaan wat reeds in 1952 onder meer as 14 gemeentes verdeel is en was dit grootliks 'n plattelandse gemeente met 'n dun beboude dorpsgebied. In Februarie 1922 is Daspoort, Pretoria se vierde gemeente en die derde oudste wat steeds bestaan, van Eloffsdal afgestig.
Eerste leraars
In 1909 het die gemeente sy eerste predikant ontvang in die persoon van ds. C.A. Neethling (tot 1919) nadat 'n onsuksesvolle beroep op ds. H.D.van Broekhuizen, medeleraar van die moedergemeente, uitgebring is. Ds. Neethling is opgevolg deur ds. M.J. du Preez (1920 - '29). In 1930 het ds. B.H. Swart leraar van die gemeente geword. Hy is in dié tyd tot 29 Mei 1945, toe hy oorlede is, deur etlike hulppredikers bygestaan. In 1943 word ds. G.R. van Rooyen medeleraar (tot 1945). In dieselfde jaar kom ds. P.J. Conradie as herder en leraar in die gemeente, en ná byna vyf jaar word ds. W.J. Lubbe as medeleraar van die gemeente bevestig.
Kerkbou
In 1950 kon in doelmatige nuwe pastorie vir 'n medeleraar in gebruik geneem word en in Desember van dieselfde jaar is die lang gekoesterde ideaal van so baie verwesenlik toe die Eloffsdal-Gedenksaal net langs die kerkgebou voltooi en in gebruik geneem is.
Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms
Die Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms (SEVO, Engels: Central European Free Trade Agreement, CEFTA) is 'n vryhandelssone van agt Europese lande met politieke en ekonomiese samewerkingsooreenkomste. Die SEVA is op 21 Desember 1992 in Krakow, Pole, deur Hongarye, Pole en die voormalige Tsjeggo-Slowakye gestig. Op 1 Januarie 1996 het Slowenië, op 1 Januarie 1997 Roemenië, op 1 Januarie 1999 Bulgarye, op 1 Januarie 2003 Kroasië, op 1 Januarie 2006 Masedonië en op 1 Januarie 2007 Albanië, Bosnië-Herzegowina, Kosowo, Moldowa, Montenegro en Serwië by die SEVO aangesluit. Op 1 Mei 2004 het Hongarye, Pole, Slowakye, Slowenië en Tsjeggië, op 1 Januarie 2007 Bulgarye en Roemenië en op 1 Julie 2013 het Kroasië die SEVO verlaat. Huidige lidlande is Albanië, Bosnië-Herzegowina, Kosovo, Masedonië, Moldowa, Montenegro en Serwië en voormalige lidlande is Bulgarye, Hongarye, Pole, Roemenië, Slowakye, Slowenië en Tsjeggië, wat by die Europese Unie aangesluit het.
Calthropella novaezealandiae
Calthropella novaezealandiae is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Calthropella en tot die familie Calthropellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1961 deur Bergquist.
NG gemeente Daspoort
links|220px|duimnael|Die NG kerk Daspoort, soos dit gelyk het in 1951.
duimnael|regs|160px|Ds. F.L. Cloete, van 1948 tot 1950 eerste medeleraar.
duimnael|regs|160px|Ds. F.C. Bezuidenhout, leraar van 1970 tot 1977.
Die NG gemeente Daspoort is ’n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Pretoria. Met sy stigting was dit slegs die vierde gemeente van die NG Kerk in die stad, maar nadat Eloffsdal in September 2011 met Eloffsdal-Wes en Magaliesfort saamgesmelt het, het dit die derde oudste NG gemeente in Pretoria geword.
Kerkbou
Intussen is ook voortgegaan met die insameling van 'n boufonds vir 'n nuwe kerk, en is 'n tweede pastorie gebou. In die begin van 1948 is ds. F.L. Cloete bevestig as medeleraar. Nadat ds. Krige 26 jaar lank die gemeente getrou en met seën bearbei het, het hy 'n beroep na Germiston aanvaar. In Oktober van dieselfde jaar is dr. M.W. Retief as medeleraar bevestig, en in April 1949 is die nuwe kerk ingewy.
DOS (bedryfstelsel)
DOS (Disk Operating System) is 'n bedryfstelsel vir rekenaars met skyfaandrywers (disk drives). Persoonlike rekenaars wat met diskette werk het algemeen beskikbaar geraak, en om dit makliker te maak om met die rekenaars te werk, was dit was nodig om 'n bevel-prosesseerder en hulpprogramme te laai voor beheer aan die gebruiker oorgegee word.
