cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frankryk
Derde Republiek (1870–1940)
Nog voor die vredesluiting met Duitsland het Kommunistiese en Sosialistiese groeperings, die sogenaamde Communards, 'n poging onderneem om die regering omver te werp. Die opstand van die Paryse Commune tussen Maart en Mei 1870 is egter deur maarskalk MacMahon bloedig neergeslaan, en in die sogenaamde "Bloedige Week" het sowat 30 000 opstandelinge gesneuwel.
Ná die betaling van 'n oorlogskadevergoeding het die Duitse besettingstroepe Oos-Frankryk voortydig ontruim, en die konserwatiewe meerderheidspartye het MacMahon tot president verkies. Pogings om die monargiese stelsel te herstel was vergeefs nadat die laaste Bourbonse troonpretendent, die graaf van Chambord, geweier het om Frankryk se nasionale vlag, die Trikolore, te erken. Met 'n meerderheid van slegs 353 teen 352 stemme is in 1875 die Derde Republiek geproklameer.
Die meeste partye in die parlement het nie oor 'n spesifieke program beskik nie en is hoofsaaklik deur hul leiers oorheers; die meerderheid in die parlement het gevolglik steeds gewissel, en in die tydperk tot by die jaar 1914 was daar nie minder as 50 verskillende kabinette nie. Nogtans was die nuwe bedeling veral danksy sy moderne administrasie wat steeds onpolities gebly het relatief stabiel; die destydse Franse staat is eerder deur advokate, professore en skrywers oorheers as deur politici, en dit het vanweë sy buitelandse beleid 'n goeie reputasie op die internasionale toneel geniet.
Ná die monargiste se oorwinning in die verkiesing van 1885 is 'n outoritêr-nasionalistiese beweging in die lewe geroep, wat volgens sy leier, die oorlogsminister Georges Boulanger (1837–1891) Boulangisme genoem is en naas monargiste ook konserwatiewe en radikale groeperings verenig het. Die republikeinse oorwinning in die verkiesing van 1889 het egter 'n einde aan Boulanger se diktatoriese aspirasies gemaak. Ná sy vlug uit Frankryk het hy in Brussel selfmoord gepleeg.
Vierde Republiek (1946–1958)
Ná die Tweede Wêreldoorlog het generaal Charles de Gaulle op 25 Augustus 1944 die Vierde Republiek as 'n reaksie op die Vichy-bewind en sy oormatige magskonsentrasie geproklameer. Die verkiesings vir 'n grondwetlike vergadering, wat 'n nuwe grondwet sou saamstel, is in Oktober 1945 gehou. Die afgevaardigdes het generaal de Gaulle as regeringsleier verkies, maar in die volgende maande het dit duidelik geword dat sy ambisieuse projek om die Franse staatkundige bedeling te hervorm nie die nodige toestemming sou kry nie. De Gaulle het op 20 Januarie 1946 bedank.
Die nuwe grondwet, wat op 13 Oktober 1946 in 'n referendum aanvaar is, het voorsiening gemaak vir 'n sterk wetgewende gesag. So het die Franse parlement nie net die staatspresident verkies nie, maar ook die belangrike besluite wat deur die eerste minister geneem is (die aanstelling van nuwe ministers en die instelling van nuwe regeringsprogramme) moes vooraf deur die afgevaardigdes goedgekeur word.
In die verkiesings vir die eerste nasionale vergadering van die Vierde Republiek het die Franse kiesers op 10 November 1946 sterk steun vir partye getoon wat gedurende die oorlog aktief by die Franse weerstandsbeweging Résistance betrokke was – die kommunistiese PCF, die gaullistiese MRP en die sosialistiese SFIO wat 'n regeringskoalisie onder leiding van die sosialistiese president Vincent Auriol (1947–1954) gevorm het. Dit was egter vinnig duidelik dat die politieke standpunte van die drie partye aanmerklik van mekaar verskil het, veral met betrekking tot Frankryk se buitelandse beleid.
So was die Moskou-georiënteerde Kommunistiese Party sterk gekant teen Frankryk se politieke toenadering tot die Verenigde State tydens die Koue Oorlog en het derhalwe liewer hul plekke in die opposisiebanke ingeneem. So was die Franse regering in staat om 'n aktiewe rol by die Europese integrasieproses te speel. Die land het tot die OESO en NAVO toegetree en nouer politieke bande met Duitsland gesmee – 'n beleid wat die basis vir 'n Europese versoeningsbeleid sou vorm.
Die onafhanklikheidsbewegings in Frankryk se oorsese kolonies was eweneens hoog op die politieke agenda van die Vierde Republiek. Die oorlog in Indo-China, wat in November 1946 uitgebreek het, sou enkele jare lank die buitelandse beleid van Frankryk oorheers. Ondanks grootskaalse beleggings en militêre steun van Amerikaanse kant het Frankryk uiteindelik 'n militêre nederlaag gely. Nadat die nuut verkose president René Coty (1954–1959) op 7 Mei 1954 'n vredesooreenkoms onderteken het, het Frankryk hom aan dié Asiatiese gebiede onttrek.
In Noord-Afrika het Marokko en Tunisië twee jaar later hul onafhanklikheid van Frankryk verklaar. In Algerië met sy groot aantal Franse setlaars was die politieke situasie ingewikkelder en sou in 1954 tot 'n militêre konflik lei waaroor die Franse publiek jare lank verdeeld sou wees. Om die konflik te besleg, is generaal de Gaulle op 29 Mei 1958 deur Coty as nuwe premier benoem. De Gaulle het vir homself verregaande bevoegdhede vir 'n tydperk van ses maande asook omvattende grondwetwysigings geëis. Die nuwe grondwet, wat ná 'n referendum afgekondig is, sou die begin van die Vyfde Republiek markeer.
Vyfde Republiek (sedert 1958)
Die Grondwet van die Vyfde Republiek, wat met medewerking van Charles de Gaulle en Michel Debré geskryf is, is op 4 Oktober 1958 aanvaar. Dit het as die grondslag van 'n nuwe, half-parlementêre staatsbestel gedien wat meer uitvoerende gesag aan die Staatspresident verleen het en sodoende ook 'n einde aan die politieke instabiliteit van die vroeëre parlementêre republieke gemaak het.
In 1995 het die neo-gaullistiese politikus Jacques Chirac as opvolger van François Mitterrand die presidentsamp oorgeneem. Sy eerste ampstermyn is deur politieke skandale en spanninge met die sosialistiese eerste minister Lionel Jospin oorskadu. By die presidentsverkiesing van 2002 het die verregse kandidaat Jean-Marie Le Pen verrassenderwys daarin geslaag om in die tweede en finale ronde teen Chirac te staan, maar het uiteindelik 'n nederlaag gely. Die regsliberale politikus Jean-Pierre Raffarin is as nuwe eerste minister benoem.
