cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes
Stigting
Die gemeente se eerste kerk (eintlik ’n kerksaal), by Fulhamweg 67, is op 29 Augustus 1931 in gebruik geneem. Dit staan nog, maar is op 11 Julie 11945 vir £3 250 verkoop. Die argitek was Nellie Edwards nadat Rowe en Rowe se plan afgekeur is. Die tweede en laaste kerk was by Putneyweg 35, ook in Brixton, sowat 250 m van die eerste gebou af. Die argitekte was Gerard Moerdyk en Henry Watson. Ds. Ammi Venter het die hoeksteen op 10 April 1948 gelê. Die teksvers daarop is Ps. 115:1 "Nie aan ons, o HERE, nie aan ons nie, maar aan u Naam gee eer, om u goedertierenheid, om u trou ontwil. Die gebou, so het 'n lidmaat 70 jaar ná die hoeksteenlegging vertel, "was teen 'n erge helling, en die saal/konsistorie was onder die kerk geleë. Ons jonges het buite om beweeg vir ons aktiwiteite ( katkisasie, JV, ens.), maar die kerkraad het met 'n binnetrap in die kerk 'verskyn'. As kind was dit vir my 'n diep geheimenis. Kinders is nie eintlik daar toegelaat nie en ons kon net wonder waar hulle vandaan kom."
Ontbinding
Teen 1970 het daar nog so baie Afrikaanssprekendes in dié gebied wes van die Johannesburgse middestad en oos van Roodepoort gewoon, daar is beweer dis die digste sametrekking van Afrikaners in die hele land. Ongelukkig het hier ook een van die mees ingrypende demografiese veranderings plaasgevind wat gelei het tot die vermindering van sewe NG gemeentes tot net een, die Brixton-kerk, en die ontbinding van die enigste twee Gereformeerde kerke.
Vroeg in die sewentigerjare het Johannesburg-Wes amper 700 siele gehad. Die oprigting van die Randse Afrikaanse Universiteit en die SAUK se nuwe uitsaaisentrum het ’n verjonging teweeggebring in die gemeente wat reeds aan die verouder was. Ongelukkig het die grootskaalse verhuising van lidmate na voorstede vêrder van die middestad voortgeduur en eindelik besluit die gemeente in 1999 om te ontbind. Lidmate het daarna ingeskakel by die Gereformeerde kerk Delarey in die aanliggende Roodepoort, waarvan die naam terselfdertyd Bergbron geword het.
Danksy sendingwerk in die destydse bruin woonbuurt Newclare, kon daar in 1960 ’n Gereformeerde kerk gestig word wat vandag (2017) nog bestaan.
Vonkprop
Kartelings
Die fisiese vorm van die kartelings verbeter die werking van die isolator en voorkom dat elektriese energie uit die terminaal uitlek na die metaalomhulsel langs die isolator af. Die onderbreekte en langer pad veroorsaak dat die elektriese stroom meer weerstand op die oppervlak van die vonkprop teëkom.
Afghaanse nasionale krieketspan
Kleure
Ook ná die Taliban se hernude bewindsoorname in Augustus 2021 in Afghanistan dra die nasionale span truie in die driekleurige vlag van die Islamitiese Republiek Afghanistan se kleure swart-rooi-groen.
Willem Bontekoe
Lewe
In 1618 tree Bontekoe in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie. Op 'n reis na Java ly hy saam met 'n deel van sy bemanning skipbreuk, maar gaan in 'n reddingsboot voort. Na 'n uitmergelende reis, met ondermeer 'n aanval deur vyandige inboorlinge op Soematra, bereik hulle Batavia in Java. Bontekoe is van 'n nuwe bevel voorsien en opdrag gegee om die Chinese kus te teister.
