cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pole
Letterkunde
Die Poolse literatuur het geleidelik uit Latynse geskrifte begin ontwikkel wat hoofsaaklik uit jaarboeke, traktate en kronieke bestaan het. Die 11de eeuse lofsang van Maria (Bogurodzica of "Moeder van God"), wat in 1408 vir die eerste keer neergeskryf is, word as die oudste literêre monument van die Poolse taal beskou. Kerklike geskrifte soos preke en biografieë van heiliges het die Poolse literatuur daarna nog eeue lank oorheers. Pools het sodoende Latyn as kerktaal begin vervang, en met die uitvinding en verspreiding van die drukpers in die 15de en 16de eeu het Pools ook as nasionale literêre taal begin fungeer.
Romantiek en Messianisme
Met die Derde Poolse Deling van 1795 het Pole van die Europese landkaart verdwyn, en voortaan was die Rooms-Katolieke godsdiens en die Poolse literatuur die enigste bewaarders van sowel taal asook kulturele en nasionale identiteit. Patriotiese, godsdienstige en romantiese gevoelens het tot 'n nuwe literêre stroming versmelt wat die "lang 19de eeu" – die literêre periode tussen 1795 en die herstigting van Pole vas 'n onafhanklike staat ná die Eerste Wêreldoorlog.
Die periode van ontworteling en oorheersing het tot in die middel van die 19de eeu 'n beslissende invloed op die werk van Pole se drie romantiese barde Adam Mickiewicz (1798–1855), Juliusz Słowacki en Zygmunt Krasiński uitgeoefen wat in hul Poolse "Messianisme" Jesus Christus se pad van lyde aan dié van die Poolse nasie gelykgestel het. Vir hulle sou Pole 'n beslissende rol in die stryd teen tirannie en oorheersing deur vreemde magte speel. Die drie barde het hul maatskaplike rol as leiers in die nasionale stryd om onafhanklikheid aan die nuwe konsep van literatuur te danke wat as plaasvervanger vir nie-bestaande openbare instellings gedien het.
Dit was veral Mickiewicz wat met sy werk uitdrukking aan die gevoelens van 'n hele volk gegee en sodoende tot die beduidendste verteenwoordiger van die literêre Poolse Romantiek ontwikkel het. Een van sy hoofwerke, Pan Tadeusz (1834), word as Pole se nasionale heldedig beskou.
Naoorlogse literatuur
Die naoorlogse Poolse literatuur behandel 'n groot verskeidenheid onderwerpe wat van Sosialistiese realisme (Jerzy Andrzejewski) tot wetenskapsfiksie (Stanisław Lem) strek. Aanvanklik het die verwerking van die Tweede Wêreldoorlog groot aandag onder skrywers geniet om dan geleidelik na die nuwe werklikheid oor te skakel. Die Nobelprys vir Letterkunde is tot hede vier keer – in 1905, 1924, 1980 en 1996 – aan Poolse skrywers toegeken.
Die politieke ontdooiing, wat op die afsterwe van Josef Stalin in Maart 1953 gevolg het, het 'n nuwe generasie skrywers na vore laat tree, waaronder onkonvensionele denkers soos Stanisław Jerzy Lec (1909–1966) wat met vertalings van sy werke (Unfrisierte Gedanken, 1959) ook op Westerse markte soos Duitsland sukses behaal het. Stanisław Lem (1921–2006) word as een van die beduidendste verteenwoordigers van die wetenskapsfiksie-genre gereken.
Die skrywer Czesław Miłosz (1911–2004) het sy geboorteland nog gedurende die Stalinistiese tydperk in 1951 verlaat om hom eers in Frankryk en daarna (in 1960) in die Verenigde State te vestig. Ná die ongekende reeks van stakings gedurende die somer van 1980 is die Nobelprys vir Letterkunde aan Miłosz toegeken – as 'n skrywer wat "kompromisloos uitdrukking aan die mens se posisie in 'n wêreld van swaar konflikte" gegee het. Sy gedigte, romans en verhale kon in Pole eers ná die politieke omwenteling van 1989 vrylik verkoop word, net soos die romans van Andrzej Szczypiorski (1928–2000) of die liriek van Wisława Szymborska (1923–2012). Verbode werke is nogtans heimlik aangebied – hierdie onwettige verspreiding van literatuur het in Pole as drugi brieg of "tweede omloop" bekend gestaan. In 1996 is Wisława Szymborska se digkuns met die Nobelprys vir Letterkunde bekroon.
Ander beduidende verteenwoordigers van Pole se naoorlogse literatuur is Witold Gombrowicz, Sławomir Mrożek, Miron Białoszewski, Kazimierz Brandys, Ernest Bryll, Zbigniew Herbert, Marek Hłasko, Paweł Huelle, Ewa Lipska, Jan Parandowski, Jerzy Pilch, Julian Przyboś, Tadeusz Różewicz, Władysław Terlecki, Jan Twardowski, Ryszard Kapuściński, Stefan Chwin, Leszek Kołakowski, Andrzej Stasiuk, Olga Tokarczuk (aan wie die Nobelprys vir Letterkunde van 2018 toegeken is), Dorota Masłowska en Jerzy Prokopiuk, asook Karol Wojtyła wat as Pous Johannes Paulus II bekendheid verwerf het.
Skilderkuns en fotografie
Meer nog as die letterkunde het die skilderkuns in die "lang 19de eeu", toe die Poolse volk van sy staat en selfregering ontneem is, 'n sentrale rol in die nasionale strewe gespeel. Skilders het hul kuns as 'n patriotiese missie beskou en hulle op nasionaal-romantiese en heroïese motiewe begin toespits. Werke soos die uitbeelding van die Kościuszko-opstand in 1794 deur Piotr Michałowski (1800–1855) en Jan Matejko (1838–1893) se monumentele Slag van Grunwald het ook internasionale bekendheid verwerf. Volgens Matejko, die vernaamste Poolse skilder uit hierdie periode, kon kuns ook as 'n soort "wapen" beskou word en sou daar ook geen skeiding tussen patriotisme en kuns kon wees nie.
Een van Matejko se skoliere, Stanisław Wyspiański (1869–1907), het hom as skilder, skrywer, dramatikus, tekenaar en regisseur bekwaam en met sy werk die Modernisme in die Poolse kuns ingelui. Die modernisering van die Poolse toneel- en gebruikskuns word aan sy naam verbind, terwyl hy as skilder stylelemente van die Jugendstil en Simbolisme met elemente uit die tradisione Poolse volkskuns versmelt het. Die binneversiering, wat hy vir die Fransiskane-kerk in Krakow ontwerp het, word steeds by die indrukwekkendste voorbeelde van moderne dekorasiekuns gereken.
