cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osmose
Osmotiese verskynsels by diere en die mens
Die soutkonsentrasie in riviermonde en by kusgebiede kan baie veranderlik wees, sodat hierdie diere (eurihaliene diere) 'n groot aanpassingsvermoë moet hê. Diere soos salms, wat in varswater kuit skiet maar hulle voedsel in die see verkry (anadrome diere), en ander soos die paling met 'n teenoorgestelde lewenswyse (katadrome diere), moet 'n nog groter aanpassingsvermoë hê. Veral soogdiere en die mens het 'n aantal osmoseptors (selle wat gevoelig is vir bloed se osmotiese waarde) in die hipotalamus.
As die bloed se osmotiese waarde styg, neem die selle dit waar en die hipotalamus stimuleer die produksie van antidiuretiese hormoon. Die hormoon veroorsaak dat die niere minder vog uitskei en dorsgewaarwording ontstaan, wat 'n prikkel is vir groter wateropname en 'n gevolglike verlaging van die bloed se soutkonsentrasie.
1089
Die jaar 1089 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 89ste jaar van die 11de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Ngconde Balfour
Ngconde Balfour (* 23 Augustus 1954, Alice, Oos-Kaap) is 'n afgetrede Suid-Afrikaanse politikus.
Hy het tussen 1999 en 2008 as die Minister van Korrektiewe Dienste en Minister van Sport en Ontspanning gedien.
Siekte
'n Siekte is 'n skadelike fisiese of psigiese afwyking van 'n organisme. Meer spesifiek, dit is 'n ontwrigting van die homeostase, die selfregulerende proses waardeur biologiese stelsels hulle stabiliteit bewaar deur by omstandighede aan te pas. Dit gaan dikwels met simptome gepaard wat die mediese toestand verklap.
Voorbeelde van algemene siektes is griep en virusinfeksies van die lugweë. Algemene dodelike siektes is kanker en kardiovaskulêre siektes.
Die invloed van siektes is nie tot individue en hul onmiddellike omgewing beperk nie, maar het 'n groot rol in die geskiedenis van die mensdom gespeel. Volgens die historikus McNeill, selfs 'n sentrale rol.
Patologie is die studie waarbinne die verskillende stadia van siektes ondersoek word. So is etiologie die leer van die oorsake wat die ontwikkeling van siektes beskryf.
Gerard Rissik
Vroeë lewe
Rissik was die seun van Gerard Hendrik Rissik, ’n direkteur van die Landbank, en sy tweede vrouw Wilhelmina Juta. Rissik het sy skoolopleiding aan die Oosteinschool in Pretoria ontvang. Daarna het hy by die Transvaalse Universiteitskollege ingeskryf vir ’n graad in myningenieurswese. Twee jaar van swak gesondheid het hom egter verplig om sy studie te staak. Sy onbedwingbaarheid het hom egter, tegelyk met sy junioraanstelling as klerk by die Reserwebank in 1923, ook deeltyds vir ’n B.Com.-graad by die Universiteit van Pretoria laat inskryf. Later het hy ook ingeskryf vir die kwalifiserende eksamen van die Geoktrooieerde Instituut van Sekretarisse (GIS), waarvan hy in 1945 as lid benoem is. Insgelyks het hy vir die diploma van die Instituut van Bankiers ingeskryf, waartoe hy in 1925 as lid toegetree het.
Reserwebank en ander werk
Rissik het opgang in diens van die Reserwebank gemaak; in 1939 is hy bevorder tot assistent-sekretaris, in 1943 tot sekretaris en hoofrekenmeester, in 1954 tot hoofkassier, in 1958 tot die nuutgeskepte pos van uitvoerende assistent, in 1960 tot vise-president en op 1 Julie 1962 tot president van die Reserwebank – ’n pos wat hy tot sy uittrede op 30 Junie 1967 beklee het. Hy was die eerste amptenaar van die Reserwebank wat deur die range van die bankhiërargie na die mees senior betrekking gevorder het. Hy was ook die eerste sekretaris van die Nasionale Finansiekorporasie (1949-1954) en later ook voorsitter. Insgelyks was hy voorsitter van die Suid-Afrikaanse Banknootmaatskappy.
Benewens sy diens aan die Reserwebank het Rissik ook sy dienste aan professionele verenigings, gespesialiseerde ekonomiese organisasies en die gemeenskap beskikbaar gestel. So is hy onder meer in 1950 benoem in die Suid-Afrikaanse Raad van die Geoktrooieerde Instituut van Sekretarisse waarvan hy van 1954 tot 1955 as president gedien het. Hierby was hy ’n geassosieerde lid van die Instituut van Bankiers in Suid-Afrika en in 1960 en 1964 president. ’n Tyd lank was hy ook president van die Nasionale Ontwikkeling- en Bestuurstigting van Suid-Afrika (later die Mannekrag en Bestuurstigting van Suid-Afrika). Ander belangen wat hy gehad het, was sy lidmaatskap van die Genootskap Oud-Pretoria sedert 1948, waarvan het van 1958 tot 1968 thesaurier was, sy diens as trustee van die Suid-Afrika-Stigting en sy bydrae as lid van die raad van die Universiteit van Pretoria. Na sy aftrede was hy lid van die hoofdireksie van die Suid-Afrikaanse Lewensversekeringsgenootskap asook van talle ander maatskappydireksies.
Rissik se belangstelling in die Suid-Afrikaanse geld- en bankwese het veral tot uiting gekom in die verhouding van die bankwese tot die Suid-Afrikaanse ekonomie. Daaroor het hy omvattend gepubliseer, meestal in tydskrifte van professionele verenigings, waarmee hy geassosieer was. In sy hoedanigheid as lid (en president) van die Nasionale Ontwikkeling- en Bestuurstigting het Rissik in 1951 die Internasionale Wetenskaplike Bestuurekongres in Brussel bygewoon, en in 1954 aan die hoof gestaan van die Suid-Afrikaanse afvaardiging na die Internasionale Kommissie van Wetenskaplike Bestuur in São Paulo, Brasilië. As numismatikus het hy meegewerk aan die uitbou van die Reserwebank se muntversameling.
Privaatlewe
Rissik was ’n gesogte spreker wat dikwels vir geleentheidstoesprake genader is. As kultuurmens het hy veral belang gestel in die teater, die skilderkuns en geskiedenis, terwyl die bevordering van kinderwelsyn hom na aan die hart gelê het. Hy is op 12 Desember 1931 met Alice Meltzer getroud en twee seuns, Gerard en Bernard is uit die huwelik gebore.
Groothertog Georgi Aleksandrowitsj van Rusland
180px|duimnael|Groothertog Georgi omstreeks 1890.
