cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sowjetunie
Klimaatstreke
Omdat die land geen hoë berge het wat noord-suid loop nie, verander die klimaatstreke van die voormalige Sowjetunie geleidelik van wes na oos. In die gebied tussen ongeveer Moskou en Siberië verander die klimaat van 'n yskoue poolklimaat in die noorde geleidelik tot 'n landklimaat (wat in die grootste deel heers). verder suid, terwyl ’n steppe- en woestynklimaat in die heel suidelike dele heers. Die strawwe landklimaat, wat in die grootste deel van die voormalige Sowjetunie heers, word gekenmerk deur groot temperatuursverskille tussen somer en winter, 'n kort lente en herfs en min reën.
Die matigende invloed van die see is beperk omdat sowat 75% van die land meer as 400 km van die kus al is. Boonop is die Arktiese Oseaan vir meer as ses maande per jaar verys. Die afwesigheid van bergreekse in die noorde stel die land in groot mate bloot aan die koue poollug, terwyl die hoë bergreekse in die suidooste die land van die matigende invloed van die Stille Oseaan afsny. Slegs die Atlantiese Oseaan het 'n matigende invloed op die klimaat. Die invloed is tot by ongeveer die Jenisejrivier in Siberië merkbaar.
Daarenteen bly die grond in groot dele van Noord-Siberië dwarsdeur die jaar verys (dit word merzlota of permafrost genoem). Gedurende die winter is die temperatuursverskille tussen die verskillende dele van die land die grootste. Die groot afstand vanaf die oseaan veroorsaak nie alleen groot uiterstes in temperatuur nie, maar ook lae reënval in die meeste gebiede. In groot dele van die Sowjetunie is die jaarlikse reënval tussen 400 en 500 mm. Teen die tyd dat die lug van die Atlantiese Oseaan die Sowjetunie bereik, het dit reeds 'n groot deel van sy voggehalte verloor.
Riga, nou die hoofstad van die onafhanklike Letland, wat in die weste geleë is, kry egter jaarliks nog sowat 600 mm reën. Slegs die bergstreke van Sentraal-Asië, die Kaukasus en Suidwes-Siberië kry reënval wat bo die gemiddelde is, terwyl Oos-Siberië, waar die moeson in ’n bepaalde tyd van die jaar heers, ook goeie reën ontvang. In die laagvlaktes oos van die Lenarivier, waar die laagste temperature van die land voorkom, val jaarliks minder as 200 mm reën. In Sentraal-Asië, wat naby die middelpunt van die Eurasiese vasteland lê, bring die droë pool lug baie min reën. Vanweë die hoë temperature heers daar in die streek 'n woestynklimaat.
Flora en fauna
Die Sowjetunie kon in verskeie min of meer parallelle gebiede verdeel word wat nie slegs ten opsigte van klimaat van mekaar verskil nie, maar ook ten opsigte van bodemgesteldheid en plantegroei. Die meeste groot eilande in die Noordelike Yssee het 'n poollandskap. Hier is die temperatuur byna altyd benede die vriespunt en die grond is permanent verys. Daar is geen bome of struike nie, maar slegs verskillende soorte mos, gras en 'n paar soorte blomme.
Totius
Prof. Jacob Daniël du Toit, beter bekend as Totius (* 21 Februarie 1877 – † 1 Julie 1953), was 'n gevierde Suid-Afrikaanse en Afrikaanse digter, predikant en hoogleraar aan die Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerk op Potchefstroom. Hy is in 1877 in die Paarl gebore as die seun van S.J. du Toit, die vader van die Eerste Afrikaanse Taalbeweging.
Sowjetunie
Flora en fauna
Die gebied het 'n ryk voëllewe, en ysbere, vosse, knaagdiere en in minder mate rendiere kom ook voor. Net suid van die gebied lê die toendra of yswoestyn, waar die somers koel en kort en die winters straf is. Sowat een sesde van die totale oppervlakte van die voormalige Sowjetunie is toendra-gebied. Omdat slegs die boonste laag grond gedurende die somer ontdooi, ontstaan daar ’n suur, swart grondlaag wat hoofsaaklik uit plantreste bestaan.
Totius
Totius het sy studie in Daljosafat (Hugenote-Gedenkskool), Burgersdorp en Amsterdam afgelê. Na sy terugkeer na Suid-Afrika het hy predikant van die Gereformeerde Kerk in Potchefstroom geword. Gedurende die Tweede Vryheidsoorlog was hy 'n kapelaan van die Boere. Hy het later 'n doktorsgraad in teologie aan die Vrije Universiteit Amsterdam verwerf en is aangestel as professor van die Teologiese Skool in Potchefstroom. Hy sterf in Pretoria in 1953.
Sowjetunie
Flora en fauna
Die dreinering van die grond is meestal swak en gevolglik is daar baie moerasse in die gebied. Daar groei verder ook byna geen bome in die streek nie, maar struike (dwergwilge en berke), verskillende soorte mos en moerasplante kom vry algemeen voor. Bloedsuiende insekte kom hier baie voor en maak die gebiede minder geskik vir menslike bewoning. Die soogdiere wat die meeste in die gebied voorkom, is die vos, rendier, wolf, poolhaas en knaagdiere. In die suide van die toendra, waar daar meer bosse is, word elande, bere, veelvrate ('n soort klein roofdier) en eekhorings aangetref. Die grootste deel (sowat 37%) van die Sowjetunie is met bosse bedek.
Totius
Sy letterkundige nalatenskap sluit die eerste vertaling van die Bybel en die Psalms in Afrikaans in. Onder die skuilnaam Totius het hy gedigte geskryf, meestal oor sy liefde van mens, natuur en die botsende ideologie van Britse imperialisme en Afrikanernasionalisme.
Sowjetunie
Flora en fauna
Vanweë 'n hoë reënval en die suurgehalte van die grond ontstaan ’n asgrys tot wit, loogagtige grond wat podsol genoem word. Die grond is nie vir landbou geskik nie. Die bosgebied kan in die taiga (naaldwoud) en die gemengde loofwoud verdeel word. Die taiga strek oor die laagland van die Europese deel en oor die Wes-Siberiese Vlakte noord van die 57ste breedtegraad en die gebied oos van die Jenisei. In die taiga groei bome soos die Siberiese lariks, Skotse den, seder, spar, berk en esp.
Totius
Hy was getroud met Maria Postma, 'n dogter van ds. Dirk Postma van Burgersdorp uit sy vyfde huwelik (met Johanna Willemina van Biljon). Van Totius se swaers deur dié huwelik was onder andere di. Petrus Postma en Marthinus Postma, halfbroers van sy vrou, di. Dirk Postma jr. en Stephanus Postma, eweneens halfbroers, en Maria se broer, ds. Willem Postma.
