cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sement
Soorte
PBFC ("portland blast-furnace cement") of hoogoondsement bestaan uit OPC en hoogoondslak. Dit het 'n redelike ysterinhoud en reageer stadiger met water as die ander sement, hoewel dit heelwat goedkoper is.
Chanelle de Jager
Film
De Jager was in verskeie rolle en was ook die skrywer van die twee kortfilms: Konneksies (2015) en Format (2013). Konneksies het 'n SAFTA-nominasie vir beste kortfilm ontvang asook internasionale erkenning in Berlyn en Kalifornië.
Sement
Soorte
Aluminiumsement word uit bauxiet vervaardig en is 'n sneldroënde sement. Dit het 'n hoë aluminiuminhoud en 'n lae silikaatinhoud en is redelik duur. Dit word veral by die bou van damme en brûe gebruik.
Haka
Die haka is 'n tradisionele oorlogskreet, oorlogdans, of uitdaging in die kultuur van die Nieu-Seelandse Māorivolk. Dit is 'n houdingsdans wat deur 'n groep uitgevoer word, met kragtige bewegings en voetstampe tesame met ritmiese krete.
Die oorlogshaka sou oorspronklik deur krygers voor 'n geveg uitgevoer word om die vyand te intimideer, maar haka is ook vir ander redes uitgevoer: vir die verwelkoming van geëerde gaste, of by ander groot gebeurtenisse, en kapa haka optredegroepe is baie algemeen in skole.
Nieu-Seelandse sportspanne se praktyk om 'n haka voor hulle internasionale wedstryde uit te voer het die haka regoor die wêreld bekend gemaak. Hierdie tradisie het begin met die 1888–89 New Zealand Native football team se toer en is sedertdien ook deur die Nieu-Seelandse rugby-unie span ("All Blacks") sedert 1905 voortgesit.
Geskiedenis
Hoewel die gebruik van die haka deur die All Blacks rugby span en die Nieu-Seelandse rugby league span een tipe haka bekend gemaak het, het dit tot wanopvattings gelei. Die meeste haka word deur mans uitgevoer. Daar is egter sekere haka wat oorwegend deur vroue uitgevoer word – een van die mees bekendste synde die Ngāti Porou haka "Ka Panapana". In die moderne era, is verskillende haka geskep vir opvoering deur vroue en selfs kinders. Haka word vir verskeie redes uitgevoer, byvoorbeeld vir die verwelkoming van geëerde gaste, of by groot prestasies, geleenthede of begrafnisse.
Feta
duimnael|220px|links|’n Groenteslaai met wit blokkies feta.
Feta (Grieks: φέτα féta, "sny") is ’n wit, gepekelde wrongelkaas wat in Griekeland van skaapmelk gemaak word, of van ’n mengsel van skaap- en bokmelk. Soortgelyke gepekelde kase van koeimelk word ook elders in Europa gemaak en hulle word soms ook feta genoem. Dit is ’n krummelrige, verouderde kaas met ’n korrelrige tekstuur wat gewoonlik in blokke verkoop word. Feta word net so geëet of in slaaie soos ’n Griekse slaai. Dit word ook gebruik in pasteitjies, toebroodjies, omelette of as plaasvervanger vir ander kase in verskeie geregte.
Haka
Geskiedenis
Oorlogshaka (peruperu) sou oorspronklik deur krygers voor 'n geveg uitgevoer word om hulle krag en bekwaamheid te verkondig en om die vyand te intimideer. Tans vorm haka eerder 'n integrale deel van formele verwelkomingseremonies, byvoorbeeld van staatsgaste, en dra 'n gevoel van die belangrikheid uit aan geleenthede.
Feta
Sedert 2002 word "feta" deur die Europese Unie bepaal as slegs ’n kaas wat in sekere streke van Griekeland op ’n tradisionele manier van skaapmelk vervaardig is, of van ’n mengsel van skaap- en tot 30% bokmelk uit dieselfde streek. Soortgelyke kase word egter ook in die oostelike Middellandse See-gebied en om die Swartsee aangetref.
Haka
Geskiedenis
Verskeie aksies word tydens 'n opvoering gebruik, insluitend gesigskontorsies soos om die wit van die oë te wys en die tong uit te steek, asook 'n wye verskeidenheid van kragtige liggaamsaksies soos om die hande teen die liggaam te klap en met die voete te stamp. Die krete sluit woorde in, asook 'n verskeidenheid van nie-verbale geluide.
Tipes
Die verskeie tipes haka sluit in whakatu waewae, tutu ngarahu en peruperu. Die peruperu is gekenmerk deur spronge waar die bene onder die liggaam ingetrek word. Voorheen is die peruperu uitgevoer voor 'n veldslag om 'n beroep op die Oorlogsgod te maak en om die vyand te ontmoedig. Dit sluit kwaai gesigsuitdrukkings in, tong uitsteek, krete, en die vertoon van wapens. As die haka nie in totale koordinasie uitgevoer is nie, sou dit as 'n slegte teken vir die geveg gesien word. Krygers het dikwels geen klere buiten 'n gevlegte vlasgordel om die heupe gedra.
Feta
Beskrywing
Feta is ’n sagte, gepekelde, wit kaas met klein of geen gaatjies wat kompak voel. Dit het geen buitelaag nie. Dit word gewoonlik in groot blokke gesny wat in pekelwater gedompel word. Dit bevat hoogstens 56% vloeistof en minstens 43% vet in droë stof, en die pH wissel gewoonlik tussen 4,4 en 4,6. Feta word gewoonlik gekategoriseer in "ferm" en "sagte" soorte. Die ferm soorte het ’n skerper smaak en die sagte soorte is so sag dat dit amper smeerbaar is.
Haka
Tipes
Die tutu ngarahu het ook spronge, maar van kant tot kant, terwyl die whakatu waewae geen spronge bevat nie. 'n Ander soort haka wat sonder wapens gedoen word is die ngeri, wat die doel hehad het om die krygers sielkundig voor te berei. Die bewegings is baie vry, en van elke optreder is verwag om vrye uitlating aan sy gevoelens te gee. Manawa wera haka word oor die algemeen geassosieer met begrafnisse of ander geleenthede wat met die dood verbind word. Soos die ngeri word dit sonder wapens uitgevoer, met min of geen koreografie.
Feta
Beskrywing
Feta van ’n goeie gehalte het ’n romerige tekstuur en aromas van bokmelk, botter en jogurt. Dit smaak skerp en effens sout en suur, met ’n speseryagtige afronding wat herinner aan peper en gemmer, asook ’n effense soetigheid.
