cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clathria compressa
Clathria compressa is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Nebukadnesar II
Nebukadnesar II, ook bekend as Nebukadrésar II d Nabu-kudurri-uṣur, wat beteken "O god Nabu, bewaar/verdedig my eersgebore seun", koning van Babel ongeveer 605 -  562 v.C., was die monarg wat die langste regeer het en magtigste van die Neo-Babiloniese Ryk was.
Clathria compressa
Die spons behoort tot die genus Clathria en tot die familie Microcionidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1862 deur Schmidt.
Nebukadnesar II
Sy vader, Nabopolassar, was 'n amptenaar van die Nieu-Assiriese Ryk wat in 626 v.C. in opstand gekom het en hom as die koning van Babilon gevestig het. Nebukadnesar het die troon in 605 v.C. bestyg waarna hy verskeie veldtogte in die Weste gevoer het, toe Egipte probeer het om 'n koalisie teen hom te vorm. Sy verowering van Juda word in die Bybelboeke Konings en in die boek Jeremia beskryf. Sy hoofstad, Babilon, is die grootste argeologiese terrein in die Midde-Ooste.
Die Bybel hou hom voor as die vernietiger van Salomo se Tempel en die skepper van die Babiloniese ballingskap. Hy word as 'n belangrike karakter aangedui in die boek Daniël, 'n versameling van legendariese verhale en visioene wat uit die 2de eeu v.C. dateer.
Sy Lewensverhaal
Nebukadnesar was die oudste seun en opvolger van Nabopolassar, 'n Assiriese amptenaar wat in opstand teen die Assiriese Ryk  gekom het. Hy het homself in 620 v.C. as die koning van Babilon uitgeroep. Nebukadnesar se naam verskyn vir die eerste keer in 607 v.C. tydens die vernietiging van Babilon se aartsvyand Assirië. Hy was op daardie stadium reeds die kroonprins. In 605 v.C. het hy en sy bondgenoot Cyaxares, koning van die Meders, 'n leër teen die Assiriërs en Egiptenaars gelei, wat Sirië destyds beset het, en in die daaropvolgende Slag van Kárkemis, verslaan hy Farao Nego II en bring Sirië en Fenisië  daarmee onder Babilon se beheer. Nabopolassar is in 605 v.C. oorlede en Nebukadnesar het na Babilon teruggekeer om die troon te bestyg. Die volgende paar jaar het hy sy aandag toegespits op die beveiliging en versekering van sy oostelike en noordelike grense, en in 595/4 v.C. was daar 'n ernstige, dog kort opstand in Babilon self. In 594/3 v.C. keer hy met sy leër na die weste terug, waarskynlik om die opstand van Psamtik II, wat intussen die troon in Egipte bestyg het, te onderdruk. Tydens die beleg van Jerusalem het Nebukadnesar koning Jojagin gevange geneem en saam met die vooraanstaande burgers en al die vakmanne weggevoer. Hy het Sedekía as koning van Juda, in Jojagin se plek aangestel. Sedekia het gerebelleer en gepoog om die ander kleiner state in die streek teen Babilon op te sweep, maar sy hoofstad, Jerusalem, is in 587 v.C ingeneem (hierdie gebeure word in die Bybelboeke van Konings en boek Jeremia beskryf). In die daaropvolgende jare het Nebukadnesar Fenisië en die voormalige Assiriese provinsie Cilícië (suidwes Anatolië) tot sy ryk toegevoeg en het hy moontlik weer in Egipte veldtogte gevoer. In sy laaste jare het hy skynbaar irrasioneel begin optree, 'geen ag op seun of dogter geslaan nie', en hy was diep agterdogtig teenoor sy seuns. Die konings wat na hom gekom het, het elk net 'n kort tydjie regeer en Nabonidus, blykbaar nie uit die koninklike familie nie, is minder as vyf-en-twintig jaar ná die dood van Nebukadnesar deur die Persiese veroweraar Kores die Grote omvergewerp.
Die ruïnes van Nebukadnesar se Babilon lê oor ongeveer twee duisend hektaar versprei  en is die grootste argeologiese terrein in die Midde-Ooste. Hy het die koninklike paleis vergroot (waaronder 'n openbare museum, moontlik die wêreld se eerste), tempels gebou en herstel, 'n brug oor die Eufraat gebou, 'n groot optog-boulevard (die "Procession Way) en 'n poort (die Ishtar Poort) gebou, weelderig versier met geglasuurde bakstene. Elke lente, met die Dag-en-nag-ewening (die begin van die nuwe jaar), word 'n standbeeld van die god Marduk vanaf sy tempel na 'n tempel buite die mure geparadeer, om later deur die Ishtar-Poort en langs die optog-boulevard, wat met met gekleurde klip geplavei en met gevormde leeus belyn is, teruggeneem te word, te midde van 'n juigende skare.
Uitbeelding in die Bybel
Die twee beleërings van die Babiloniese koning teen Jerusalem (in 597 v.C. en in 587 v.C.) word in 2 Konings 24–25 verhaal. Die boek Jeremia noem Nebukadnesar die "vernietiger van die nasies" (Jeremia 4:7) en gee 'n uiteensetting van die tweede beleg van Jerusalem (587 v.C.) asook die plundering en vernietiging van die Eerste Tempel (Jeremia 39:1–10 ; 52:1–30 ). Die veldtog van Nebukadnesar teen Egipte vier maande voor die val van Jerusalem in 587 v.C. word in Esegiël as 'n goddelike opdrag beskryf, wat "deur die hand van Nebukadnesar, die koning van Babel" uitgevoer is
Nebukadnesar word in die Ou Testamentiese boek Daniël as 'n belangrike karakter uitgebeeld. Daniël 1 openbaar Nebukadnesar as die koning wat Daniël en ander Hebreeuse jeugdiges in ballingskap na Babilon wegvoer om in 'die leer en die taal van die Galdeërs opgelei te word. In Nebukadnesar se tweede regeringsjaar lê Daniël die koning se droom uit, een van 'n groot beeld, as God se openbaring van die opkoms en val van die wêreldmoondhede, en dit begin by die koninkryk van die Nebukadnesar ( Daniël 2 ). Nebukadnesar erken die almag van die God van die Hebreërs twee keer : die eerste keer nadat God drie van die metgeselle van Daniël uit 'n gloeiende vuuroond gered het (Daniël 3); en die tweede keer, nadat Nebukadnesar self 'n vernederende tydperk van waansin ervaar het, net soos Daniël voorspel het ( Daniël 4 ).
Konsensus onder kritiese deskundiges is dat die boek Daniël historiese fiksie is. Nebukadnesar se inkeer tot die Jahwe (Judaïsme) en bekering is bloot 'n denkbeeldige gebeurtenis. Die periode van waansin waaraan hy gely het, is hiervolgens ook fiktief, en historici koppel dit aan gerugte oor Nabonidus se verblyf en ervaring in Teima (of Tayma), wat as 'n verhaal oorgeneem en op Nebukadnesar toegepas is.