Sowjetunie
Flora en fauna
Oor die taiga swerf Russiese bere, losse (Europese rooikatte), veelvrate, sabeldiere, bokke en elande. In die ooste kom swartbere, tiers, panters en rooiwolwe voor. In die suide gaan die taiga geleidelik oor in gemengde loofwoud, wat egter slegs in die Europese deel van die Sowjetunie voorkom. Die halfsteppe of beboste steppe is 'n oorgangsgebied tussen die noordelike bosse en die suidelike steppe. In die gebied wissel loofbosse en grasland mekaar af.
Totius
Herkoms
duimnael|links|240px|Ds. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit, sy eerste vrou, Elizabeth Jacoba Joubert, en hul seuns, onder wie Totius (regs). Die oudste seun is as jong man oorlede. Twee dogters is ook uit dié huwelik gebore. Mev. Du Toit is op 1 November 1882 in Pretoria oorlede.]]
Sowjetunie
Flora en fauna
Die steppe beslaan sowat 15 persent van die Sowjetunie se grondgebied en is geleë tussen die westelike grens en die Altai-gebergte. Die swart kleur van die grond (tsjernosem) word veroorsaak deur die hoë humusgehalte (6–16%), wat veral van verrotte plantreste afkomstig is. Waar die baie vrugbare tsjernosem nie as landbougrond gebruik word nie, groei daar verskillende soorte gras en struike. Trapganse, toringvalke, arende, vosse en dasse woon op die steppe.
Totius
Herkoms
duimnael|regs|190px|Totius en sy broer, Dawid (of David).
Sowjetunie
Flora en fauna
Die droë steppe gaan geleidelik oor in die halfwoestyn, waar daar verskillende soorte grand voorkom en die plantegroei skaars is. Sand-, klei-, en klipwoestyne word in Sentraal-Asië en Kasakstan aangetref. Vogtige, subtropiese gebied kom slegs langs die Kaukasiese Swartseekus en die Lenkoran-laagvlakte aan die Kaspiese See voor. Die bergstreke van die Sowjetunie het 'n hooggebergteklimaat- en plantegroei gehad.
Totius
Herkoms
Totius was die tweede seun van ds. S.J. du Toit, die leier van die Eerste Afrikaanse Taalbeweging, en sy vrou, Elizabeth Jacoba Joubert. Sy oom ds. C.W. du Toit was van van 1869 af predikant in die NG Kerk en van 1883 tot 1918 predikant in die NH Kerk. Albei ouers van Totius was van Hugenote-afkoms. Opvallend is die suiwer Christelik-nasionale vorming van Totius deur sy milieu en skoolopvoeding. In ooreenstemming met sy vader se oortuiging dat die skool 'n saak van die ouers en nie van die staat is nie, ontvang hy sy opleiding van sy prille jeug af tot met die hoogste akademiese kwalifikasies uitsluitlik aan privaat inrigtings. Daarna staan sy hele lewe en werk in nederige diens van sy God, sy kerk en sy volk.
Sowjetunie
Riviere en mere
In die berge ontspring 'n aantal van die grootste riviere te wêreld. Hulle voer groot hoeveelhede smeltwater deur die steppe, bosse en toendras na die vlak kusseë van die Arktiese Oseaan. Sowat 2 050 miljard m² soetwater vloei jaarliks in die see in en bring mee dat die soutgehalte laer is as die van die Yssee self. As gevolg hiervan verys die see baie maklik, wat in die lente tot groot oorstromings lei. Die rivier Ob (3 680 km lank, 394 miljard m² water per jaar), Jenisejrivier (3 354 km lank, 548 miljard m³) en Lena (4 270 km lank, 488 miljard m³) voer sowat 71% van die land se water na die Yssee af.
Die middellope van die Ob en die Jenisei is 4 tot 5 km breed, terwyl hulle benedelope gemiddeld meer as 30 km breed is. Die Siberiese riviere is tussen vyf (in die suidweste) en nege maande (in die noordooste) per jaar verys. As die ys in die lente vanuit die suidweste begin smelt, ontstaan daar groot oorstromings by die benedeloop van die riviere. Die meeste riviere in die Europese deel van die Sowjetunie begin in Wit-Rusland en Litaue en stroom traag na die Noordelike Yssee (byvoorbeeld die Noordelike Dwina en die Petsjora).
Die Newa, Daoegawa (Westelike Dwina) en die Nemunas vloei na die Oossee, Dnjepr, Dnister, Don en Koeban na die Swartsee, en Terek, Oral en Wolga na die Kaspiese See. Sowat 255 miljard m³ water (dit is sowat 70% van alle water wat die see uit riviere ontvang) vloei jaarliks deur die Wolga (3 690 km) in die Kaspiese See in. ’n Val van 5 tot 10 cm/km bring mee dat die stroom stadig vloei. Met uitsondering van die Ob en die Irtisj mond die riviere van Sentraal-Asië in die Aralmeer (Sirdarja en Amoedarja) uit, of hulle droog in die woestyn op.
Totius
Opleiding
Sy eerste lewensjare bring hy deur in die sfeer van die Patriotters van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA); as driejarige seun speel hy in sy vader se agterkamer waar die GRA se drukpers staan. In 1882 verhuis die gesin na Pretoria waar sy vader die betrekking van superintendent van onderwys op 13 Maart 1882 aanvaar. Kort daarna sterf sy moeder en hy en sy broer word na hul ouma Du Toit op Dal Josafat gestuur, waar hierdie vrou se vroomheid 'n blywende indruk op hom laat.
Sowjetunie
Riviere en mere
Die meeste riviere in die destydse Sowjetunie vloei in 'n noord-suid-rigting. In die Europese deel van die Sowjetunie en Oekraïne kon daar dus verbindingskanale gegrawe word, wat dit moontlik gemaak het om van die Oossee na die Yssee of van die Kaspiese See na die Swartsee te vaar. Riviervervoer was nog altyd baie belangrik. Baie van die ou stede lê langs riviere. Hulle is meestal aan die hoë regteroewer van die rivier geleë, wat hulle teen oorstromings beskerm.
Totius
Opleiding
Hy ontvang onderwys aan die bekende Gedenkschool der Hugenoten, maar keer ná sy vader se tweede huwelik op 8 Julie 1885 terug na Pretoria. Gedurende 1888-'89 is hy en sy broer in die Duitse kosskool van die Hermannsburgse Sendinggenootskap op Morgenzon, naby Rustenburg. Sy vader het die kosskool opgerig wat gegrond was op gesonde godsdienstige beginsels en 'n breë en deeglike vlak van onderrig gehandhaaf het.
Sowjetunie
Riviere en mere
Die Sowjetunie het meer as 250 000 mere gehad. Hulle is meestal geleë in die gebied wat vroeër deur ’n yskap bedek was: in die Europese deel en in Noord-Siberië. Ander mere is gevorm deur plooie en breuke in die aardkors; die Baikalmeer in Oos-Siberië is hiervan die beste en beroemdste voorbeeld. Geen meer ter wêreld is so oud (25 miljoen jaar) en diep (1 620 m) as die meer nie. Die natuurlike trog, wat 48 km breed en 644 km lank is, is met sowat 23 000 miljard m³ helder water gevul.