Haka
Tipes
Die mees bekende haka is "Ka Mate", wat toegeskryf word aan Te Rauparaha, die oorlogsleier van die Ngāti Toa stam. Die "Ka Mate" haka is 'n haka taparahi – 'n seremoniële haka. "Ka Mate" handel oor die geslepe streek wat Te Rauparaha gebruik het om sy vyande te uitoorlê, en kan geïnterpreteer word as "'n viering van die oorwinning van die lewe oor die dood".
Mitologie
Volgens Māori mitologie, het die songod, Tama-nui-te-rā, twee vroue gehad, die Somerdogter, Hine-raumati, en die Winterdogter, Hine-takurua. Haka sou volgens oorlewereing in die koms van Hine-raumati ontstaan het: haar teenwoordigheid op windstil warm dae sou in 'n bewerigheid in die lug waargeneem word. Dit was die haka van Tāne-rore, die seun van Hine-raumati en Tama-nui-te-rā.
Kulturele impak
In die aanloop tot die Rugbywêreldbeker in 2011, het haka-uitvoerings deur blitsskares 'n gewilde manier geword om ondersteuning vir die All Blacks uit te druk. Sommige Māori-leiers het dit as "onvanpas" en 'n "verbastering" van die tradisionele oorlogkreet gesien, ten spyte van sy gewildheid. Groot blitsskare haka is uitgevoer in Wellington en Auckland, asook in Londen, 'n stad met 'n groot Nieu-Seelandse immigrantgemeenskap.
Afrikaanse coris
Die Afrikaanse coris (Coris cuvieri) is vis wat voorkom in die Rooisee, Oman en die ooskus van Afrika tot by die suide van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die African coris.
Haka
Kulturele impak
Die Haka het by talle moderne geleenthede opspraak verwek, soos byvoorbeeld in 2012, toe soldate van die 2de en 1ste Bataljon Koninklike Nieu-Seeland Infanterieregiment 'n haka uitgevoer het ter nagedagtenis aan kamerade wat in Afghanistan gesneuwel het.
CentraleSupélec
CentraleSupélec Universiteit van Gif-sur-Yvette, Île-de-France.
Afrikaanse coris
Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer in 1831 deur Bennett gepubliseer. Volgens die IUCN Rooilys word dit as 'n veilige, nie-bedreigde spesie gelys.
Identifikasie
Die vis 'n medium groot lipvis en verander van kleur soos dit ontwikkel. Aanvanklik is die klein vissie groenbruin reg oor sy lyf en daar is klein, blou kolletjies op die lyfskubbe en stertvin terwyl bruin of groen strepe oor die kop sigbaar is. Volwasse mannetjies lyk amper net so maar het 'n ligte groen vertikale streep agter die pektorale vin.
Habitat
Die vis leef in sand en rotsrommel langs riwwe in water wat tot 50 m diep is. Die klein vissies word ook gevind in rotspoele. Die visse is alleenlopers en beweeg vinnig. Hulle begrawe hul onder sand wanneer hulle bedreig voel. Die vis stoot klippe om om voedsel te soek en vreet klein, harde ongewerweldes. Die spesie is nie volop nie.
Phymaraphiniidae
Phymaraphiniidae is 'n familie van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Aloe fimbrialis
Aloe fimbrialis is 'n aalwyn wat endemies aan Zambië is.
École polytechnique
École polytechnique (polytechnique, l'X) (politegniese universiteit) is een van die mees gesogte Franse hoëronderwysinstellings (grande école).
Dit is 'n Franse instelling vir hoër onderwys en navorsing by die Palaiseau, suid van Parys.
Die skool is in 1794 deur die wiskundige Gaspard Monge gestig.
Eva Le Gallienne
Eva Le Gallienne (11 Januarie 1899 – 3 Junie 1991) was 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Devil's Disciple (1959) en Resurrection (1980), en in die televisiereeks Play of the Week (1959).
Straat van Florida
Die Straat van Florida (Engels: Straits of Florida; Spaans: Estrecho de Florida) is 'n seestraat wat die Golf van Meksiko in die weste met die Atlantiese Oseaan in die ooste verbind en Florida in die noorde van Kuba in die suide skei. Aangrensende lande is die Verenigde State in die noorde asook Kuba in die suide en Bahamas in die ooste. Die seestraat se nouste punt is sowat 150 km wyd en dit is tot sowat 1 800 m diep.
Gunnar Möller
Gunnar Möller (1 Julie 1928 – 16 Mei 2017) was 'n Duitse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Days of Betrayal (1973) en The Liberation of Prague (1978), en in die televisiereeks Secret Army (1977).
Wotan Wilke Möhring
Wotan Wilke Möhring (gebore 23 Mei 1967) is 'n Duitse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Antibodies (2005), Valkyrie (2008), Pandorum (2009), en Winnetou & Old Shatterhand (2016).
S-IVB
Die S-IVB was die derde fase van die Saturn V en die tweede fase van die Saturn IB lanseer vuurpyle. Dit is gebou deur die Douglas Aircraft Company en is toegerus met een J-2 vuurpyl enjin. Vir die Maan sendings is die vuurpyle tweekeer ontbrand, die eerste keer om die tuig in 'n wentelbaan om die Aarde te plaas nadat fase twee voltooi is en die tweede keer om maanoorgangversnelling te bewerkstellig.
Aaron Burns
Aaron Burns (gebore 28 Januarie 1985) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Planet Terror (2007), Blacktino (2011), The Green Inferno (2013), en Knock Knock (2015).
Phymatellidae
Phymatellidae is 'n familie van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Eric Morecambe
Eric Morecambe (14 Mei 1926 – 28 Mei 1984) was 'n Engelse skrywer en akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Intelligence Men (1965) en The Magnificent Two (1967), en in die televisiereeks The Morecambe & Wise Show (1968).
Asetielcholien
Asetielcholien, ook gespel Acetylcholine, is 'n organiese molekuul wat gebruik word as 'n neurotransmitter, onder andere in mense. Die molekuul is 'n ester van asynsuur en cholien
ESSEC Business School
ESSEC Business School is 'n sakeskool en een van die mees gesogte en selektiewe grandes écoles in Parys, Frankryk. ESSEC is in 1907 gestig. Die skoolprogramme is drie keer geakkrediteer - volgens die internasionale AMBA, EQUIS en AACSB standaarde.