Naas Wyspiański was ook Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885–1939), beter bekend onder sy kunstenaarsnaam Witkacy, in hierdie tydperk in 'n verskeidenheid kunsgebiede werksaam, waaronder dramakuns, kunsteorie, skildery en fotografie. Volgens sy eie teorie van "suiwer vorme" het hy surrealisties-ekspressiewe komposisies en uitbeeldings van apokaliptiese visioene geskep, dikwels onder die invloed van dwelmmiddels. Toe hy in 1939 selfmoord gepleeg het, het sy nalatenskap naas sy skilderkuns en dramatiese werke ook 'n beduidende versameling van eksperimentele fotografieë ingesluit.
Die politieke liberalisering of "politieke dooiweer" wat teen die middel van die 1950's op die Stalinistiese periode gevolg het, het ook 'n gunstige klimaat vir eksperimentele oopheid in die kuns geskep. 'n Kenmerkende verskynsel van hierdie stroming was die Poolse plakkaatkuns, 'n simbiose tussen gebruiks- en beeldende kuns, met Henryk Tomaszewski (1914–2005) as sy vernaamste verteenwoordiger. Die Poolse skool van plakkaatskool het vinnig internasionale erkenning geniet en met die opening van die plakkaatmuseum in Warskou (1968) en die plakkaat-biënnale, wat sedert 1966 die ontwikkeling van die eietydse plakkaatkuns belig, 'n vaste plek in die Poolse kulturele lewe verower. Ook jonger generasies van Poolse kunstenaars soos Piotr Młodożeniec (*1956) en Marek Sobczyk (*1955), wat onder hul gemeenskaplike logo Za Fryki moderne plakkaatkuns skep, vind inspirasie by hierdie kunsstroming.
Die fotograaf Ryszard Horowitz (*1939), 'n oorlewende van die Auschwitz-verdelgingskamp wat later na die Verenigde State geëmigreer het, word as een van die belangrikste fotokunstenaars van die 20ste eeu beskou en is verskeie kere as die beste Amerikaanse fotograaf aangewys. Die bekendste verteenwoordiger van moderne Poolse beeldhoukuns, Magdalena Abakanowicz (*1930), geniet internasionale erkenning vir haar skulpture, muurtekstiele en kunsinstallasies.
Boukuns
Die vroegste menslike behuisings in Pole is van verganklike materiaal soos hout gebou wat min spore gelaat het. 'n Noemenswaardige uitsondering is die voor-Slawiese versterkte dorp Biskupin uit die 7de eeu v.C.
Stene as boumateriaal is eers saam met die Christendom in die 10de eeu in Pole ingevoer. Enkele voorbeelde van middeleeuse boukuns uit hierdie periode het bewaar gebly. In die volgende eeue is die argitektoniese style van Wes-Europa oorgeneem, soms met plaaslike variasies. So het in die periode tussen die laat 10de en die middel van die 13de eeu steengeboue in die Romaanse styl ontstaan wat deur funksionaliteit en eenvoudige ontwerpe gekenmerk is – met ronde boë, halfsirkelvormige apses en simmetriese vorme. Die meeste voorbeelde van Romaanse boukuns was sakraal van aard – dit is meestal kerkgeboue wat in hierdie kategorie val.
Die Gotiese styl is vanaf die eerste helfte van die 13de eeu oorgeneem, en die vroegste voorbeelde van Hoog-Gotiese boukuns dateer uit die vroeë 14de eeu. In hierdie periode is stene as boumateriaal geleidelik deur bakstene vervang en het ontwerpe steeds gewaagder en indrukwekkender geword – statusgeboue uit hierdie tyd sluit sowel kerke asook wêreldlike burgerhuise, kastele en raadsale in.
'n Meer gesofistikeerde, dekoratiewe en fyner styl is in die 16de eeu uit Italië oorgeneem: die Renaissance-styl het anders as die Gotiese boukuns minder belang in vertikale konstruksies en groot volumes gestel. Die klemtoon het eerder op perfekte proporsies en netjiese visuele voorkoms geval, en mure is nou byna altyd gepleister. Boumeesters het aandag aan klein besonderhede en versierings geskenk. 'n Groot aantal Renaissance-geboue in Pole het bewaar gebly, al is baie van hulle volgens die opeenvolgende barokstyl omgebou.
Barokgeboue met hul weelderige versierings, veral kerke en adellike paleise met pragtige binneruimtes, het vanaf die 17de eeu ontstaan. Die bekendste barokboumeester in Pole was Tylman van Gameren, 'n boorling van Nederland wat hom in die land gevestig en talle geboue ontwerp het. Die barokstyl het sy hoogtepunt in die 18de eeu met Frans-geïnspireerde rokoko-boukuns bereik, maar invloed in Pole uitgeoefen aangesien die land destyds 'n periode van ekonomiese en politieke chaos beleef het.
Die argitektoniese ontwikkeling in die 19de eeu kan as 'n soort terugblik op die verlede beskryf word sodat die heersende boustyle almal die voorsetsel "neo-" gekry het: Neo-Renaissance, Neogotiese en selfs Neo-Romaanse boustyl. Die belangrikste stroming was nogtans die Neoklassisme wat sy vormetaal aan die klassieke oudheid ontleen het. Weelderige barok- en rokoko-boukuns moes plek maak vir Griekse en Romeinse stylelemente. Boumeesters het kerkgeboue in die styl van Romeinse pantheons en monumentele paleise geskep. Die aktiefste van hulle was die Italiaans-gebore Antonio Corazzi wat massiewe neoklassieke geboue soos die Groot Skouburg in Warskou ontwerp het.
Vanaf die 1960's is die heersende argitektoniese stromings van Europa oorgeneem. Die proses van verstedeliking, die stygende vraag na residensiële behuising ern 'n tekort aan fondse het min ruimte vir nuwe argitektoniese inspirasies gelaat. So het, net soos in ander Oosbloklande, uitgestrekte satellietstede met monotone woonstelblokke rondom die historiese stadskerne ontstaan. Eers met die val van kommunisme in 1989 het die prentjie weer begin verander.
Wetenskap en navorsing
Die toetreding tot die Europese Unie (EU) het gepaard gegaan met ingrypende veranderinge in die Poolse wetenskapsbedryf en tersiêre onderwyssektor. So het die departement van wetenskap en hoër onderwys 'n reeks hervormings ingestel om die land se integrasie in EU-navorsingstrukture te vergemaklik en te versnel. So is die outonomie van sowat 130 staatsbeheerde hoër onderwysinstellings uitgebrei. Naas universiteite is die Poolse Akademie van Wetenskappe met altesaam 79 navorsingsinstellings tans die grootste wetenskapsinstelling wat deur die staat beheer word.