Totius
Opleiding
Ná 'n reis deur Europa saam met sy ouers studeer Totius gedurende 1890-‘94 weer aan die Gedenkskool, waar A.G. Visser en D.F. Malherbe medeleerlinge was. Daarna studeer hy privaat vir die matrikulasie-eksamen wat hy in 1895 aflê.
Sowjetunie
Riviere en mere
Dit het 'n oppervlakte van 31 500 km² en hou meer as 20% van alle oppervlak soetwater ter wêreld; dit was ook die grootste soetwaterbron (80%) in die Sowjetunie. In die droë steppe en woestyne is daar soutwatermere, soos die Aralmeer (66 500 km²) en die Balchasj-meer (sowat 20 000 km²), waarin daar dik soutlae is.
Totius
Opleiding
Hy wou myningenieur word, maar laat hom deur sy stiefmoeder oortuig dat die predikantsamp sy roeping is en gaan gevolglik na die Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerk op Burgersdorp, waar prof. Jan Lion Cachet, 'n Portugees-Joodse Nederlander wat uit die Réveil-kring stam, sy leermeester word. In 1899 lê hy belydenis van geloof in die Gereformeerde Kerk af en slaag die proponentseksamen.
Buitelandse opleiding en huwelik
duimnael|links|300px|Totius en [[Marie du Toit|Marie Postma se huweliksbevestiging op 2 Augustus 1903.]]
duimnael|links|300px|'n Gesinsfoto van prof. [[Dirk Postma en sy vyfde en laaste vrou, Johanna (gebore Van Biljon). Ds. Willem Postma staan agter in die middel. Sy suster Lettie (links) was getroud met prof. J.A. du Plessis en die moeder van proff. Wicus du Plessis en Hugo du Plessis en Ida Bosman. Marie (sittende in die middel) was getroud met Totius. Breggie (naas regs) was getroud met ds. J.A. van Rooy, en Laurika (regs) was prof. J.A. du Plessis se eerste vrou.]]
Die Tweede Vryheidsoorlog breek in Oktober uit, en hy sluit hom teen die wil van sy vader as veldprediker by die Boeremagte aan. Hy neem deel aan die Slag van Magersfontein (11 Desember 1899), maar 'n ernstige maagaandoening noodsaak hom om terug te keer na Burgersdorp. Op sterk aandrang van veral Nederlandse vriende, wat vir finansiële hulp sorg, vertrek hy in Mei 1900 na Nederland vir verdere studie aan die Vrije Universiteit Amsterdam, 'n stigting van dr. Abraham Kuyper wat op Gereformeerde beginsels gefundeer is. Hier kom hy in regstreekse aanraking met die vernaamste Calvinistiese teoloë in Nederland. Blykens 'n brief uit Amsterdam aan sy Burgersdorpse studiegenoot, ds. J.A. van Rooy, het hy egter bedenkinge teen die gees van die teologie in Amsterdam en Kampen en glo hy aan die noodsaaklikheid om in Suid-Afrika 'n eie Gereformeerde teologie uit te bou.
In 1903 promoveer hy op die proefskrif “Het Methodisme” en trou ná sy terugkeer met Maria, die jongste dogter van prof. Dirk Postma, die stigter van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika. Deur haar liefdevolle sorg, haar Christelike blymoedigheid en humor, haar meelewing met sy werk en probleme, maak sy dit vir hom moontlik om hom tot met sy dood aan sy veelvuldige en veeleisende pligte te wy. Uit die huwelik word twee dogters en vier seuns gebore.
Predikant
duimnael|regs|300px|Potchefstroom se ou Dopperkerk, afgeneem omstreeks 1917. Totius was leraar van dié gemeente van 1903 tot 1911.
In September 1903 word Totius bevestig as predikant van die gemeente Potchefstroom, wat byna die hele Wes-Transvaal beslaan het. In die naoorlogse toestande van verarming en met die gebrekkige vervoermiddels is dit 'n veeleisende taak. Daarby word hy dadelik betrek by Het Kerkblad, waarvan hy die redakteur en gereelde medewerker word. Verder was hy 'n gesogte spreker, wat die Christelik-nasionale beginsel op alle terreine van die lewe uitdra, veral op die gebied van die onderwys.
Hoogleraar
duimnael|regs|190px|Totius as jong professor.
duimnael|links|200px|'n Borsbeeld van Totius in die museum op [[Burgersdorp, waar hy professor in die teologie was tot einde 1904.]]
In 1911 word hy hoogleraar aan die Teologiese Skool, Potchefstroom, wat veral deur sy toedoen daarheen verplaas is. In die loop van 38 jaar doseer hy al die teologiese wetenskappe, asook Hebreeus. Hy was 'n gesaghebbende op die gebied van die Gereformeerde leer en kerkreg en speel gevolglik nie alleen 'n leidende rol in sy eie kerk nie, maar gee ook advies daarbuite, byvoorbeeld in verskeie belangrike hofsake. L.J. du Plessis teken sy invloed goed deur daarop te wys “dat Totius die Gereformeerde Kerk en sy Teologiese Skool verryk het deur die Afrikanerisme van die Genootskap van Regte Afrikaners, die Calvinisme van die Vrije Universiteit en die Anti-revolusionêre Party. Sonder hom sou die Gereformeerde Afrikanerdom veel minder veelsydig ontwikkel het onder die invloed van Afskeid en Reveil, soos verteenwoordig deur die proff. Dirk Postma en Jan Lion Cachet.”
Deur die verband wat bestaan tussen die Teologiese Skool en die Potchefstroomse Universiteitskollege, wat uit die Literariese Afdeling ontstaan het, kan die vurige yweraar vir 'n Christelike wetenskap ook hier 'n waardevolle bydrae lewer en word hy saam met prof. Ferdinand Postma die grondlegger van die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys en die eerste kanselier daarvan. As hoogleraar was hy besonder gelief by sy studente. Sy lewe lank het hy studeer en hy het die kuns verstaan om sy studente met liefde vir die studie te inspireer.
Breër betrokkenheid
Op politieke terrein was Totius nie juis prominent nie, maar hy tree wel op die voorgrond by belangrike geleenthede: in 1914 is hy behulpsaam met die opstel van die program van beginsels van die Nasionale Party, hy lewer 'n besielende rede tydens die Moedertaalkongres in 1943 en op die vooraand van die algemene verkiesing in 1953, kort voor sy dood, rig hy 'n ope brief aan die volk.
Skryfwerk
duimnael|links|320px|Die skrywer [[Rikie Postma in 1937 op reis deur die Bybellande saam met Totius en sy vrou, Maria.]]
