cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Firefox OS
Firefox OS is ontwerp om 'n omvattende, gemeenskapsgebaseerde alternatiewe bedryfstelsel inligting bied, vir die uitvoer van web programme of direk of diegene geïnstalleer vanaf 'n aansoek mark. Die aansoeke gebruik oop standaarde en benaderings soos JavaScript en HTML5, 'n robuuste voorreg model, oop web API dat kan communiceren Rechtstreeks met hardeware, bv Cell Phone hardeware. Soos bedryfsleiers, Mozilla Firefox met OS meegeding met kommersieel bedryfstelsels ontwikkel soos meer Apple se IOS, Google se Android, Microsoft se Windows Phone, BlackBerry se BlackBerry 10 en Jolla se Sail OS.
Geskiedenis
Firefox OS is in die openbaar getoon in Februarie 2012, op Android-compatible slimfone. Deur 16 Desember 2014, was Firefox OS selfone aangebied vanaf 14 operateurs in 28 lande regoor die wêreld.
Op 8 Desember 2015, Mozilla aangekondig dat hy sal ophou verkope van Firefox OS slimfone deur draers. Mozilla later aangekondig dat Firefox OS slimfone sal gestaak word teen Mei 2016 as die ontwikkeling van "Firefox OS vir slimfone" sou ophou na die vrystelling van weergawe 2.6. Omstreeks dieselfde tyd, was dit gerapporteer dat Acadine Technologies, 'n begin gestig deur Li Gong (voormalige president van Mozilla Corporation) met verskeie ander voormalige Mozilla personeel onder sy werknemers, oor die missie van die ontwikkeling draer vennootskappe sou neem, vir sy eie Firefox OS afgeleide H5OS.
In Januarie 2016, Mozilla aangekondig dat Firefox OS Panasonic se UHD TV (soos voorheen aangekondig Firefox OS "sou spil te verbind toestelle") sou die mag. In September 2016, Mozilla aangekondig dat die werk op Firefox OS opgehou, en al B2G-verwante kode gaan uit Mozilla-sentraal tot verwyder word.
Projek ontstaan en uitrol
In 2012, Andreas Gal uitgebrei op doelwitte Mozilla se. Hy gekenmerk die huidige stel mobiele bedryfstelsel stelsels soos "ommuurde tuine" en aangebied Firefox OS as meer toeganklik: ". Ons gebruik heeltemal oop standaarde en daar is geen eiendom sagteware of tegnologie wat betrokke is" (Dit verander in 2014;. Sien bestuur van digitale regte (DRM), hieronder) Gal het ook gesê dat as gevolg van die sagteware stapel heeltemal HTML5, is daar reeds 'n groot aantal gevestigde ontwikkelaars. Hierdie aanname is in diens van WebAPI Mozilla se. Dit is bedoel W3C standaarde wat probeer om die vermoë gaping wat tans bestaan tussen inheemse raamwerke en web programme te oorbrug. Die doel van hierdie pogings is om ontwikkelaars te toepassings met behulp van WebAPI wat dan sou loop in enige standaarde voldoen leser sonder die behoefte bou in staat stel om hul aansoek te herskryf vir elke platform
Vergelyking met Android
Beide Firefox OS en Android gebruik die Linux-kern. Firefox OS gebruik die Gecko enjin op die top van Linux-kern van die skerm uitset lewer. Kodering is gedoen met behulp van HTML, CSS en JavaScript (soos in die maak van 'n webblad). Dus, 'n Firefox OS app is in wese 'n webwerf gebou met behulp van hierdie drie tale. Aan die ander kant, Android, soortgelyk aan Microsoft Windows, het 'n toegewyde pad vir elke bedryf en funksie, dit wil sê programme gekodeer in Java, met behulp van Android Studio. So Android bied 'n breër stel kontroles en ontwikkeling opsies, soos in vergelyking met wat bereik kan word met behulp van HTML, CSS en JS.citation nodig Android geniet ook 'n groter volwassenheid en ondersteuning. Firefox OS, maar beskik oor al die nodige om 'n smartphone gebruik noodsaaklikhede. Firefox het sy eerste amptelike toestel in Duitsland in 2014, wat 'n Alcatel One Touch Vuur was. Die toestel het 'n 3.5 "HVGA skerm en Cortex A5 verwerker. 256 MB RAM en 512 stoor. Vanaf Desember 2015, het die Mozilla van stapel gestuur 12 slimfone oor 24 lande.
Kritiek
Chris Ziegler van die tegnologie blog die rand het geskryf dat Firefox OS app verspreiding sal neem om 'n pre-iPhone era, wat aansoek ontwikkelaars om te gaan met verskeie draers en hul app winkels. Op die Mobile World Congress, Mozilla se uitvoerende hoof Gary Kovacs gesê dat Firefox OS het die voordeel dat gebruikers 'n app om dit te gebruik nie hoef te installeer. Mozilla maak die meeste van hierdie met die soek funksie gebou in Firefox OS, 'n kern kenmerk van die platform. Janne Lindqvist, 'n mobiele sekuriteit navorser by die Rutgers Universiteit WINLAB, het sy kommer uitgespreek oor die ontdekking meganisme van 'n web-gebaseerde platform, maar is 'n Mozilla-woordvoerder het gesê dat Mozilla vereis ontwikkelaars na "verpak aflaaibare programme in 'n zip-lêer wat crypto onderteken deur die winkel waaruit dit ontstaan ​​het, met die versekering dat dit hersien. " Daarbenewens "programme kom terug van soek word slegs beperkte toegang tot toestel ontwikkeling koppelvlakke en programme, tensy die gebruiker toestemming verleen vir verdere toegang."
Toestelle
Firefox OS spesifieke toestelle vir ontwikkelaars:
William J. Dyer
William J. Dyer (11 Maart 1881 – 22 Desember 1933) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Shoes That Danced (1918), The Red Glove (1919), The Trail of the Octopus (1919), en Marry in Haste (1924).
Frederik Willem de Klerk
Frederik Willem de Klerk (18 Maart 1936, Johannesburg – 11 November 2021, Kaapstad) was die Staatspresident van Suid-Afrika vanaf September 1989 tot April 1994, en vanaf Februarie 1989 tot September 1997 ook leier van die Nasionale Party, wat later die Nuwe Nasionale Party geword het.
Herkoms
Die familienaam De Klerk, in Nederlands letterlik die klerk, is afkomstig van Le Clerc / De Clercq, en is van Franse Hugenote-oorsprong, soos ook menige ander Afrikaanse familiename. Sy oupa aan vaderskant, ds. W.J. de Klerk, was twee maal leraar van die Gereformeerde kerk Johannesburg en registrateur van die PUK vir CHO van 1923 tot 1928. F.W. de Klerk se broer, dr. Willem de Klerk, was 'n akademikus en koerantredakteur.