Die wetenskapsektor sal 'n belangrike bydrae tot Pole se omvattende ekonomiese ontwikkelingstrategie Pole 2030 lewer. Dié plan maak voorsiening vir 'n kennisgebaseerde ekonomie met intelligente spesialisering (smart specialisation) waarby bestaande navorsingsvelde, waarin Poolse wetenskaplikes besonder goed presteer, as basis vir die uitgebreide samewerking tussen universiteite, navorsingsinstellings en ondernemings in die privaatsektor sal dien. Sogenaamde sentra van uitmundendheid geniet hierby besondere aandag; hulle sal onder meer die ontwikkeling en bemarking van innovatiewe tegnologieë en produkte bevorder.
Belangrike strategiese navorsingsvelde in Pole sluit onder meer die gesondheidswese en omgewingsbewaring, landbou en voeding, staat en samelewing, veiligheid, nuwe materiale en tegnologieë, inligtingstegnologieë, energie en energiebronne en vervoerinfrastruktuur in.
Onderwysstelsel
Onderwys en kennis word tradisioneel hoogs gewaardeer. So was Pole die eerste land in Sentraal-Europa wat reeds in 1773 'n nasionale, nie-kerklike onderwyskommissie in die lewe geroep het. Die onderwysstelsel met primêre en sekondêre skole asook hoër onderwys, wat deur hierdie kommissie ingevoer is, bestaan steeds – al is dit intussen aangevul met kleuterskole vir kinders in die ouderdomsgroep tussen drie en ses jaar.
Die eerste vlak van die sekondêre onderwysdomein (die driejarige gimnazjum) word afgesluit met 'n verpligtende eindeksamen (die toelatingsvereiste tot die tweede vlak van sekondêre onderwys). Hier kann leerders kies tussen
Die kurrikulum lê die klemtoon op Poolse kultuur en geskiedenis, vreemde tale en rekenaarvaardighede. Hoërskoolleerders mag in bepaalde vakke spesialiseer, waaronder wiskunde, Engels, Duits, biologie en skeikunde. Die getal leerders, wat Duits as vreemde taal aanleer, is met meer as twee miljoen die hoogste ter wêreld. In 1999 en 2002 is hervormings toegepas en nuwe skoolvakke ingevoer soos "Beginsels van entrepreneurskap".
Liseums en technika word afgesluit met 'n eindeksamen (matura) as toelatingsvereiste tot die tersiêre onderwysvlak. Akademiese instellings mag hul studente deur 'n toelatingseksamen selekteer. Die opleiding by beroepskole word afgesluit met 'n beroepseksamen. Leerders mag kies of hulle onmiddellik daarna tot die beroepswêreld wil toetree of hul skoolopleding wil voortsit by aanvullende algemene of gespesialiseerde liseums, of 'n technikum.
Hervormings vanaf die skooljaar 2017/18
In Desember 2016 het die Sejm, die Poolse parlement, 'n hervorming van die onderwysstelsel besluit wat tot 2023 stapsgewys verwesenlik sal word. Kinders sal vanaf die ouderdom van ses skoolpligtig wees en een jaar lank 'n pre-primêre skool besoek. Alle leerders sal daarna 'n gemeenskaplike skoolopleiding van agt jaar ontvang – volgens die model wat reeds in die kommunistiese tydperk toegepas is. Sowat 7 500 gimnazjums, wat ingevolge die hervormings van 1999 gevestig is om die Poolse onderwysstelsel by Wes-Europese standaarde aan te pas en waar opleiding in die grade sewe tot nege verskaf is, word afgeskaf – 'n proses wat na verwagting teen 2020 voltooi sal word. Eers vanaf die ouderdom van vyftien kan leerders kies tussen
Toegang tot tersiêre onderwys word verleen deur 'n eindeksamen (matura) in bogenoemde technikums of vierjarige algemene hoërskole, sogenaamde liseums (liceum ogólnokształcące). Ook leerders van beroepskole het toegang tot hoër onderwys as hulle 'n verdere twee jaar opleiding in hul beroepshoërskool volg (szkoła branżowa II stopnia).
Sommige aspekte van die hervorming weerspieël die wense van baie ouers. So was gimnazjums minder gewild. Ander weer reflekteer die regeringsparty PiS se amptelike beleid. Die PiS het krtitiek op sommige liberale en pluralistiese tendense van die vorige onderwysstelsel gelewer en pleit daarvoor om meer aandag aan dissipline, patriotiese gesindheid, nasionale simboliek, die beleid aangaande geskiedenisonderrig en die doel daarvan, nasionale literatuur, volksmusiek en ander onderwerpe te skenk. 'n Derde aspek is Pole se veranderende demografie. Weens die grootskaalse emigrasie van jong beroepsmense het die getal leerders merkbaar gedaal – in die dekade tussen 2007 en 2017 met 1,2 miljoen, terwyl die getal onderwysers met 500 000 onveranderd gebly het.
Die onderwyservakbond ZNP het die beplande hevormings gekritiseer. Daar is vrese dat duisende onderwysers ontslaan en die kurrikulum volgens politieke en ideologiese oorwegings aangepas sal word. So sal die evolusieteorie in die toekoms eers vanaf graad nege behandel word, terwyl planne vir die geskiedenisonderrig voorsiening maak vir 'n breedvoerige behandeling van Poolse geskiedenis en persoonlikhede wat daarin 'n positiewe rol gespeel het.
Perswese
Die staat se monopolie op die perswese is in Maart 1990 opgehef. Tegelykertyd is die uitgewery Ruch, wat nou aan die eertydse kommunistiese staatsparty PZPR verbind was, ontbind. Met die instelling van markbeginsels is reeds in die eerste vier maande van 1990 meer as 90 tydskrifte gestaak. In Oktober van dieselfde jaar is die Poolse persbedryf geprivatiseer en meer as 100 dagblaaie verkoop. 'n Groot deel van die nuwe beleggers soos Hersant en Maxwell was in die buiteland gesetel. Sowat 70 titels is aan nuutgestigte koöperasies oorgedra, waaronder die gerenommeerde Warskouse weekblad Polityka wat sedert 1957 uitgegee word.
Die dagblad Gazeta Wyborcza wat in 1989 as spreekbuis van die Solidarność-burgerkomitees in die lewe geroep is, het met 'n daaglike sirkulasie van tussen 430 000 en 840 000 eksemplare tot die grootste en invloedrykste koerant in Pole ontwikkel. In 1999 is 46 dagblaaie (teenoor 52 in 1998 en 67 in 1990) en 5 518 tydskrifte (teenoor 5 297 in 1998 en 3 007 in 1990) in Pole uitgegee. In die vroeë 21ste eeu het die totale aantal nasionale en streekkoerante, weekblaaie, maandelikse en vaktydskrifte 5 400 beloop. Dagblaaie verskyn soggens Maandag tot Saterdag. Daar word geen laat of Sondaguitgawes uitgegee nie.