Afghaanse nasionale krieketspan
Tuisstadions
As gevolg van die voortgesette oorlog in Afghanistan en die gebreek aan geriewe van ’n internasionale gehalte speel die Afghaanse nasionale krieketspan sy tuiswedstryde nie in Afghanistan nie. Afghanistan het sy “tuiswedstryd” tydens die Interkontinentale beker teen Ierland op die Rangiri Dambulla Internasionale Stadion in Sri Lanka gespeel. Ná hul kwalifisering vir die T20I-wêreldbeker 2010 het Afghanistan twee EDI-wedstryde teen Kanada op die Sharjah Krieketvereniging-stadion in die VAE gespeel, waardeur dié stadion as “tuisstadion” van Afghanistan bekend geword het.
Willem Bontekoe
Lewe
In 1625 keer Bontekoe terug na Holland. Na sy terugkeer vestig hy hom in Hoorn en lei 'n rustige lewe. Op 1 Maart 1626 is Bontekoe op 38-jarige ouderdom met Eeltje Bruijnes getroud.
Afghaanse nasionale krieketspan
Tuisstadions
Aangesien daar planne is om Afghaanse krieket te laat herleef, is ten minste drie internasionale krieketstadions in Afghanistan opgerig. In 2016 het die Shahid Vijay Singh Pathik Sportkompleks in Groter Noida die tuisstadion van die Afghaanse nasionale krieketspan geword nadat hulle besluit het om van Sharjah te skuif. In Junie 2018, nadat hulle toetsstatus verkry het, het Afghanistan sy tuisstadion na die Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion in Dehradun verskuif. In Mei 2019 het die Afghaanse Krieketraad by die Raad vir Beheer van Krieket in Indië vir ’n nuwe tuiststadion aangeklop en in Augustus 2019 het die BCCI die Ekana Krieketstadion in Lucknow as nuwe tuiste vir die Afghaanse krieketspan goedgekeur.
Willem Bontekoe
Dagboek
Bontekoe sou miskien vergete gewees het as hy nie sy dagboek geskryf het nie (sien hierbo). Hierdie boek handel oor sy reis met die Nieuw Hoorn, die skipbreuk, die avontuurlike reis na Java in reddingsbote, en sy daaropvolgende diensjare in Oos-Asië. Dit is die eerste keer gedruk deur die Hoornse drukker Jan Deutel, 'n protestantse rederyker wat Bontekoe se werk hewig geredigeer het; Bontekoe word daarin beskryf as 'n "skrywer met min talent". Die boek is geïllustreer met etse en was 'n blitsverkoper in die 17de en 18de eeu: voor 1800 is sestig uitgawes en verskeie vertalings reeds gepubliseer, en dit is 'n aantal kere in die 19de en 20ste eeu weer gepubliseer. Deutel het Bontekoe se dagboek in 'n baie modieuse vorm - wat avontuur, ramp en godsdiens kombineer om 'n boek met opvoedkundige- en literêre aantrekkingskrag voort te bring - gepubliseer.
Afghaanse nasionale krieketspan
Internasionale toere
Soos gebruiklik sedert die begin van internasionale krieket, onderneem die Afghaanse nasionale krieketspan deels maandelange oorsese toere, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaasliksaamgestelde spanne en klubspanne speel. Eweneens huisves hulle ander nasionale spanne in “tuisstadions”. Gedurende die plaaslike somer tree hulle as gasheer op of onderneem op hul beurt toere deur die ander krieketlande van die Noordelike Halfrond en gedurende die plaaslike winter onderneem hulle toere deur krieketlande van die Suidelike Halfrond. In teenstelling met die meeste ander krieketlande speel Afghanistan in toetskrieket nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie.
Willem Bontekoe
Dagboek
Bontekoe vertrek vanaf Texel op 28 Desember 1618 as kaptein van die Nieuw Hoorn, 'n gewapende handelsskip. Sy bestemming was die stad Bantam op Java. Die handelaar Hein Rol het formeel die opperbevel gehad.
Afghaanse nasionale krieketspan
Spelerstatistieke
Altesaam het vir Afghanistan 27 spelers toets-, 58 spelers EDI- en 51 spelers T20I-wedstryde gespeel. Vervolgens die spelers, wat vir die Afghaanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het.
