cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Empirisme
Britse empirisme
In sy Kritiek van Reine Beredenering (Kritik der reinen Vernunft - 1781) formuleer Kant dan ook sy transendentale idealisme wat as goue middeweg tussen die rasionalisme en empirisme gesien kan word. Sekere kennis is wel moonlik en kom tot stand deur die kombinasie van die rede (rasionalisme) en die ervaring (empirisme). Hy gee die empirisme gelyk deur te stel dat alle inhoud van ons kennis voorkom uit die ervaring, sonder die ervaring sou ons denke immers inhoudsloos en leeg wees. Daar is egter meer nodig as bloot ervaring, die mens het naamlik ook 'n behoefte in die kategorieë van die verstand. Tyd en ruimte is byvoorbeeld strukture van die menslike verstand wat opgelê word aan die wêreld. Ook die sake waarteenoor Hume nog skepties staan soos substansie, oorsaaklikheid en die ek, kom volgens Kant voort uit die formele kategorieë wat elke mens oor beskik.
Fenomenalisme
Tog beteken Kant se sienings nie die einde vir die empirisme nie, vernaamlik omdat baie van sy gevolgtrekkings nie aanvaar word nie, terwyl die Britse tradisie doodeenvoudig voortsit word. Die vorm waarin die empirisme voortgesit word na Hume was deur die fenomenalisme (moet nie verwar met die fenomenologie nie). Hierdie stroming stel, gebaseer op Berkeley en Hume, dat die fisiese voorwerpe wat ons teenkom in ons alledaagse lewe in werklikheid konstruksies van ons eie ervarings is. Die fenomenalisme is ook nou verbonde met die subjektiewe idealisme: alle fisiese voorwerpe, eienskappe, gebeurtenisse is uiteindelik reduseerbaar tot geestelike voorwerpe, eienskappe en gebeurtenisse. 'n Sintuiglike indruk wat van 'n fisiese voorwerp word hier gelyk gestel aan die ervaring van 'n groep se ervaringsindruk. Sulke groepe vertoon 'n sterk stabiliteit en samehorigheid persepsie, waardeur dit onderskei kan word van iets soos hallusinasies.
'‘n Voorbeeld hiervan is John Stuart Mill wat in teenstelling met Hume, induksie wel as 'n noodsaaklik en korrekte gegewe sien vir die vestiging van alle kennis, selfs die wiskunde. Kennis kom volgens Mill nie voort uit direkte ervaring nie, maar uit induktiewe ervaring van die direkte ervaring. Dit fenomenalisme behou nog aanhangers tot in die middel van die 20ste eeu.
Die idees van Hume, en die verdere uitwerking deur Mill lei ook tot 'n soort van assosiasme: kennis en wette word geformuleer en begryp deur assosiasies wat die mens maak tussen die verskillende ervarings. Assosiasies (wat op die individuele ervaring berus) gee voldoende houvas om tot insig te lei in die universele en alle andere noodsaaklike beginsels.
Positivisme
Die empirisme ken 'n ander hoogtepunt in die vorm van die positivisme in die tweede helfte van die 19de eeu met denkers soos Claude Henri de Saint-Simon en Auguste Comte. Die positivisme was in wese 'n uitbou van Kant se filosofie. Kant betoog in sy oeuvre dat die metafisika as dissipline geen bestaansgrond meer het nie (in sy tradisionele vorm) omdat dit nie aansluit by die waarneming nie, wat volgens Kant net noodsaaklik was om tot kennis te kom. Die positivisme bevestig die idee en trek daaruit die radikale gevolgtrekking dat slegs die empiriese wetenskappe ware kennis kon lewer. Kennis kom dus suiwer uit (wetenskaplike) ervaring en alle teologiese of metafisiese pretensies en beweringe moet dus as onsin verwerp word.
Positiviste, en vernaamlik Comte, kombineer dit nog met die idee dat die opbloei van die moderne wetenskap 'n noodsaaklike produk was van die geskiedenis. Bekend is Comte se wet van die drie fases wat beskryf hoe die geskiedenis noodsaaklik drie fases deurgaan: allereers is daar die teologiese stadium waar kennis gefundeer word in verwysings na 'n god of gode, vervolgens is daar die metafisiese stadium waar mense die natuur kan verklaar en hul kennis fundeer op abstrakte en metafisiese beginsels (hieronder val dan ook die rasionalisme). Uiteindelik besef die mens, en kom so in die derde en finale stadium, dat kennis slegs afkomstig kan wees van die ervaring beheers deur die wetenskaplike metode: slegs die moderne empiriese wetenskap kan ware kennis lewer. Die mens moes dan volgens Comte ook al sy ander kennisaansprake, op basis van heilige boeke of filosofiese argumente, laat vaar.
Hierdie denke word verder uitgebou deur Ernst Mach en Richard Avenarius. Daarnaas het dit ook invloed in die Russiese filosofie, onder andere by die populis Pjotr Lavrov en die   Marxis Aleksandr Bogdanov wat dit uitbou tot die empiriomonisme. Dit speel ook 'n sekere rol vir die ekperimentele psigologie, naamlik deurdat empiries geïnspireerde wetenskaplikes soos Mach, Wilhelm Wundt en William James dit uitbou tot ‘n empiriese psigologie.
Pragmatisme
In die hedendaagse filosofie word daar verskeie strominge gevorm wat as empiries gekarakteriseer kan word. Aan die einde van die 19de eeu ontstaan byvoorbeeld die pragmatisme in die Verenigde State, met denkers soos C.S. Peirce, William James en John Dewey. Hierdie individue baseer hul kennisleer op die empirisme en kombineer dit met die insigte uit die evolusieteorie en psigologie, terwyl dit ook sterk die wetenskaplike metode weerspieël. Desondanks integreer die pragmatisme ook elemente wat as rasionalisties beskou kan word in hul filosofie. So laat Peirce ruimte vir deduktiewe redenasie naas induksie, en verenig beide onder die vorm van abduksie. Noemenswaardig is ook Peirce se opvatting van die fallibilisme: (wetenskaplike) kennis was altyd onseker en kan steeds deur nuwe ervarings weerlê en verbeter word.
Die sterkste blyk die empiriese karakter van die pragmatisme in die werk van James, wat ook wel praat van die "radikale empirisme" (radical empiricism) om sy weergawee van die pragmatisme te beskryf. Vir James staan die direk empiriese waarneembare heelal rondom die mens sentraal. Soos ander pragmatiste, het hy die punt gesien om nie ervarings in 'n soort transendentale of konseptuele grondslag te versmoor nie. Hy verwerp dan ook alle bonatuurlike en goddelike verklarings van die natuurlike fenomene rondom ons. Dit is dus radikaal, nie in sy empirisme, maar in sy naturalisme: slegs natuurlike verklarings word toegestaan.
