C.J._Langenhoven
Ander prosa
In “Die opdraende pad” bundel hy vyf voordragte, waarin hy op populêre wyse sosiale, politieke, wetenskaplike en letterkundige vraagstukke behandel. Met die Stellenbosse studente gesels hy oor “Belangstelling”, met die A.C.V.V. oor “Inkomste en Uitgawe”. Daar is ‘lange aaneenskakelings van logiese redenasie-kettings’. Die onderdele van elke onderwerp word behandel, meestal aan die hand van ’n aanskoulike beeld. Die skilpad word byvoorbeeld met goeie gevolg gebruik as beeld in “Die Krag van ’n Nasie”. Die aanwending van konkrete beelde word dan ook in die voordrag oor “Letterkundige Styl” as een van die geheime van sukses genoem. Die titel van die bundel wil te kenne gee dat die pad wat die jeug van Suid-Afrika moet bewandel, opdraand is, maar bo-op die hoogte is daar skatte wat nie deur mot of roes verteer word nie. “Aan stille waters I en II” is versamelings van sy rubrieke wat oor die jare in Die Burger verskyn het. Die titel is misleidend, aangesien hy meermale strydlustig ’n saak aanvoor of hom skerp krities uitspreek oor sake, onder andere oor kritici van sy letterkundige werk. Uit hierdie rubrieke word twee keuses gepubliseer, Deel I in 1930 en Deel II postuum in 1941. Met openhartige eerlikheid stort hy sy hart uit oor alles wat daar omgaan in sy gemoed. Die logiese en kalm beredeneerde betoog enersyds en andersyds die baie gewaagde stelling wat met spot en paradokse verdedig word, is gereelde stylfigure; daar word geskryf oor belangrike landsake en uitgewei oor huislike verskille van Vroutjie en Kerneels; oor godsdiens en wetenskap, volstruise en tande, letterkunde en die griep-bakterie. Gereeld gebruik hy ook die geleentheid om resensente en versamelaars van bloemlesings [null by te kom.] Die wisselende gehalte van die stukke kan ongetwyfeld daaraan toegeskryf word dat hy onder verpligting was om vir baie jare weekliks die rubriek te lewer en naas bydraes wat duidelik in haas afgejaag is, staan daar ook van Langenhoven se beste werk. Deel een bestaan uit vier afdelings. Die eerste afdeling is “Korswil en klug”, waarin hy ’n komiese lewenskets van homself gee en limerieke, allerlei versies, spreuke, raaisels, satires, toesprake en sketse opneem. Stoffel Gieljam, Neelsie en Vroutjie figureer in verskeie komiese vertellings, soos in “Neelsie en Vroutjie veg ’n duel” met sy komiese vermenging van fantasie en werklikheid. Die “Sketse en verhale” van die tweede afdeling is meestal mymerend en lerend, soos “Onder die denne” en “Mymeringe van ’n grysaard”, en die bestes gee sy humorsin weer, soos “Die vlieg”. “In memoriam” is ’n treffende essay oor die dood na ’n langdurige droogte van sy geliefde sipresboom, waaronder hy gereeld geskryf het, terwyl “Oor die sloot” oor die dood van sy hond handel. Die derde afdeling is gedigte en die vierde afdeling bestaan uit “Gewigtiger stukke”, wat meestal direk didakties of persoonlik-sentimenteel is. “Brief van die harlekyn” word baie bekend, waarin die skrywer persoonlike belydenis aflê, onder meer oor sy fyngevoeligheid vir kritiek. Deel twee van “Aan stille waters” (saamgestel deur Sarah Goldblatt) bevat ’n keuse uit die bydraes vir 1931 en 1932. Hierdie deel is nie volgens genre of tematies in afdelings verdeel nie en bestaan uit verdere vertaalde liedere, sketse oor alledaagse onderwerpe, voordragte oor politieke vraagstukke en die Afrikaanse taal en die bekende “Werkreseppie”. Die meeste stukke in hierdie bundel is egter meer tydgebonde as dié in die eerste versameling.