Vonkprop
Isolator
Die isolator word tipies gemaak van 'n aluminiumoksied gebaseerde keramiek wat ontwerp word om temperature van so hoog as 650 °C en 60 000 V te weerstaan. Dit strek vanaf die metaalomhulsel tot binne in die verbrandingskamer. Die presiese samestelling en lengte van die isolator bepaal deels die hitte bestek van die vonkprop.
Afghaanse nasionale krieketspan
Spankapteins
Tot op hede was twee spelers reeds die kaptein vir Afghanistan tydens ’n toetswedstryd, sewe tydens ’n EDI en vier tydens ’n T20I.
Vonkprop
Seëls
Die vonkprop word ook van 'n seëls voorsien om te verhoed dat daar geen lekkasie vanuit die verbrandingskamer by die vonkprop se skroefdraad verbylek nie.
Aardelektrode
Die kantelektrode word gemaak van 'n staal met 'n hoë nikkel inhoud en is aan die kant van die metaalomhulsel vasgesweis. Die aardelektrode word ook baie warm veral op vonkproppe met 'n uitstaande neus. Sommige ontwerpe maak van veelvuldige aardelektrodes gebruik wat nie bo-oor die middelste elektrode span nie.
Middelste elektrode
Die middelste elektrode kan van koper, nikkel-yster of edelmetale gemaak word. Die middelste elektrode word gewoonlik ontwerp om elektrone af te gee (die katode) omdat dit (normaalweg) die warmste deel van die vonkprop is en dit makliker is om elektrone vanaf 'n warm oppervlak vry te stel. Elektrone word ook makliker vrygestel vanaf skerp punt of rand eerder as vanaf 'n plat oppervlak. Dit sou dus makliker wees om die vonk op 'n skerp gepunte elektrode te laat ontstaan maar so 'n elektrode sou baie gou verweer. Die vonke veroorsaak geleidelik verweer van die elektrode en dit is om hierdie rede dat vonkproppe met gereelde diensintervalle vervang word. Die ontwikkeling van hoë temperatuur edelmetaalelektrodes (wat metale soos onder andere platinum gebruik) maak gebruik van 'n kleiner middel-elektrode met skerper randjies maar wat nie smelt of verweer nie. Die kleiner elektrode absorbeer ook minder hitte vanaf die vonk en die aanvanklike vlamenergie. Die tipe vonkproppe laat dus heelwat langer diensintervalle toe.
Vonkpropgaping
Vonkproppe word tipies ontwerp om 'n vonkgaping te hê wat deur 'n werktuigkundige wat die installasie doen, verstel kan word deur eenvoudig die grondelektrode te buig om dit verder of nader aan die middel-elektrode te bring. Daar kan nie aanvaar word dat vonkproppe in die fabriek reeds korrek verstel is nie aangesien baie vonkproppe veeldoelige aanwendings het en in verskeie enjins met verskillende gapingvereistes gebruik kan word. Doelgemaakte maatstafies is beskikbaar om die presiese gaping vas te stel (Let wel die stafies is rond en word verkies bo die maatplaatjies met die plat lemme wat tipies gebruik word om vonkverdelers se punte of stootklepslag te meet vanweë die vorm van die elektrodes). Met moderne enjintegnologie waar elektroniese vonkverdelers en gerekenariseerde brandstofinspuiting algemeen aangewend word, is die gapings heelwat groter as in die tydperk van vergassers en stroombreker-vonkverdelers, tot so 'n mate dat vonkpropmeettoerusting van daardie era gans te klein is om die gapings op 'n moderne motor se vonkproppe te meet.