Frankryk se kritiese houding teenoor die Amerikaanse optrede in Irak het in 2002 en 2003 tot politieke spanninge met die Verenigde State gelei, terwyl die binnelandse politieke debat deur geskille oor sosiale hervormings oorheers is. In 2005 het die Franse kiesers die Europese Grondwetsooreenkoms in 'n referendum afgekeur en erge verleentheid vir die Franse regering op Europese politieke terrein veroorsaak. In dieselfde jaar is Dominique de Villepin as nuwe eerste minister benoem.
Politiek
Frankryk is sedert die jaar 1875 'n republiek met 'n parlementêre stelsel. Vandag is die land 'n sentralistiese, demokratiese republiek met 'n semi-presidensiële regeringstelsel. Die grondwet van die Vyfde Republiek van Oktober 1958 verleen meer gesag aan die Staatspresident, wat regstreeks deur die volk vir 'n ampstermyn van vyf jaar verkies word.
Die Franse President het die meeste bevoegdhede van alle staatshoofde in die Europese Unie. Hy benoem die eerste minister en die kabinet, het 'n vetoreg op die besluite van die parlement en die reg om die parlement te ontbind. Hy is die opperbevelvoerder van die Franse Weermag en koördineer die veiligheids- en verdedigingsbeleid en buitelandse beleid van Frankryk. Danksy die Franse kernwapens en die vetoreg in die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad oefen hy groot invloed op die internasionale politiek uit. In krisistye het hy selfs onbeperkte bevoegdhede. Die President kan vir 'n onbeperkte aantal ampstermyne herverkies word en het as gevolg van 'n wysiging van die Franse grondwet in Februarie 2007 immuniteit tydens sy ampstermyn. Tans is François Hollande die sesde Staatspresident van die Franse Republiek.
Die regering onder die leiding van die eerste minister, sedert Mei 2022 Élisabeth Borne, bepaal die beleid van die nasie.
Die oorsese gebiede word deur 22 afgevaardigdes in die Nasionale Vergadering en 14 in die Senaat verteenwoordig. 'n Bykomende 12 senatore word deur Franse burgers in die buiteland verkies.
Buitelandse beleid
Frankryk is 'n permanente lid van die Verenigde Nasies (VN) se Veiligheidsraad en beskik oor die vetoreg. Die buitelandse beleid van die land konsentreer op die noue bande met Duitsland binne die strukture van die Europese Unie en sy belangrike betrekkinge met voormalige kolonies in Afrika. In baie Afrikalande tree die Franse regering met 'n soort ordende gesag op.
Jane Seymour
Jane Seymour (omstreeks 1508 – 24 Oktober 1537) was die derde vrou van koning Hendrik VIII van Engeland. Sy en Hendrik is op 30 Mei 1536 getroud, elf dae ná sy tweede vrou, Anna Boleyn, se teregstelling op aanklagte van owerspel, bloedskande en hoogverraad. Jane is weens komplikasies dood minder as twee weke ná die geboorte van haar enigste kind, ’n seun wat ná Hendrik se dood regeer het as Edward VI. Omdat sy die enigste van Hendrik se ses vroue was wat vir hom ’n manlike erfgenaam gegee het, is sy die enigste een wat ’n koningin se begrafnis gekry het en langs hom begrawe is.
2007 Italiaanse Grand Prix
Die 2007 Formule Een Italiaanse Grand Prix is op 9 September 2007 op die Autodromo Nazionale Monza, in Italië, gehou. Dit was die dertiende wedren van die kampioenskapseisoen en is deur Fernando Alonso in sy McLaren-Mercedes gewen.
Jane Seymour
Vroeë lewe
Jane Seymour is in Wiltshire gebore as die dogter van sir John Seymour (1474–1536) en sy vrou, Margery. Deur haar oupa aan moederskant was sy ’n afstammeling van koning Edward III. Sy en Hendrik was dus verlangse neef en niggie. Sy was ook ’n kleinniggie van Anna Boleyn.
Frankryk
Buitelandse beleid
Frankryk staan skepties teenoor die Verenigde State se beleid as die enigste oorblywende supermoondheid en maak steeds eie voorstelle in verband met internasionale vraagstukke. Volgens sy eie internasionale rol-konsep is Frankryk een van die oorblywende groot moondhede vanweë sy vetoreg in die Veiligheidsraad, sy kernwapenarsenaal en sy vermoë om wêreldwyd as 'n militêre mag op te tree.
Die land probeer steeds op internasionale vlak as onafhanklike moondheid optree en sodoende by internasionale aktiwiteite en vraagstukke betrokke te raak. Die land se buitelandse beleid kan dus naas "aktiwisme" met sleutelwoorde soos grandeur, rang en gloire ("grootheid", "rang" en "glorie"), maar ook trots, prestige en waardigheid opgesom word.
Fred Norbert Kelly
Fred Norbert Kelly (29 Junie 1916 – 15 Maart 2000) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente This Is the Army (1943) en Deep in My Heart (1954), en in die televisiereekse The Swift Show (1948) en The Steve Allen Show (1951).
Jane Seymour
Vroeë lewe
Haar geboortedatum word gewoonlik aangegee as 1509 of selfs 1510, maar op haar begrafnis het 29 vroue in gelid geloop, ’n aanduiding dat sy 29 jaar oud was met haar dood en dus moontlik in 1508 of 1507 gebore is.
Jane was nie so goed opgevoed soos die koning se eerste twee vroue nie. Sy kon ’n bietjie lees en skryf, maar was beter met naaldwerk en huishouding, wat as noodsaakliker vir vroue van dié tyd beskou is. Sy het in 1532 ’n diensmeisie geword van die koning se eerste vrou, Catharina van Aragon, en daarna van sy tweede vrou, Anna Boleyn. Die eerste melding van die koning se belangstelling in Jane was vroeg in 1536, kort voor die dood van Catherina. Hulle het daarna ’n verhouding gehad terwyl die koning nog met Anna Boleyn getroud was.
Koningin
Op 30 Mei 1536, elf dae ná Anna se teregstelling op aanklagte van owerspel, bloedskande en hoogverraad, is die koning met Jane getroud. Sy is nooit gekroon nie weens die uitbreek van builepes in Londen, waar die kroning sou plaasvind, maar sy is op 4 Junie amptelik as koningin-gemaal verklaar.
As koningin was die Katolieke Jane streng en formeel en polities onbetrokke. Sy het probeer om Hendrik se oudste dogter, Maria, weer op die lys van aanspraakmakers op die troon te kry ná enige van haar eie kinders en om haar na die hof te laat terugkeer. Hoewel Maria se aanspraak op die troon nie toe herstel is nie, het sy weer met haar pa versoen geraak.