In die Bybel word Nebukadnesar se naam soms as "Nebukad r ezzar" (in Esegiël en in dele van Jeremia) aangedui, maar dit kom meer as "Nebukad n ezzar" voor. Die vorm Nebukadrezzar strook meer met die oorspronklike Akkadiese taal, en sommige geleerdes glo dat Nebukadnesar 'n neerhalende woordspeling is wat deur die Israeliete gebruik word, en wat beteken "Nabu, pas my donkie op".
Verwysings
<references group="" responsive="0">
Worb
Worb is 'n munisipaliteit in kanton Bern, in die distrik Bern-Mittelland van Switserland. In 2018 het 11 394 mense in die munisipaliteit gewoon. In 2020 het meeste van die inwoners Duits gepraat.
Orohena
duimnael|links |350px|Berg Orohena is in Sentraal-Tahiti geleë.
Orohena is ’n berg op Tahiti Nui, die grootste deel van Tahiti in Frans-Polinesië in die suidelike Stille Oseaan. Op ’n hoogte van 2 241 m bo die seevlak is dit die hoogte punt van Frans-Polinesië.
Orohena is een van drie berge wat Tahiti vermoedelik gevorm het. Die ander twee is Aorai (2 066 m) en Roonui (1 332 m).
Moordhuizen
Moordhuizen is ’n nedersetting in die munisipaliteit West Maas en Waal in die provinsie Gelderland in Nederland.
Koekie (rekenaarwetenskap)
In rekenaarkunde is 'n koekie 'n simbool of 'n klein datapakkie wat tussen kommunikerende programme gestuur word. Die inhoud is onduidelik of betekenisloos vir die ontvanger, maar word geïnterpreteer as dit teruggestuur word aan die aanvanklike sender op 'n latere stadium. Die koekie kan gebruik word as 'n kaartjie; om 'n spesifieke gebeurtenis of transaksie te identifiseer.
Chingola
Chingola is 'n stad in Zambië se Koperstreek-provinsie. Dit is gemiddeld 1 400 meter bo seespieël geleë en het in 2006 'n bevolking van 148 554 gehad. Dit is die setel van die gelyknamige distrik, waarvan die bevolking volgens die sensus van 2000 172 026 was. Die wêreld se naasgrootste oopgroefmyn, Nchanga, is naby die stad geleë.
Koekie (rekenaarwetenskap)
Wanneer mens jou inkopiesakkies by 'n winkeltoonbank inhandig en 'n nommer in ruil ontvang - sien mens in werklikheid 'n koekiestelsel in die fisiese wêreld. Die nommer of kaartjie self is betekenisloos en nutteloos vir die houer, maar stel die bediener by die toonbank in staat om die korrekte sakkies weer terug te gee.
Chingola
Geskiedenis
Chingola is in 1943, ietwat later as die ander stede van die Koperstreek, in 'n beboste gebied aangelê en kry in 1957 munisipale status.
Koekie (rekenaarwetenskap)
HTTP-koekies
Die algemeenste, en miskien mees omstrede gebruik van koekies is op die wêreldwye web. Koekies word deur middel van die HTTP-protokol deur die webbediener gestuur en deur die webblaaier tydelik of permanent gestoor. Die inhoud van die koekie word weer aan die bediener gestuur wanneer dieselfde bediener weer besoek word. Só kan koekies gebruik word om terugkerende besoekers te identifiseer of om die voorkeure van 'n gebruiker te stoor. Dit kan egter ook gebruik word om profiele van gebruikers saam te stel, wat gesien kan word as 'n skending van sensitiewe of vertroulike inligting.
Chingola
Ekonomie
Chingola is hoofsaaklik 'n myndorp met ondergrondse sowel as oopgroefmyne. Nchanga-myn, die tweede grootste kopermyn ter wêreld, lê in 'n boog om die weste en noorde van die stad. Die diepste gedeelte van die groef is 400 meter laer as die res van die plato geleë.
Koekie (rekenaarwetenskap)
HTTP-koekies
HTTP-koekies is al misverstaan as om groot risiko's te dra, aangesien dit verkeerdelik "programme" genoem is. Dit is in werklikheid bloot klein stukkies data en kan self geen aksie op die leser se rekenaar uitvoer nie. Baie webwerwe maak vandag staat op koekies vir hulle werking en sal nie korrek funksioneer daarsonder nie.
Invercargill
Invercargill (Māori: Waihōpai) is die mees suidelike en westelike stad in Nieu-Seeland en een van die mees suidelike ter wêreld. Volgens die 2006-sensus het die stad 'n bevolking van 50 328 gehad. Invercargill is ook die administratiewe hoofstad van die streek van Southland.
Chingola
Ekonomie
Die stadsgebiede is nou met mekaar verbind en verdeel in verskeie buurte, waaronder Nchanga in die noorde en Kabundi, Riverside en Chiwempala in die suide. Die dalende prys van koper op die wêreldmark in die jare negentig het die stad se ekonomie nadelig geraak. Onlangs het die bedryf herleef met KCM (Konkola Copper Mines), 'n nuwe samesmelting van 'n Indiese en Zambiese maatskappy, wat nuwe lewe in die sektor geblaas het. Dit het ook die bou van nuwe skole en hospitale moontlik gemaak. Die meeste stadsdele het deesdae toegang tot lopende water en heelwat ook tot elektrisiteit. Maar die kragtoevoer in armer buurte word gereeld vir 'n paar ure onderbreek aangesien Zambië se enigste kragmaatskappy, ZESCO, nie genoeg kapasiteit gehad nie en ook nog baie van sy elektrisiteit aan buurlande verkoop. Die strate kort, soos byna oral in Zambië, aandag. Intussen stel mynmaatskappye herstelde grond aan nedersetters beskikbaar wat van elders in die land hierheen kom op soek na 'n beter heenkome.
Invercargill
Invercargill was een van die Nieu-Seelandse gasheerstede tydens beide die Rugbywêreldbeker 1987 en Rugbywêreldbeker 2011.
Chingola
Kultuur en toerisme
Chingola het sy eie teater, wat dagteken van voor die land se onafhanklik, maar dit is vervalle en moet opgeknap word, soos trouens die openbare swembad ook. Chingola lok byna geen oorsese toeriste in die tradisionele sin van die woord nie en bied darem ook min aantreklikhede vir toeriste. Slegs die nabygeleë rehabilitasiesentrum vir sjimpansees, Chimfunshi, wat sowat 60 km noord van die stad geleë is, verdien melding.
Sport
Die Nchanga Rangers is 'n sokkerklub in Chingola. Sy stadion bied sitplek aan 15 000 toeskouers.
Die sokkerspeler Andrew Sinkala, wat speel in die Duitse Bundesliga, is in 1979 in Chingola gebore.
