cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IDVD
Eksterne skakels
ILife
Tradisionele literatuur
Verhale met ekologiese perspektief
Afrikaanse skrywers wat respek betoon het aan die Afrika-mitologie en hierdie verhale opgeteken het, is Eugene Marais, I.D. du Plessis en G.R. von Wielligh. Selfs die verhale van Minnie Postma kan in hierdie kategorie val.
Sosiale opvoeding
In die ou dae was daar geen formele skole nie, en kinders is tuis opgevoed, veral deur die ouma, wat die tradisionele opvoeder was. Kinders is geleer deur volksverhale. Die verhale is op genotvolle eerder as moraliserende wyse oorgedra. Harmonie, saamwees, hulp aan ander mense, respek en ander ideale en waardes van die samelewing is geleer deur die ouma deur middel van volksverhale. Aanvaarbare en onaanvaarbare sosiale gedrag en toestande is beskryf d.m.v. dié verhale.
Diere in fabels verteenwoordig menslike wesens in vermomming. Die bose verteenwoordig slegte mense, terwyl die edele goeie mense in die samelewing verteenwoordig. Gewetenlose en hebsugtiges het hul teenhangers in die samelewing. Mense word gewaarsku teen al hierdie mense. Kinders word gewaarsku teen bedrieërs in die werklike lewe deur die bedrieër-volksverhale.
Wanneer volksverhale gesien word as opvoeding, ontstaan die vraag of volks-verhale nog geldig is weens die bestaan van skole. Die antwoord is dat die algemene doelwitte van opvoeding nog steeds deur volksverhale benadruk word, net soos in die ou dae.
Oorsprongsopvoeding
Oorsprongsleer verduidelik die oorsprong van goed en kwaad. Volksverhale word vertel om die kinders se verwondering en belangstelling oor hoe dinge ontstaan het, te bevredig. Die meeste van hierdie verhale is ook didakties-lerend en/of moraliserend.
Die artikel is grootliks gebaseer op die navorsing van Combrink en aangevul deur klasaantekeninge van Kruger.
James Cagney
James Cagney (17 Julie 1899 – 30 Maart 1986) was 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Angels with Dirty Faces (1938), The Roaring Twenties (1939), Yankee Doodle Dandy (1942), en One, Two, Three (1961).
Natal-geelbos
Die struik spruit weer uit na 'n brand. Die struik blom van Oktober tot November. Die sade word in 'n tol op die vroulike plant geberg en val eers grond toe na 'n brand en word deur die wind versprei, die sade het vlerkies. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike en vroulike blomme, wat deur insekte bestuif word. Die plant groei hoofsaaklik in klam kussandsteen en grasvelde op hoogtes van 30 - 500 m.
In Engels staan dit as die Natal Spear-leaf conebush bekend.
Die ander subspesies is:
Suid-Slawiese tale
Suid-Slawiese tale sluit in:
Marquise Wilson
Marquise Wilson is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Sugar Hill (1993) en Slammed (2004), en in die televisiereekse Hangin' with Mr. Cooper (1992) en Beyond Belief: Fact or Fiction (1997).
Kellie Martin
Kellie Martin (gebore 16 Oktober 1975) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent A Goofy Movie (1995) en in die televisiereekse Life Goes On (1989) en ER (1994).
Berlyn, Oos-Kaap
Berlyn (Eng. Berlin) is 'n nedersetting 20 km oos van Qonce (voorheen King William's Town) in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika geleë. Dit word deur die Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit beheer en word bewoon deur ongeveer 3 000 inwoners.
Dit is in 1857 deur Duitse setlaars gestig en genoem na die Duitse hoofstad Berlyn.
Lobostemon decorus
Lobostemon decorus is 'n plant wat tot die genus Lobostemon hoort en deel is van die fynbos. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap.
Alpha Librae
Alpha Librae (α Librae, afgekort as Alpha Lib of α Lib) is ’n dubbelster en ondanks die "alpha" in sy naam die tweede helderste ster in die sterrebeeld Weegskaal (Libra). Die twee komponente word α¹ Librae en α² Librae genoem. Die stelsel se tradisionele naam is Zubenelgenubi, hoewel die Internasionale Astronomiese Unie dié naam net vir α² Librae gebruik.
Die komponent α² Librae is 0,33 grade van die sonnebaan af en kan dus maklik deur die Maan en soms deur die planete verduister word. Die volgende verduistering deur ’n planeet is op 10 November 2052 deur Mercurius.
Eieskappe
Alpha Librae is sowat 77 ligjare van die Son af. Die twee helderste komponente vorm ’n dubbelster; die helderste komponent, α2 Librae, is self ’n spektroskopiese dubbelster. Die ander komponent, α1 Librae, is sowat 5 400 AE van die primêre stelsel af. Dit is ook ’n spektroskopiese dubbelster met ’n wentelperiode van 5 870 dae en ’n hoekskeiding van 0,383 boogsekondes, wat gelyk is aan sowat 10 AE. Die stelsel kan ’n vyfde komponent hê: die ster KU Librae sowat 3,3 ligjare weg. Dit is naby genoeg om deur swaartekrag aan die ander sterre verbind te wees, maar sy metaalinhoud verskil aansienlik.
Die stelsel se helderste komponent is ’n wit ster met ’n sterreklassifikasie van A3 en ’n skynbare magnitude van 2,8. Sy metgesel is ’n tipe F4-ster met ’n skynbare magnitude van 5,2. Hulle is moontlik deel van ’n groep sterre wat saam deur die ruimte beweeg en sowat 200 miljoen jaar gelede ’n gemeenskaplike oorsprong gehad het.
Name
Die ster se Bayer-naam is "Alpha Librae" en sy Flamsteed-naam "8 Librae". Die tradisionele naam, "Zubenelgenubi", kom van die Arabiese ّالزُبَانَى الجَنُوبِي al-zubānā al-janūbiyy, "die suidelike poot", wat gebruik is voordat die Weegskaal as ’n sterrebeeld apart van die Skerpioen erken is.
In 2016 het die Internasionale Astronomiese Unie se sternaamwerkgroep (WGSN) die naam "Zubenelgenubi" vir die ster α² Librae goedgekeur omdat hulle eiename aan individuele sterre toegeken het eerder as aan stergroepe.
Antho chartacea
Antho chartacea is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Antho en tot die familie Microcionidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1907 deur Whitelegge.
Lobostemon daltonii
Lobostemon daltonii is 'n plant wat tot die genus Lobostemon hoort en deel van die fynbos is. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap en kom van Malgas tot by Kaap Infanta voor. Die plant se voorkomsgebied is 20 km2 en daar is vier subpopulasies. Die plant se habitat is knaende besig om te verklein weens landbou aktiwiteite, ontwikkeling en indringerplante soos die acacia-spesies.