Die derde groot naam in die pragmatisme, John Dewey, plaas die ervaring ook sentraal. Ervaring word opgevat deur Dewey as 'n samehangende geheel waarop ongeveer alles, sowel kennis as byvoorbeeld die onderskeid tussen voorwerp-onderwerp, gebaseer is. Die werklikheid wat ons sien is volgens Dewey dan ook bepaal deur ons (reeds opgedoende) ervarings en ook ons kennis gevorm deur 'n ervaring gerigte proses van probeer en fouteer (trail and error). Konsepte en idees is volledig gebaseer op ervarings en dien bloot om die probleme wat die persoon in kwesie in kontak mee kom, op te los. Sy vorm van pragmatisme kan dan ook gesien word as 'n instrumentalisme.
Logiese positivisme
Rondom die begin van die 20ste eeu word die analitiese filosofie gevestig in Groot-Brittanje. Hierdie filosofiese stroming is in die beginfase veral verbind met die logika en die wiskunde, maar neem daarna ook 'n sterk empiristiese posisie in. Denkers soos Bertrand Russell, G.E. Moore en A.N. Whitehead neem 'n sterk realistiese en empiristiese posisie in, om hulself te distansieer van die toe oorheersende Britse idealisme wat die fokus veral plaas op die menslike rede.
Russell verdedig byvoorbeeld die bestaan van kennis deur vertroudheid (knowledge by acquaintance) wat 'n mens verkry deur kennis in sake wat mense ervaar en waarmee mens direk vertroud is. Russell betoog selfs op 'n gegewe oomblik dat ook alle konsepte uit die formele logika uiteindelik van empiriese aard is, waarby empiries wel ruim begryp moet word sodat byvoorbeeld ook introspeksie daaronder val.
Die idees van Russell, en van sy student Ludwig Wittgenstein, lei uiteindelik tot die logiese positivisme. Hierdie stroming is vernaamlik ontwikkeld deur die Weense Sirkel (Wiener Kreis), 'n groep geleerdes uit Oostenryk, met onder andere A.J. Ayer, Rudolf Carnap, Carl Hempel, Otto Neurath, Hans Reichenbach en Morits Schlick. Hierdie stroming kombineer die logika van Russell en Wittgenstein, maar ook Gottlob Frege met die empirisme van David Hume. Net soos die oorspronklike positivisme van die 19de eeu, wil die logiese positivisme (soms ook logiese empirisme genoem) die filosofie suiwer van alle sinlose metafisiese uitsprake. Bekend is veral hul verifikasiebeginsel wat stel dat 'n sin slegs betekenis het as dit of toutologies is of in begisel te verifieer op basis van empiriese ervaring. Slegs die wiskunde en logika enersyds en die empiriese wetenskap andersyds hanteer taalgebruik sinvol.
In die begin hang baie lede van hierdie skool 'n vorm van fenomenalisme aan: elke sintetiese uitspraak moes uiteindelik gereduseer word tot 'n uitspraak met enkel direkte observasies en waarneminge bevat. Later verlaat filosowe soos Carnap en Neurath hiedie posisie vir 'n perspektief waarin mens middelgrote spatio-temporele voorwerpe, soos tafels en stoele, as basis neem. Sintetiese uitspraak moes dus nie meer omgesit word in uitsprake van suiwer sintuiglike ervaringe, maar in sogenaamde "protokolsinne" (Protokollsätze). 'n Sin "Ek (Rudolf Carnap) het met krag X op die tafel geslaag " moet omgesit word in "Rudolf Carnap op plek X en op tydstip Y neem dit en dat waar." Later verander sommige logies positiviste, soos Neurath, hul opvatting nogmaals na die idee van 'n soort direkte kontak met die werklikheid in die verifikasie van 'n hipotese.
Die empirisme hang ook nou saam met die behaviorisme, sowel die psigologie as die filosofiese behaviorisme, omdat aanhangers van hierdie strominge van die veronderstelling vertrek dat kennis slegs van die sigbare en waarneembare afgelei kan word. Dit geld dan ook vir die menslike gees en omdat mens geen "gedagte" of "bewussyn" waarneem kan word nie, maar alleen menslike gedrag, moet geestelike toestande soos pyn of vreugde dan ook begryp word in terme van gedrag, stimuli en respons.
Huidige vorme van empirisme
Die moderne weergawe van die empirisme, die logiese positivisme, het in die loop van die tweede helfte van die 20ste eeu hewige kritiek ontlok van verskillende filosowe soos Noam Chomsky, Paul Feyerabend, Jerry Fodor, Nelson Goodman, Thomas Kuhn, Karl Popper, Hilary Putnam, Willard Van Orman Quine, Wilfrid Sellars en ander. Die groot oorreenkoms tussen (ongeveer) al hiedie kritici is dat hulle die grondstellings van die empirisme probeer weerlê. So wys Popper, Quine en Sellars byvoorbeeld op die gegewe dat ervarings self nooit werklik volledig suiwer geskei kan word van alle teoretiese geladenheid nie. Ander, soos Chomsky en Fodor, kritiseer dan weer die idee dat alle kennis ontstaan of moontlik is bloot op die basis van ervaring. Beide verdedig dan ook 'n vorm van die konsep van aangebore kennis waarvolgens daar aangebore idees of strukture is waardeur kennis wel moontlik bekom kan word.
Tog duik die empirisme nog steeds op in verskillende weergawes. So is daar byvoorbeeld die filosoof en sosiale antropoloog Ernest Gellner wat in sy werk homself tipeer as 'n empiris, terwyl hy tegelyk ook die deur die vroeër genoemde kritici se geidentifiseerde probleme erken. Hy definieer empirisme as volg: "Empirisme is 'n a priori uitsluiting van 'n sekere klas van moontlike wêrelde, vernaamlik daardie wêrelde wat sommige diep algemene morele behoeftes bevredig." Empirisme self is dus 'n a priori negatiewe doktriene. Die grootste waarde van die empirisme lê volgens Gellner nie in die beskrywende ambisie nie, maar in die normatiewe ambisie. Die empirisme moet geplaas word binne die normatiewe kennisteorie en omvat 'n kognisie-etiek (ethic of cognition): dit skryf voor hoe 'n mens moet dink en tot kennis moet kom.