Infrastruktuur
Chingola is geleë op die Koperstreek-snelweg asook die spoorlyn na Kitwe. Dié snelweg verbind die stad ook met Lubumbashi in die nabygeleë Demokratiese Republiek van die Kongo. 'n Nuwe spoorlyn na Solwezi word in die vooruitsig gestel. Chingola het laer- en hoërskole, twee hospitale (die algemene hospitaal Nchanga North, met 283 beddens, en die private Nchanga South-hospitaal, wat deur die mynmaatskappye besit word en 100 beddens het), hotelle (waaronder 'n Protea-hotel en dié met mindere gradering) en word as die mees skilderagtige stad in die Koperstreek en dié met die beste infrastruktuur in Zambië beskou. Chingola het sy eie vliegveld, maar slegs klein, binnelandse vliegtuie mag hier land en opstyg.
Siberië
Dit sluit ’n groot deel van die Eurasiese steppe in en strek ooswaarts van die Oeralgebergte tot by die skeiding tussen die opvanggebiede van die Stille Oseaan en die Noordelike Yssee, en suidwaarts van die Noordelike Yssee tot by die heuwels van Noordsentraal-Kasakstan en die nasionale grense van Mongolië en China.
Opgrawings getuig van gesofistikeerde nomadiese beskawings wat reeds voor die Christelike era aan die oewers van al die Siberiese mere gewoon het. Tans beslaan dit sowat 77% van Rusland se grondgebied (13,1 miljoen vk. km), maar bevat slegs 25% van die land se bevolking (38 miljoen mense na wie in Russies as Sibirjakke verwys word). Die meeste van hulle woon in die suide, al langs die Transsiberiese Spoorlyn wat Moskou in die weste met Wladiwostok in die ooste verbind. Die grootste stad is Nowosibirsk, wat met sy 1,5 miljoen inwoners ook die derde grootste stad in Rusland is.
Die belangrikste geografiese streke is die Wes-Siberiese Vlakte, ’n laagliggende, moerasagtige gebied waar grasvlaktes plek-plek voorkom, en die Sentraal-Siberiese Plato, ’n grootliks vulkaniese gebied met veral naaldwoude. Die klimaat is subarkties – die jaarlikse gemiddelde temperatuur is sowat 0°C, met die gemiddelde in Januarie -15°C en in Julie 20°C.
Oorsprong van die naam
Die moderne gebruik van die naam verskyn in Russies sedert die verowering van die Siberiese Khanaat.
Grense en administratiewe verdeling
Siberië se belangrikste stede sluit in: Barnaoel, Irkoetsk, Kemerowo, Krasnojarsk, Nowokoeznetsk, Nowosibirsk, Omsk, Tomsk en Tjoemen.
Demografie
Siberië het 38 miljoen inwoners (2005-sensus) en ’n bevolkingsdightheid van sowat drie mense per vierkante kilometer. Die oblaste met die digste bevolkings is Tsjeljabinsk en Kemerowo, met 41 en 30 mense per vierkante meter onderskeidelik. Die Korjak-okroeg het ’n bevolkingsdigtheid van minder as 0,1 mens per vierkante meter.
Die meeste inwoners is Russe en gerussifiseerde Oekraïners, maar in sekere streke soos Tiwa is die Slawiese bevolking so laag as 20%.
Mongoolse en Turkse volke soos Boerjate, Jakoete, Tiwiniërs en Siberiese Tartare het oorspronklik in Siberië gewoon en afstammelinge van dié volke woon steeds daar. Die sowat 445 000 Boerjate is die grootste minderheidsgroep. Ander etniese groepe sluit in Kets, Evenks, Tsjoektsji's, Korjakke en Joekagirs. Amptelik woon daar 40 000 Chinese in die Russiese Verre-Ooste, maar daar word geglo dat die getal veel hoër is.
Sowat 70% van Siberië se bewoners woon in klein woonstelle in die stede. Op die platteland woon mense in eenvoudige, maar ruimer houthuise. Nowosibirsk, met ’n bevolking van sowat 1,5 miljoen, is die grootste stad in die streek en die derde grootste stad in Rusland naas Moskou en Sint Petersburg. Ander Siberiese stede met meer as ’n miljoen inwoners is Jekaterinburg (1,3 miljoen), Omsk (1,1 miljoen) en Tsjeljabinsk (1,07 miljoen).
Tobolsk, Tomsk, Krasnojarsk en Irkoetsk is ouer, historiese stede.
Godsdiens
Verskeie gelowe word in Siberië beoefen, onder andere Oos-Ortodoksie, Islam, Tibettaanse Boeddhisme en ander Christelike gelowe. Daar is ook sowat 70 000 Jode.
Plaaslike gelowe dateer uit honderde jare gelede. Die groot, uitgestrekte gebied het baie verskillende plaaslike gode, soos Ak Ana, Anapel, Boegadi Moesoen, Kara Khan, Khaltesj-Anki, Kini'je, Koe'oerkil, Nga, Noe'tenoet, Noemi-Torem, Noemi-Turum, Pon, Poegoe, Todote, Toko'joto, Tomam, Xaja Iccita en Zonget. Plekke met heilige gebiede sluit in Olchon, ’n eiland in die Baikalmeer.
Vroeë bevolkings
Gesofistikeerde nomadiese beskawings, soos die Jenisiane en Samojede, het al voor die Christelike era in Sentraal-Siberië gewoon. Opgrawings getuig van digte bevolkings aan die oewers van al die Siberiese mere. Veral die Samojede het talle artifakte van brons, silwer en goud agtergelaat. In Suid-Siberië kan Indo-Irannese invloede teruggespoor word tot 2300–1000 v.C. Tussen die 7de en 3de eeu v.C. het die Skitiërs in die Altai-streek gefloreer.
Die stigting van die Xiongnu-ryk in die 3de eeu v.C. het baie mense gedwing om uit te wyk na die noordelike grense van die groot Sentraal-Siberiese Plato. Verskeie Turkse stamme soos die Chakas en Oeighoer het noordweswaarts gemigreer en die plaaslike Oegriërs onderdruk. Hulle was vertroud met yster en het by hul onderdane geleer hoe om bronsitems te maak waarop hulle hulle hoogs artistieke stempel afgedruk het. Van dié ornamente kan gesien word in die versamelings van die Hermitage in Sint Petersburg.
Teen 1206 het Djengis Khan van Mongolië die hele Suid-Siberië verower. In 1207 het sy oudste seun, Djotsji, nog volke soos die Oirats, Barga, Chakas, Boerjate, Tiwiërs en Kirgisiërs onderwerp. Later het Wes-Siberië in die hande van die Goue Horde geval. Die afstammelinge van Orda Khan, die oudste seun van Djotsji, het regstreeks oor dié gebied regeer.