Die belangrikste dagblaaie is:
Weeklikse nuusblaaie raak ál gewilder. Naas Polityka sluit hulle in:
Die hoë graad van konsentrasie van ekonomiese mag en die neiging van baie Pole om as gevolg van hoë lewenskoste nie meer op dagblaaie in te teken nie is tans die belangrikste kwelvrae. Alhoewel die onafhanklikheid van redaksies oor die algemeen nie deur buitelandse beleggers aangetas word nie, verwys kritici na die beduidende rol wat buitelandse kapitaal van Duitse (Gruner + Jahr, Bauer, Burda, Passauer Neue Presse) en Noorse (Orkla) uitgewerye intussen in die Poolse perswese speel. Duitse mediaondernemings het in 2000 reeds 'n markaandeel van meer as 38 persent gehad. Dit is egter ook waar dat Duitse uitgewerye 'n beslissende rol by die vinnige groei van die aantal Poolse tydskrifte-titels gespeel het.
Televisie
Televisie is tans die belangrikste massamedium in Pole. Die Poolse uitsaaikorporasie het sy eerste televisieprogramme (Telewizja Polska, TVP) in 1952 in Warskou gebeeldsaai.
Ingevolge die Wet op Uitsaaidienste van 1993 is die destydse komitee vir openbare radio- en televisiekanale geherorganiseer en TVP in 1994 in 'n aandelemaatskappy (Pools: Spółka Akcyjna, SA, 'n eenmanonderneming van die Poolse staat) omgeskep. As openbare uitsaaier pas TVP die beginsels van die Wet op Uitsaaidienste toe: die toeganklikmaking van inligting, kuns- en kultuur, opvoeding en wetenskap; die verhoging van opleidingsvlakke van burgers; en die ondersteuning van die inheemse rolprentbedryf.
Die openbare televisiekanale moet alle lae van die Poolse samelewing kan bereik, veral die bevolking van landelike gebiede, en ook voorsiening maak vir die behoeftes van kinders en jeugdiges. Daarnaas moet die openbare uitsaaiers die intellektuele en kunsagtergrond van Poolse gesinne en die Poolse filmbedryf bevorder. TVP SA bied onder meer finansiële steun vir inheemse rolprent- en televisieproduksies wat buite die openbare uitsaaibedryf ontstaan.
Die openbare televisiekanale is vir 'n groot persentasie van die Poolse bevolking die belangrikste bron van inligting oor politieke gebeure en die openbare lewe.
TVP is soos volg georganiseer:
Die streekprogramme weerspieël die plaaslike openbare lewe, die geskiedenis en kultuur van die verskillende geweste asook die probleme wat deur nasionale, etniese en religieuse minderhede moontlik ondervind word. Hulle bevorder daarnaas die beginsel van gewestelike selfbestuur. Streekprogramme word gereeld deur 63 persent van die Poolse bevolking bekyk.
Internet
Volgens IAB Polska het 63 persent van alle Poolse huishoudings in 2011 oor internettoegang beskik, 'n toename van vyf persent teenoor die vorige jaar en ietwat laer as die gemiddeld van die Europese Unie (70 persent). Volgens die Buro vir Elektroniese Kommunikasie sal 95 persent van die Poolse bevolking in 2016 toegang tot hoëspoed-internetdienste met 30 megagrepe per sekonde hê.
Sport
Motorfietswedrenne, vlugbal en sokker is van Pole se gewildste sportsoorte met 'n lang geskiedenis aan toernooideelnames. atletiek, basketbal, handbal, boks, MMA, skansspring, heg-en-steg-ski, yshokkie, tennis, skermsport, swem en gewigoptel is ander gewilde sportsoorte.
Die goue tydperk van Poolse sokker was van die 1970's tot die 1980's, toe die Poolse nasionale sokkerspan hul beste resultate tydens Sokker-Wêreldbekertoernooie opgelewer en sowel in 1974 as in 1982 in die derde plek geëindig het. Die span het 'n goue medalje tydens die Olimpiese Somerspele 1972 en twee silwermedaljes in 1976 en 1992 gewen. Pole het saam met Oekraïne die Europese Sokkerkampioenskap 2012 aangebied.
Teen Januarie 2023 was die Poolse mansvlugbalspan in die eerste plek op die FIVB-wêreldranglys. Dié span het 'n goue medalje tydens die Olimpiese Somerspele 1976 en die goue medalje tydens die FIVB Wêreldkampioenskappe in 1974, 2014 en 2018 gewen.
Mariusz Pudzianowski is 'n baie suksesvolle sterkmandeelnemer en hy het meer Wêreld Sterkman-kompetisies gewen as enige deelnemer in die wêreld en dié toernooi in 2008 vir die vyfde keer gewen.
Pole het ook uitstekend gevaar in speedway-wedrenne. Die hoogste Ekstraliga-divisie het van die hoogste toeskouergetalle vir enige sportsoort in Pole. Die Poolse nasionale speedwayspan is een van die vernaamste spanne in internasionale speedway. Op individuelle vlak het Pole drie Speedway Grand Prix-wêreldkampioene opgelewer, van die die mees suksesvolle is die driemalige wêreldkampioene Bartosz Zmarzlik wat agtereenvolgende kampioenskappe in 2019 en 2020 gewen het en sy derde een in 2022. In 2021 het Pole as naaswenner geëindig tydens die Speedway van Nasies-wêreldkampioenskapsfinal in Manchester.
In die 21ste eeu het die gewildheid van tennis toegeneem en Pole het 'n aantal suksesvolle tennisspelers opgelewer, insluitende die wêreld No. 1 Iga Świątek, wenner van vier Grand Slam-enkelspeltitels; die voormalige wêreld No. 2 Agnieszka Radwanska, wenner van 20 WTA-titels insluitende die WTA 2015-eindstryd; die top 10 ATP-speler Hubert Hurkacz; en die voormalige wêreld No. 1-dubbelspeler Łukasz Kubot, wat twee Grand Slam-dubbelspeltitels gewen het: in 2014 die Australiese Ope en in 2017 Wimbledon. Pole het ook die Hopmanbeker in 2015 met Agnieszka Radwańska en Jerzy Janowicz gewen.
Pole het ook belangrike bydrae gelewer in bergklim, veral in die Himalaja en die winterklim van die agtduisenders. Poolse berge is een van die toeriste-antreklikhede in dié land. Stap, klim, ski en bergfietsry lok jaarliks talle toeriste uit die hele wêreld. Watersporte is van die gewildste someraktiwiteite, met geriewe vir visvang, kanovaart, kajakvaart, seilvaart en seilplankry, veral in die noordelike streke van die land.
Axinella symbiotica
Axinella symbiotica is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Axinella en tot die familie Axinellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1907 deur Whitelegge.