Wesley Ruggles
Wesley Ruggles (11 Junie 1889 – 8 Januarie 1972) was 'n Amerikaanse regisseur, akteur, en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Street Girl (1929), Cimarron (1931), Invitation to Happiness (1939), en London Town (1946).
Suezkanaal
Die Suezkanaal (Arabies: قناة السويس, Qanāt al-Suwais) is 'n kanaal van 193,3 km lank wat deur die Landengte van Suez in Egipte sny en die Middellandse See met die Rooisee verbind. Die kanaal vorm die grens tussen Afrika en Asië.
Reeds in die sestiende eeu is daar al gespekuleer oor die bou van die kanaal, maar dit is eers 400 jaar later voltooi toe die kanaal op 17 November 1869 geopen is. Die projek is onder die beheer van Ferdinand de Lesseps voltooi nadat bouwerk reeds in 1859 begin het. Sedertdien word die kanaal deur ongeveer 21 000 skepe per jaar gebruik. Dit duur sowat nege uur vir 'n skip om van een punt na die ander te vaar. Sedert die kanaal geopen is, het ongeveer 'n miljoen skepe die kanaal gebruik.
Uit vergelding het pres. Nasser die kanaal van Julie 1956 tot April 1957 gesluit. Van Junie 1967 tot Junie 1975 was die kanaal weer eens gesluit weens 'n Israelse besetting van die Sinaï-gebied. As gevolg van internasionale druk het Israel egter sy troepe aan die kanaal onttrek en is dit weer oopgestel. Sedertdien is daar gewerk aan planne om die kanaal vir skepe van tot 250 000 ton bevaarbaar te maak.
Omvangryke planne om die kanaalgebied in 'n nuwe vestigingsgebied om te skep om sodoende die bevolkingsdruk op die oorbevolkte Nyldal te verlig, is ook aangepak. Reeds 20 eeue voor die Christelike jaartelling wou die Egiptiese Farao Sesostris 'n waterverbinding tussen die Nyl en die Rooi See tot stand bring. Hy het toe bevaarbare kanale tussen die Rooi See en die Bittermere en die oostelikste arm van die Nyldelta aan die Middellandse See laat grawe.
Die kanale het geleidelik toegeslik, maar is tussen 600 en 500 v.C. deur Farao Necho II en die Persiese veroweraar Darius I weer in bedryf gestel. Opeenvolgende heersers oor Egipte, die Ptolemeë, die Romeine, die Bisantyne en die Arabiere, het pogings aangewend om die kanale oop te hou. Omstreeks 775 n.C. het kalief Al Mansoer dit egter uit strategiese oorwegings laat toemaak.
Na die ontdekking van die Kaapse seeroete en die rykdomme van Asië het die gedagte aan 'n baie korter seeweg na die Verre Ooste deur die landengte van Suez herleef. Nadat Napoleon Egipte verower het, het hy die moontlikheid van 'n kanaal in 1799 ernstig laat ondersoek. Sy ingenieurs het egter tot die slotsom gekom dat die vlakverskil tussen die Rooi See en die Middellandse See te groot was vir die destydse tegnieke (hulle het 'n berekeningsfout gemaak; volgens hulle was die vlakverskil 10 m).
In 1830 het die Engelse ontdek dat die vlakverskil minimaal is (30 cm) en dat 'n kanaal gegrawe kon word. Die Egiptiese onderkoning het egter in 1833 toestemming vir die grawe van so kanaal geweier. Die Fransman Ferdinand de Lesseps (1805–1894), 'n persoonlike vriend van die nuwe onderkoning, Mohammad Saïd Pasja (1822–1863) het in 1854 egter toestemming verkry.
Met 'n konsessie vir 99 jaar (van die opening van die kanaal af) het hy die Compagnie Universelle du Canal Maritime de Suez (Suezmaatskappy) in 1858 tot stand gebring. De Lesseps het 200 miljoen Franse frank nodig gehad om die projek aan te pak. Net Franse het egter daarin belang gestel om aandele te koop en het sowat 50 % van die kapitaal gelewer. Die Engelse en Amerikaners het geen belangstelling getoon nie. Nadat Saïd egter 60 miljoen Franse frank bygedra het, kon De Lesseps die eerste sooi in 1859 by die latere Port Saïd spit.
Engeland, wat bang was vir Franse oorheersing van die Levant- en Asië-skeepvaart en self oor 'n Kaïro-Suez-spoorweg beskik het, het Saïd se opvolger, lsmaïel  (1830–1895), na Saïd se dood in 1863 beïnvloed om die werksaamhede te staak. In 1866 is die werk egter hervat en op 17 November 1869 kon die Franse keiserin, Eugénie de Montijo (1826–1920), die Suezkanaal op 'n luisterryke plegtigheid amptelik oop verklaar (Verdi het onder meer ook die opera Aïda vir die openingsplegtigheid geskryf.)
Engeland het egter diep onder die besef van die belangrikheid van die Suezkanaal gebly en het in 1875 lsmaïel se aandele oorgeneem nadat dié in 'n finansiële verknorsing beland het. In 1882, tydens ’n nasionalistiese opstand in Egipte, het Engeland die kanaalgebied beset en later ook die hele Egipte. Eers in 1945 het Engeland uit Egipte padgegee. In Julie 1956, 12 jaar voor die verstryking van die konsessie aan die Suezkanaal-maatskappy, het die Egiptiese president, Gamal Abdal Nasser (1918–1970), die maatskappy en die kanaal genasionaliseer.
Drie maande later het Israel Sinaï binnegeval en het Engelse en Franse valskermsoldate. Port Saïd en Port Foeaad beset. Uit weerwraak het Nasser die kanaal gesluit deur 'n aantal skepe daarin te laat kelder. VN-troepe het by die Britse en Franse soldate oorgeneem en in April 1957 is die kanaal weer oopgestel. Weens Israel se besetting van die Sinaï-gebied na die Sesdaagse Oorlog in Junie 1967 het pres. Nasser aangekondig dat die kanaal voortaan vir alle skeepsverkeer gesluit sou wees.
In 1973 het Egiptiese troepe die kanaal oorgesteek en 'n deel van die Israelse verdedigingslinie in Sinaï verower. Hulle is teruggedryf, maar onder internasionale druk (olieprysverhogings deur die Arabiese lande) moes Israel hom in 1974 tot 30 km van die kanaal af terugtrek. In Junie 1975 het pres. Sadat van Egipte die kanaal weer oopgestel.