Siberiese khanaat
Die Beleg van Kazan deur die Russe in 1552 het die destydse Mongoolse leier, khan Jadigar, aangespoor om vriendskaplike betrekkinge met Moskou aan te knoop. Hy is egter ná jare van oorlog deur Koetsjoem verslaan, wat toe khan geword het.
Russiese verowering
Oor die volgende twee dekades het Rusland die khanaat geleidelik verower. In omstreeks 1577 het die Stroganof-familie van handelaars wat die Oeralstreek gekoloniseer het, die Kosakleier Jermak gevra om hul land teen khan Koetsjoem te beskerm. Jermak het Siberië in 1581 met 1 636 man binnegetrek, al met die Tagil- en Toera-rivier langs.
Die volgende jaar het hulle Isker, Koetsjoem se tuiste, verower. Koetsjoem het na die steppe gevlug en sy gebied aan Jermak afgestaan. Dié het Siberië volgens die destydse tradisie aan tsaar Iwan die Verskriklike oorhandig en so die guns van die tsaar gewen.
In 1585 het Koetsjoem Jermak skielik in die middel van die nag aangeval en die meeste van sy mense vermoor. Jermak is gewond en het probeer om oor die Wagai-rivier te swem, maar het verdrink.
Rusland moes heeltemal uit Siberië onttrek, maar danksy Jermak se verkenning van die riviere het hulle die hele gebied ’n paar jaar later terugverower.
17de eeu
Demid Pjanda was ’n pelsjagter wat van 1620 tot 1624 altesaam 8 000 km voorheen onbekende Siberiese riviere ontdek het, onder andere die Lena-rivier. Hy was ook die eerste Rus wat Jakoetië en Boerjatië bereik het. Iwan Moskwitin was die eerste Rus wat die Stille Oseaan bereik het. Hy het ook die See van Ochotsk en die Sjantar-eilande ontdek. In 1643 het Wassili Pojarkof en 133 man Jakoetië verken. Hy was die eerste Rus wat die Amoer-rivier bereik het. Jerofei Chabarof was in 1649 tot 1650 die tweede Rus wat die Amoer verken het ná Pojarkof. Later het hy met die Amoer afgeseil en Atsjansk, die voorloper van die huidige Chabarofsk, gestig.
Koerbat Iwanof het in 1642 die eerste bekende kaart van die Russiese Verre-Ooste geteken en die Baikalmeer ontdek. Aan die einde van die eeu het Wladimir Atlasof die eerste permanente Russiese nedersettings op die Kamtsjatka-skiereiland gestig en die gebied se natuur en inwoners beskryf.
18de eeu
Johann Georg Gmelin het verskeie reise deur Siberië onderneem en in die proses meer as 34 000 km afgelê. Hy het ontdek dat die Kaspiese See onder die seevlak lê. Hy het ook twee groot werke oor sy reise in Siberië gepubliseer en meer as 500 voorheen onbekende plantsoorte beskryf. Stepan Krasjeninnikof het ná sy reise in Siberië die eerste volledige beskrywing van Kamtsjatka gegee en ook die plante en diere van die streek beskryf.
Danila Antsiferof was een van die eerste Russe wat die Koeril-eilande besoek en hulle beskryf het. In 1772 het Johann Gottlieb Georgi verskeie soorte fauna en flora van Siberië beskryf en in 1776–1780 het hy die eerste omvattende werk oor die inheemse volke geskryf.
19de eeu
Alexander von Bunge het in 1825–1829 die flora van Siberië en die Altaigebergte nagevors en in 1835 die Wolga-steppe en die Strachan-streek. In 1848 het Gennadi Newelskoi ’n ekspedisie na die Russiese Verre-Ooste gelei waar hy onder meer die Sachalin-gebied verken het. Hy was ’n sleutelfiguur in die Russiese kolonialisasie van die streek. In 1886 het Wladimir Obroetsjef na Siberië gereis en ná ’n halfeeu in die streek sy bevindings saamgevat in die uitgebreide Die Geologie van Siberië.
Ondanks dié ontdekkingsreise het Siberië ’n ylbevolkte gebied gebly waaroor min buite Rusland geskryf is. Die Russe wat aan die einde van die 19de eeu in Siberië gaan woon het, was jagters wat van Sentraal-Rusland weggevlug het op soek na vryheid, voortvlugtige misdadigers en Ougelowiges.
Vooruitgang en industrialisasie
Die eerste groot verandering in Siberië was die Transsiberiese Spoorlyn wat in 1891 tot 1916 gebou is. Dit het Siberië nouer verbind met die vinnig industrialiserende Rusland van tsaar Nikolaas II. Tussen 1801 en 1914 het ’n geskatte 7 miljoen setlaars van Europese Rusland na Siberië getrek, van wie 85% in die kwarteeu voor die Eerste Wêreldoorlog.
Siberië is vol natuurlike hulpbronne en in die 20ste eeu is dit in ’n groot mate ontgin. Nywerheidsdorpe het regdeur die streek ontstaan.
Rusland, en later die Sowjetunie, het ’n groot aantal strafkampe, bekend as die Goelag, in Siberië opgerig. Hulle was later so algemeen dat die naam "Siberië" sinoniem geraak het met verbanning en gedwonge arbeid. Die Sowjet-owerheid het miljoene mense, soms hele volke, na Sentraal-Asië en Siberië verban. Meer as 18 miljoen mense was tussen 1929 en 1953 in die Goelag, terwyl nog 6 miljoen na ander afgeleë dele van die Sowjetunie verban is.
Die Toengoeska-voorval
Die Toengoeska-voorval, of Toengoeska-ontploffing, was ’n kragtige ontploffing op 30 Junie 1908 om ongeveer 07:14 plaaslike tyd naby die Toengoeskarivier (nou in die Krasnojarsk-krai). Die oorsaak van die voorval is steeds omstrede. Daar word egter algemeen aanvaar dat dit veroorsaak is deur die ontploffing van ’n groot meteoor of ’n stuk van ’n komeet sowat 5–10 km bo die aardoppervlak.
Geografie en geologie
Die Wes-Siberiese Vlakte bestaan uit hoofsaaklik slik en is besonder laag geleë, in so ’n mate dat ’n styging van 50 meter in die seevlak sal meebring dat die hele gebied tussen die Noordelike Yssee en Nowosibirsk oorspoel word. Die grond is baie nat en moerasagtig en meestal turfagtig. Die boomlose noordelike deel bestaan uit ysgrond, grond wat permanent bevrore is. In die suide, waar ysgrond in ’n groot mate afwesig is, het ryk graslande, wat ’n uitbreiding van die Kasakse Steppe is, die oorspronklike plantegroei gevorm (dis tans byna uitgeroei).
