cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schwarzbuch WWF
Natuurreservate
3. Die grond wat onteien en ondertussen staatsgrond of in private besit beland het, word, ironies genoeg, nie volgens Grzimek se uitkyk "mensloos" en "mensvry" nie: dit word 'n ekotoerismemekka. Tot so 'n mate dat dit nie eens vergelyk kan word met die ou bosbewoners se doen en late nie. Waar die ou bevolking so nou en dan 'n tier sou teëkom, maar nie tier of mens mekaar sou hinder nie, sak toeriste en wetenskaplikes (wat deur die WWF befonds word, want die geld moet uitgegee word) in Jeeps dag en nag op die dier se habitat toe, gewapen met kameras en geïnstalleerde kameravalle. Die indringing maak die eens vredeliewende diere aggressief. Dierevrektes op die teerpaaie van voortsnellende voertuie het ook nie voorheen bestaan nie. Die grondpaaie is intussen geteer om die toeriste na hul uitkykpunt so gou as moontlik te vervoer en die rit te vergemaklik. Grondwater word weer onttrek om luukse wonings met swembaddens (en vermaak) te bou om veral diegene te beloon wat ruim geld aan die WWF of ander programme geskenk het. Soortgelyk is 'n hotel op die Kraterrand in Afrika opgerig – al was wetgewing ook sus en so – met en deur die geld van sy hoogheid Prins Karim Aga Khan IV. Hier doen die Massai kultuurdansies vir aalmoese – sonder ander heenkome. Die Massai is die eerste keer gedwing om 'n onteieningsdokument te onderteken, al kon hulle nie lees nie. Die tweede maal was in 1974. Die derde maal lyk nie so afsienbaar in die toekoms nie: soetwater word uit die krater gepomp deur die hotel, met die gevolg dat die omliggende woude sterf. Maar dit skeel die toeriste nie veel nie, want weer word die Massai verantwoordelik gehou – dit is glo hul beeste wat die grond vertrap en verpoeier. In Indië sal die doodnormale bevolking, sonder geld of $10 000-skenking vir die tierprogram, nooit hul heimat weer sien nie. Ondertussen verkeer die meeste ekotoeriste en weldoeners (of skenkers) in die waan dat "ons die laaste mense op aarde is wat tiere ooit weer lewend sal sien." Oor sulke mense, skryf Huismann: "Die apokalyptisch angehauchte Tigerkampagne des WWF hat in ihr ein dankbares Medium gefunden."
Terselfdertyd is in Indië, spesifiek in die Nagarhole Park, die voormalige Adivasi-dorpe platgestoot, om plek te maak vir Bloekomboom- en kiaatboomplantasies. Maar ook houtfirmas en mynbouondernemings en fabrieke het hul weg na die nasionale parke oopgebaan.
4. Pleks daarvan om eenvoudig die diere, soos tiere, met rus te laat, volgens Dr. Latika Nath Rana, sodat die dierebevolking self weer kan aanwas, word geld gemors op verdere reklame, prag-en-praalinterieur en straat- en padmooimaak wat absoluut niks met die tierbeskerming verband hou nie. Die skenker se geld beland ook in die koffers van die funksionarisse. En in sake wat bestaan uit beamtes, tierdeskundiges en politici wat almal van die nasionale tierbegrotingsgeld leef. Met al die geld wat byvoorbeeld in Indië se tierprogram ingepomp is, kon elke liewe tier vier wagte gekry en elkeen van die 39 natuurreservate met 'n beskermende muur omhein geword het. Die geld kon verder gebruik word om die ontwortelde mense voor werk te skep, sodat hulle nie die tiere sal doodmaak nie, en daar geen rede is vir die tiermafia om te ontstaan nie. Daar is in die dorpies wat rondom die natuurreservaat ontstaan het tans altyd 'n handlanger onder die werklose bevolking te vinde en daar is 'n mark: tee uit tierbeenmeel kos in Chinatown in New York intussen meer as heroïen.
Maar vir Ullash Kumar is die hele nasionale tierbegroting en -program net 'n voorwendsel vir geld en grondroof. Die WWF is medeverantwoordelik vir die huidige stand van sake:
Er (WWF) hat die indische Tigerpolitik entworfen, die zur Umsiedlung der Adivasi geführt hat, er fördert den Ökotourismus – lauter Dinge, die dem Tiger und den anderen Tieren schaden. Ich habe viele Freunde, die beim WWF einen Job gefunden haben. Wer in Indien Biologe ist, kommt um den WWF nicht herum, wenn er Arbeit sucht. Der WWF tut nach meiner Erfahrung auch Gutes, aber das Schlechte überwiegt. Am meisten Sorgen mache ich mir, weil der WWF sich seine Tigerkampagne von Konzernen wie Exxon Mobile finanzieren lässt. Damit wird er zum Handlanger von Mächten, die sich weder für die Waldmenschen noch für den Tiger richtig interessieren. Solche Konzerne, so meine Befürchtung, wollen sich über die Nationalparks vielleicht langfristig einen Zugriff auf Land verschaffen.
5. Die agteruitgang van die wilde diere word nie gestop nie en/of die wilddiewery neem toe. Die gemeganiseerde reklame en pleidooie word eenvoudig voortgesit. Waar daar wel sukses met die aanteling of aanwas van die dierespesies is, gebeur dit dikwels dat 'n oorbevolking diere ontstaan wat uitgedun moet word. Verskuiwing kan 'n dierspesie, soos die luiperd, aggressief teenoor die mens maak wat hom van sy habitat ontwortel het. Die ander opsie is trofeejag, met die ou stereotipe wat herhaal word van die groot blanke en manlike wildjagter uit Europa en die VSA wat uit die koloniale dae in 'n heel eksklusiewe jagreservaat die natuur tem en oorwin – teen 'n sommetjie geld, natuurlik. Om hierdie rede word die uitsetting van die woudbewoners byvoorbeeld dikwels beskou as rassisties en neokoloniaal. Ondertussen verkondig die WWF luidkeels wyd en syd aan die wêreldpubliek tot watter mate die betrokke dierespesie en sy habitat steeds op die randjie van uitsterwing staan. Die geld rol steeds in, alles onder die dekmantel van "volhoubaarheid". En dikwels word WWF-werkers ook deur die ou bosbewoners vir 'n losprys ontvoer.