Die kanaal
De Lesseps het die uitvoering van die Suez-projek gebaseer op 'n plan wat deur die Italiaanse Oostenryker Alois von Negrelli (1799–1858) opgestel is. Negrelli was 'n lid van die Société des Études pour le Canal de Suez, ’n internasionale groep wat in 1846 gestig is en die moontlikhede om ’n kanaal tussen die Rooi en Middellandse See te grawe. bestudeer en planne daarvoor opgestel het. Daar is uiteindelik tot 'n oop verbinding sonder sluise op seevlak besluit.
Nog voordat met die werk aan die kanaal self begin is. Is daar in 1858 begin met 'n varswaterkanaal van die Nyl by Kaïro af na die basiskamp lsmaïlia om die toekomstige 20 000 tot 25 000 (dwang) arbeiders van drinkwater te voorsien. Die eerste graafwerk is met pikke en grawe gedoen en die grond is in mandjies weggevoer. Sedert die werk van 1863 tot 1866 deur Ismaïel tot stilstand gedwing is, is graafmasjiene, wat voortdurend verbeter is, gebruik.
Gespesialiseerde masjiene is ook ontwerp om byvoorbeeld rotslae in die suidelike deel van die kanaaltrajek te verwyder. Ondanks die taamlik ongunstige klimaatstoestande. 'n choleraepidemie, arbeidsonluste en 'n verdubbeling van die beraamde koste is die Suezkanaal net 4 jaar na die beplande 6 jaar voltooi. Met die opening van die kanaal was dit 171 km lank, minstens 58 m breed op die oppervlak, 22 m breed op die bodem en minstens 6 m diep.
Reeds in 1875 is daar begin om die kapasiteit van die kanaal te vergroot. Vanweë die gedurige verdieping en verbreding van die kanaal was dit in 1967 minstens 150 m breed op die oppervlak, 60 m breed op die bodem en minstens·12 m diep, wat dit geskik gemaak het vir skepe van tot 70 000 ton. Dit was ook noodsaaklik om voortdurend met baggerwerk in die kanaal voort te gaan om te voorkom dat dit vlakker word weens sand wat van die omringende woestyn inwaai.
Onmiddellik na die heropening in 1975 is daar begin met die uitvoering van planne om die Suezkanaal tot 285 m te verbreed en tot 20 m te verdiep sodat dit geskik sal wees vir skepe van tot 250 000 ton (93 % van die wêreldhandelsvloot). Teen 2020 het 12% van die wêreldhandel deur die kanaal beweeg.
Ontwikkeling na 1975
Ná die Tweede Wêreldoorlog het die Suezkanaal, en na 1974 ook die kanaalgebied, stormagtige ontwikkelings deurgemaak. Die ontwikkelings het saamgehang met die ontwikkelings in die skeepvaart, waarin die buitengewone toename in olievervoer die belangrikste rol gespeel het. Nie net die aantal olietenkskepe het toegeneem nie, maar ook die tonnemaat van skepe. Olievervoer was in 1966 vir byna 'n driekwart van die totale kanaalinkomste verantwoordelik, en daarom het juis die al hoe groter wordende olietenkskepe tot die verbreding en verdieping van die kanaal gelei.
Tenkskepe het naderhand egter so groot geword dat die langer tog om die Kaap, of die oortapping van olie na 'n pypleiding, min invloed op die uiteindelike olieprys uitgeoefen het. Vragskepe het ook in toenemende mate van ander roetes begin gebruik maak. Na die heropening van die kanaal in 1975 het houerskepe, wat met die roete tot 20 % kon bespaar, vir die eerste keer van die kanaal begin gebruik maak. In dieselfde jaar was 10 % van al die skepe wat deur die kanaal gevaar het, houerskepe.
In 1975 is daar, met behulp van die Arabiese oliegelde, met ambisieuse ontwikkelingsplanne vir die kanaal, en die kanaalgebied begin, onder meer om mense na die ontvolkte kanaalstede terug te lok. Benewens die herbouing van Port Saïd, Ismaïlia en Suez, wat erg onder kwaai oorlogsoptrede gely het, is daar ook voorsiening gemaak vir die uitbreiding van besproeiingsgeriewe, die aanlê van snelweë, die grawe van vyf tonnels onder die kanaal en drie onder die Rooi See deur, die vestiging van nywerhede en die bou van toeristegeriewe langs die Timsah-meer, die Bittermere en die Golf van Suez.
Die projekte sou die oorbevolking in die Nyldal verlig en ook 'n belangrike bron van buitelandse inkomste wees. As deel van die projek het Port Saïd, wat in 1974 313 000 inwoners gehad het, die status van 'n vryhandelstad gekry. Beleggings uit Westerse lande, die Arabiese oliestate en Japan en die tientalle winkels met belastingvrye luukseartikels het die stad gou 'n gedaantewisseling laat ondergaan. Die Manzala-meer is drooggelê om ruimte te skep vir nuwe hawens en hawegebonde nywerhede, terwyl die stad se inwonertal teen 1990 na raming sowat 700 000 sou wees.
lsmaïlia het naas sy nywerheidsfunksie ook 'n belangrike kulturele funksie in die kanaalgebied gekry. ’n Universiteit, 'n museum en teaters is beplan, terwyl aantreklike woonbuurte in die jaar 2000 aan 400 000 inwoners onderdak kon bied. Vir Suez, wat in 1974 315 000 inwoners gehad het en waarvan 85 % stelselmatig verwoes is, is 'n volledige heropbouingsplan opgestel wat vir huisvesting en fasiliteite vir sowat 850 000 inwoners voorsiening maak. Die uitbreiding van veral die hawens, die petrochemiese nywerheid en toerisme geniet aandag.
Vroeg in die 21ste eeu het 12% van die wêreldhandel deur die kanaal beweeg. $10 miljoen dollar se waarde aan goedere het per dag deur die kanaal gegaan. Vir 'n skip om van die Ooste na Europa te vaar via die Kaap die Goeie Hoop neem tot 'n 14 dae langer.
Effek op vislewe
Een van die gevolge van die voltooiing van die Suezkanaal is dat uitheemse spesies die Middellandse See binnegedring het vanaf die Rooisee. Die volgende spesies word nou ook in die Middellandse See gevind:
African Resistance Movement
Die African Resistance Movement (ARM) was 'n militante anti-apartheid weerstandsbeweging, wat in die vroeë en middel-1960's in Suid-Afrika aktief was. Dit is in 1960 as die National Committee of Liberation (NCL) gestig deur lede van die Liberale Party van Suid-Afrika, wat hul beywer het vir die aftakeling van apartheid en geleidelik transformasie van Suid-Afrika tot 'n vrye multirassige samelewing. Dit is in 1964 die naam "African Resistance Movement" aanvaar.