Aloe fleuretteana
Aloe fleuretteana is 'n aalwyn wat endemies aan Madagaskar is.
Bessie Learn
Bessie Learn (30 Augustus 1888 – 5 Februarie 1987) was 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Ploughshare (1915) en Through Turbulent Waters (1915).
Straat van Yucatán
Die Straat van Yucatán (Spaans: Canal de Yucatán) is 'n seestraat wat die Golf van Meksiko in die noorde met die Karibiese See in die suide verbind en die Yucatán-skiereiland in die weste van Kuba in die ooste skei. Aangrensende lande is Meksiko in die weste en Kuba in die ooste. Die seestraat se nouste punt is sowat 217 km wyd en dit is tot sowat 2 800 m diep.
INSEAD
INSEAD is 'n sakeskool en een van die mees gesogte en selektiewe grandes écoles in Parys, Frankryk. INSEAD is in 1957 gestig. Die skoolprogramme is drie keer geakkrediteer - volgens die internasionale AMBA, EQUIS en AACSB standaarde.
Aloe friisii
Aloe friisii is 'n aalwyn wat endemies aan Ethiopië is.
Vlag van Essex
Die vlag van Essex vertoon ’n enkele rooi baan met drie sakse (swaarde) in die middel van die vlag.
Pione
Pione is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Armin Mueller-Stahl
Armin Mueller-Stahl (gebore 17 Desember 1930) is 'n Duitse akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Shine (1996), The Thirteenth Floor (1999), Eastern Promises (2007), en The International (2009).
Slowiansk
Slowiansk (Oekraïens: Слов'янськ, Slov”yans’k; Russies: Славянск, Slawjansk) is 'n stad in oostelike Oekraïne met ongeveer 130 duisend inwoners (2012). Die stad is ook die administratiewe sentrum van die Slowiansk-distrik.
Gandi Mukli
Gandi Mukli (gebore 1968) is 'n Duitse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Lola and Billy the Kid (1999), Süperseks (2004), Evet, ich will! (2008), en Takiye: Allah yolunda (2010).
Tony Abbott
Anthony John "Tony" Abbott (gebore op 4 November 1957 in Londen, Engeland) is 'n Australiese politikus wat vanaf 18 September 2013 tot 15 September 2015 as eerste minister van Australië gedien het.
Aloe × gemmelliae
Aloe × gemmelliae is 'n aalwyn en hibried wat endemies aan Suid-Afrika is en kom in die Vrystaat voor. Die hibried is 'n kruising tussen Aloe broomii en Aloe grandidentata.
Taif
Taif (Arabies: الطائف‎; aṭ-Ṭā'if) is 'n stad in die Mekka-provinsie van westelike Saoedi-Arabië. Die stad het 'n bevolking van sowat 1 281 613 in 2010–2011 gehad. Die stadsentrum is bekend vir sy druiwe, granaatjie, vye, rose en heuning. Taif is sowat 70 km suidoos van Mekka geleë.
André Morell
André Morell (20 Augustus 1909 – 28 November 1978) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Bridge on the River Kwai (1957), Ben-Hur (1959), The Message (1976), en The Lord of the Rings (1978).
Aloe gracilicaulis
Aloe gracilicaulis is 'n aalwyn wat endemies aan Somalië is.
Edward Burns
Edward Burns (gebore 29 Januarie 1968) is 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Brothers McMullen (1995), She's the One (1996), Saving Private Ryan (1998), en Purple Violets (2007).
École nationale supérieure des mines de Paris
École nationale supérieure des mines de Paris (Mines Paris) is 'n Franse grande école en 'n integrale deel van PSL Research University. Dit is in 1783 deur koning Lodewyk XIV gestig.
Aloe gillettii
Aloe gillettii is 'n aalwyn wat endemies aan Somalië is.
Institut d’études politiques de Paris
Institut d’études politiques de Paris (Sciences Po Paris) is 'n Franse universiteit wat in 1872 gestig is en in Parys werksaam is.
Anna Lee
Anna Lee (2 Januarie 1913 – 14 Mei 2004) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Fort Apache (1948), What Ever Happened to Baby Jane? (1962), en The Sound of Music (1965), en in die televisiereeks General Hospital (1963).
Institut d’études politiques de Paris
By die skool is dit moontlik om politieke wetenskap, administrasie, ekonomie, geopolitiek en sosiale wetenskappe te studeer.
Muraltia stokoei
Muraltia stokoei is 'n struik wat deel is van die Polygalaceae familie. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in die Wes-Kaap van Viljoenspas tot by Kleinmond voor. Die spesie is deel van die fynbos. Die spesie is laas in 1969 gesien en word moontlik deur indringerplante bedreig. Intemsiewe veldwerk is nodig om die status van die spesie te bevestig.
Aloe ghibensis
Aloe ghibensis is 'n aalwyn wat endemies aan Ethiopië is.
Aloe gautieri
Aloe gautieri is 'n aalwyn wat endemies aan Madagaskar is.
Mike Morgan (akteur)
Mike Morgan (1928 – 5 Junie 1958) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente All at Sea (1957) en The Horse's Mouth (1958).
Aloe gneissicola
Aloe gneissicola is 'n aalwyn wat endemies aan Madagaskar is.
École nationale des ponts et chaussées
École nationale des ponts et chaussées (École des Ponts) is 'n hoëronderwysinstelling wat hoër onderwys en navorsing in wetenskap, tegnologie en tegnologie verskaf. Dit is in 1747 deur Daniel-Charles Trudain gestig en is een van die oudste en mees gesogte Franse Grandes Écoles.
Histories was sy hoofmissie om staatsamptenare en siviele ingenieurs op te voed, maar vandag bied die skool 'n wye reeks onderwys, insluitend rekenaarwetenskap, toegepaste wiskunde, siviele ingenieurswese, meganika, finansies, ekonomie, innovasie, stedelike beplanning, omgewing en vervoeringenieurswese.
Sharjah
Sharjah (Arabies: ٱلشَّارقَة, aš-Šāriqah) is die hoofstad en grootste stad van die emiraat Sharjah van die Verenigde Arabiese Emirate aan die Persiese Golf. Met 'n bevolking van sowat 1 400 000 in 2015 is dit ook die derde grootste en derde mees bevolkte stad van dié land ná Doebai en Aboe Dhabi.
