cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noordelike Seeroete
Vrese vir Engelse en Nederlandse indringing in Siberië laat Rusland die Mangazeya-seeweg in 1619 sluit. Pomor-aktiwiteit in Noord-Asië neem af en die grootste gros ontdekkingstogte in die 17de eeu is deur Siberiese Kosakke uitgevoer wat van een riviermond tot die volgende geseil het in hulle Arktieswaardige kotsje. In 1648 het die beroemdste van die ontdekkingstogte, gelei deur Fedot Aleksejef en Semjon Dezjnef, van oos van die mond van die Kolima tot by die Stille Oseaan geseil en om die Tsjoekotka-skiereiland, en daarmee bewys dat daar geen landverbinding tussen Asië en Noord-Amerika is nie.
Tagtig jaar ná Dezjnef, in 1725, het nog 'n Russiese ontdekkingsreisiger, die Deens-gebore Vitus Bering met die Swjatoi Gawril 'n soortgelyke vaart in die teenoorgestelde rigting onderneem, beginnende in Kamtsjatka en noord tot by die deurvaart wat nou sy naam dra, die (Beringstraat). Dit was Bering wat die huidige naam gegee het aan die Diomedes-eilande, wat deur Dezjnef ontdek en eerste deur hom beskryf is.
Bering se ontdekkingsreise in 1725-1730 was deel van 'n groter plan genaamd Die Kamtsjatka (Groot Noordelike) -ontdekkingstog wat aanvanklik deur Pieter die Grote beraam is. Die Tweede Kamtsjatka-ontdekkingstog het in 1735-1742 plaasgevind. Hierdie keer was daar twee skepe, Swjatoi Pjotr (St. Petrus) enSwjatoi Pawel (St. Paulus), laasgenoemde onder bevel van Bering se tweede in bevel in die eerste ontdekkingstog, kaptein Aleksei Tsjirikof. Gedurende die reis word hulle die eerste Westerlinge om die noordweste van Noord-Amerika waar te neem (Bering) en aan die kus te land (Tsjirikof) nadat 'n storm hulle skepe vroeër geskei het. Op pad terug het Bering die Aleoetiese Eilande ontdek, maar later siek geword en St. Petrus moes skuiling neem op 'n eiland naby Kamtsjatka (Bering-eiland), waar Bering gesterf het.
Onafhanklik van Bering en Tsjirikof het ander Russiese keiserlike vlooteenhede deelgeneem aan die Tweede Groot Noordelike Ontdekkingstog. Een van hulle, gelei deur Semjon Tsjeljoeskin, het in Mei 1742 die noordelikste punt van beide die Noordoos-deurvaart en die Eurasiese vasteland (Kaap Tsjeljoeskin) bereik.
Latere ontdekkingstogte om die Noordoos-deurvaart te ondersoek het in die 1760's (Wasili Tsjitsjagof), 1785-95 (Joseph Billings en Gawril Saritsjef), die 1820's (Ferdinand Petrowitsj Wrangel, Pjotr Fjodorowitsj Anjoe, graaf Fjodor Litke en andere), en die 1830's plaasgevind. Die moontlikheid om die hele deurvaart te navigeer is teen die middel 19de eeu bewys. Dit was egter eers in 1878 dat die Fins-Sweedse ontdekker Nordenskiöld die eerste suksesvolle poging aangewend het om die hele Noordoos-deurvaart van wes na oos te navigeer. In 1915 het 'n Russiese ontdekkingstog gelei deur Boris Wilkitski die deurvaart van oos na wes voltooi.
Ná die Russiese Rewolusie
Die verskyning van radio, stoombote en ysbrekers het die gebruik van die Noordelike Seeroete lewensvatbaar gemaak. Die Russiese Rewolusie wat Sowjet-Rusland in internasionale isolasie geplaas het, het dit noodsaaklik gemaak - behalwe daarvoor dat dit die kortste seeweg tussen die weste en die ooste van die USSR was, was dit die enigste binne die land se interne waters en het dit nêrens naby kapitalistiese lande gekom nie.
In 1932 was 'n Sowjet-ontdekkingstog gelei deur professor Otto Joeliewitsj Schmidt die eerste om in dieselfde somer heelpad van Archangelsk na die Bering-seestraat te seil sonder om op pad te oorwinter soos alle vorige ontdekkingstogte. Ná 'n paar ander toetslopies (1933, 1934), is die Noordelik Seeroete amptelik geopen en het kommersiële ontginning in 1935 begin. In die volgende jaar het deel van die Oosseevloot die roete na die Stille Oseaan onderneem waar 'n gewapende konflik met Japan gedreig het.
'n Spesiale bestuursliggaam, Administrasie van die Noordelike Seeroete, is in 1932 gestig met Otto Schmidt as eerste direkteur. Dit het toesig gehou oor navigasie en Arktiese hawens.
Ná die verbrokkeling van die Sowjetunie het kommersiële navigasie in die Arktiese streke in die 1990's afgeneem. Min of meer gereelde vaarte vind slegs van Moermansk na Doedinka in die weste en tussen Wladiwostok en Pewek in die ooste plaas. Hawens tussen Doedinka en Pewek beleef byna geen skeepvaart nie.
Slegs sewe van die seehawens langs die roete is heeljaar ysvry. Hulle is, van wes na oos, Moermansk op die Kola-skiereiland, Doedinka aan die mond van die Yenisey, Petropawlofsk in Kamtsjatka en Magadan, Wanino, Nachodka en Wladiwostok aan Rusland se Stille Oseaan-kusgebied. Ander hawens is gewoonlik van Julie tot Oktober bruikbaar.
Karmamudra
Karmamudra is ’n praktyk in Vajrayana-Boeddhisme van die beoefening van seks met ’n fisieke of gevisualiseerde maat. Wanneer die maat gevisualiseer word, is hulle bekend as die jnanamudra.
Die doel
Tantra gebruik "kundige middele" om dit wat ’n beoefeneaar met samsara verbind, te omskep in ’n spiritueel bevrydende praktyk. Judith Simmer-Brown verduidelik hoe karmamudra gebruik kan word om die aard van passie te verken: Daar is tradisioneel drie maniere om die aard van passie te verken in die joga-tradisie van Tantra. Eerstens kan iemand in die skeppingsfase die yidams as yab-yum in seksuele eenheid visualiseer. Tweedens kan die beoefening van tummo (caṇḍalī), of die voortbrenging van interne hitte, behaal word deur die subtiele beweging van asemhaling in die sentrale kanaal. Derdens kan iemand sogenaamde seksuele joga met ’n maat beoefen. Deur bewus te word van die ware aard van passie in al hierdie vorme, verander gewone passie in die basis vir die ervaring van groot geluksaligheid (mahasukha), wat die beëindiging van emosionele en geestelike verduistering in ’n mens se praktyk grootliks bespoedig.