De Klerk kom uit 'n politiek georiënteerde gesin en is in Mayfair, 'n voorstad van Johannesburg gebore, as die seun van voormalige senator en minister in die Suid-Afrikaanse regering Jan de Klerk. Sy moeder was Corrie Coetzer en sy tante Susan Strijdom was getroud met adv. Hans Strijdom (Eerste minister, 1954–1958). Sy ouma aan vaderskant was Aletta de Klerk, 'n kleindogter van die stamouers van die familie van Rooy in Suid-Afrika en tweede vrou van ds. Willem Johannes de Klerk.
Studie
duimnael|links|220px|[[Marike de Klerk|Marike Willemse en haar aanstaande, FW de Klerk, verkoop Pukkies op universiteit, omstreeks 1956.]] Die de Klerk-gesin het gedurende sy kinderjare oor die land rondgetrek, en hy het sewe keer oor sewe jaar van skool verander. Hy het uiteindelik 'n koshuisinwoner by die Hoërskool Monument in Krugersdorp geword, waar hy in 1953 in die eersteklas geslaag het. Hy was nietemin teleurgesteld om nie die vier onderskeidings te kry waarop hy gehoop het nie.
Hierna sluit hy aan by 'n prokureursfirma in Vereeniging (Transvaal). Tussendeur sy regsloopbaan raak hy aktief in die politiek. Hy wys in 1972 'n aanbod van sy alma mater van die hand om 'n professoraat in die regsfakulteit te aanvaar omdat hy toe reeds as Nasionale Party-lid vir Vereeniging in die parlement gedien het.
In 1969 trou hy met Marike Willemse, die egpaar het twee seuns en 'n dogter gehad.
Politieke loopbaan
"FW", soos hy algemeen bekend staan, word op 29 November 1972 tot volksraadslid verkies nadat hy 'n tussenverkiesing in Vereeniging gewen het, wat gehou is ná die uittrede van Blaar Coetzee, wat die kiesafdeling vir die Nasionale Party verteenwoordig het van die 1958-verkiesing af. Hy het met 'n meerderheid van 2 078 oor die VP se T. Roos geseëvier, terwyl die HNP-kandidaat net 326 stemme gekry en dié van die PP 192. De Klerk is in 1974 onbestrede verkies. In 1978 sluit die eerste minister, adv. John Vorster, hom in die kabinet in.
As minister beklee hy die volgende portefeuljes: Onder Eerste minister P.W. Botha beklee hy die volgende portefeuljes:
As minister van Nasionale Onderwys ondersteun De Klerk 'n beleid van segregasie op universiteitsvlak. Ná sy verkiesing in 1982 as leier van die Nasionale Party in Transvaal, handhaaf hy 'n konserwatiewe siening en is daar geen sprake dat hy voorspraak maak vir hervorming nie. Dit is egter bekend dat De Klerk 'n uitgesproke voorstander was van gelyke befondsing vir skoolopleiding.
Ná verloop van 'n lang politieke loopbaan met 'n sterk konserwatiewe reputasie, plaas hy homself in 1989 aan die hoof van die verligte kamp binne die regerende party.
In Februarie 1989 word De Klerk tot hoofleier van die Nasionale Party verkies, en uiteindelik tot Staatspresident op 14 September 1989, toe hy P.W. Botha deur 'n bloedlose magsoorname vervang het, ná die beroerte van Botha. De Klerk was van mening dat Botha psigies en fisies nie meer in staat was om die land te regeer nie.
In sy eerste toespraak na aanvaarding van die Nasionale Party-leierskap spreek De Klerk hom uit ten gunste van 'n nierassige Suid-Afrika en onderhandeling omtrent verandering in die politieke toekoms van die land.
1485
Die jaar 1485 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 85ste jaar van die 15de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Frederik Willem de Klerk
Politieke loopbaan
Onder sy leiding word die verbanning van die ANC en ander linkse organisasies in Februarie 1990 opgehef en word die weg gebaan vir onderhandelinge wat lei tot die einde van apartheid en blanke minderheidsregering. Op 10 Februarie 1990 kondig De Klerk aan dat Nelson Mandela die volgende dag uit die Victor Verster-gevangenis vrygelaat sal word. Hiermee is die weg gebaan vir 'n Grondwet vir Suid-Afrika ingevolge waarvan die grondslag van een mens, een stem aanvaar is.
Jak de Priester
Loopbaan
Jak de Priester word as Jako Roux in Parys in die Vrystaat gebore, waar hy sy laerskoolopleiding aan die Laerskool H.F. Verwoerd ondergaan en op die hoërskool op die dorp matrikuleer. Na skool studeer hy eers drama aan die Universiteit van Pretoria, maar skakel dan oor na gewone B.A.-studies. Hy verwerf ’n B.A.-graad en Hoër Onderwysdiploma, met Duits en Frans as onderrigvakke.
Hierna spandeer hy tyd in Londen in Engeland, waar hy woon en vir twee jaar onderwys gee in Frans en Duits. Tydens ’n vakansie in Europa raak hy betrokke in kinderteater in Nederland en woon vir ’n ruk in Purmerend in Amsterdam, waar hy saam met die dramageselskap toer. Terug in Suid-Afrika wend hy hom hoofsaaklik tot musiek en in 2002 wen hy Crescendo en maak daarna groot opgang in die musiekbedryf.
Frederik Willem de Klerk
Politieke loopbaan
De Klerk en Mandela word in 1993 gesamentlik vir die Nobelprys vir Vrede benoem vir hulle aandeel in die vreedsame beëindiging van apartheid. Mandela was egter nie gelukkig daarmee om die prys met De Klerk te deel nie.
In April 1994 word 'n veelrassige verkiesing vir die eerste keer gehou. De Klerk het vooraf 'n grotendeels seremoniële en nie-mededingende presidensiële veldtog geveg, waarna Mandela onbetwisbaar verkies is as President van Suid-Afrika.
Jak de Priester
Loopbaan
Sy debuutalbum, Sally Williams Nougat verower in 2003 die Geraas-toekenning vir Beste Nuweling, terwyl Strate van my hart in 2004 genomineer word vir die Geraas-toekenning vir Beste Manlike Kunstenaar. In September 2004 word hy genooi om by die Huisgenoot Skouspel in Sun City se Superbowl op te tree, wat hom bekendstel aan feitlik die hele land en sy loopbaan ’n groot stoot vorentoe gee.
Frederik Willem de Klerk
Politieke loopbaan
De Klerk dien vir twee jaar as mede-uitvoerende Adjunkpresident in Mandela se regering, maar onttrek in Junie 1996 van die Regering van Nasionale Eenheid omdat sy rol (volgens hom) uitgespeel was.