Duistere transnasionale bedrywighede
Die modus operandi van transnasionale maatskappye, wat lede is van die WWF, wyk nie te veel van die natuurreservate s'n af nie. Vir Huismann is dit vir die publiek en veral vir omgewingsdrukgroepe soos Greenpeace en Friends of the Earth geen geheim meer dat die lede wat die WWF met groot geld toegooi juis die grootste omgewingsondaars is nie. Van nader beskou word die volgende roete gevolg.
1. In die Globale Noorde word reëls neergelê hoe om meer omgewingsvriendelik te wees, soos om omgewingsuitlaatgasse te verminder, hoe om produkte te verbou wat teoreties minder besoedeling sal afgee, hoe om die koolstofvoetspoor te verminder, en hoe om voedselsekerheid te verbeter. Dikwels word na onbeproefte strooihalms gegryp, soos biodiesel. Die Europese ooreenkoms het byvoorbeeld 'n kunsmatige wêreldmark vir biobrandstof geskep. Tot die jaar 2020 moet 10 persent van die biobrandstof in Europese voertuie uit plante kom. Die VSA volg 'n soortgelyke reël. Terwyl die landbougrond in Europa te waardevol en te skaars was, word die biobrandstof uit plante in die Globale Suide verbou. Twee Duitse politici was veral van besondere diens by die werwing van belangstelling in hierdie biobrandstof: Angela Merkel en Renate Künast. Dit was in hul tyd as Duitse omgewingsministers dat die droombeeld voorgehou is van die Europese Unie wat wêreldwyd die voorloper van biobrandstof moet word. Künast het selfs sover gegaan om die boere die "Oliesjeiks van môre" te noem. Intussen het hulle besef dat hul politiekery 'n fout was, maar gister se foute en omgewingsvernietiging kan nie meer ongedaan gemaak word nie – selfs al sou hulle ook wou. Die gevolg was in Latyns-Amerika, Asië of Afrika dieselfde: Bioimperialisme.
Die ander "probleem" is die voedselsekerheid wat uit 'n Malthusiaanse siening met die bevolkingsgroeikoers moet ooreenstem. Vir Huismann is dit loutere snert. "Meer mense = meer kos produseer" is 'n Malthusiaanse drogredenasie, aangesien die helfte van alle voedsel bederf, nie verkoop word nie, of weggegooi word (dikwels omrede dit as lelik beskou word, ander kere om prysregulering), voordat dit die verbruiker bereik. Die probleem lê in wese in die eweredige verspreiding van die voedsel, nie die verbouing daarvan nie.
2. Gepaardgaande met hierdie "probleme" wat geskep word, is daar ook gewoonlik wonderkure of kitsoplossings wat vir die ontwikkelende lande groot geld kan beteken. Een is akwakultuur (vir die aanteel van salms) in Suid-Amerika (Chili), die ander is sojabone (vir brandstof en voedsel) in Suid-Amerika (Argentinië), en palmolie (seep, kosmetika, skoonmaakmiddels, kunsbotter en lekkers) in Maleisië en Indonesië. Omdat Europeërs byvoorbeeld palmolie as omgewingsvriendelik beskou, het die druk eenvoudig meer geword op die Indonesiese woude.
3. Die WWF maak onduidelike reëls en beleide wat sy groot geldskieters, lede (en omgewingsondaars) se sak pas. So 'n sertifisering deur die WWF wat omgewingsvriendelikheid versinnebeeld kos $100 000, wat dit vir die kleinsakeondernemings onmoontlik maak om by te bring. As internasionale drukgroep het die WWF ook verdrae met die Wêreldbank aangegaan.
Die WWF se Kompromis: Solank 10% van die aardoppervlak uit ongerepte natuur bestaan en waarin alle inheemse volke leef, het hy vrede. Volgens die WWF-navorsing is daar tans nog 30% oor. 'n Gulde geleentheid om munt uit die oortollige reënwoude te slaan. Dit het die destydse Belgiese Minister van Omgewing en Landbou Guy Lutgen in 1997 diep geskok. Hy het toe aan die President van die Wêreldbank, James D. Wolfensohn, geskryf en sonder om doekies om te draai die reperkussies uitgespel. Maar Wolfensohn het net geantwoord dat hulle saamstem met die 10%-doel van die WWF, want as deel van die prioriteite moet êrens die perke gestel word. Maar die hoofdoel van die sertifisering van bv. tropiese hout is om handelshindernisse of handelsgrense te vermy (dus, om handel op geoliede wieletjies te laat loop). Dit is die kern van die saak: die WWF-bande en sertifikate wat aangegaan en uitgereik word het absoluut niks met natuurbewaring te doen nie. Dit gaan in die eerste plek om die deurvoer van die ekonomiese belange.
With regard to the WWF's minimum 10% target for forest protected areas, we agree that priorities need to be set and close attention paid to determining adequate percentages for forest cover protection based on case-by-case analysis of the situasion facing each particular forest type. The key consideration here, we believe, is that forest protected area systems need to be fully representative of the biodiversity they seek to protect. Simply having a total of 10% of the world's forest under protection will not be adequate if the individual systems do not harbor representative and suffiently sized samples of all forest types.
Maar in die volgende paragraaf staan daar ook:
Fixing a percentage for protection serves to highlight the importance of promoting good management of forest outside of protected areas.
Dit is dus slegs 'n simbool. Vir Lutgen maak dit geen sin vir die Wêreldbank om 'n ooreenkoms met 'n nieregeringsorganisasie te sluit wat as drukgroep sertifiseringstelsels bewerk waarin daar geen sprake is van demokratiese kontrole nie.
Eenvoudig gestel: Die Wêreldbank en WWF sluit die aarde se woude vir energie- en landbou-ondernemings oop, wat in die agtergrond wag om miljarde in die natuurlike hulpbronne in die Suide te belê. Eers kom die kartograwe en "sendelinge", dan die finansiers en ten slotte kom die "veroweraars".
Die definisie van "degradeerde" woude volgens die Wêreldbanknavorsing, wat die transnasionale maatskappye benut, beteken – dit is woude waar die struktuur, spesieomvang, biomassa en/of oorskerming met boomkrone minder is as die oorspronklike en ongerepte woudgebiede. Na aanleiding van hierdie vae definisie kan bykans enige woud op aarde as "degradeerd" geklassifiseer en uitgeroei word – maak nie saak hoeveel mense, mensape, diere of olifante daarin leef nie. Die outeur van hierdie wêreldbankstudie was ook Cheng Hai Teoh, Generaalsektretaris van die WWF se gestigte Tafelronde vir Volhoubare Palmolie (RSPO).