NLC/ARM
Onmiddelik na die 1960 Sharpeville massamoord, het die apartheid regering 'n noodtoestand afgekondig, wat toegelaat het om 'n wye verskeidenheid sanksies teen sy politieke teenstanders toe te pas, soos aanhouding sonder verhoor en verbanning van vergaderings, en het die Veiligheidspolisie om in die  geheim enige iemand in hegtenis geneem en ondervra wie as 'n bedreiging vir die regering beskou is, sonder 'n behoorlike regsproses.
Nadat die noodtoestand opgehef is, het die nuwe minister van justisie, B.J. Vorster, wetgewing ingevoer wat baie dele van die noodregulasies permanent gemaak het (die Wet op Sabotasie van 1962 en die Wet op die 90 dae aanhouding van 1963). Baie van die Liberale party se leierskap is verban, in hegtenis geneem of ondergronds gedwing, wat die party aansienlik verswak het.
'n Aantal jong liberale het toenemend gefrustreerd geword en in 1960 is die National Liberation Committee (NLC) gestig. Aanvanklik is gefokus op die hulpverlening aan die gesoekte mense om die land te ontvlug, het die NLC later gegroei om regering installasies en dienste te saboteer, maar het geweld teen mense vermy. Dit het sy eerste operasie in September 1963 geloods. Van dan tot Julie 1964 het die NLC / ARM kraglyne, spoorlyne en spoorlyne, paaie, brûe en ander kwesbare infrastruktuur bomaanvalle sonder enige burgerlike ongevalle uitgevoer. Dit het ten doel gehad om die blanke bevolking teen die regering te draai deur 'n situasie te skep wat tot kapitaalvlug en ineenstorting van vertroue in die land en sy ekonomie sou lei. Dit het vier aanvalle in 1961, drie in 1962, agt in 1963 en tien in 1964 geloods.
In Mei 1964 is die NLC herdoop na die African Resistance Movement. Die naamverandering het saamgeval met verhoogde interne debat oor die gebruik van geweld teen mense, dws guerrilla-oorlogvoering.
Ontdekking, arrestasies en veroordelings
Op 4 Julie 1964 het die veiligheidspolisie 'n reeks klopjagte uitgevoer, waaronder een op die woonstel van Adrian Leftwich in Kaapstad. Leftwich, 'n voormalige president van die National Union of South African Students (NUSAS) en een van die organiseerders van ARM, is met 'n versameling dokumente in sy besit gevind wat feitlik die hele geskiedenis van die NLC beskryf het en 'n notaboek wat die name en lidmaatskap gelde van elke lid bevat het. Tydens ondervraging deur die veiligheidsmagte het Leftwich teen sy kollegas gedraai. In Julie het die veiligheidspolisie 29 ARM-lede in hegtenis geneem. Na die brutale ondervraging het verskeie skuldig gepleit. Leftwich het as staatsgetuie in die verhoor van vyf lede van die Kaapstad-groep en in die Johannesburgse verhoor van vier lede van die Johannesburg-groep opgetree. Van die 29 wie in hegtenis geneem is, is 14 aangekla en 10 is skuldig bevind en het tronkstraf van tussen 5 en 15 jaar gekry.
Spoorwegstasie bomontploffing
Op 24 Julie het een van die min ARM-lede wat nog op vrye voet was, John Harris, 'n fosfortoestel in die slegs wit wagkamer van Johannesburg se Parkstasie geplaas. Hy het 'n telefoniese bomwaarskuwing aan die polisie gemaak, wat nie gereageer het voordat dit ontplof het nie. 'n Vrou is dood en 23 ander het ernstige brandwonde opgedoen. Harris is in hegtenis geneem, na aanleiding van 'n bekentenis deur een van sy kollegas, John Lloyd. Harris is skuldig bevind aan moord en is op 1 April 1965 opgehang. Hy het gesing: "Ons moet oorkom" op pad na die galg.
Guennol-leeuin
Die Guennol-leeuin is ’n 5 000 jaar oue Mesopotamiese beeldjie wat na bewering naby Bagdad, Irak, ontdek is. Dit is van ’n gespierde mens-leeuin wat op 5 Desember 2007 vir $57,2 miljoen op ’n veiling van Sotheby's verkoop is. ’n Privaat versamelaar, Alastair Bradley Martin, het dit in 1948 gekoop en dit was van toe af in die Brooklyn-kunsmuseum in New York te sien totdat dit in 2007 verkoop is. Dit word "Guennol" genoem na aanleiding van die Walliese naam vir "Martin", die naam van die versamelaar.
In 1950 het die Oostenrykse kunshistorikus Edith Porada die beeldjie as ’n leeuin, of leeuwyfie, beskryf "vanweë die vroulike kurwes van haar onderlyf en die afwesigheid van manlike organe", maar het toegegee dit kan ook ’n "geslaglose wese verteenwoordig".
Die beeldjie van kalksteen is net hoër as 8 cm. Dit is deur Sotheby's beskryf as "een van die laaste bekende meesterwerke van die aanvang van die beskawing wat nog in privaat besit is".
Geskiedenis
Die Guennol-leeuin is ’n Elamitiese figuur wat vermoedelik omstreeks 3000-2800 v.C. geskep is. Dit is aan die Brooklyn-kunsmuseum geleen totdat dit in 2007 aan ’n Britse versamelaar verkoop is. Sy geskiedkundige waarde stam uit die feit dat dit waarskynlik min of meer uit dieselfde tyd kom as die eerste gebruik van die wiel, die ontwikkeling van wigskrif en die ontstaan van die eerste stede.
Baie gode in die antieke Nabye Ooste is deur kruisings tussen mense en diere uitgebeeld. Dit weerspieël die Mesopotamiese geloof dat mag oor die fisieke wêreld verkry kan word deur die beste fisieke eienskappe van verskeie spesies te kombineer. Dit is moontlik dat die naburige Sumeriërs hierdie kragtige kruising by die Proto-Elamiete oorgeneem het.
Pekka Airaksinen
Pekka Airaksinen (21 Augustus 1945 – 6 Mei 2019) was 'n Finse komponis van elektroniese musiek.
Airaksinen vorm sy eerste musiekgroep, The Sperm, in die 1960's. The Sperm meng elemente van avante-garde-musiek met jazz en pop. Hul konserte bevat konfronterende opvoeringskuns, wat tot die arrestasie van twee groepslede lei vir die simulasie van seksuele omgang en vir die vertoning van pornografiese films.
In die 1990's stig hy die plaatetiket Dharmakustannus, waarop hy verskeie allbums vrystel. Die musiklae style op hierdie uitgawes varieer aansienlik en sluit in new age, ambience, house, jazz, en improvisasie.
Hy sterf op 6 Mei 2019 in die ouderdom van 73.