Jak de Priester
Loopbaan
Die album Brooklyn Poet verskyn in 2005, Groen mamba in 2009 en Die liefde los ’n spoor in 2011. Hy skryf en sing ook die temalied van die gewilde televisiereeks Binnelanders. Hy komponeer self sy liedjies en skryf ook al die lirieke. In 2008 haal Anthonie Bougas se (Afrikaanse) weergawe van sy liedjie Sally Williams Nougat die Top 40 van die Britse radiostasie Radio Big L.
Frederik Willem de Klerk
Politieke loopbaan
Sy aftrede uit aktiewe politiek volg in Augustus 1997, waarna hy hom sou distansieer van regeringsbeleid.
Jak de Priester
Loopbaan
Jak de Priester is ook verantwoordelik vir die temalied van die kykNET-televisiereeks, Binnelanders, 10 uit 10 en Reis na Gister, waarvan hy ook die aanbieder is. Die reeks het bestaan uit vyf seisoene, met 'n sesde seisoen wat in 2020 afgeskop het. Die reeks het vir hom in 2015 'n nominasie as Aanbieder van die Jaar besorg. In 2017 skryf Jak die temalied vir die Afrikaanse rolprent, Hoener Met die Rooi Skoene, en vier van sy liedjies is gebruik as deel van die rolprent, Semi-Soet, se klankbaan.
Frederik Willem de Klerk
Politieke loopbaan
In 1999 publiseer hy sy biografie onder die titel Die Laaste Trek – 'n Nuwe begin.
Jak de Priester
Loopbaan
''“My lewe en die wêreld waarin ons leef, inspireer my. Ek hou van goeie sangers, met ’n kunstige aanslag, soos Amy Winehouse. Sterre soos Johannes Kerkorrel, Amanda Strydom, Koos Kombuis ensovoorts het almal ’n invloed gehad op my eie musiekstyl. Ek geniet ook samewerkings, het al saam met Laurika Rauch, Steve Hofmeyr, Koos Kombuis en Nataniël gewerk.”''
Frederik Willem de Klerk
Politieke loopbaan
In 2004 kondig De Klerk aan dat hy die Nuwe Nasionale Party verlaat en 'n nuwe politieke tuiste gaan soek nadat die NNP sy samesmelting met die regerende ANC aangekondig het.
Jak de Priester
Persoonlike lewe
Vir ses jaar bly hy in Brooklyn in Pretoria, maar koop dan ’n huis in Lyttelton, waarheen hy vroeg in 2006 trek. Op 16 November 2008 trou hy in Johannesburg met Michelle du Toit. Hulle eerste seun, Jamie, word op 2 Januarie 2010 gebore en hulle dogter Mija sowat vyftien maande later. Hulle seun Mika word op 13 Julie 2015 in die Kloof-hospitaal in Erasmuskloof in Pretoria gebore. Hy en sy gesin verhuis in 2011 na Parys in die Vrystaat en bly in ’n huis wat hulle gerestoureer het. In ’n ernstige motorongeluk in April 2012 waarin sy skoonmoeder oorlede is, ontkom sy vrou en twee kinders op wonderbaarlike wyse sonder ernstige beserings. Hulle trek terug na Pretoria en woon in ’n huis in Hennopspark.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die Indiese kontrakarbeidstelsel (Indian indenture system) was 'n langdurige stelsel van kontrakarbeid, 'n vorm van skuldslawerny, waardeur 3.5 miljoen Indiërs na die verskillende kolonies van Europese moondhede vervoer is om arbeid te verskaf vir hoofsaaklik suikerplantasies. Dit het begin met die afskaffing van slawerny in 1833 en geduur tot 1920. Dit het gelei tot die ontstaan van 'n groot Indiese diaspora, wat vanaf die Indiese Oseaan (Suid-Afrika, Kenia, Tanzanië, Mosambiek, Malawi, Zambië, Zanzibar, Uganda, Malawi, Lesotho, die Seychelle, Reunion en Mauritius) versprei het tot die Stille Oseaan (Fidji) tot die Atlantiese Oseaan (die Karibiese Eilande, Trinidad en Tobago, Guyana, Suriname, St Kitts en Nevis, St Lucia, Belize, Guadeloupe, Martinique, Grenada, Saint Vincent en die Grenadines en Jamaika) en bygedra het tot die groei van die bevolking van Indo-Karibië, Indo-Fidji en Indo-Afrika.
Eerste kontrakarbeiders
Die Britte wou Indiërs hê om in Natal as arbeiders te werk. Maar die Indiërs het geweier en gevolglik het die Britte die kontrakarbeidstelsel begin. Op 18 Januarie 1826 het die regering van die Franse eiland in die Indiese Oseaan, Reunion, voorwaardes neergelê vir die bring van Indiese arbeiders na die kolonie. Van elke man is vereis dat hy voor 'n landdros verskyn en verklaar dat hy vrywillig gaan. Die kontrak was vir vyf jaar met 'n betaling van 12c (VSA) per maand en rantsoene. Die arbeiders is van Pondicherry en Karaikal vervoer. Die eerste poging in 1829 om Indiese arbeid na Mauritius in te voer, was 'n mislukking, maar teen 1834, met die afskaffing van slawerny in die meeste kolonies van die Britse Ryk, het die vervoer van Indiese arbeiders na die eiland toegeneem. Teen 1838 is 25,000 Indiese arbeiders al na Mauritius geneem.
Die regulasies van die koloniale Brits-Indiese regering
Die koloniale Brits-Indiese regering se regulasies van 1837 het spesifieke voorwaardes bepaal vir die versending van Indiese arbeid van Kalkutta af. Van die toekomstige emigrant en sy emigrasie-agent is vereis om te verskyn voor 'n beampte wat deur die koloniale Britse regering van Indië aangewys is met 'n geskrewe afskrif van die voorwaardes van die kontrak. Die duur van die kontrak sou vyf jaar wees, hernubaar vir 'n verdere termyn van vyf jaar. Die emigrant moes teen die einde van sy dienstyd na die hawe van waar hy vertrek het teruggebring word. Elke emigrantevaartuig moes voldoen aan sekere standaarde wat ruimte, dieet, ens. betref, met 'n mediese beampte aan boord. In 1837 is die skema na Madras uitgebrei.
Verbod op die uitvoer van Indiese arbeid
Toe die nuwe stelsel van die emigrasie van arbeid rugbaar word, het 'n veldtog soortgelyk aan die anti-slawernyveldtog in Brittanje en Indië ontstaan. Op 1 Augustus 1838 is 'n komitee aangewys om ondersoek in te stel na die uitvoer van Indiese arbeid. Die komitee het verslae aangehoor van die misbruik van die nuwe stelsel. Op 29 Mei 1839 is oorsese handearbeid verbied en enigiemand wat sodanige emigrasie teweeg bring kon 'n boete van 200 roepee's en drie maande tronkstraf opgelê word.