Vroeë meesters van die Ses Jogas van Naropa het groot klem geplaas op die karmamudra-praktyk, en sommige het dit ’n afsonderlike status gegee as een van die ses jogas, terwyl ander dit beskou het as as ’n aspek van die innerlike-hitte-joga.
Noodsaaklikheid van fisieke karmamudra
Volgens die meeste onderwysers van Tibettaanse Boeddhisme is karmamudra nodig om verligting in dié leeftyd te behaal. Moderne Gelug-onderwysers soos Thubten Yeshe het stellings gemaak wat dié mening steun. Sommige lamas stem egter nie saam nie. Die huidige Dalai Lama verwys na ’n kommentaar op die verkorte Kalachakra-tantra deur Kaydrub Norzang-gyatso, waarvolgens beoefenaars met besonder skerp vermoëns dieselfde doel kan behaal met ’n jnanamudra-maat: "Dit is dus nie heeltemal verpligtend om op ’n fisieke karmamudra-maat staat te maak nie".
Kwalifikasies vir fisieke beoefening
In die "nuwe" skole van Tibettaanse Boeddhisme word die beoefenaar van die drie laer klasse van Tantra beperk tot die visualisering van ’n jnanamudra-maat. Inisiasie in een van die anuttarayoga-tantras laat seksuele beoefening met ’n karmamudra toe.
Alle Vajrayana-tradisies stem saam dat gekwalifiseerde leke-beoefenaars, insluitende voormalige monnike wat hul kloostergelofte teruggegee het, fisieke maats kan gebruik soos die Vajrayana-stigters gedoen het. Atisa het byvoorbeeld geskryf: "Daardie wydings waarop die gesinshoof mag staatmaak, sluit alles in wat in die Tantras geleer word." Daar is verskillende menings daaroor of huidige monnike aan die praktyk mag deelneem. Die Boeddhistiese geleerde Tripitakamala het gevoel die algehele doel van boeddhaskap is belangriker as die kloosterbelofte.
Geskiedenis
Tantra het belangrik geword tydens die Pala-tydperk in Middeleeuse Indië. Tantristiese Boeddhisme het intimiteit met ’n ander persoon daargestel as alternatief vir die solitêre kloostertegnieke om verligting na te streef. Volgens Miranda Shaw het die toenemende sosiale inklusiwiteit van Tantra toegelaat dat die stemme van vroue gehoor is deur hul rol as karmamudras. Shaw noem 16 bekende gevalle van vroue wat manlike beoefenaars onderrig het deur geheime orale instruksie, en noem dat verskeie van die sewe trantistiese tekste wat in die 8ste eeu deur die Tibettane aanvaar is, deur vroue geskryf is.
Omstredenheid
Judith Simmer-Brown skryf daar was in Tibet ’n sterk tradisie van karmamudra onder jogi's buite die kloostergemeenskap. Volgens haar was dit hoofsaaklik gebruiklik onder nie-selibate beoefenaars en het hul lewenstyl soms die kloostergemeenskappe geskandaliseer, veral dié van die gelug, wat streng kloosterdissiplines gehandhaaf het.
Die Vipassana-onderwyser Jack Kornfield haal ’n onbekende vroulike Boeddhiste-onderwyser aan waarin sy praat van ’n "ou" lama wat ’n 13- of 14-jarige non gekies het om sy seksmaat te word.
Die akademiese, feministiese, voormalige kagyu-non June Campbell het vertel van vroue wat as karmamudra gedien het in geheime seksuele verhoudings met lamas, onder andere een wat sy beweer sy in haar laat twintigs gehad het met die inkarnasie van Kalu Rinpoche wat in 1989 dood is. In ’n onderhoud met Tricycle: The Buddhist Review beweer sy sy het nie toe uitgebuit gevoel nie, maar nadat sy deur die jare daaroor gedink het, het sy besef die aandrang op geheimhouding en die onewewig van mag stem ooreen met die tegnieke wat kindermolesteerders gebruik.
Chris N. van der Merwe
Chris Norden van der Merwe (12 Maart 1944, Wellington – † ) is 'n afgetrede dosent in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde wat skryf oor teologiese temas. Hy het vir baie jare navorsing gedoen oor letterkunde. Chris van der Merwe is getroud met Biebie de Villiers.
Persoonlike profiel
Chris van der Merwe is getroud met Bibie de Villiers. Sy kinders is Amelia, 'n sielkundige navorser, en Marelise, 'n joernalis.
Opleiding en kwalifikasies
Skool
1961 – Matrikuleer aan die Hugenote Hoërskool, Wellington. Onderskeiding in alle vakke en vyfde op die Kaaplandse Provinsiale merietelys.
Universiteit van Stellenbosch
1964 – BA met Afrikaans & Nederlands en Engels as hoofvakke.
1965 – BA Honneurs (Afrikaans & Nederlands).
Universiteit van Utrecht
1970 – Doktoraal in Nederlandse taal-en letterkunde - cum laude. Modules: Middelnederlandse en Renaissance-letterkunde, moderne Nederlandse Literatuur en Nederlandse taalkunde.
1976 – D DLitt et Phil met 'n  dissertasie oor die werk van Hugo Claus:  Die dramatiese element in die dramas van Hugo Claus. Promotor:  prof. F. I. J. van Rensburg.
Professionele profiel
Gedurende 'n lang loopbaan as dosent in Afrikaans en Nederlands, het Chris van der Merwe in byna elke faset van taal- en letterkunde klasgegee, maar uiteindelik veral verantwoordelikheid aanvaar vir kursusse in Afrikaanse drama en prosa, asook literêre teorie.
Hy het talle akademiese artikels in Afrikaans, Engels en Nederlands geskryf en was die skrywer, mede-skrywer of  redakteur van sewentien akademiese boeke. Sy navorsing het oor die jare veral gehandel oor sosio-politieke kwessies en die ekspressie van moraliteit en waarheid in die letterkunde. Die tekste wat hy hiervoor bestudeer het, was meestal Afrikaans of Nederlands, maar soms het hy ook die breër Suid-Afrikaanse letterkunde betrek. Sedert die 1990's het hy in sy navorsing veral begin fokus op tipiese kwessies in 'n post-Apartheid Suid-Afrika – kwessies soos identiteit, trauma, skuld, vrees en vergifnis in 'n samelewing in oorgang.