Die emiraat deel wetlike, politieke, militêre en ekonomiese funksies met die ander emirate van die VAE binne 'n federale raamwerk, hoewel elke emiraat jurisdiksie het oor sommige funksies soos siviele wetstoepassing en voorsiening en instandhouding van plaaslike fasiliteite. Sharjah word sedert die 18de eeu deur die Al Qasimi-dinastie regeer.
Die verkoop of verbruik van alkoholiese drank is verbode in die emiraat Sharjah sonder die besit van 'n alkohollisensie en alkohol word nie in Sharjah-hotelle, restaurante of ander afsetpunte bedien nie weens die Moslem-meerderheid in die area. Dit het Sharjah gehelp om die aantal Islamitiese toeriste wat die land besoek, te verhoog. Sharjah is amptelik aangewys as 'n WGO gesonde stad. Die 2016-uitgawe van QS Best Student Cities het Sharjah as die 68ste beste stad ter wêreld gelys om 'n universiteitstudent te wees. Sharjah word beskou as die kulturele hoofstad van die VAE, en was die Islamitiese kultuurhoofstad in 2014. Sharjah is deur UNESCO as Wêreldboekhoofstad vir 2019 aangewys.
Regan Burns
Regan Burns (gebore 13 Junie 1968) is 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente God Bless America (2011), Some Guy Who Kills People (2011), en Wrong (2012), en in die televisiereeks Supernatural (2005).
Sharjah
Sharjah was een van die gasheerstede tydens die T20I-wêreldbeker 2021.
Pione angelae
Pione angelae is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Pione en tot die familie Clionaidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2007 deur Urteaga & Pastorino.
Aloe graciliflora
Aloe graciliflora is 'n aalwyn wat endemies aan Suid-Afrika is en in Mpumalanga tussen Belfast, Ermelo en Kaapsehoop voorkom. Die plant het tans geen bedreigings nie.
Pione abyssorum
Pione abyssorum is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Pione en tot die familie Clionaidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1874 deur Carter.
Diana Lee
Diana Lee (gebore 11 Mei 1961) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Licence to Kill (1989) en Collar (2015), en in die televisiereekse The Young and the Restless (1973) en Lil' Bush: Resident of the United States (2007).
Aloe fouriei
Aloe fouriei is 'n aalwyn wat endemies aan Limpopo, en Mpumalanga is. Daar is ses subpopulasies bekend en sommige is naby die Abel Erasmuspas. Die spesie se grootste bedreiging is oorbeweiding.
École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris
École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris (ESPCI) is 'n gesogte grande école wat in 1882 deur die stad Parys in Frankryk gestig is. Dit voed baccalaureus- en meestersgraadstudente in fisika, chemie en biologie op en doen hoëvlaknavorsing in hierdie velde. In die Sjanghai-ranglys vir 2017 was dit eerste onder die Franse École d'Ingénieurs.
David Morley (musikant)
David Morley (gebore 6 Augustus 1965) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Barry Lyndon (1975), Duet for Four (1982), en Squanto: A Warrior's Tale (1994).
Sidney Morgan
Sidney Morgan (2 Augustus 1874 – 11 Junie 1946) was 'n Engelse akteur, regisseur, skrywer, en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente What's Bred... Comes Out in the Flesh (1916), Bulldog Drummond's Third Round (1925), A Window in Piccadilly (1928), en The Melody Maker (1937).
Energiehuishouding
Die energieprobleem van die wêreld het te make met alle aspekte van die mens se betrokkenheid by die produksie en verbruik van energie. Hier is twee pole ter sprake, naamlik die huidige en toekomstige vraag na energie en die huidige en toekomstige beskikbare bronne van energie. Ten einde die twee pole bymekaar te bring, speel die energie beleid van die owerheid 'n belangrike rol, en die beleid word bepaal deur faktore soos ekonomiese groei, bevolkingsaanwas, nywerheidsuitbreiding, politieke faktore en veral die wetenskaplike en tegnologiese moontlikhede en beperkings van energiebronne. Daar bestaan 'n duidelike verband tussen die per capita energieverbruik en die lewenstandaard van die verskillende volke van die wêreld, en dit is duidelik dat die beskikbaarheid van energie 'n voorvereis te is vir 'n hoër lewenstandaard.
Inleiding
Eeue lank was die belangrikste energiebron vir arbeid die spierkrag van mens en dier, terwyl die verbranding van hout warmte voorsien het. Sedert die lndustriële Revolusie, en veral sedert die ontdekking van die stoomenjin, het masjiene spierkrag begin vervang en het steenkool die belangrikste energiebron geword. Met die koms van die binnebrandenjin gedurende die 20e eeu het aardolie die vernaamste energiebron geword en 'n situasie het ontwikkel waar die nywerhede, die ekonomie en die alledaagse leefwyse in die ontwikkelde lande heeltemal van ru-olie afhanklik geword het. Vanweë grootskaalse gebruik van die gerieflike energiebron is steenkool en ander energiebronne verwaarloos, totdat die sogenaamde oliekrisis van 1973 getoon het hoe totaal afhanklik die wêreld van die beskikbaarheid van olie geword het.
Sedertdien word daar ondersoek ingestel na die beskikbaarheid van fossielbrandstowwe asook gesoek na moontlike alternatiewe energiebronne. Daar is gevind dat indien die huidige ekonomiese groei van die wêreld sou voortduur, die beskikbare fossielbrandstowwe waarskynlik teen die jaar 2050 uitgeput sal wees. lndien die huidige beskawing wil oorleef, sal daar ernstig na alternatiewe energiebronne gesoek moet word, terwyl besparing van die fossielbrandstowwe toegepas moet word.
Mascarpone
Mascarpone is ’n Italiaanse roomkaas wat gestrem word deur die byvoeging van sekere suur middels soos suurlemoensap, asyn of sitroensuur. Dit word erken as ’n Prodotto agroalimentare tradizionale (tradisionele streekkosproduk).
Energiehuishouding
Geskiedenis
Een van die eerste vorms van energie wat die mens benut het, was in die vorm van vuur. Dit het gedien as bron van hitte en lig vir die mens, en is byvoorbeeld gebruik by die vervaardiging van bakstene, glas- en porseleinware en metaalvoorwerpe. Heron van Alexandrië het reeds in die eerste eeu na Christus die beginsels van 'n eenvoudige stoomenjin geformuleer, maar die gebruik van die spierkrag van diere en slawe om arbeid te verrig, was 'n gevestigde gebruik en niemand het in ander energiebronne belang gestel nie. Die stedelike kulture van die vroeë geskiedenis sou ook nie moontlik gewees het sonder die gebruik van groot getalle slawe nie.