Die verstelling kan redelik krities wees en 'n enjin met swak verstelde vonkproppe kan sleg loop of selfs glad nie. 'n Te nou gaping mag 'n te klein of swak vonkie afgee wat onvoldoende kan wees om die lug-brandstof mengsel behoorlik te ontsteek, terwyl 'n te wye gaping kan verhoed dat die vonkprop glad nie vuur nie. In ieder geval kan 'n vonkprop wat slegs met tussenposes faal nie dadelik opgemerk word nie maar net waarneembaar wees in die verswakking van die enjin se werkverrigting en brandstofverbruik. Soos die vonkprop ouer word en die punt van die metaalelektrode verweer sal die gaping neig om groter te word en daarom sal ervare werktuigkundiges die gaping op die vervaardiger se minimum vereiste gaping stel eerder as in die middel van die aanvaarde bestek om 'n langer lewensduur vir die vonkprop te verseker.
Variasies in vonkpropontwerp
Met die jare het verskeie ontwerpe op die basiese vonkprop ontwerp ontstaan in 'n poging om beter ontsteking, langer lewensduur of beide te verseker. Sulke variasies sluit die gebruik van drie eweredig gespasieërde grondelektrodes rondom die middel-elektrode in asook die gebruik van 'n V-vormige keep in die punt van die grondelektrode.
Willem Bontekoe
Dagboek
Nadat hulle aan die einde van Mei 1619 aan die kus van Brasilië verbygegaan het, het die skip verby die Kaap de Goede Hoop geseil, waar dit weens die swaar weer nie vertoef het nie. In plaas daarvan het dit 21 dae in Réunion en 9 dae in Île Sainte-Marie naby die kus van Madagaskar geanker. Dit vertrek daarvandaan op 8 September. Die skip vaar alleen deur die Indiese Oseaan. Op die stadium was 17 van die 216 bemanningslede reeds dood.
Vonkprop
Die verseëling van die silinderkop
Die meeste vonkproppe seël die silinderkop met 'n hol metaalwasser wat effens tussen die twee seëloppervlaktes, net bokant die skroefdraad, saamgepers word. As die wringkrag wat gebruik word om die vonkprop te installeer nie te veel is nie kan die wasser weer hergebruik word wanneer die prop verwyder en weer teruggesit word, al word hierdie praktyk streng gesproke nie aanbeveel nie.
Willem Bontekoe
Dagboek
'n Brand wat veroorsaak is deur 'n matroos wat per ongeluk 'n vat brandewyn aan die brand gesteek het, het die kruitmagasyn laat ontplof en die skip laat sink. Van die 119 wat nog op die skip was, het net twee oorleef, waaronder Bontekoe. Hy was egter erg gewond. 'n Verdere sewentig matrose het in twee reddingsbote ontsnap voordat die skip gesink het. Hulle het in die twee bote, en later in slegs een, aangegaan. Daar is seile gemaak van die bemanning se hemde. Hulle was honger en dors, en sommige het seewater of urine gedrink. Bontekoe moes noodgedwonge ook urine drink, totdat dit te gekonsentreerd geraak het. Soms was daar verligting deurdat hulle in staat daartoe was om voëls te vang en reën op te skep. Weens erge honger het die bemanning besluit om die skeepsjonge dood te maak; Bontekoe skryf dat hy daarteen was, en dat hulle ooreengekom het dat hulle nog drie dae sou wag. Hulle het egter net betyds, 13 dae na die skipbreuk, voet aan wal gesit, waar hulle kokosneute kon eet om hul honger te stil. Dit was 'n eiland in die Sunda Straat, 15 myl van Soematra af.
Vonkprop
Die verseëling van die silinderkop
Ford se enjins het eens op 'n tyd 'n unieke tapse (koniese) gat in die silinderkop gebruik met 'n bypassende koniese vonkprop bokant die skroefdraad om die prop te seël. Die vereiste wringkrag om hierdie proppe te installeer en te verwyder was baie groter gewees en onervare werktuigkundiges het dikwels die vonkproppe gebreek in 'n poging om hulle te verwyder.