Lewe
links|duimnael|180px|Georgi as kind saam met sy ouers, broer Nikolaas en suster Ksenia. thumb|links|180px|Georgi en Nikolaas as jong mans.
Georgi is genoem na sy ma se ouer broer, koning George I van Griekeland. Nes sy sibbes, is hy sonder luukses grootgemaak. Die gesin het meestal in die paleis by Gatsjina gewoon. Hy het twee ouer broers gehad: Nikolaas en Aleksander. Aleksander is op amper 11 maande oorlede.
Georgi is beskou as die slimste van Aleksander III se kinders. Hy het ook goed met ander oor die weg gekom, nes sy ma. Georgi en Nikolaas het dieselfde onderwysers gehad, maar in aangrensende kamers studeer. Hulle onderwysers was vooraanstaande professore.
Albei broers het foutlose Engels gepraat en geskryf. Hulle het ook 'n liefde vir sport ontwikkel, veral skiet en hengel. Hulle het ook Frans vlot en Duits en Deens redelik goed gepraat.
Dit het gelyk of ’n belowende loopbaan in die Russiese vloot op Georgi wag toe hy in 1890 tuberkulose kry. Die keiser en keiserin het in dié jaar besluit om Georgi en Nikolaas op ’n nege maande lange reis na Japan te stuur. Hulle het gehoop die son en seelug sou Georgi goed doen. Die twee groothertoë het Gatsjina op 4 November 1890 verlaat. Hulle is eers na Athene, waar hul neef prins George van Griekeland by hulle aangesluit het. Van daar is hulle na Egipte en Bombaai. Van Bombaai af het Nikolaas vir sy ouers laat weet Georgi het probleme met sy been, en later het hulle gehoor hy sal moet terugkeer huis toe omdat hy koors het. In werklikheid het Georgi akute brongitis gehad en hy is na Athene gestuur waar hy deur keiserlike dokters ondersoek sou word.
In November 1894 is keiser Aleksander III oorlede en Nikolaas het Nikolaas II van Rusland geword. Omdat Nikolaas nie toe kinders gehad het nie, het Georgi amptelik die tsesarewitsj, of troonopvolger, geword. Weens Georgi se swak gesondheid het hy na Likani in Georgië verhuis en kon hy nie sy pa se begrafnis bywoon nie.
Hy het ook die doop van Nikolaas se oudste twee dogters, Olga en Tatjana, misgeloop. Kort ná die geboorte van Nikolaas se derde oudste dogter, Maria, in Junie 1899 het Georgi aan sy broer geskryf: "Ek is so hartseer dat ek nog nie jou dogters gesien en hulle leer ken het nie; maar wat kan ek doen! Dit beteken dis nie vir my beskore nie, en alles is die wil van God."
In 1895, terwyl hy saam met sy ma op besoek aan Denemarke was om familie te besoek, het Georgi se toestand versleg. Hy moes in die bed bly totdat hy na Likani kon terugkeer.
Dood
thumb|220px|Die plek waar Georgi gesterf het, in Georgië. Georgi is skielik op 9 Augustus 1899 in Likani dood; hy was 28 jaar oud. Hy was alleen uit op sy motorfiets en toe hy ná 'n paar uur nie terugkom nie, het sy bekommerde personeel 'n soektog gelas. Toe hulle hom opspoor, was dit te laat. ’n Vrou het hom langs die pad gekry terwyl hy op sy motorfietsrit was; bloed het uit sy mond geloop en hy het gesukkel om asem te kry. Sy het hom vasgehou totdat hy dood is.
Die nuus het Nikolaas per telegram bereik en hy moes sy ma meedeel. Die familie was heeltemal platgeslaan – veral Nikolaas oor die heengaan van sy jonger broer en speelmaat uit sy kinderjare.
Georgi is op 14 Julie 1899 in die Katedraal van Petrus en Paulus in Sint Petersburg begrawe, naby sy pa, Aleksander III. Tydens die diens het sy ma geen traan gestort nie, haar gesig was net die toonbeeld van lyding.
DNS-bewyse
Dekades later is sy lyk in die Katedraal van Petrus en Paulus opgegrawe om DNS-monsters van sy oorskot te neem en die beendere van sy ouer broer, Nikolaas, te eien wat ná die Russiese Rewolusie saam met sy gesin vermoor is. Dit het ’n deurslag gegee in die eiening van die bene. Ná die tyd is hy weer begrawe, nie ver van die grafte van Nikolaas en sy gesin nie.
Gereformeerde kerk Alberton
duimnael|links|170px|Ds. [[Petrus de Klerk|P.J. (Petra) de Klerk, in kombinasie met Vereeniging van 1941 tot 1945 Alberton se eerste leraar.]]
Messier 72
Messier 72 of M72 (ook bekend as NGC 6981) is ’n bolvormige sterreswerm in die sterrebeeld Waterdraer. Dit is op 29 Augustus 1780 deur die Franse sterrekundige Pierre Méchain ontdek. Sy kollega Charles Messier het op 4 Oktober daardie jaar daarvoor gesoek en dit in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem. Albei het gedink dit was ’n flou newel eerder as ’n sterreswerm.
Gereformeerde kerk Alberton
duimnael|links|250px|Dr. [[G.P.L. van der Linde trou met Cornelia van der Merwe. Hulle was die pastoriepaar hier van 1955 tot 1958.]]
Messier 72
Met ’n groter instrument het die Britse sterrekundige John Herschel dit ’n "helder swerm sterre" genoem. Die Amerikaner Harlow Shapley het opgemerk dat dit ooreenstem met Messier 4 en Messier 12.
M72 is sowat 55 000 ligjare van die Son af. Sy massa is sowat 168 000 sonmassas en dit is sowat 9,5 miljard jaar oud. Daar is 43 bekende veranderlike sterre in die swerm.
Gereformeerde kerk Alberton
duimnael|regs|270px|Ds. [[Petrus Venter (leraar van 1952–'54), sy vrou, wat hom jonk reeds ontval het, en hul dogtertjie, Anna.]]
duimnael|regs|170px|Mev. (ds.) G.P.L. van der Linde, predikantsvrou van 1955 tot 1958.
duimnael|regs|170px|Ds. Simon van der Bijl, leraar van 1973 tot hy sy [[emeritaat aanvaar het in 2000. Sy vrou, Esther, is gebore op 11 Februarie 1930.]]
duimnael|270px|regs|Ds. S.J. van der Bijl en sy gesin.
Die Gereformeerde kerk Alberton is die oudste gemeente van die Gereformeerde Kerke van Suid-Afrika op die Randse dorp Alberton.