Che Guevara
Ernesto "Che" Guevara (14 Junie 1928 – 9 Oktober 1967) algemeen bekend as Che Guevara, El Che of net Che, was 'n Argentynse Marxistiese revolusionêr, dokter, skrywer, intellektueel, guerilla-leier, militêre teoretikus en 'n groot figuur in die Kubaanse Revolusie. Sedert sy dood het sy gestileerde gelaat 'n alomteenwoordige kontrakultuursimbool geword asook globale ordeteken in volkskultuur.
As 'n mediese student het Guevara Latyns-Amerika deurkruis en is hy omvorm deur die grootskaalse armoede wat hy aanskou het. Sy ervarings en waarnemings op hierdie reise het hom maak besluit dat die gebied se ingewortelde ekonomiese ongelykhede die inherente gevolg van monopolistiese kapitalisme, neokolonialisme en imperialisme was, met 'n wêreldrevolusie as die enigste oplossing hiervoor. Hierdie oortuiging het tot sy betrokkenheid in die sosiale hervorming van Guatemala onder president Jacobo Arbenz Guzmán, wie se uiteindelike val (met behulp van die Amerikaanse CIA) Guevara se radikale ideologie verstewig het. Later, terwyl hy in Meksikostad gewoon het, het hy Raul en Fidel Castro ontmoet, aangesluit by hulle Beweging van die 26ste Julie en Kuba ingeneem aanboord van die Granma seiljag met die bedoeling om die Amerikaans-gesteunde Kubaanse diktator Fulgencio Batista omver te werp. Guevara het gou aansien verwerf onder insurgente, is bevorder tot tweede in bevel, en het 'n deurslaggewende rol gespeel in die suksesvolle guerrilla-veldtog wat uiteindelik ontslae geraak het van die Batista-bewind.
Na die Kubaanse revolusie het Guevara 'n aantal sleutelrolle in die nuwe regering gehad. Dit het o.m. die oorsig van appèlle en die teregstelling deur vuurpeloton van diegene wat skuldig bevind is aan oorlogsmisdade gedurende die revolusionêre tribunale, ingesluit asook die instelling van landelike hervorming as minister van industrieë. Verder het hy ook gedien as president van die nasionale bank van Kuba asook die raadgewende direkteur vir Kubaanse weermag en het hy die wêreld platgereis as 'n diplomaat ten behoewe van Kubaanse sosialisme. Sulke ampte het hom in staat gestel om 'n sentrale rol te speel in die opleiding van die weermag wat die inval in die Varkensbaai (Bay of Pigs) afgeweer het, asook om die kerngelaaide ballistiese vuurpyle van die Sowjetunie na Kuba te bring, wat aanleiding gegee het tot die Kubaanse missielkrisis. Hiermee saam was hy ook 'n vrugbare skrywer en dagboekskrywer en het hy 'n gedagteryke gids oor guerrilla-oorlogvoering saamgestel, tesame met 'n topverkopende memoire oor sy jong dae waar hy op 'n motorfiets Suid-Amerika deurkruis het. Guevara het Kuba in 1965 verlaat om onsuksesvolle revolusies aan te wakker, eers in Kongo-Kinshasa en later in Bolivia, waar hy gevange geneem is deur CIA-gesteunde Boliviaanse magte en tereg gestel is.
Vroeë lewe
Ernesto Guevara is gebore as die kind van Celia de la Serna y Llosa en ernesto Guevara Lynch op 14 Junie 1928 in Rosario, Argentinië en was die oudste van vyf kinders in 'n familie van Spaans-Argentynse, Baskiese en Iers-Argentynse afkoms. In plaas van sy ouers se vanne, sal sy wetlike naam (Ernesto Guevara) soms saam met de la Serna of Lynch verskyn. Met verwysing na Che se rustelose aard het sy vader verklaar dat "die eerste opmerklikheid is dat my seun se are vol is van die bloed van die Ierse rebelle." Baie vroeg in Ernestito (soos hy toe bekend gestaan het) se lewe het hy 'n "aantrekking tot die armes" ontwikkel. Hy het grootgeword in 'n gesin met linkse politiese neigings wat tot gevolg gehad het dat Guevara as seun aan 'n wye spektrum van politiese perspektiewe blootgestel is. Sy vader, 'n stoere ondersteuner van die Republikeine van die Spaanse Burgeroorlog, het dikwels veterane van die konflik aan huis gehad.
Che was 'n uitstaande atleet al het hy aan 'n ernstige geval van akute asma gelei, wat hom sy hele lewe sou pla. Hy het baie gehou van swem, voetbal (sokker), gholf en skiet en hy was ook 'n kranige fietsryer. Hy was 'n ywerige rugbyspeler en het as losskakel vir die eerste span van die Universiteit van Buenos Aires uitgedraf. By die rugby het hy die bynaam "Fuser" — 'n mengsel van El Furibundo (onkeerbaar) en sy moeder se van, de la Serna — gekry weens sy aggressiewe spelpatroon. Sy skoolmaats het hom ook die bynaam "Chancho" (vark) gegee omdat hy nie baie gewas het nie en met trots 'n "weeklikse hemp" gedra het.
Guevara het by sy vader leer skaak speel en het op 12-jarige ouderdom aan plaaslike toernooie begin deelneem. Gedurende sy puberteitsjare maar ook regdeur sy lewe was hy passievol oor poësie, veral oor werke van Pablo Neruda, John Keats, Antonio Machaco, Federico García Lorca, Gabriella Mistral, César Vallejo en Walt Whitman. Hy kon ook Rudyard Kipling se "If" en José Hernández se "Martín Fierro" voordra. Daar was oor die 3 000 boeke in die Guevara-huis, wat Che in staat gestel het om 'n entoesiastiese en eklektiese leser te word, met belangstelling in Karl Marx, William Faulkner, André Gide, Emilio Salgari en Jules Verne. Hy het verder ook van die werke van Jawaharlal Nehru, Franz Kafka, Albert Camus, Vladimir Lenin, en Jean-Paul Sartre gehou; asook dié van Anatole France, Friedrich Engels, H.G. Wells en Robert Frost.
Soos hy ouer geword het, het hy 'n belangstelling in die Latyns-Amerikaanse skrywers Horacio Quiroga, Ciro Alegría, Jorge Icaza, Rubén Darío en Miguel Asturias begin ontwikkel. Hy het baie van hierdie skrywers se idees in sy eie handgeskrewe notaboekies gelys van konsepte, definisies en filosofieë van invloedryke intellektuele. Dit het analitiese sketse van Boeddha en Aristoteles ingesluit, saam met 'n ontleding van Bertrand Russell oor liefde en patriotisme, Jack London oor gemeenskap en Nietzsche oor die idee van dood. Sigmund Freud se idees het hom gefassineer en Che het hom oor 'n hele paar onderwerpe aangehaal, van die interpretasie van drome en libido tot narcisme en die oedipuskompleks. Sy gunsteling vakke op universiteit was filosofie, wiskunde, ingenieurswese, politieke wetenskap, sosiologie, geskiedenis en argeologie.