James Dean Belelie
James Dean Belelie is 'n Suid-Afrikaanse skrywer. Hy atrikuleer in 1976 aan die Esselenpark Sekondêre Skool. Hy is 'n lid van die Parklane Amateur Toneelvereniging en in 1989 'n stigterslid van die Worcester Kultuur Vereniging.
Pierre Trudeau
Joseph Philippe Pierre Yves Elliott Trudeau (Engels: [truːˈdoʊ]; Frans: [tʁydo]; * 18 Oktober 1919; † 28 September 2000), algemeen bekend as Pierre Trudeau of Pierre Elliott Trudeau, was die 15de eerste minister van Kanada en het twee ampstermyne gedien: tussen 20 April 1968 en 4 Junie 1979, en tussen 3 Maart 1980 en 30 Junie 1984.
Hy het in 1940 die BA-graad aan die Jean de Brébeuf-kollege in Montreal behaal, in 1943 'n graad in die regte aan die Universiteit van Montreal en in 1945 'n MA-graad in politieke ekonomie aan die Universiteit van Harvard. Daarna het hy ook nagraads in die regte, die ekonomie en die staatsleer in Parys en Londen gestudeer. In 1943 is hy tot die balie van die provinsie Quebec toegelaat, en in 1949 is hy as administratiewe beampte van die Geheime Raad in Ottawa aangestel.
In sy regspraktyk (1951-1961) het Trudeau hom op hofsake rakende arbeidswetgewing en burgerregte toegespits, en in 1961 is hy aangestel as hoogleraar in die regsfakulteit van die Universiteit van Montreal. Hy is op 4 Maart 1971 met Margaret Joan Sinclair getroud en het 3 seuns. Trudeau se politieke loopbaan het in 1965 begin toe hy as verteenwoordiger vir die kiesafdeling Mont Royal tot die Kanadese Laerhuis verkies is.
James Dean Belelie
Skryfwerk
Die dramas wat hy skryf en wat in hierdie tyd opgevoer word spreek almal maatskaplike probleme van die gemeenskap aan, soos werkloosheid, armoede, alkohol- en dwelmmisbruik en kindermishandeling. Hierdie temas en opvoerings was besonder gevaarlik gesien in die lig van die noodtoestand wat in die laat tagtigerjare in die land geheers het en die spesiale polisie-eenheid wat anti-regering sentimente bestry wat in hierdie tyd in Worcester gestasioneer was. Hierdie dramas sluit in “Geld vir brood”, “Francois my kind” en “Die dromer”.
Pierre Trudeau
Tydens sy eerste premierskap het hy veral met lg. probleem te kampe gehad, maar hy het deurentyd 'n sterk posisie ten opsigte van die separatiste ingeneem.
Trudeau het sy politieke loopbaan as advokaat, intellektuele en politieke aktivis in sy geboorteprovinsie Quebec begin. In die 1960's het hy by die Liberale Party van Kanada aangesluit en sodoende op federale vlak by die politieke lewe betrokke geraak. Hy is deur die destydse premier Lester B. Pearson as parlementêre sekretaris aangestel en later as Minister van Justisie in Pearson se kabinet benoem.
Trudeau het kort voor lank 'n mediasensasie veroorsaak (waarna as Trudeaumania verwys is) toe hy in 1968 sy kandidaatskap vir die pos as leier van die Liberale Party aankondig – 'n politieke wedren wat hy maklik gewen het. Vanaf die laat sestigerjare tot in die middel van die 1980's het hy met sy sprankelende persoonlikheid die politieke toneel in Kanada in 'n voorheen ongekende mate oorheers en orals in die land uiteenlopende reaksie uitgelok. Hy is bewonder deur sy aanhangers, maar het tegelykertyd polarisasie aangewakker. Sy persoonlike leuse was "Rede bo passie."
Die belangrikste politieke prestasies gedurende sy twee ampstermyne was die vestiging van diplomatieke betrekkinge met die Volksrepubliek China in 1976, die verbetering van betrekkinge met Frankryk, die oorwinning oor die separatistebeweging in die Franssprekende provinsie Quebec, die verkryging van konstitusionele onafhanklikheid van die Britse Parlement en die samestelling van 'n nuwe Kanadese grondwet waarin basiese burgerregte veranker en 'n formule vir toekomstige wysigings ingesluit is.
In 1984 het Pierre Trudeau uit die politiek bedank en is deur John Turner as eerste minister opgevolg.
Barbaryse hert
Die Barbaryse hert of Atlashert (Cervus elaphus barbarus) is ’n subspesie van die edelhert wat inheems is aan Noord-Afrika.
Beskrywing
Die Barbaryse hert is kleiner as die gemiddelde edelhert. Sy lyf is donkerbruin met ’n paar wit vlekke aan die sye en rug. Die gewei (horings) makeer ’n tweede punt.
Die diere is die enigste herte wat inheems aan Afrika is. Dit kom voor in digte, vogtige bosstreke in Algerië, Tunisië en Marokko. Hulle is aanvanklik in laasgenoemde land gejag totdat hulle uitgesterf het, maar Barbaryse herte van Tunisië is in die 1990's weer in die land ingevoer.
Taksonomie
Onlangse genetiese studies het getoon die Barbaryse hert is feitlik ononderskeibaar van die Sardiniese en Korsikaanse bevolkings, wat bekend is as die Korsikaanse edelhert. Dit dui daarop dat mense hulle in antieke tye uit Noord-Afrika na die ander Mediterreense lande ingevoer het.
Volgens verdere ontledings behoort die Barbaryse hert, insluitend die Korsikaanse edelhert, in ’n aparte spesie, Cervus corsicanus.
Antho primitiva
Antho primitiva is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Antho en tot die familie Microcionidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1935 deur Burton.
Lamassu
Lamassu (wigskrif:, ; Sumeries: lammař; later in Akkadies: lamassu ) is ’n Sumeriese beskermingsgodheid. Dit is in Sumeriese tye aanvanklik as ’n godin uitgebeeld en is Lama of Lamma genoem, maar van die Assiriese typerk af is dit uitgebeeld as ’n kruising tussen ’n mens, ’n voël en óf ’n bul óf ’n leeu – spesifiek met ’n menslike kop, vlerke en die lyf van ’n bul of leeu, onder die naam Lamassu. ’n Minder algemene naam is shedu (wigskrif:, ; Sumeries: alad; Akkadies, šēdu), wat verwys na die manlike weergawe van ’n lamassu. Lamassu verteenwoordig die diereriem, sterre of sterrebeelde.