Empirisme is vir Gellner 'n metafisiese teorie of ideologie soos wat die marxisme of die psigoanalise is. Hy sien egter geen probleem hierin nie. Gellner betoog dat elke metodologie, dus ook dié van die (wetenskaplike) empirisme, meer is as bloot logika; aangesien dit altyd iets meer nodig het om tot werklike kennis te kom (anders wys dit hoogstens logiese konsekwentheid uit). Wat die "meer" inhoud behels, kan die metodologie egter nie by voorbaat of selfs na die tyd bepaal nie. As dit wat by voorbaat doen, kan mens altyd vrae waarop hierdie stellings self gefundeer is en mag dit agteraf gebeur dan kan mens afvra met welke metode mens daartoe gekom het. Elke metodologie wat onweerlegbaar wil wees dui dus op 'n paradoks: dit moet tegelykertyd inhoud (om tot kennis te kom) en geen inhoud (om neutraal te bly) hê. Dit is egter onmoontlik. Wat daar in praktyk gebeur, volgens Gellner, is dat die wetenskaplike metode a priori (dus by voorbaat) al 'n hele reeks wêrelde of maniere van denke uitsluit: so word antropomorfisme en teleologie al by voorbaat geëlimineer as moontlike benaderings.
Ook die latere Rudolf Carnap wys op 'n soortgelyke punt: mens kan wetenskaplike teorieë of bepaalde wêreldbeelde nie van buite af regverdig nie omdat kriteria altyd gebonde is aan 'n spesifiek model van waaruit mens vertrek. Die keuse tussen verskillende modelle, of ideologieë soos Gellner dit liewer noem, word volgens Carnap gebaseerd op pragmatiese en instrumentele voordele: as dit jou pas en beter werk.
In die wetenskapsfilosofie is daar ook 'n hedendaagse variant van die empirisme uitgewerk, naamlik deur Bas van Fraassen. Die sogenaamde konstruktiewe empirisme staan lynreg teenoor die realisme en dit het veral betrekking op die vraag of wetenskaplike gepostuleerde entiteite wat die mens nie kan sien nie soos atome of donker materie regtig bestaan. Hierop antwoord van Fraassen negatief, in die sin dat hierdie bestaansbeweringe nie gemaak word deur die wetenskaplikes nie. Wetenskaplikes sê net dat die dinge wat hulle postuleer die beste is om empiriese toereikendheid te bereik. 'n Teorie is empiries toereikend as al die stellings wat dit oor die waarneembare maak, waar is. Dit maak nie saak of die stellings oor onwaarneembare dinge soos atome waar of nie is nie. Fraassen se onderskeid tussen waarneembare en onwaarneembare is baie triviaal: waarneembaar beteken dat die menslike sintuie sonder die ingryping van instrumente soos mikroskope waargeneem kan word nie. Atome is dus nie waarneembaar nie, want ons kan dit nie met die blote oog sien nie, maar dinge soos dinosourusse of verre sterre is basies waarneembaar, want as daar iemand naby is, sal hy/sy dit sien.
Kritiek
Dwarsdeur die loop van die geskiedenis van die filosofie word daar verskeie punte van kritiek teen die empirisme geformuleer. Grotendeels word dit gerig op die grondbeginsels van die empirisme wat die kritici afwys as metafisies, nie-waarneembaar of bloot verkeerd. Gereeld kom hierdie kritiek van teenstrydige filosofiese stromings soos die rasionalisme, die idealisme of die fenomenologie. Desondanks is baie van hierdie kritiek ook deur empiriste self erken, vernaamlik met die doel om daarop te antwoord.
Empirisme is self nie waarneembaar nie
Verskeie filosowe, waaronder ook empiriese filosowe soos Bertrand Russell en Bas van Fraassen, het daarop gewys dat die fondament van die empirisme, naamlik dat alle kennis van ervaring kom, self geen stelling is wat op waarneming gebaseer is nie. Die Britse idealis F.H. Bradley formuleer dit as volg:
"Die man wat gereed is om te bewys dat metafiesiese kennis totaal onmoontlik is [byvoorbeeld die empiris…] is 'n mede metafisiese broer met 'n teenstrydige teorie oor die eerste beginsels […] Om te sê dat werklikheid is van so 'n aard dat ons kennis dit nie kan bereik nie, is om die bestaan van werklikheid te erken; om te stel dat ons kennis is van 'n soort wat moet faal om transendensie te oortref, impliseer opsigself van daardie transendensie. Want as ons geen idee gehad het van iets meer nie, sou ons seker nie weet hoe om te praat oor mislukking of sukses nie. En die toets waarmee ons hulle onderskei, moet uiteraard 'n mate van kennis hê van die aard van die doel. Nee, die aspirerende skeptikus, wat ons konfronteer oor die teenstrydigheid van ons gedagtes, maak homself dogmatiese stellings.”
Sommige empiriste het hier probeer op te antwoord deur te stel dat die stelling dat kennis slegs op ervaring berus wel deeglik self 'n empiriese (gefundeerde) stelling is. Ander, soos Ernest Gellner, erken dan weer openlik die metafisiese, of wat hy noem die ideologiese aspek van die empirisme, maar sien hierin geen probleem in nie. Vernaamlik omdat elke ander teorie volgens Gellner ewegoed 'n ideologie bevat.
Die probleem van skeptisisme
'n Ander kritiek is dat die empirisme en sy stelling dat daar slegs die menslike ervaring as fondament van die kennis is, maklik kan lei tot ‘n vorm van skeptisisme. Die Britse empiris David Hume stel al dat die ervaring nie anders kan fundeer as die ervaring self nie. Sake soos oorsaaklikheid of substansie kan mens nie werklik waarneem nie. Mens sien slegs waarnemings en op basis van gewoonte of ongeldige induksie word afgelei die bestaan van die diepere metafisiese sake. Op hierdie wyse kan mens dus op geen enkele manier kennis van die buitewêreld bekom nie: ons het bloot ons sintuiglike indrukke.
'n Antwoord van sommige empiriste, soos by John Stuart Mill, is 'n poging om kriteria aan te dui wat as onderskeid tussen ware waarnemings (van werlike sake) en illusies soos hallusinasies kan dien. 'n Voorbeeld hiervan is die stroming bekend as die reliablisme wat stel dat 'n oortuiging geregverdig is as die 'n produk is van 'n betroubare proses is. Dit moet dus 'n produk van 'n by voorbaat aangeduide proses wat betroubare en ware oortuiginge veroorsaak. Gereeld word ook verwys na evolusionêre beginsels soos die feit dat die mens aangepas is by die stimuli uit sy omgewing en hy/sy dus die korrekte sintuie het om korrekte en ware oortuigings van sy omgewing te hê.