Die hervatting van die Indiese arbeidstelsel
Die plantasie-eienaars in Mauritius en die Karibiese Eilande het hard gewerk om die verbod om te keer, terwyl die anti-slawernykomitee net so hard gewerk het om die verbod te handhaaf. Die regering van die Oos-Indiese kolonie het uiteindelik onder hewige druk van die plantasie-eienaars en hul ondersteuners ingegee: Op 2 Desember 1842 het die Indiese regering emigrasie van Kalkutta, Bombaai en Madras na Mauritius toegelaat. Emigrasiebeamptes is by elke hawe van vertrek aangestel. 'n Terugkeervaart moes ná vyf jaar verskaf word in enige stadium wanneer dit opgeëis word. Nadat die verbod opgehef is, het die eerste skip van Kalkutta na Mauritius op 23 Januarie 1843 vertrek. In 1843 het 30,218 manlike en 4,307 vroulike kontrakarbeiders in Mauritius aangekom. Die eerste skip van Madras af het op 21 April 1843 aangekom.
Pogings om 'n einde te maak aan die misbruik van die stelsel
Die bestaande bepalings het nie daarin geslaag om 'n einde te maak aan die misbruik van die stelsel nie, insluitend werwing onder valse voorwendsels. Gevolglik is die regering van Bengale in 1843 gedwing om emigrasie tot Kalkutta te beperk, en arbeiders se vertrek is net toegelaat nadat die agent 'n onderneming onderteken het, wat daarna deur die Protektor onderteken is. Die verwoede tempo van die migrasie na Mauritius om aan sy arbeidtekorte te voldoen het tot in vroeg 1844 voortgeduur. Die immigrante van 1944, 9,709 mans en 1,840 vroue, was grootliks Dhangars en die vroue was vroue en dogters van die manlike arbeiders. Die repatriasie van die Indiërs wat hul arbeidkontrak afgehandel het, het 'n probleem gebly met 'n hoë sterftesyfer en ondersoeke het onthul dat die bepalings vir die terugvaarte nie nagekom word nie. Aangesien daar nie genoeg rekrute van Kalkutta was om aan die vraag van Mauritius se plantasie-eienaars te voldoen nie, is toestemming in 1847 verleen dat emigrasie van Madras ook weer kan plaasvind en die eerste skip van Madras na Mauritius het in 1850 vertrek.
Die opgee van aanspraak op 'n gratis terugvaart
Die plantasie-eienaars het aanhoudend druk toegepas vir langer kontrakte. In 'n poging om arbeiders te oortuig om aan te bly, het die regering van Mauritius in 1847 'n toelaag van 2 pond aan elke arbeider aangebied wat besluit het om in Mauritius te bly en sy aanspraak op 'n gratis terugvaart op te gee. Die regering van Mauritius wou ook die terugvaarte beëindig en op 3 Augustus 1952 het die Indiese regering uiteindelik ingestem om die bepalings te verander dat as 'n terugvaart nie binne ses maande nadat 'n arbeider daarvoor in aanmerking kom, opgeëis word nie, verbeur hy dit, met die uitsondering van siekes en armes. 'n Verdere bepaling van 1852 het bepaal dat arbeiders na vyf jaar kan terugkeer, maar moet dan $35 tot die terugvaart bydra. Hulle kwalifiseer vir 'n gratis terugvaart na tien jaar. Dit het 'n negatiewe uitwerking op werwing gehad want min wou vir tien jaar aansluit en die bedrag van $35 het hulle afgeskrik, gevolglik is die bepaling in 1858 geskrap.
Jak de Priester
Skryfwerk
In standerd nege ontmoet hy vir Johan van der Walt, wat drama by sy skool kom afrig. Johan moedig hom aan om ’n teks te skryf vir die ATKV tienertoneelkompetisie. Sy toneelstuk, ''Nr. 10'', handel oor wit kinders wat noodgedwonge in ’n plakkersgemeenskap moet gaan woon. Hulle neem in die finaal in Kaapstad deel en Jak ontvang ’n penning vir die beste speler asook vir die nuutgeskrewe teks. Hierdie ervaring moedig hom aan om te skryf.
Terwyl hy in Nederland is, skryf hy sy eerste eenmanvertoning, getiteld Underground, wat in 2002 by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees (KKNK) debuteer. Dit is ’n musiekteaterstuk oor die ervarings van ’n jong reisiger in Londen en Europa. Hy voer gereeld musikale produksies op, wat hy hoofsaaklik self skryf. Strate is nie stom nie debuteer in 2003 by die KKNK en daarna volg Soul-o performance. In 2007 skryf en voer hy De Priester en een Kerkorrel op, ’n huldeblyk aan Johannes Kerkorrel en die Voëlvry-beweging, wat hy in 2008 opvolg met Net ’n bietjie liefde vir die langpad, waarin hy verskillende aspekte van die liefde ondersoek.
As digter debuteer hy met Heuning in die mond en sy gedig Onsekerheid word in Groot verseboek opgeneem. Sy tweede digbundel is Agter palissades. Hierna publiseer hy die koffietafelboek Brood, waarin hy opneem lirieke van sy musiekalbums, bladmusiek, stories, gedigte, animasie en foto’s. Hy skryf ook vanaf 2011 tot 2015 die rubriek, Pa se Stem, vir die tydskrif Baba & Kleuter.
Eiebeweging
Eiebeweging is die booghoek wat ’n ster in een jaar beweeg soos gesien van die middel van die sonnestelsel. Dit word gemeet in boogsekondes per jaar, waar 3 600 boogsekondes een graad is.
Die beweging is nie heeltemal eie aan die ster nie, maar sluit in ’n komponent vanweë die beweging van die sonnestelsel self.
Weens die onveranderlike snelheid van lig, kan die ware beweging van verafgeleë sterre nie bepaal word nie; die oënskynlike beweging weerspieël die beweging van die ster op die tyd dat die lig van die bron uitgestraal is.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Toename in die verhouding van vroue
Daar is ook gedink as die arbeiders 'n gesinslewe in die kolonies het, hulle gretiger sal wees om aan te bly. Die verhouding van vroue was aanvanklik klein en die eerste poging om die wanverhouding reg te stel was toe die Sekretaris van die Kolonies op 18 Maart 1856 'n opdrag aan die goewerneur van Demerara gestuur het wat bepaal het dat in die 1856-57-seisoen vroue 25% van die totaal moet uitmaak. Dit was moeiliker om vroue van Noord-Indië as die van Suid-Indië sover te kry om oorsee te gaan, nogtans is op 30 Julie 1868 opdrag gegee dat die verhouding van 40 vroue teenoor 100 mans nagekom moet word. Dit het die res van die kontrakarbeidtydperk gegeld.