Die Sentraal-Siberiese Plato is ’n uiters antieke aardkors wat sowat 500 miljoen jaar gelede ’n aparte kontinent was. Dit is buitengewoon ryk aan minerale en bevat groot hoeveelhede goud en diamante, asook nikkel, lood, steenkool en sink. ’n Groot deel van die streek bestaan uit die Siberiese Trappe, ’n groot vulkaniese gebied. Uitbarstings het min of meer ooreengestem met die Perm, die tyd van die grootste uitwissing van lewensvorme op aarde, en is een van die moontlike redes dat die meeste diere van dié tydperk gesterf het. Dit is een van die grootste bekende vulkaniese uitbarstings in die laaste 500 miljoen jaar van die aarde se bestaan en het sowat 'n miljoen jaar geduur.
Feitlik die hele streek lê onder buitengewoon diep ysgrond en ondanks die warm somers is die enigste bome wat hier kan groei, die bladwisselende Siberiese lorkeboom (Larix sibirica) met sy vlak wortelstelsel. Buiten in die verre noordweste bestaan die gebied hoofsaaklik uit taiga.
Oos- en Sentraal-Sacha bestaan uit verskeie noord-suid-bergreekse van verskillende ouderdomme. Die berge is tot amper 3 000 meter hoog, maar hoër as ’n paar honderd meter is daar feitlik geen plantegroei nie. In die laerliggende gebiede is daar verskeie valleie wat met lorkewoude bedek is, behalwe in die verre noorde, waar die toendra voorkom. Die grond is hier hoofsaaklik ysgrond en behalwe by riviere is die aktiewe laag, waar plantegroei kan voorkom, minder as ’n meter diep.
Die hoogste punt in Siberië is die aktiewe vulkaan Kljoetsjefskaja Sopka op die Kamtsjatka-skiereiland. Dit is 4 649 meter hoog.
Russiese navorsers waarsku dat Wes-Siberië begin ontdooi het weens aardverwarming. Die bevrore turfmoerasse in hierdie streek bevat dalk biljoene ton metaangas, wat in die atmosfeer vrygestel kan word. Metaan is ’n kweekhuisgas wat 22 keer kragtiger is as koolstofdioksied. In 2008 het ’n navorsingspan van die Amerikaanse Geofisiese Vereniging vlakke van metaan in die Siberiese Noordpoolstreek gemeet wat tot 100 keer hoër as normaal was.
Klimaat
Siberië se klimaat wissel drasties. Aan die noordkus, noord van die Noordpoolsirkel, is daar ’n baie kort somer (van omtrent ’n maand). Feitlik die hele Siberiese bevolking woon in die suide, al langs die Transsiberiese Spoorlyn. Die klimaat is subarkties – die jaarlikse gemiddelde temperatuur is sowat 0°C, met die gemiddelde in Januarie -15°C en in Julie 20°C. Met ’n betroubare groeiseisoen, baie sonskyn en buitengewoon vrugbare swart grond – wat in Russies чернозём (tsjernozjom) genoem word – kan landbou in Suid-Siberië vooruitstrewend wees, soos in die vroeë 20ste eeu bewys is.
Die suidwestewinde van Suid-Siberië bring warm lug van Sentraal-Asië en die Midde-Ooste. Die klimaat in Wes-Siberië (Omsk, Nowosibirsk) is verskeie grade hoër as in die ooste (Irkoetsk, Tsjita). Met die laagste gemete temperatuur van -71,2°C is Oimjakon in die Republiek van Sacha (Jakoetië) die koudste plek op aarde. Maar in ander streke kan dit tot 38°C word. Sacha is in die algemeen die koudste Siberiese streek en die laagste temperature word in die stroomgebied van die Jana-rivier gemeet. Die ysgrond daar is tot 1 493 meter diep.
Reënval in Siberië is oor die algemeen laag, met meer as 500 mm per jaar slegs in Kamtsjatka, waar vogtige winde van die See van Ochotsk af waai, en in die grootste deel van Primorje in die suide, waar moesoninvloede swaar neerslae in die somer kan veroorsaak. Hoewel dit koud is, val min sneeu, veral in die oostelike binneland.
Ekonomie
Siberië is buitengewoon ryk aan minerale en bevat erts van byna alle waardevolle metale. Dit het van die wêreld se grootste neerslae van nikkel, goud, lood, steenkool, diamante, silwer en sink, asook groot, onontginde olie- en natuurlike gasbronne. Die meeste hiervan kom voor in die koue en verafgeleë oostelike deel van die streek, met die gevolg dat dit moeilik en duur is om dit te ontgin.
Landbou word geweldig beperk deur die kort groeiseisoen in die grootste deel van die streek. In die suidweste, waar die swart grond vrugbaar en die klimaat meer gematig is, word koring, gort, rog en aartappels verbou en word daar met skape en beeste geboer.
Elders, waar voedselproduksie laag is weens die swak gehalte van die grond – hoofsaaklik podsol – en die kort groeiseisoen, word groot troppe rendiere aangehou. Siberië het die wêreld se grootste woude en hout bly een van die streek se vernaamste inkomstebronne. Die See van Ochotsk is ryk aan vis en 10% van die wêreld se vis word hier gevang. Vangste het egter afgeneem sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie.
Per pad
Die snelweg bestaan uit die volgende dele:
Van Tsjita loop die Amoer-snelweg, die M58 (2 100 km), tot by Chabarofsk en van daar die Oessoeri-snelweg, die M60 (760 km), tot by Wladiwostok.
Per spoor
Baie stede, soos Petropawlofsk-Kamtsjatski, kan nie per pad bereik word van ander Russiese of Asiatiese stede nie. Die beste manier om verafgeleë streke te verken is per reis op die Transsiberiese Spoorlyn (Russies: Транссибирская магистраль, Transsibirskaja magistral, of Транссиб, Transsib). Die trein ry tussen Moskou in die weste en Wladiwostok in die ooste en verbind Europese Rusland met die Russiese Verre-Ooste.
Die spoorlyn is 9 259 km lank, strek oor sewe tydsones en die trein ry ’n paar dae lank van die een punt na die ander. Dit het tweedeklas-kompartemente met vier slaapbanke, eersteklas-kompartemente met twee slaapbanke en ’n eetwa.
Die Transsiberiese Spoorlyn het vier roetes:
Per lug en water
Stede wat nie aan die spoorlyn of snelweg lê nie, kan per lug bereik word.
Die Siberiese riviere was die hoofvervoerstelsel voor die 1730's, toe met die bou van paaie begin is. Die riviere was ook belangrik in die verkenning van Siberië deur ontdekkingsreisigers en die kolonialisasie van die uitgestrekte gebied deur Rusland. Die waterweë word steeds gebruik, maar veral vir vervoer tussen noord en suid asook na en van die Transsiberiese Spoorlyn. Hulle is egter vir groot dele van die jaar gevries en maak ’n klein en onbeduidende deel van die gebied se vervoerstelsel uit.