Alberton is op 9 Desember 1939 van Germiston (1905) afgestig as die sewende Gereformeerde kerk aan die Oos-Rand. Dit was die vyfde kerk wat tussen 1935 en 1939 in dié gebied afgestig is. Van die eerste inwoners van die dorp Alberton was ook lidmate van die Gereformeerde Kerk. Reeds van 1904 af het hulle na Germiston gereis om daar kerk by te woon. Intussen moes hulle plaaslik onderling kerk en Bybelstudie aan ouderlinge se huis hou. Op 11 Junie 1927 het die Albertonse lidmate met die goedkeuring van Germiston se kerkraad ’n sinkkerkie van die plaaslike NG moedergemeente bekom.
In 1940 het Alberton in ’n kombinasie met Vereeniging gevorm. Ses en ’n half jaar ná die gemeente se stigting, in Mei 1946, besluit die kerkraad van Alberton die tyd is geleë vir die oprigting van ’n nuwe kerk. Die huidige perseel in Parklandslaan is in November 1946 gekoop vir £1 600. Die hoeksteen van die nuwe kerkgebou is op 5 Junie 1948 gelê en die kerk op 2 Julie 1949 amptelik in gebruik geneem. Weens probleme met boupermitte in die jare net ná die Tweede Wêreldoorlog het die kerkraad besluit om self as boukontrakteur op te tree en sake so te bespoedig, hoewel die hoeksteen Fritz Broers as bouaannemer meld. Tot vandag is min veranderings nog aan die kerkgebou, ontwerp deur die argiteksfirma Verhoef, Smit en Viljoen, aangebring. Opknapping aan die binnekant van die kerk is wel aangebring, onder meer nuwe matte en bankstoffering.
Die gemeente gebruik nou (2018) nog ’n meganiese pyporrel wat in 1963 geïnstalleer is en wat die uitgediende Hammond- elektriese orrel vervang het. Destyds het dié nuwe orrel R6 450 gekos. Omdat dit so groot is, moes dit op die galery agter die preekstoel ingebou word. Amper 10 jaar nadat dit geïnstalleer is, het die pedale (om geen ooglopende rede nie) begin vashaak. ’n Staalstruktuur moes toe aangebring word om die galery se houtvloer te stut en so is dié probleem opgelos.
’n Kerksaal is langs die kerkgebou gebou en in 1975 in gebruik geneem.
In die eeufeesjaar van die Gereformeerde Kerk (1959) het Alberton en Eikenhof saam 551 belydende lidmate gehad. Einde 2014 het die belydende lidmate van Alberton, Alberton-Wes en Brackenhof saam 653 getel, van wie net 178 in hierdie gemeente was. Einde 2017 het dit verder afgeneem tot 126, met net 12 dooplidmate.
Jean-Louis Jeanmaire
Jean-Louis Jeanmaire (25 Maart 1910 in Biel/Bienne – 29 Januarie 1992) was 'n brigadier in die Switserse weermag wat hoogs geklassifiseerde, maar nogtans nie baie sensitiewe, Switserse militêre geheime aan die Sowjetunie verklap het. Hierdie aktiwiteit het van 1962 tot en met sy aftrede op 65 in 1975 aangegaan.
Agtergrond en belangrike gebeure
Jeanmaire is as 'n spioen gewerf deur Kolonel Vassily Denissenko, die Sowjetse lugmagattaché.
Hy het nooit geld aanvaar vir die inligting wat hy aan die Sowjetunie oorhandig het nie; sy motivering blyk eerder die gevolg te wees van sy verbitterheid daaroor dat hy nie die bevordering gekry het wat hy verwag het nie.
Hy is gevonnis tot 'n tronkstraf van agtien jaar, maar het weens goeie gedrag net twaalf jaar daarvan gedien. Na sy vrylating in 1988, het hy heftig probeer om sy onskuld te bewys, en andere het ook twyfel oor die omvang van sy skuld uitgespreek.
Jeanmaire is in 1992 in Bern oorlede.
NG gemeente Sonlandpark
Die NG gemeente Sonlandpark was 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die Sinode van Wes-Transvaal (nou Goudland) tot dit in 2013 ingelyf is by die NG gemeente Arconpark. Die saamgestelde gemeente staan bekend as Lux Deo. Die NG gemeente Voorwaarts is reeds vroeër by Arconpark ingelyf sodat dié nuwe gemeente in Vereeniging in werklikheid uit drie dele bestaan.
Die gemeente is gestig in1971. Die kerkgebou was geleë by Waterbergstraat 29, Sonlandpark, Vereeniging. In 2013, die laaste jaar van die gemeente se bestaan, was die leraarsamp vakant. Daar was in daardie jaar 84 doop- en belydende 523 lidmate.
Kevin Gray (akteur)
Kevin Gray (25 Februarie 1958 – 11 Februarie 2013) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent White Hot (1989) en in die televisiereekse Miami Vice (1984), The Equalizer (1985), en Law & Order: Special Victims Unit (1999).
Dekonstruksie
Derrida se gedagtegang agter dekonstruksie is dat mens die Westerse metafisika kan ontbloot deur die dekonstruksie van die logika daarvan. Desonstruksie is nie 'n behoorlike leesmetode nie; 'n teks laat ditself op 'n sekere manier deur sy interne logika op 'n bepaalde wyse lees en "dekonstrueer" so ditself. In literêre of filosofiese tekste vind mens paradokse en teenstrydighede, en die teksdekonstruksie toon die mate waartoe hierdie opponerende konsepte verweef is.
NG gemeente Outjo
duimnael|regs|180px|Ds. S.H. van der Spuy is in April 1944 as Outjo se eerste NG leraar bevestig.
duimnael|links|320px|Die NG kerk op [[Outjo.]] duimnael|regs|180px|Ds. A.J. Etsebeth, leraar van 1958 tot 1975.
Die gemeente stig op 13 November 1943 met 329 lidmate en 600 siele af van die moedergemeente Otjiwarongo. Die eerste kerkraad het uit sewe ouderlinge en sewe diakens bestaan. As bruidskat kry die dogtergemeente £500 en die saal op Outjo. Spontane offers by die afstigting bring die bedrag van oor die £1000 in. Die eerste predikant, ds. S.H. van der Spuy, vroeër hulpprediker in NG gemeente Windhoek, word op 15 April 1944 bevestig. Nieteenstaande 22 beroepe het hy die gemeente teen 1952 steeds bedien.