Die agt lywige dele van sy versamelde werke getuig van sy verbasende werkkrag. Dit bevat ook die biografie van sy vader, S.J. du Toit in weg en werk (Paarl, 1917) – 'n deurwrogte, ryk gedokumenteerde kultuurhistoriese studie – en sy Bybelkunde deurreis (1943). Die meeste ruimte word bestee aan preke, breë studies in Verklaring van die Bybel, waardevolle artikels oor die Afrikaanse Bybelvertaling Die Bybel is die Woord van God, lesings en artikels oor Christelike onderwys en wetenskap, en die reek-se Kerkblad-bydraes Staatkundig (Binnelands) en Staatkundig (Buitelands), waaruit blyk met watter intense, kritiese belangstelling hy die tydgebeure gevolg het. Deel agt bevat sy versamelde gedigte.
Reeds tydens die Eerste Taalbeweging dig en vertaal hy in Patriot-styl onder die skuilnaam “Jaduto”. Ná die oorlog tree hy as ware digter te voorskyn onder die deursigtige skuilnaam Totius. In sy besielde Akademierede van 1911, De dichter als ziener, waarin hy sterk standpunt inneem teen die Nederlandse Tagtigers, gee hy sy siening van die wese en taak van die digter. Sy eie kuns beantwoord grotendeels aan die opvatting dat die digter 'n “wereldaanschouwer” moet wees. “De panacea van het pessimisme is de realiteit van de wereld, het zien in het hart van de levensdingen om ons heen; levensdingen, want te midden van verwarring en verwording glanst daaruit op de nabloei van het Paradys. leder scheppingsding draagt een idee, een aangezicht, een beeld waaraan wij het herkennen en waardoor het rapporteert met ons binnenste. De dichter ziet dat aangezicht. . . die idee, en verkrijgt alzo zijn dichtstof.” Dit is sy taak 'om ook anderen de schellen van de oogen te doen vallen, opdat ook zij aanschouwen wat hij aanschouwt.” Die digter kan dié doel bereik deur middel van die beeld wat deur die woord opgeroep word. Veelseggend is die slot : “Wat de dichter doet is geen genot volgens Spencer ‘pursued merely for its own sake’, maar een voornaam stuk der dankbaarheid jegens Hom, Die alles zo schoon heeft gemaakt.”
Die ontroeringsbron van Totius se poësie is tweërlei. Ten eerste is dit die belewing van die nasionale gebeure, waaraan hy deur die geloof sin en betekenis wil gee, en sy bekommernis oor sy volk se afval van die God van die vadere en die opgaan in volksvreemde ideë en sedes. Ten tweede is dit die ontroeringe deur persoonlike leed en sy innige stemmingslewe. In die nasionale poësie is daar telkens die drang tot epiek, wat in sekere mate in Trekkerswee (Potchefstroom, 1915) bereik word; in sy persoonlike liriek kom sy digkuns tot groter verinniging en suiwerheid. Albei is die vrug van ontroerde bepeinsing. Die grondtoon van Totius se poësie is sy innige geloof en sy deernisvolle liefde vir mens en dier. Dit is die dienende kunstenaarskap van 'n skugtere gees, wat in eie Ieed en dié van ander, dié van sy volk, steeds die liefdevolle bestiering van God sien, en mymer oor daardie misterie. Sy konkrete siening van die werklikheid in sy klein, intieme trekkies spruit nie voort uit sinlike bekoring nie. Die nederige verskyning van mens en boom en dier word vir hom draer van 'n diepere sin.
Die ware Totius openbaar hom in 'n sober, tooilose vers, fluisterend van klank, waaruit telkens die lewensmisterie opflits. Hy maak gebruik van die naïewe vergelyking eerder as van die snelle metafoor. Kritici het op verwantskap met die kinderlikheid van die Middeleeue gewys. Die keersyde is dat die vergelyking dikwels te eksplisiet word, net soos die komposisie van sommige bundels te naïef-verstandelik is, die eenvoud soms insink tot trivialiteit, die vers dikwels arm is aan klank en ritme, met konvensionele vulsels. Nieteenstaande sy fyngespande beste verse is Totius nie 'n vormskepper, 'n vormvernuwer nie, maar 'n hanteerder van tradisionele vorme en beelde wat in die loop van die eeue gebruik is deur digters, aan wie hy hom deur die geloof verwant voel. Veral die Bybel is vir hom 'n ryke bron van sulke beelde en wendinge.
Totius het 'n belangrike rol gespeel in die eerste opbloei van ons poësie, en het werk geskep wat altyd sal bly ontroer. Hy het ook die jongeres soos C.M. van den Heever beïnvloed, selfs N.P. Van Wyk Louw en D.J. Opperman. In teenstelling met die twee ander digters van die Driemanskap, J.F.E. Celliers en C. Louis Leipoldt, is sy ontwikkeling gestadig, vertoon sy poësie 'n toenemende tegniese vermoë en 'n verdieping tot die essensiële vaderlandse poësie.
In Bij die monument (Potchefstroom, 1908), die eerste digbundel van die Tweede Taalbeweging, besing hy in veelal nog onbeholpe verse die oorlogsbeeld van die kind, die vrou en die man. Verse van Potgieter's trek (Potchefstroom, 1909) is 'n reeks sange oor die Groot Trek, met Hendrik Potgieter gesien as die Trekker by uitnemendheid.
Die invloed van sy geloofsgenoot, die gloedvolle maar retoriese Reveil-digter, Isaac da Costa (veral sy gedig 'Hagar'), het sy digkuns nie ten goede gekom nie. Die taal is so Nederlands gekleurd dat die werk nie herdruk is nie. 'n Aantal van die gedigte word later in gewysigde vorm in die breër opgesette Uit donker Afrika (Bloemfontein, 1936) opgeneem. Nog later keer van die gedigte terug in Kantate (1938), wat deur Arnold van Wyk getoonset en gedeeltelik in Skemering (1948) opgeneem is. 'n Verrassende vooruitgang bring die breed opgesette Rachel (Potchefstroom, 1913), drie reekse afwisselend epiese en liriese sange waarin die dood van die moeder gesien word as die sterwe van die graankorrel, waaruit die nuwe lewe ontkiem. Die verband tussen die epiese en liriese sange is soms heel subtiel, meermale egter gesog.
In Trekkerswee besing Totius, diep ontgogel deur die gees waarin die Unie gesluit is, die ondergang van 'n deel van sy volk deur die Goudstad se skynbeskawing. Die werk bevat mooi liriese gedeeltes, fyn, konkrete siening in direkte, eenvoudige Afrikaans, asook humor, en is die eerste Afrikaanse gedig wat die stadslewe uitbeeld. In die eerste bundel persoonlike liriek, Wilgerboombogies (Potchefstroom, 1912), geskryf na aanleiding van “drie liewe dode”, word die heilsame invloed van die Vlaamse digter Gezelle geopenbaar. Hier tree Totius se suiwere innigheid en eenvoud na vore.