Logies ongeldige gebruik van induksie
Die wetenskapsfilosoof Karl Popper het in sy werk die empirisme gekritiseer veral vir die stelling dat induksie die basis is waarop sekere kennis verkry kan word. Induksie is, soos Hume dit al uitwys het, nie logies te verantwoord nie. Dit is nie moontlik om van 'n beperkte aantal waarnemings af te lei dat (in die toekoms) alle gevalle aan die beskrywings sal voldoen nie. As ek elke dag in die oggend 'n gesonde koppie koffie drink, kan ek nie (logies geldig) daaruit aflei dat more my koppie ook daar sal staan of dat dit nie vergiftig sal wees nie. Bertrand Russell formuleer die probleem treffend: "Ons weet dat al hierdie ietwat growwe verwagtinge van eenvormigheid misleidend kan wees. Die man wat elke dag die hoender gevoer het deur sy lewe, uiteindelik sy nek omgedraai het, wys dat meer verfynde sienings oor die eenvormigheid van die natuur vir die hoender nuttig sou gewees het".
Popper plaas hier die falsifieerbaarheid sentraal in kontras met die empiriese seining dat 'n uitspraak slegs weerlê of gefasifieerd kan word deur ander ervaringe. Mens kan dus hoogstens 'n teorie weerlê, maar dit nooit bevestig nie. In werklikheid hoef dit nog geen weerlegging van die empirisme in te hou nie, maar hoogstens 'n sterk hersiening. Popper gaan egter nog verder deur te stel dat die beskrywing wat die empiriste gee van hoe 'n wetenskaplike (of 'n ander persoon) tot 'n oortuiging kom bloot foutief is. Empiriste blyk te suggereer dat ons volledig onbevooroordeeld die natuur tegemoetkom en dan suiwer uit die dinge wat ons teekom hipoteses aflei. Gereeld is dit volgens Popper egter die omgekeerde: mens vertrek eers vanuit 'n teoretiese hipotese wat nie gebaseerd is op waarneming nie en gaan dan kyk of hierdie teorie strook met die waarneming.
Teoriegeladenheid van waarneming
In die tweede helfte van die 20ste eeu kom mens met nog 'n ander probleem opgeskeep, naamlik die teoriegeladenheid van die ervaring. Denkers soos N.R. Hanson, die vermelde Popper en Thomas Kuhn (veral sy The Structure of Scientific Revolutions - 1962) wys op die feit dat wat 'n wetenskaplike waarneem, dikwels vasgestel word deur die teoretiese agtergrond of selfs die kultuur waarin die wetenskaplikes hulself bevind. Die wetenskaplike neem soms eenvoudig waar wat hy wil sien of wat van hom verwag word om waar te neem. Dit word dikwels aangetoon deur te verwys na die dubbelsinnige figure soos hierdie. Of 'n mens 'n eend of 'n konyn sien, kan afhang van die agtergrond van die ondersoeker. Ook kan mens verwys na bepaalde insigte van die Gestalt-sielkunde.
Die leerprobleem
Filosowe soos Noam Chomsky en Jerry Fodor kritiseer die stelling dat die menslike gees in die begin 'n skoon blad of tabula rasa is. Beide verdedig daarteenoor 'n vorm van aangebore kennis. Chosmky verdedig met sy generatiewe taalkunde die opvatting dat daar wel aangebore strukture moet wees wat die mens in staat stel om sy/haar moedertaal so vinnig te kan leer. Volgens Chomsky gaan so 'n proses te vinnig en het dit 'n te sterk universele karakter om volledig af te hang van 'n proses soos kondisionering.
Fodor werk 'n analoog punt uit betreffende die menslike vermoeëns om dinge by te leer. Byvoorbeeld, om die verskil tussen A en B te leer, en as dit net deur ervaring moet gebeur, moet 'n persoon in een geval sy versameling ervarings onder 'A' plaas en in die ander geval onder 'B'. Die vraag wat hier bly, is egter hoe die betrokke persoon dinge onder A kan plaas as hy nog nie die konsep A geleer het nie (hy doen dit net hier) Dit is dus 'n hopelose sirkulêre proses. Primitiewe konsepte (konsepte wat nie op ander konsepte gebaseer is nie) kon dus nie uit die ervaring kom nie. Fodor kom tot die konklusie daaruit dat "Ons beskik oor die konsepte wat ons het omdat ons die neurologie het wat ons het; ons het die neurologie wat ons het omdat ons die fenotipe het wat ons het; en ons het die fenotipe omdat ons die genotipe het wat ons het." Die aangebore gedeelte moet hier dan begryp word as "die ingesteldheid om so en so 'n konsep te begryp (byvoorbeeld om op eiendom te besluit)"
Fenomenologiese kritiek
Die empirisme het ook kritiek ontvang vanuit die kontinentale filosofie, en by name vanuit die fenomenologie. Fenomenoloeë soos Edmund Husserl en Maurice Merleau-Ponty verwyt die empirisme, asook hulle klassieke teenstanders die rasionalisme, van 'n te gekunstelde en intellektuele benadering van die bewussyn en die ervaring. Merleau-Ponty skryf dat "empirisme nie sien dat ons moet weet wat ons soek nie - anders sou ons nie soek nie - terwyl intellektualisme (die rasionaliste) nie sien dat ons nie moet weet waarvoor ons soek nie - anders sou ons nie soek nie. Hulle is in hierdie opsig eens dat nie een van hulle die bewussyn kan begryp soos dit leer nie. "
Die probleem van die empirisme lê daar veral in dat dit nooit tot die waarneming self deurdring nie, maar altyd 'n sekere afstand bly bewaar, asof dit deur 'n god aanskou word. Volgens die fenomenologie moet mens egter die dinge wat waargeneem word, vir hulleself laat praat; hoe hulle op hul mees oorspronklike manier na ons toe kom en dit is nie soos 'n soort versameling kolle wat ons teoreties terugbring na die reeks voorwerpe wat ons sien nie. Ons sien die voorwerpe dadelik volgens die fenomenologie. "Die oorspronklike persepsie is 'n nie-godelike, voor-objektiewe en voorafbewuste ervaring."