Jare later, op 13 Februarie 1958, het 'n geheime 'biografiese en persoonlikheidsverslag' van die CIA aangeteken van Guevara se breë akademiese belangstellinge en intellek, en hy is daarin beskryf as "goed belese" en daar is opgemerk dat "Che redelik intelligent is vir 'n Latyns-Amerikaner".
Guatemala, Arbenz en United Fruit
Op 7 Julie 1953 het Guevara weer vertrek. Hierdie keer na Bolivia, Peru, Ecuador, Panama, Costa Rica, Nicaragua, Honduras en El Salvador. Op 10 Desember 1953, voordat hy Guatemala verlaat het, het hy 'n brief aan sy tante Beatriz van San José, Costa Rica gestuur. In die brief praat Guevara van 'n waarnemingsroete deur die gebiede onder baasskap van die United Fruit Company, wat hom oortuig het "hoe verskriklik" die "kapitalistiese seekatte" was. Hierdie bevestigde verontwaardiging het die "koppesnellery-houding" wat hy ingeneem het om sy konserwatiewe familielede te skok, oorgedra. Dit het ook daartoe gelei dat hy gesweer op die naam van Josef Stalin, dat hy nie sou rus voordat hierdie "seekatte oorwin is nie". Later in daardie maand het Guevara in Guatemala aangekom waar president Jacobo Arbenz Guzmán aan die hoof gestaan het van 'n demokraties-verkose regering, wat deur middel van grondhervorming en ander inisiatiewe gepoog het om die latifundia-stelsel te beëindig. Om dit te bereik het president Arbenz 'n grootskaalse grondhervormingsprogram geloods, waar al die ongebruikte grond van ryk grondeienaars onteien en onderverdeel sou word aan die grondlose landelike bevolking. Die grootste grondeienaar en een wat die meeste deur die grondhervorming geraak is, was die United Fruit Company wat reeds meer as 225,000 onbewerkte akker grond aan die Arbenz-regering moes afstaan. Guevara was in sy skik met die weg wat die Guatemalaanse nasie gekies het, en het besluit om hom in Guatemala te vestig om "homself te suiwer en wat ook al nodig mag wees om 'n ware opstandeling te word, te bereik".
In Guatemala-stad het Guevara Hilda Gadea Acosta opgesoek, 'n Peruaanse ekonoom wat goeie politieke verbintenisse gehad het en ook 'n lid van die links-gesinde Alianza Popular Revolucionaria Americana (APRA, Amerikaanse Algemene Revolusionêre Alliansie) was. Sy het Guevara aan verskeie hooggeplaaste amptenare in die regering van Arbenz voorgestel. Guevara het toe kontak gemaak met 'n groep Kubaanse bannelinge wat bande met Fidel Castro gehad het deur die aanval op die Moncada Kaserne in Santiago de Cuba op 26 Julie 1953. Gedurende hierdie tydperk het hy sy bekende noemnaam gekry, na aanleiding van sy gereelde gebruik van die Argentynse tussenwerpsel (che) wat naastenby dieselfde as "eh" of "pêl" is.
Guevara se pogings om 'n mediese internskap te kry was nie suksesvol nie en sy persoonlike ekonomiese situasie was wisselvallig. Op 15 Mei 1954 het 'n vrag Škoda-infanterie en ligte artillerie van die kommunistiese Tsjeggo-Slowakye vir die Arbenz-regering in Puerto Barrios aangekom. As 'n teenvoeter het die Amerikaanse CIA 'n weermag geborg wat die land ingeval het en die regse diktatorskap van Carlos Castillo Armas gevestig het. Guevara was gretig om namens Arbenz te veg en het by 'n gewapende burgermag aangesluit wat vir die doel deur die Kommunistiese Jeug georganiseer is. Hy was egter gefrustreerd met die groep se onaktiwiteit en het sy mediese pligte hervat. Na die staatsgreep het Guevara weer aangebied om te veg, maar kort daarna het Arbenz by die Meksikaanse Ambassade skuiling gesoek en sy buitelandse volgelinge aangeraai om die land te verlaat. Ondersteuners van die staatsgreep het ag geslaan op Guevara se herhaaldelike oproepe om te verset, en hy is voëlvry verklaar. Nadat Hilda Gadea gearresteer is, het Guevara toevlug gesoek by die Argentynse konsulaat, waar hy gebly het tot hy 'n paar weke later 'n pas gekry het waarmee hy na Meksiko gereis het. Hy het in September 1955 met Gadea in Meksiko getrou.
Die omverwerping van die Arbenz-regime het die siening van Guevara bevestig van die Verenigde State as 'n imperialistiese mag wat enige regering sal teenstaan of probeer vernietig wat die sosio-ekonomiese ongelykheid, wat endemies is aan Latyns-Amerika en ander ontwikkelende lande, wil regstel. Guevara het oor die staatsgreep gesê: ""Die laaste Latyns-Amerikaanse revolusionêre demokrasie – dié van Jacobo Arbenz – het misluk as gevolg van 'n koue voorbedagte aggressie wat deur die VSA uitgevoer is. Die sigbare hoof was die Minister van Buitelandse Sake, John Foster Dulles, 'n man wat toevallig ook 'n aandeelhouer van en prokureur vir die United Fruit Company was. ""
Guevara was oortuig daarvan dat die enigste manier om sulke omstandighede reg te stel, die bereiking en verdediging van Marxisme deur gewapende verset en 'n gewapende bevolking, was. Gadea het later geskryf dat dit "Guatemala was wat hom finaal oortuig het van die noodsaaklikheid van gewapende verset en om inisiatief teen imperialisme te neem. Teen die tyd wat hy vertrek het was hy seker hiervan."
Lys van werke
Werke is oorspronklik in Spaans geskryf deur Ernesto "Che" Guevara en later in Engels vertaal
Aaron Copland
Aaron Copland (1900–1990) was ’n Amerikaanse komponis van moderne klassieke musiek. Hy is veral bekend vir sy Fanfare for the Common Man en sy musiek vir die ballet Appalachian Spring. Hy word as die belangrikste verteenwoordiger van die sogenaamde Amerikaanse moderne musiek beskou en het 'n voorliefde vir teatermusiek gehad.
Lewensloop
Aaron Copland is op 14 November 1900 in Brooklyn, New York gebore. Hy was die jongste van vyf kinders. Sy ouers het van Oos-Europa na die Verenigde State geïmmigreer en het 'n winkel in Brooklyn besit. Aaron het op 'n jong ouderdom klavier begin speel en op agt sy eerste liedjie vir sy ma geskryf. Op sestien het hy sy ouers gevra om komposisie onder Rubin Goldmark te studeer.