Die godin Lama
thumb|links|180px|Die stele van Uruk wat Lama wys. [[Metropolitan Museum of Art.]] Die godin Lama verskyn aanvanklik as ’n tussenganger wat voor orante (biddende vroulike figure) loop en hulle aan die gode voorstel. Sy word Lama genoem op ’n Kassitiese stele wat by Uruk ontdek is in ’n tempel van Isjtar (1307-1282 v.C.). Sy dra ’n valletjiesrok en ’n tiara met horings, wat die godin simboliseer. Sy hou haar hande op, ’n teken van gebed.
A. Spycket het voorgestel soortgelyke figure wat uit die Akkadiese tydperk ontdek is en veral algemeen in soortgelyke voorstellingstonele is, word ook as lamas beskou. Dié voorstel word algemeen aanvaar.
Lamassu-ikonografie
Van Assiriese tye af is lamassu uitgebeeld as kruisings met die lyf van ’n gevlerkte bul of leeu en die kop van ’n man. Die motief van ’n gevlerkte dier met ’n menslike kop was algemeen in die Nabye Ooste en is al van 3000 v.C. uit Ebla bekend. Die eerste kenmerkende lamassu-motief in Assirië het tydens die bewind van Tiglath-Pileser II verskyn as ’n simbool van mag.
Pare lamassu is dikwels in Assirië by die ingang van paleise geplaas, met hulle gesigte na ’n straat of binnehof. Van voor af het dit gelyk of hulle staan en van die kant of hulle loop. In vroeë weergawes het hulle vyf bene gehad.
’n Entjie van die enorme beelde was daar dikwels ’n ewe groot beeld van ’n held wat met ’n leeu stoei. In die paleis van Sargon II by Dur-Sharrukin het ’n groep van minstens sewe lamassu, twee sulke helde en omringende leeus by die ingang na die troonkamer gestaan, "’n konsentrasie van figure wat ’n oorweldigende indruk van mag geskep het". Hulle het ook op silinderseëls verskyn. Noemenswaardige voorbeelde van lamassu sluit in dié in die Britse Museum in Londen, die Louvre in Parys, die Nasionale Museum van Irak in Bagdad en die Metropolitan Museum of Art in New York. Verskeie voorbeelde wat op uitgrawingsterreine in Noord-Irak voorgekom het, is in die 2010's deur ISIL vernietig toe hulle die gebied beset het.
Gingelom
Gingelom is 'n Belgiese dorp en munisipaliteit in die suidweste van die Vlaamse provinsie Limburg, aan die grens met die provinsie Vlaams-Brabant en die Waalse provinsie Luik. Die munisipale gebied het 'n oppervlakte van 56 km² en sowat 8 000 inwoners (2011).
Plekke
Plekke in die munisipale gebied van Gingelom:
Boekhout, Borlo, Buvingen, Gingelom (dorp), Jeuk, Klein-Vorsen, Kortijs, Mielen-boven-Aalst, Montenaken, Muizen, Niel-bij-Sint-Truiden en Vorsen.
William Ruhl
William Ruhl (25 Oktober 1901 – 12 Maart 1956) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Scouts to the Rescue (1939), Treat 'Em Rough (1942), Song of My Heart (1948), en Impact (1949).
Babsk
Babsk is 'n dorp in die middel van Pole, tussen Łódź en Warskou in die woiwodskap Łódź. Dit is naby die rivier Białka geleë en het 690 inwoners in 2005 gehad.
Kareedouw-tolbos
Die Kareedouw-tolbos (Leucadendron spissifolium subsp. phillipsii) is 'n blomdraende struik wat tot die genus Leucadendron behoort en deel van die fynbos-bioom vorm. Die plant is endemies aan die Oos-Kaap en Wes-Kaap waar dit voorkom vanaf in die Tsitsikammaberge, Elandsberg en Vanstadensberge.
Die struik spruit weer uit na 'n brand. Die sade word in 'n tol op die vroulike plant geberg, val eers grond toe na 'n brand en word deur die wind versprei. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike en vroulike blomme, wat deur insekte bestuif word. Die plant groei hoofsaaklik in klam, suidelike hellings op hoogtes van 30 - 500 m.
In Engels staan dit as die Kareedouw Spear-leaf conebush bekend.
Die ander subspesies is:
Koninkryk van Holland
Die Koninkryk van Holland (1806–1810) (Nederlands: Koninkrijk Holland, Frans: Royaume de Hollande) was 'n marionetkoninkryk wat deur Napoleon Bonaparte vir sy broer Lodewyk Bonaparte geskep is om beter beheer oor Nederland uit te oefen. Die naam van die voorste Nederlandse provinsie, Holland, is vir die hele land gebruik. In 1807 is die Pruisiese Oos-Friesland en Jever by die koninkryk gevoeg, maar na die Engelse inval in 1809 moes Holland al die grond suid van die Rynrivier aan Frankryk teruggee.
Koning Lodewyk het nie volgens Napoleon se verwagtinge presteer nie en het probeer om Nederlandse belange te akkommodeer eerder as sy broer s'n. Die koninkryk is in 1810 ontbind waarna Nederland deur Frankryk geannekseer is tot 1813. Die Koninkryk van Holland het rofweg ooreengekom met die gebied wat deur vandag se Nederland gedek word, behalwe vir Limburg, en dele van Zeeland, wat Franse gebied was en Oos-Friesland wat vandag deel is van Duitsland.
Riga
Riga (Lets: Rīga, [ˈriːɡa], ; Litaus: Ryga; Lyfs: Rīgõ; Esties: Riia; Russies: Рига) is die hoofstad asook die ekonomiese, kulturele en opvoedkundige sentrum van Letland met 'n bevolking van 632 614 (soos op 1 Januarie 2019).
Die historiese Hansestad, wat aan weerskante van die breë Daugava-rivier uitgebrei het en tans die derde grootste seehawe in die Oosseegebied ná Sint Petersburg en Stockholm is, is die grootste stedelike sentrum in die Baltiese lande en huisves sowat 'n derde van die totale Letlandse bevolking. Binne 'n radius van sowat veertig kilometer van Riga se stadsentrum af is selfs die helfte van hierdie Baltiese land se bevolking gekonsentreer.
Riga is ná Lübeck die tweede oudste stad wat deur Duitsers langs die Oossee gestig is – met sy amptelike stigtingsjaar 1201 is dit selfs ouer as Stralsund, Rostock, Stettyn (Szczecin), Danzig (Gdansk) en Koningsberg (tans Kaliningrad). Eeue lank het vreemdelinge, veroweraars, stadstigters, sendelinge, koopmans, handelaars, diplomate en toeriste Riga hoofsaaklik per see bereik.
Die stad, wat vroeër dikwels die "Hamburg van die Ooste" genoem is, is tot in die 20ste eeu deur vreemde moondhede oorheers – die Duitse Ridderorde, Pole, Swede en Rusland – en het eers in die tydperk tussen die twee wêreldoorloë as setel van 'n onafhanklike Letlandse regering gedien. Ná dekades van Sowjet-besetting het Riga in 1991 weer sy status as hoofstad van die Republiek Letland herwin.