Charon
Charon kan moontlik na een van die volgende sake verwys:
Michaela Dietz
Michaela Dietz (gebore 1 November 1982) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Barney & Friends (1992) en Steven Universe (2013).
Bobby Lauher
Bobby Lauher (30 Augustus 1930 – 22 Augustus 1973) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die televisiereekse It Could Be You (1956), The Ernie Kovacs Show (1961), Mickie Finn's (1966), en Malibu U. (1967).
NG gemeente Kroonstad
duimnael|links|330px|Die NG kerk Kroonstad, ontwerp deur [[William Henry Ford.]]
duimnael|regs|320px|Die gemeente se vorige (tweede) kerkgebou is opgerig volgens die plan van [[Carl Otto Hager en in 1877 ingewy. 'n Besoeker, ene Nixon, het dit beskryf as "the handsomest Dutch church I have remembered seeing in South Africa".]]
Dorpstigting
Die dorp Kroonstad is omstreeks 1857 gestig. Kroonstad is vernoem na 'n perd, genoem Kroon, wat besit is deur die welbekende Voortrekker Sarel Cilliers. Die perd is beseer in die Kroonspruit. Volgens die oudste inwoners van die dorp, wat dit omstreeks 1910 aan die bydraer tot Ons gemeentelike feesalbum vertel het, was dit die oorspronklike plan om 'n dorp aan Kroonspruit by Kroondrif uit te lê.
Volgens die gebruik van daardie dae, is by die uitmeet van die plase elke 50ste plaas aan die goewerment toegewys. So het die plaas Kroont as 50ste plaas aan die goewerment behoort. Maar die bewoner van Klipplaatdrif, David Benjamin Jordaan, het met die goewerment van plaas geruil, omdat sy plase dan by mekaar sou lê en nie deur staatsgrond geskei wees nie. So het ’n deel van Klipplaatdrif dus staatsgrond geword en is die dorp Kroonstad daar aan die Valsrivier gestig.
Daar is ook ’n mening dat Kroonstad na die sterk vesting van die naam in Rusland genoem is. Oorspronklik was die gebied ’n deel van die NG gemeente Harrismith. Van tyd tot tyd is dienste en kerkraadsvergaderings op Kleinfontein, Doornkop en Kransdrif, in die wyk Valsrivier van die gemeente Harrismith gehou. Dit het in die jare 1852 tot 1854 plaasgevind.
Beginjare
Tydens die Basotho-oorlog is die kerk as ’n fort gebruik. ’n Sloot is om die kerkgebou gegrawe en die hele burgery van Kroonstad het snags in die kerk geslaap. Die eerste predikant van Kroonstad was ds. P.A.C. van Heyningen, wat die gemeente van 1866 tot 1867 gedien het. Daarna het ds. H.W. van der Merwe van 1870 tot 1876 gedien. Van Augustus 1877 tot Desember 1914 het die begaafde prediker ds. G.W.B. van der Lingen die gemeente bedien. Tydens sy dienstyd is twee kerke op Kroonstad gebou. Die tweede kerkgebou van Kroonstad is op 24 November 1877 ingewy. Die argitek was Carl Otto Hager. 'n Besoeker, ene Nixon, het dit beskryf as "the handsomest Dutch church I have remembered seeing in South Africa". Maar ook hierdie kerk is afgebreek om plek te maak vir ’n nuwe gebou wat in 1914 ingewy is en sowat £17 000 gekos het. Hierdie gebou het deur die ywerige bemoeiing van ds. Van der Lingen tot stand gekom.
Hy is in 1915 opgevolg deur ds. W.J.S. Klomp wat tot minstens 1952 hier gewerk het. Die gemeente het gaandeweg so toegeneem in sieletal dat van tyd tot tyd hulppredikers aangestel is. Later is die gemeente Kroonstad-Noord in 1927 afgestig, en in 1950 die gemeentes Kroonheuwel (van Noord afgestig en in 2016 by Kroonheuwel-Noord ingelyf) en Kroonstad-Suid op een dag, naamlik 24 Junie 1950. Ds. T.E. Heyns was van 1946 tot 1948 medeleraar en daarna is ds. Andries van der Merwe in Julie 1950 as medeleraar bevestig.
Driekleur-papegaaivis
Die Driekleur-papegaaivis (Scarus tricolor) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan, die Indiese Oseaan en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die noorde van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die Tricolour parrotfish.
Identifikasie
Die vis word tot 40 cm lank.
Springbokkapteins
Hier is 'n lys van al die rugbyspelers was as kapteins van die Springbokke tydens toetswedstryde opgetree het. Kapteins word chronologies gelys volgens eerste optrede waartydens hulle die span gelei het.
Notas
1 — Theo Pienaar was as toerkaptein gekies maar hy het in geen toets gespeel nie.
2 — Felix en Morné du Plessis, die enigste pa en seun wat ooit kapteins was van Suid-Afrika.
3 — Wêreldbekerwenners.
4 — Rekordhouer vir die meeste toetse.
5 — Victor Matfield maak sy terugkeer as kaptein op 7 Junie 2014 nadat Jean de Villiers beseer is.
6 — Patrick Lambie se kapteinskap was teen die Barbarians, dus nie 'n toetswedstryd nie.
Pernilla August
Pernilla August (gebore 13 Februarie 1958) is 'n Sweedse aktrise, regisseuse, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Best Intentions (1992), Star Wars: Episode I - The Phantom Menace (1999), Star Wars: Episode II - Attack of the Clones (2002), en Beyond (2010).
Erica argentea
Erica argentea is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit voorkom in die Sederberg en Koue Bokkeveld.
J.P. la Grange Lombard
J.P. la Grange Lombard (*4 Augustus 1879, Standerton –onbekend) was redakteur van die Vrystaatse koerant De Vriend des Volks en skrywer van geskiedkundige werke, onder meer ’n biografie oor Paul Kruger.
Herkoms en vroeë lewe
Johannes Petrus la Grange Lombard is op 4 Augustus 1879 op die plaas Platkop naby Standerton gebore. Hy word genoem na sy vader, wat as die kommandant van Standerton diens doen in die Eerste Vryheidsoorlog, van 1882 tot 1894 Standerton in die Volksraad verteenwoordig en dan vir Bethal vanaf 1896 tot met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog. Hierna dien sy vader as kommandant van die Hollanderkorps tot hierdie korps na die Slag van Elandslaagte tot niet gaan, waarna die Regering hom aanstel as lid en later as voorsitter van die militêre hof in die oostelike distrikte, ’n posisie wat hy beklee tot aan die einde van die oorlog.