In sy vroeë twintigerjare studeer onder Nadia Boulanger in Parys, Frankryk. Sy was een van die belangrikste musiekonderwysers van die tyd. In 1924 het hy na New York teruggekeer.
Hy is bekend vir die werke wat hy in die 1930's en 1940's geskryf het. Aanvanklik gebruik Copland die modernistiese styl wat hy in Frankryk aangeneem het. Ten tyde van die Groot Depressie besef hy egter dat die soort musiek finansieel onvolhoubaar is en skakel hy na die Duitse model van gebrauchsmusik oor, musiek wat gebruiks- en artistieke waarde het. Sy werk in hierdie doelbewus toeganklike, populistiese styl sluit in, die ballette Appalachian Spring, Billy the Kid en Rodeo, asook sy orkeswerke Fanfare for the Common Man en Third Symphony. Naas sy ballette en orkeswerke het hy ook musiek in ander genres geproduseer, insluitend kamermusiek, vokale werke, opera en filmmusiek.
Hy ontvang die Pulitzerprys in 1945 en 'n Oscar in 1950 vir die musiek vir die film The Heiress. In 1964 het pres. Lyndon B. Johnson die Presidensiële Medalje van Vryheid aan hom oorhandig. Dit is Amerika se hoogste toekenning aan burgerlikes.
In sy laaste jare, waartydens hy kwalik gekomponeer het, het hy as "the grand old man" van Amerikaanse musiek bekend gestaan. Hy is op 2 Desember 1990 (op 90) aan Alzheimersiekte en respiratoriese oorsake oorlede.
Del Close
Del Close (9 Maart 1934 – 4 Maart 1999) was 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente American Graffiti (1973), Ferris Bueller's Day Off (1986), The Untouchables (1987), en The Blob (1988).
Rupert Grint
Rupert Grint (gebore 24 Augustus 1988) is 'n Engelse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Harry Potter and the Sorcerer's Stone (2001), Harry Potter and the Goblet of Fire (2005), Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 1 (2010), en Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 2 (2011).
Fukusaburo Harada
Fukusaburo Harada (原田 福三郎) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japannese nasionale sokkerspan uitgedraf.
Westendorp, Epe
Westendorp is 'n nedersetting in die munisipaliteit Epe in die provinsie Gelderland in Nederland.
Duckworth-Lewis-Stern-metode
In krieket is die Duckworth-Lewis-Stern-metode (DLS-metode) 'n wiskundige manier om die teikentelling te bepaal vir die span wat tweede kolf in 'n Internasionale eendagwedstryd wat deur die weer of ander omstandigheid onderbreek is. Dit word algemeen aanvaar as 'n regverdige en akkurate metode om 'n teikentelling te bereken, maar is egter nie sonder omstredenheid nie. Die metode word nie in toetskrieketwedstryde gebruik nie.
Geskiedenis
Die DLS-metode is oorspronklik ontwikkel deur die twee Engelse statistici, Frank Duckworth en Tony Lewis. Die metode is vir die eerste keer gebruik in internasionale krieket tydens die tweede wedstryd tussen Zimbabwe en Engeland in die reeks van 1996/7 seisoen en wat Zimbabwe met 7 lopies gewen het.
Vorige metodes wat gebruik is vir dieselfde doel het onder ander ingesluit: lopietempoverhoudings, die gebruik van die telling wat die vorige span tydens dieselfde boulbeurt behaal het en die gebruik van teikens wat afgelei is deur die beste boulbeurte saam te tel in die eerste kolfbeurt behaal is.
Hierdie ouer metodes het tekortkominge wat maklik uitgebuit kan word. Lopietempo verhoudings maak nie voorsiening vir die aantal paaltjies wat die span wat tweede kolf verloor nie en weerspieël bloot die telling op die tydstip toe die wedstryd onderbreek is. Dus as 'n span vermoed dat 'n reënonderbreking waarskynlik was kon hulle die lopietempo jaag sonder om hul te bekommer oor die gevolglike verlies aan paaltjies en het sodoende 'n verdraaiïng in die vergelykende tellings teweeg gebring.
Toepassing
Die DLS-metode is betreklik maklik om toe te pas maar vereis 'n gepubliseerde verwysingstabel en 'n eenvoudige wiskundige berekening (of die gebruik van 'n rekenaar). Die aankondiging van die afgeleide teiken gee dikwels aanleiding tot baie bespreking onder die skares by 'n krieketwedstryd. Dit word as een van die metode se suksesse beskou deurdat dit 'n stadige wedstryd wat deur reën beïnvloed word meer interessant maak.
Teorie
In wese maak die DLS-metode staat op "hulpbronne". Elke span word geag twee "hulpbronne" te hê wat hulle kan gebruik om soveel lopies moontlik aan te teken: die aantal boulbeurte wat hulle moet ontvang en die aantal paaltjies wat hulle beskikbaar het. Op enige tydstip tydens die kolfbeurt hang die span se vermoë om meer lopies aan te teken van 'n kombinasie van hierdie twee hulpbronne af. Geskiedkundige tellings toon dat daar 'n baie noue verband tussen die beskikbaarheid van hierdie hulpbronne en 'n span se finale telling, 'n verband wat die DLS-metode benut.
Deur gebruik te maak van 'n gepubliseerde tabel wat die oorblywende persentasie van hierdie twee gekombineerde hulpbronne aangee vir enige hoeveelheid boulbeurte wat oor is en paaltjies wat verloor is, kan die teikentelling aangepas word om die verlies aan hierdie hulpbronne te verteenwoordig as 'n wedstryd een of meer kere onderbreek word. Hierdie persentasie word dan gebruik om 'n teiken te bereken. As die span wat tweede kolf die teiken verbysteek word die span geag om die wedstryd te gewen het; as die teikentelling bereik is maar nie verbygesteek is nie word dit as 'n gelykopuitslag beskou.
Opdaterings
Die gepubliseerde tabel wat die grondslag vorm van die DLS-metode word gereeld op datum gebring en is so onlangs as 2004 opgedateer, toe dit duidelik word dat daar deesdae heelwat hoër tellings behaal word in eendagwedstryde as in vorige dekades. Saam met hierdie wysiging is die DLS-metode ook geskei in 'n Professionele Uitgawe en 'n Standaard-uitgawe. Die hoof verskil tussen hierdie tabelle is dat die Standaard-uitgawe slegs 'n enkele tabel en eenvoudige berekening behels wat dit geskik maak vir enige eendagwedstryd op enige vlak terwyl die Professionele uitgawe meer gesofistikeerde statistiese modelering inspan en die gebruik van 'n rekenaar vereis. Die Professionele uitgawe is gebruik vir alle internasionale krieketwedstryde sedert vroeg in 2004.