Mascarpone
Vervaardiging
Nadat die wrongel gevorm het, word die wei verwyder sonder dat dit gepers of verouder word. Mascarpone kan ook gemaak word deur die gebruik van room en die oorblywende wynsteensuur aan die bodem of kante van wynvate.
Energiehuishouding
Geskiedenis
Die gebruik van slawearbeid as bron van energie is in Europa tot in die Laat Middeleeue en is ook nog in Amerika en selfs Suid-Afrika toegepas. Die afskaffing van slawerny in 1863 in die VSA het direk aanleiding gegee tot die ontwikkeling van masjiene en die aanwending van ander energiebronne. Ook in Europa het die verdwyning van slawerny daartoe gelei dat die wetenskap en die tegnologie al hoe meer ingespan is vir die ontwikkeling van alternatiewe energiebronne. Sedert die 15e eeu is daar op groot skaal gebruik gemaak van wind- en watermeulens as energiebron. Windmeulens is in veral Nederland gebruik by die drooglegging van lande. Albei tipes meulens is ook in die landbou gebruik en veral koringmeulens is algemeen gebruik, ook in Suid-Afrika. Die tekstielnywerheid het tot aan die einde van die 18e eeu van meulens vir die aandrywing van masjinerie gebruik gemaak.
Die motor is seker die tegnologiese toestel wat die grootste omwenteling in die lewenswyse van die mens gehad het. Tans is die motorbedryf een van die grootste nywerhede ter wêreld. Nog 'n tegnologiese omwenteling is veroorsaak deur die omsetting van die primêre energiebronne, byvoorbeeld steenkool en ru-olie, in ŉ sekondêre energiebron, naamlik elektrisiteit. Hierdie sekondêre energiebron is maklik vervoerbaar met transmissielyne en kan weer maklik in nuttige energievorms omgeskep word deur elektromotore, elektriese verhitters en elektriese ligbronne. Gedurende die afgelope paar dekades het elektrisiteit 'n al hoe belangriker rol begin speel in energievoorsiening. Hidroënergie kon nou ook beter benut word deur hidrokragsentrales by groot damme op te rig en die energie kon oor groot afstande vervoer word. Suid-Afrika ontvang byvoorbeeld ongeveer 1 000 MW elektrisiteit van Cabora Sassa (ook genoem Cahora Sassa) in Mosambiek. 'n Groot nadeel van die omskepping van fossielbrandstowwe in elektrisiteit is dat dit gepaard gaan met groot verliese, wat inherent is aan die omsettingsproses. In 'n tipiese steenkoolkragsentrale word slegs ongeveer 34 % van die energie van die steenkool omgeskep in elektrisiteit, terwyl 66% as warmte verlore gaan in die afkoelwater van die kragsentrale.
Energiebronne
Die belangrikste energiebronne vir die aarde en sy bewoners is die son, die maan en die aarde se eie interne termiese energie. Die maan (en ook die son) veroorsaak gety-energie, wat tans slegs op klein skaal benut word. Geotermiese energie word energiehuishouding reeds lank op klein skaal benut en sal in die toekoms op baie groter skaal benut word. Die son sal egter altyd die belangrikste energiebron bly, direk deur verhitting of die ontwikkeling van elektrisiteit en indirek deur wind, golwe, hidroënergie en fotosintese.
Steenkool
Die grootste steenkoolreserwes kom voor in die VSA en die Sowjetunie. China, Australië en Suid-Afrika besit ook voldoende reserwes om selfvoorsienend te wees. In Europa is die meeste reserwes in Engeland, Duitsland, Pole en Tsjeggo-Slowakye  Die totale geskatte steenkoolreserwes van die wêreld is ongeveer 16 biljoen ton en Suid-Afrika se reserwes word geskat op 110 000 miljoen ton (volgens sekere bronne 'n konserwatiewe skatting). Die ontginning en vervoer van steenkool is baie moeiliker en duurder as die van ru-olie. Die ontginning gaan verder gepaard met groot besoedeling en in die geval van oopgroefmyne word groot versteurings in die natuur teweeggebring.
Steenkool kom ook voor in verskeie grade en in sekere mynmetodes word slegs 'n klein persentasie van die reserwes ontgin. Daar word tans probeer om beter ontginnings- en vervoermetodes te ontwikkel ten einde steenkool beter te benut. Aandag word ook gegee aan die besoedelingsprobleem wat gepaard gaan met die verbranding van steenkool. Suid-Afrika is besonder gelukkig om baie groot steenkoolreserwes te hê. Die nywerhede en elektrisiteitsontwikkeling is toegespits op steenkool as energiebron, en 75 % van Suid-Afrika se totale energieverbruik is afkomstig uit steenkool.
Aardgas
Die vernaamste aardgasreserwes kom voor in Wes-Siberië, die VSA, Kanada, Nederland, Iran, Bangla Desj, Venezuela en Noord-Afrika. Die totale gasreserwes van die wêreld is ongeveer 500 biljoen kubieke meter. Aardgas word op groot skaal in Wes- en Oos-Europa gebruik vir verhitting en huishoudelike doeleindes. Veral Nederland het van die grootste gasvelde ter wêreld en aardgas is ook 'n belangrike energiebron in die VSA. Daar is aanduidings van moontlike gasvelde in die see naby Suid-Afrika se kus, maar ekonomies ontginbare hoeveelhede is nog nie gevind nie. Aardgas bestaan hoofsaaklik uit metaan en is in baie opsigte die ideale energiebron. Dit kan maklik met pype vervoer word en veroorsaak baie min besoedeling. 'n Ander gasenergiebron is nywerheidsgas afkomstig van steenkool of olieraffinaderye. Dit bevat benewens metaan ook propaan en butaan, en staan bekend as stadsgas omdat dit in stede aangewend word vir huishoudelike gebruik.
Hidroënergie
Hidroënergie kan direk gebruik word om elektrisiteit ontwikkel. Die voorraad is egter beperk omdat dit afhanklik is van die natuurlike vloei van water. Verder vereis dit groot kapitaalbesteding en dit word gewoonlik gekombineer met besproeiingskemas. In Europa word meestal slegs sowat 3 % van die totale energiebehoeftes uit hidroënergie verkry, maar in Switserland en Skandinawië is dit tot 25%. Al die beskikbare bronne in Europa is feitlik reeds benut, maar in ander lande is daar nog groot hoeveelhede onbenutte hidroënergie, veral in Afrika. In Suid-Afrika word hidroëlektrisiteit ontwikkel by die opgaardamme van die Oranjerivier en ook by die Drakensberg-pompskema. Verder ontvang Suid-Afrika ongeveer 1000 MW van die Cabora Bassa-projek in Mosambiek.
