cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
G.C. en S.B. Hobson
Skryfwerk
Geluksvlei is ’n weergawe van die lewe op ’n Karooplaas, waar die plaasdiere se gewoontes en aard die hoogtepunt van die beskrywings is. Jan van Zyl kom op sy 21ste verjaardag in besit van Geluksvlei, waar hy nou die kennis wat hy op die landbouskool verwerf het, prakties kan toepas. Hy moet egter die helfte van die plaas se waarde aan ’n ouer broer uitbetaal en moet met fyn oorleg boer om sy skuld af te los. Sy raadgewer is oom Koos, wat in sy jeug transportryer was op die goudvelde, maar nou kom aftree op die geliefde familieplaas. Die liefdesverhaalelement (die twee broers stry om die hand van dieselfde meisie) is slegs ingebou rondom die eintlike didaktiese tema van die skaapboerdery en die suksesvolle manier waarop Jannie veesiektes behandel en grondverspoeling keer.
Die roman Op die voorposte is uniek in hulle oeuvre, aangesien dit ’n intrigeroman is. Die verhaal speel af in die tyd van die republieke van Stellaland en Gosen (1882–1883) en gee ’n beeld van die vroeë diamanthandel en die ruwe mense en wilde wêreld van hierdie periode. Die held is geboetseer op die geskiedenis van die berugte perdedief Scotty Smith, wat in die roman as Le Roi bekend staan. Die twee republieke is opgerig deur blanke vrywilligers wat deelgeneem het aan twiste tussen swart kapteins. Le Roi begin as persoon met integriteit, maar na die dood van sy vrou raak hy betrokke in allerhande twyfelagtige avonture. Met behulp van sy swart bondgenote word hy die held van ontelbare waaghalsige avonture. Uiteindelik leef die Koning van die Kalahari, soos sy volgelinge hom betitel, met die dogter van ’n swart kaptein. Ten spyte van sy weldade aan verongeluktes, kan hy nie die Boeredogter Ralie oortuig om sy vrou te word nie. Die avonture is spannend, maar die karakteruitbeelding is meestal oppervlakkig en onoortuigend.
In Aan Jannie skryf ’n vader na ’n beroerte-aanval ’n twintigtal briewe oor die plaaslewe aan sy seun wat op Stellenbosch landbou studeer. Die vader vertel allerlei staaltjies en verhale uit sy ervaringswêreld en gee telkens aan die seun advies en wyse lering oor die lewe. Die briewe is in onderhoudende geselsprosa geskryf, met ’n oorwegend moraliserende doel.
Van Sam verskyn ook ’n aantal sketse in Die Huisgenoot, insluitende Die kaiingharde hardepad en Die sandpad.
Eerbewyse
Rhodes-universiteit vereer vir Samuel in 1959 met ’n eredoktoraat in die regte (LL.D.-graad) ter erkenning van sy bydrae tot opvoeding aan die universiteit
Grantessa erinaceus
Grantessa erinaceus is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy parenkiem bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Grantessa en tot die familie Heteropiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1886 deur Carter.
Taylor Holmes
Taylor Holmes (16 Mei 1878 – 30 September 1959) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Boomerang! (1947), Quicksand (1950), Gentlemen Prefer Blondes (1953), en Sleeping Beauty (1959).
Tricia Leigh Fisher
Tricia Leigh Fisher (gebore 26 Desember 1968) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Stick (1985), Pretty Smart (1987), en Saving Grace B. Jones (2009), en in die televisiereeks No Ordinary Family (2010).
Søren Byder
Søren Byder (gebore 20 Julie 1972) is 'n Deense akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Mørkeleg (1996) en Old, New, Borrowed and Blue (2003), en in die televisiereeks At the Faber (2000).
Herefordshire
Herefordshire (uitgespreek /ˈhɛrɨfərdʃər/) is 'n graafskap in westelike Engeland, in die Verenigde Koninkryk. Die graafskap sluit in die stede en dorpe van Hereford, Leominster en Ledbury.
Herefordshire het 'n geskatte bevolking van 191 000 in 2017 gehad en is dus die 45ste grootste graafskap in die land.
Skunk Works
Oorspronklik was die naam Skunk Works deur Lockheed Martin gebruik as 'n semi-amptelike naam vir die navorsing- en ontwerpsafdeling Skunk Werke, wat 'n belangrike rol gedien het in die ontwikkeling van baie, soms geheime, vliegtuigprojekte.
Ontstaan
Ben Rich en "Kelly" Johnson gee die oorsprong aan as Junie 1943 in Burbank, Kalifornië. Hulle verskaf basies dieselfde kronologie in hul outobiografieë, nou die amptelike Lockheed Skunk Works-storie:
Die "Air Tactical Service Command" (ATSC) van die U.S. Army Air Force het vroeg in 1943 aan Lockheed Aircraft Corporation sy behoefte vir 'n straaljagter verduidelik. 'n Vinniggroeiende Duitse stralerbedreiging het Lockheed die geleentheid gebied om 'n vliegtuig te ontwikkel met die kragtigste stralerenjin wat die geallieerde magte op daardie stadium toegang toe gehad het, nl. die Britse Goblin. Lockheed is gekies om die straalvegter te ontwikkel omrede sy vorige belangstelling in stralerontwikkeling en sy vorige kontrakte met die Amerikaanse Lugmag. Een maand na die ATSC-Lockheedvergadering, het die jong ingenieur Clarence "Kelly" Johnson en ander mede-ingenieurs die aanvanklike XP-80 voorstel per hand aan die ATSC afgelewer. Twee dae later is die groen lig aan Lockheed gegee om ontwikkeling te begin, en die Skunk Works is gebore, met Kelly Johnson aan die stuur.
Die formele kontrak vir die XP-80 het Lockheed eers op 16 Oktober 1943 bereik; sowat vier maande nadat werk reeds begin het. Dit blyk later 'n algemene praktyk by die Skunk Works te wees. Vele kere het 'n kliënt by die Skunk Works opgedaag met 'n versoek vir 'n produk, en met slegs 'n handdruk het die projek begin, met geen kontrakte in plek of enige amptelike voorleggingsproses nie. Kelly Johnson en sy span by Skunk Works het die XP-80 in net 143 dae ontwerp en gebou, sewe minder as wat vereis was.
Traci Stumpf
Traci Stumpf (gebore 10 September 1986) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse The B.S. Club (2013), MTV's Bugging Out (2016), en Sorry Not Sorry (2017).
Gehoorapparaat
'n Gehoorapparaat of 'n gehoortoestel is 'n toestel wat diegene met doofheid beter help hoor. Voor die aankoms van die moderne toestelle, is 'n tregteragtige versterkingskegel, genaamd 'n ''oortrompet", gebruik.