1384
Die jaar 1384 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 84ste jaar van die 14de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Certhilauda
Certhilauda is 'n genus van voëls in die familie van lewerike (Alaudidae), wat aan die orde van sangvoëls (Passeriformes) behoort. Van die spesies word soms onder die genus Calendulauda ingedeel. Hierdie spesies kom in die suidwestelike en suidelike dele van Afrika voor.
Spesies
Die volgende spesies behoort aan die genus:
Die volgende spesies word soms in die genus Calendulauda geplaas:
Akkadiese Ryk
thumb|links|180px|’n Bronskopbeeld van ’n Akkadiese heerser wat in 1931 in [[Nineve ontdek is, van óf Sargon óf sy kleinseun Naram-Sin (’n kopie in die Roemer- und Pelizaeus-Museum Hildesheim).]] Die Akkadiese Ryk was die eerste antieke ryk van Mesopotamië, naas die langdurige beskawing van Sumer. Dit was om die stad Akkad (Sumeries: Agade) en die omringende gebied gesentreer. Die hele gebied was in antieke Mesopotamië as Akkad bekend. Die ryk het al die inheemse Akkadiessprekende Semiete en die Sumeriessprekendes onder een bewind verenig.
In die 3de millennium v.C. het ’n kulturele simbiose tussen die Sumeriërs en Akkadiërs ontwikkel wat wydverspreide tweetaligheid ingesluit het. Akkadies, ’n Oos-Semitiese taal, het Sumeries tussen die 3de en 2de millennium v.C. geleidelik as spreektaal vervang (die presiese datum word betwis).
Die Akkadiese Ryk het sy politieke hoogtepunt tussen die 24ste en 22ste eeu v.C. bereik ná die verowerings deur sy stigter, Sargon van Akkad. Onder hom en sy opvolgers is Akkadies kortliks aan verowerde buurstate soos Elam en Goetium opgelê. Akkad word soms beskryf as die eerste ryk ter wêreld, hoewel die term "ryk" nie presies gedefinieer is nie en daar vroeëre Sumeriese aanspraakmakers was.
Ná die val van die Akkadiese Ryk het die mense van Mesopotamië eindelik in twee belangrike Akkadiessprekende nasies versmelt: Assirië in die noorde en, ’n paar eeue later, Babilonië in die suide.
Navorsingsgeskiedenis
Die Bybel verwys in Genesis 10:10-12 soos volg na Akkad:
Nimrod se historiese identiteit is onbekend of word betwis, maar hy is al geïdentifiseer as Sargon van Akkad, en ook as die legendariese Gilgamesj, stigter van Uruk. Geleerdes het vandag al sowat 7 000 tekste uit die Akkadiese tydperk aangeteken wat in beide Sumeries en Akkadies geskryf is. Baie latere tekste uit die opvolgerstate Assirië en Babilonië handel ook oor die Akkadiese Ryk.
’n Begrip van die ryk word gekniehalter deur die feit dat sy hoofstad, Akkad, ondanks talle pogings nog nie ontdek is nie. Die presiese datering van argeologiese terreine word bemoeilik deurdat daar geen duidelike onderskeid is tussen artefakte wat vermoedelik uit die voorafgaande Vroegdinastiese Tydperk kom en dié wat vermoedelik Akkadies is nie. Net so is materiaal wat vermoedelik Akkadies is, tot in die Ur III-tydperk gebruik.
Uitgrawings by die moderne terrein Tell Brak dui daarop dat die Akkadiërs ’n stad ("Brak" of "Nagar") op die terrein herbou het vir gebruik as ’n administratiewe sentrum. Die stad het twee groot geboue ingesluit, onder meer ’n kompleks met ’n tempel, kantore, binnehof en groot oonde.
Datums en tydperke
Die Akkadiese Tydperk word gewoonlik aangedui as omstreeks 2334-2154 v.C. (volgens die middelchronologiese tydlyn van die antieke Nabye Ooste) of omstreeks 2270-2083 v.C. (volgens die kort chronologiese tydlyn). Dit is voorafgegaan deur die Vroegdinastiese Tydperk (ED) en opgevolg deur die Ur III-tydperk, hoewel albei oorgange vaag is. Dit is byvoorbeeld moontlik dat die opkoms van Sargon van Akkad saamgeval het met die laat ED en dat die laaste Akkadiese konings saam met die Goetese konings en die heersers van albei se stadstate, Uruk en Lagasj, regeer het. Die Akkadiese Tydperk stem ooeen met: EB IV (in Israel), EB IVA en EJ IV (in Sirië) en EB IIIB (in Turkye.)
Akkad voor Sargon
thumb|240px|Akkad voor sy uitbreiding (in groen). Die grondgebied van [[Sumer onder sy laaste koning, Lugal-zage-si, is in oranje. Omstreeks 2350 v.C.]] thumb|240px|Sargon op sy [[Stele|oorwinningstele met ’n koninklike bolla, gevolg deur ’n dienskneg met ’n sambreel. Sargon se naam in wigskrif ("Koning Sargon") verskyn dofweg voor sy gesig. Louvre.]] thumb|180px|’n Akkadiese amptenaar met ’n byl in Sargon se gevolg. Die Akkadiese Ryk het sy naam gekry van die Akkad-streek en die stad Akkad, wat albei by die samevloei van die Tigris en Eufraat geleë was.
Hoewel die stad nog nie in die moderne tyd ontdek is nie, is dit uit verskeie teksbronne bekend. Daaronder is minstens een teks van voor Sargon se bewind. Dit, tesame met die feit dat die naam Akkad nie van Akkadiese oorsprong is nie, dui daarop dat die stad reeds voor Sargon se tyd bewoon was.
Sargon van Akkad
Sargon van Akkad het Lugal-zage-si in die Slag van Uruk verslaan, gevange geneem en sy grondgebied verower. Die vroegste rekord van die taal Akkadies dateer van Sargon se tyd. Sargon was na bewering die seun van La'ibum of Itti-Bel, ’n tuinier, en moontlik ’n priesteres van die godin Inanna. Een legende wat in Assiriese tye aan Sargon toegedig is, lui
"My moeder het my geruil; my vader het ek nie geken nie. My vader se broers was lief vir die heuwels. My stad is Azurpiranu (wilde kruievelde), wat aan die oewers van die Eufraat geleë is. My moeder het met my swanger geraak en in die geheim aan my die lewe geskenk. Sy het my in ’n mandjie van biesies geplaas en die deksel met bitumen verseël. Sy het my in die rivier gegooi en die water het nie oor my gevloei nie. Die rivier het my gedra na Akki die watertapper. Akki die watertapper het my as sy seun ingeneem en my grootgemaak. Akki die watertapper het my as sy tuinier aangestel. Terwyl ek ’n tuinier was, het Isjtar haar liefde aan my gegee, en vier en (vyftig?) ... jaar lank was ek koning."