Outjo was, tot die afstigting van NG gemeente Kamanjab in 1953, die mees noordwestelike gemeente van die Kaapse Kerk met 'n oppervlak groter as die Vrystaat. Die noordelike grens was Angola en die westelike die Skedelkus en dit het ook Kaokoveld en Ovamboland ingesluit. Van die natuurwonders binne die gemeentegrens was die Vingerklip, die Versteende Woud, die Terrasse en die Etoshapan waar leeus, kameelperde, gemsbokke, wildebeeste, sebras en springbokke in die bykans oneindige ruimtes om en op die waterlose pan in hul duisende krioel. Die Kaokoveld was destyds grotendeels spergebied vanweë mynkonsessies.
In die twintigerjare het Outjo bestaan uit sowat 20 bouvallige huisies uit die Duitse nedersettingstydperk en 'n skool wat bestaan het uit een onderwyser en 20 leerlinge. 'n Klein hotelsaaltjie het as kerkplek gedien met een ouderling en een diaken vir Outjo-wyk van die destydse Moria-gemeente, die latere NG gemeente Otjiwarongo. Teen 1952 het Outjo meer as 200 geboue gehad, waaronder van die modernste, insluitende 'n pragtige landdroskantoor, poskantoor, hospitaal, kerk, kaasfabriek, roomdepot, skool- en koshuisgeboue met sowat 500 kinders en 20 onderwysers. Die hoërskoolgeboue is omstreeks daardie tyd voltooi. In dieselfde tyd was daar op Outjo 'n eie kragsentrale en drie handelsbanke.
Toe het die gemeente bestaan uit 14 ouderlinge en 16 diakens in 16 wyke, met 793 lidmate en 1 350 siele (kinders en mense wat nie aangeneem is as lidmate nie). Die gemeente het sy kerksaal gans ontgroei en aan die begin van die jare vyftig begin geld insamel vir sy eie kerkgebou. Teen 2010 het die lidmaattal egter teruggesak tot 284 belydende lidmate en 93 dooplidmate, maar teen 2016 het dit weer toegeneem tot onderskeidelik 325 en 114.
Virginia Belmont
Virginia Belmont (20 Oktober 1921 – 6 Mei 2014) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Courtin' Trouble (1948), Silent Conflict (1948), Dangers of the Canadian Mounted (1948), en Dead Woman's Kiss (1949).
Beestong
Beestong is 'n dis of gereg wat gemaak word van die tong van 'n koei of enige ander bees. Beestong is baie hoog in vetpersentasie, byna 75% van sy kalorieë is afkomstig van vet.
Voorbereiding
'n Tong word dikwels gesout en met uie en ander speserye in 'n pot geplaas om te kook. Nadat dit gaar is, word die vel verwyder. 'n Gepekelde tong kan soms deur die kok gebruik word, want dit is reeds met geurmiddels behandel. As die tong in 'n sous gaargemaak word, kan die sous weer later gebruik word vir frikkadelle of enige ander gereg.
Nog 'n manier van voorbereiding van tong is om dit in kookwater te plaas (dit word grys van kleur) en dan die vel af te trek. Hierna word die tong in 'n oond gebak en met behulp van die pandrupsels kan dan 'n heerlike sous berei word.
Jessica Collins
Jessica Collins (gebore 1 April 1971) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Catch Me If You Can (2002) en in die televisiereekse Nip/Tuck (2003), Tru Calling (2003), en It's Always Sunny in Philadelphia (2005).
Beestong
Oor die wêreld heen
Lande soos Kanada, spesifiek die provinsie Alberta, voer groot hoeveelhede beestong uit.
In België word beestong gewoonlik voorberei met sampioene in 'n Madeira-sous. In Pole, Duitsland en Oostenryk word dit bedien met peperwortelsous.
Beestong word ook genuttig in Noord-Amerika as 'n belangrike bestanddeel van die tongroosterbrood, 'n oop broodjie voorberei vir ontbyt, middagete of aandete en soms aangebied as 'n aptytwekker. Dit is ook ryk aan magnesium en natrium en kan bydra tot die herstel ná 'n hartaanval.
Die tonge van ander diere, veral varke en lammers, word ook geëet, en is soortgelyk aan beestong.
NG gemeente Spioenkop
Die NG gemeente Spioenkop is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die Sinode Goudland (voorheen Wes-Transvaal).
Die gemeente is gestig in 1959 as die gemeente Grasmere. Die kerkgebou is geleë op die hoek van Grasmere- en Sesdestraat, Homestead, Apple Orchards, ’n kleinhoewegebied suid van Johannesburg en noordwes van Meyerton. In 2014 was die leraar ds. C. Sutton, gevolg deur dr. Jaap Erasmus. Daar was in daardie jaar 66 doop- en 169 belydende lidmate.
1090
Die jaar 1090 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 90ste jaar van die 11de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Annet Schaap
Annet Schaap (27 Februarie 1965, Echteld) is 'n Nederlandse skryfster en illustreerder.
Loopbaan
Sy debuteer in 2017 as skryfster met die kinderboek Lampje. Hiermee wen sy die Nienke van Hichtum-prys. Dit was die eerste keer dat die prys aan 'n debuutwerk toegeken is. In April 2018 is bekendgemaak dat sy ook die Woutertje Pieterse-prys gewen het. Sy het ook die Gouden Griffel en die Nederlandse Kinderjurieprys ingepalm, waarmee sy skoonskip in Nederland gemaak het. In België het sy die Boekenleeuw vir Lampje ontvang.
Lampje is in Afrikaans vertaal deur Zandra Bezuidenhout as Lampie.
Iwanowo
Iwanowo (Russies: Иваново) is ’n stad in Rusland en die hoofstad van die federale deelgebied Iwanowo-oblast. Die bevolking in 2013 was 409 075.
1091
Die jaar 1091 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 91ste jaar van die 11de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Crozeteilande
Die Crozeteilande (Frans: Îles Crozet) is 'n afgeleë subantarktiese argipel van klein eilandjies in die suidelike Indiese Oseaan, deel van die Franse Suidelike en Antarktiese Gebiede. Dit is omtrent halfpad tussen Madagaskar en die Antarktiese kus geleë. Die argipel of eilandgroep bestaan uit 5 vulkaniese eilande wat die hoogste dele van 'n vlak ondersese plato aan die oostelike flank van die suidwestelike Indiese Oseaanrif verteenwoordig. Die Crozeteilande is een van die vier gebiede in die Terres Australes et Antarctiques Françaises (Franse Suidelike en Antarktiese Gebiede), wat ook Terre Adélie (Franse aanspraak op Antarktika), die Kergueleneilande en die Amsterdam- en Sint-Pauleilande insluit. Die Crozeteilande het die hoogste konsentrasie voëls ter wêreld – byna 25 miljoen broei op die eiland. Die eilande het geen natuurlike hawe nie en voorrade en personeel word per helikopter, of in slegte weer per skuit, vanaf skepe na die kus gebring.