Tipes gehoorapparate
Daar is baie verskillende tipes, in verskillende groottes, en met verskillende kragtigheid.
Bron
Verkorte vertaling vanaf die artikel Hearing aid op die Engelse Wikipedia.
Craighall
Craighall is 'n voorstad van Johannesburg, Gauteng, Suid-Afrika, sowat 10 km noord van die stadsaal, oos van Blairgowrie, wes van Sandhurst en suid van Hurlingham.
Craighall is omstreeks 1902 aangelê op grond wat W. Grey Rattray omstreeks 1891 aangekoop het. Hy het dit Craighall genoem na aanleiding van Craighall in Skotland, waarvandaan hy gekom het. Craighall Park, suid van Craighall, se naam het dieselfde oorsprong.
Henning Klopper
Henning Johannes Klopper, (17 Januarie 1895 – 20 November 1985 ) was voorsitter van die ATKV van die SAS&H, LV vir Vredefort en later ook speaker van die Unie-Volksraad.
Vroeë lewe
Henning Klopper is op 17 Januarie 1895 in Parys in die Oranje-Vrystaat gebore as die seun van Hendrik Belthasar Louis Klopper en Christina Catharina Johanna van Aswegen. Hy het sy skoolopleiding op Parys ontvang. Op 13 Maart 1911, toe hy sestien was, het hy by die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens (nou Transnet) aangesluit. Hy was ook ’n stigterslid en die eerste voorsitter (van 5 Junie 1918 tot 26 Junie 1926 ) van die Afrikaner Broederbond, wat op 5 Junie 1918 gestig is. Drie dae voor sy vyf-en-twintigste verjaardag, op 14 Januarie 1920, tree hy met mej. M.A.C. (Birdie) Naudé in die huwelik en daar word uit die huwelik twee seuns en drie dogters gebore.
Loopbaan
In die middel 1920's was Klopper die eerste welsynswerker wat op versoek van Mabel Jansen Natal toe gekom het om welsynwerk onder die spoorwegamptenare te doen wat van 1924 af deur die Pakt-regering, bestaande uit genl. J.B.M. Hertzog se Nasionale Party en die Arbeidersparty, verarmde Afrikaners, veral van die Witwatersrand, as spoorwegwerkers na Natal gestuur het om die armblankevraagstuk te bekamp.
Op ’n buitengewone kongres wat op 2 Oktober 1933 in Bloemfontein gehou is, is Henning Klopper verkies tot die eerste voorsitter van die ATKV. In 1937, op die sewende kongres van die ATKV is hy verkies tot hoofamptenaar met ’n salaris van £800 tot £1 000 per jaar. Onder sy bestuur het die ATKV die plaas Hartenbosch, ongeveer agt kilometer van Mosselbaai, gekoop by mnr. Nic Meyer om as vakansie-oord in te rig.
In 1938 is Henning Klopper aangewys as die Hoofleier van die 1938-Ossewatrek. By al die groot feeste landswyd het hy toesprake gelewer en die boodskap van Afrikaner-eenheid oorgedra. Klopper was oortuig daarvan dat die Simboliese Ossewatrek van 1938 die oorwinning van die Nasionale Party in 1948 tot gevolg gehad het, asook die referendum wat gelei het tot republiekwording in 1961.
Op 7 Julie 1943 bedank hy by die Spoorweë toe hy as LV (Lid van die Unie-Volksraad) vir Vredefort verkies is. Hy is ’n stigterslid en ’n uitvoerende Komiteelid van die eerste taalvereniging in Transvaal, asook medestigter van die eerste kunswedstryde in die Noorde. Klopper was ook die Hoofleier van die Nasionale Party met sy stigtiging in 1944 Suidwes, voorsitter van die Reëlingskomitee van die Nasionale Party-kongres in die Oranje Vrystaat en was jare lank voorsitter van die gekose komitee oor Spoorwegsake, asook van ’n aantal onderkomitees en gekose komitees van die Unie-Volksraad. In 1955 is hy verkies tot adjunk-voorsitter van die Raad en in 1957 tot Speaker en Voorsitter van die Unie-Volksraad.
Klopper was van 20 Januarie 1961 tot 1 Augustus 1974 Speaker van die Volksraad en die Parlement. Hy het afgetree en gaan boer op sy plaas in die Parys-distrik.
Na die afstigting van die Konserwatiewe Party in 1982 het Klopper daar aangesluit en was hy ook in 1984, saam met prof. Carel Boshoff, betrokke by die stigting van die Afrikaner Volkswag.
’n Vriend en vertroueling van Klopper, mnr. L.L. du Plessis, onthou hom so: “Ons was saam op skool en het vir jare saam by die Spoorweë gewerk. Hy is ’n idealis van die hoogste graad en ’n man wat nooit alkohol of tabak aangeraak het nie.” Klopper was ’n gelowige man en toe hy sy ouerhuis verlaat het om op die Spoorweg te gaan werk as welsynswerker op versoek van mev. Mabel Jansen, wat opheffingswerk onder spoorwegamptenare van Natal gedoen het, het sy moeder vir hom ’n Bybel gegee en gesê dat hy dit elke oggend en aand moet lees. Vyftig jaar later het Klopper die opmerking gemaak: “Ek het haar (my moeder) nooit teleur gestel nie.”
Richard G. Morris
Richard Graham Michael Morris (gebore 1948) is 'n Britse neurowetenskaplike. Hy is veral bekend danksy die ontwikkeling van die Morris-waterdoolhof, een van die leertoetse vir knaagdiere wat tans die meeste gebruik word, en vir sy werk oor die funksie van die hippokampus, ’n deel van die brein.
Lewer
Die lewer is een van die essensiële organe van diere. Dit lê regs onder die diafragma en word beskerm deur die onderste ribbes. Die lewer is nie net die grootste orgaan in die liggaam nie, maar is ook een van die veelsydigste en essensieelste. Meer as 500 verskillende funksies van die lewer is al ontdek.
Dit sluit onder meer in galsekresie, die uitruiling van stowwe, metabolisme, detoksikasie, barging van noodsaaklike stowwe, opbreking van rooi bloedselle, fagositose asook sintese van protrombien en fibrinogeen, wat by bloedstolling betrokke is.
Richard G. Morris
Sedert 1997 is hy 'n fellow van die Royal Society. Morris is in 2007 benoem tot kommandeur in die Orde van die Britse Ryk.