Minder belangrik is Kinderverse (Potchefstroom, 1920). Die groot smart wat die digter in 1920 getref het deur die dood van twee kinders, word verwoord in Passieblomme (Bloemfontein, 1934). Dit is verse oor onheil, onrus en berusting, wat in hul eenvoud tot die teerste liriek behoort. Sy laaste bundel, Skemering, toon sy digkuns in onverminderde krag en bevat selfs van sy beste werk.
Psalmberymer
Totius se ontwikkeling as digter lei tot die vervulling van sy ander lewenstaak: die Afrikaanse Psalmberyming. Net soos die sangers van die Ou Testament, beleef hy die lief en leed van sy volk persoonlik, en die smart in sy eie lewe ervaar hy as gelowige, as die dikwels onbegryplike, selfs verwarrende bestel van God in die mens se lewe. Dit is dus iets wat hy met alle Godskinders deel. Hy is verantwoordelik vir die psalms wat deur sy inlewing in die oorspronklike, verdiep en verfyn word.
Daarby is hy begenadig met die seldsame, vir hierdie taak onmisbare gawe van selfontlediging, waardeur die eie ek prysgegee word. Daarom maak hy ook dankbaar gebruik van die werk van 'n hele reeks Dietse psalmberymers: Marnix, Revius, Vondel, Camphuysen en natuurlik die Nederlandse Psalmboek – “die ou goud van die Afrikaanse Psalmboek”, soos hy dit self noem. So durf hy al die probleme aan wat die taak meebring, en nieteenstaande minder geslaagde verse, strofes of selfs hele psalms, skenk hy en ander aan sy volk 'n psalmboek (1937) wat 'n waardige plek inneem naas dié van ander volke. Hy vul dit ook aan met 'n aantal beryminge van ander Skrifgedeeltes vir kerklike gebruik.
Bybelvertaler
duimnael|links|270px|Ds. [[Hendrik Steyn|H.P.M. (Bybel) Steyn in gesprek met Totius op die laaste foto wat van laasgenoemde geneem is voor sy heengaan op 1 Julie 1953.]]
duimnael|regs|310px|Adviseurs van die Afrikaanse Bybelvertaling, 1933. Boonste ry: di. J.P.H. Steyn, [[C.F. Kies, G.D. Malan, W.J.W. Naudé, A.S.E. Yssel, W. de Vos. Middel: Di. C.W.M. du Toit (Totius se halfbroer), H.J. Otto, proff. J.A. du Plessis, C.J.H. de Wet, dr. H.D. van Broekhuizen, di. Dirk Postma, P.J.J. Boshoff en H.J. Pienaar. Voor: prof. B.B. Keet, Totius, ds. J.D. Kestell, proff. E.E. van Rooyen en H.C.M. Fourie. Hulle het amptelik bekendgestaan as die Kommissie vir Afrikaanse Bybelvertalers. Dié foto is in Bloemfontein geneem.]]
Sy belangstelling in die Afrikaanse Bybelvertaling het hy van sy vader geërf. Hy het opgegroei in die atmosfeer van taalstryd, Bybelvertaling en drukpers. Laasgenoemde sou van hom die uitstekende drukproefleser maak wat hy later ten opsigte van die Bybelvertaling geword het. Deur sy vorming as teoloog is hy uitnemend toegerus vir sy aandeel aan die Bybelvertaling. Hy was in die eerste plek Ou Testamentikus en Hebraïkus, maar kon ook met gesag oor die Nuwe Testament en die dogmatiek praat.
2 September
2 September is die 245ste dag van die jaar in die Gregoriaanse kalender (246ste in skrikkeljare). Daar volg nog 120 dae.
Totius
Bybelvertaler
Hoewel die Septuagint – die Griekse vertaling van die Ou Testament – destyds as die betroubaarste teks van die Ou Testament aanvaar is, het hy by vertaling op die gebruik van die Masoretiese teks aangedring. Latere ontdekkings het bewys dat hierdie keuse die korrekte was. Sy persoonlike kennisse praat van die piëteit waarmee hy die werk benader het, sy nougesetheid en pynlike noukeurigheid omdat hy gevoel het dat die Bybel volkome korrek vertaal moet word. Dit was die vrug van sy eerbied vir die Woord. Hy het egter nie net kennis van die oorspronklike taal gehad nie, maar ook 'n fyn aanvoeling vir taal en styl gehad. Die feit dat hy self kunstenaar was, het hom die vermoë gegee om die klank en ritme van woorde en sinne te beoordeel.
Hier moet in gedagte gehou word dat die vertalers van die Bybel wat in 1933 verskyn het 'n besonderse taak gehad het, naamlik om 'n Afrikaanse Bybeltaal te skep. In hierdie verband moes hulle baanbrekerswerk doen. Tydens die Eerste Taalbeweging het ds. S.J. du Toit hom soveel moontlik by die spreektaal gehou, wat een van die redes vir die mislukking van daardie vertaling was. In die proefuitgawe van die vier Evangelies en Psalms van 1923 is weer die styl van die Statevertaling gevolg, en ook hierdie vertaling was nie geslaagd nie.
Totius en die Bybelvertaling is onlosmaaklik aan mekaar verbind. As betreklike jong man van 39 jaar begin hy in 1916 daarmee en staan 1923 op die voorpunt daarvan. Die onbevredigende uitslag van die proefvertaling van 1923 roep by hom so 'n sterk reaksie wakker dat hy geen steen onaangeroer laat om die welslae van toekomstige pogings te waarborg nie. Selfs sy eie familielewe moet die offer bring, aangesien hy die eensaamheid moet opsoek om hierdie taak te verrig. Nie alleen wysig hy sy oorspronklike siening dat die vertaling uit die Nederlandse Bybel gemaak moet word nie, maar span ook al sy kragte in om te verseker dat die manne wat die werk moet onderneem, al die tyd daarvoor tot hul beskikking sal hê.
Intussen is hy self hard besig met vertaling, veral waar hy die hele Ou Testament as opdrag het, met uitsondering van die kleinere profete en die historiese boeke wat onderskeidelik deur prof. E.E. van Rooyen en dr. H.C.M. Fourie vertaal is. Aan die betreklik jong Afrikaanse skryftaal wat by die begin van die Afrikaanse Bybelvertaling nog nie eens as amptelike landstaal erken is nie, moet 'n waardigheid verleen word, sonder om soepelheid in te boet. Hierin speel Totius 'n baie belangrike rol.