Die jong Johannes se aanvanklike skoolopleiding is by reisende skoolmeesters wat nooit lank op een plek gebly het nie. Later is hy na die dorpskool op Standerton en daarvandaan na die Modelskool en die Staatsgimnasium in Pretoria. Hy het die vierde van vyf jaarkursusse by die Staatsgimnasium deurloop wanneer die Anglo-Boereoorlog uitbreek en hy as gewone burger by die Boeremagte aansluit. Vir sy dienste ontvang hy ’n oorlogstoekenning vir die wonde wat hy opgedoen het
Loopbaan
Na die oorlog kan hy ongelukkig nie sy studies voortsit nie weens die nagevolge van ’n slegte wond van die oorlog en die haglike ekonomiese toestande waarin die oorlog die familie gedompel het. Deur lees probeer hy sy kennis aanvul en sy taak hierin word vergemaklik deur die deeglike kennis van Frans, Duits en Nederlands wat hy by die Staatsgimnasium opgedoen het. Dan word hy as kolporteur by De Volkstem aangestel en voorsien van ’n perdekar en ’n paar muile om hom in staat te stel om so intekenare te werf. Sy bemarkingsgebied het ingesluit die westelike dele van Transvaal, die noordelike dele van die Vrystaat en die oostelike dele van Betsjoeanaland (nou Botswana).
Uit sy briefwisseling met die redakteur van De Volkstem, dr. F.V. Engelenburg, kom die redakteur tot die gevolgtrekking dat sy Nederlands goed genoeg is om hom as joernalis aan te stel. Hy word dan lid van die redaksie van De Volkstem en in 1915 word hy op aanbeveling van dr. Engelenburg en Gustav Preller aangestel as redakteur van De Vriend des Volks in Bloemfontein. Hierdie koerant het twee keer per week verskyn en was die Afrikaanse uitgawe van die Friend. Na die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog word daar van redakteurs van koerante wat die Suid-Afrikaanse Party van die regering goedgesind is, verwag om in sy uitlatings sterk pro-geallieerd te wees en standpunt in te neem teen die Nasionale Party se pro-Afrikaner standpunte. Hy voldoen nie aan hierdie vereistes nie en word dan in 1919 om hierdie rede afgedank. Hierna doen hy talle werke en word dan in 1925 aangestel as stenograaf van die Vrystaatse Provinsiale afdeling van die Hooggeregshof, ’n pos wat hy tot met sy aftrede in 1949 in sy sewentigste jaar beklee.
Erica ardens
Die washeide (Erica ardens) is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap. Volgens SANBI staan die plant in Afrikaans bekend as washeide.
J.P. la Grange Lombard
Persoonlike lewe
In 1914 trou hy met Marie Uys, ’n agterkleindogter van die Voortrekker Piet Uys.
Skryfwerk
Hy skryf in opdrag van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns ten tyde van Paul Kruger se eeufees (1925) die biografie Paul Kruger, die volksman. Dit is nie ’n noukeurige ondersoek van die staatsman nie, maar hy slaag daarin om op populêre wyse ’n beeld van Paul Kruger te teken. Hy skets op bekwame wyse die historiese agtergrond wat nodig is om die optredes van Paul Kruger te verstaan en versamel ’n ryke skat van anekdotes, onder andere oor Paul Kruger se leeujagte.
Bang plekke is ’n beskrywing van sy ervarings tydens die Anglo-Boereoorlog en is ’n verwerking van sy artikels hieroor wat in De Volkstem verskyn het.
Publikasies
Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:
Erica areolata
Erica areolata is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap.
Avant-garde
Avant-garde (uit Frans, letterlik "voorhoede") verwys na mense of werk wat eksperimenteel, radikaal of onortodoks is met betrekking tot kuns, kultuur en die gemeenskap. Die oorspronklike term verwys na ’n groep soldate wat vooruit gestuur word met die doel om ’n gebied te verken.
In die kunste kan dit gekenmerk word deur nietradisionele, esteties innoverende en aanvanklik onaanvaarde praktyke.
Die avant-garde verskuif die grense van wat as die norm of status quo aanvaar word, veral wat kultuur betref. Dit word deur sommige beskou as ’n waarborg van modernisme, in teenstelling met postmodernisme. Baie kunstenaars het hulle met die avant-garde-beweging vereenselwig en doen dit steeds, van Dada tot die postmoderne kunstenaars van omstreeks 1981.
Term
Die Franse woord avant-garde beteken letterlik voorhoede, wat oorspronklik verwys na 'n groep soldate wat vooruit gestuur is vir verkenning. In 1825 het die Franse filosoof Claude Henri de Saint-Simon vir die eerste keer die term avant-garde gebruik vir 'n innoverende beweging in die kunswêreld. Die sentrale idee was dat avant-garde literatuur funksioneel en didakties moes wees en dus maklik om te verstaan.
Aan die einde van die 19de eeu het die konsep 'n nuwe betekenis gekry wat meer algemeen geword het, met die klem wat meer na die ontwerp as na die inhoud verskuif het.
Die term avant-gardisme is die eerste keer gebruik vir 'n groep omstrede links-pasifistiese kunstenaars wat in 1916 by die Cabaret Voltaire in Zürich bymekaargekom het om die eerste Dadaïstiese optredes te lewer.
Die konsep van avant-garde het 'n metafoor geword vir die innoverende werk van klein groepies intellektuele of kunstenaars wat die massas vooruitgegaan het. In die 20ste eeu is dit hoe alle kunsvorme wat vooruitgejaag het (en waarvan die name dikwels op -isme geëindig het), met revolusionêre beelde en idees wat later deur groter groepe aangeneem sou word. In hierdie konteks word daar ook na die tydperk tot 1940 verwys as "historiese avant-garde", 'n term wat vir die eerste keer in 1974 deur Peter Bürger in sy Theorie der Avant-garde gebruik is en in algemene gebruik sedert die 1980's is. Voor dit het mense in hierdie konteks van modernisme gepraat, maar die betekenis van laasgenoemde term is verskraal.
Agtergrond
Avant-gardiste het met nuwe kunsvorme geëksperimenteer deur die artistieke praktyke van hul voorgangers radikaal te verwerp. Die wil om te innoveer was uiters belangrik. Terselfdertyd, met 'n metafisiese inslag, is elemente uit vroeër tydperke, soos romantiek en simboliek, ook ingesluit.