Lewer
Embriologie
Ongeveer 18 dae na bevrugting kan die lewer reeds in die embrio onderskei word. Die embrio kan as 'n gekromde, buisvormige struktuur voorgestel word. In die lumenwand is daar verskeie instulpings, waarvan die lewer en die pankreas van die belangrikste is.
Embriologies ontstaan die lewer dus onder meer as 'n uitgroeisel van die epiteel van die middelderm en vorm sodoende 'n uitwendige klier van die spysverteringstelsel In die ongebore kind is die lewer van groot belang omdat dit in groot mate verantwoordelik is vir die vorming van bloedselle. Tien weke na bevrugting maak die lewer 10% van die totale massa van die embrio uit, maar daarna neem die massavermeerdering van die lewer af in verhouding tot die groeitempo.
By geboorte maak die lewer slegs 5 % van die totale massa van die baba uit. Die vorming van bloedselle word in hierdie stadium deur ander organe oorgeneem, maar indien nodig, kan die lewer hierdie funksie van bloedselvorming weer oorneem.
Ondersoek
Om vas te stel of die lewer doeltreffend funksioneer, kan verskeie lewerfunksieproewe gedoen word. Die volgende is die belangrikste:
- Die broomsulfaleïentoets (BSP). Broomsulfaleïen word in 'n aar ingespuit, gaan dan deur die lewer en word met 'n bepaalde snelheid via die gal uitgeskei. Die broomsulfaleïenkonsentrasie van die bloed word na 'n bepaalde tyd bereken.
- Die bilirubientoets, wat gebruik word om die bilirubienkonsentrasie van die bloed te bepaal.
- Die bepaling van urobilinogeen en urobilien (afbraakprodukte van bilirubien) in die urine.
- Die bepaling van die hoeveelheid proteïene in die bloed en die samestelling daarvan, bekend as die proteïenspektrum. Die bepaling van die protrombiengehalte van die bloed.
- Die bepaling van alkaliese fosfatase, serumglutamaatoksalaattransaminase (SGOT), serumglutamaatpiruvaat-transaminase (SGPT) en serumlaktaatdehidrogenase (SLDH), wat almal ensieme is waarvan die konsentrasie in serum afneem tydens lewerselafbraak, galstuwing en ander lewersiektes.
Selfs mini-chirurgie kan so toegepas word. Verder is daar ook 'n aantal röntgenologiese metodes wat gebruik word vir lewerondersoeke. Dit is selfs moontlik om 'n lewerbiopsie te doen, dit wil sê 'n klein stukkie lewerweefsel word verkry en mikroskopies ondersoek. So 'n stukkie weefsel kan tydens 'n operasie verkry word of deur middel van 'n holnaald wat deur die buikwand gesteek word.
Daar is ook 'n tegniek ontwikkel om vas te stel of daar 'n onreëlmatige verspreiding van die lewerweefsel is. 'n Klein hoeveelheid radioaktiewe stof word toegedien en met behulp van 'n Geiger-Müllerteller word die verspreiding daarvan gevolg.
Lewersiektes
Ontsteking van die lewer kom dikwels voor maar is gewoonlik nie te ernstig nie en klaar vanself op. Die ontsteking kan egter chronies word en dan staan die toestand bekend as lewersirose. Lewersirose word gekenmerk deur die vernietiging van die lewerweefselstruktuur, wat meebring dat die lewer swakker funksioneer. Benewens sirose is ook lewerkanker, galwegontsteking en lewerabsesvorming ernstige siektes. Lewerontsteking (hepatitis, infektiewe hepatitis) kom die algemeenste voor en word gewoonlik deur 'n virusinfeksie veroorsaak.
Hepatitis epidemica (besmetlike geelsug) word veroorsaak deur die hepatitis-A-virus, wat deur die ontlasting versprei en deur direkte kontak oorgedra word. Dit is gewoonlik jong mense wat hierdie siekte in skole, kasernes en tuis opdoen. Serumhepatitis word deur die hepatitis-B-virus veroorsaak. Oordrag geskied deur middel van die bloed, gewoonlik deur 'n spuitnaald wat na gebruik nie gesteriliseer is nie. Die duur van albei tipes hepatitis is ongeveer dieselfde maar die inkubasietyd van serum hepatitis is 1 tot 6 maande, terwyl dié van besmetlike geelsug 10 tot 40 dae is.
Immuniteit kan teen die A-virus opgebou word, maar die teen die B-virus geld ongeveer net een jaar. By pasiënte met serumhepatitis word die Australiese antigeen in die bloed aangetref. Hierdie antigeen kan deur ŉ immunologiese reaksie aangetoon word. Pasiënte met chroniese lewerontsteking en lewerkanker het ook soms hierdie antigeen in hulle bloed. Tydens die inkubasieperiode van besmetlike geelsug sowel as serumhepatitis toon die pasiënt griepsimptome, wat met veluitslag en/of pyn in die gewrigte gepaard gaan.
Daarna begin die vel geel vertoon as gevolg van 'n styging van die bloedbilirubien. Die lewer is vergroot en wanneer daarop gedruk word, is dit pynlik. Die ontlasting is lig van kleur, terwyl die urine donker is weens baie urobilien en urobilinogeen daarin. Die beskadigde lewerselle veroorsaak dat baie lewerensieme in die bloed afgegee word. Die siekte is gewoonlik 3 weke op sy ergste en die meeste pasiënte is na 6 tot 8 weke heeltemal genees. Die siekte kan soms baie ernstig wees en daar is 1 % sterfgevalle. Soms kom die geelsug nie duidelik na vore nie en is galstuwing die enigste simptoom.
'n Nuwe infeksie kan ook opgedoen word terwyl die voorafgaande geelsug nog nie heeltemal opgeklaar het nie en dit kan tot ernstige lewerselafbraak lei. Tydens hepatitis is rus in die bed en 'n dieet wat ryk is aan proteïene en koolhidrate, maar arm aan vette, aan te beveel (Iewerdieet). Alkohol moet vermy word omdat dit die lewerweefsel beskadig. Besmetlike hepatitis kan grotendeels voorkom word deur algemene netheid en higiëne. Dit is raadsaam om met gammaglobuliene ingeënt te word voordat aan tropiese en subtropiese gebiede besoek gebring word. Serumhepatitis kan voorkom word deur steriele spuitnaalde te gebruik en deur steriel te werk te gaan tydens bloedtrekking of bloedtoediening.
Vir bloedskenking moet die skenker se bloed eers getoets word vir die aanwesigheid van die Australiese antigeen. Daar is ook nog ander seldsame vorme van virushepatitis, byvoorbeeld hepatitis tydens klierkoors (Pfeiffer se klierkoors) en tydens herpes simplex- en sitomegaliese infeksies. Verder ontstaan lewerontsteking tydens Weil se siekte, Bang se siekte en tydens brucellose (bakteriële infeksie). By pasiënte met tuberkulose, sarkoïdose (Boeck se siekte) of skimmel- en parasietinfeksies kan daar soms lewerontstekingsimptome opgemerk word.