Op 29 Mei 1933 word die eerste besending Afrikaanse Bybels in Suid-Afrika ontvang. Vanaf die verskyning van die eerste uitgawe is Totius onophoudelik met die hersiening daarvan besig. Daarby hou hy hom op die hoogte met die jongste kommentare, woordeboeke en aflewerings van die nuwe Nederlandse vertaling en win ook steeds die advies van taaladviseurs in. Op die vergaderings van vertalers te Stellenbosch, Potchefstroom en Bloemfontein kom hy telkens met voorstelle waardeur die vertaling gekoördineer en verbeter kan word. Uit sy korrespondensie met die ander vertalers blyk dat die hele Bybelvertaling voortdurend sy aandag in beslag neem. Daar word allerweë erken dat Du Toit se bydrae tot die vertaling van die Bybel in Afrikaans baie belangrik en waardevol was. Selfs siekte het hom nie daarvan weerhou om met die hersiening van die werk voort te gaan nie. Op sy siekbed het hy nog altyd aan moontlike verbeterings en 'n beter skryfwyse gedink. Die hartaanval waaraan hy beswyk het, het hom getref terwyl hy besig was met die finale afronding van die hersiene uitgawe van die Afrikaanse Bybel.
Prof. B.B. Keet, in 1973 die enigste oorlewende lid van die oorspronklike vertalers, het dan ook gesê dat die Afrikanervolk swaar in die skuld is teenoor Totius vir die liggaamskragte wat hy op die altaar gelê het in sy onvermoeide ywer in verband met die vertaling. Sy medewerkers was dit eens dat hy die stukrag en siel van die vertalers en die praktiese mens onder hulle was. Dr. J.D. Kestell getuig dat hy hier nie die digterlike dromer nie, maar die man van die daad was. Dit is waar dat die Bybelvertaling te letterlik was om die Afrikaanse idioom tot sy reg te laat kom.
Sedert daardie tyd het Afrikaans egter ontwikkel sodat daar baie groter uitdrukkingsmoontlikhede ontstaan het. In die lig van hierdie ontwikkeling het die vertaling van Totius en die ander vertalers gebreke, maar hulle moet eer ontvang vir die werk wat hulle as baanbrekers gedoen het in 'n stadium toe Afrikaans nog besig was om sy beslag te kry.
Gereformeerde Kerkleier
duimnael|links|200px|Totius op gevorderde leeftyd. Sy bydrae tot die kerklike lewe van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika (GKSA) was van betekenis. Veral ná 1911 toe hy hoogleraar geword het, het sy kerk baie van sy dienste gebruik gemaak. Vanaf 1911 het daar geen pre-advies oor belangrike sake voor die Sinodes van die GKSA gedien waarin hy nie in mindere of meerdere mate saamgewerk het nie. Vanweë sy besondere kennis van die kerkreg is sy oordeel dikwels gevra, selfs buite die grense van sy eie kerk. As prediker was hy gewild. Sy preke was nie gekunsteld of grootdoenerig nie en het uitgemunt deur die Skriftuurlike karakter daarvan. Dit was Skrif-prediking wat gebore is uit sy eie omgang met en eerbied vir die Woord.
Waardering
duimnael|regs|270px|Die [[Johannesburgse skilder W.H. Coetzer skets Totius in 1948 ter voorbereiding op 'n skildery.]]
Buite die kring van sy eie kerk was sy invloed ook groot op die kerklike en volkslewe in Suid-Afrika. Sy Psalmberyming het hom 'n onvergeetlike plek in die geskiedenis van die Afrikaanse taal en kerklike lewe gegee. Sy bydrae tot die Bybelvertaling van 1933 en die hersiening daarvan het die drie Afrikaanse kerke ten goede gekom. Hoewel hy lid van die GKSA was, het die wel en wee van die twee susterkerke ook altyd op sy hart gelê. Die drie Afrikaanse kerke in Suid-Afrika sal altyd met dankbaarheid aan hom dink.
Sy diepe Godsvrug, sy geloof in die moeilikste omstandighede, selfs in persoonlike smart, sy kinderlike eenvoud, sy gebondenheid aan die Woord, besiel almal wat hom in herinnering roep. Totius was tingerig gebou, nie sterk van gestel nie, maar verrassend taai. Hy was lief vir die eensaamheid in die natuur, lief vir visvang en 'n gereelde wandelaar. Maar hierdie ingekeerde peinser met die geboë gestalte was ook lief vir geselskap en het in sy nederigheid graag met die eenvoudiges en met jong mense verkeer. Hy het 'n fyn humorsin gehad en daardeur in menige krisismoment die spanning gebreek. Hy was musikaal en het verskillende instrumente bespeel, onder meer die siter.
Huldeblyke
Met sy dood het talle publikasies en mense hulde aan Totius gebring, byvoorbeeld:
Die Huisgenoot
"By al die smart van skeiding, by al die verslaenheid waarmee ons weer voor die dood staan en ondanks die groot meegevoel wat daar na sy familie uitgaan, kan ons as volk nie sê dat ons Totius deur sy afsterwe verloor het nie. Dit sou so 'n geringskatting van sy betekenis wees, want wat is die waarde van 'n gawe wat later weer weggeneem word? En Totius was 'n gawe aan die Afrikaner – 'n unieke gawe wanneer 'n mens sy lewenswerk in die geheel aanskou en dit plaas in die raamwerk van die tyd waarin hy geleef het. In 'n volle en arbeidsame lewe waarvan die patroon reeds baie vroeg vasgelê was en waarvan hy nooit afgewyk het nie, het hy hom as dienaar aan sy volk gewy, sy talente tot volle ont-plooiing gebring en sy medemens verryk met die vrugte van 'n ruim en gevoelige hart en 'n edel gemoed. Ons is ryker omdat hy by ons was. As hoogleraar het 'n unieke vormende en inspirerende krag van hom uitgegaan, sodat sy studente sonder uitsondering glo dat hul aanraking met hom die grootste geesteservaring van hulle lewe was. By die heengaan van so 'n figuur kan 'n volk nie treur sonder om ook bly te wees nie. In ons verlies kan ons oneindig dankbaar wees oor die gawe van so 'n bevrugtende en vrugbare lewe aan die beginjare van die opkomende Afrikaanse kultuur. Totius het ons ontval, maar die gawe van Totius aan ons kan nooit van ons weggeneem word nie."
Die Volksblad
"Die hele Afrikanerdom beween vandag die heengaan van Totius, een van die heel grootste manne wat ons jong volk nog opgelewer het, 'n geestelike leier wie se lewenswerk deur die eeue heen voort sal leef. In die hart van die Afrikanerdom het 'n groot en dankbare liefde gebrand vir die beskeie en nederige persoon van Totius, wat, in weerwil van die buitengewone aansien wat hy in alle kringe geniet het, nooit anders was nie as opreg vriendelik en genaakbaar, met 'n humoristiese vonkeling in die oog en 'n onskuldige grappie vir almal met wie hy in aanraking gekom en saam geleef en gewerk het. Hy was 'n skone voorbeeld van die godsdiens wat hy so innig bely het: klein in eie oë, maar groot in sy daadkrag en sy ywer vir sy God en sy volk."