Vroeg in 1537 het Jane swanger geraak en op 12 Oktober het sy die lewe geskenk aan Edward. Die geboorte was moeilik; Jane was twee dae en drie nagte in kraam, waarskynlik weens die posisie van die baba in die baarmoeder. Sy is op 24 Oktober 1537 oorlede. Dit is onseker wat die presiese oorsaak van haar dood was. Sy is op 12 November 1537 in die Sint George-kapel by Windsor-kasteel begrawe.
Ná haar dood het Hendrik drie maande lank swart gedra en hy is eers drie jaar later weer getroud, hoewel onderhandelings vir ’n nuwe bruid net ná haar dood begin het.
Eksterne skakels
Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Frankryk
Verdediging
Onder die leiding van de Gaulle het Frankryk vanaf 1960 sy eie kernwapens ontwikkel. As 'n kernmoondheid het die land vanaf 1965 met sy Force de Frappe op vyftig vliegtuie met kernwapens gesteun, en in 1968 het die Franse weermag reeds oor agttien lanseerplatforms vir middelafstandmissiele beskik, wat in die jare 1970 en 1971 met kernmissiele toegerus is.
In die sewentigerjare is die Force de Frappe versterk deur duikbote met sestien middelafstandmissiele.
Hoofkenmerke
Frankryk is 'n lid van die G8-groep van leidende nywerheidslande en is tans die vyfde grootste ekonomie ter wêreld, na die Verenigde State, Japan, Duitsland en die Verenigde Koninkryk, asook die tweede grootste nywerheidsland in Europa na Duitsland. Frankryk het by nog 11 ander EU-lede aangesluit om die Euro as nuwe gemeenskaplike geldeenheid te gebruik vanaf 1 Januarie 1999. Die Euromunte en -banknote het die Franse Franc totaal vervang in 2002.
Die Franse ekonomie steun sowel op die private entrepreneurskap (met meer as 2,5 miljoen geregistreerde ondernemings) asook staatsbeheerde bedrywe. Alhoewel die invloed van die staat nou geleidelik verminder word, beheer publieke ondernemings nog 'n groot deel van die Franse infrastruktuur, met name die spoorweë (SNCF), elektrisiteit, lugvaart en telekommunikasie. Die regering is tans besig om sy aandele aan Air France, France Télécom, versekerings-, bank- en krygstuigbedrywe te verkoop. Ekonomiese patriotisme, dirigisme, sentralisering en hiërargiese strukture bly egter tipiese kenmerke van die Franse ekonomie.
Desondanks die patriotiese tendense van die land se ekonomiese beleid is 46 persent van aandele in ondernemings, wat in die CAC 40 gelys word, in buitelandse besit. Maar sedert die Sosialistiese oorwinning in die verkiesing van die jaar 1981 het Frankryk se ekonomiese beleid duidelik in 'n ander rigting beweeg as dié van byvoorbeeld die Verenigde Koninkryk of Duitsland. Die Franse regering het in die verlede aktief opgetree teen vyandige oornames van Franse ondernemings en meer aandag aan sosiale vraagstukke gegee as aan die stabiliteit van sy geldeenheid.
Buitelandse handel en beleggings
Die hoofsaalike uitvoergoedere is motors, vliegtuie, farmaseutiese produkte, elektroniese toerusting en wyn. Volgens die OESO was Frankryk in 2004 die vyfde grootste uitvoerder van vervaardigde produkte, ná die Verenigde State, Duitsland, Japan en die Volksrepubliek China. Tegelykertyd is dit die vierde grootste invoerder van vervaardigde goedere (ná die Verenigde State, Duitsland en die Volksrepubliek China).
Die statistieke van die OESO toon in 2003 dat Frankryk die lidstaat met die meeste direkte buitelandse beleggings is (met die uitsondering van Luxemburg, waar buitelandse beleggings grotendeels in die vorm van geldtransaksies van internasionale banke met 'n setel in Luxemburg gemaak word). Met buitelandse beleggings ter waarde van 47 miljard VSA-dollar oortref Frankryk selfs die Verenigde State met 39,9 miljard VSA-dollar, Duitsland (12,9 miljard VSA-dollar) en Japan (6,3 miljard VSA-dollar).
Ekonomiese sektore
Die vernaamste sektore van die Franse ekonomie is die motornywerheid, ruimte- en lugvaartnywerheid, masjienbou, chemiese nywerheid en die inligtings- en kommunikasietegnologie. Die metropolitaanse gebied van Parys is die grootste nywerheids- en handelsentrum. Ander belangrike sentrums is Lyon, Marseille, Lille, Toulouse, Bordeaux, Straatsburg, Nantes, Nice en Rennes.
Landbou en toerisme is eweneens hoogs ontwikkel. Sedert 1969 het die landbousektor 'n positiewe handelbalans, en Frankryk het tot die tweede grootste uitvoerder van landbouprodukte op die wêreldmark ontwikkel, met wyn, dranke, graan, suiwelprodukte en suiker as sy vernaamste uitvoergoedere. Die land produseer jaarliks 55 miljoen hektoliter wyn en is met meer as 75 miljoen buitelandse besoekers in 2003 die belangrikste toeristebestemming ter wêreld, nog voor Spanje (52,5 miljoen toeriste) en die Verenigde State (40,4 miljoen toeriste). Frankryk lok met sy kulturele erfenis in historiese stede soos Parys, lang strande en gesofistikeerde vakansieoorde langs sy kuslyn, ski-oorde in die Sentraalmassief, die Alpe en die Pireneë en landelike gebiede wat met hulle natuurskoon en rustigheid bekoor en gewild is by ekotoeriste.
Die luukse goederebedryf
Die Franse luukse goederebedryf het oor die eeue 'n mededingende posisie op internasionale markte gehandhaaf. Sy suksesverhaal berus op die tradisionele samewerking tussen staat, ambagsbedryf en samelewing wat in die afgelope jare met 'n uiters doeltreffende strategie van ondernemings in dié bedryf gepaard gegaan het. Groot eiendomsmaatskappye en handelsmerke van wêreldfaam verseker dat Frankryk se aandeel op die wêreldmark vir tradisionele luukse goedere meer as 'n derde beloop.
Luukse is oorspronklik verbind met oorvloed, veelvuldigheid en afwisseling, waarby die klemtoon in Frankryk dikwels op sinlike genot en lewensvreugde val. Onafhanklik van al die emosionele en maatskaplike aspekte van luukse het die belangrikheid van luukse goedere in Frankryk sy wortel in suiwer ekonomiese oorwegings. In die 17de eeu, die tydperk van Lodewyk XIV, die Sonkoning, het die Franse minister van finansies, Jean-Baptiste Colbert, die verhoging van uitvoere bepleit om 'n oorskot op die handelsbalans aan te teken en sodoende die staat se skatkis te vul.