Al hoe meer planke of meubels dra intussen die volhoubaarheidsseël FSC. Die meeste mense koop die hout in die geloof dat dit iets goed vir die reënwoud sou inhou. Maar selde lees die mense die kleindruk. Net onder die FSC-logo staan in die meeste gevalle die skadeloosklinkende woord: mix. Dit beteken by Forest Stewardship Council se FSC-logo dat slegs 10 persent van die hout uit 'n sertifiseerbare produksie sou kom, die res is afkomstig uit industriële boomplantasies of herwinningsmateriaal, hout uit onwettige of onnaspeurbare bronne of uit roofgrond.
4. Deur die ministers van die Globale Suide die son, maan en sterre te belowe wat die hulpskemas en moderne tegnologiese verbouing sal meebring (asook die waansin dat slegs transnasionale maatskappye oor die nodige kundigheid, bronne en kontakte beskik), word grond op hetsy 'n wettige of onwettige manier onteien. Partymaal word daar sommer bv. in Indonesië oliepalms deur transnasionale maatskappye op privaatgrond van kleinboere geplant, andere kere lê die grond vir jare lank braak weens grondgeskille wat in die hof uitgeklaar moet word. Die geld wat die TV-kyker ondertussen via SMS aan die WWF stuur om die Orang-oetangs se habitat te red, word gebruik om sekondêre woude te laat herstel, NIE die oorspronklike ongerepte oerwoud te bewaar waar die meeste biodiversiteit nog oor is nie.
5. Net soos by die natuurreservaat en/of Nasionale Parke is daar geen terugkomkans vir die bosbewoners of vissersvolk of bestaansboere nie. As die nuwe arbeiders werk hulle dikwels in haglike omstandighede wat in Europa sonder twyfel die maatskappy strafbaar sou maak. In die lande waar wetstoepassing swak is of die wetgewing self nie voorsiening maak vir uitbuiting of skaamtelose besoedeling van riviere en omgewing nie, sak die transnasionale maatskappye op toe. Verbode doders in Europa soos Paraquet word ook soms mildelik gebruik.
In Argentinië word bv. soja as "groen" tegnologie bemark: ook hier is grond opgekoop deur die regering, die plaaslike bevolking is van die grond afgejaag, die landbougrond word met chemikalieë besoedel, die kettingsae is ingestuur (vandag is die helfte van die Chaco-Savannewoud afgesaag) en sojavelde laat aanplant. Oor 'n volle 1 500 kilometer, wat omtrent die helfte van die landbougrond van Argentinië beslaan. So word die plantdoder Roundup, saam met die saad, uit die stal van die alleenhandelaar Monsanto gekoop wat deur Monsanto se Chemici ongewikkel is. Op ongeveer 61% van die huidige sojaland het vroeër koeie gewei, of was koring, sorghum, aartappels, mielies, sonneblomme, rys, gars, bone en katoen verbou. Al hierdie produkte moet vandag ingevoer word, want daar is 'n voedseltekort weens 'n afname in hierdie produksie a.g.v. hierdie monokultuur. Oor die 400 000 boere het hul plase verkoop en na die stede getrek. In die dorpskole onderrig die onderwysers nog maar eenduisend skoliere, wat vroeër vier maal soveel was. Dit het die gevolg tot halfvervalle skoolgeboue, met staatsfondse wat ingeperk word. Met die verval van die dorpe het ook die Pampaskultuur verdwyn. Die mense vlug van die lande omdat hulle daar nie werk kry nie. Wie bly, loop die risiko om vergiftig te word deur Roundup, wat die "dwelm van die Argentynse ekonomie" is. Die genetiesgemanipuleerde soja is weerstandig teen Roundup: die ander plante nie. Roundup besoedel in die proses ook die grondwater en riviere wat deursyfer. Van die paddas in die gebied het reeds uitgesterf. Heelwat kinders is doodgebore of misvorm gebore.
Tog hou die WWF vol: Dit is alles in orde, soja is goed, soja kan mens volhoubaar verbou.
6. Die WWF se Panda-keurmerk word steeds op die produkte van sy lede (die transnasionale maatskappye) geplak, wat die eindgebruiker bv. in Europa mislei wat bona fide sal glo die produk is volhoubaar produseer. Met 'n geruste hart verhoog die niksvermoedende koper die transnasionale maatskappy se wins.
7. Die maatskappye palm net meer ongerepte grond in, vernietig nog meer ongerepte natuurskoon, terwyl die WWF "soos 'n poetservis net saamswem met die haaie" (en kyk wat daar te aas is), sonder om die rigting van die grondrowers te verander.
Ontvangs
Der Spiegel berig op 26 Mei 2012 die WWF is na afloop van die film Der Pakt mit dem Panda deur protespos oorval. Meer as 3 000 ondersteuners het hul lidmaatskap opgesê. So 'n groot bloedlaat het die natuurbewaringsbeweging nog nooit beleef nie. Der Spiegel het self ondersoek ingestel: die berig volg min of meer dieselfde trant as Huismann. Ook die Süddeutsche Zeitung stel dit teen die einde van die resensie duidelik: Die WWF het baie vrae om te beantwoord: ''Sein Buch wirft Fragen auf. Viele Fragen. Vom WWF erhofft man sich Antworten – nicht Ausreden oder teure Klagen.''
Zeit betreur op 6 Junie 2012 die hofgeding wat aan die gang gesit is deur die WWF oor die boek. Vir Cammann is die WWF net besig om verdere skade aan sy eie wankelende naam te berokken.
Der Spiegel berig op 20 Julie 2012 dat 20 plekke in die boek oorgeskryf gaan word, na afloop van die hofgeding tussen die WWF en die uitgewer, Random-House-Verlagsgruppe. Vir 'n tyd lank was die boek ook nie op Amazon, Libri of Thalia te koop nie uit vrees vir regsstrydighede.