Omdat die geesteswetenskaplike so dikwels in isolasie werk, het hy bewustelik betrokke geraak by navorsingsprojekte saam met kollegas in Suid-Afrika sowel as in die buiteland en dié soort navorsing as besonder verrykend ervaar.
Met sy aftrede as professor in Afrikaans en Nederlands aan die einde van 2009 het die Universiteit van Kaapstad die status Emeritus aan hom toegeken.
Loopbaan
Universiteit van Stellenbosch
1966-67 – Assistent van dr. D.J. Opperman, professor in Afrikaanse Letterkunde.
1968 – Plaasvervangende dosent vir prof. D.J. Opperman.
Randse Afrikaanse Universiteit
1971-75 – Lektor, Departement Afrikaans-Nederlands.
Universiteit van Kaapstad
1975-2009 – Lektor, Senior lektor en Medeprofessor.
Beurse en Pryse
1968-70 – Beurs van die Nederlands-Suid-Afrikaanse Vereniging vir studie aan die Universiteit van Utrecht.
1995 – Toekenning as "Suid-Afrikaanse Boekjoernalis van die Jaar". Die paneel van beoordelaars: André P. Brink (voorsitter), Mazise Kunene; Stephen Gray en Rykie van Reenen.
2009 – Gustav Preller-prys van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir besondere bydrae tot die literatuurwetenskap.
Akademiese boeke
1981 ''– Tromboniusdagboekenkaart. 'n Boerneef-boek''. Kaapstad:  Tafelberg.
1988 ''– Sirkel en Sfeer. Opstelle oor Literatuur en Werklikheid''. Pretoria: Perskor.
1993 ''– Breaking Barriers. Stereotypes and the changing of values in Afrikaans writing (1875-1990)''. Amsterdam: Rodopi.
1994 ''– Rondom Roy. Studies opgedra aan Roy H Pheiffer.'' Kaapstad: Departement of Afrikaans & Nederlands, UCT. (Hoofredakteur.)
1998 ''– Alkant olifant. 'n Algemene inleiding tot die literatuurwetenskap.'' Pretoria: Van Schaik. (Mede-outeur saam met prof. Hein Viljoen.)
1999 ''– A Century of Anglo Boer War Stories. Selected and introduced by C van der Merwe and Michael Rice''. Cape Town: Jonathan Ball.
2002 – ''De helende kracht van Literatuur. Over Nederlands en Suid-Afrikaans Oorlogsproza.'' Haarlem: In de Knipscheer. (Mede-redakteur: R. Wolfswinkel.)
2002 – ''Narrative, Trauma & Memory. Proceedings of die Conference at the University of Cape Town, 3-5 July, 2002.'' (Mede-redakteur: R. Wolfswinkel). Cape Town: Contentsolutions.
2004 – ''Storyscapes. South African Perspectives on Space and Identity.''  (Mede-redakteur saam met Hein Viljoen). New York: Peter Lang.
2007 – Narrating our healing – Perspectives on working through trauma. Newcastle, Cambridge Scholars Publishing. (Mede-outeur: Pumla Gobodo-Madikizela.)
2007 – Beyond die Threshold – Explorations of Liminality in Literature. New York: Peter Lang. (Mede-redakteur saam met Hein Viljoen.)
2009 – Memory, Narrative and Forgiveness – Perspectives on the Unfinished Journeys of die Past. Newcastle: Cambridge Scholars Publishing. (Mede-redakteur: Pumla Gobodo-Madikizela.)
2012 – ''Woordeloos tot verhaal. Trauma en narratief in Nederlands en Afrikaans.'' Mede-redakteurs: Hans Ester, Etty Mulder. Met 24 bydraes van Afrikaanse, Nederlandse en Vlaamse akademici uit verskeie dissiplines. Stellenbosch: Sun Media.
2014 – ''Die houtbeen van St Sergius. Opstelle oor Afrikaanse romans.'' Stellenbosch: Sun Press.
Teologiese boeke
2008 – Ancient Tales for Modern Times – Reflections on Abraham and his Children. Wellington: Lux Verbi.
2014 – ''Die wonder van die goddelike liefde. Sinvolle waardes vir die lewe.''  Kaapstad: Lux Verbi.
2016 – ''Gesprek sonder einde. Waar pas ek in by God se verhaal?'' Kaapstad: Lux Verbi.
2017 – Splendors of Godly Love. Eugene, Oregon: Wipf & Stock. (Vertaling van Die wonder van die goddelike liefde.)
Indiane
Die Indiane vorm die inheemse bevolking van die Amerikas, met uitsondering van die Inuïete en die Aleoete, wat voor Christophorus Columbus se ontdekking van die Amerikas die vasteland bevolk het. Die stamvaders het die Amerikas in die vroeë geskiedenis deur die Beringlandbrug vanaf Asië bereik en daar gevestig; gevolg deur 'n verskeidenheid aan kulture en tale.
Omdat die benaming Indiane deur die Europese koloniste ingevoer is, word dit nie deur die inheemse mense van die Amerikas gebruik nie en hulle het ook nie 'n eie versamelnaam nie. Die inheemse volke in Kanada word Eerste Nasies (Engels: First Nations, Frans: Premières nations) genoem en in die Verenigde State Inheemse Amerikansers (Native Americans). Soortgelyke terme is ook in die Portugees- en Spaanstalige lande van Latyns-Amerika gebruiklik.
Indiane vorm geen eenvormige etniese groep nie; die term sluit in nomadiese jagter-versamelaars soos die Prairie-Indiane, sedentêre landbouers en ook ryksstigtende volke soos Asteke, Inka en Maja.
Algemeen
Daar word teenswoordig algemeen aanvaar dat die voorouers van die Amerikaanse inboorlinge omstreeks 30 000 jaar v.C. die kontinent vanuit Siberië binnegekom het. Die Amerikas en Asië was destyds waarskynlik nog nie deur die Beringstraat van mekaar geskei nie. Verskeie groepe het tot in Suid-Amerika getrek.
Geskiedenis
Die eerste mense het die Amerikas sowat 18 000 jaar gelede oor die Beringlandbrug tussen Siberië en Alaska bereik en langs die kus tot die suide uitgebrei. Volgens 'n ander teorie het mense die Amerikas vanaf Oseanië bereik en langs die weskus versprei.
Aan die begin het hulle hul jagter-versamelaar-leefwyse behou en later landbou uitgeoefen. Belangrike voedsels sluit in aartappels en mielies. Omtrent 3000 v.C. het eerste beskawings ontstaan, soos die Maja in Meso-Amerika. Latere beskawings sluit in Caral in Peru (2627 v.C.), die Olmeke in Meso-Amerika (1500–400 v.C.), die Inka in die Andes (13de tot 16de eeu) en die Asteke in Meso-Amerika (14de tot 16de eeu).