Toekenning van grond
Trinidad het anders te werk gegaan waar die regering die arbeiders 'n aandeel in die kolonie gegee het deur aan hulle oorredingsmiddels te gee om aan te bly nadat hul kontrakte verstryk het. Van 1851 is 10 pond betaal aan almal wat hul gratis terugvaart opgegee het. Dit is later vervang met 'n toekenning van grond en in 1873 is verdere aansporings verskaf in die vorm van grond plus 5 pond kontant. Trinidad het in 1870 'n wet aanvaar dat nuwe immigrante nie aan plantasies toegewys mag word waar die sterftesyfer meer as 7% was nie.
Vervoer na ander kolonies
Nadat wette in werking getree het wat aanvaarbaar was vir die regering van Indië, is die vervoer van arbeiders na die kleiner Britse Karibiese eilande hervat: Grenada in 1856, St Lucia in 1858 en St Kitts en St Vincent in 1860. Emigrasie na Natal is op 7 Augustus 1860 goedgekeur en die eerste skip van Madras af het op 16 November 1860 in Durban aangekom, wat die grondslag gevorm het vir die Suid-Afrikaanse Indiese gemeenskap. Die rekrute is met driejaarkontrakte in diens geneem. In 1862 het die Britse regering ingestem dat arbeiders ook na Deense kolonies mag gaan. Daar was 'n hoë sterfsyfer op die een skip wat na St Croix gevaar het en na ongunstige verslae van die Britse konsul oor hoe die arbeiders behandel is, is verdere emigrasie gestaak. Die oorlewendes het in 1868 na Indië teruggekeer en sowat 80 Indiërs het agtergebly.
Aantal Indiese kontrakarbeiders tot 1870
Tussen 1842 en 1870 het altesame 525,482 Indiërs na die Britse en Franse kolonies geïmmigreer. Hiervan het 351,401 na Mauritius, 76,691 na Demerara, 42,519 na Trinidad, 15,169 na Jamaika, 6,448 na Natal, 15,005 na Reunion en 16,341 na die ander Franse kolonies gegaan. Dié syfers sluit nie die 30,000 in wat vroeër na Mauritius gegaan het nie, of die arbeiders wat na Ceylon of Maleia gegaan het of die onwettige werwing in die Franse kolonies nie.
Mense wat op die maan geloop het
Twaalf persone het op die maan geloop. Vier van hulle leef nog (teen Mei 2018). Alle maanlandings het tussen Julie 1969 en Desember 1972 as deel van die Nasa se Apollo-program plaasgevind.
Sailor Malan
Kolonel Adolf Gysbert (Sailor) Malan (Wellington, 3 Oktober 1910 – 17 September 1963) was 'n befaamde Suid-Afrikaanse vlieënier en 'n kampvegter vir menseregte.
Frederik Willem de Klerk
Egskeiding en latere lewe
Ook op sy privaat lewe was daar kritiek. Die sensasionele vervreemding en uiteindelike egskeiding van sy vrou Marike in Oktober 1998, na 'n huwelik van 38 jaar, gevolg deur sy daaropvolgende skielike troue met Elita Georgiades, was vir baie mense 'n skok. Laasgenoemde was die vrou van 'n Griekse skeepsmagnaat wat na bewering die Nasionale Party finansieel gesteun het. De Klerk het as gas van die magnaat met Elita bevriend geraak tydens funksies en 'n liefdesverhouding het ontstaan.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die kontrakarbeider-ooreenkoms
1. Dienstydperk: Vyf jaar na die datum van aankoms in die kolonie.
Mense wat op die maan geloop het
Interessante feite
Tydens elkeen van die Apollo 17 uitstappies op die maan was Harrison Schmitt die tweede persoon uit en die eerste persoon terug in die maanmodule. Hy is dus die 12de en laaste unieke persoon wat op die maan geloop het. Eugene Cernan as die tweede persoon wat terug in die maanmodule geklim het was dus die laaste persoon wat fisies op die maan geloop het.
Alan Shepard is die oudste persoon wat op die maan geloop het: 47 jaar en 89 dae. Charles Duke is die jongste, 36 jaar en 201 dae. Duke het ook 'n foto van sy gesin op die maan agtergelaat.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die kontrakarbeider-ooreenkoms
2. Aard van werk: Werk wat verband hou met die bewerking van die grond of die werk met die produk van enige plantasie.
Mense wat op die maan geloop het
Interessante feite
Jim Lovell en Fred Haise moes op die maan geloop het tydens die Apollo 13 sending maar dit was gekanselleer weens 'n ernstige tegniese fout op pad na die maan toe. Haise was geskeduleer as bevelvoerder van Apollo 19 om op die maan te loop maar beide Apollo 18 en 19 is gekanselleer op 2 September 1970.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die kontrakarbeider-ooreenkoms
3. Aantal dae waarop die emigrant per week moet werk: Elke dag, behalwe Sondae en openbare vakansiedae.
4. Aantal ure per dag waarop hy moet werk sonder ekstra vergoeding: Nege ure vir elk van vyf opeenvolgende dae in elke week wat op Maandae begin, en vyf ure op die Saterdag van elke week.
Mense wat op die maan geloop het
Interessante feite
David Scott is die eerste persoon wat 'n voertuig op die maan bestuur het tydens die Apollo 15-missie.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die kontrakarbeider-ooreenkoms
5. Maandelikse of daaglikse lone: As hulle voltyds in diens geneem is, sal elke volwasse manlike emigrant ouer as 15 nie minder nie as 1 sjieling ontvang, en elke volwasse vroulike emigrant nie minder nie as 9 pennies, vir elke werksdag van nege ure; kinders jonger as daardie ouderdom sal lone ontvang ooreenkomstig die werk wat gedoen is.
Mense wat op die maan geloop het
Interessante feite
James Irwin was die eerste van die twaalf persone wat oorlede is, op 8 Augustus 1991.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die kontrakarbeider-ooreenkoms
6. As hulle in diens geneem word vir opdragwerk sal elke manlike emigrant ouer as 15 nie minder nie as 1 sjieling betaal word, en elke volwasse vroulike emigrant ouer as 15 nie minder nie as 9 pennies vir elke taak wat verrig word.
7. Die wet bepaal dat 'n man se opdragwerk soveel is as wat 'n gewone gesonde volwasse manlike emigrant in ses ure se konstante werk kan doen, en 'n vrou se opdragwerk sal driekwart van 'n man s'n wees. 'n Werkgewer is nie verplig om meer as een opdragwerk per dag uit te deel nie, en net so is 'n emigrant nie verplig om meer as een taak per dag te doen nie, maar volgens 'n onderlinge ooreenkoms kan sulke werk uitgedeel, gedoen en voor betaal word.