Na afloop van verdere hofsake in Keulen word in Januarie 2015 'n bygewerkte dokument genaamd Ergebnis der juristischen Auseinandersetzung Pakt mit dem Panda Schwarzbuch WWF deur die WWF.de uitgereik wat, naas die regsuitspraak, elke liewe afdeling, woord en sinsdeel aandui wat in die nuwe boekuitgawes, maar ook die rolprent Pakt mit dem Panda, geskrap en gewysig is. Onder meer het die WWF hom reeds onttrek van die Tafelronde van die Soja- en Palmsektore. Nog dele wat geskrap word sluit onder andere ook tweegesprekke in wat in die oorspronklike boekweergawe regstreeks aangehaal is.
In Maart 2015 berig Der Spiegel Kathrin Hartmann se ondersoek verder op die gevolge van die palmoliesaak in Indonesië (soos uit die ekonomietydskrif enorm gehaal is).
46
Die jaar 46 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 46ste jaar van die 1ste eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Horizon 2020
Horizon 2020 was die program vir navorsing en innovasie van die Europese Unie. Dit behels 'n bedrag van 80 miljard euro vir die tydperk 2014-2020. (Ter vergelyking die totale Suid-Afrikaanse begroting van 2017 was ongeveer 100 miljard euro).
Aanvrae kan deur iedereen op talle gebiede soos landbou, energie, veiligheid, biotegnologie, innovasie en baie meer gedoen word. Die aanvrae word gewoonlik deur drie of meer vennote uit drie verskillende lande gedoen.
Horizon Europa
Die projek het groot sukses gehad en die positiewe en minder positiewe uitwerkings is geëvalueer. In Desember 2020 is die projek opgevolg deur Horizon Europa met'n budget van €95,5 miljard vir die tydvak 2021-2027. €5,4 miljard daarvan is bestem vir die programma NGEU Next Generation Europe en vir die Herstel van die COVID-19-krisis. Dit is as volg verdeel:
Daar is vyf taakgebiede:
Betrekkings met derde lande
Die Verenigde Koninkryk se universiteite was die grootste begunstigde van Horizon 2020 gewees. In die Brexit-handelsooreenkoms van 2020 is bepaal dat die land ook aan Horizon Europa gaan deelneem. Maar veral deur die probleme oor die Protokol vir Noord-Ierland is dit in 2023 nog nie volbring nie.
In 2023 het Nieu-Seeland 'n nuwe handelsooreenkoms met die EU gesluit as onderdeel daarvan word die land ook deelnemer aan Horizon.
Plejade (mitologie)
Daar is onsekerheid oor waar die naam Plejades vandaan kom. Voorheen is aanvaar hulle is genoem na hulle moeder, Plejade, maar dit kom meer waarskynlik van die Griekse woord πλεῖν (plein; seil), want die sterreswerm Plejades (Sewe Susters) is op noordelike somernagte in die Middellandse Seegebied te sien: van middel Mei tot begin November, wat in die antieke tyd die seilseisoen was.
Mite
Nadat Atlas gedwing is om die hemelruim op sy skouers te dra, het Orion al die susters die hof begin maak. Zeus het hulle toe eers in duiwe en toe in sterre verander sodat hulle hulle pa kon vertroos. Orion se sterrebeeld, ook bekend as die Jagter, volg hulle glo steeds snags oor die hemelruim.
Van die Sewe Susters skyn net ses helder, die sewende ster (Merope) skyn net dof omdat sy glo vir ewig skaam is oor die feit dat sy ’n verhouding met ’n sterflike gehad het. Volgens ander mites is die dowwe ster Elektra; sy het glo weggegaan sodat sy nie op Troje hoef neer te kyk nie, want die stad is deur haar seun Dardanus gestig.
Teater van Suid-Afrika
'n Bespreking van die inheemse teater in Suid-Afrika
In hierdie gedeelte word 'n kort oorsig gegee oor die ontstaan van die inheemse teater in Suid-Afrika. Die ontstaan van die protesteater uit die improvisatoriese storieverteltradisie van die Afrika mense wat graag sang, dans en gehoordeelname ingesluit het word bespreek. Die ontstaan van die Afrikaanse teater word beskryf. In beide die geskiedenis van die inheemse Afrika teater en die Afrikaanse teater word die rol van die Engelse teater ook genoem. Die Engelse teater geskiedenis in Suid-Afrika is dus ineengevleg met die van die Afrika teater en die Afrikaanse teater. Die Engelse teater beïnvloed die ontstaan van 'n meer Westerse Afrika teater en versterk die pogings van die swart gemeenskap om protesteater te bedryf teen Apartheid. Ter selfdertyd baat die Afrikaanse gemeenskap ook want die Engelse kultuur kruisbestuif ook die Afrikanerkultuur. Met die stigting van die streeksrade van die verskillende provinsies baat die Engelse teater net soveel as die Afrikaanse teater by die subsidie wat die Apartheidsregering vir die kunste toegestaan het. Daar word vele toneelstukke in Engels opgevoer en baie van die Engelse toneelspelers en regisseurs het werk. Die Engelse invloed wat gestaan het vir vryheid van spraak het die teatergeskiedenis van Suid-Afrika verryk en vele uitstekende plaaslik geskrewe dramas laat ontstaan. Ons land lewer 'n internasionale dramaturg, naamlik Athol Fugard wat diep spore trap op internasionale verhoë.
Hoe die inheemse Afrika-teater met mondelingse storieverteltradisies ontwikkel in protesteater en kommersiële teater
In Afrika is daar eerstens 'n sterk geskiedenis van mondelingse storieverteltradisies alvorens daar gepraat kan word oor “teater” in Afrika. Die kolonisasie van Afrika deur die Europieërs het storieverteltradisies van die Afrika stamme geïgnoreer en baie geskiedkundige feite het dus verlore gegaan. Een van die redes vir hiervoor is die feit dat die geskrewe woord meer gewig gedra het vir die Europese settelaars as mondelingse vertellings. Later het die migrasie van swart werkers na die stede met die ontdekking van goud, diamante en steenkool 'n baie negatiewe invloed gehad op die stamtradisies en sodoende die hiërargie van die Afrikastamme en gesinsstrukture omvergewerp.