Voorbeeld
'n Eenvoudige voorbeeld van die toepassing van die DLS-metode was die eendagwedstryd tussen Indië en Pakistan tydens hulle 2006 eendagreeks. Indië het eerste gekolf en is almal uitgeboul in die 49ste boulbeurt vir 328 lopies. Pakistan, wat tweede gekolf het, het 7 paaltjies verloor met 311 lopies toe die spel gestaak is weens swak lig na die 47ste boulbeurt. Hierdie is 'n voorbeeld met min omstredenheid omdat die meeste ondersteuners sou saamstem dat met drie boulbeurte oor (18 balle) en drie paaltjies beskikbaar dat Pakistan verseker die 17 lopie gaping sou kon toemaak. Die toepassing van die DLS-metode het aangedui dat teen die einde van die 47ste boulbeurt die teiken 304 sou wees en daarom is die uitslag van dié wedstryd in Pakistan se guns beklink en is hulle geag om die wedstryd met 7 lopies te gewen het.
Kritiek
Sekere waarnemers meen dat die DLS-metodetode nie sekere opmerkbare neigings in die lopietempos tydens 'n kolfbeurt in ag neem nie, soos byvoorbeeld die feit dat dit baie moeiliker word om lopies aan te teken as die aantal vereiste lopies baie hoog is, of die neiging vir lopietempos om toe te neem aan die einde van 'n kolfbeurt. So 'n neiging wat 'n statistiese werklikheid is vir eendagwedstryde word egter outomaties in berekening gebring deur die feit dat die DLS tabelle 'n geskiedkundige korrelasie van wedstryd-data gebruik om die verhouding tussen hulpbronne en lopietempos te bereken.
Meer in diepte kritiek is gebaseer op die feit dat paaltjies noodwendig 'n swaarder geweegde hulpbron as boulbeurte is wat daartoe aanleiding gee dat spanne wat groot tellings jaag met die moontlikheid van reën sal neig om versigtig te wees om paaltjies te verloor en dan net effe bo die gemiddelde lopietempo te kolf. As die gevraagde lopietempo byvoorbeeld 6.1 is, is dit dikwels voldoende om net 4.75 of 5 'n lopies per boulbeurt aan te teken tydens die eerste 20-25 boulbeurte.
Tai-Kadai-tale
Die Tai-Kadai-tale, soms ook Kra-Dai-, Dais- of Kadai-tale genoem, is 'n taalfamilie wat uit 95 tale bestaan wat deur sowat 100 miljoen mense gepraat word. Hulle is oorwegend oor Suid-China, Hainan, Indo-China en Noordoos-Indië versprei.
Die Tai-Kadai-tale is na die twee hooftakke, naamlik die Tai-tale en die Kra-tale (by Ethnologue Kra-Dai), genoem. Dis hoekom dié benaming omstrede en nie algemeen aanvaar is nie. Aan dié taalfamilie behoort nog die taal Ong Be (op Hainan), die Kam-Sui-tale en die Hlai-tale (ook op Hainan); altesaam bestaan dié taalfamilie uit vyf sytakke waarvan die Tai-tale net die grootste is. Van die alternatiewe benamings sluit in Kra-Dai-, Dais- en Kadai-tale.
Die grootste tale (volgens moedertaalsprekers) is: Thai (20 miljoen), Tai Yai (3,3 miljoen) en Lao (3 miljoen). Thai en Lao is die enigste van die Tai-Kadai-tale wat amptelike status in 'n land geniet (in Thailand en Laos, respektiewelik).
Eurovision-sangfees 2014
Die 59ste Eurovision-sangfees sal tussen 6 en 10 Mei 2014 in die Deense hoofstad Kopenhagen plaasvind. Nadat Emmilie de Forest met haar liedjie Only Teardrops op 18 Mei 2013 as wenner van die 58ste Eurovision-sangfees in Malmö, Swede aangewys is, het die Deense uitsaaikorporasie Danmarks Radio (DR) opdrag gekry om die volgende sangfees te organiseer. Dit is die derde keer dat Denemarke as gasheer van die sangfees optree nadat Skandinawië die sangfees twee keer, in 1964 en 2001 georganiseer het.
Safaripak
'n Safaribaadjie of bosbaadjie is 'n kledingstuk wat oorspronklik ontwerp is vir die doel om op safari te gaan in die Afrikabos. Indien dit saam met 'n lang- of kortbroek van dieselfde materiaal gedra word, word dit 'n safaripak genoem. 'n Safaribaadjie is oor die algemeen 'n liggewig katoen of ligter poplin-baadjie, tradisioneel kakie in kleur, dikwels met epauletstyl skouerbande, met vier of meer uitbreibare blaasbalksakke.
Eurovision-sangfees 2014
Gasheerstad
Drie Deense stede, Herning, Horsens en Kopenhagen het finale aansoeke ingedien om as gasheerstad vir die sangfees op te tree.
Safaripak
Geskiedenis
Liggewig, liggekleurde uniforms is deur Europese soldate gedra wat in 'n warm klimaat gedien het. Hulle het tipies epoulette, geplooide sakke, gordels en ander funksies gehad wat later na safaribaadjies oorgedra is.
Cannes-rolprentfees 2008
Die 61ste jaarlikse Cannes-rolprentfees is van 14-25 Mei 2008 gehou. Benewens die flieks wat om pryse meegeding het, het groot Hollywood-produksies soos Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull en Kung Fu Panda hul premières hier gehad. Die Amerikaanse akteur en regisseur Sean Penn was die voorsitter van die jurie vir die hoofkompetisie. Die Franse akteur, regisseur en vervaardiger Édouard Baer het die opening- en die afsluitingseremonie aangebied. Altesaam 51 rolprente en kortfilms is vir mededinging gekies.
Die Franse rolprent The Class (Entre les murs), met Laurent Cantet as regisseur, het die Palme d'Or gewen. Die fees is geopen met Fernando Meirelles se Blindness en afgesluit met What Just Happened van Barry Levinson.
EASSy-kabel
Die Eastern Africa Submarine System-kabel (EASSy-kabel) is ‘n ondersese optiese vesel-kommunikasiekabel vir data-uitruiling. Dit lê in die Indiese Oseaan en verbind lande in Oos-Afrika en eilande langs die kus met die internet.
Susan Misner
Susan Misner (gebore 8 Februarie 1971) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Everyone Says I Love You (1996), Chicago (2002), en The Forgotten (2004), en in die televisiereeks Person of Interest (2011).
EASSy-kabel
Hierdie kabel het ‘n vermoë van 10 teragrepe per sekonde, is ‘n 10 000km lank en strek van Port Soedan in die Rooisee tot by Mtunzini  in kwaZulu-Natal.
Dit is op 30 Julie 2010 in werking gestel en het ‘n verwagte lewensduur van 25 jaar.