Frederik Willem de Klerk
Egskeiding en latere lewe
Nog groter was die skok met die bekendmaking op 4 Desember 2001 van die moord op Marike de Klerk deur die sekuriteitswag Luyanda Mboniswa op 3 Desember 2001. Hiervoor is Mboniswa op 15 Mei 2003 twee keer lewenslank gevonnis.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die kontrakarbeider-ooreenkoms
8. Lone word weekliks op die Saterdag van elke week betaal.
9. Bepalings oor die terugvaart: Emigrante kan op hul eie koste na Indië terugkeer nadat hulle vyf jaar se industriële verblyf in die kolonie afgehandel het.
10. Na tien jaar se ononderbroke verblyf sal elke emigrant wat ouer as 12 was met sy aankoms in die kolonie en wat in daardie tydperk industriële verblyf van vyf jaar afgehandel het, geregtig wees op 'n gratis terugvaart as hy dit binne twee jaar na sy tien jaar van ononderbroke verblyf opeis. As 'n emigrant jonger as 12 was, sal hy geregtig was op 'n gratis terugvaart as hy dit opeis voordat hy 24 is en aan die ander vereistes van verblyf voldoen. 'n Kind van 'n emigrant wat in die kolonie gebore is, sal geregtig wees op 'n gratis terugvaart totdat hy 12 is, en moet deur sy ouers of 'n voog vergesel word.
Prins George-renbaan
Die Prins George-renbaan is 'n 3.920 km lange motorrenbaan in Oos-Londen, Suid-Afrika. Dit het die Suid-Afrikaanse Grand Prix drie keer gehuisves in 1962, 1963 en 1965 voordat die Grand Prix in 1967 na Kyalami verskuif is.
Frederik Willem de Klerk
Egskeiding en latere lewe
In 2006 beleef de Klerk se gesondheid 'n terugslag met die verwydering van 'n kwaadaardige gewas in die kolon wat ontdek is tydens 'n mediese ondersoek op 3 Junie. Sy toestand het verder versleg en hy het asemhalingsprobleme ontwikkel as gevolg van infeksie. De Klerk het egter goed herstel en daarna talle wêreldreise onderneem en tientalle toesprake gelewer.
Sailor Malan
Hy is in die Boland gebore en ontvang sy skoolonderrig op Wellington en kry daarna opleiding aan boord van die Suid-Afrikaanse opleidingskip Generaal Botha. Hierna het hy diens gedoen op die Union-Castle-Redery tot 1936.
In 1935 het die Britse Lugmag sy vlieënierskorps aansienlik begin uitbrei en Malan was een van die manne wat aangesluit het (1936). Hy het geleer om 'n Tiger Moth te vlieg by 'n elementêre vliegskool naby Bristol, en die eerste keer gevlieg op 6 Januarie 1936. Hy voltooi sy opleiding en op 20 Desember 1936 word hy gestuur om aan te sluit by 74 Eskader. Hy is in Januarie 1937 bevorder tot loodsoffisier en in Augustus aangestel as waarnemende vlugbevelvoerder van die sogenaamde A Flight, wat Spitfires gevlieg het. Kort voor die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog is hy bevorder tot vlugluitenant.
Die Tweede Wêreldoorlog
Eskader 74 het sy eerste aksie net 15 uur ná die uitbreek van die wêreldoorlog beleef. Op 6 September 1939 moes A Flight 'n vermeende aanval van die vyand onderskep, maar wat eintlik die Hurricanes van No. 56 Eskader van die RAF was. Malan het geglo dit is die vyand en 'n bevel gegee om aan te val. In die daaropvolgende, tragiese slag het twee vlieëniers onder Malan se aanvoering twee vliegtuie van die Britse Lugmag afgeskiet en 'n offisier het gesterf. Die voorval sou later bekendstaan as die Slag van Barking Creek. Tydens die gevolglike verhoor oor die voorval het die hof aanvaar dat die hele voorval net 'n ongelukkige misverstand was.
Frederik Willem de Klerk
Egskeiding en latere lewe
De Klerk het gereeld kritiek gelewer op die beleid van die huidige Suid-Afrikaanse regering. Hy het dit veral gehad oor regstellende aksie en ook die hoë vlakke van misdaad. Hy was ook in Desember 2008 van mening dat Suid-Afrika militêr moes ingryp teen die bewind van pres. Robert Mugabe in Zimbabwe, weens menseregte-vergrype en omdat Mugabe nie wou uittree nie.
Sailor Malan
Die Tweede Wêreldoorlog
Malan het deelgeneem aan die optrede by Duinkerken in 1940, waarvoor hy later vereer is, en was een van die hoofbevelvoerders van die gevegsmag in die Slag om Brittanje in September 1940. In 1944 word hy die bevelvoerder van 'n afdeling van die Koninklike Lugmag op die Wesfront. Tydens die hele oorlog het hy 35 vliegtuie van die Duitse Luftwaffe afgeskiet wat aan hom bobaasvlieënier status besorg. Op 30-jarige leeftyd was hy een van die jongste groepkapteins in die Koninklike Lugmag.
Frederik Willem de Klerk
Egskeiding en latere lewe
De Klerk was voorsitter van die F.W. de Klerk-stigting vir vrede en 'n erelid van die "Klub van Rome".
Sailor Malan
Ná die oorlog
duimnael|295px|Die Torch Commando se vergaderings is aanvanklik baie goed bygewoon.
Malan verlaat die Koninklike Lugmag in 1946 en keer na Suid-Afrika terug. Hy gaan boer in die distrik Kimberley waar hy by die grootste myngroep in die stad aansluit. Hierna werk hy ook vir die oudstryders en in 1951 beklee hy 'n amp in die 'War Veterans' Torch Commando. Dit was 'n gesamentlike projek van die teenfascistiese oudstrydersorganisasie, die Springbok-Legioen, en die Oorlogsveterane-aksiekomitee. Malan word voorsitter van die nuwe organisasie. In sy eie woorde is dit gestig "om die polisiestaat, misbruik van staatsmag, sensuur, rassisme, die verwydering van die Kleurlinge van die algemene kieserslys (die sogenaamde Kleurlingstemregvraagstuk) en ander onderdrukkende vergestaltings van die kruipende Nasionale Party-regime teen te staan". Onder die vooraanstaande lede van die Springbok-Legioen was oudstryders wat later by die African National Congress en Umkhonto we Sizwe onder die leierskap van Nelson Mandela sou aansluit. Dit was onder meer Joe Slovo, Jack Hodgson, Wolfie Kodesh, Brian Bunting en Fred Carneson. Nadat die Nasionale Party in 1948 die bewind by die Verenigde Party oorgeneem het, was die Springbok-Legioen vir baie mense te linksgesind en te radikaal. In 1950 het lede van die Springbok-Legioen begin saamwerk met ander meer liberale organisasies en selfs die Verenigde Party om sodoende nuwe maniere te kry om protes te mobiliseer teen 'n magdom Apartheidwetgewing.