Kernbrandstowwe
Europa het bykans geen uraanreserwes nie. Die wêreld se kernenergieprogram is dus afhanklik van die lewering van uraan deurbogenoemde lande. Boonop beskik slegs 'n paar lande oor die noodsaaklike verykingsfasiliteite. Die Westerse wêreld word feitlik uitsluitlik deur die VSA van verrykte uraan voorsien. Die uraanreserwes van die wêreld is egter beperk en daar word geskat dat dit vanweë die gebruik van U-235 reeds teen die einde van die eeu uitgeput sal wees.
'n Nuwe konsep in kernreaktors is die sogenaamde snelkweekreaktors. In hierdie reaktors word die nie-kloofbare isotoop U-238 in natuurlike uraan omgesit in plutonium. Plutonium is net soos U-235 kloofbaar en kan as brandstof in ŉ kernreaktor gebruik word. Die snelkweekreaktor kweek dus sy eie brandstof. Verskeie eksperimentele snelkweekreaktors word tans in die VSA, Engeland, Frankryk, Duitsland en die Sowjetunie getoets. Indien snelkweekreaktors 'n werklikheid word, kan dit 'n wesenlike bydrae lewer tot die langtermynoplossing van die wêreld se energiebehoeftes. Daar is egter groot weerstand onder die bevolkings van die wêreld teen die produksie van plutonium omdat dit kan lei tot die verdere uitbreiding van kernwapens.
Energieverbruik
Daar is 'n direkte verband tussen die lewenstandaard of welvaart van mense en hul energieverbruik. In die ryk welvarende lande van Wes-Europa en die VSA is die per capita energieverbruik baie hoër as in die armer lande van die wêreld. In 1970 was slegs sowat 16% van die wêreld se bevolking in Wes-Europa en die VSA woonagtig, maar hulle was verantwoordelik vir 58 % van die wêreld se energieverbruik. Die armer lande het sowat 52 % van die wêreldbevolking verteenwoordig en slegs sowat 16% van die totale wêreld-energieverbruik.
Die verskil in energieverbruik van volke kan duideliker gesien word as hulle energieverbruik uitgedruk word in terme van die ekwivalente massa steenkool wat een persoon per jaar sou verbruik. In 'n opname 'n paar jaar gelede was die gemiddelde syfer vir die totale wêreldbevolking 1 889 kg per persoon. Die gemiddelde vir Afrika was 312 kg en in Nigerië was dit 45 kg en in Tsjaad slegs 23 kg. In Indië was die syfer 190 kg en in Indonesië 111 kg. In die sosialistiese lande was die energieverbruik baie hoër, naamlik 526 kg vir China en 4445 kg in die Sowjetunie. In Wes-Europa was die verbruik nog hoër, byvoorbeeld 5073 kg vir Nederland en 5929 kg vir Selgië. In die VSA was die energieverbruik die hoogste, naamlik 11 144kg.
Die toename in energieverbruik kan vergelyk word deur te kyk na die totale ekwivalente steenkoolverbruik van byvoorbeeld 1960 en 1970. In die VSA het die verbruik met 1000 miljoen ton gestyg tot ŉ waarde van 2477 miljoen ton. In Wes-Europa was die styging van 515 miljoen ton tot 1 348 miljoen ton; in die sosialistiese Iande 600 miljoen ton tot 1 961 ton; in Latyns-Amerika energiehuishouding 100 miljoen ton tot 249 miljoen ton; in Asië (China en Japan uitgesluit) 100 miljoen ton tot 208 miljoen ton en in Afrika slegs 20 miljoen ton tot 46 miljoen ton. In die Westerse Iande styg die energieverbruik vinniger as die bruto nasionale produksie (BNP). Dit is omdat hulle nywerhede kapitaalintensief is en masjiene gebruik met 'n hoë energieverbruik. Hierdie lande produseer ook meer duursame artikels, soos elektriese apparaat, yskaste, wasmasjiene, ensovoorts. Verder word elektrisiteit op groot skaal in nywerhede gebruik wat vanweë die omsettingsverliese by kragsentrales die totale energieverbruik verder verhoog. In Latyns-Amerika styg die BNP vinniger as die totale energieverbruik. Dit is omdat hulle nywerhede minder kapitaalintensief is en daar baie van handearbeid gebruik gemaak word.
Verder produseer hierdie lande meestal minder duursame verbruiksartikels. Die nywerhede in Asië volg dieselfde patroon as die in Latyns-Amerika, maar hulle toon 'n groter styging in energieverbruik omdat hulle 'n groter agterstand in lewenstandaard moet inhaal. Daar kan aanvaar word dat die energieverbruik van die onderontwikkelde lande in die toekoms dieselfde patroon sal volg as die in Europa en die VSA. Namate die lewenstandaard styg, styg die energieverbruik totdat dit later die BNP verbysteek.
Energiebeleid
Tot in 1970 het die wêreld feitlik sorgeloos energie vermors en al hoe meer afhanklik geword van ingevoerde ru-olie as vernaamste energiebron. Die ontginning van aardolie en verspreiding daarvan in die vorm van ru-olie was toe heeltemal in die hande van die groot internasionale oliemaatskappye, maar in 1960 is die Organisasie van petroleum- uitvoerlande (Opec) gestig, waardeur die lande probeer het om meer beheer oor hulle oliereserwes te verkry.
Prysstygings en prysmanipulasie het gevolg, maar ru-olie was nogtans 'n baie goedkoper energiebron as steenkool. Verskeie instansies het egter besorg begin raak oor die afhanklikheid van die wêreld van ru-olie, onder andere na 'n verslag in 1972 deur die sogenaamde Klub van Rome wat die uitputting van energievoorrade weer onder die aandag gebring het. Gedurende die winter van 1972 was daar ook in die VSA 'n energietekort en in 1974 is die Energy Research and Development Administration (Erda) in die lewe geroep om energiesake te hanteer.