Colbert het die stigting en uitbreiding van fabrieke bevorder wat hoogwaardige produkte sou vervaardig om hulle na die buiteland uit te voer, waaronder edele tekstielstowwe en porselein. Die luukse goederebedryf het gaandeweg tot 'n soort nasionale kultuurgoed ontwikkel wat in die Franse bewussyn veranker is. Toe die bedryf in 2009 weens die internasionale finansiële krisis in 'n resessie gedompel is, was die Franse staat dan ook bereid om dit met belastinggeld te subsidieer.
Dit is veral kleding, bybehore, juweliersware, horlosies, parfuums, kosmetiek en meubels waarmee die bedryf sukses op die wêreldmark behaal. Volgens die tydskrif Forbes se ranglys van welvarende persoonlikhede in 2011 was vier verteenwoordigers van die Franse luukse goederebedryf onder die top vyf rykste mense in die land: Bernard Arnault (LVMH-groep), Liliane Bettencourt (dogter van die stigter van L'Oréal), François Pinault (voormalige voorsitter van Pinault-Printemps-Redoute/PPR) en die Gebroeders Wertheimer (eienaars van Chanel). Die enigste nyweraar was Serge Dassault (lug- en ruimtevaart) wat die vierde plek beklee het.
Die sterk uitvoergerigte Franse luukse goederebedryf dra sowat een persent tot die land se bruto geografiese produk by en het 200 000 werknemers in diens. In 2012 het kopers wêreldwyd sowat €200 miljard (ZAR2,7 miljard) aan luukse goedere bestee, waarvan veertig persent aan Frans-vervaardigde produkte. Tien persent van alle luukse goedere word na Japan uitgevoer, terwyl uitvoere na nuut geïndustrialiseerde lande stewig groei. Hier word sekere luukse goedere in tye van ekonomiese onsekerheid of hoë inflasiekoerse as 'n veilige belegging beskou. Vervaardigers en klante heg daarnaas groot waarde aan eksklusiwiteit sodat luukse merke ook tydens 'n ekonomiese insinking nie by uitverkope betrokke raak nie.
Een van die belangrikste bates van die bedryf naas eksklusiwiteit is dan ook die beheer oor die handelsmerk, die prysvlak en die vervaardiging van produkte. Baie Franse vervaardigers van luukse goedere beskik oor hul eie winkelkettings sodat prysvlakke beheer kan word en plaas nie die vervaardiging van hul produkte uit nie (sowat tagtig persent van Franse luukse goedere word deur ondernemings in dié bedryf self vervaardig). Baie ondernemings is steeds in familiebesit, alhoewel die bedryf deur groot beheermaatskappye oorheers word. Die hoofstad Parys word as die wêreldhoofstad van luukse goedere beskou – 'n groot persentasie ondernemings in die bedryf het sy hoofkwartiere in die sogenaamde "Goue Driehoek" (Triangle d'or) tussen die Rue du Faubourg Saint-Honoré, die Avenue Georges-V en die Avenue Montaigne, of in die Rue de la Paix en op die Place Vendôme.
Die luukse goederebedryf word naas die lug- en ruimtevaartbedryf, die farmaseutiese bedryf en die landbousektor by die suksesvolste ekonomiese sektore van die land gereken wat grootskaals na die buiteland uitvoer en 'n stabiele oorskot op die handelsbalans toon – terwyl die nywerheidsektor se bydrae tot die Franse BGP tussen 2000 en 2011 van agttien tot twaalf persent gedaal het.
Infrastruktuur
Frankryk het 'n goed ontwikkelde infrastruktuur wat in sy metropolitaanse gebiede en nywerheidsentrums selfs as uitstekend beskryf kan word. Die uitgebreide netwerk van snelweë sluit 'n groot persentasie privaat tolpaaie in. Die land beskik tans ook oor die grootste spoorwegnetwerk vir hoëspoedtreine wat steeds verder uitgebrei word. Nuwe spoorlyne vir Franse TGV- en Duitse ICE-hoëspoedtreine tussen Parys en Saarbrücken, Straatsburg, Frankfurt am Main, Stuttgart en München is in 2007 in bedryf gestel. Tot en met 2020 sal 2 000 kilometer se nuwe hoëspoedspoorlyne gebou word.
Die Franse regering het vir homself daarnaas 'n ambisieuse doelwit gestel om die aantal elektriese motors teen die jaar 2020 tot twee miljoen te verhoog.
Demografie
Teen die begin van 2019 is die bevolking van metropolitaanse Frankryk en die oorsese gebiede op sowat 67 miljoen beraam. Die bevolkingsdigtheid was 116 inwoners per vierkante kilometer.
Daar is tans 73 stede wat saam met hulle voorstede 'n inwonertal van meer as 100 000 het. Die grootste stedelike gebiede is Parys (12,3 miljoen), Lyon (2,3 miljoen), Marseille (1,7 miljoen), Toulouse (1,3 miljoen), Lille (1,2 miljoen), Bordeaux (1,2 miljoen), Nice (1 miljoen), Nantes (0,9 miljoen), Straatsburg (0,8 miljoen) en Rennes (0,7 miljoen).
Frankryk het naas Duitsland die tweede grootste bevolking in die Europese Unie (EU). Anders as in Duitsland is daar 'n aansienlike natuurlike bevolkingsgroei, met 828 000 geboortes teenoor 542 600 sterfgevalle in 2010. Frankryk toon ná die Republiek Ierland die tweede gunstigste demografiese ontwikkeling in die EU. In 2003 is 280 300 huwelike gesluit.
Op 1 Januarie 2004 is 25,3 persent van die Franse jonger as twintig en 16,2 persent ouer as 65 jaar. Die gemiddelde lewensverwagting van vroue is 83,8 jaar, terwyl dié van mans 76,7 jaar is.
Buitelandse bevolking
Vanweë die stadige bevolkingsgroei was daar reeds teen die middel van die 19de eeu 'n knellende tekort aan mannekrag in Frankryk. So het reeds met die begin van die nywerheidsomwenteling gasarbeiders uit ander Europese lande soos Italië, Pole, Duitsland, Spanje en België na Frankryk gekom om hulle in die metropolitaanse gebied van Parys of in die mynboustreke en swaar nywerheidsgebiede van Nord-Pas-de-Calais en Lotaringe te vestig.
Vanaf 1880 het die buitelandse bevolking sowat een miljoen beloop, en immigrante het tussen sewe en agt persent van die ekonomies aktiewe bevolking verteenwoordig.