Geografie
Die vyf eilande vorm 'n eilandboog. Dit word verdeel in twee hoofgroepe omtrent 100 km van mekaar: L'Occidental, of westelike groep — bestaande uit Île aux Cochons (Varkeiland), Îlots des Apôtres (Aposteleilandjies), Île des Pingouins (Pikkewyneiland) en die Brisants de l'Héroïne (riwwe) en L' Oriental, of oostelike groep — bestaande uit Île de l'Est (Ooseiland) en Île de la Possession, die grootste van die Crozeteilande. Die Oostelike en Westelike Groepe is 94,5 km uitmekaar (van Île des Pingouins tot Île de la Possession). Die eilande word gekenmerk deur swart vulkaniese sandstrande met boomlose berge in die agtergrond. Die hoogste punt op die eilande is die 1 050 m hoë Pic Marion-Dufresne op Île de l'Est. Alhoewel dit vroeër vergletser was, is daar nou geen gletsers nie.
Die Crozeteilande is onbewoon, behalwe vir 'n navorsingstasie Alfred Faure (Port Alfred) aan die oostekant van Île de la Possession, wat sedert 1963 voltyds beman word. Ander wetenskapstasies was La Grande Manchotière en La Petite Manchotière.
Onderstaande tabel gee 'n oorsig van die hoofeilande en die benaamde eilandrots Brisants de l'Héroïne, van Wes na Oos:
Geologie
Analise van magnetiese afwykings op die seebodem dui aan dat die Crozetplato, waarvan die eilande die hoogste punte vorm, sowat 50 miljoen jaar gelede gevorm is. Die eilande is van vulkaniese oorsprong, en basalt wat ten minste 8,8 miljoen jaar oud is, kom daar voor.
Geskiedenis
Die eilande word deur Marc-Joseph Marion du Fresne as deel van 'n reis vanaf Mauritius na Tahiti ontdek. Die doel van die reis is om Ahu-toru, 'n Tahitiaan wat na Parys gebring is, terug te neem na Tahiti. Die skepe, die Mascarin en die Marquis de Castries, verlaat Port Louis in Oktober 1771. Die Tahitiaan sterf egter in Madagaskar van pokke en 'n suidelike rigting word ingeslaan. Nadat hulle by Kaapstad aandoen, wat hulle op 28 Desember 1771 verlaat, herontdek Marion-Dufresne en sy tweede in bevel, Julien Crozet, die Marion- en Prins Eduard-eilande voor hulle die argipel op 22 Januarie 1772 bereik. 'n Inbesitneemplegtigheid word op 24 Januarie op Île de la Possession gehou – Julien Crozet word aan wal gestuur waar hy die eilande in besit neem deur 'n bottel met 'n perkament in die naam van koning Louis XV neer te lê. Die eiland word Ile de la Possession gedoop na aanleiding van die gebeurtenis. Die reis waarin die eilande ontdek word eindig op tragiese wyse vir Marion-Dufresne toe hy 'n paar maande later in Nieu-Seeland saam met twaalf ander bemanningslede deur die Maori's dood gemaak word.
In die 19de eeu en eerste deel van die 20ste eeu vind verskeie kort besoeke deur Engelse, Franse, Duitse en Amerikaanse skepe aan die eilande plaas. In die vroeë 19de eeu is die eilande gereeld deur robjagters besoek, tot so mate dat die robbevolking teen 1835 byna uitgeroei is. Daarna het walvisjag die hoofaktiwiteit om die eilande geword, veral deur walvisjagters uit Massachusetts. Die argipel was egter gewoonlik nie die hoofdoelwit van die reise nie. Die reise was gewoonlik op pad na die Kergueleneilande of Antarktika. Die klein oppervlak, en die gebrek aan skuiling tydens storms maak die eilande nie baie aantreklik nie. Skipbreuk het gereeld by die Crozeteilande voorgekom. Die Britse robjagter Princess of Wales sink in 1821, en skipbreukelinge spandeer twee jaar op die eilande. In 1887 lei die Franse Tamaris skipbreuk en word die bemanning op Île des Cochons gestrand. Hulle heg 'n nota aan 'n Reusenellie wat sewe maande later in Fremantle gevind is. Die bemanning is egter nooit gered nie. Omdat skipbreuk so gereeld om die eilande plaasgevind het, het die Koninklike Britse Vloot vir 'n tyd lank elke paar jaar 'n skip na die eiland gestuur om vir gestrande oorlewendes te soek.
In November 1837 slaag die Héroïne-korvette onder bevel van Jean-Baptist Cécille daarin om 'n 3 week besoek aan die Crozeteilande af te lê. Die skip verlaat Brest in Julie 1837 op 'n uitgebreide om-die-wêreldvaart. In die subantarktiese eilande is die oogmerke om die Franse vlag op die eilande wat 'n halfeeu tevore ontdek is, te hys, om toesig te hou oor robjag en om die eerste ernstige poging aan te wend om 'n kaart van die eilandgroep op te stel.
Frankryk het die eilande aanvanklik as 'n afhanklikheid van Madagaskar bestuur, maar dit het in 1955 deel geword van die Franse Suidelike Gebiede. In 1961 is 'n eerste navorsingstasie opgerig. Eers in 1963 word die permanente stasie Albert Faure egter by Port Albert op Île de la Possession (beide vernoem na die eerste leier van die stasie) opgerig. Die stasie word beman deur 18 tot 30 mense (afhangend van die seisoen) en verrig meteorologiese, biologiese, en geologiese navorsing en hou 'n seismograaf in stand.
Ekologie
Plantegroei op die drie hoofeilande is betreklik eenvormig. Kruidagtige plante kom algemeen langs die kus voor. Polgras oorheers tot omtrent 50 m bo seespieël, en gras met kerguelenkool, dwergstruike en varings tussen 50 m en 100 m bo seespieël. Bo 100 m bo seespieël oorheers feldmarkplantegroei wat uit kussingplante en gras bestaan. Bo 200-300 m bo seespieël kom slegs yl mosse en korsmosse voor.
Die Crozeteilande bied 'n tuiste aan vier spesies pikkewyne. Die volopste is die langkuifpikkewyn, waarvan sowat 2 miljoen pare op die eilande broei, en die koningpikkewyn. Die Oostelike geelkuifpikkewyn word ook aangetref en daar is 'n klein kolonie witoorpikkewyne.