In 1951 het die Springbok-Legioen saam met die Oorlogsveterane-aksiekomitee 'n protesgroep gestig om die steun te werf van 'n breër basis oudstryders, wat hulle die Torch Commando genoem het. Dit was veral om die Nasionale Party se pogings teen te staan om die Kleurlingkiesers van die algemene kieserslys te verwyder. Harry Schwartz, 'n oudstryder, latere leier van die Reformiste Party en uiteindelik Suid-Afrikaanse ambassadeur, was 'n stigter van die organisasie. Die Torch Commando se stryd het meer as vyf jaar gewoed en op sy hoogtepunt het hy 250 000 lede gehad. Die regering was omgekrap oor die groot aantal regters, staatsamptenare en militêre offisiere wat hulle by die Torch Commando aangesluit het, en aanvaar daarom 'n wet wat dit onwettig gemaak het vir enige staatsamptenaar of lid van die Weermag om daaraan te behoort. Die Nasionale Party het seker gemaak dat die nagedagtenis van die Torch Commando en van Sailor Malan uit die geskiedenis gewis is, want hulle was bang dat veral jong Afrikaners in Malan se voetspore sou wou volg. Hy is deur die regering verag vir sy uitgesproke standpunte teen die apartheidsbeleid. Dienende lede van die Suid-Afrikaanse Weermag is verbied om sy begrafnis in uniform by te woon. Hy is ook nie 'n inskrywing werd geag in Afrikaner-Nasionalistiese publikasies soos die 10-volume Ensiklopedie van die Wêreld (byna twee volle bladsye is aan dr. Daniël Francois Malan afgestaan) of die beknopte Afrikaanse Kernensiklopedie nie.
Vektor (Wiskunde)
In wiskunde, fisika en ingenieurswese, is 'n vektor 'n meetkundige voorwerp wat 'n lengte en 'n rigting het. Formeel word 'n vektor gedefinieer as 'n element van 'n vektorruimte. Een van die algemeenste vektore is die driedimensionele vektor, wat 'n punt in driedimensionele ruimte beskryf. So 'n punt kan voorgestel word deur sy drie koördinate: x, y en z. Die vektor kan dan as 'n pyl gesien word, wat by die oorsprong - die punt met koördinate (0,0,0) - begin en by die punt (x,y,z) eindig. Sulke pyle word gebruik om eienskappe soos snelheid, verplasing, versnelling en krag te beskryf. Die term vektor is in 1837 ingevoer deur William Rowan Hamilton, en is aanvanklik gebruik om slegs driedimensionele vektore te beskryf. Die term word deesdae in 'n baie breër sin gebruik, aangesien daar geweldig baie verskillende vektorruimtes bestaan.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die kontrakarbeider-ooreenkoms
11. Ander voorwaardes: Emigrante sal rantsoene van hul werknemers ontvang vir die eerste ses maande nadat hulle by die plantasie aangekom het.
Vektor (Wiskunde)
Voorstelling van 'n vektor
Die vektor a word dan ook geskryf as. Twee vektore is gelyk aan mekaar, as hulle dieselfde grootte en rigting het. As die beginspunt van die vektor belangrik is, dan word dit 'n gebonde vektor genoem. Maar as die beginspunt nie belangrik is nie, dan is die volgende twee vektore gelyk aan mekaar:
Sailor Malan
Ná die oorlog
Aan die Torch Commando se grootste optog, 'n sogenaamde fakkelloop, het 75 000 mense deelgeneem. In 'n toespraak tydens 'n fakkelloop buite die Johannesburgse stadsaal het Malan verwys na die ideale waarvoor baie hul lewe in die Tweede Wêreldoorlog verloor het: "Die mag van hierdie saamtrek getuig daarvan dat mans en vroue wat in die Oorlog vir vryheid geveg het, steeds die ideale koester waarvoor hulle gestry het. Ons is vasbeslote dat die vrugte van daardie oorwinning ons nie ontneem word nie."
Vektor (Wiskunde)
Vektorbasis
'n Belangrike konsep is die van 'n vektorbasis. 'n Basis is 'n stel vektore wat gerek en bymekaargetel kan word om enige ander vektor te gee. Byvoorbeeld, in drie dimensies vorm die eenheidsvektor in die x rigting (dit is 'n vektor, aangedui deur ex, wat direk in die x rigting wys en 'n lengte van 1 het), die eenheidsvektor in die y rigting (ey), en die eenheidvektor in die z rigting (ez) 'n basis. Enige driedimensionele vektor kan beskryf word deur 'n sekere afstand in die x rigting te gaan, en dan 'n afstand in die y rigting, en dan 'n afstand in die z rigting. Wiskundig gesproke skryf ons:
Waar ax die lengte van die vektor in die x rigting is, ay die lengte in die y rigting, en az die lengte in die z rigting. Ander, maar gelykstaande formate is om die vektor in sy ryvorm, (ax, ay, az) of in sy kolomvorm te skryf:
Soms word daar ook van 'n basis gebruikgemaak wat nie mooi in die x, y, en z rigtings wys nie. Die basisvektors word dan gewoonlik as die versameling vektors {e1, e2, e3} geskryf, en die vektor a kan dan in terme van hierdie basis geskryf word as:
Waar a1 die lengte van die vektor in die e1 rigting is, en soortgelyk vir die ander rigtings.
Sailor Malan
Ná die oorlog
Nadat die Torch Commando daarin geslaag het om vir 'n ruk veral Engelssprekende Suid-Afrikaners op te sweep, het belangstelling in die beweging gekwyn ná die Nasionale Party se oortuigende oorwinning in die verkiesing van 1953.
Dood en nalatenskap
In 1969 is die rolprent Battle of Britain uitgereik, waarin die akteur Robert Shaw die rol vertolk van Squadron Leader Skipper, wat uitdruklik gegrond is op Malan, volgens 'n mededeling van Guy Hamilton in die dokumentêr A Film for the Few, wat ingesluit is by die spesiale DVD-uitgawe van 2004.
Sailor Malan is vereer met onder meer die Britse D.S.O., D.F.C., die Belgiese Croix de Guerre, en die Franse Croix de Guerre, 'n orde van die Erelegioen en die Militêre Kruis van Tsjeggo-Slowakye.
Indiese kontrakarbeidstelsel
Die kontrakarbeider-ooreenkoms
12. Elke kind tussen vyf en 12 sal 'n halwe rantsoen gratis ontvang, en elke kind jonger as vyf 'n gratis hoeveelheid melk vir die eerste jaar na hul aankoms.
13. Gepaste verblyf sal gratis aan emigrante deur hul werkgewer toegeken word. Wanneer 'n kontrakarbeider siek is, sal hy gratis mediese sorg kry.
14. 'n Emigrant wat 'n vrou het wat nog lewe, sal nie toegelaat word om met 'n ander vrou in die kolonie te trou nie. As hy met meer as een vrou in sy land van herkoms getroud is, mag hy hulle almal na die kolonie neem.