Die demografiese fenomeen van massa-emigrasie, wat in hierdie tydperk kenmerkend vir byvoorbeeld Duitsland was, was in Frankryk heeltemaal onbekend. In die tyd van die Eerste Wêreldoorlog was sowat drie persent van die bevolking van buitelands afkoms, en onverdraagsaamheid teenoor vreemdelinge het geleidelik begin toeneem. Die aantal buitelanders het in die volgende jare verder toegeneem en in 1931 6,6 persent van die totale bevolking beloop. Nog tot en met 1974 was Frankryk se immigrasiebeleid relatief liberaal. In 2006 was 5,8 persent van die bevolking van buitelandse afkoms, naas 'n bykomende 4,3 persent wat in die buitelande gebore was en ingeburger is (die sogenaamde Français par acquisition).
Ten opsigte van die herkomslande was daar groot verskuiwings. Terwyl in 1931 meer as 90 persent van die buitelandse bevolking van Europese afkoms was, veral uit Italië en Pole, het hulle aandeel in die 1970's tot sowat 60 persent gedaal. Intussen was Portugese die belangrikste groep immigrante.
In 2010 was 6,7 miljoen inwoners in die buiteland gebore – sowat elf persent van die totale bevolking. Dit maak van Frankryk die sesde belangrikste immigranteland ter wêreld ná die Verenigde State (42,8 miljoen), die Russiese Federasie (12,3 miljoen), Duitsland (9,1 miljoen), Saoedi-Arabië (7,3 miljoen), Kanada (7,2 miljoen), maar nog voor die Verenigde Koninkryk met 6,5 en Spanje met 6,4 miljoen immigrante.
Kinders van immigrante – met een of twee buitelandse ouers – het in 2008 elf persent van die totale bevolking of 6,5 miljoen beloop. By drie miljoen van hulle is albei ouers van buitelandse herkoms. Tans is die meeste immigrante uit die Europese Unie (34 persent, veral Portugese, Italianers en Spanjaarde), die Magreb-lande van Noord-Afrika (Algerië, Marokko en Tunisië, 30 persent), Asië (14 persent, waarvan 'n derde uit Turkye) en Afrika suid van die Sahara (elf persent) afkomstig.
Geloof
Frankryk is 'n laïsistiese republiek waar staat en godsdienstige gemeenskappe streng van mekaar geskei word volgens die grondwetlike beginsel van sekularisme. Religieuse gemeenskappe beoefen hul geloof volgens die wet van 2 Januarie 1907 oor openbare geloofsbeoefening as verenigings volgens die wet van 1901 oor verenigings en/of die wet van 1905 oor die skeiding van staat en kerk. So is daar geregistreerde religieuse verenigings volgens albei regsvorme. Geen kerk of religieuse vereniging word deur die staat amptelik as sulks erken nie.
Die staat hou geen statistiek oor die geloof van sy burgers nie, en alle gegewens berus op skattings of inligting wat deur die gemeenskappe self verskaf word. Die 2003 CIA World Factbook lys die gelowe van Frankryk as: Katoliek 83–88%, Protestants 2%, Joods 1%, Moslem (Noord-Afrikaanse werkers) 5–10%, ongebonde 4%.
Volgens skattings, wat op demoskopiese navorsing gebaseer is, is daar 5 miljoen Moslems, 1 miljoen Protestante, 600 000 Boeddhiste, 600 000 Jode en 150 000 ortodokse Christene.
Sedert die Franse Rewolusie en volgens latere wetgewing is alle Rooms-Katolieke kerkgeboue, wat voor 1905 opgerig is, in staatsbesit en word gewoonlik deur plaaslike owerhede beheer. Weens 'n tekort aan fondse het honderde kerkgeboue te duur geword vir dorpe wat dikwels twee of meer sakrale geboue moet onderhou sodat 'n paar burgemeesters in 2007 gedreig het om hulle te laat afbreek. Tans word 2 800 van sowat 15 000 kerkgeboue op die platteland bedreig.
Die Joodse gemeenskap
Frankryk se Joodse gemeenskap is die derde grootste ter wêreld naas die Verenigde State en Israel. Hulle verskil egter van ander Joodse gemeenskappe in Europa deur hulle oorwegend Noord-Afrika-Sefardiese herkoms (60 tot 70 persent). Die Joodse bevolking het veral uit die voormalige kolonies Algerië, Marokko en Tunisië na Frankryk gekom. Die sogenaamde Crémieux-dekreet het Algerynse Jode in 1870 tot Franse burgers verklaar en hulle het ná die onafhanklikwording van Algerië in 1962 saam met die Pieds noirs, die Europese setlaars, na Frankryk gevlug.
Administratiewe verdeling
Frankryk was vanaf 1956 in administratiewe opsig in 27 administratiewe geweste (Frans: régions) verdeel, wat verder in 100 departemente (Frans: départements) verdeel is. Die departemente is (hoofsaaklik alfabeties) genommer en hierdie nommer word in o.a. poskodes en motor-registrasienommers gebruik. Die getal administratiewe geweste is volgens hervormings wat op 1 Januarie 2016 in werking getree het, verminder tot agttien – dertien in metropolitaanse Frankryk (die Europese kernland met die eiland Korsika) en vyf oorsee, wat verder in 102 departemente verdeel is. Die departemente word verder verdeel in 342 arrondissemente en 2.054 kantons. Daar is 35.416 munisipaliteite.
Sport
Sokker is die gewildste sportsoort in Frankryk, en die nasionale span – wat bekend staan as die équipe tricolore of les Bleus – spel ook 'n belangrike rol as 'n identiteitskeppende band tussen die verskillende sosiale en etniese groepe van die land. Die meeste internasionale wedstryde van die nasionale sokkerspan vind in die Stade de France in Saint-Denis naby Parys plaas. Die span van Paris Saint-Germain is tans die Franse sokkerkampioen. Frankryk het reeds twee keer die FIFA Sokker-Wêreldbeker aangebied, in 1938 en in 1998, en ook twee keer gewen (in 1998 en 2018). Daarbenewens het dié land reeds drie keer die UEFA Europa-beker (in 1960, 1984 en 2016) aangebied, meer as enige ander Europese land, en die Coupe Henri Delauney twee keer gewen (in 1984 en 2000). Frankryk het ook die FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2003 aangebied én gewen, waardeur hulle hul 2001-titel suksesvol verdedig het.
Die Tour de France is die bekendste fietswedren ter wêreld. Die Tour vind sedert 1903 gereeld oor drie weke in Julie plaas en is net tydens die Eerste en Tweede Wêreldoorlog gekanselleer. Alhoewel die roete jaarliks gewysig word, lei dit deur heel Frankryk en aangrensende lande.
Ander gewilde sportsoorte is atletiek, Formule 1-motorwedrenne (met die Franse Grand Prix wat sedert 2018 weer gehou word) en tennis (met die Franse Ope in Parys). Val Thorens en Chamonix is net twee bekendes van 'n groot aantal ski-oorde in die Franse Alpe.
Wer weiß, wie nahe mir mein Ende?, BWV 27
Wer weiß, wie nahe mir mein Ende?, BWV 27, is 'n kantate van Johann Sebastian Bach.