Dit is moeilik om die spesifieke tipe hepatitis te diagnoseer en daarom sal die geneesheer dikwels van 'n lewerbiopsie gebruik maak om seker te maak of dit 'n akute hepatitis of 'n chroniese geval is. Soms ontstaan daar 'n outoïmmuunreaksie ('n afweer- of teenreaksie wat teen die liggaam gerig is) en die pasiënt kla oor 'n verlies aan eetlus, 'n vol gevoel in die bobuik en swak dermfunksie. By ondersoek vind die geneesheer 'n hoë koors, hoë besinkingsnelheid van die bloed en 'n veluitslag.
'n Tipe veluitslag wat dikwels voorkom, lyk soos 'n spinnekopweb en bestaan uit uitgeswelde bloedvaatjies met 'n sentrale rooi kolletjie. Die diagnose kan bevestig word deur 'n lewerbiopsie en 'n mikroskopiese ondersoek van die lewerweefsel. Die behandeling sluit in rus, 'n lewerdieet en verminderde alkoholinname. Lewerselle kan maklik deur die oormatige gebruik van alkohol en medisyne beskadig word. Dit kan 'n hepatitis (geneesmiddelhepatitis, alkoholhepatitis) met gepaardgaande hewige stuwing in die galweë veroorsaak.
Oormatige gebruik van alkohol en medisyne kan ook lei tot vervetting van die lewer (vetlewer). Laasgenoemde kan ook die gevolg wees van ondervoeding of van 'n vetryke en proteïenarme dieet. Vetlewer is ook al opgemerk by hart-, long- en bloedsiektes wat met 'n suurstofgebrek gepaard gaan. Om 'n diagnose te kan maak, moet 'n lewerbiopsie uitgevoer word. Bykomstig by die meeste lewersiektes kan lewersirose ontstaan. Dit is 'n chroniese lewersiekte met ernstige gevolge.
Tydens lewersirose gaan die normale struktuur van die lewerweefsel verlore en word dit vervang deur bindweefsel. Indien die normale struktuur nie te veel beskadig is nie, sal die klein galkanaaltjies en lewerselle herstel. Dikwels word sirose voorafgegaan deur lewerbeskadiging, soos byvoorbeeld deur alkoholmisbruik, virushepatitis, chroniese obstruksie in die galweë, chroniese bloedstuwing in die lewer as gevolg van 'n hartafwyking, of deur die opbouing van skadelike stowwe in die lewer.
By 50% van die gevalle is die oorsake van sirose onbekend. As gevolg van die sirose styg die bloeddruk te veel in die poortaarstelsel (wegvoer van bloed uit die ingewande via die lewer) en ontstaan daar bloedstuwing. Vervolgens vergroot die milt, vog hoop op in die buikholte (askites) en 'n kollaterale sirkulasie ontstaan, dit wil sê die bloed kan nie meer deur die lewer gaan nie en moet nou 'n ompad loop, deur byvoorbeeld die are van die slukderm.
Hierdie bloedvate kan te vol word en bars en hewige bloeding meebring. Weens onvoldoende lewerfunksie kom die toestand van lewerontoereikendheid, geelsug en 'n verlaagde albumiengehalte in die bloed voor. Daar kan ook senuweesteurnisse ontstaan wat uiteindelik tot 'n koma kan lei (coma hepaticum) omdat die lewer se ontgiftigingsfunksie swak is en skadelike produkte in die ingewande ophoop. Ten slotte is daar nog 'n paar ander ernstige lewersiektes, byvoorbeeld lewerselkarsinoom (hepatoom, lewerkanker). Dit kom selde in Wes-Europa voor, maar is algemeen in sekere dele van Afrika en kan moontlik toegeskryf word aan voedsel wat met 'n sekere fungus (skimmel) besmet is.
In Europa kom lewerselkarsinoom voor by pasiënte wat lewersirose het. Behandeling is moeilik, maar indien die karsinoom vroeg genoeg bevestig word, kan ŉ gedeelte van die lewer verwyder word. 'n Ander seldsame lewersiekte is lewernekrose of akute geelleweratrofie. Dit begin skielik en groot gedeeltes van die lewerweefsel word deur nekrose vernietig. Hierdie siekte kom voor by pasiënte met virushepatitis, as newe-effek van geneesmiddels of na vergiftiging. Bakterieë in die galweë en ŉ galwegobstruksie kan 'n bakteriële infeksie (cholangitis) tot gevolg hê.
Simptome sluit in koorsaanvalle, pyn in die regterbobuik en ŉ vergrote lewer. Gewoonlik is die milt ook vergroot. Chroniese cholangitis, met minder duidelike simptome, kom veral by ouer pasiënte voor. Die diagnose van cholangitis is moeilik en word meestal eers tydens 'n operasie bevestig. Lewerabsesse, dit wil sê holtes wat met etter gevul is, kan ook in die lewerweefsel voorkom. So 'n abses kan ontstaan na infeksie met bakterieë of amoebas. Die mikroörganismes dring die lewer binne deur middel van die bloedvate, galweë of vanaf 'n nabygeleë ontstekingsgebied. Behandeling stuit in die chirurgiese dreinering van die abses en die toediening van antibiotika.
Bou
Die lewer is die grootste klier in die menslike liggaam. Ook is dit naas die vel, die grootste orgaan. Die lewer van 'n volwassene weeg tussen 1,5 en 1,8 kg en is sowat 20 cm breed. Die lewer is in die regterbobuikkompartement, net onder die middelrif of diafragma, geleë en is gedeeltelik daaraan geheg. In die normale toestand kom die lewer nie onder die ribbes uit nie. 'n Geneesheer kan deur ondersoek en palpasie die grootte van die lewer vasstel.
Die poortaar, wat voedingstofryke bloed vanuit die dermwand en ook bloed uit die pankreas en die milt vervoer, gaan die lewer by die porta hepatis binne en vertak in 'n fyn netwerk van haarvate. Dit is eintlik 'n unieke toestand, aangesien die poortaar self ontstaan het as gevolg van die samevloeiing van 'n haarvatnetwerk in die dermwand. Daar word dan ook van 'n veneuse wondernet gepraat. Die vate en galweë loop in bindweefselstroke (portale ruimtes) totdat die fynste haarvatvertakkinge die lewer bereik.