Willem Bontekoe
Dagboek
Hulle is hiervandaan na Soematra waar hulle plaaslike inwoners teëgekom het van wie hulle eers kos kon koop, maar wat hulle later aangeval het. Elf bemanningslede is dood, en vier moes gelos word; hulle is waarskynlik ook vermoor.
Vonkprop
Uitsteek van punt
Die lengte van die skroefdraadgedeelte van die prop moet ook pas by die dikte van die silinderkop. As 'n vonkprop te ver in die verbrandingskamer insteek mag dit deur die suier getref word en interne skade veroorsaak. Indien die vonkprop nie deur die suier getref word nie kan die skerp rande van die skroefdraad as puntbronne vir hitte dien wat vroeë ontsteking in die hand werk; verder kan neerslae in die voë van die skroefdraad dit moeilik maak om die vonkprop te verwyder tot so 'n mate dat die aluminiumsilinderkoppe beskadig kan word tydens die verwydering daarvan. Die vonkprop se werkverrigting kan ook negatief daardeur beïnvloed word.
Hittebestek
Die bedryfstemperatuur van 'n vonkprop is die werklike fisiese temperatuur aan die punt van die vonkprop in 'n lopende enjin. Dit word bepaal deur 'n aantal faktore maar hoofsaaklik deur die temperatuur binne in die verbrandingskamer. Daar is geen direkte verwantskap tussen die werklike temperatuur aan die punt van die prop en die vonkspanning nie. Die maksimumtemperatuur en -druk in 'n enjin word bereik wanneer 'n enjin by sy piekwringkraguitset bedryf word. Die temperatuur van die isolator reageer op die termiese omstandighede waaraan dit in die verbrandingskamer blootgestel word. As die punt van die vonkprop te warm word kan dit vroeë ontsteking veroorsaak en klop veroorsaak wat skade tot gevolg mag hê. As dit te koud is kan neerslae wat elektrisiteit gelei op die isolator vorm en 'n verlies aan vonkenergie teweeg bring of selfs 'n kortsluitng in die ontstekingsbaan veroorsaak.
Willem Bontekoe
De Scheepsjongens van Bontekoe (boek)
Die eerste deel van die dagboek het die basis geword van 'n baie gewilde kinderboek deur die skrywer Johan Fabricius getiteld De Scheepsjongens van Bontekoe (1924). Hierin speel vier tienerseuns van die bemanning die sentrale rolle. Die boek was die basis van 'n rolprentverwerking wat in 2007 uitgereik is (De Scheepsjongens van Bontekoe). Die stad Hoorn het 'n standbeeld van Hajo, Rolf en Padde op die kaaimuur.
Vonkprop
Hittebestek
Die hittebestek van 'n vonkprop (in wetenskaplike terme sy termiese geleidingsvermoë kenmerke) word deur die bou van die vonkprop beïnvloed: Die tipe materiale wat gebruik is, die lengte van die isolator en die oppervlak van die prop wat binne-in die verbrandingskamer blootgestel is. Die keuse van vonkprop is 'n balans tussen die behoefte om die punt warm genoeg te hou wanneer die enjin luier om neerslae te verhoed en koud genoeg wanneer die enjin teen maksimum kraglewering bedryf word om enjinklop te vermy. Deur die warm en koue vonkproppe van dieselfde vervaardiger te bestudeer kan 'n mens duidelik die verskille sien. Die kouer proppe het dunner keramiek isolators wat die gaping tussen die middel-elektrode en omhulsel skei terwyl die warmer proppe van dikker keramiek isolators voorsien is om die omhulsel en punt beter van mekaar te skei en te verhoed dat die hitte te vinnig wegvloei.
Foutsporing deur bestudering van vonkproppe
Die vonkprop word deur die interne omgewing van die verbrandingskamer beïnvloed. Aangesien die vonkprop maklik vir inspeksiedoeleindes verwyder kan word, kan die verbrandingseienskappe van die enjin bestudeer word aan die hand van hoe die prop daar uitsien. Enjin- en vonkpropvervaardigers publiseer dikwels inligting aangaande die kenmerklike tekens om na uit te kyk.