Frankryk
Sport
Olimpiese Spele het verskeie kere in Frankryk plaasgevind: Somerspele in 1900 en 1924 in Parys, Winterspele in Chamonix-Mont-Blanc (1924), Grenoble (1968) en Albertville (1992). Met die aanbieding van die Olimpiese Somerspele in 2024 sal Parys naas Londen die tweede stad wees wat vir 'n derde keer as gasheerstad van Olimpiese Somerspele optree.
Televisie
Net soos baie ander Europese lande beskik Frankryk oor publiekregtelike en privaatregtelike televisiekanale. Die publiekregtelike uitsaaikorporasie France Télévisions behels die kanale France 2, France 3, France 4, France 5 en France Ô (vroeër RFO).
William Mulholland
William Mulholland (* 11 September 1855 in Belfast, Ierland; † 22 Julie 1935 in Los Angeles, Verenigde State) was 'n selfgeleerde siviele ingenieur wat met die bou van Los Angeles se gesofistikeerde stelsel van waterleidings verbind word - 'n grootskaalse infrastruktuurprojek waarsonder die groei van dié stad tot een van die wêreld se grootste metropole ondenkbaar sou gewees het.
Frankryk
Televisie
France Télévisions is ook 'n aandeelhouer van TV5, ARTE en die nuuskanaal EuroNews. TV5 is 'n Franstalige gemeenskaplike kanaal van Frankryk, België en die Franssprekende gebiede van Kanada en Switserland en ná die BBC, CNN en MIV die vierde grootste televisienetwerk ter wêreld. ARTE is 'n Duits-Franse kanaal wat deur ARTE France saam met die Duitse publiekregtelike uitsaaikorporasies ARD en ZDF beheer word.
Die privaatregtelike uitsaaikorporasie TF1 is die grootste televisiekanaal in Frankryk. TF1 was tot by 1987 publiekregtelik. Die korporasie beheer ook die sportkanaal Eurosport.
William Mulholland
As hoofingenieur van die historiese voorganger van Los Angeles se huidige Departement van Waterwese en Kragvoorsiening het Mulholland die Los Angeles-akwaduk ontwerp, 'n waterleidingstelsel wat rivierwater uit die Owensvallei oor 'n afstand van 233 myl (375 km) na die San Fernando-vallei voer, en toesig oor die boubedrywighede gehou. Die akwaduk se bou en bedryf was van begin af omstrede en het die aanleiding tot die sogenaamde Kaliforniese Wateroorloë (California Water Wars) gegee.
Frankryk
Televisie
BFM is 'n onafhanklike privaatregtelike nuuskanaal, wat ook op die internet uitgesaai word – net soos die Frans- en Engelstalige nuuskanaal France24, wat sedert Desember 2006 uitsaai en deur TF1 en France Télévisions beheer word.
Rosa Keet
Persoonlike lewe
Rosa Keet is op 10 Februarie 1945 op Senekal gebore. Haar ouers is die digter en dokter Albertus Daniël Keet en Catharina (Rina) van der Merwe, suster van die historikus P.J. van der Merwe. Sy is een van drie dogters van die egpaar en Ellen Botha, ook ’n bekende digter, is een van haar susters. Sy matrikuleer aan die Hoërskool Paul Erasmus op Senekal en studeer dan vir twee jaar aan ’n onvoltooide B.A.-graad aan die Universiteit van Kaapstad. Hierna werk sy as joernaliste in Bloemfontein en word vroueredaktrise van The Friend. Hier ontmoet sy die skilder Tim Robson, met wie sy op 15 Augustus 1966 trou. Hulle woon ’n jaar lank in Spanje, waar hulle boheems leef en skilder en skryf. Tim werk daarna by die nuusafdeling van die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK) en hulle vestig hulle in Johannesburg. Die egpaar het ’n dogter, Marissa, wat in 1967 gebore is.
Deon Richmond
Deon Richmond (gebore 2 April 1978) is 'n Afro-Amerikaanse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Scream 3 (2000), Not Another Teen Movie (2001), en Hatchet (2006), en in die televisiereeks The Cosby Show (1984).
Mitsubishi F-2
Die Mitsubishi F-2 is 'n Japannese vegvliegtuig wat ontwikkel is uit die General Dynamics F-16 Fighting Falcon. Die prototipe het sy nooiensvlug op 7 Oktober 1995 onderneem. Daarna is die produksie-eenhede sedert 2000 aan die Japan Air Self-Defence Force verskaf. Hulle het 130 vliegtuie bestel om die JASDF se Mitsubishi F-1 te vervang. Die program het egter tegniese probleme ondervind en elke vliegtuig het vier keer soveel as 'n F-16 gekos.
Ford Fiesta S2000
Die Ford Fiesta S2000 is 'n Super 2000-tydrenmotor gebou deur M-Sport. Dit is gebaseer op die Ford Fiesta produksiemotor. Dit het sy rendebuut by die 78ste Rallye Monte Carlo in 2010 gemaak, met die fabriekspan M-Sport en bestuurders Mikko Hirvonen en Julien Maurin. Hirvonen het die tydren gewen.
Rosa Keet
Loopbaan
In Johannesburg werk Rosa vir ’n ruk in die sub-kantoor van Die Vaderland. Aanvanklik is sy ook aktief betrokke by die stigting van die Afrikaanse Skrywersgilde, waar sy sekretariële werk doen vir die noordelike streek. In 1976 is sy medestigter en dien op die redaksie van die tydskrif Donga. Later lê sy haar toenemend toe op die luisterliedjie en die toneel. Sy organiseer die heel eerste Musiek en Liriek-konserte vir die Markteater in Johannesburg, waarop kunstenaars soos Anton Goosen, Clarabelle van Niekerk, Jannie du Toit, Laurika Rauch en Louis van Rensburg optree. As vryskut lewer sy rubrieke oor die teater en resensies oor films en teateropvoerings vir Rapport en is vryskutvertaler, liriekskrywer en samesteller van verskeidenheidsprogramme vir die SAUK. Wanneer sy in 1986 skei, begin sy voltyds by die SAUK te werk as draaiboekskrywer en keurder van TV1-Drama in Afrikaans en later opdragredakteur vir Engels en Afrikaans Drama by SABC2. Sy is onder andere betrokke by die opdragte en ontwikkeling van draaiboeke vir Vierspel en Meeulanders en later ook by die organisering van werkwinkels vir nuwe skrywers, waaruit Langstraat voortkom, ’n televisiereeks van dertien episodes. Later is sy ook verantwoordelik vir die maak van rolprente, insluitende Max, the king of tears, ’n komedie met Tsotsi-Afrikaans, en Forgiven, ’n drama wat die probleem van versoening van polisielede en hulle slagoffers uit die apartheidsjare na demokrasie uitbeeld. Laasgenoemde was ’n koproduksie met ’n groot rolprentverspreider, die National Film and Video Foundation, en die Rotterdamse Filmfees. In 1988 verlaat sy Johannesburg om haar in Port Alfred in die Oos-Kaap te vestig.