Teaters soos ons dit ken met 'n verhoog en 'n ouditorium kom eers baie later. Die koloniale tydperk bring die idee van die Westerse teater na Suider Afrika. Die eerste toneelstukke is deur die millitêre geldere opgevoer. In 1608 is Hamlet aangebied op die skip van Kaptein Keeling naamlik, Dragon. Gedurende 1790 was daar interessant genoeg sprake van 'n ondergrondse teater. 'n Teks is klaarblyklik geskryf deur 'n slaaf, genaamd Matjiet wat oor hul sosiale toestande gehandel het. Dit is opgevoer vir ander slawe om hul te vermaak en moontlik 'n stem van protes te gee. Tydens die Britse besetting in 1799 het goeweneur George Yonge die African Theatre laat bou waar amateur groepe kon optree tot vermaak van die lede van die garnisoen. Tydens hierdie tydperk is besoekers aan die Kaap ook vermaak met danse deur die swartmense van daardie tyd. Daar is selfs groepe wat oorsee gegaan het om die mense daar met die inheemse danse van Afrika te vermaak.
Die sendelinge het 'n invloed op die teater lewe gehad en het temas met sedelesse en Bybelse tonele opgevoer. Die sendelinge dra die Europese teatertradisies oor aan die bewussyn van die inheemse Afrika mense. Tydens 1838 word die eerste klug geskryf en opgevoer in Grahamstad deur George Rex en Andrew Bains genaamd Life among the Hottentots or Kaatje Kekkelbek . Dit was die eerste geskrewe voorbeeld van Kombuis Afrikaans en Engels in een teks.
Verstedeliking as gevolg van die ontdekking van goud, steenkool en diamante, hoofsaaklik aan die Witwatersrand en in die Kimberleygebied, het 'n nuwe “teater” kultuur tussen die mense van Afrika ontwikkel. So voer Esau Metetwa se Lucky Stars toneelgroep in 1927 sketse in Zulu op wat op 'n Europese styl geskoei is. Metetwa voer ook 'n stuk genaamd Ukuqomisa (Heks) op. In 1935 bied Herbert Dloma, die eerste volwaardige swart akteur, 'n stuk in Engels aan naamlik: The girl who killed to save en met hierdie stuk het hy die eerste teaterpraktisyn geword wat koloniale onderdrukking aangespreek het. Gedurende die veertiger en vyftiger jare het daar kulturele aktiwiteite in plekke soos Sophia Town floreer met jazz musiek, dans en die aanbieding van tonele. Een so 'n toneelorganisasie was die Orlando Boy’s Club Dramatic Society.
In 1947 is die Nasionale Teater gestig wat nie die deelname van swart toneelspelers verwelkom het nie. The Bareti Players van Ian Bernhardt, 'n swart toneelgeselskap, het in die 1950’s stukke opgevoer met 'n Europese grondslag. Bernhardt was ook aktief betrokke by die musiekteater aanbieding, naamlik King Kong . Dit was 'n “township”-musiekteateropvoering wat gehandel het oor die opkoms en tragiese einde van 'n Suid-Afrikaanse swaargewig bokserkampioen. Hierdie stuk was deur verskillende rasse geskep en opgevoer en word die bloudruk van die feit dat 'n veelrassige kultuur in Suider Afrika wel moontlik is. Dis in 1959 voor 'n veelrassige gehoor in die Witwatersrand se Great Hall opgevoer. Alan Paton en Krishnah Shah het 'n ander musiekteater stuk opgevoer naamlik Sponono in 1961 in Durban en Johannesburg. In 1963 voer Gibson Kente sy eerste musiekteater stuk op naamlik Manana, The Jazz Prophet. Kente gebruik hierdie musiekteater styl en skryf verdere stukke soos byvoorbeeld How Long, I believe en Too late in die begin sewentiger jare. Gou word nog meer kommersiële musiekteater stukke geskep, deur byvoorbeeld Sam Mhangavane en Boykie Mohlamme.
Die Apartheidsbeleid ironies genoeg bevestig; swart teater vir swart mense en wit teater vir wit mense. Die Apartheidsdruk vermeerder wat interaksie op kulturele gebied stuit. Athol Fugard het in 1958 sy stuk Nongogo in die Rehearsal Room in Dorkay House in Johannesburg opgevoer met John Kani en Winston Ntshona. Hulle het ook die Serpent Players in Port Elizabeth bedryf asook die Circle Players van Kaapstad. Die vermeerdering van Apartheidswette het gelei tot meer en meer Anti-Apartheid stukke. Fugard skryf The Blood Knot, Basil Warner skryf Try for white, en David Herbert skryf Kakamas Greek. Selfs in die geledere van die Afrikaanse skrywers beweging genaamd die Sestigers is daar opstand teen die Verwoerd-dominansie van Apartheid. 'n Stuk wat Verwoerd se ideologie direk konfronteer was N.P. van Wyk Louw se Pluimsaad waai vêr (1966). Bartho Smit se stuk Die Verminktes (1960) is geskryf in verset van die toe huidige bestel.
In 1965 word alle gemengde rassige gehore verbied deur die regering, asook veelrassige gehore. 'n Uitwerking hiervan kan gesien word in die werk van Athol Fugard wat nou sy werk eksklusief met wit spelers aanbied soos byvoorbeeld – People are living there, Hello and Goodbey en, Boesman and Lena. Boesman and Lena se rolverdeling is byvoorbeeld hanteer deur Yvonne Bryceland en Boesman is gespeel deur Athol Fugard self. In 1972 besluit hy om hierdie apartheidsreël teë te gaan en voer Sizwe Banzi is dead op met die Serpent players.
In 1964 in Durban het Ronnie Govender en Muthal Naidoo die Shah Theatre Academy gevorm, terwyl Gibson Kent ander temas aanpak soos liefde, geweld en alkoholisme. Twee van Kent se mees suksesvolle spelers het ook die suksesvolle stuk Woza Albert geskep. Hierdie toneelstuk het internasionale sukses bereik. Maishe Mapona se stuk Gangsters is deur die Direktoraat vir Publikasies as opruiend beskou en die opvoer daarvan in Diepkloof is verbied.
Die revolusie van 1976 teen Apartheid het gelei tot meer en meer aksies wat aanleiding gegee het tot die geboorte van Demokrasie in Suid-Afrika in 1994. Daar was nie 'n tekort aan Suid-Afrikaanse teater stemme in hierdie stadium nie, maar wel 'n tekort aan teaters wat hierdie stukke kon huisves. Die staatsgesubsidieerde Raad vir Uitvoerende Kunste was meestal net geïnteresseerd in Afrikaanse werke en nie soseer in nuwe Engelse stukke nie. Die enigste toneelstuk wat die saak van Apartheid in hierdie tyd aanspreek in Afrikaans was Kanna hy kô hystoe geskryf deur Adam Small. Hierdie stuk het die lot van die kleurlinge aangespreek en is opgevoer deur die streeksrade. Intussen het die TRUK (Transvaalse Raad vir Uitvoerende Kunste) se Arenateater in Johannesburg, Kruik (Kaapse Raad vir Uitvoerende Kunste) se Theatre Laboratory en Bloemfontein se Presidensieteater wel “eksperimentele” werke op in opstand teen die streng Apartheidswetgewing.