Die inheemse bevolking van die Karibiese gebied het die eerste slagoffers van die Europeërs en hul siektes geword. Nadat Columbus die Amerikas vir Spanje in besit geneem het, het die Spaanse Ryk in 1517 met die verowering van Yucatan, in 1519 met die verowering van die Asteekse Ryk en in 1532 met die verowering van die Inka-ryk begin en aansluitend groot dele van die vasteland onderwerp. Aansluitend is kolonies soos Nieu-Spanje in 1519 gestig, in 1534 het Nieu-Frankryk gevolg en in 1620 Nieu-Engeland.
Die Indiane het begin om met die Europeërs en die slawe uit Afrika te vermeng. Nadat die meeste Amerikaanse lande aan die begin van die 19de eeu hul onafhanklikheid bereik het, het die lande voortgegaan met die assimilasiebeleid.
Lande soos Chili, Meksiko en die Verenigde State het oorloë teen die inheemse bevolking gevoer en die Indiane is gedwing om in reservate te leef, veral in lande soos Brasilië, Colombia, Kanada, Panama, Paraguay, Venezuela en die Verenigde State. Die alledaagse lewe in hierdie reservate is gekenmerk deur armoede en werkloosheid.
Vandag vorm Mestizo's die bevolkingsmeerderheid in verskeie lande van die Amerikas, veral in die Sentraal-Amerikaanse lande van Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua en Panama. Tot vandag toe vorm Indiane groot dele van die bevolking in lande soos Bolivië, Chili, Colombia, Ecuador, Groenland, Guatemala, Meksiko en Peru.
Ten minste 'n duisend verskillende inheemse tale word in die Amerikas gepraat. Sommige, soos Quechua, Guaraní, Aymara en Nahuatl, word deur miljoene se mense gepraat. Ander belangrike tale sluit in Mayathan en Mapudungun.
Prehistoriese kulture
In omstreeks 20 000 v.C. het die sogenaamde Folsomkultuur in die suidweste van die Verenigde State ontstaan. Die Indianevolk wat hiertoe behoort het, was jagters wat van spiese met punte van steen gebruik gemaak het en onbekend was met die pyl en boog. In omstreeks 1000 v.C. het die Cochisekultuur in Arizona en Nieu-Meksiko ontstaan, wat op die versamel van veldkos berus maar ook 'n beskeie begin met akkerbou (mielies) gemaak het.
Dit het die grondslag gelê vir die groot suidwestelike landboukulture wat bekend staan as Mogollon-Mimbres, Pueblo en Hohokam. Talle stamme uit die gebied was ook bedrewe mandjievlegters, wat meegebring het dat hulle ook soms die mandjie-makervolk genoem word. Sowat 1000 jaar n.C. het 'n nuwe kultuur in die suidweste ontstaan, naamlik die van die rotsbewoners (Cliffdwellers-kultuur). Dit is waarskynlik veroorsaak deurdat aggressiewe stamme uit die noorde (vermoedelik die voorouers van die Apache en die Navajo) die gebied binnegeval en baie stamme gevolglik hulle toevlug tot die splete in groot rotsmassas geneem het, waar hulle wonings, torings en skanse gebou het.
Voorwerpe wat in talle kunsmatige heuwels gevind is, toon duidelike ooreenkomste met die van Indiaanse beskawings in Sentraal-Amerika. Die Natchez-stamme was die laaste verteenwoordigers van hierdie kultuur, wat reeds eeue voor die koms van die blankes deur primitiewer stamme vernietig is.
Die koms van die blankes
Toe die ontdekkingsreise van Christophorus Columbus ’n nuwe fase vir die Noord-Amerikaanse kontinent ingelui het, was die gebied deur sowat een miljoen mense bewoon. Buite die suidwestelike en suidoostelike kultuurgebiede het ook nog 'n aantal ander Indianestamme voorgekom wat van veldkos, visvangs, jag en in sommige gevalle van akkerbou geleef het.
Baie Indiaanse kulture het reeds in die aanvangstydperk van die blanke kolonisasie verdwyn, maar in sommige gevalle het die kontak met blankes ook tot nuwe vorme van kulturele bloei gelei. Die bekendstelling van perde en vuurwapens het byvoorbeeld die beroemde prêriekultuur tot gevolg gehad, terwyl die gebruik van moderne metaalwerktuie die houtsnykuns in die noordweste tot groot hoogtes gevoer het.
Noordweskus
Die Indianekultuur langs die Amerikaanse noordweskus was vroeër hoogs ontwikkel. Die belangrikste stamme in die gebied was die Tlingit van Alaska en die Haida, Tsimshian en Kwakiutl van Kanada. Eersgenoemde twee stamme het tot die Athapaskiese taalgroep behoort, terwyl die Tsimshian deel was van die Penutian-taalgroep en die Kwakiutl van die Mosan-taalgroep. Hoewel hierdie stamme en die talle ander van die gebied in baie opsigte van mekaar verskil het, het hulle tog 'n taamlik eiesoortige kultuur verteenwoordig.
Leefwyse
Die Indiane van die noordweskus het hoofsaaklik van visvangs geleef aangesien die riviere en die see ryk was aan kabeljou, haring, heilbot en salm. Hulle het ook robbe, seeleeus, walrusse en walvisse en landdiere soos elande, kariboes en bere gejag. Die vroue het vrugte, bessies en eetbare wortels versamel. Die wonings, wat dikwels baie ruim was, is van sederhout gebou. Die kleredrag was baie beperk.
Wanneer die weer dit toegelaat het, het die mans kaal geloop, terwyl die vroue net 'n voorskoot van sederboombas gedra het. In die reënseisoen is skouermantels van bas gedra, terwyl die winterklere uit ’n verskeidenheid huide en pelse vervaardig is. Die komberse wat by feestelike geleenthede gedra is, was ook van sederboombas. Die geel komberse van die Tlingit was besonder opvallend, aangesien dit met motiewe beskilder is wat in ’n ritmiese patroon herhaal is.
Sosiale struktuur
Die uitleg van 'n dorp is bepaal deur die onderlinge verhoudinge wat die sibbes gehandhaaf het. ’n Enkele woning het soms tot 20 gesinne van verskillende sibbes gehuisves wat mekaar goedgesind was. Voor die huise het die totempale gestaan waarop die totemsimbole van die inwoners uitgekerf was. So 'n paal kon meer as 30 m hoog wees. Kenmerkend vir die kultuurgebied langs die noordweskus was die dra van maskers. Dit was 'n verdere aanduiding van die sibbe en rang waartoe iemand behoort het.