Afgesien van die veneuse bloed (vervoer in die poortaar) word die lewer ook voorsien van arteriële bloed wat in die lewerslagaar gedra word. Die afvoer van bloed vind plaas deur die leweraar (vena hepatica), terwyl die gal weggevoer word deur die galweë, wat uit klein galkapillêre ontstaan. Die galweë verenig tot een buis, die ductus hepaticus, wat verder na die duodenum loop en as die ductus choledochus bekend staan. Die lewer word omring deur 'n digte bindweefselkapsel, wat die lewer by die porta hepatis binnedring en deur middel van vertakkende septa die lewer in lobules verdeel.
Tussen die septa van digte bindweefsel voltooi 'n netwerk van bindweefselvesels die ondersteunende raamwerk van die lewer. Vanweë die besondere rangskikking van die lewerselle is daar intensiewe kontak tussen die bloed en lewerselle moontlik. Aan die buitekant van die septa, wat tussen die lewerselle instrek, kom 'n spesiale netwerk van bloedkapillêre (sinusoïede) voor. Hierdie sinusoïede is wyd en boogvormig en die bloedvloei word hier vertraag sodat goeie uitruiling van stowwe tussen die bloed en lewerselle kan plaasvind.
Funksie
Sommige lewerklierselle stort hulle afskeiding (hormone) direk in die bloedstroom, terwyl ander klierselle hulle afskeiding (gal) langs die galbuissisteem na die lumen van die duodenum stuur. Die lewer is dus 'n saamgestelde eksokriene en endokriene klier. Ander funksies van die lewer stuit in:
- Deelname aan metabolisme van proteïene, vette en koolhidrate.
- Detoksikasie van gifstowwe, afvalstowwe en ammoniak.
- Die berging van stowwe soos yster, vitamien A, B12 en D asook van glikogeen.
- Die afbraak van ou rooi bloedselle en die fagositose van bakterieë en liggaamsvreemde deeltjies.
- Die sintese van protrombien en fibrinogeen, wat 'n noodsaaklike rol speel by bloedstolling.
'n Mens kan nie sonder 'n lewer leef nie, maar gelukkig het hierdie orgaan 'n geweldige regenerasie- of herstelvermoë: as 90 % daarvan verwyder word, sal dit weer uitgroei tot die normale grootte, solank die algehele liggaamlike toestand van die pasiënt goed is.
Funksies sluit in:
Hepatologie
Hepatologie is die afdeling binne die geneeskunde wat onder gastroënterologie val. Dit bestudeer die siektes van die lewer, galblaas en galbuise.
Afwykings van die lewer sluit in Hepatomegalie en Akute hepatiese porfirie
Grantessa compressa
Grantessa compressa is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Grantessa en tot die familie Heteropiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1886 deur Carter.
Schuyler Fisk
Schuyler Fisk (gebore 8 Julie 1982) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Baby-Sitters Club (1995), Snow Day (2000), Orange County (2002), en The Best of Me (2014).
Wendell Holmes (akteur)
Wendell Holmes (17 Augustus 1914 – 27 April 1962) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent Elmer Gantry (1960) en in die televisiereekse Zorro (1957), Leave It to Beaver (1957), en The Twilight Zone (1959).
Joan Rice
Joan Rice (3 Februarie 1930 – 1 Januarie 1997) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Story of Robin Hood and His Merrie Men (1952), His Majesty O'Keefe (1954), I Promised to Pay (1961), en The Horror of Frankenstein (1970).
Oz Perkins
Oz Perkins (gebore 2 Februarie 1974) is 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Legally Blonde (2001), Secretary (2002), The Blackcoat's Daughter (2015), en I Am the Pretty Thing That Lives in the House (2016).
Enya
Enya, gebore 17 Mei 1961 as Eithne Patricia Ní Bhraonáin (IPA: ) in Gweedore, County Donegal, Ierland, soms in die media bekendgestel as Enya Brennan, is 'n viervuldige Grammy-wenner as sangeres, en Ierland se topverkopersolokunstenaar. Sy sing in Engels sowel as Iers-Gaelies, en soms gebruik sy net basiese stemme en lettergrepe, met geen noodwendige betekenisse. Die gelyknamige groep Enya bestaan eintlik uit drie kunstenaars: Enya self (Eithne Ní Bhráonain), Roma Ryan (liriekestryfster) en Nicky Ryan (produseerder). Enya Brennan is 'n fonetiese benadering van hoe haar Keltiese naam Eithne Ní Bhráonain uitgespreek word.
Enya het in 1980 by die musiekgroep Clannad aangesluit. Van die lede was haar susters Máire Brennan en Moya Brennan, en broers Pól en Ciarán Brennan. Sy het die groep verlaat kort voordat Clannad beroemdheid verwerf het met Theme from Harry's Game in 1982. Haar eie groot deurbraak het in 1988 gekom met die treffer "Orinoco Flow".
Sy gebruik 'n aantal tale in haar musiek, waaronder Iers-Gaelies, Spaans, Latyn en Engels. Hoewel sy 'n Grammy-toekenning onder die kategorie "Nuwe Era" gewen het, klassifiseer sy nie haar musiek as sulks nie.
Enya het in 2001 die lied "May It Be", wat spesiaal gemaak is vir die aftiteling van die film The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring. In 2006 het sy na Nederland gegaan om op te tree in die TV-program Max & Catherine, waar sy 'n toekenning ontvang omdat sy een miljoen albums in Nederland verkoop het.
Great Wall Florid
Die Great Wall Florid (Chinees: 长城 炫丽) is 'n kompakte motorvoertuig wat sedert 2010 deur die Chinese vervaardiger Great Wall Motors vervaardig word.
Enya
Wêreldwyd het Enya al meer as 50 miljoen albums verkoop.
Great Wall Florid
Stilering is vermoedelik van die eerste geslag Toyota ist gekopieer, terwyl die neusdeel geïnspireer is deur die tweede geslag Toyota Yaris-luikrug.
Dit word in verskeie lande, waaronder Suid-Afrika, verkoop. Daar is twee weergawes van die Florid, die basiese Florid en die Florid Cross met nuutontwerpte wiele, binne-afwerking en 'n bakwerkstel.
Luapula
duimnael|Luapula in Zambië
Die provinsie Luapula is een van Zambië se nege provinsies en is in die noorde van die land geleë. Die hoofstad is Mansa, voorheen Fort Roseberry. In die weste, suide en noorde grens die provinsie aan die Demokratiese Republiek van die Kongo en in die ooste aan die Noordelike Provinsie.
Die geskatte inwonertal in 2009 was 1 029 215, meer as twee keer die 1980-sensussyfer van 412 798. Die inwonertal is die tweede minste van die nege provinsies. Luapula beslaan 50 567 km2, skaars 7% van die hele land, maar nietemin amper 10 000 km2 groter as Nederland.