Die Crozeteilande het die hoogste konsentrasie voëls ter wêreld: byna 25 miljoen broei op die eiland. Die buitengewone hoë digtheid is te wyte aan die wanbalans tussen die uitgebreide oseaanoppervlak met ryk visbronne en die skaarste aan broeiplekke in die omgewing. Daar is omtrent tien malmokspesies (albatros), insluitend die grootmalmok en 25 stormvoëlspesies. Ander diere op die Crozeteilande sluit pelsrobbe en suidelike seeolifante in.
Die Crozeteilande is sedert 1938 'n natuurreservaat. Die invoer van uitheemse spesies (soos muise, rotte, en vervolgens katte as pesbeheer) het hewige skade aan die oorspronklike ekostelsel veroorsaak. Die varke wat op 'n stadium na Île des Cochon ingevoer is en die bokke wat na Île de la Possession gebring is—beide as voedselbron—is intussen uitgeroei. Rotte en muise is nou die enigste soogdiere op Île de la Possession en daar is tans geen soogdiere op Île de l'Est nie. Salmagtige visse is na die eilande ingevoer maar is nie goed gevestig nie. Die uitheemse visse het moontlik 'n gelokaliseerde impak op die inheemse ongewerwelde dierelewe. Uitheemse plante kom wydverspreid op sommige van die eilande voor, veral Île de la Possession waar omtrent 50 uitheemse vaatplante gevestig geraak het. Ten minste 12 hiervan is genaturaliseer met wye verspreiding.
'n Blywende bekommernis is oorbevissing van die Patagoniese tandvis en die waarneming van die albatrosbevolking. Die seegebied om die Crozeteilande word nie alleen deur die Franse gepatrolleer nie, maar ook deur Greenpeace. Die albatrosbevolking word ook bedreig deur etlike kilometerlange drywende vislyne van Japannese tunabote wat noodlottig vir albatrosse is.
Cliona lobata
Cliona lobata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Cliona en tot die familie Clionaidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1849 deur Hancock.
Hai
Die Hai (Chinees: 海河, pinyin: Hǎi Hé, letterlik: "meerrivier"), voorheen Peihe, Pei He, Peiho of Pei Ho (白河, Bái Hé, "witrivier"), is 'n rivier in die Volksrepubliek China, wat die stede Beijing en Tianjin met die Golf van Bohai en die Geelsee verbind. Dié rivier ontstaan in Tianjin deur die saamvloei van die Suidelike Kanaal, die Ziya, die Daqing, die Yongding en die Noordelike Kanaal. Die suidelike en noordelike kanale behoort tot die Groot Kanaal. Die Noordelike Kanaal verbind Beijing met die Geelsee en die Suidelike Kanaal verbind die Hai met die Geelrivier en die Yangtze.
NG gemeente Bethanie
duimnael|regs|170px|Ds. Marthinus Cornelis Hattingh, van 1938 tot 1943 Bethanie (Lüderitz) se eerste leraar.
duimnael|regs|170px|Ds. [[Petrus Swart, van 1944 tot 1949 Bethanie se tweede leraar.]]
duimnael|170px|regs|Ds. P.A.M. Brink, leraar van 1949 tot 1950, toe hy vertrek na die kort vantevore afgestigte [[NG gemeente Lüderitz.]]
duimnael|regs|170px|Ds. G.T.T. Kikillus was leraar van 1950 of '51 nadat hy 21 jaar lank die herder van die [[NG gemeente Barrydale in die Klein-Karoo was.]]
Die NG gemeente Bethanie is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die suide van Namibië. Die gemeente is in 1938 gestig met drie dienspunte, Bethanie, Lüderitz en Aus. In 1949 het die gemeente Lüderitz (met Aus) van Bethanie afgestig.
Agtergrond
Die baanbrekers vir die kerk in die suide van die huidige Namibië was manne soos di. Manie Potgieter (1925) en S. Fouche (1931), wat die moeilike werk op hulle geneem het. Laasgenoemde het begin met die afstigting van die gemeente Bethanie (Lüderitz), wat toe in 1938 vir ds. M.C. Hattingh as leraar kry. Dit is ook die stigtingsjaar van die gemeente.
Die uitgestrektheid van die gemeente was so dat dit moeilik was om te besluit waar die pastorie sou staan. Die pastoriegebou op Bethanie, die beste wat hulle kon kry, was nie doeltreffend nie, maar die leraar moes eers wag totdat 'n gerieflike kerksaal op Bethanie en op Aus opgerig is. Op albei plekke is 'n huis as pastorie gehuur en op Aus is later een gekoop. Ook is besluit om 'n saal op Lüderitz te bou, maar daarmee is uitgestel. Op 28 September 1940 wy ds. Hattingh 'n ruim, gerieflike kerksaal op Bethanie in, wat £3 500 gekos het. Op Aus is 'n saal gehuur en op Lüderitz is van die Duitse kerk gebruik gemaak. Kerkraadsvergaderings is om die beurt op Bethanie, Aus en Lüderitz gehou.
Afstigting
Omdat Aus meer sentraal was, het die leraar daar gaan woon en daar is toe besluit om Bethanie as dorp en wyk van die res af te stig. Dit het gebeur in die dienstyd van ds. Petrus Swart, wat ná meer as ses jaar diens na Soutpan vertrek het. Ds. P.A.M. Brin van Gansbaai volg in 1949 en hy voltrek dadelik die skeiding tussen Bethanie en Lüderitz. Hy word na Lüderitz beroep en vertrek daarheen.
In Oktober 1950 is dr. G. Kikillus van die NG gemeente Barrydale hier bevestig. Voor die tyd het ds. Brink hom reeds beywer om op Bethanie 'n groot en ruim pastorie te laat oprig, waaraan hulle met die aankoms van dr. Kikillus nog besig was. Dit het sowat £3 600 gekos. Met die inwyding daarvan het die gemeente aan kontant £2 400 gegee om die skuld wat nog daarop rus, te demp.
Geleidelik het die platteland van Namibië is so 'n mate ontvolk dat Bethanie en sy buurgemeente Maltahöhe teen 2010 deur een leraar, ds. Gert Peens, bedien is. Bethanie het toe 151 belydende lidmate gehad en Maltahöhe 143.
Marian Anderson
Marian Anderson (27 Februarie 1897 - 8 April 1993) was 'n Amerikaanse contralto. Sy het 'n wye verskeidenheid musiek uitgevoer, van opera tot Afro-Amerikaanse geestelike musiek. Anderson het tussen 1925 en 1965 saam met bekende orkeste in groot konsert- en voordraglokale in die Verenigde State en Europa opgetree.