Chondrocladia virgata
Chondrocladia virgata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Tandbederf
Tandbederf  is ook bekend as tandkaries (Latyns: caries, vermolmdheid), gaatjies of tandverrotting en vind plaas wanneer die tand afgebreek word weens bakteriële aktiwiteit. Die kleur van die gaatjies in die tand kan wissel van geel tot swart. Die simptome wat ervaar word sluit in pyn in die tand en dit mag moeilik wees om te eet. Die komplikasies wat tandbederf kan meebring, sluit in inflammasie van die tandweefsel, tandverlies, infeksie of die ontstaan van 'n abses.
Chondrocladia virgata
Die spons behoort tot die genus Chondrocladia en tot die familie Cladorhizidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1873 deur Thomson.
Tandbederf
Die oorsaak van tandbederf is bakteriële afbraak van die harde weefsels van 'n tand (die glasuur, tandbeen /dentien en sementum). Dit vind plaas omdat daar suur gevorm word uit voedselreste en suiker wat op die tandoppervlakte agterbly. Eenvoudige suikers in kos is hierdie bakterieë se primêre energiebron en daarom is 'n dieët wat ryk is aan eenvoudige suikers 'n risiko. Wanneer die minerale in die tand vinniger afbreek as wat dit opgebou kan word deur bronne soos bv. speeksel, dan vind tandbederf plaas. Ander risikofaktore is toestande wat aanleiding gee tot verminderde speeksel produksie, bv: diabetes, Sjogren sindroom en sekere medikasie bv. antihistamiene en antidepressante. Tandbederf word ook geassosieër met armoede, swak mondhigiëne en tandvleissiekte wanneer die tandvleis wegtrek van die tande af om die tandwortels te ontbloot.
Die voorkoming van tandbederf behels die volgende: gereelde skoonmaak van die tande; 'n lae-suikerdieet en klein hoeveelhede flouried per mond ingeneem. Dit word aanbeveel dat tande twee keer per dag geborsel en gevlos word. Flouried kan afkomstig wees van water, tandepasta of sout. Na gelang van die skade aan die tand is daar talle behandelings om die tand te herstel om weer behoorlik te funksioneer, of die tand kan verwyder. Die beskikbaarheid van behandeling is dikwels swak in die ontwikkelende wêreld. Parasetamol of ibuprofeen kan geneem word vir pyn.
Ongeveer 36% van die wêreldbevolking het gaatjies in hul permanente tande. Die Wêreldgesondheidsorganisasie skat dat byna alle volwassenes op een of ander stadium in hulle lewe tandbederf kry. Met babatande affekteer karies ongeveer 9% van die bevolking. Die toestand word al meer algemeen onder kinders en volwassenes, en is veral algemeen in die ontwikkelde wêreld weens die verhoogde verbruik van eenvoudige suikers. Karies is die Latynse word vir “verrotting".
Tekens en simptome
'n Persoon wat karies ervaar mag glad nie eens bewus wees van die siekte nie. Die vroegste teken van 'n nuwe karieuse letsel is die voorkoms van 'n kalkagtige wit kol op die oppervlak van die tand wat 'n gebied van demineralisasie van die emalje aandui. Daar word daarna verwys as 'n aanvangskarieuse letsel of 'n "mikrogaatjie". Soos die letsel verder demineraliseer word dit bruin, maar sal uiteindelik 'n gaatjie ("holte" ) word. Voordat die gaatjie vorm is die proses nog omkeerbaar, maar wanneer die gaatjie eers gevorm het, kan die verlore tandstruktuur nie hernu word nie. 'n Letsel wat donkerbruin en blink lyk, dui daarop dat tandbederf eens teenwoordig was, maar dat die demineralisasie van die proses gestop het en 'n vlek agtergelaat het. Aktiewe tandbederf is ligter van kleur en dof in voorkoms.
Hoe meer die glasuur en die tandsteen vernietig word, hoe meer opvallend is die gaatjie. Die geaffekteerde areas van die tand verkleur en word sag. Sodra die tandbederf deur die glasuur gaan, word die dentinale buisies, wat paadjies na die senuwee van die tand het, blootgestel en dit veroorsaak pyn wat tydelik kan wees maar erger word met blootstelling aan hitte, koue of soet kos en drankies. 'n Tand wat verswak het deur uitgebreide interne verrotting kan soms skielik breek onder normale kou kragte. Wanneer die tandbederf ver genoeg gevorder het dat dit die bakterieë die pulpweefsel in die middel van die tand oorweldig, kan dit tandpyn tot gevolg hê en die pyn sal meer konstant word. Algemene gevolge is dan die afsterwe van die pulpweefsel en infeksie. Die tand sal nie meer sensitief wees vir hitte of koue nie, maar sal baie sensitief wees vir druk.
Tandbederf kan ook lei tot slegte asem en onaangename smake in die mond. In hoogs gevorderde gevalle kan die infeksie van die tand versprei na die omliggende sagte weefsel. Komplikasies soos kaverneuse sinus trombose en Ludwig angina kan lewensgevaarlik wees.
Oorsake
Vier dinge is nodig vir karievorming: 'n tandoppervlak (glasuur of dentien), tandbederwende bakterieë, gisbare koolhidrate (soos sukrose) en tyd. Dit behels dat kos vaskleef aan die tande en dat suur gemaak word deur die bakterieë wat plaak veroorsaak.
Tandbederf word veroorsaak deur biofilm (plaak) wat op tande lê en dan kariogenies word om tandverrottiing te veroorsaak. Sekere bakterieë in die biofilm produseer suur in die teenwoordigheid van gisbare koolhidrate soos sukrose, fruktose en glukose.
Die mond bevat 'n wye verskeidenheid van orale bakterieë, maar slegs'n paar spesifieke spesies veroorsaak tandbederf. Bakterieë versamel rondom die tande en tandvleis in 'n taai, roomkleurige massa wat bekend staan as plaak, wat dien as 'n biofilm. Wanneer daar 'n wanbalans in die omgewing voorkom, soos gereelde blootstelling aan suiker en onvoldoende higiëne, sodat die plaak nie genoegsaam verwyder word nie, dan begin bakteriese tandbederf.
Dieëtsuikers
Die bakterieë in 'n persoon se mond skakel glukose, fruktose, en meer algemeen sukrose (tafelsuiker) om na sure soos melksuur in 'n proses wat fermentasie genoem word. Wanneer hierdie sure lank kontak behou met die tand, veroorsaak dit demineralisasie wat die minerale inhoud van die tand afbreek. Die suur kan egter teengewerk word deur speeksel of mondspoelmiddel. Fluoried tandepasta of tandheelkundige vernis ondersteun her-mineralisasie. Wanneer daar met verloop van tyd genoeg minerale inhoud verlore  gaan, vorm daar 'n holte of gat in die tand.