Bruto nasionale produk
Die bruto nasionale inkomste (BNI) is die totale plaaslike en buitelandse produksie wat deur inwoners van 'n land geëis word, bestaande uit bruto binnelandse produk (BBP), plus inkomste verdien deur buitelandse inwoners, minus inkomste verdien in die binnelandse ekonomie deur nie-inwoners. Die vergelyking van die BNI met die BBP toon aan in watter mate die BBP van 'n land plaaslike of internasionale aktiwiteite verteenwoordig. BNI het BNP geleidelik in internasionale statistieke vervang. Alhoewel dit konseptueel identies is, word dit anders bereken.
DOS (bedryfstelsel)
Geskiedenis van DOS
Ses jaar later, in 1979, kom Apple al uit met sy DOS 3.2. In 1980 wil Seattle Computer Products (SCP) 'n bedryfstelsel vir die 8086-sisteem hê, en besluit om dit self te ontwikkel, omdat Digital Research vertraag was met die ontwikkeling van hulle CP/M-86 bedryfstelsel. SCP se nuwe bedryfstelsel word QDOS 0.10 genoem, wat nie soos verwag vir Quality Disk staan nie, maar vir Quick and Dirty Operating System, omdat dit in slegs twee maande ontwikkel was. Ondanks die snelle ontwikkeling, blyk dit dat die bedryfstelsel goed werk en een week later kom EDLIN op die mark.
Bruto nasionale produk
In BNI-terme is die VSA slegs in die 6de plek met $65 760 per capita, terwyl Liechtenstein die hoogste BNI per capita het, $116 430.
Spysverteringstelsel
[[Lêer:Digestive system diagram numbered.svg|280px|duimnael| Die spysverteringstelsel by die mens.
Bruto nasionale produk
BNI en BBP
Terwyl die BBP die markwaarde meet van alle finale goedere en dienste wat in 'n gegewe land geproduseer word, meet BNI die inkomste wat deur die land se burgers gegenereer word, ongeag die geografiese ligging van die inkomste. In baie lande is hierdie twee syfers naby, aangesien die verskil tussen die inkomste wat die land ontvang het en die betalings aan die res van die wêreld nie beduidend is nie. Byvoorbeeld volgens die Wêreldbank was die VSA se BNI in 2016 1,5% hoër as die se BBP.
DOS (bedryfstelsel)
Geskiedenis van DOS
In Oktober 1980 sluit Paul Allen (van Microsoft) 'n kontrak met SCP om hulle DOS-weergawe aan 'n anonieme klant te mag verkoop (wat later IBM blyk te wees). Microsoft betaal minder as 100 dollar vir die regte aan SCP. Twee maande later hernoem SCP sy QDOS na 86-DOS en bring dit uit as weergawe 0.3. Microsoft koop dan die (nie-eksklusiewe) regte om 86-DOS op die mark te bring.
Spysverteringstelsel
1. Mondholte 3. Kleintongetjie 4. Tong 6. Speekselkliere 7. Ondertong 8. Onderkaak 9. Parotisklier 11. Slukderm (oesofagus) 12. Lewer 13. Galblaas 14. Galbuis 15. Maag 16. Pankreas 17. Pankreasbuis 19. Dunderm 21. Jejenum en verder ileum 22. Blindederm 23. Dikderm 24. Dwarskolon 25. Stygende kolon 26. Sekum 27. Dalende kolon 29. Rektum 30. Anus ]]
DOS (bedryfstelsel)
Geskiedenis van DOS
In Februarie 1981 loop "MS-DOS" vir die eerste keer op 'n prototipe van die IBM Persoonlike Rekenaar, en in Julie koop Microsoft alle regte van SCP en doop die bestuurstelsel amptelik MS-DOS.
Spysverteringstelsel
Die spysverteringstelsel is die orgaanstelsel van 'n liggaam waar voedselsoorte soos koolhidrate, vette en proteïene afgebreek en verteer word voordat dit deur die dermkanaal geabsorbeer kan word.
DOS (bedryfstelsel)
Werking van DOS
Na die POST-proses van die PC begin DOS loop met 'n aantal programme, onder andere die autoexec.bat lêer. In die lêer word aangedui watter opdragte uitgevoer moet word. Na die uitvoer van autoexec.bat kom die gebruiker op die opdraglyn (command line) te staan, waarop verdere bevele ingetik kan word.