Later is namens Sargon beweer dat sy ma ’n hoëpriesteres was. Dit kon gewees het om ’n edel stamboom vir hom te skep, want net lid van ’n familie met aansien kon so ’n posisie beklee.
Sargon was oorspronklik ’n hoofskinker (rabshakeh) van ’n koning van Kisj met die Semitiese naam Ur-Zababa, en het daarna ’n tuinier geword wat verantwoordelik was vir die skoonmaak van besproeiingskanale. Koninklike skinker was in dié tyd ’n belangrike politieke posisie; die persoon was na aan die koning en het verskeie belangrike verantwoordelikhede gehad wat nie deur die naam van die posisie weerspieël word nie. Dit het hom toegang gegee tot ’n korps gedissiplineerde werkers, wat ook sy eerste soldate kon gewees het. Sargon het Ur-Zababa vervang en is as koning gekroon. Hierna het hy die naburige streke begin verower. Hy het Sirië en Kanaän vier keer binnegeval en het drie jaar lank die lande van "die weste" onderwerp om hulle saam met Mesopotamië "in ’n enkele ryk" te verenig.
thumb|links|200px|Gevangenes wat deur ’n soldaat begelei word, op ’n oorwinningstele van Sargon, omstreeks 2300 v.C. Louvre. Sargon het sy veldtogte egter verder gevoer en baie van die omringende streke verower om ’n ryk te skep wat weswaarts tot by die Middellandse See en miskien Siprus (Kaptara) gestrek het; noordwaarts tot by die berge diep in Anatolië; ooswaarts oor Elam; en suidwaarts tot by Magan (Oman) – ’n gebied waaroor hy vermoedelik 56 jaar lank regeer het, hoewel net vier "jaarname" bewaar gebly het. Hy het sy heerskappy gekonsolideer deur die vroeëre opposisieheersers met edele burgers van Akkad te vervang om hulle lojaliteit te verseker.
Handel is gedryf van die silwermyne van Anatolië tot die lapis lazuli-myne in moderne Afganistan, die seders van Libanon en die koper van Magan. Dié konsolidasie van die stadstate Sumer en Akkad weerspieël die groeiende ekonomiese en politieke mag van Mesopotamië. Die ryk se broodmandjie was die reëndeurdrenkte landboustelsel van Assirië, en ’n reeks forte is gebou om die ryk se graanproduksie te beheer.
Beelde van Sargon is opgerig aan die oewers van die Middellandse See ter viering van sy oorwinnings, en stede en paleise is tuis gebou met buit uit die verowerde streke. Elam en die noordelike deel van Mesopotamië is ook onderwerp, en rebellies in Sumer is onderdruk. Kontraktablette is ontdek met datums uit die jare van die veldtogte teen Kanaän en teen Sarlak, koning van Goetium. Hy het ook daarmee gespog dat hy die "vier kwartiere" onderwerp het – die lande om Akkad in die noorde (Assirië), die suide (Sumer), die ooste (Elam) en die weste (Martu). Sommige van die vroegste historiografiese tekste dui daarop dat hy die stad Babilon (Bab-ilu) in sy nuwe ligging naby Akkad herbou het.
Sargon het deur sy lang lewe respek betoon teenoor die Sumeriese gode, veral Inanna, sy beskermingsgodin, en Zababa, die strydergod van Kisj. Hy het homself genoem "die gesalfde priester van Anoe" en "die groot goewerneur van Enlil". Sy dogter, Enheduanna, is aangestel as priesteres van Nanna by die tempel in Ur.
Probleme het teen die einde van sy bewind toegeneem. ’n Latere Babiloniese teks lui: "In sy ou dae het al die lande teen hom in opstand gekom, en hulle het hom in Akkad (die stad) aangeval [maar] hy het geveg en hulle verslaan […] en hulle groot leër vernietig."
Dit verwys na sy veldtog in "Elam", waar hy ’n koalisieleër onder die koning van Awan verslaan en hulle gedwing het om sy vasalle te word.
Rimush en Manishtushu
thumb|240px|Akkadiese soldate verslaan die vyand, omstreeks 2300 v.C. Moontlik van ’n oorwinningstele van Rimush. Sargon het op ’n hoë ouderdom steeds teenstande onderdruk. Dié probleme het voortgeduur gedurende die bewind van sy seuns, met opstande wat uitgebreek het in die nege jaar lange bewind van Rimush (2278-2270 v.C.). Dié het hard geveg om die ryk verenig te hou. Hy was suksesvol totdat hy deur van sy eie howelinge vermoor is. Volgens sy inskripsies het hy met wydverspreide opstande te doen gehad en moes hy die stede Ur, Umma, Adab, Lagasj, Der en Kazallu verower van opstandige ensi's (goewerneurs): Rimush het mense in die Sumeriese stadstate op groot skaal laat vermoor en die stede vernietig. Hy het nougeset rekord gehou van sy vernietigingswerk.
Die meeste van die groot Sumeriese stede is verwoes en menslike verliese was enorm:
Rimush se ouer broer, Manishtushu (2269-2255 v.C.), het hom opgevolg. Dit lyk of hy ’n seeslag teen 32 konings geveg het wat teen hom in opstand gekom het. Hy het hulle pre-Arabiese land oorgeneem wat bestaan het uit die hedendaagse Verenigde Arabiese Emirate en Oman. Ondanks sy sukses is hy blykbaar, nes sy broer, in ’n paleissameswering vermoor.
Naram-Sin
thumb|200px|’n Portret van Naram-Sin, met ’n inskripsie met sy naam. Manishtushu se seun en opvolger, Naram-Sin (2254-2218 v.C.), het danksy sy groot militêre verowerings die keiserlike titel "koning Naram-Sin, koning van die vier kwartiere" (Lugal Naram-Sîn, Šar kibrat 'arbaim) aangeneem – die "vier kwartiere" was ’n verwysing na die hele wêreld. Hy is ook, vir die eerste keer in die Sumeriese kultuur, aangespreek as "die god (Sumeries: DINGIR, Akkadies: ilu) van Agade" (Akkad), in teenstelling met die vorige godsdiensoortuiging dat konings net die mense se verteenwoordigers by die gode was.
Naram-Sin het ook aan die begin van sy bewind met opstande te doen gekry, maar hulle gou onderdruk.
thumb|links|180px|Die [[Oorwinningstele van Naram-Sin, wat die sege vier oor die Lullubi's van Zagros, 2260 v.C. Hy dra ’n helm met horings, ’n teken van goddelikheid.]] Naram-Sin het ook die Akkadiese oorwinning oor Ebla en oor Armanum en sy koning aangeteken. Die ligging van Armanum is onseker; dit word soms geïdentifiseer as ’n Siriese koninkryk wat in die tablette van Ebla genoem word as Armi, waarvan die ligging ook onseker is. Die historikus Adelheid Otto identifiseer dit as die vesting Bazi by die Tell Banat-kompleks aan die Eufraat tussen Ebla en Tell Brak. Ander soos Wayne Horowitz identifiseer dit as Aleppo.