'n Ligte bruin verkleuring van die punt toon goeie bedryf; ander toestande mag foute aandui. 'n Prop wat lyk of hy gesandstraal is beteken dat die enjin voortdurend besig is om te klop (dit mag selfs dikwels onhoorbaar wees). Dieselfde skade wat aan die punt van 'n vonkprop waargeneem word kan binne in die silinder te wagte wees. As die prop te koud is sal daar baie neerslag teenwoordig wees op die neus van die prop. Andersyds as die prop te warm is sal die porselein poreus lyk wat dui op neerslae wat gesmelt het in die omgewing van die middel-elektrode.
Deke Slayton
Donald Kent Slayton (* 1 Maart 1924 – † 13 Junie 1993; Majoor, Amerikaanse Lugmag), bekend as Deke Slayton, was 'n Amerikaanse Tweede Wêreldoorlog-vlieënier, lugvaartingenieur, toetsvlieënier en een van die oorspronklike ruimtevaarders in die Mercury Sewe. Hy was Nasa se eerste Hoofruimtevaarder.
Vonkprop
Foutsporing deur bestudering van vonkproppe
'n Mens kan gebruik maak van vergrootglase met 'n helder lig om die vonkproppe na behore te inspekteer.
Die meeste moderne enjins se temperatuurbestek in die verbrandingskamer word baie goed beheer en is sulke inspeksies bitter selde nodig, behalwe in veel ouer motors.
Deke Slayton
Slayton is op 13 Junie 1993, op die ouderdom van 69, oorlede weens 'n kwaadaardige breingewas.
Willem Bontekoe
De Scheepsjongens van Bontekoe (boek)
In 1995 en 1996, ter geleentheid van die 350ste herdenking van die publikasie van die dagboek, is 'n nuwe uitgawe, 'n geredigeerde bundel essays, en 'n geannoteerde bibliografie gepubliseer.
Ashoka die Grote
Ashoka word dikwels as een van Indië se grootste heersers aangehaal. Na 'n groot aantal van militêre oorwinnings, het Ashoka oor 'n paar van die grootste dele van die hedendaagse Indië geregeer. Hy het 'n oorlog teen die koninkryk van Kalinga geveg, waarin meer as 200 000 mense slagoffers geword het.
Omdat Ashoka deur sy brutale oorwinning geskud was, het hy besluit om 'n Boeddhis te word en om met vrede sy ryk te reageer. Om dit te doen, het hy 'n paar hospitale vir diere en mense geskep. Hy het ook rus gebiede vir moeë reisigers langs paaie geskep en daarna het hy putte in talle dorpe gegrawe. Dit is moontlik om 'n lewensbeskrywing oor Ashoka die Grote te skryf omdat daar verskeie inskripsies op rotse en pilare is, dié wat sy lewensloop op 'n akkurate vlak beskryf.
Familie en vroeë lewens
Ashoka was die seun van die vorige Mauryaanse heerser Bindusara en sy koningin Subhadrangī (wat ook as "Dharma" of "Dhamma" bekend is). Ashoka het 'n paar ouer broers en susters sowel as een jonger broer, Vitashoka. As gevolg van sy voorbeeldige intellek en strydvaardigheid word dit dikwels gesê dat hy die gunsteling kleinseun van sy oupa Chandragupta Maurya was, wie sy land teen die strooptogte van Alexander die Grote beskerm het. Volgens die legende, toe Chandragupta Maurya sy ryk vir die Jainistiese monnikslewens verlaat het, het hy sy swaard weggegooi. Later het Ashoka die swaard gevind en hy het dit met homself gehou.
Ashoka en Boeddhisme
Koning Ashoka is in die meeste van boeddhistise bewegings (maar veral in die Theravada) as 'n bevorderer en beskermer van boeddhisme beskou. Hy is ook as 'n voorbeeld van 'n ideale, vredesgesinde en regverdige koning, wat die beste vir sy nasie wil hê.