Die Burger
"Met die heengaan van Jacob Daniël du Toit het Suid-Afrika een van sy heel groot manne verloor. As mens, as digter, as Godsman, as volksman, het hy 'n plek in die hart van die Afrikaner ingeneem wat nou leeg sal wees, omdat daar niemand anders is wat dit kan vul nie."
Prof. L.J. du Plessis
Prof. Du Plessis het intiem met Totius saamgewerk, onder andere as eerste sekretaris van die Bybelvertalers. "Oor sy betekenis vir kerk en skool en volk hoef nie uitgewei te word nie: dit is alombekend en word ook oral erken. Tog is dit nodig om daarop te wys dat Totius die Gereformeerde Kerk en sy Teologiese Skool verryk het deur die Afrikanerisme van die Genootskap van Regte Afrikaners, die Calvinisme van die Vrye Universiteit en die Anti-rewolusionêre Party. En in hierdie verband moet ook verwys word na die gelykgesinde medewerking van Totius se vernaamste Potchefstroomse kollegas, wyle professore Jan Kamp en Ferdinand Postma. Hierdie manne is dit wat, op die in Burgersdorp gelegde grondslag, Potchefstroom gemaak het tot 'n geestelike krag in ons land, maar meeste van almal Totius self. Sy gees veral is dit wat kerk, skool en universiteit blywend gestempel het; en ook deur hulle sal sy gees op die Afrikanervolk bly inwerk, maar veral deur sy digwerk, sy Bybelvertaling en sy Psalmberyming, en meeste van alles deur laasgenoemde, wat sekerlik die hoogtepunt is van sy skeppingswerk en vergelykbaar met die beste in die wêreld."
Prof. B.B. Keet
"Hier het ons 'n man wat baie groot gawes van God ontvang het, maar dit so nederig gebruik het dat die Afrikaanse kerke nie anders kan as om God daarvoor te dank nie."
Prof. D.F. Malherbe
"Hy wat sy volk kon troos en na die ewigheid kon rig, het groot gedien. Hy sal lewe. Dit is genoeg om die Gereformeerde Kerk, sy Teologiese Skool en die PU vir CHO te laat verstaan watter groot genade God aan hulle betoon het om van naderby, so intiem, met hom te kon lewe, en sy invloed te kon ervaar. Aan God alleen die eer!"
Armação dos Búzios
Armação dos Búzios (Brasiliaanse Portugees: [ɐɦməˈsɜ̃w̃ duj̆ʑ ˈbuˑzjʊ̆j̆ɕ], Europese Portugees: [aʁmɐˈsɐ̃w duz ˈbuzjus]), dikwels kort Búzios genoem, is 'n strandoord en munisipaliteit in die Brasiliaanse deelstaat Rio de Janeiro wat in die 1960's, nadat die Franse aktrise Brigitte Bardot en haar Brasiliaanse vriend net soos die oseanograaf Jacques Cousteau hier op soek na 'n rustige vakansieplek in 1964 kom ontspan het, met luukse toerisme en stralerjakkers verbind is en aan die voormalige vissersdorpie die bynaam A Saint-Tropez Brasileira besorg het.
Armação dos Búzios, wat op 'n skiereiland noord van Rio de Janeiro aan die Brasiliaanse Costa do Sol ("Sonkus") geleë is met 'n twintigtal sandstrande binne die stadsgebied, het oorspronklik deel uitgemaak van Cabo Frio en vorm eers sedert 12 November 1995 'n selfstandige munisipaliteit. Die betrokke prefekture het die ontwikkeling van Búzios vanaf die 1970's met omsigtigheid beplan. In teenstelling met baie ander gewilde strandoorde in die land is die bou van woonstelblokke hier verbied sodat die oorspronklike Portugees-Mediterreense dorpskarakter net soos die historiese klipstrate bewaar gebly het. Die meeste geboue bly beperk tot twee verdiepings. Nogtans het Búzios 'n gewilde vakansiebestemming vir duisende inheemse en Argentynse toeriste asook die plesierbote van internasionale rederye geword. Die streek se tipiese klein gastehuise of pousadas beskik meestal net oor 'n tiental kamers. In 2010 het 'n hotel met meer as 300 kamers sy deure geopen.
Costa do Sol
Die flora in die sanderige kusgebied word oorheers deur die restinga, 'n Suidoos-Brasiliaanse bioom met grasse, kruie en klein struike met hoogtes tussen 1,5 en 2 meter digby die strande, en tropiese loofbosse met klein boomspesies (en hoogtes van maksimaal 15 m) in die aangrensende binneland. Die Engelse natuurkundige Charles Darwin is in 1832 deur 'n landgenoot, wat hier geboer het, uitgenooi om die plaaslike dier- en plantspesies te bestudeer. Sy beskrywings en waarnemings is in 1839 as Journal and Remarks gepubliseer (latere uitgawes van die werk het onder die titel The Voyage of the Beagle verskyn, met beskrywings van die Costa do Sol in die tweede hoofstuk).
Liggewende plante en diere
Verskeie soorte plante en diere het die vermos om lig uit te straal. Tydens hierdie proses word feitlik geen hitte afgegee nie. Bekende voorbeelde is vuurvliegies en glimwurms (albei kewersoorte), en sekere diepseevisse. Daar is nog min inligting oor die funksie van liguitstraling (fotogenese) bekend, maar daar word aanvaar dat dit by diere gewoonlik te doen het met die aantrek van soortgenote, die afskrik van roofdiere en/of die vang van prooi.
Die verskynsel is, ten minste by ongewerwelde diere, moontlik ŉ oorblyfsel van die oeroue proses van suurstofbinding. Sekere plant- en dierspesies kan lig uitstraal. In teenstelling met die lig wat byvoorbeeld deur die son of gloeilampe afgegee word, word baie min hitte tydens hierdie proses afgegee. Normaalweg vind die proses in lewende organismes plaas, maar diere soos die klein mosselkrewe (subfamilie Cypridinae) straal in sekere omstandighede heelwat lig uit nadat hulle dood is. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die Japanners die klein krewe stukkend gevryf en as onopvallende ligbron gebruik om kaarte mee te verlig.
Fotogenese by plante
Fotogenese of liguitstraling kom slegs by baie laer ontwikkelde plantsoorte soos bakterieë (kieme) en swamme voor. 'n Bakterie, Photobacterium phosphoreum (die Latynse naam dui juis op die liggewende eienskap) is soms teenwoordig in verrotte vleis of vis, wat veroorsaak dat dit lig uitstraal.
Dieselfde verskynsel kan met verrottende hout gebeur wanneer die swam Armillaria mellea daarin teenwoordig is. Verskeie soorte paddastoele, wat eintlik die vrugliggame van sekere soorte swamme is, kan lig uitstraal, wat soms op 'n groot afstand waargeneem kan word.