Kontroversiële werke is opgevoer in “huis-teaters”. Daar het egter 'n paar teaters ontstaan in hierdie tyd wat vandag nog 'n rol in ons teaterlewe speel. The Space open in Kaapstad en bied ongeveer 300 produksies aan van Fugard se stuk Statements after an arrest under the Immorality Act. In Johannesburg bied die Market Theatre onderleiding van Barney Simon en Mannie Manim ’n onafhanklike teaterruimte aan sedert 1974. Die Market Theatre is gesetel in die ou Indiese varsprodukte mark in Johannesburg en het drie teaters beskikbaar: die Laager Theatre, die Main Theatre en die Barney Simon Theatre. In hierdie teaters is Suid-Afrikaners van alle rasse blootgestel aan groot Suid-Afrikaanse dramaturge se werk, soos byvoorbeeld die van Fugard, Zakes Mda, Pieter-Dirk Uys, Gibson Kente, Adam Small, Kessie Govender, Maishe Mpoynya en Matsemela Manaka. Wonderlike stukke is hier opgevoer soos die werke van Fugard: Lesson from the Aloes, Master Harold and the boys, en ''My Children! My Africa! Norman Coombes van die Engelse geledere skryf die drama Snake in the Grass'' om protes aan te teken teen die Apartheidsregering. In Kaapstad open die Baxter teater in 1977 deur J. Slemon. In 2001 bestuur Mannie Mannim hierdie teater wat dan ook 'n platvorm word vir baie stukke wat deur die Markteater opgevoer is.
Temas wat gedurende die tydperk ontgin is, is dramas wat die behuisingsprobleme aanspreek soos Imfundise wat deur die vroue van Crossroads aangebied is. Elsa Joubert se boek Poppie Nongena word in 'n toneelstuk verwerk om die lot van huisbediendes aan te spreek. Bopha behandel die krisis van die swart polisieman. Die werkersunies gebruik die teater om hul saak te stel byvoorbeeld in The sun will rise over the workers soos geskep deur die Junction Avenue Theatre Company. 'n Werkswinkeltoneelstuk naamlik, You strike the woman, you strike the Rock het onstaan uit die slagspreuk wat gebruik is tydens die vroue opstand in 1956. Dit is die eerste keer aangebied in 1986 deur die Community Arts Project van Kaapstad.
Die tydperk vanaf om en by 1985 tot 1992 is gekenmerk deur onrus en al hoe meer onsekerheid in die land. Die politieke atmosfeer word veral weerspieël tydens die Grahamstad Arts Festival. Hier kon 'n mens duidelik sien hoe die teater beïnvloed is deur die ekonomiese resessie en die gevolge van die sensor beperkings omdat die land bykans in 'n polisiestaat verander het. Dit was veiliger om weg te bly van politiese kwessies. Sedert die aanstelling van die nuwe president F.W. de Klerk op 1 Februarie 1990, die vrystelling van Nelson Mandela in 1992 en nadat Apartheid afgeskaf is sou 'n mens verwag dat die teater in Suid-Afrika nie meer sou groei nie. Inteendeel, nou word daar aangdag gegee aan ander gemeenskaps probleme. In 1990 word Toegepaste Drama of Applied Drama se Opvoedkundige Dramategnieke ook gebruik om politiese kwessies aan te spreek. Na 1994 met die afskaffing van Apartheid word Toegepaste Drama gebruik om inligting te versprei oor die bekamping van HIV/Vigs, mense regte, tiener swangerskap, dwelms en alkohol misbruik, kindermishandeling en geweld teen vroue. Die Afrikaner Pieter-Dirk Uys spot nou weer met gesagsfigure soos Thabo Mbeki en met 'n kabinet minister wat blykbaar sou voorstel dat VIGS deur middel van 'n konkoksie van beet en knoffel genees kan word.
Hierdie tydperk vanaf 1990 word deur Mavis Taylor die tydperk van die Teater vir Heling genoem. Die nuwe Suid-Afrika met sy “reënboognasie” idee moes 'n nuwe identiteit begin soek. Mavis Taylor verkry sy idee van die Teater van Heling vanaf 1992 na aanleiding van stukke soos Poison van David Kramer en Taliep Pietersen en ontgin so die tema van verdowingsmiddels en geweld op die Kaapse Vlakte. Athol Fugard bied Playland aan om versoening uit te beeld tussen 'n wit en swartman. Verdere werke is die van die Jane Taylor en William Kentridge se Handspring Puppet Company wat Ubu and the Truth Commision aanbied. Kramer en Pietersen maak ook geskiedenis met hul uiters suksesvolle musiekteaterproduksie Fairyland wat die nuwe Suid-Afrika geestig interpreteer. Ander werke van belang is Breytenbach se Boklied, Deon Opperman se Donkerland en We all fall down, Reza de Wet se Diepe Grond en Drie Sisters Twee en John Kani se Nothing but the Truth. 'n Multi-kulturele politieke teater moes tot stand kom. Aangesien die land nie meer geboikot word nie, word die teater 'n meer kommersiële bedryf. Toneelgeselskappe van oorsee begin sporadies hier optree. Na die prostesteater van die 1980’s was die gehore opsoek na ligter vermaak. As gevolg van die feit dat die teater nie meer gesubsidieer word nie en die gehore meer vermaaklike temas ondersteun is die musiekteater gewild. “Stand-up” komedies, kabaret, een-man vertonings, klugte en satiries domineer die teaterlandskap. So onstaan daar tot meer as 30 kunsfeeste oral in die land en baie klein teaters waar individue kan optree. Daar ontstaan dus 'n aktiewe teatergemeenskap in Suid-Afrika. Daar is byvoorbeeld die Nasionale Kunstefees of National Arts Festival wat in Grahamstad aangebeid word. Die Manguang African Cultural Festival word jaarliks in Bloemfontein aangebied en in Oudtshoorn word die KKNK of Klein Karoo Nasionale Kunstefees jaarliks gehou. En dan is daar nog kleiner feeste soos Clover Aardklop, Arts Alive, Gariep Kunstefees, Die Woordfees in Stellenbosch en die Wits Arts and Literature Experience.