Riga verteenwoordig tans twee derdes van Letland se bruto binnelandse produk, beskik oor 29 van Letland se 35 tersiêre onderwysinstellings, die beduidendste musea en 'n tiental teaters. Die historiese stadskern Vecrīga is danksy sy ryk argitektoniese erfenis met Gotiese, Barok- en Art Nouveau-boukuns, wat oor 'n tydperk van agthonderd jaar ontstaan en aan Riga die bynaam "Parys van die Noorde" besorg het, deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.
Die ongekende ekonomiese opswaai in die jare ná Letland se onafhanklikheidsverklaring in 1991 het van Riga 'n eersterangse Europese metropool gemaak wat naas sy boukuns ook ten opsigte van sy infrastruktuur en sy relatief hoë prysvlak met ander groot stedelike sentra in Europa kan meeding. Riga het tot 'n belangrike sentrum van die inligtingstegnologie-, dienste- en modebedryf ontwikkel. Die stad is daarnaas 'n gewilde toeristebestemming met jaarliks 2,5 miljoen besoekers.
Nogtans is daar ook baie inwoners uit laer inkomstegroepe wat tot dusver nie aan die ekonomiese opswaai kon deelneem nie. Hierdie groep sluit talle etniese Russe (in 2018 was 44,3 persent van die totale bevolking Letssprekendes teenoor 37,4 persent Russiessprekendes), voormalige werkers van Sowjet-fabrieke en bejaardes met lae pensioene in. 'n Groot aantal Rigaers van Russiese afkoms het die stad dan ook in die laaste jare verlaat om hulle weer in die Russiese Federasie te vestig. Riga se bevolking het gevolglik sedert die onafhanklikheidsverklaring met sowat 'n vyfde gekrimp.
Klimaat
Riga het 'n vogtige, kontinentaal-gematigde klimaat. Die koudste maande van die jaar is Januarie en Februarie met 'n gemiddelde temperatuur van -5 °C, alhoewel die kwik in baie koue winters tot tussen 20 en 25 grade onder vriespunt kan daal. Vanweë Riga se ligging aan die Oossee kom reën en mis veral gedurende die najaar gereeld voor, terwyl die stad in die winter dikwels tot tagtig dae lank in 'n sneeulaag gehul is. Dagligure is baie kort in Oktober en November.
Die somers is warm en vogtig met 'n gemiddelde temperatuur van 18 °C, waarby die kwik op baie warm dae bokant die 30 grade-merk kan styg. Die son sit tydens die Baltiese somer laer as byvoorbeeld in Sentraal-Europa, en die hemel is dus blouer. Danksy die stabiele hoëdrukgebiede, wat in hierdie seisoen oor Rusland ontwikkel, is Riga se somerweer allesbehalwe wisselvallig. Neerslae kom dwarsdeur die jaar voor, tog is die somermaande tussen Julie en September die natste tyd van die jaar. Die gemiddelde jaarlikse reënval beloop meer as 600 mm.
Vroeë geskiedenis
Die oudste beskawings in die Baltiese lande, wat omstreeks 10 000 v.C. ontstaan het, het op vissery en jag gesteun. Die eerste Indo-Europese stamme, wat as voorvaders van die huidige Letlanders en Litauers beskou word, het hulle vanaf 2300 v.C. in die Baltiese gebied gevestig en omstreeks 1000 v.C. oor 'n goed ontwikkelde landbou-infrastruktuur beskik wat op akkerbou en veeteelt gesteun het. Gedurende die bloeitydperk van die Romeinse Ryk tussen 100 v.C. en 500 n.C. het 'n florerende handel in barnsteen (amber) met die Mediterreense wêreld plaasgevind.
Vanaf die Hoë Middeleeue het Letland onder die invloed van oostelike en westelike veroweraars gekom, en die land se geografiese ligging tussen Wes-Europa en Rusland het in die volgende eeu sy lot bepaal. Terwyl Russiese handelstede soos Nowgorod, Pskof en Witebsk vanaf die 11de eeu 'n politiek van magsuitbreiding langs Letland se oostelike grense bedryf het, het ridders van die Duitse Orde vanaf 1201 uit die weste na Letland toe gekom.
Stigting
Ná 1150 het Gotlandse koopmans gereeld na die benedeloop van die Daugava-rivier gevaar om langs die klein Rīdzene-rivier (Duits: Riege, hiervan is ook Riga se naam afgelei), wat hier in die Daugava uitgemond het en later toegegooi is, handel met die plaaslike bevolking te dryf. Die eiland Gotland was destyds die strategiese middelpunt van handel in die Oosseegebied aangesien die seevaarders tot in die 14de eeu geskroom het om op die oop see te seil en liewer langs die kuslyn beweeg het. Gotlandse koopmans het die winsgewende handel met Rusland oorheers en velle en wasprodukte uit die ooste ingevoer, en Gotland het sodoende tot 'n beduidende handelsplek ontwikkel wat 'n trekpleister vir Russiese, Sweedse, Deense en in toenemende mate ook Duitse koopmans was. Ná 'n aantal geskille het Gotlandse en Nederduitse koopmans ooreengekom om gemeenskaplike handelsvaarte na Rusland en ander gebiede te onderneem.
Sedert 1180 het Lyfland – rofweg die gebied van die huidige Estland en Letland – met sy belangrike handelsposte aan die Daugava-rivier naas Nowgorod tot die tweede belangrike sentrum vir handel met Rusland ontwikkel. Hierdie handel het ook die invoer van goedere uit die Verre Ooste soos speserye, Chinese en Persiese sy, aptekersware en wierook ingesluit, terwyl Vlaamse lakens, metale en veral silwer na Rusland uitgevoer is. Die vervoerkapasiteite van Nederduitse koopmans het vinnig ook 'n beduidende rol vir die pouslike beleid teenoor Noordoos-Europa gespeel – veral pogings om die Christelike geloof ook in hierdie laaste heidense gewes in Europa uit te brei. Die handel met Lyfland was gevolglik nou verbind met kruistogte teen sy heidense bewoners, en sowel kruisvaarders asook alle benodigde goedere vir hul kruistogte in Lyfland is in Lübeck verskeep en via Gotland na die Baltiese gebied vervoer.
In 1200 het biskop Albert von Buxhoeveden uit Bremen dertig feodale here van Letlandse stamme uitgenooi om aan politieke onderhandelinge deel te neem – sy doelwit was om land vir die oprigting van 'n versterkte nedersetting aan te koop. Ná die biskop se dreigement dat hulle as slawe na Duitsland verkoop sou word het die adellikes ingestem om land aan die Duitsers af te staan.