Anderson was in die middel van die twintigste eeu 'n belangrike figuur in die stryd om Afro-Amerikaanse kunstenaars om rassevooroordele in die Verenigde State te oorkom. In 1939 tydens die era van rasseskeiding, het die Daughters of the American Revolution (DAR) geweier om Anderson toe te laat om voor 'n geïntegreerde gehoor in die DAR Constitution Hall in Washington, D.C. te sing. Die voorval het Anderson in die kollig van die internasionale gemeenskap geplaas op 'n ongewone vlak vir 'n klassieke musikant. Met die hulp van Eerste Dame Eleanor Roosevelt en haar man President Franklin D. Roosevelt, het Anderson op Paassondag, 9 April 1939, 'n baie bekroonde buitelugkonsert op die Lincoln Memorial trappe in die hoofstad uitgevoer. Sy het voor 'n geïntegreerde skare van meer as 75 000 mense en 'n radiogehoor in die miljoene gesing.
Op 7 Januarie 1955, word Anderson die eerste Afro-Amerikaner wat by die Metropolitan Opera optree. Daarbenewens het sy as 'n afgevaardigde by die Verenigde Nasies se Menseregtekomitee en 'n welwillendheidsambassadeur vir die Amerikaanse departement van die Staat gewerk en konserte oor die hele wêreld aangebied. Sy het in die 1960's aan die burgerregtebeweging deelgeneem en in 1963 by die March on Washington for Jobs and Freedom gesing.
Toekennings
Sy was die ontvanger van talle toekennings en eerbewyse. Anderson is in 1963 bekroon met die eerste Presidensiële medalje van vryheid, die Kongresgoue medalje in 1977, die Kennedysentrum-eerbewys in 1978, die National Medal of Arts in 1986, en 'n Grammy Lifetime Achievement Award in 1991.
Pierre Corneille
Erfenis
Die dramaturg, skrywer en filosoof Voltaire het met die steun van die Académie française 'n twaalf-volume geannoteerde stel van Corneille se dramatiese werke geskep, getiteld Commentaires sur Corneille. Dit is wat letterkundige kritiek betref Voltaire se grootste werk. Voltaire het Corneille se werk geloof en voorgestel dat dit dieselfde vir die Franse taal doen en beteken as wat Homerus vir Grieks gedoen en beteken het: om aan die wêreld te wys dat dit 'n medium vir groot kuns kan wees. Voltaire wou klassieke Franse literatuur verdedig in die aangesig van toenemend gewilde buitelandse invloede soos William Shakespeare. Dit word weerspieël in die eerste uitgawe van die Commentaires, gepubliseer in 1764, wat fokus op Corneille se beste werke. Toe die tweede uitgawe tien jaar later gepubliseer is het Voltaire egter 'n meer negatiewe assessering van Corneille gevorm. Hy het vyfhonderd kritiese aantekeninge bygevoeg, wat meer werke behandel en 'n meer negatiewe toon openbaar. Kritici se menings oor Corneille was reeds sterk gepolariseerd; Voltaire se ingryping het die debat verder gepolariseer, met sommige kritici wat sy kritiek beskou het as pedanties en gedrewe deur afguns. In die 19de eeu het die mening egter teen Voltaire begin draai. Napoleon het 'n voorkeur uitgespreek vir Corneille bo Voltaire, deur die reputasie van eersgenoemde as dramaturg te laat herleef en laasgenoemde s'n te onderdruk.
Lawrence Gray
Lawrence Gray (28 Julie 1898 – 2 Februarie 1970) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Stage Struck (1925), The Patsy (1928), Spring Is Here (1930), en The Florodora Girl (1930).
Melkpeer
Die melkpeer (Inhambanella henriquesii) is 'n groot boom wat in kuswoud noord vanaf Durban tot by Maputo en ook in die Chimanimaniberge in Zimbabwe voorkom. Die jong blare is koperrooi gekleur.
Chinees
Chinees (Vereenvoudigde Chinees: 汉语, Tradisionele Chinees: 漢語, Pinyin: Hànyǔ, letterlik: "Han-taal" of 中文, Zhōngwén) is 'n Sino-Tibettaanse taal wat veral in die Volksrepubliek China, die Republiek China, Hongkong, Macau, Singapoer, Thailand, Indonesië en Maleisië gepraat word. Chinees is met 1,3 miljard sprekers die grootste taal in die wêreld. Daar is baie dialekte, waarvan die belangrikste Mandaryns, Wu, Kantonees, Min, Xiang, Hakka en Gan is.
Chinees is die moedertaal van die Han- en die Hui-Chinese en deur hul emigrasie in talle gebiede van die wêreld word dié taal ook in lande soos Australië, Filippyne, Japan, Kanada, Mianmar, Rusland, Peru, die Verenigde State en Viëtnam gepraat, wat van Chinees 'n wêreldtaal maak.
Mandaryn-Chinees is die amptelike taal van die Volksrepubliek China met sy spesiale administratiewe streke Hongkong (saam met Engels en Kantonees) en Macau (saam met Kantonees en Portugees), asook die omstrede Republiek China op Taiwan. Daarbenewens vorm Chinees saam met Engels, Maleis en Tamil die amptelike tale van Singapoer en saam met Arabies, Engels, Frans, Russies en Spaans die amptelike tale van die Verenigde Nasies.
Chinees word met Chinese karakters (Tradisionele Chinees en Vereenvoudigde Chinees) geskryf en die amptelike stelsel waarmee albei in die Latynse alfabet transkribeer word, is Hanyu pinyin.
Nienke van Hichtum-prys
Die Nienke van Hichtum-prys is 'n tweejaarlikse Nederlandse literatuurprys vir kinderboeke in die kategorie dertien jaar en ouer. Dit is ingestel deur die Jan Campert-Stigting en die eerste keer in 1964 toegeken. Die prys is vernoem na die kinderboekskryfster Nienke van Hichtum, wat onder andere bekend is vir haar boek Afke’s tiental. Met ingang 2019 beloop die prysgeld 6,000 euro.
1092
Die jaar 1092 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 92ste jaar van die 11de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Granaat
Granaat kan na een van die volgende verwys:
Samoaanse nasionale rugbyspan
Die Samoaanse nasionale rugbyspan (Engels: Samoa national rugby union team; Samoaans: Manu Samoa) is die nasionale rugbyspan wat Samoa in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Samoa geadministreer deur Rugby Samoa (Lakapi Samoa) wat in 1924 gestig is. Samoa word deur Wêreldrugby as ’n vlak twee-span erken. Die Samoaanse rugbyspan is tans (Augustus 2023) 13de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys. Die span neem deel aan die jaarlikse Stille Oseaan Nasiesbeker, saam met Fidji, Japan en Tonga. Samoa was ’n lid van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie (Engels: Pacific Islands Rugby Alliance; PIRA), saam met Fidji en Tonga; maar hulle het in 2009 hulself onttrek.