Maskers is ook deur lede van die verskeie magtige "geheime genootskappe" gedra wat binne die hoogste stande gevorm is en wat ’n groot invloed op die sosiale lewe van 'n stam uitgeoefen het. Die lidmaatskap van 'n sibbe, statusgroep of rang het onder meer bepaal aan watter rituele, danse en liedere 'n individu mag deelneem. Sommige van hierdie voorregte kon aan ander oorgedra word, maar die skenker kon dit dan self nie meer benut nie.
Potlatch
Om besittings, hetsy materieel al dan nie, weg te gee, was 'n algemene gebruik onder die Indiane van die noordweskus en het verband gehou met hul sterk drang na aansien. Hierdie strewe het veral uiting gevind in die sogenaamde potlatch (afgelei van die woord patshatl = “om te gee"), wat ’n feestelike byeenkoms was waarby die gasheer sy gaste met geskenke oorlaai en dikwels van sy eiendom vernietig en slawe vermoor het.
Hoe meer hy kon weggee en vernietig, hoe groter was sy aansien onder sy gaste. Potlatch-feeste is egter so dikwels oor en weer gehou dat baie van die geskenke terugontvang is. In wese was dit dus niks anders as verbloemde ruilhandel nie, maar dit het bygedra tot die indrukwekkende kulturele bloei van die noordwestelike beskawing: Om sy gaste te beïndruk, het die gasheer moeite gedoen om met die mooiste en kleurrykste goedere vorendag te kom.
Godsdiens
Die voorvaderlike geeste is vereer en gevrees enter wille van beskerming aanbid. Toordokters het 'n belangrike rol in die godsdiens gespeel aangesien hulle in 'n toestand van beswyming met die bonatuurlike wêreld in aanraking sou kon kom. Hulle het ook as genesers opgetree.
Moderne tyd
Sedert die koms van die blankes het die leefwyse van die Indiane langs die noordweskus baie verander. Hul vrye toegang tot die viswaters is algaande aan bande gelê, terwyl pogings om van hulle akkerbouers te maak, nie geslaag het nie. Die veldtog van sendelinge en die owerheid teen die "heidense" potlatch het die tradisionele kultuur 'n ernstige knou gegee.
As gevolg van die onlangse toename in die Indianebevolking, word al hoe meer van hulle gedwing om die klein reservate te verlaat. Talle probeer om in die bosboubedryf 'n bestaan te maak, terwyl daar ook 'n oplewing in die kunsnywerheid is. Laasgenoemde is gedeeltelik 'n poging om die tradisionele kultuur te laat herleef.
Woudgebiede
Die ooste van die Verenigde State en Kanada was die bakermat van 'n aantal Indianebeskawings wat veral in die groot woude gevestig was. Hierdie kulture het onderling baie verskil.
Suidooste
Die suidooste was die eerste streek in Noord-Amerika waar Indiane met blankes in aanraking gekom het en dit was ook die plek waar die eerste oorloë tussen hulle plaasgevind het. Van talle stamme het nog net die naam oorgebly, maar enkeles het die stryd teen die deportasie na die sogenaamde Indian Territory in Oklahoma oorleef.
Hul getalle het egter drasties afgeneem. In die binneland van Florida leef steeds 'n aantal Seminole (Golf-taalgroep) in klein dorpe wat selfs nou nog dikwels bestaan uit die sogenaamde chickees, huise sonder mure wat op pale gebou is en wat baie geskik is vir die moerasagtige gebied vol slange. Hulle deurkruis die netwerk van riviere, mere en moerasse met bote wat uit boomstamme gesny word.
Die sosiale organisasie van die Seminole het vroeër op matrilineêre sibbes berus, dit wil se die afstamming is van moederskant af bereken. Teenswoordig het die stelsel in onbruik geraak. Die suidooste was ook die woongebied van onder andere die Creek, die Choctaw (albei van die Golf-taalgroep) en die Cherokee (Irokese taalgroep).
Teenswoordig bestaan daar nog net enkele Choctaw-families en sowat 5 000 Cherokee-families. Die meeste van hierdie stamme is reeds in die eerste helfte van die 19de eeu na Oklahoma verdryf. In Oklahoma is daar teenswoordig sowat 50 000 Cherokees, wat hulle in groot mate by die blankes se leefwyse aangepas het.
Ooste
Die oorgrote meerderheid van die Indianestamme wat vroeër in die oostelike woude gewoon het, het Algonkwynse tale gepraat. Die belangrikste stamme was die Delaware en die Mohegan (Mohikane). Hulle het van jag, visvangs in die riviere en ruilhandel geleef. In hul stryd teen die blankes het hulle gedugte militêre konfederasies gevorm, soos byvoorbeeld die Powhatan-konfederasie aan die begin van die 17de eeu, waartoe sowat 30 stamme behoort het. Die hewige verset is egter gebreek en die stamme is oor ander dele van die Verenigde State versprei. Die klein groepe wat in die ooste oorgebly het, is heeltemal van die tradisionele woudkultuur vervreem.
Noordooste
Die noordooste is van oudsher die woongebied van die Irokeessprekende stamme. Tussen die 15de en die 18de eeu het 'n aantal stamme soos die Mohawk en die Seneca die beroemde Irokese Liga gevorm. Dit was 'n liggaam wat met inagneming van die outonomiteit van elke stam besluite kon neem wat vir almal gegeld het.
Deels as gevolg hiervan het die Irokese 'n groot polities-militêre mag gevorm wat hulle daartoe in staat gestel het om die druk van die blankes te weerstaan. Hulle is nooit na ander gebiede gedeporteer nie en leef steeds in reservate in die grensgebied tussen die Verenigde State en Kanada.
Die politieke stelsel van die Liga funksioneer nog in sommige opsigte. Net soos die Seminole was die Irokese matrilineêr georganiseer. Die bestuurslede van die Liga is gekies deur sibbes waarvan vroue aan die hoof gestaan het. Die vrou speel vandag nog 'n taamlik belangrike rol in die sosiale lewe. Hoewel die Irokese se tradisionele leefwyse in die reservate verdwyn het, vind baie nog 'n mate van sekuriteit in die sogenaamde Long House-godsdiens.
Dit word sedert die begin van die vorige eeu gepredik en is 'n vermenging van tradisionele en Christelike opvattinge en gebruike. Dit berus op ’n honderdtal etiese gedragsreëls wat eerbied vir die natuur en verwerping van die blankes se leefwyse (insluitende alkoholverbruik) vereis. Die seremoniële gebruik van tabak is een van die belangrikste elemente van die godsdienstige rituele.