Buiten die hoofstad, wat ook die grootste nedersetting is, is die ander vername dorpe (met geskatte bevolking in 2009 tussen hakies): Kawambwa (23 832), Mwanzakombe (13 459), Mwense (5 068), Nchelenge (27 242) en Samfya (23 836).
Die provinsie is na die Luapula-rivier vernoem en sluit groot gedeeltes van twee mere in, Mweru en Bangweulu.
Whakatane
Whakatane het 'n bevolking van sowat 18 700 in die dorpsgebied en 'n bykomende 15 700 in die groter Whakatane-distrik. Van die totale bevolking van 34 400 is sowat 40 persent van Māori-afkoms.
Whakatane speel 'n belangrike rol in Māori-oorlewerings: hier het die eerste Polinesiese ontdekkers voet aan wal gesit, en ook die Māori se soetpatat kumara is vanuit hierdie streek oor die hele land versprei. Die huidige dorp se ekonomie baseer op houtverwerking, tuna-visvangs en toerisme. Die aktiewe White Island-vulkaan, wat sowat 50 kilometer van die kus af geleë is, is 'n toeristetrekpleister.
Gert Jordaan
Lewe en werk
Gert Jakobus Jordaan is in 1857 gebore. Hy het saam met sy gesin op Cradock gewoon en was huisvriende van dr. D.F. Malan. Sy dogter is later getroud met dr. F.E. Geldenhuys, eerste redakteur van die Landbouweekblad en latere ambassadeur na Nederland. Gert Jordaan is in 1935 oorlede.
Skryfwerk
Gert skryf as gewone boer ’n sedeprekie oor ’n aktuele kwessie aan sy landgenote. “Die muurkassie” word simbool van die sedeles wat hy vir die Afrikaner het. Oom Andries word deur konserwatiewe navolging van sy beginsels ryk en die Bybel word gereeld uit die muurkassie gehaal. Klein Andries trou met die sosiale Engelse vrou, Florence McWire. Hy word meegesleur deur die wêreldse sug na plesier en dit duur nie lank nie of die muurkassie word die bewaarplek vir kaarte en brandewyn. Die resultaat is armoede en na ’n oorsig van die armblanke-kwessie vermaan die skrywer sy lesers om die grond wat hulle van hulle voorvaders geërf het te bewaar en nie in vreemde hande te laat kom nie.
Hy is ook die skrywer van “Hoe zij stierven”, in Afrikaans verwerk as “So het hulle gesterf”, wat die laaste ure van Kaapse rebelle tydens die Anglo-Boereoorlog verhaal, voordat hulle gefusilleer is. In ’n tweede druk van 1917 word ’n relaas oor die dood van Jopie Fourie tydens die Rebellie van 1914 bygevoeg. Die boek word deur generaal Louis Botha tydens die Eerste Wêreldoorlog verbied.
Geelblom
Die geelblom (Cineraria saxifraga) is 'n klein, laaggroeiende struikie wat dikwels in tuine as 'n grondbedekker gebruik word. Dit dra geel blommetjies in die lente en het klein heldergroen blare wat amper soos hande lyk.
Tuinbou
Hierdie immergroen plantjie kan in die son of halfskadu geplant word. Dit begin naby die einde van die winter reeds blom, en bereik 'n hoogtepunt gedurende die lente.
Dit benodig min water en groei ook goed in houers en hangmandjies.
Hierdie plant moet nie gesnoei word nie, aangesien dit moeilik herstel daarna. Die plantjies lyk net vir 'n paar jaar mooi en moet dan vervang word wanneer hulle houterig begin word.
Voortplanting geskied deur steggies. Steggies vorm maklik wortels in klein potjies sand.
Max Perlich
Max Perlich (gebore 28 Maart 1968) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Drugstore Cowboy (1989), Cliffhanger (1993), Maverick (1994), en Beautiful Girls (1996).
Grantessa gracilis
Grantessa gracilis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Grantessa en tot die familie Heteropiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1885 deur Lendenfeld.
Tara Subkoff
Tara Subkoff (gebore 10 Desember 1972) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente As Good as It Gets (1997), The Cell (2000), The Killer Inside Me (2010), en #Horror (2015).
Colima
Colima (uitgespreek [koˈlima]) is een van die 31 deelstate wat, saam met die Federale Distrik, die 32 Federale Entiteite van Meksiko vorm.
Porto
Porto is die tweede grootste stad in Portugal, geleë langs die Dourorivier, sowat 5 km vanaf die Atlantiese Oseaan. Die stad is bekend vir die portwyn wat hiervanaf uitgevoer word. Die stad is ook bekend vir die Maria Pia-brug en die sokkerklub FC Porto. Die historiese binnestad van Porto is in 1996 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys.
Wetenskaplike notasie
Wetenskaplike notasie is 'n drywende kommanotasie met grondtal 10. Dit is 'n manier om baie groot en klein getalle voor te stel as die aantal heel magte van 10. Die getalle word weergegee in die vorm a\times10^b waar die eksponent b 'n heelgetal is en a enige reële getal is. Die getal wat deur a verteenwoordig word, word die koëffisiënt genoem. Die notasie maak dit maklik om twee getalle met dieselfde aantal syfers voor die desimale punt met mekaar te vergelyk, aangesien die een met die groter eksponent die groter getal is. In so 'n geval word b die getal se ordegrootte genoem. Wetenskaplike notasie is 'n baie nuttig hulpmiddel vir wetenskaplikes.
Die voordele van die wetenskaplike notasie is as volg:
Sakrekenaars en rekenaars gebruik dikwels wetenskaplike notasie maar gebruik 'n E om die 10 voor te stel, bv.1.234e-6. Let wel die e moet nie verwar word met die wiskundige konstante, ‘’e’’ wat die grondtal van die natuurlike logaritme is. Daar word dikwels na hierdie skryfmetode verwys as eksponensiële notasie.
Beduidende syfer
Wetenskaplike notasie is nuttig om die presiesheid waarmee 'n hoeveelheid gemeet word aan te dui. Deur slegs die beduidende syfers (die syfers wat as betroubaar beskou kan word) in die koëffisiënt in te sluit word die presiesheid implisiet weergegee. Enige fisiese grootheid in wetenskaplike notasie word aanvaar as niks minder presies as die aantal syfers wat aangehaal word nie. Wanneer presisie in metings noodsaaklik is, moet meer gesofistikeerde uitdrukkings van meetfoute gebruik word.