Die ekonomie is goed beplan. Rantsoene van graan en olie is in gestandaardiseerde houers versprei wat deur die stad se pottebakkers gemaak is. Belasting is betaal met produkte en werk aan openbare mure, insluitende stadsmure, tempels, besproeiingskanale en waterweë. Dié nuutgevonde Akkadiese rykdom kon gebaseer gewees het op goeie klimaatstoestande, groot landbousurplusse en beslaglegging op die rykdom van ander mense.
In latere Assiriese en Babiloniese tekste verskyn die name Akkad en Sumer as deel van die koninklike titel, soos in die Sumeriese LUGAL KI-EN-GI KI-URI of die Akkadiese Šar māt Šumeri u Akkadi, wat vertaal kan word as "koning van Sumer en Akkad". Dié titel is gebruik deur die koning wat beheer oorgeneem het van Nippur, die intellektuele en godsdienssentrum van Suid-Mesopotamië.
Tydens die Akkadiese tydperk het Akkadies die omgangstaal van die antieke Midde-Ooste geword; dit is amptelik gebruik vir administrasiedoeleindes, hoewel Sumeries ’n spreek- en letterkundetaal gebly het. Akkadies is van Sirië tot Elam gepraat, en selfs Elamities is tydelik in Mesopotamiese wigskrif geskryf. Akkadiese tekste is later ontdek in verafgeleë plekke soos antieke Egipte, Anatolië en Persië.
Onderwerping van Sumeriese konings
Die onderwerping van sommige Sumeriese heersers deur die Akkadiese Ryk is aangeteken in die seëlinskripsies van Sumeriese heersers soos Lugal-ushumgal, goewerneur (ensi) van Lagasj ("Shirpula"), omstreeks 2230-2210 v.C. Verskeie inskripsies van Lugal-ushumgal is bekend, veral seëlafdrukke, wat na hom verwys as goewerneur van Lagasj en terselfdertyd ’n vasal (, arad, "dienskneg" of "slaaf") van Naram-Sin, sowel as van sy opvolger, Shar-Kali-Sharri. Een van die seëls lui:
"“Naram-Sin, magtige god van Agade, koning van die vier hoeke van die wêreld: Lugal-ushumgal, die skriba, ensi van Lagasj, is u dienskneg.”"
Daar kan oorweeg word dat Lugal-ushumgal ’n kollaborateur van die Akadiese Ryk was, nes Meskigal, die heerser van Adab. Later is Lugal-ushumgal egter opgevolg deur Puzer-Mama wat, terwyl Akkadiese mag afgeneem het, onafhanklikheid verkry het van Shar-Kali-Sharri; hy het die titel "koning van Lagasj" aangeneem en die roemryke Tweede Dinastie van Lagasj gestig.
Val van Akkad
thumb|180px|Die Goeteërs verower ’n Babiloniese stad. Die Akkadiese Ryk het, moontlik in die 22ste eeu v.C., geval binne 180 jaar ná sy stigting. Dit was die begin van ’n "donker eeu" met geen prominente keiserlike gesag nie, tot met die stigting van die Derde Dinastie van Ur. Die politieke struktuur in die streek kon teruggekeer het na ’n regering deur stadstate.
Dit lyk of Shu-turul ’n deel van die gesentraliseerde mag herstel het; hy was egter nie in staat om te keer dat die ryk eindelik geval het weens invalle deur barbaarse volke van die Zagrosberge, bekend as die Goeteërs, nie.
Min is bekend oor die Goetese tydperk of hoe lank dit geduur het. Uit wigskrifbronne blyk dit dat die Goeteërs nie veel erg gehad het aan die onderhoud van die landbou, geskrewe rekords of openbare veiligheid nie; hulle het na bewering alle plaasdiere losgelaat om vrylik in Mesopotamië rond te swerf en het gou hongersnood en opskietende graanpryse teweeggebring. Die Sumeriese koning Ur-Nammu (2112-2095 v.C.) het die Goeteërs tydens sy bewind uit Mesopotamië verdryf.
Die Sumeriese Koningslys, in sy rekords van die Akkadiese Ryk ná die dood van Shar-Kali-Shari, lui: "Wie was koning? Wie was nie koning nie? Irgigi die koning; Nanum die koning; Imi die koning; Ilulu die koning – hulle vier was konings, maar het net 3 jaar regeer. Dudu het 21 jaar regeer; Shu-Turul, die seun van Dudu, het 15 jaar regeer. ... Agade is verslaan en sy koningskap het na Uruk geskuif. In Uruk het Ur-ningin 7 jaar regeer, Ur-gigir, seun van Ur-ningin, het 6 jaar regeer; Kuda het 6 jaar regeer; Puzur-ili het 5 jaar regeer, Ur-Utu het 6 jaar regeer. Uruk is met wapens verslaan en sy koningskap is deur die Goetese hordes weggedra."
Daar is egter geen bekende jaarname of ander argeologiese bewyse wat die bewind van enige van dié latere konings van Akkad of Uruk bevestig nie, buiten verskeie artefakte wat verwys na koning Dudu van Akkad en Shu-turul. Die konings van Uruk wat genoem word, kon tydgenote gewees het van die laaste konings van Akkad, maar kon in elk geval nie baie prominent gewees het nie.
"In die Goetese hordes (het) ’n naamlose koning (eers regeer); Imta het (toe) 3 jaar as koning regeer; Shulme het 6 jaar regeer; Elulumesh het 6 jaar regeer; Inimbakesh het 5 jaar regeer; Igeshuash het 6 jaar regeer; Iarlagab het 15 jaar regeer; Ibate het 3 jaar regeer; ... het 3 jaar regeer; Kurum het 1 jaar regeer; ... het 3 jaar regeer; ... het 2 jaar regeer; Iararum het 2 jaar regeer; Ibranum het 1 jaar regeer; Hablum het 2 jaar regeer; Puzur-Sin, seun van Hablum, het 7 jaar regeer; Iarlaganda het 7 jaar regeer; ... het 7 jaar regeer; ... het 40 dae regeer. Altesaam 21 konings het 91 jaar, 40 dae regeer."
180px|thumb|"Silinderseël met koning of god en verslane leeu" (Ou Akkadies). Die Walterskunsmuseum.
Die tydperk tussen omstreeks 2112 v.C. en 2004 v.C. is as die Ur III-tydperk bekend. Dokumente is weer in Sumeries geskryf, hoewel Sumeries ’n suiwer letterkundige of liturgiese taal geword het, baie soos Latyn later in Middeleeuse Europa.
Een verduideliking vir die val van die Akkadiese Ryk was dat dit eenvoudig nie langer sy politieke heerskappy kon handhaaf teen ander onafhanklike, magtige stadstate nie.