'n Kenmerkende instelling van die Irokese is die geheime genootskap wat deur die blankes die False Face Society genoem word en wat steeds bestaan. Die lede van die genootskap dra houtmaskers wat beskilder en met perdesterthare versier is. Daar word geglo dat die maskers by bepaalde rituele siektes kan uitdryf en geestelike krag kan gee.
Groot Mere
Rondom die Groot Mere in die grensgebied van die Verenigde State en Kanada het 'n aantal Algonkwynsprekende stamme vroeër gewoon. Sommige soos die Outoua, het grootliks verdwyn. Die Winnebago (Sioux-taalgroep) word ook tot hierdie kultuurgebied gereken. Hierdie Indiane het nie net uit jag en visvangs 'n bestaan gemaak nie, maar ook uit die verbouing van wilde rys en graan.
Byna al die stamme is sedert die koms van die perd in meerdere of mindere mate deur die westelike prêriekultuur beïnvloed. Die belangrikste stamme wat oorgebly het, is die Cree (in Kanada) en die Ojibwa of Chippewa (in Kanada en die Verenigde State). Laasgenoemde is veral bekend vir hulle kleredrag, wat ryklik met krale versier is.
Die ontwerp is beïnvloed deur die Franse met wie hulle handel gedryf het. Die wapens wat hulle in ruil vir pelse gekry het, het hulle gebruik om onder meer die Sioux-sprekende stamme weswaarts te verdryf. Onder die Ojibwa word steeds die sogenaamde Midéwiwin aangetref, ’n geheime vereniging met 'n godsdienstigeins lag wat deur die blankes ook die Grand Medicine Society genoem word.
Pueblo-kultuur
Die beroemde Pueblo-kultuur het in die suidweste van die Verenigde State in die deelstate Nieu-Meksiko en Arizona ontstaan. Die Indiane uit die gebied is van oudsher mielieboere en woon in baie kenmerkende dorpe (pueblo is die Spaanse woord vir dorp). Die huise bestaan uit meer as een verdieping en is so ontwerp dat die dak van elke verdieping ook as stoep vir die volgende een gebruik kan word.
Nogtans het baie van hulle oorspronklike tradisies bewaar gebly. Dit geld veral vir die Hopi, wie se slangdans, 'n vrugbaarheidsritueel waarin priesters met ratelslange tussen die tande dans om die reën te besweer, steeds uitgevoer word. Onder die Pueblo-Indiane word naas Rooms-Katolieke kerke ook nog die sogenaamde kivas aangetref. Dit is vertrekke wat net deur 'n opening in die dak betree kan word en waar groot katsynas en ander voorwerpe van die katsyna-kultus bewaar word.
Die feit dat die Pueblo-Indiane hulle taamlik vinnig by die Europese kultuur aangepas het, het onder meer daartoe gelei dat die blankes hulle meestal met rus gelaat het en dat hulle gou 'n groot mate van selfbeskikking geniet het. Hulle is steeds hoofsaaklik akkerbouers, maar hul landboumetodes is baie modern.
Navajo
Die Navajo (Athapaskiese taalgroep) is met 'n bevolkingstal van meer as 167 000 teenswoordig die grootste Indianevolk in Noord-Amerika. Meer as 100 000 leef in ’n groot reservaat van 75 000 km², waar hulle met veral skape boer. Vroeër het die Navajo van jag, roof en ruilhandel geleef. Die blankes het hulle as gevaarlik beskou en die onderwerping van die stamme het met baie bloedvergieting gepaard gegaan.
Die tradisionele woning van die Navajo is die hogan, 'n blokhut wat gedeeltelik onder die grond gebou en ook met grond bedek word. Sedert die omskakeling na skaapboerdery het die kunsnywerheid onder hulle sterk ontwikkel. Hul wolkomberse, wat deurgaans helderrooi gekleur is, word tot die waardevolste kunsskeppings van Indiane gereken. Die Navajo se familie is matrilineêr georganiseer en familiesake word hoofsaaklik deur die vroue gereël.
Die magiese genesing van siektes is 'n belangrike onderdeel van hul godsdiens. Teenswoordig het die Navajo met 'n vinnige bevolkingsgroei te kampe, wat die moontlikhede van suksesvolle skaapboerdery in die reservaat al hoe meer beperk. Talle verlaat dan ook die reservaat om as ongeskoolde arbeiders te gaan werk.
Apache
Net soos die Navajo is die Apache ook uit die noorde afkomstig en behoort hulle ook tot die Athapaskiese taalgroep. Die volk bestaan uit verskillende stamgroepe wat oor Nieu-Meksiko, Arizona en Colorado versprei is. Terwyl die Navajo mettertyd baie elemente van die Pueblo-kultuur oorgeneem het, was dit met die Apache geensins die geval nie. Sommige stamme het hul eerder deur die prêriekultuur laat beïnvloed.
Kenmerkend vir die Apache is hul koepelvormige hutte en die gevlegte mandjies wat met mens- en diermotiewe versier is. 'n Belangrike deel van hul tradisies is die ingewikkelde puberteitsrituele vir meisies. Die feit dat die Christendom geen ingang onder die Apache gevind het nie, spruit uit die volk se tradisionele vyandigheid teenoor vreemdes.
Ook naburige Indianestamme het vroeër baie las van die Apache se rooftogte ondervind. Selfs in die reservate waarin hulle nou woon, is hulle nog hardnekkige teenstanders van blanke gesag en meng hulle ook nie met ander Indiane nie. Baie van hulle is suksesvolle veeboere.
Rancheria- en Kaliforniese stamme
In die suidweste van Arizona woon die sogenaamde Rancheriastamme, soos die Pima, Papago en Yuma. Eersgenoemde twee behoort tot die Uto-Asteekse taalgroep en laasgenoemde tot die Hokan-taalgroep. Hoewel die Pima nasate van die prehistoriese Hohokam is, het die kultuurvlak van hul voorouers nie behoue gebly nie.
Aangesien hulle reeds vroeg tot die Christendom bekeer is, het daar ook niks van hul eie politieke en sosiale struktuur oorgebly nie. Dieselfde geld vir die Papago, wie se getalle vinnig toeneem. Die suidelike deel van Kalifornië was vroeër die woongebied van ’n groot aantal stamme. Hulle het hoofsaaklik van veldkos, visvangs en konynjag geleef. Hulle het ook feitlik geen klere gedra nie en in hutte gewoon.