Chrissie Fit
Chrissie Fit (gebore 3 April 1984) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Pitch Perfect 2 (2015) en Pitch Perfect 3 (2017), en in die televisiereeks Temporary (2017).
555
Die jaar 555 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 55ste jaar van die 6de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Lillian Rich
Lillian Rich (1 Januarie 1900 – 5 Januarie 1954) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Never Say Die (1924), The Golden Bed (1925), The Golden Web (1926), en The Isle of Retribution (1926).
William Holmes (akteur)
William Holmes is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Utah Wagon Train (1951), In Old Amarillo (1951), The Bushwhackers (1952), en Daughter of the Sun God (1962).
Grantessa grantiformis
Grantessa grantiformis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy parenkiem bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Grantessa en tot die familie Heteropiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1952 deur Koltun.
Andrew Geddes Bain
Andrew Geddes Bain (gebore 11 Junie 1797 in Thurso, Skotland – oorlede 20 Oktober 1864 in Kaapstad) was 'n Suid-Afrikaanse geoloog, ingenieur en pasbouer. Hy is veral bekend as bouer van paaie en talle bekende bergpasse, onder meer die Vanryneveldspas by Graaff-Reinet, die Michellspas by Ceres en die Bainskloofpas by Wellington.
Lewe en werk
Andrew Geddes Bain is in Mei 1797 in Thurso, Caithnesshire in Skotland gebore en op 11 Junie 1797 gedoop. Hy is die enigste kind van Alexander Wright Bain en Jean Geddes, wat beide oorlede is terwyl hy nog ’n jong seun is. In hierdie omstandighede word hy groot by ’n tante wat in Edinburgh bly, waar hy sy skoolopleiding ontvang. In Oktober 1816 emigreer hy aan boord die Princess Charlotte na die Kaapkolonie, vergesel van sy oom Luitenant-kolonel William Geddes van die 83e regiment, wat aan die Kaap gestasioneer was. Op 16 November 1818 trou hy in die Kaap met Maria Elizabeth von Backström. Sy is die dogter van ’n vertaler wat Engels, Frans, Duits en Nederlands magtig was. Die egpaar het elf kinders, agt dogters en drie seuns. Teen 1822 vestig hy hom op Graaff-Reinet, waar hy ’n algemene handelaar en saalmaker is. In 1825 vergesel hy sy vennoot, John Burner Biddulph, op ’n handelsekspedisie na Kuruman, die sendingstasie aan die punt van die Kalahari. Hier maak hulle kontak met dr. Robert Moffat, die bekende ontdekkingsreisiger en David Livingstone se skoonvader. Hulle trek verder noord en bereik Dithubaruba in Betsjoeanaland en word die eerste witmense op rekord wat veilig terugkeer van so ver noord. By hulle terugkoms is hulle waens gevul met ivoor.
In 1829 reis hy en Biddulph na die omgewing van die hedendaagse Kokstad, maar word gedwing om terug te keer deur swart mense wat besig was om te vlug van Dingaan. Op hierdie reise ontdek hy sy talent vir skryf en teken, en terug by die huis word hy ’n ywerige briefskrywer en medewerker aan die plaaslike koerante soos The Graham's Town Journal en die South African Commercial Advertiser. Weens hierdie geskrifte raak hy in verskeie lastersake betrokke, onder andere met die Voortrekkerleier Gerrit Maritz. Kort na sy terugkeer maak hy ’n pas teen die Oudeberg en in 1832 word ’n spesiale medalje aan hom toegeken vir sy oorsig van die Van Ryneveldspas by Graaff-Reinet. In Augustus 1834 gaan hy weer op ’n groot reis na Betsjoeanaland, maar verloor al sy besittings in ’n botsing met Moselekatse en die Matabele. Wanneer hy in Desember 1834 na Graaff-Reinet terugkeer, doen hy verslag oor die effek van die grensoorlog van 1834–35. In 1835 word hy aangestel as bevelvoerder van die Beaufort-troepe naby die huidige Alice en word ’n plaas van 3000 morge aan hom toegeken. Hierdie plaas verloor hy weer in 1837 wanneer die buffersone waar die plaas geleë is, opgehef word en die grond aan die Xhosas terug gegee word.
Andrew se vrou is op 19 November 1857 in Grahamstad oorlede, waarna hy met Theodora Cornelia Scheepers trou. Hulle het ’n dogter, Agnes Elizabeth Catherine Maria, wat op 22 Augustus 1858 gebore is.
Hy is op 20 Oktober 1864 in Kaapstad oorlede en word in die Maitland begraafplaas begrawe.
Geoloog
Deur sy loopbaan maak hy sketse van Suid-Afrikaanse fauna en flora, wat later gesogte Africana word. Terwyl hy besig is met die bou van paaie word sy belangstelling in geologie geprikkel en met behulp van Charles Lyell se boek “Principles of Geology” leer hy homself geologie. Hy onderneem daarna verskeie geologiese en paleontologiese ontdekkingstogte. Bain begin sy baanbrekerondersoek na die geologie van Suid-Afrika in 1837 en versend in 1844 voorheen onbekende fossiele aan die London Geological Society. Hy voltooi ook die eerste geologiese beskrywing van die land van die Groot-Visriviermond tot by Colesberg, wat groot geesdrif gaande maak. Hy ontvang die volgende jaar 'n beloning van £200 vir sy navorsing. Sir Roderick Murchison en sir Henry de la Beche, vooraanstaande geoloë, het sy aanstelling as Kaapse Geologiese Landmeter in 1852 aanbeveel, maar destyds was daar geen koloniale fondse vir dié doel beskikbaar nie. Hy word na aanleiding hiervan tereg beskou as die Vader van Suid-Afrikaanse Geologie. In 1854 gaan hy na Namakwaland en maak die kopermyne in die gebied aan die regering bekend. Tydens siekverlof in 1864 besoek hy Engeland, waar hy ontvang word deur sir Richard Owen van die Britse Museum en sir Roderick Murchison van die Royal Geographical Society en word hy ’n erelid van die Athenaeum Club.
Witkeelsanger
Die Witkeelsanger (Sylvia communis) is 'n gelokaliseerde algemene voël en Palearkties-broeiende trekvoël. Die voël kom een-een in droë boomveld, veral doringveld in dorre savanne voor. Die voël is 14 cm groot en weeg 12 - 20 gram. In Engels staan die voël bekend as die Common Whitethroat
Andrew Geddes Bain
Geoloog
In sy jongdae het sy uitgesproke, humoristiese kritiek vir hom baie vyande besorg. Later jare het sy avontuurlustigheid, nederigheid in die aansien van welslae en menslikheid hom gelief by Kapenaars gemaak. Sy Journals is in 1949 deur die Van Riebeeck-stigting uitgegee. 'n Gedenkteken vir hom is op die kruin van die Eccapas op die Queen's Road onthul op 7 September 1964 en 'n gedenkplaat op die kruin van Bainskloofpas op 14 September 1953.