Die avant-gardisme na die Tweede Wêreldoorlog kan gesien word as 'n reaksie van die Westerse wêreld se wantroue in sy eie kultuur, wat twee wêreldoorloë in noue opeenvolging tot gevolg gehad het. In avant-garde kuns was daar 'n sterk behoefte om van voor af te begin en om alle bestaande waardes te hersien en te herdefinieer.
Voorbeelde
Voorbeelde van avant-garde wat op 'n later stadium in die gevestigde kunste geïnkorporeer is, is:
Beeldende kunste
'n Voorbeeld van avant-garde avant la lettre, voordat die term self algemeen gebruik was, is die Salon des Refusés-uitstalling, wat op 17 Mei 1863 in Parys geopen het. Hierdie kunsuitstalling is gereël deur skilders wat geweier is om aan die jaarlikse Parys-salon deel te neem. Impressionistiese werke is vir die eerste keer by hierdie uitstalling uitgestal, wat later wyd nageboots sou word. Impressionisme het selfs in die negentiende eeu een van die hoofbewegings van skilderkuns geword.
Musiek
Avant-garde in musiek is alles musiek wat breek met die klassieke/romantiese tradisie. In die musiek van die avant-gardiste word melodie, harmonie en ritme dus gewoonlik anders as tradisioneel hanteer. ’n Groot deel van kontemporêre alternatiewe musiek en ondergrondse musiek kan onder die avant-garde gereken word. Benewens nie-tradisionele komposisies en speeltegnieke, ontwikkel musikante ook nuwe instrumente. Die styl van die Switserse Celtic Frost word byvoorbeeld deur fynproewers as avant-garde beskou, alhoewel dit vir die leek as 'n stereotipiese metalband kan voorkom, as gevolg van 'n ander benadering tot die destydse heersende musikale standaard in die genre.
Uitbreiding van betekenis
By uitbreiding is die konsepte van avant-garde en avant-gardisme word ook toegepas op sosiale innovasies in die algemeen, byvoorbeeld op kulturele en politieke gebied.
Witneus-papegaaivis
Die witneus-papegaaivis (Scarus psittacus) is 'n vis wat voorkom in die Stille Oseaan, die Indiese Oseaan, die Rooisee en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die noorde van KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die Palenose parrotfish.
Identifikasie
Die vis word tot 33 cm lank met 'n slank, skraal lyf en gepunte kop. Aanvanklik is al die visse grysbruin tot rooibruin met 'n wit neus en rooi pektorale vinne. Die volwasse mannetjies het 'n kleurvariasie: geel tot groen skubbe met salmpienk rante, die lyf is soms geelbruin, die voorkop is soms pers, daar is soms pienk bande op die blou vinne, soms blou lyne om die bek en soms 'n blou stertvin.
Die vis leef in tropiese strandmere en vlak aflandige koraalriwwe in water wat 1 tot 25 m diep is. As onvolwasse visse leef die vissies in groepe saam en later as volwasse visse as alleenlopers. Hulle vreet alge.
Johan Gadolin
Johan Gadolin (5 Junie 1760, Turku, Finland - 15 Augustus 1853, Wirmo, Finland) was 'n Finse chemikus en mineraloog.
Hy is veral bekend vir sy navorsings op die gebied van die lantaniede. Hy het die element yttrium ontdek. Hy het 'n swart mineraal bestudeer wat deur Karl Axel Arrhenius gevind is. Hierde mineraal is later gadoliniet genoem en Galissard de Marignac het later ook een van die lantaniede na hom gadolinium genoem.
Vosmaeropsis levis
Vosmaeropsis levis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Vosmaeropsis en tot die familie Heteropiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1940 deur Hozawa.
Dagboek
'n Dagboek is 'n opname (gewoonlik in handgeskrewe vorm) van inskrywings wat volgens datum ingedeel word wat terugvoering gee oor gebeurtenisse binne 'n dag of ander tydperk. 'n Persoonlike dagboek kan die weergee van iemand se ervaringe, denke, idees en gevoelens insluit en is daarom 'n egodokument. Dit kan ook kommentaar lewer oor gebeurtenisse wat die skrywer nie regstreeks raak nie. Iemand wat dagboeke skryf staan bekend as 'n dagboekhouer of dagboekskrywer. 'n Dagboekskrywer kan namens 'n ander persoon ook dagboek byhou. Dagboeke binne organisasies speel 'n belangrike rol, soos te sien binne regerings, algemene grootboeke en militêre diensrekords.
'n Dagboek kan wel inligting verskaf vir gedenkskrifte, outobiografie of biografie, maar word gewoonlik nie geskryf met die doel om uitgegee te word nie, omrede dit vir die skrywer se eie gebruik is. Die doel van 'n dagboek wissel natuurlik van skrywer tot skrywer.
Dagboek omvat sowel gedrukte, geskrewe of elektroniese inskrywings, soos webjoernale.
Voordele
Voordele verbonde aan elektroniese dagboeke sluit in:
Nadele
Nadele verbonde aan elektroniese dagboeke sluit in:
Saamgevat is elektroniese dagboeke meer gedetailleerd, leesbaar en vryelik beskikbaar, maar skiet te kort aan spontaneïteit en privaatheid en dimensie.
Okkerneutboom, Mpumalanga
Okkerneutboom is 'n dorp in die Ehlanzeni-distriksmunisipaliteit in die noordooste van die Mpumalangaprovinsie van Suid-Afrika.
Erica arenaria
Erica arenaria is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit voorkom van Kaap Infanta tot by Stilbaai. Die plant se habitat word bedreig deur indringerplante, veral Acacia-spesies.
Nanning
Nanning (Chinees: 南宁) is 'n stad in die suide van China en die hoofstad van die Outonome Gewes Guangxi Zhuang. In 2009 het die stadsgewes 'n bevolking van 6 480 000 mense gehad. Die administratiewe gebied van Nanning strek oor 'n oppervlakte van 22 112 vierkante kilometer.
Vosmaeropsis simplex
Vosmaeropsis simplex is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Vosmaeropsis en tot die familie Heteropiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1940 deur Hôzawa.
S. John Launer
S. John Launer (5 November 1919 – 8 September 2006) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente I Was a Teenage Werewolf (1957), Marnie (1964), Gable and Lombard (1976), en Mommie Dearest (1981).
Vosmaeropsis sericata
Vosmaeropsis sericata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Vosmaeropsis en tot die familie Heteropiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1881 deur Ridley.
2006 Monaco Grand Prix
Die 2006 Formule 1 Monaco Grand Prix is op 28 Mei 2006 op die Circuit de Monaco in Monte Carlo gehou. Dit was die sewende wedren van die kampioenskapseisoen en is deur Fernando Alonso in sy Renault gewen.