Samoa het in 1924 sy eerste internasionale wedstryd teen Fidji gespeel. Samoa, Fidji en Tonga speel gereeld teen mekaar in toernooie soos die Stille Oseaan-nasiesbeker (tot in 2005 Stille Oseaan-drienasies), waarin Samoa tot dusver 14 titels gewen het. Samoa se bynaam is Manu Samoa en hulle speel tradisioneel in blou truie met wit broeke. Om die opponent te intimideer en hulself te motiveer word voor elke toetswedstryd die Siva Tau-oorlogsdans deur die Samoaanse span uitgevoer. Dié oorlogsdans dateer uit die land se oorloë met naburige eilande.
Karley Scott Collins
Karley Scott Collins (gebore 14 Desember 1999) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rol in die televisiereeks Once Upon a Time (2011).
Samoaanse nasionale rugbyspan
Samoa het tot dusver vir agt van die nege rugbywêreldbekertoernooie gekwalifiseer en net die Rugbywêreldbeker 1987 in Australië en Nieu-Seeland misgeloop. In 1991 en 1995 het hulle daarin geslaag om tot die kwarteindrondte deur te dring. Sedertdien vaar Samoa nie meer so goed in die Wêreldbeker nie. Twee voormalige Samoaanse rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem.
Beheerliggaam
Naas die amptelike nasionale span roep Rugby Samoa ook ander keurspanne byeen. Samoa A is die tweede nasionale span van Samoa en hulle neem aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaging deel. Die Samoa Sevens is die Samoaanse sewesrugbyspan en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, Olimpiese Somerspele en die Statebondspele deel. Nes ander rugbylande beskik Samoa oor ’n o/20-nasionale span wat aan die Wêreldrugby o/20-kampioenskap deelneem. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hul met hul afrigting.
As deel van die Stille Oseaan-eilande Rugbyalliansie het die beheerliggaam van 2004 wedstryde gereël van die Stille Oseaan-eilanders, ’n gemeensame keurspan van die drie Stille Oseaan-eilandstate Fidji, Samoa en Tonga. Aangesien die Stille Oseaan-eilanders nie die gewenste inkomste vir die beheerliggame gegenereer het nie, het die Samoaanse beheerliggaam dié samewerking in 2009 beëindig. Sedert 2022 word die Stille Oseaan-eilande (feitlik die Cookeilande, Fidji, Samoa en Tonga) in die internasionale Superrugbytoernooi verteenwoordig deur die gesamentlike professionele span Moana Pasifika, wat aan dié toernooi deelneem saam met spanne uit Australië, Nieu-Seeland en een uit Fidji.
Algemene situasie
Samoa is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die Cookeilande, Fidji, Nieu-Seeland, Tonga en Wallis kan soortgelyke bewerings maak. Met ’n bevolking van amper 200 000 is die keuring van talentvolle spelers in vergelyking met ander lande baie klein, maar Samoa behoort konstant aan die 15 beste spanne wêreldwyd en hulle is redelik mededingend. Dié land ly egter onder ’n groot uitvloei aan talent, aangesien baie spelers in die professionele ligas in Australië, Nieu-Seeland, Europa of Japan speel en deur die onderskeie land ingeburger word. Volgens Wêreldrugby se reëls is ’n tydperk van vyf jaar ononderbroke blyplek genoeg om vir die nasionale span van ’n ander land uit te draf (tot aan die einde van 2020 was dit net drie jaar). Sedert die 1970’s het baie Samoane veral na Nieu-Seeland vertrek. Van die bekendste Nieu-Seelandse spelers met ’n Samoaanse herkoms is Jerry Collins, Michael Jones, Chris Masoe, Mils Muliaina, Isaia Toeava en Tana Umaga, terwyl Manu Tuilagi vir Engeland uitdraf.
Die Stille Oseaan-eilandstate se beheerliggame is nie sterk genoeg om hierdie uitvloei aan talent stop te sit nie. Soms word die sistematiese stropery in ’n ironiese manier met die 19de eeuse Blackbirding vergelyk. Samoane, wat hul eie land verteenwoordig, kan nie altyd vir hul nasionale span verskyn nie, aangesien veral Engelse klubs huiwerig is om spelers vir toetswedstryde beskikbaar te stel. Die professionele span Moana Pasifika, wat sedert 2022 aan die internasionale toernooi Superrugby deelneem, sal as ’n oplossing dien. In dié span, wat in die Nieu-Seelandse stad Auckland gesetel is, speel Samoane saam met Tongane en Nieu-Seelanders met ’n Polinesiese herkoms; dié span streef ’n verkieslik “Stille Oseaan”-karakter na.
Amerikaans-Samoa, ’n eilandgebied van die Verenigde State van Amerika wat nes Samoa aan dieselfde argipel behoort, beskik oor sy eie nasionale rugbyspan. Dit bereik egter by verre nie dieselfde status nie en hulle speel net af en toe. In Amerikaans-Samoa is Amerikaanse voetbal die gewildste sportsoort; baie Samoane speel in die Nasionale Voetballiga.
’n Beskeie begin
In Wes-Samoa was die in ander gebiede van Oseanië reeds goed gevestigde rugbysport tydens die Duitse koloniale tydperk minder bekend, plaaslike koerante het aan die begin van die 20ste eeu net min oor rugbywedstryde in die hoofstad Apia berig. Dié situasie het in 1914 verander, toe Nieu-Seeland die eilandgroep aan die begin van die Eerste Wêreldoorlog beset en begin administreer het (van 1919 af amptelik as ’n Volkebondmandaat). Die Rooms-Katolieke orde van die Maristebroers, wat van 1871 af hier werksaam was, het van 1920 af aan hul skole weens die sterk Nieu-Seelandse invloed ’n aantal sportsoorte met ’n Britse oorsprong ingevoer. Rugby het vinnig die by verre gewildste sportsoort geword en is deur groot dele van die bevolking goed ontvang. Volgens Robert F. Dewey, ’n historikus aan die DePauw-universiteit, was rugby destyds ’n belangrike manier om die plaaslike trots en strydlustige manlikheid uit te druk. Nadat baie tradisionele rituele gedurende die koloniale tydperk verdwyn het, was rugby ’n goeie plaasvervanger vir die uitvoering van ou konflikte. Buitendien was die atletiese vaardighede van die inheemse spelers glo heel geskik vir die rugbyspel. ’n Soortgelyke ontwikkeling het in twee ander Stille Oseaan-eilandstate plaasgevind: Fidji en Tonga.