Erda het later die departement van energie geword. Energie het meteens 'n belangrike politieke faktor geword en in 1977 het die voormalige president van die VSA, mnr. Jimmy Carter, sy ongewilde energiebeleid aangekondig. In hierdie plan moes die energiegroeikoers verlaag word tot 2% per jaar; petrolverbruik moes met 10% verminder, die invoer van ru-olie moes verminder word tot die helfte van die waarde in 1977 en die produksie van steenkool moes opgeskuif word tot een biljoen ton. Hierdie doelstellings moes teen 1985 bereik word en het onvermydelik persoonlike opofferinge geverg en was uiters ongewild. In Europa is die eerste uitwerking van 'n tekort aan ru-olie in 1956 gevoel met die sluiting van die Suezkanaal.
Hierdie probleem is opgelos met die invoer van die reuse-olietenks wat om die Kaap moes vaar, maar tekorte het in 1973 sommige Europese lande genoodsaak om sogenaamde motorlose Sondae in te stel. Die EEG-Iande het in 1973 besluit op 'n program van energiebesparing en meer aandag sou gegee word aan bronne so os aardgas, steenkool en kernenergie. Daar is ook intensief na olie gesoek in die Noordsee. Die doelstelling was om teen 1985 sowat 65% van Europa se olie uit die Noordsee te haal. In Suid-Afrika is aandag gegee aan die daarstelling van 'n nasionale energiebeleid en in 1979 is die Departement van Mineraal- en Energiesake gestig.
Energieberging
'n Belangrike faktor by enige energiebeleid is die berging van energie. In tye waar daar 'n oorskot van ru-olie op die wêreldmarkte is, kan dit teen billike pryse aangekoop word en opgepot word vir latere gebruik. S6 'n voorraad opgepotte ru-olie kan dien as buffer teen tekorte op die kort termyn, en kan ook help om pryse te stabiliseer.
Die oppotting kan gedoen word in tenks of selfs in digte soutmyne (veral in Europa). Steenkool kan makliker as olie in groot hoeveelhede by hawens of kragsentrales geberg word. Aardgas kan in drukhouers geberg word of selfs onder druk in digte myne gepomp word. 'n Beter manier om aardgas te berg, is deur dit te verkoel tot -160 °C, waarby dit vervloei en 'n volumevermindering van 1/600 ondergaan. Aardgas kan in vloeibare vorm vervoer word, maar daar is groot koste verbonde aan houers wat termies geïsoleer moet wees.
Vervoer van energie
Energie moet van die bron na die verbruikervervoer word en hierdie proses moet teen die laagste koste en minimum energieverbruik gedoen word. Die koste word bereken in terme van die ekwivalente hoeveelheid warmte wat vervoer word, en dit blyk dat die vervoer van ru-olie met reuse-tenks die goedkoopste is.
Energiekrisis
Onder die term energiekrisis word die komplekse probleem van die stygende vraag na energie, dalende reserwes, stygende koste en besoedeling saamgevat. Die uitputting van die wêreld se reserwes van fossielbrandstowwe is tans die grootste probleem en die volgende vier maatreëls kan getref word om die probleem die hoof te bied:
- die vermindering en stabilisering van die gebruik van fossielbrandstowwe;
- die uitskakeling van vermorsing en besoedeling;
- die ontwikkeling van nuwe alternatiewe energiebronne.
Die tegnologie sal dui op die praktiese moontlikhede en beperkings van bestaande en nuwe energiebronne. Baie mense is in diens van die huidige energie-opset en ŉ verandering van energiebronne sal werkloosheid of werkveranderings meebring. Daarom sal die sosiologiese aspekte deeglik in ag geneem moet word. Enige drastiese verandering in die energiesituasie sal evolusionêr oor 'n lang tydperk moet plaasvind. Ekonomiese faktore moet in ag geneem word aangesien feitlik elke faset van die ekonomie afhanklik is van die beskikbaarheid van energie.
Energiebesparing
Die huidige wêreldbeskawing het daarin geslaag om oor 'n tydperk van ongeveer 300 jaar die wêreld se fossielbrandstowwe, wat oor 'n tydperk van 1 500 miljoen jaar gevorm is, uit te put. Daar sal dus deur toekomstige beskawings na hierdie beskawing verwys kan word as die groot energievermorsers. In die laaste kwart van hierdie eeu het die mens egter eensklaps bewus geword van die vermorsing en groot pogings word tans aangewend om energie te bespaar.
Baie vermorsings is te wyte aan gerief en nie weens die behoefte daaraan nie, soos duidelik blyk uit die verband tussen die lewenstandaard en energieverbruik van die mens. 'n Belangrike aspek by besparing is die energiedoeltreffendheid waarmee energie verbruik word. Dit word uitgedruk as die persentasie nuttige energie wat verkry word relatief tot die primêre energie-inset. Die volgende voorbeelde gee 'n aanduiding van die energiedoeltreffendheid van verskeie sisteme:
- die menslike liggaam: 25%;
- omsetting van warmte in stoom: 90%;
- omsetting van stoom in meganiese energie in 'n stoomturbine: 40 tot 48%;
- omsetting van meganiese energie in elektriese energie in 'n generator: 97%;
- omsetting van warmte in meganiese energie in 'n motor: 30 %;
- omsetting van elektriese in meganiese energie in 'n elektromotor: 90%.
Benewens omsettingsverliese is daar ook transmissieverliese en in die geval van elektrisiteit word slegs 90 % tot 94 % van die energie by die eindpunt verkry. Die netto doeltreffendheid waarmee elektriese energie aan byvoorbeeld 'n woonhuis gelewer word, is die produk van die doeltreffendhede van al die prosesse, naamlik:
90 % X 48% X 97 % X 94% = 39%.
Daar moet meer aandag gegee word aan totale energiesisteme waar elke vorm van afvalenergie benut word. In die vervoerwese kan energie bespaar word deur die voordeligste energiebron te kies. Motors kan ontwerp word om die windweerstand te verminder, en veral die enjin moet ontwerp word met die oog op besparing en nie slegs op werkverrigting nie. In gewone huishoudings kan energie bespaar word deur huise so te bou en te isoleer dat verhitting of verkoeling tot 'n minimum beperk word. Gewone wolframgloeilampe het 'n lae doeltreffendheid (9 tot 20 lumen (lm)/ W), terwyl buisligte ŉ hoër doeltreffendheid het (60 Im/W). Daar kan dus meer van buisligte gebruik gemaak word. Die belangrikste aspek by besparing is egter om 'n mens se gesonde verstand te gebruik en slegs energie te verbruik wanneer dit werklik noodsaaklik is.