Ford Fiesta S2000
'n Identiese motor was vir 'n paar jaar in Suid-Afrikaanse tydrenne in aksie, bestuur deur die suksesvolle Mark Cronje.
Rosa Keet
Digkuns
Haar eerste gedig word op sewejarige ouderdom in die skooljaarboek gepubliseer en later publiseer sy ook in letterkundige tydskrifte, insluitende Standpunte en Donga. In haar debuutbundel Hystera (afgelei van die Grieks vir baarmoeder), spits sy haar toe op gedigte oor moederskap. Die bundel word in drie onderafdelings verdeel, naamlik Hystera, Hysterikos (die byvoeglike naamwoord) en Hysterektomia. Alle aspekte van moederskap kom onder die loep, insluitende swangerskap, geboorte, grootmaak en opvoeding van die kind en die kind-moeder verhouding. In Hystera 3 hunker die kind terug na die beskutting van die moeder se baarmoeder, terwyl Die twaalfde was ’n ametis die geboorte van Christus na die Vrystaat transponeer. In hierdie bundel is daar nog te veel gedigte wat nie verder gaan as die blote opnoem van fisiologiese besonderhede nie.
Boom van kennis verken die komplekse verhouding tussen man en vrou en lewe en dood, met ruim gebruik van die mitologie. Die ontwikkeling van die bundel hou regstreeks verband met ’n seisoene-siklus wat telkens voorafgegaan word deur vrugbaarheidsrites uit verskillende mitologieë, waar die man die rituele taak uitvoer in opdrag van die vrou, die seisoensmoeder. Die geboorte is ’n bevrydende ervaring en belangrike skeppingsdaad, gevolg deur die ontwikkeling, die erotiese en geslagsdrang, die sug na onsterflikheid en herlewing na die dood in verskeie vorms. Die bundel behoort as enkele gedig gelees te word wat open met ’n lofsang, gevolg deur ’n lang middelstuk (met beurtsange tussen man en vrou) en afsluit met ’n treursang.
In Hier kan ons asemhaal word die motiewe van lewe en dood, vrugbaarheid en onvrugbaarheid en vernietiging in verband gebring met die mens se hunkering na ’n metafisiese wese buite en bo sigself. Sy skep groteske beelde waardeur dood en lewensvernietiging uitgebeeld word, maar wil ook alle valse maskers afhaal sodat die werklikheid ontbloot kan word. Diereriem 6 (wanneer die bruin stof) beskryf die tot niet gaan van die mens aan die hand van die basiese elemente (stof of aarde, riviere of water, vlamme of vuur) tot daar net stilte heers en sluit dan af met ’n Bybelse verwysing met die suggestie dat God dan uit die stilte spreek. Geestig is die begrafnisversoeke in Anima Mundi 4 (’n Private ding) en die betragting van die self terwyl sy slaap in Gewete, met die effektiewe gebruik van “lyk” in die slotstrofe.
Die mitologie word sentraal gestel in Spookstories, waar onderskeidelik die skeppingsproses, die stoel as voorwerp (Stoelstories, waarin die digter haar kreatiwiteit tentoonstel met iets so gewoon as ’n stoel en vindingryk beskryf word hoe die spreker hierdie voorwerp ervaar); die mite van Herakles (Die heldedade van Herklaas, in eietydse idioom en in Afrika-konteks); en die skryfproses (Grondgedaantes) in vier afdelings aan die bod kom. Die titel van die bundel verwys dan na die mitologiese, wat soos ’n skim of spook die geskiedenis vergesel.
William Mulholland
William Holland se ingenieursloopbaan het in Maart 1928 skielik tot 'n einde gekom toe die St. Francis-dam gebreek het - net twaalf ure nadat hy saam met sy assistent 'n veiligheidsinspeksie uitgevoer het. In Los Angeles is bouwerke en paaie na hom vernoem soos die Mulholland-dam in die Hollywood Hills, Mulholland Drive, Mulholland Highway en Mullholland Middle School.
Rosa Keet
Lirieke
Sy skryf ook lirieke, waarvan die lied Moenie dat die kinders hoor nie, deur Laurika Rauch in Jan Scholtz se film April 1980 gesing word. Sy skryf ook lirieke vir Clarabelle van Niekerk. Haar kabaret, Homo erectus, word in 1992 deur studente van Rhodes Universiteit by die Grahamstad Kunstefees opgevoer. Hierdie kabaret steek die draak met die mens as dier en protesteer teen geweld en dinge wat die mens versleg. Dit handel ook oor liefde en die Afrikaner se plekkie onder die son, sonder om polities betrokke te raak. Rosa is samesteller en gedeeltelik skrywer van Kort voor lank wat deur Stephan Bouwer by dieselfde fees opgevoer word.
Jerewan
Jerewan (Armeens: Երևան/Jerewan [jɛɾɛˈvɑn], as amptelike Oos-Armeense naam, of Երեվան volgens die tradisionele spelling, meestal gebruik deur die Wes-Armeense diaspora) is die hoofstad en grootste stad van Armenië met 'n oppervlakte van 227 vierkante kilometer en 'n bevolking van 1 075 800 in 2017. Jerewan is die ekonomiese, kulturele en wetenskaplike sentrum van die land en vorm vanweë sy grootte – meer as 'n derde van die totale Armeense bevolking is hier saamgetrek – 'n eie provinsie.
Jerewan se geskiedenis dateer terug na die 8ste eeu v.C. en die stigting van die Urarteïese vesting Erebuni in 782 v.C., wat van Jerewan een van die oudste stede ter wêreld maak. Die stad spog met talle historiese geboue, beeldhouwerke en fonteine, en sy pragtige argitektuur word deur 'n kleurryke mengsel van materiale – tufsteen, tragiet en basalt in alle skakerings – gekenmerk.
Die stad is ook een van die belangrikste kulturele sentrums ter wêreld. Hier word een van die uitnemendste versamelings historiese manuskripte bewaar: Die Matenaderan-sentrum se unieke versameling van ou handskrifte bevat waardevolle inligting oor die geskiedenis, kultuur en wetenskap van Armenië, die Midde-Ooste, Griekeland en Rome. In 2012 is Jerewan as Unesco se wêreldboekhoofstad benoem.
Frankryk
Allerlei
Die hoofstad en mees bekende stad Parys is ook die tuiste van die Eiffeltoring, 'n toring van staal opgerig in 1889. Frankryk beskik oor 265 verskeie soorte kaas, 400 skigebiede, 3 430 km kuslyn en die hoogste berg van Europa, Mont Blanc (4 810 m). Daar is ook sowat 11 000 kampeerterreine en 120 000 km wandelpaaie.