Fotogenese by diere
Selfs bedags kan hulle as pienk kolle op die water waargeneem word. In teenstelling met liggewende plante, wat normaalweg aanhoudend lig produseer, stel diere net lig vry as hulle op die een of ander manier daartoe gestimuleer word. Eensellige seediere kan byvoorbeeld deur bewegende voorwerpe, seestrome of die breek van branders geprikkel word. Die sogenaamde rooigetye wat periodiek langs die Suid-Afrikaanse en ander kuste voorkom, word veroorsaak deur groot massas eensellige diertjies van die genus Noctiluea. Bedags vertoon die see rooi, maar snags lyk die branders soos groen vuur as hulle op die strand breek.
As 'n boot deur so 'n gebied beweeg, laat hy ook 'n spoor groen lig na. 'n Paar soorte kwalle (jellievisse), en veral die naverwante kamkwalle, is nog voorbeelde van liggewende diersoorte wat algemeen in die see voorkom. Hoewel daar wel sekere wurms is wat lig uitstraal, is die bekende glimwurms sowel as vuurvliegies, wat albei in onder meer Suid-Afrika aangetref word, eintlik kewers van die familie Lampyridae. Twee genera kom algemeen in Afrika voor, naamlik die vuurvliegies (Luciola) en die glimwurms (Lampyris).
Die vuurvliegies het fotofore (liggewende organe) onder aan die punt van die abdomen of agterlyf. Sowel die mannetjies as die wyfies het vlerke, maar die lig van die mannetjies is bale helderder as die van die wyfies. Die wyfies vlieg ook baie min rond. Die volwasse mannetjies van die genus Lampyris lyk baie soos vuurvliegies, maar die volwasse wyfies lyk meer soos die larvale stadium en staan daarom bekend as glimwurms. Hulle word algemeen in vogtige omgewings aangetref.
Ander geleedpotiges (phylum Arthropoda) waarin liguitstraling voorkom, is byvoorbeeld springsterte (insekte-orde Collembola), egte vlieë (orde Diptera) en duisendpote. Liggewende stekelhuidiges (phylum Echinodermata: seesterre, seekastaiings, seekomkommers, seelelies en slangsterre) kom ook voor, maar is skaars. Liggewende weekdiere (phylum Mollusca) is hoofsaaklik 'n paar seelewende slakke, tweekleppiges (mossels, ensovoorts) en inkvisse.
Laasgenoemde het, benewens baie goed ontwikkelde fotofore (liggewende organe), ook nog reflektors waarmee die lig in ŉ spesifieke rigting gerig word, en spesiale membrane wat die kleur en intensiteit van die lig kan verander. Die enigste werweldiere wat tot liguitstraling in staat is, is visse, hoofsaaklik diepseevisse. Die visse het gewoonlik fotofore op die maag en kop, en die lig wat sommige van hierdie visse uitstraal, wek hulle nie self op nie. In werklikheid word dit opgewek deur bakterieë wat simbioties net onder die visse se vel leef.
Oorsprong en funksie
Daar is baie min bekend oor die funksie van liggewende organe by ongewerwelde diere, terwyl daar oor die ontwikkelingsgeskiedenis daarvan slegs gespekuleer kan word. Omdat die verskynsel by soveel verskillende soorte ongewerweldes voorkom, wit die een teorie dit hê dat lig by die diere as ŉ neweproduk van die normale metabolisme afgegee word. Daar word algemeen aanvaar dat daar direk na die ontstaan van die aarde baie miljoene jare gelede geen suurstof was nie.
Zack du Plessis
Zack du Plessis (* 28 November 1949 – † 15 Junie 2011) was 'n Afrikaanse akteur, aanbieder, grapmaker, storieverteller en rolprentvervaardiger. Hy was veral bekend vir sy rolle in gewilde TV-programme soos Vetkoekpaleis en Orkney Snork Nie.
Liggewende plante en diere
Oorsprong en funksie
oe suurstof begin vorm het, was dit 'n gifstof vir die organismes wat toe gelewe het. Soos dikwels vandag nog met gifstowwe gebeur, is die suurstof gebind om dit onskadelik te maak. Tydens die reaksie het water, sowel as 'n stof wat lig kan afgee, vrygekom. Namate suurstof meer beskikbaar geraak het, het al hoe meer organismes hulle aangepas en dit begin gebruik vir asemhaling. Die proses van onskadelik maak was dus nie meer nodig nie en die meeste organismes het dit verloor. By sommige organismes het die proses egter behoue gebly, omdat liguitstraling vir hulle ontwikkelingsvoordele ingehou het, byvoorbeeld vir voortplanting.
Zack du Plessis
Biografie
Du Plessis het ’n dramagraad aan die Universiteit van Pretoria verwerf en by die destydse streekskunsteraad Truk gewerk. Met die koms van televisie in 1976 het hy homself hoofsaaklik op TV-werk toegespits. Hy het ook sy eie fliekmaatskappy gehad, wat onder meer die fliek Bosveldhotel (Die Moewie) en kinderprogramme vervaardig het.
Liggewende plante en diere
Oorsprong en funksie
Op die Bermuda-eilande kom daar 'n wurm (Odontoyelis) in die see voor waarvan die wyfies, nadat hulle hul eiers gele het, al om die eiers swem terwyl hulle lig uitstraal. Die lig lok die mannetjies nader, wat dan die eiers bevrug. 'n Soortgelyke verskynsel kom voor by die vuurvliegies, waar dit die mannetjies is wat die wyfies met behulp van hulle lig nader lok. Die lig is in die vorm van flitse, waarvan die patroon van spesie tot spesie verskil. Hierdeur kom slegs mannetjies en wyfies van dieselfde spesie bymekaar.
Zack du Plessis
Biografie
Du Plessis was met die aktrise en TV-aanbieder, Magda van Biljon, getroud.
Liggewende plante en diere
Oorsprong en funksie
Buiten vir voortplanting word liguitstraling by ongewerweldes ook gebruik am hul prooi nader te lok of roofdiere te mislei. Sommige Crustacea (krewe en garnale) skei byvoorbeeld 'n liggewende stof af wat dan, net soos die "ink" van inkvisse, die roofdiere verwar. In die geval van visse lyk dit asof liguitstraling spesifiek vir sekere funksies ontwikkel het, en nie ŉ oorblyfsel van 'n suurstofskadeloosstellingsproses is nie. Liguitstraling kom hoofsaaklik onder diepseevisse voor en speel klaarblyklik ŉ belangrike rol in die diepsee.
Zack du Plessis
Biografie
Hy is op 15 Junie 2011 by sy huis in sy slaap aan longkanker oorlede. Hy word oorleef deur sy vrou, seun (Wénèf) en dogter (Bernice du Toiten).