Buiten die feit dat daar teaters by talle Casino’s in die land is word daar steeds teaterstukke aangebied in teaters soos die Artscape Theatre in Kaapstad, die Barnyard teaters wat nasionaal voorkom, en die Fugard Theatre in Kaapstad. Daar is die Theatre on the Square in Johannesburg, die State Theatre in Pretoria en die Market Theatre in Johannesburg en die Baxter Theatre in Kaapstad wat steeds gehore lok. Nuwe temas word ontgin deur skrywers en weereens is die Market Theatre op die voorpunt van die ontwikkeling met hul Market Theatre Laboratory wat gemeenskapsteater aanmoedig deur hul ruimte aan te bied vir 'n jaarlikse gemeenskapsteaterfees. Verder borg hul ook die Young Writers’ festivals om skryfkuns aan te moedig.
Volgens Hauptfleisch is die mees voor die handliggendste veranderinge sedert die laaste tien jaar op die toneelplatform in as volg: Daar is 'n groei in die gewildheid van musiekblyspelteaters as gevolg van die feit dat ingevoerde vertonings in Casinoteaters gewild raak. Dan is daar ook 'n verdieping te bespeur rakende ernstige teater – Die stukke is meestal korter en nie noodwendig drie bedrywe lank nie. Fisiese teater, eenmanvertonings, kabaret en “stand-up” komedie, asook musiek en sang raak al hoe gewilder. Daar ontstaan baie kleiner ad hoc toneelgroepe wat deur die land van kunstefees tot kunstefees reis en dan ook in verskeie “huis”-teaters optree op kleiner dorpe.
Hoe die Afrikaanse teater in Suid-Afrika ontstaan het en gegroei het as gevolg van protes teen Britse pogings om Suid-Afrika te verengels
Die Afrikaanse teatergeskiedenis sedert die 1800 vertel 'n eie storie. Die voortstuwende motivering van die teater in Afrikaans was spesifiek om die taal Afrikaans te bevorder en 'n eie nasionaliteitsgevoel in opstand teen die gebruik van Hollands as voertaal en ook teen die afdwinging van Engels as gebruikerstaal in die skole en in die regering. Ons kan dus tot die gevolgtrekking kom dat die teater in Afrikaans, nes die Protesteater van die Anti-apartheidsbewegings sterk motiveer is deur drang om die reg van mense op hul eie kultuur en taal te laat voortlewe. In Drama en Toneel in Suid-Afrika 1800 tot 1962, geskryf deur Prof. F.C.L. Bosman, kan ons 'n oorsigtelike beeld van hierdie geskiedkundige ontwikkeling van die teater vir die Afrikaner kry. Daar word ook verwys na hoe die teater in die Engelse gemeenskap gedurende hierdie tydperk ontwikkel het.
Honderd jaar terug was daar min dorpe in ons land en dus ook nie teaters nie. Dis interessant om te weet dat daar darem in 1781 toe die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie al op vertrek gestaan het 'n Hollandse toneelstuk opgevoer is aan die Kaap. Die Franse garnisoen se huursoldate het Beaumarchais se stuk Die Barbier van Sevilla opgevoer. Mans het vroue rolle vertolk en moes die Kaapse dames se juwele leen! In 1795 beset die Britse troepe die Kaap en hul open die Garnisoenteater in hulle barrak. Kort voor lank word die African Theatre of Afrikaansche Schouwburg op die markplein in 1801 geopen. Kragtens die ooreenkoms van Amiens word die Kaap weer aan die Hollanders teruggegee en in 1813 word 'n aantal toneelstukke vir die Kaapenaars vertaal en opgevoer deur Charles Etienne Boniface. Hy skryf die eerste ware toneelstuk van Afrikaanse literêre belang naamlik De Temperantise omdat die taal van die kleurlinge in die toneelstuk gebruik word.
Daar ontstaan in hierdie tyd Nederlandse toneelgroepe soos byoorbeeld Tot Nut en Vermaak en Door Yver Vruchtbaar. In Grahamstad ontstaan daar Engelse amateurtoneelgroepe. As gevolg van 'n godsdienstige herlewing in die Kaap word die Afrikaansche Schouwburg gesluit in 1838 om as kerk vir die slawe te dien. Vandag is die gebou 'n monument en bekend as St. Stephen’s-kerk. In die 1840’s word Hollandse amateurtoneelgeselskappe se toneelstukke oral in die land aangebied. In 1876 kry Kaapstad weer 'n teater in Burgstraat, naamlik die Royalteater. Kaptein Disney Roebuck is die teaterbestuurder en hy bring talle geselskappe van oorsee om daar op te tree. In Kimberley waar diamante ontdek is word daar ook 'n Royalteater gebou. En so gebeur dit dat daar bykans in elke groterige dorpie 'n Royalteater in hierdie tyd gebou word vir rondreisende amateurgeselskappe om in op te tree. Immigrante kom na Suid-Afrika met die groot goudstormloop en in Johannesburg word daar byvoorbeeld nog teaters opgerig waarvan die Standard Theatre die bekendste was. Met die Uniewording in 1910 bied die reggiseur van skouspele van Brittanje, naamlik Frank Lascelles, 'n groot opvoering op 'n strand in Kaapstad aan terwyl die suidoostewind waai! Stephan Black skryf toneelstukke wat landwyd aangebied word. Maar die koms van die bioskoop begin die gewildheid van toneelopvoerings doodgedruk word sedert 1929.