Rasta Rasivhenge
Rasivhenge is vir die eerste keer in 2016 bygevoeg op die skeidsregterrooster vir die 2016 Superrugbyseisoen.
Jerewan
Geografie en klimaat
Vanaf die 20ste eeu het die stadsgebied steeds verder uitgebrei en 'n aantal ou en nuwe nedersettings in die omgewing begin insluit, waaronder Norq, Qanaqer, Avan, Noragavit en Davitashen.
Vroeë geskiedenis
Die eerste menslike nedersettings in die omgewing van Jerewan het reeds sowat 5 000 jaar gelede ontstaan. Versterkte dorpe uit die Bronstydperk sluit Sjengawit, Karmir Bloer, Karmir Berd en Berdadzor in. Argeologiese opgrawings wys dat 'n Urarteïese fort, Erebuni (Էրեբունի), reeds in 782 v.C. op bevel van koning Argisjtis I in die huidige stadsgebied van Jerewan opgerig is om aanvalle uit die Noord-Kaukasusgebied af te weer. In die bloeitydperk van die Urarteïese Ryk is besproeiingskanale en waterdamme in die gebied gebou.
Die fort Teisjebaini (Karmir Blur) is in 585 v.C. deur die Skitiërs verwoes. Tussen die 6de en 4de eeu v.C. was Jerewan een van die sentrums in die Achaemenidiese Ryk se Armeense satrapie. Die tydperk tussen die 4de en 3de eeu v.C. staan weens die gebrek aan historiese gegewens as Armenië se donker tydperk bekend. Die eerste kerk in Jerewan, die Sint-Pieter-en-Pauluskerk, is in die 5de eeu gebou. Die gebou het in 1931 ineengestort.
Jerewan onder buitelandse oorheersing
Gedurende die hoogtepunt van die Arabiere se invalle is ook Jerewan in die jaar 658 ingeneem. Die stad was sedert hierdie tydperk weens sy geografies strategiese ligging by die kruispunt van handelsroetes tussen Europa en Indië steeds belangrik. Die huidige naam Jerewan is sedert die 7de eeu gebruik.
Tussen die 9de en 11de eeu het Jerewan 'n veilige stad binne die Armeense Koninkryk gebly. Uiteindelik is dit deur die Seldjoeke verower. Die Mongoolse heerser Timoer Lenk het Jerewan in 1387 ingeneem en geplunder. Die stad het daarna as die administratiewe sentrum van die Il-khanaat gedien.
Weens sy strategiese ligging het Jerewan 'n twisappel in die langdurige oorloë tussen die Persiese en die Ottomaanse Ryk geword. In die tydperk tussen 1513 en 1737 is die stad veertien keer afwisselend deur albei moondhede verower. Op bevel van sjah Abbas I is tienduisende Armeniërs, onder wie inwoners van Jerewan, in 1604 na Persië gedeporteer. Daarna was sowat tagtig persent van die stad se bewoners Moslems.
Die Franse reisiger Jean Chardin het in die 17de eeu 'n besoek aan Jerewan afgelê en 'n beskrywing van die stad in sy joernaal "Die reise van Cavalier Chardin in Transkaukasië in 1672–1673" gegee. Op 7 Junie 1679 is Jerewan deur 'n massiewe aardbewing verwoes.
Russiese beheer
Jerewan is op 1 Oktober 1827 tydens die Russies-Persiese Oorlog van 1826 tot 1828 deur Russiese troepe onder die bevel van Iwan Paskewitsj bevry en in 1828 amptelik deur Persië aan Rusland afgestaan. As gevolg van die Ooreenkoms van Toerkamantsjai het die tsaristiese Rusland die hervestiging van Armeniërs uit Persië en Turkye bevorder. Die Armeense bevolking het weer begin groei, en by die eeuwisseling het 29 033 mense in Jerewan gewoon, waarvan 49 persent Azerbeidjanners (of, volgens die destydse Russiese bronne, Azerbeidjanse Tatare), 48 persent Armeniërs en twee persent Russe.
Die eerste algemene plan van die stad is in 1854 opgestel. Tussen 1850 en 1860 is die vrouekolleges van Sint Hripsime en Sint Gajane en die Engelse Tuin geopen. Die eerste drukkery is in 1874 in bedryf gestel, en die eerste teater het in 1879 naby die Sint-Pieter-en-Paulkerk geopen. 'n Spoorwegverbinding met Aleksandropol, Tbilisi en Joelfa is in 1902 ingewy, en in dieselfde jaar het ook die eerste openbare biblioteek lesers gelok. Die eerste telefoonverbindings, wat in 1913 in bedryf gestel is, is deur 80 intekenaars gebruik.
Die Oktober-rewolusie van 1917 het 'n einde aan die Russiese Ryk gebring. Die Armeense, Georgiese en Moslemleiers van Transkaukasië het saamgesmelt en die Transkaukasiese Federasie gevorm, wat amptelik sy afskeiding van die Russiese Ryk afgekondig het.
Jerewan onder Sowjet-heerskappy
Jerewan het die hoofstad van die nuutgestigte Armeense Sosialistiese Sowjetrepubliek geword, een van vyftien republieke in die Sowjetunie. Die Sowjet-tydperk het die stad, wat oorspronklik net vir enkele duisende inwoners bedoel was, in 'n moderne metropool met meer as een miljoen mense omgeskep. Die nuwe Jerewan is volgens ontwerpe van die bekende Armeense argitek Alexander Tamanian ontwikkel, wat daarin geslaag het om nasionale tradisies met die eietydse stedebou te versoen. Sy ontwerpe berus op 'n straal- en kringvormige stadsuitleg, wat uiters geskik was vir die plaaslike terrein en sedertdien tot een van die belangrikste besienswaardighede in Jerewan ontwikkel het.
Tamanian se uitleg is op die bestaande ou strukture van die stad afgedwing en het gevolglik tot die sloping van 'n groot aantal histories belangrike geboue soos kerke, moskees, die Persiese fort, baddens, basare en karavanserais gelei. Die stad is omgeskep tot 'n groot industriële, kulturele en wetenskaplike sentrum met meer as 200 belangrike nywerheidsondernemings – een van die grootste in die Sowjetunie.
Tydens die 50ste herdenking van die Armeense volksmoord het 'n algehele staking teen die Sowjet-heerskappy plaasgevind – die eerste betoging van hierdie aard in die Sowjetunie – waarmee die amptelike erkenning van die uitwissing van Armeniërs in Turkye geëis is. In 1968 het Jerewan sy 2 750ste verjaarsdag gevier. Die eerste stasies van Jerewan se moltrein-netwerk is in 1981 geopen.