Familie
Hy is die vader van die Suid-Afrikaanse geoloog en ingenieur Thomas Bain, 'n beroemde pasbouer.
Cramerview
Cramerview is 'n voorstad van Johannesburg (voorheen van Sandton), 14 km noord van Johannesburg se stadsaal. Dis in 1954 aangelê op die plaas Driefontein en genoem na die bemarkers van die nuwe voorstad, die Cramer-broers.
Andrew Geddes Bain
Skryfwerk
Terwyl hy in Grahamstad woon skryf hy satiriese sketse vir plaaslike amateurdramagroepe, waaronder Kaatje Kekkelbek, wat hy vermoedelik saam met George Rex skryf. Hierin dryf Kaatje op skerpsinnige wyse veral die spot met John Philip, eerwaarde Read en ander sendelinge van die tyd, maar die Boere en die Engelse Setlaars ontgeld dit ook. Die subtitel van die stuk is Life among the Hottentots en wil die bekeerde Khoi van die sendingstasie Bethelsdorp in hulle gedrag uitbeeld, waarskynlik uit die oogpunt van die mense wat naby die sendingstasie gewoon het, al word dit ’n monoloog uit die hooffiguur se mond. Daar is onduidelikheid oor wanneer en waar hierdie teks die eerste keer gepubliseer is. Volgens P.W. Laidler in The Annals of the Cape Stage dateer die stuk uit 1834 en is dit reeds op 25 Oktober 1838 opgevoer deur die Graham’s Town Amateur Theatre en word die outeurskap daarvan toegeken aan Bain en George Rex. J. du P. Scholtz verklaar in Die Afrikaner en sy taal 1806–1875 dat die stuk die eerste keer op 4 Maart 1839 in die South African Sentinel verskyn het. Volgens F.C.L. Bosman in Drama en toneel in Suid-Afrika maak verwysings in die stuk na sekere persone dit onmoontlik dat die stuk voor Oktober 1843 kon ontstaan het en is die oudste bekende teks daarvan die een wat op 20 Augustus 1846 in die Kaapstadse blad Sam Sly’s African Journal verskyn het. Die stuk is ’n humoristiese monoloog deur die Khoi-vrou Kaatje en is een van die eerste geskrewe stukke wat taal bevat soos wat dit in die Kaap gepraat is in daardie tyd, naamlik ’n voorloper van die Afrikaans van vandag, gemeng met Engels. As sodanig is dit van die min geskrifte wat ons het van die vroeë Kaaps-Nederlandse dialek en het dit om hierdie rede groot literêr-historiese waarde. Khoi-vrouens (soos Kaatje) het oorwegend Kaaps-Hollands of Afrikaans gepraat, maar die stuk is vir Engelse amateurteater geskryf. Bain kon dus moeilik net Afrikaans gebruik en dit is dus in deels Afrikaans, deels Engels skryf. Die sewe agtreëlige strofes wat gesing word, is in Engels maar afgewissel deur ’n Afrikaanse reël en ’n Afrikaanse sin hier en daar. Die gesproke gedeeltes tussenin is omtrent twee keer so lank as die singstrofes en is, met uitsondering van tien gemengde reëls feitlik alles in Afrikaans, wat insluit verskeie woorde en uitdrukkings wat glad nie in Nederlands voorkom nie. Die impak van Kaatje Kekkelbek was, vermoedelik oor die komiese aard daarvan, die bekendheid van die plaaslike persoonlikhede waarmee die spot gedryf word en die ruwe aard van die taalgebruik, baie groter as wat die intrinsieke waarde van die stuk self sou bepaal. Dit word in sy geheel weer afgedruk in die Graaff-Reinet Advertiser van 6 Desember 1864. Dit is waarskynlik dat Louis Henri Meurant bekend was met hierdie stuk en moontlik selfs ’n opvoering daarvan gesien het, wat weer sy Zamenspraak tusschen Klaas Waarzegger en Jan Twijfelaar kon beïnvloed het. Kaatje Kekkelbek word opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte.
Bain se gedetailleerde dagboeke bevat waardevolle inligting oor sy vele reise, die streek en die mense en gebeurtenisse van sy tyd. Margaret Lister redigeer hierdie dagboeke en dit word in 1949 gepubliseer, saam met die teks van Kaatje Kekkelbek, onder die titel Journals of Andrew Geddes Bain met subtitel Trader, Explorer, Soldier, Road Engineer and Geologist. Benewens die dagboekaantekeninge word die inhoud verder verryk deur briewe, streekbeskrywings, dialoog en gedigte.
Serena Williams
Sy is die huidige Olimpiese vroue-enkelspelwenner en het reeds 37 Grand Slam-titels gewen: 23 in enkelspelle, 14 in dubbelspelle en 2 in gemengde dubbelspelle. Sy het ook vier Olimpiese goue medaljes in die dubbelspel vir vroue gewen. Sy is die mees onlangse speelster wat al vier Grand Slam-titels tegelykertyd gehou het (sewe Australiese, drie Franse Ope, sewe Wimbledon-kampioenskappe en ses VS Opes). Sy het meer Grand Slams as enige ander aktiewe speelster en ook meer prysgeld as enige ander sportvrou in die geskiedenis gewen.
Sy is die jonger suster van die voormalige Wêreldnr. 1 professionele tennisspeelster Venus Williams; die susters het sedert 1998 31 professionele wedstryde teen mekaar gespeel, waarvan Serena 19 gewen het. Sy word deur baie as een van die beste tennisspeelsters van alle tye beskou.
556
Die jaar 556 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 56ste jaar van die 6de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Languedoc-Roussillon
Die administratiewe gewes (Frans: région) Languedoc-Roussillon [lɑ̃gˌdɔkʀusiˈjõ] (Oksitaans: Lengadoc-Rosselhon [ˌleŋgɔˈðɔk rruseˈʎu], Katalaans: Llenguadoc-Rosselló [ˌʎeŋgwəˈðɔk rrusəˈʎo]) in Suid-Frankryk word gevorm deur vier départements, wat langs die Middellandse See lê – Aude, Gard, Hérault en Pyrenées-Orientales – en die binnelandse département Lozère, wat deel uitmaak van die Sentraalmassief. Die région is 'n samesmelting van die historiese provinsies Languedoc met sy Oksitaanse en Roussillon met sy Katalaanse geskiedenis en tradisies.