Alternatiewe energiebronne
Alternatiewe energiebronne is bronne wat nie van fossielbrand stowwe, naamlik steenkool, ru-olie of aardgas, afhanklik is nie en dus ŉ oplossing sal bied wanneer fossielbrandstowwe uitgeput sou raak. ŉ Vorm hiervan is die sogenaamde hernieubare energiebronne, soos byvoorbeeld houtplantasies.
Geotermiese energie
Die aarde se temperatuur styg met diepte en die kern van die aarde bestaan uit gesmelte metale by hoë temperature. Die hitte van die aarde kan benut word vir die verhitting of die opwekking van stoom om turbines van kragsentrales aan te dryf. In Ysland word Reykjavik verhit met behulp van warmwaterbronne en in Italië, Kalifornië en Nieu-Seeland word geotermiese energie reeds op klein skaal benut. By Larderello in Italië is 'n groot elektriese kragsentrale wat energiehuishouding al vir dekades met geotermiese energie werk.
Daar word bereken dat indien die geotermiese energie van die aarde by 'n diepte van 7,5 km benut sou kon word, dit ekwivalent is aan 3 X 1015 ton olie of 400 maal die totale reserwes van fossielbrandstowwe. Die gemiddelde styging van temperatuur met diepte of temperatuurgradiënt van die wêreld is ongeveer 3 °C per kilometer en daar sal dus baie diep gate geboor moet word om hoe temperature te bereik. Daar sal gesoek moet word na gunstige geologiese formasies waar die temperatuurgradiënt baie hoër is alvorens geotermiese energie prakties benut kan word.
In Suid-Afrika is die temperatuurgradiënt baie klein en hoewel dit gunstig is vir diep mynbou, is toestande baie ongunstig om geotermiese energie te benut. Daar is egter nuwe tegnologieë aan die ontwikkel om dieper gate te boor en rotse te kraak (moontlik met kernontploffings) om 'n meer doeltreffende hitte-uitruiling te bewerkstellig. Die groot voordeel van geotermiese energie is dat dit prakties gesproke 'n onuitputbare energiebron is. Indien dit moontlik sou wees om gate van 25 km diep te boor, kan geotermiese energie ŉ groot bydrae lewer tot die wêreld se energiebehoeftes.
In die oseane is die temperatuurgradiënt in die water omgekeerd. Op 'n diepte van 600 m is die temperatuur 10°C laer as aan die oppervlak. Hierdie temperatuurgradiënt ontstaan as gevolg van absorpsie van die son se energie deur die boonste lae. Hitte-enjins met freon as aandrywingsmedium kan deur hierdie temperatuurgradiënt aangedryf word, maar vanweë die klein temperatuurverskille sal die doeltreffendheid bale laag wees (ongeveer 8%) en verder sal so 'n projek 'n hoë kapitale koste vereis. Daar is bereken dat die energie beskikbaar in die Golfstroom in die straat van Florida genoeg energie bevat om die hele VSA van energie te voorsien.
Hidroënergie
Hier word indirek van die son se energie gebruik gemaak via die reënvalsiklus. Hierdie vorm van energie word reeds goed benut en alhoewel verdere uitbreiding nog moontlik is in veral die onderontwikkelde lande, is die reserwes redelik beperk vanweë die natuurlike reënval. Hidrokragsentrales is ook baie duur om op te rig. Daar is ŉ groot hoeveelheid energie opgesluit in die getye en getystrome van die oseane. Indien al hierdie energie volledig benut sou kon word, sou dit volkome in die huidige energiebehoeftes van die wêreld kon voorsien.
Die energie is egter oor groot oppervlaktes versprei en kan slegs prakties benut word waar die topografie van die land dit toelaat. Gety-energie is al sedert die 11e eeu benut in Frankryk, Engeland en Spanje en in die 16e eeu is water in Londen met behulp van waterwiele wat met die gety-energie van die Teems gewerk het, gepomp. Verskeie getykragsentrales bestaan vandag in die VSA, Frankryk en Engeland. Die oprigting van hierdie kragsentrales is baie duur en dit is te betwyfel of gety-energie ooit ŉ groot bydrae tot die wêreld se energiebehoeftes sal lewer.
Pione carpenteri
Pione carpenteri is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Energiehuishouding
Hidroënergie
ŉ Ander vorm van hidroënergie is die energie van golwe wat deur die wind op oseane geskep word. Die ontginning hiervan is tans nog baie duur maar intensiewe navorsing word wel gedoen.
Windenergie
Die energie opgesluit in wind is indirek van die son afkomstig en word al vir duisende jare gebruik om skepe aan te dryf. In Persië is windmeulens reeds ongeveer 250 v.C. gebrou en dit is sedert die 11e eeu vryelik in Europa gebruik. Gedurende die 17e eeu het Nederland die mees geïndustrialiseerde land in Europa geword vanweë die gebruik van windenergie. In 1750 was daar reeds 8000 windmeulens in Nederland en teen die middel van die 19e eeu 10 000 in Duitsland. In die VSA was windpompe ŉ algemene verskynsel. Daar word geskat dat daar teen die middel van die 20e eeu sowat 4 miljoen windpompe in die VSA was.
Pione carpenteri
Die spons behoort tot die genus Pione en tot die familie Clionaidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1867 deur Hancock.
Energiehuishouding
Windenergie
In 1941 is 'n massiewe windgenerator in Vermont in die VSA gebou. Die lengte van die lem was ongeveer 60 m. Sedert 1970 het hernieude belangstelling in windenergie ontwikkel en verskeie groot prototipes is onder konstruksie. Die drywing van 'n windgenerator is eweredig aan die kwadraat van die straal van die lem en eweredig aan die derdemag van die windsnelheid. Dit volg dus dat windgenerators baie groot moet wees om 'n bruikbare hoeveelheid energie te lewer (Iemlengtes van 60 m of meer).
Dit verg geweldige torings. Windenergie kan net prakties benut word in gebiede waar wind teen hoe snelhede waai. Dit maak dit dus nodig om die ontwikkelde elektriese energie oor groot afstande te vervoer. Windgenerators veroorsaak weinig ekologiese versteurings, maar daar kan besware wees teen die oprigting van duisende groot windgenerators wat die omgewing kan ontsier. Windenergie hou beslis 'n groot potensiaal in as toekomstige energiebron. Elektrisiteitsopwekking deur windkrag het (oor) die afgelope paar jaar aansienlik goedkoper geword en kan nou selfs met steenkool- en gasaanlegte meeding.