Neo-Klassisisme
Die belangstelling in die Klassieke kuns het gedurende die tweede helfte van die 18e eeu weer opgevlam na die argeologiese vondste by Pompeii en Herculaneum en die teoretiese geskrifte van die Duitse argeoloog Johann Joachim Winckelmann. Die Neo-Klassisisme, wat 'n regstreekse uitvloeisel van hierdie hernieude belangstelling in die Klassieke was, was 'n koel, streng styl wat van Rome deur Europa en van daar na die VSA versprei het. Die Neo-Klassisisme het eers 20 tot 25 jaar later aan die Kaap posgevat. Hoewel die belangstelling in die Neo-Klassisisme na 1800 begin afneem en die Romantiek meer op die voorgrond getree het, het die styl gedurende die hele 19e eeu die amptelike styl van baie akademiese instellings gebly.
Algemeen
Die Neo-Klassisisme het gedurende die tweede helfte van die 18e eeu ontstaan as reaksie teen die bombastiese, melodramatiese Barok en die "speelse" Rococo. Die beweging is deur die Klassieke kuns geïnspireer en het die middelpunt van belangstelling geword na die opgrawings by Pompeii, Herculaneum, Paestum en Rome (van 1738 tot 1756). Die 17e-eeuse Klassisisme is ook deur die Klassieke Oudheid geïnspireer, maar was hoofsaaklik gegrond op geskrifte uit die Renaissance wat inligting oor die Klassieke kuns bevat het.
Hoewel die Neo-Klassisisme, wat tot in ongeveer 1800 die toonaangewende styl was, en die Romantiek as twee heeltemal afsonderlike kunsstyle beskou word, bevat die Neo-Klassisisme tog 'n vergelykbare romantiese element. Na 1800 het die belangstelling in die Neo-Klassisisme afgeneem, maar die styl het vir nag 'n paar dekades daarna as dekoratiewe kuns bly voortleef en selfs weer 'n kort bloeityd beleef, die sogenaamde Empire-styl (1799- 1815), wat deur Napoleon aangemoedig is.
Skilders en beeldhouers het in hulle werk gestreef na 'n akademiese skoonheidsideaal, wat soms die natuur oortref het: die menslike figuur mag geen tekortkoming of gebrek gehad het nie. Die indrukwekkende Neo-Klassisistiese bou kuns was by uitstek geskik vir staatsgeboue en talle museums, uitstal lokale en monumente is in die styl opgerig. Kenmerkend vir die stadsuitleg in die tyd was die lang wandelstrate wat op groot pleine uitgeloop het.
Die uitleg het 'n geheelbeeld van strak, geometriese vorme geskep. Die dryfkrag agter die ontstaan van die Neo-Klassisisme was die Duitse argeoloog Johann Joachim Winckelmann (1717-1768). Die invloed van sy boeke oor die teorie van die Klassieke kuns, Gedanken über die Nachahnung der griechischen Werke (1755) en Geschichte der Kunst des Altertums (1764), het van Rome af na die noorde versprei. Winckelmann het veral die Griekse kuns, soos dit in Romeinse geskrifte uiteengesit is, as toonbeeld van volmaaktheid beskou en dit hoog aangeprys op grond van die "stille Einfalt und edle Grösse" ("stille eenvoud en edele krag").
Chagos-argipel
Die Chagos-argipel (/ˈtʃɑːɡoʊs/ of /ˈtʃɑːɡəs/; Engels: Chagos Archipelago, voorheen: Bassas de Chagas en later ook Oil Islands, bekend as Foalhavahi (ފޯޅަވަހި) in Dhivehi, as Phehandweep (फेहंद्वीप) in Hindi en ander Noord-Indiese tale en as as Paeikaana Theevukal (பேகான தீவுகள்) in Tamil) is 'n argipel in die noord-sentraale Indiese Oseaan, wat uit 7 atolle bestaan. Die argipel lê 500 kilometer suid van die Maledive en sowat 1 900 kilometer oos van die Seychelle.
Neo-Klassisisme
Algemeen
Giambattista Piranesi (1720-1778) was een van die belangrikste verkondigers van die Neo-Klassisisme. Twee van sy geskrifte met sketse van antieke oorblyfsels, die Vedute di Roma (1745) en die Antichità Romane (1756), was baie gewild, veral onder Engelse besoekers aan Rome, en het 'n belangrike bydrae gelewer tot die formulering van 'n romantiese ideaal vir Rome wat lank daarna bly voortleef het. Piranesi het in sy omstrede Della magnificenza ad architettura de Romani (1761) beweer dat die Romeinse en Etruskiese argitektuur van 'n hoër gehalte was as die Griekse boukuns.
Boukuns
Die argitekte het so ver moontlik hulle besieling vir Neo-Klassisistiese boukuns uit die antieke bouwerke self geput, veral uit die Parthenon (Athene) en die Pantheon (Rome). Die afmetings van die geboue is bestudeer sodat die detail, veral van die suile, so noukeurig moontlik in nuwe konstruksies herhaal kon word. In die ontwerp van geboue is ook gestreef na Klassieke eenvoud en suiwerheid ten opsigte van die toepassing van primêre vorme soos die reghoek, die kubus en die sirkel.
Hiernamaals
Die hiernamaals, ook genoem die lewe ná die dood, is die begrip dat ’n wesentlike deel van ’n individu se persoonlike identiteit of bewustheid voortleef ná die dood van die fisieke liggaam. Volgens verskillende idees van die hiernamaals kan die deel wat ná die dood voortleef die siel of gees wees wat ’n persoonlike identiteit behou of, aan die ander kant, dalk nie soos in die Indiese nirwana. ’n Geloof in die hiernamaals, wat naturalisties of bonatuurlik kan wees, is in teenstelling met die geloof in vergetelheid ná die dood.
Neo-Klassisisme
Boukuns
Die vorme is sterk omlyn met ongebroke lyne om sterk kontraswerking te bewerkstellig. Die strewe na strukturele helderheid het ŉ invloed gehad op die moderne boukuns omdat die pioniers daarvan in die Neo-Klassisistiese tradisie onderrig was. Die Neo-Klassisistiese boukuns het hom uitstekend geleen tot ŉ amptelike kunsvorm wat die gesag van die owerheid kon uitbeeld. (Die Nazi- regering het byvoorbeeld ŉ eeu later weer dieselfde stylmiddele in sy boukuns toegepas.)