Spaanse sendelinge het hulle al baie vroeg tot die Christendom bekeer en hulle in die sendingstasies se vrugtetuine laat werk. Dit het die grondslag gelê vir die Kaliforniese vrugtekwekerye. Tydens die goudstormloop van 1849 is baie van hierdie stamme deur die blankes uitgewis. In Noord-Kalifornië het stamme soos die Hupa (Athapaskiese taalgroep), die Yurok (Ritwantaalgroep) en die Yokut (Penutiantaalgroep) hulle beter gehandhaaf. Hulle praat nog hul eie tale en onderhou nog bepaalde tradisionele rituele.
Prêrie en omliggende gebiede
Die legendariese beeld van die Indiane soos dit in talle avontuurromans of -rolprente (Westerns) geskets word, het betrekking op die indrukwekkende prêriekultuur. Dit het veral op die prêrie self ontstaan, dit wil se op die eens uitgestrekte grasvlaktes tussen die Rotsgebergte (Rocky Mountains) en die Mississippirivier. Die stamme van die meer noordoostelik geleë Plato en die Groot Bekken (Great Basin) suid van die Plato kan egter ook tot die prêriekultuur gereken word.
Prêrie
Bisons is te voet gejag deur hulle oor afgronde te dryf sodat hulle hulle te pletter geval het. Die enigste huisdier wat hulle geken het, was die hond, wat as pakdier gebruik is. Sommige stamme soos die Pawnee (Irokese taalgroep) het ook mielies en tabak verbou. Die invoer van perde en vuurwapens deur die Europese koloniste het die vroeëre leefwyse van die prêriebewoners ingrypend verander.
As gevolg van hul instinktiewe begrip vir die natuur en diere het hulle gou geleer hoe om die perd hul belangrikste bondgenoot te maak. Veral die vernuftige ruiterkuns van die Comanche het baie beroemd geword. Aangesien perde en vuurwapens die bisonjag aansienlik vergemaklik het, het baie stamme later feitlik uitsluitlik daarvan geleef en dit het tot 'n meer nomadiese leefwyse gelei. Die nuwe beweeglikheid, waarby die tipi-tent goed ingepas het omdat dit vinnig opgestel en afgebreek kon word, het ook in die Indiane se stryd teen die blankes groot voordele ingehou.
Elke stam het 'n voorkeur vir bepaalde kleure gehad. Die Sioux, wat ook soms die Dakota genoem is, het byvoorbeeld 'n voorliefde vir rooi, wit en blou krale gehad, terwyl die Cheyenne (Algonkwynse taalgroep) geles verkies het. Besonder indrukwekkend was die groot hooftooisel van arendsvere wat in gevegte gedra is. Dit het by uitstek die simbool van die prêriekultuur geword. Die Indianegemeenskappe van die prêrie was redelik demokraties ingestel.
Elke stam is bestuur deur ’n stamraad waarin verskeie sibbes en mansverenigings verteenwoordig was. Die raad kon individuele stamlede aanwys as kamphoof, aanvoerder van 'n krygstog of jagekspedisie, of as onderhandelaar met ander stamme en blankes. Hierdie ampte was in die meeste gevalle net tydelik en nie oorerflik nie. Die groot verskeidenheid tale, waarvan sommiges net deur enkele duisend Indiane gepraat is, het gelei tot die gebruik van beeldskriftekens op huide.
Die taalverskille is verder deur 'n uitgebreide stelsel van gebaretaal oorbrug. Die Prêrie-Indiane was gedugte krygers wat baie gesteld was op krygsroem. Dit is nie verkry deur 'n vyand op 'n afstand dood te skiet nie, maar eerder deur hom in ’n fisieke geveg te oorwin. Alie vyande is ook nie ewe belangrik geag nie; die Arapahos het byvoorbeeld verkies om teen die Ute en die Pawnee te veg omdat hulle as onderskeidelik die dapperste en die wreedaardigste beskou is.
Die buit was dus selde die vernaamste oorweging vir 'n oorlog. Die gebruik om gesneuwelde en lewendige vyande te skalpeer, het algemeen voorgekom, hoewel dit nie duidelik is of hierdie gewoonte sy oorsprong by die Indiane gehad het nie. By die Prêrie-Indiane het dit egter verband gehou met die geloof dat hare die "setel van die siel" is. Indiane wat lewend geskalpeer is (as sodanig is dit nie noodlottig nie), is ook nie weer in hul gemeenskappe opgeneem nie omdat hulle as "lewende dooies" beskou is.
Godsdiens
Die grondslag van die godsdiens op die prêrie was die geloof in 'n misterieuse mag wat alles en almal beïnvloed het. Die Sioux het dit dan ook die "groot misterie" (Wakantankan) genoem. Hierdie mag is nie net in indrukwekkende natuurverskynsels soos die son, weerlig en donder verpersoonlik nie, maar ook in die meeste ander manifestasies van die natuur (bome, riviere, ensovoorts).
Die blankes het die natuur nie met dieselfde eerbied benader nie en hul vernietigende aktiwiteite, soos die feitlik algehele uitroeiing van die bison, was in die oë van die Indiane heiligskennis. Baie prêriestamme het een keer per jaar 'n sogenaamde sondans gehou waarby 'n aantal mans vier dae lank van sonop tot die middag toe gevas en gedans het. Daarna is allerlei rituele gehou waarin die wilskrag en die uithouvermoë van die deelnemers beproef is deur die toediening van liggaamlike pyn.
Die sondans is as 'n vorm van kommunikasie met die natuur en 'n bron van geestelike krag vir die deelnemers beskou. Daarbenewens het dit die samehorigheidsgevoel van die stamlede simbolies bevestig. Teen die einde van die 19de eeu het die meeste Prêrie-Indiane aanhangers van die sogenaamde spookdansgodsdiens geword, ’n ideologie wat daarop gemik was om die tradisionele leefwyse te herwin wat deur die blankes verstoor is.
Groot Bekken en Plato
Die woestynagtige Groot Bekken was die tuiste van die Shoshone, Ute en Paiute, wat almal tot die Uto-Asteekse taalgroep behoort. Aanvanklik het hulle hoofsaaklik van wilde aartappels, wortels en saad geleef wat hulle met behulp van stokke uit die grond gegrawe het: vandaar dat die blankes hulle soms "diggers" (grawers) genoem het.
Hul wonings was hutte van gras en takke en hulle klere is van boombas, gras en konynvelle gemaak. Nadat hulle perde bekom het, het hulle egter gou met die meer ontwikkelde prêriekultuur in aanraking gekom en van die elemente oorgeneem. Dit was veral met die Ute en die Shoshone die geval. Oor die algemeen het die Indiane van die Groot Bekken min weerstand teen die blankes gebied en teenswoordig leef 'n aantal nog in reservate.