Spysverteringstelsel
Vertering is die afbreek van voedsel tot kleiner en oplosbare voedseldeeltjies sodat dit deur selle gebruik kan word. Vertering word op twee maniere bewerkstellig: meganies en chemies.
Alle diere en die mens moet die organiese stowwe wat hulle nodig het, in die vorm van voedsel opneem. Tydens die spysverteringsprosesse word die voedsel met behulp van ensieme verteer, dit wil sê afgebreek tot sulke klein eenhede (brokstukkies) dat dit deur die liggaam opgeneem kan word.
Die spysverteringsensieme van hoër diere is in die holte (lumen) van die spysverteringskanaal werksaam (dus buite diesel), terwyl by eensellige organismes vertering in die sel self plaasvind. Alle afbraakreaksies van voedselmolekules is hidrolitiese splitsings, dit wil sê splitsing of opbreking onder invloed van water. Suikers (polisakkariede) word op hierdie manier afgebreek tot monosakkariede, proteïene (polipeptiede) tot aminosure en vette tot vetsure en gliserol.
Die weg wat die voedsel deur die spysverteringskanaal volg en die verloop van die verskillende afbraakreaksies is by werweldiere in prinsipe ongeveer dieselfde as by die mens. Die verskille wat wel bestaan, hang ten nouste saam met die aard van die voedsel.
Algemeen
Afgesien van voedsel neem die spysverteringskanaal ook ander stowwe op, soos water, soute en ander stowwe wat nie direk energie lewer nie (vitamiene). By die meeste diere en by die mens vind die spysverteringsprosesse in 4 stappe plaas. Eerstens word die voedsel via die mond opgeneem en stukkend gemaak. Hierdie meganiese bewerking vind plaas met behulp van horingplate of deur die malende werking van ingeslukte klippies (soos by voëls). Die knieënde en voortstuwende spierbewegings (peristalse) van die dermkanaal het ook 'n meganiese werking.
Die afskeiding van slym deur die speekselkliere in die mond vergemaklik die kou en fynmaalproses en sorg dat die voedselbrei makliker gly. By laer diere soos die sponse, platwurms en weekdiere is daar slegs trilhare (cilia) aanwesig wat die voedsel voortstu. By werweldiere word trilhare in die slukderm aangetref. By herkouers vind die meganiese bewerking van die voedsel in meer stappe (fases) plaas.
In die tweede stap (stadium) van spysvertering word die groot voedselmolekules deur spysverteringsensieme in kleiner onderdele opgebreek. Die proses verloop by alle hoër diere min of meer dieselfde. As gevolg van die meganiese verwerking en voorbereiding is die oppervlak van die voedselbrei (chym) vergroot, sodat die ensieme beter daarop kan inwerk.
Tydens die derde stadium van spysvertering het die stowwe ŉ eenvoudiger samestelling. Hulle word in die dermwand opgeneem en gaan daarvan na die liggaamsvloeistowwe (bloed, limf). Die laaste stap van spysvertering is die verwydering (defekasie, ontlasting) van die onverteerbare of andersins onbruikbare reste van die voedsel uit die liggaam.
By laer diere soos eenselliges, sponse en gedeeltelik ook by die holtediere word die voedsel binne diesel verteer (intrasellulêre vertering). Diesel maak uitstulpings en fagositeer die voedseldeeltjies, wat hierna in 'n voedselvakuool (selholte gevul met vog) verteer word. Dit gebeur ook in verskillende stappe. Eerstens word water aan die voedseldeeltjie onttrek, daarna word dit onder invloed van ensieme wat die sel self produseer, afgebreek en vervolgens word die bruikbare stowwe opgeneem.
Die onverteerbare reste word deur 'n uitskeidingsvakuool uit die sel verwyder. Kenmerkend vir die spysvertering by ringwurms, geleedpotiges en werweldiere is dat die spysverteringsensieme in die holte (lumen) van die spysverteringskanaal (dermholte), dus buite die sel, werksaam is (ekstrasellulêre vertering). Sommige organismes, soos seesterre en sekere spinnekoppe, kan hulle prooi, wanneer dit te groot is om op te neem, selfs buite die liggaam verteer.
Deur uitstulping van die maag (seesterre) of via ŉ kanaal in die monddele (spinnekoppe) word die spysverteringsappe oor die prooi gestort, waarna die verteerde vloeibare massa opgesuig word (eksterne of ekstra-intestinale vertering). Die spysverteringskanaal (dermkanaal) loop meestal van die mond tot by die anus deur die liggaam. Die gedeelte op die hoogte van die skedel (dus mondholte en keel) word soms die kopderm genoem; die res staan as die rompderm bekend.