Riga is in 1201 as hoofstad van Lyfland en biskopsetel deur biskop Albert von Buxhoeveden naby 'n ouer Letse nedersetting gestig. Volgens 'n pouslike besluit sou Riga tot die enigste handelspos in Lyfland uitgebou word, terwyl die Semgalle-hawe, sowat vyftig kilometer wes van Riga aan die benedeloop van die Aa-rivier, gesluit is.
In 1211 is 'n groot aantal Duitse koopmans uitgenooi om hulle in Riga te vestig waar hulle sekere voorregte geniet het. Die eerste historiese verwysing na Riga se stadsraad, wat waarskynlik reeds vanaf 1222–1223 bestaan het, dateer uit die jaar 1225.
William Cagney
William Cagney (26 Maart 1905 – 3 Januarie 1988) was 'n Amerikaanse vervaardiger en akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Lost in the Stratosphere (1934), Yankee Doodle Dandy (1942), Blood on the Sun (1945), en Kiss Tomorrow Goodbye (1950).
Riga
Stigting
Vanuit die Duitse Orde se kasteel te Riga is die kerstening van die gebied stelselmatig deurgevoer, en orals in die Baltiese gebied het nuwe vestings van die Orde ontstaan. Ondanks die Duitse Orde se militêre oormag was daar 'n labiele ewewig tussen die verskillende partye wat almal op goeie handelsbetrekkinge aangewese was. Hanseatiese koopmans het sout, metale en tekstiele op die plaaslike mark aangebied, terwyl die hantering van skepe in die hawe net soos eenvoudige ambagte deur Letlanders oorheers is.
Net soos in ander Europese gebiede het Riga se ambagslui hulle tot gildes saamgesluit, waarvan die invloedrykste – die gilde van oorsese koopmans – vanaf 1225 die stedelike beleid oorheers het. Hul sterkste teengewig op politieke terrein was naas die Duitse Orde die biskop van Riga. Politieke en ekonomiese geskille tussen die drie partye het tot in die tyd van die Reformasie verskeie kere tot geweldpleging gelei sodat die stad soms op die randjie van 'n burgeroorlog was.
In 1282 het Riga, wat volgens Lübeckse Reg bestuur is, by die Hanseverbond aangesluit.
Riga onder die heerskappy van die Duitse Orde
Met die Duitse kolonisasie van gebiede in Oos-Europa het die biskoppe veral pogings onderneem om Duitse setlaars in heidense streke te vestig waarby die ridderordes soos die Swaardbroederorde en later die Duitse Orde militêre beskerming voorsien het. Ná die verdrywing van die kruisvaarders uit Palestina het die Duitse Orde hom steeds meer op Oos-Europese gebiede gekonsentreer, soos Pruise en Lyfland.
As 'n magtige kerklike organisasie wat selfstandig kon ageer het die Duitse Orde vinnig tot 'n beduidende magsfaktor ontwikkel wat dikwels as teenstander van die aartsbiskoppe in Riga opgetree het. Die Lyflandse tak van die Duitse Orde is deur 'n sogenaamde landmeester bestuur wat regstreeks aan die Hochmeister as opperste leier van die orde verantwoordelik was.
Die groot aantal geskille tussen die aartsbiskoppe en die Duitse Orde is sowel met wapens asook hofsake voor die pous besleg. Sedert die Slag naby Neuermühlen in 1492 het die aartsbiskop van Riga die Duitse Orde as beskermhere van Lyfland (1492–1561) erken en met eie magte aan die Slag by die Smolina-meer in 1502 deelgeneem.
Reformasie en Russiese heerskappy
In 1521/1522 het die gedagtes van die Duitse Reformasie ook Riga bereik. Die afneiging teen die Duitse Orde en die plaaslike biskop het die uitbreiding van die nuwe geloofsbelydenis sterk bevorder sodat Riga binne 'n kort tydperk by die Reformasie aangesluit het. Die aartsbiskoppe is sodoende as magsfaktor in die plaaslike politiek uitgeskakel. Om onluste en bloedvergieting te voorkom, het ordemeester Walter von Plettenberg die Protestantisme in 1554 tot staatsgodsdiens verklaar.
Die laaste aartsbiskop van Riga was Wilhelm von Brandenburg. Ná sy bedanking in 1561 het die stad onder Pools-Litause invloed gekom, tog was alle pogings om die Rooms-Katolieke geloof weer in Riga en die suide van Lyfland te hervestig tevergeefs: Riga en die vesting Daugavgriva (Duits: Dünamünde) is in 1621 deur die Sweedse koning Gustav II Adolf, wat reeds sedert 1600 teen die Rooms-Katolieke Pools-Litause Gemenebes oorlog gevoer en daarnaas ook die uitbreiding van die Lutherse Protestantisme tydens die Dertigjarige Oorlog bevorder het, ingeneem. Riga is tot Swede se tweede hoofstad verklaar. Die gebied van die huidige Letland en Estland het Protestants geword, met uitsondering van Letgallen (Latgale) in die ooste wat steeds deel uitgemaak het van Pole-Litaue en sy Rooms-Katolieke geloof bewaar het. Vir die belangrike rol, wat die stad in die tyd van die Protestantse Hervorming gespeel het, het die Gemeenskap van Evangeliese Kerke in Europa aan Riga in 2016 die eretitel «Europese Stad van die Reformasie» verleen.
Die stad is tot by die einde van die 19de eeu geleidelik tot een van Rusland se beduidendste seehawens uitgebou, en tussen 1850 en 1900 het Riga se inwonertal vertiendubbel. Ondanks die Russiese heerskappy is die plaaslike stedelike kultuur asook die landbousektor met sy groot landerye, wat deur die plaaslike Duitse adel oorheers is, nie aangetas nie. Voor 1867 was Riga se bevolking merendeels van Duitse afkoms, en in 1897, toe die inwonertal 256 000 beloop het, was 46 persent van die bewoners Duitssprekendes, 20 persent Letlanders en 20 persent Russe. Tot en met 1891 het Duits as ampstaal gedien en is eers daarna deur Russies vervang.
Nasionale ontwaking en onafhanklikheid
Toe die Universiteit van Dorpat in die nabygeleë Estiese stad Tartu in 1801 heropen is, is ook studente uit Letland toegelaat. Na hierdie periode is later as die tydperk van Nasionale ontwaking verwys – Letlanders het weer begin belangstel in hul eie taal, die nasionale heldedigte is neergeskryf, en die idee dat Letlanders hul eie kulturele identiteit – onafhanklik van dié van Duitsland en Rusland – sou moet bewaar het uiteindelik posgevat.