Baie meer stamme het in die Plato, 'n gebied van woude, berge en riviere, gewoon. Ook hulle het vroeër 'n eenvoudige bestaan gevoer wat moontlik gemaak is deur die oorvloed aan vis, wild en vrugte. Later is baie Plato-Indiane ook deur die prêriekultuur beïnvloed. Dit was veral by die Nez Percé (Frans: "deurboorde neus") die geval. Die stam, wat tot die Penutian-taalgroep behoort, het baie gely voordat hy teen die einde van die 19de eeu ’n reservaat in Idaho kon betrek.
Moderne tyd
Sedert die koms van die blankes het die tradisionele kultuur van die Indiane drasties agteruitgegaan. Talle stamme is heeltemal of gedeeltelik uitgewis, terwyl 'n aantal ook in 'n spesiale Indianegebied in Oklahoma hervestig is. Feitlik alle oorblywende stamme is in reservate gehuisves.
Koloniale periode
Die eerste groep blanke koloniste het die Indiane wat dikwels baie vreedsaam teenoor hulle opgetree het, as barbare beskou. In die suidooste, waar met die kolonisasie begin is, is baie stamme uitgemoor. In die oostelike woude het die Indiane sterk krygsmagte soos die bekende Irokese Liga tot stand gebring.
Die Engelse, Franse en Nederlandse setlaars het hier 'n baie praktiese beleid gevolg; waar dit voordelig was, het hulle ruilhandel met die Indiane gedryf en ook bondgenootskappe met hulle aangegaan, wat meegebring het dat die Indiane in die onderlinge oorloë van die Europeërs betrokke geraak het. Waar hulle egter as bondgenote en handelsvennote nie nodig was nie, het uitwissingsoorloë gevolg. Met uitsondering van sommige Irokese stamme het feitlik geen betekenisvolle stam in die ooste oorleef nie.
Die Indiaanse gebied
Na onafhanklikwording in 1776 het die Verenigde State ’n minder gewelddadige beleid ten opsigte van die Indiane toegepas. In die huidige deelstaat Oklahoma (wat in die Choctaw-taal "land van die rooi manne" beteken) is 'n stuk grond opsygesit vir die hervestiging van Indiane. Die gebied het as die Indian Territory (Indianegebied) bekend gestaan.
Met uitsondering van die Irokese is alle stamme van die suidooste en oostelike woude wat nog nie uitgewis was nie, hierheen gebring. Hierdie beleid is ook in die 19de eeu voortgesit, toe botsings met die Indiane in die weste voorgekom het. In die geval was die hervestiging 'n soort strafmaatreël teen opstandigheid. Die gevolg was dat meer as 90 stamme, wat in talle opsigte baie van mekaar verskil het, hervestig is in een gebied wat dikwels glad nie vir hul onderlinge behoeftes geskik was nie.
Teen die einde van die 19de eeu is die deelstaat Oklahoma geproklameer en die gebied, wat voorheen net vir Indiane gereserveer was, is ook vir blankes oopgestel. Teenswoordig woon daar steeds ’n betreklik groot aantal Indiane wat probeer om wat van hul stamidentiteit oorgebly het, te bewaar.
Reservaatpolitiek
Veral die Indiane van die prêrie moes weens hul afhanklikheid van die bisonjag baie beweeglik wees. Aangesien die reservate van die begin af van beperkte omvang was, was dit nie moontlik nie en daarbenewens is die bisons vinnig deur die blankes uitgeroei. Die blankes het ook nie al tyd die grense van die reservate eerbiedig nie en die owerhede het dikwels hul verdrae met die Indiane verbreek. Dit was dus nie verbasend nie dat die Indiane, wat vanweë die ruilhandel met die blankes wapens bekom het, herhaaldelik in opstand gekom het.
Dit was die geval met onder andere die Sioux, Cheyenne, Kiowa, Comanche en Ute. Belangrike gebeurtenisse in die stryd van die Prêrie-Indiane was die uitwissing van Cheyenne-kampe by Sand Creek in 1864 in Colorado, die uitwissing van 'n ruitereenheid deur die Sioux in 1865 (die sogenaamde Fetterman Massacre) en die bloedige slag in 1876 by die Little Bighorn-rivier in Montana, waar ’n groot blanke strydmag onder leiding van genl. George Armstrong Custer (1839–1876), by die Indiane bekend as "die vrouedoder", deur ’n koalisie van Indianestamme geheel en al uitgemoor is.
Die Indiane is aangevoer deur die Sioux-hoofmanne Crazy Horse (Ta-Sunko-Witko, ca. 1842–1877) en Sitting Bull (Tatanka Iyotaka, ca. 1831–1890). Ook in die suidweste het daar nog baie oorloë plaasgevind, onder meer om die Navajo in 'n reservaat te dryf. Die wreedste van alle oorloë was die teen die Apache, waarin beroemde stamhoofde soos Victorio, Cochise en Geronimo (Goyakla, ca. 1829–1908) hulle deur hul uitsonderlike krygsvernuf onderskei het.
Die einde
Teen die einde van die 19de eeu was alle gewapende verset van die Indiane verbreek. In die reservate was hulle aan die gesag van die blanke owerhede onderworpe en vir kos, klere en huisvesting van blankes afhanklik. In ruil daarvoor is verwag dat hulle na ’n Westerse leefwyse moes oorskakel en daar is geprobeer om van hulle akkerbouers, veeboere en dagloners te maak.
Uit vertwyfeling het baie stamme, veral die uit die prêrie, hulle toevlug tot die spookdansgodsdiens geneem, aangesien dit die herrysenis van die voorvaders en die herstel van die tradisionele leefwyse verkondig het. Die regering was bekommerd dat hierdie religieuse beweging weer tot 'n opstand sou lei en het besluit om militêr op te tree. Dit het in Desember 1890 op die bloedbad by Wounded Knee in Suid-Dakota uitgeloop, waarin 200 mans, vroue en kinders van die Sioux gesterf het.
Sedert die einde van die 19de eeu is geprobeer om die reservaatstelsel geleidelik op te hef. Baie reservate is opgedeel in afsonderlike plase wat private besit geword het en ook deur blankes besit kon word. Die gevolg was dat die ou idee van gemeenskaplike stambesit ondermyn is, en omdat die afsonderlike plase ook verkoop kon word, het die oppervlakte van reservaatgebiede gou al hoe kleiner begin word. Verder is daar deur middel van aangepaste onderwys geprobeer om die jonger geslag van hul stamtradisies te vervreem.