Voedselafbraak
Chemies gesien kom spysvertering neer op die afbraak van komplekse stowwe (polimere) in enkelvoudige stowwe (monomere). Hierdie voedselafbraak kan gesien word as die omgekeerde van die groeiproses. Tydens die groei van plante en diere word komplekse proteïenmolekules uit die enkelvoudige aminosure vervaardig, komplekse suikermolekules soos stysel en glikogeen (dierlike stysel) uit enkelvoudige suikermolekules soos glukose (druiwesuiker), en baie vette word uit gliserol en vetsure opgebou.
'n Mens of dier wat hierdie komplekse stowwe as voedsel nuttig, breek dit tydens vertering af tot enkelvoudige bestanddele wat gemaklik opgeneem en versprei kan word. Uit die gevormde "boustene" kan die organisme sy eie kenmerkende, komplekse liggaamstowwe opbou.
Hidrolise
Die afbraakreaksie van ŉ komplekse voedselmolekule staan bekend as die sogenaamde hidrolitiese reaksie: met behulp van water (Grieks: hudoor) word 'n splitsing (Grieks: lysis) van die voedselmolekule bewerkstellig. Tydens hidrolise word die betrokke watermolekule (H2O) self ook gesplits: een deel van die watermolekule (OH) gaan saam met 'n fragment van die gesplitste voedselmolekule; die ander deel van die watermolekule (H) gaan weer saam met die ander fragment van die voedselmolekule.
Dit kan geïllustreer word aan die hand van die hidrolise van sukrose, ook sakkarose genoem (rietsuiker). Sukrose (C12H22O11) is 'n sogenaamde disakkaried, ŉ suikermolekule wat uit twee suikereenhede opgebou is. Dit word nou gesplits in twee monosakkariede, naamlik in glukose (C6H12O6) en fruktose (C6H12O6) (vrugtesuiker). Die hidrolise van komplekse voedselmolekules word in lewende organismes deur ensieme versnel.
Ensieme is besondere proteïenmolekules wat nie alleen die hidrolise van voedselmolekules aan die gang sit nie, maar wat by omtrent alle chemiese reaksies in ŉ lewende organisme as 'n katalisator werksaam is. Elke lewende organisme besit honderde verskillende ensieme. Gewoonlik bestaan daar vir elke afsonderlike reaksie ŉ spesifieke ensiem. Die hidrolise van sukrose word byvoorbeeld gekataliseer deur die ensiem sukrosehidrolase, kortweg sukrase.
Hidrolases
Vroeër is ensieme in twee groepe verdeel, naamlik hidrolitiese ensieme (hidrolases) en niehidrolitiese ensieme (desmolases). Teenswoordig is daar 'n funksionele indeling in 6 klasse. Een van hierdie klasse word gevorm deur die hidrolitiese ensieme, waaronder baie spysverteringsensieme resorteer. Elke klas bestaan uit verskeie subklasse, wat ook weer onderverdeel is. By die onderverdeling van die hidrolases word gelet op 'n soort chemiese binding wat tydens hidrolise verbreek word.
Die hidrolases wat 'n suikerverbinding (glikosidiese binding) verbreek, word geklassifiseer as 'n glikosidase; hidrolases wat 'n esterverbinding verbreek, val onder die esterases; hidrolases wat 'n proteïenverbinding (peptiedbinding) verbreek, behoort tot die peptidases. 'n Mens behoort by die benaming van 'n hidrolase eers die stof te noem waarop die ensiem inwerk (die substraat) en daarna die klasnaam "hidrolase" by te voeg. Dit is egter gebruiklik om die naam van ŉ hidrolitiese ensiem saam te voeg, byvoorbeeld sukrose-hidrolase word sukrase.
Naas die amptelike en semi-amptelike name van ensieme kom 'n mens dikwels die triviale naam van 'n ensiem tee, wat somtyds op 'n sekere eienskap van die ensiem dui (sukrose heet byvoorbeeld ook invertase omdat die draairigting van gepolariseerde lig omgekeer word)  en soms ook op die plek van herkoms; die naam kan egter ook bloot van historiese betekenis wees. Enkele van die "ou" name dra in plaas van die uitgang - ase soms die uitgang - ien.