Die eerste Afrikaanse rondreisende toneelgeselskap is gestig deur Hendrik en Matilda Hanekom in 1925 onder die leiding van 'n Belgiese man met die naam Paul de Groot. Paul de Groot is in Nederlands-Oos-Indië gebore en opgelei as akteur in Amsterdam. In November 1924 voer hy sy eerste voordrag op in Kaapstad. Hy stig 'n Afrikaanse Toneelgeselskap, lei sy akteurs op en konsentreer daarop om meestal vertaalde stukke in Afrikaans in die stede en ook die platteland op te voer. Hy bereik sy doelwitte met groot sukses. Toneelspelers wat deur hom opgelei is werk daarna lewenslank in Suid-Afrika in die professie. Groot name van daardie eerste Afrikaanse toneellandskap is mense soos: Andrè Heugenot, Lydia Lindeque, Wena Naudè en Siegfried Mynhardt. Paul de Groot voer toneelstuk deur C.J. Leipoldt, Die Heks op en daarna vertaalde stukke soos Oorskotjie van Dario Niccodemi, Jan van Ees se As Mans Huishou, Alexandré Dumas sr. se ‘n Gerieflike Huwelik en die Nederlandse stuk Levend Dood deur A. den Hertzog gedoen, wat hy as Haar Tweede Man herdoop het. Die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie ontstaan in 1936 en skep meer werk vir plaaslike toneelspelers.
In 1941 bied die Alhambra Theatre Engelse opvoerings aan waarin die Suid-Afrikaanse ster aktrise, Marda Vanne optree. Sy was ook beroemd vir haar spel in Londen, Brittanje. In 1948 word die Nasionale Toneelorganisasie gestig met meneer P.P. Breytenbach as direkteur. So ontstaan daar dan 'n gesubsidieerde staatsteater in elke provinsie en in 1963 ontbind die NTO. Hierdie streeksrade was: TRUK in Transvaal, KRUIK in die Kaap, SUKOVS in die Vrystaat en NARUK in Natal. Toneelspelers kan nou 'n beroep beoefen en 'n salaris verdien. In Pretoria word die Kleinteater geopen en opvoerings van die nuutgestigte Spraak- en Dramadepartement van die Universiteit van Pretoria word daar aangebied. Nou lei Suid-Afrika sy eie toneelspelers op. Toneelspelers wat deel was van die streeksrade het alombekend geword. Van hierdie mense het later uitgeblink in die Suid-Afrikaanse televisie en filmbedryf soos byvoorbeeld: Anna Neethling Pohl, Francois Swart, Frans Marx, Cobus Rossouw, Petru Wessels, Carel Trichardt, Sandra Prinsloo, Wilna Snyman, Louis van Niekerk, Tobie Cronjé, Wilson Dunster, Siegfried Mynhardt, Patrick Mynhardt, Ken Leach, Katinka Heyns en Marius Weyers. Hierdie gelukkige akteurs en talle ander het as professionele akteurs gewerk in die sogenaamde ou Suid-Afrika. Vandag is daar uitstekende toneelspelers in Afrikaans en Engels wat van Kunstefees na Kunstefees trek met hul toneelstukke omdat daar nie meer 'n gesubsidieerde Suid-Afrikaanse teater bestaan nie.
Toneelstukke wat in die tydperk vanaf 1974 tot om en by 1990 geskryf is in die Afrikaanse geledere en van belang is as werke wat die toets van die tyd kan deur staan is byvoorbeeld, Siener in die Suburbs deur PG du Plessis, 'n verwerking van Mikro se Matewis en Meraai, Plaston, DNS-kind, ‘n Seder val in Waterkloof en die Nag van Legio. Kanna hy kô Hystoe word geskryf deur Adam Small. Hierdie Kaaps Afrikaanse skrywer publiseer die volgende dramas: Joanie Galant-hulle, Krimis van Maps Jacobs, Orange Earth en Maria, Moeder van God. Chris Barnard lewer talle toneelstukke soos Pa maak vir my ’n vlieër Pa, ’n Stasie in die niet, Die rebellie van Lafras Verwey, Iemand om voor nag te sê, Op die pad na Acapulco, ’n Man met vakansie, Taraboemdery en Piet-my-vrou en Nagspel. Pieter Fourie is ook een van die groot dramaturge in Afrikaans. Hy publiseer onder andere tussen 1975 tot 2008 die volgende toneelstukke: Faan se trein, Faan se stasie, Tsjaka, Die joiner, Die plaasvervangers, Mooi Maria, Ek, Anna van Wyk, Die groot wit roos, Vat hom Flaffie, Donderdag se mense, Naelstring, Elke duim 'n koning, Koggelmanderman en Jasmyn. Wim Vorster (1949) skryf die volgende werke: Die Joburg zoo storie, Skimmespel, Waterman in 2006 en Terugkere. Kruispad (wat in 2010 by die Grahamstadse Nasionale Kunstefees opgevoer word en die vervlakking en vermorsing van Afrikaans as taal as tema het), Kuifman en Alleensaam. Hy skryf talle dramastukke vir skole byvoorbeeld O Hex, Nagvoëls, Smeltkroeg, Pretpark, Nagmaal, Vaas, Steriel en Heksekind . Dan is daar ook die skrywer Deon Opperman wat vir uitstkende dramas sorg soos Die Teken, Stille Nag, en Boesman, My Seun, Magspel en Donkerland, Ons vir jou en die onlangse Kaburu. Opperman se dramas het deurgaans 'n versetmotief in die postkoloniale Suid-Afrika.
Vandag is ons teater in Afrikaans se oorlewing afhanklik van die bestaan van die konsep van kunstefeeste. Daar is 'n hele rits kunstefeeste wat ontstaan het om die teater na die Afrikaanse en Engelse gehore te bring. Hier is 'n lys van die belangrikste feeste wat in Suid-Afrika bestaan: Grahamstadse Nasionale Kunstefees, KKNK op Oudtshoorn, Clover Aardklop op Potchefstroom, US Woordfees te Stellenbosch Vrystaatkunstefees van Bloemfontein, Cederberg-kunstefees te Clanwilliam, Kalfiefees te Hermanus, Die Suidoosterfees te Kaapstad, Inniebos-kunstefees te Nelspruit.
Patrick Oketch
Patrick Oketch is 'n Keniaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Captain of Nakara (2012) en Get Some Money (2017).
Samantha Graham
Samantha Jane Graham (gebore 27 Mei 1969) is 'n Suid-Afrikaanse politikus van die Oos-Kaap wat tydens die algemene verkiesing van 2019 tot die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika verkies is. Graham is 'n lid van die Demokratiese Alliansie en is sedert Desember 2020 die skaduminister van openbare werke en infrastruktuur. Graham was van 2019 tot 2020 skadu-adjunkminister van openbare werke en infrastruktuur. Sy is 'n voormalige raadslid van die Dr Beyers Naudé Plaaslike Munisipaliteit.