In 250 vC, het die derde boeddhistise raadsvergadering onder die beskerming van koning Asoka plaasgevind. Na afloop van hierdie raadsvergadering het koning Ashoka groepe van monnike aan verskillende dele in die bekende wêreld gestuur, waaronder die Griekse staat van Bactrië, Ladakh, Nepal, Myanmar, Thailand en Sri Lanka, en moontlik ook na Alexandrie (in die huidige Egipte), Antiochië (in die huidige Turkye) en Athene.
Die pilare van Ashoka
Die huldige embleem van Indië is 'n weergawe van die bokant van een van die pilare van koning Ashoka, dié wat in in Sarnath geleë is. Daarbenewens bevat die huldige vlag van Indië 'n onderdeel van dieselfde pilaar. Koning Ashoka het hierdie pilare op belangrike plekke in sy ryk gebou. Op hierdie pilare was daar verskeie inskripsies oor die koning se godsdienstige lewe, sy beleid as koning sowel as hervormings wat deur hom agtergevolg is. Die godsdienstige inskripsies het meestal praktiese Boeddhistiese leerstellings bevat, maar dit het ook leerstellings van ander godsdienste soos Jainisme en Brahmanisme bevat. In dié inskripsies het Koning Ashoka sy volk herinner om godsdienstige verdraagsaamheid te beoefen.
Magoso
Die Magoso is 'n sytak van die Sandrivier, op sy beurt 'n takrivier van die Sabierivier in Mpumalanga, Suid-Afrika.
Louis Blériot
Louis Charles Joseph Blériot (1 Julie 1872 – 2 Augustus 1936) was 'n Franse ontdekker en ingenieur wat die eerste vlug onderneem het oor 'n groot liggaam water met 'n tuig swaarder as lug.
Louis Blériot is in Cambrai gebore en het ingenieurswese aan die École Centrale Paris studeer. Hy ontwikkel vroeg 'n belangstelling in lugvaart en in 1900 bou hy 'n motoraangedrewe masjien wat 'n klapvliegtuig (ornithopter) genoem word. So 'n tuig was veronderstel om te vlieg deur sy vlerke te klap. Soos ander klapvliegtuie voor dié een het die eksperiment nie geslaag nie, maar Blériot het voortgegaan om te werk aan 'n praktiese vliegtuig.
In 1903 het Blériot saam met Gabriel Voisin, 'n vliegtuigontwerper, die maatskappy Blériot-Voisin gestig. Die maatskappy bou 'n watersweeftuig in 1905 wat wel gesweef het. Hulle ontwikkel ook 'n dubbeldekkervliegtuig wat aangedryf word deur 'n Antoinette-motor. Die maatskappy kom in 1906 tot 'n einde en Blériot begin om vliegtuie volgens sy eie ontwerp te bou en te vlieg.
Namate ligter enjins beskikbaar geword het, het hy vliegtuie ontwerp met verskillende konfigurasies wat strek van die boksvlieër tot die eendvliegtuig. Die Blériot V was die wêreld se eerste suksesvolle enkelvlerkvliegtuig. Dit het die eerste keer in 1907 gevlieg, maar is geskrap nadat dit geval het.
'n Prys van duisend pond is uitgeloof deur die Londense Daily Mail vir die eerste suksesvolle vlug oor die Engelse Kanaal. Dit het Blériot geïnteresseer en hom aangemoedig om sy vierde enkelvlerkvliegtuig en sy eerste werklike suksesvolle vliegtuig, die Blériot XI, te ontwikkel. Nadat hy die Europese uithourekord verbeter het met 'n tyd van 36 minutes 55 sekondes en 'n oorlandprys gewen het, het Blériot seker genoeg gevoel om die Engelse Kanaal aan te durf. Op 25 Julie 1909 het hy die vlug van Calais na Dover onderneem in 'n tyd van 37 minute, tot vreugde van die Franse en ontsteltenis van die Britte wat skielik bewus gemaak is dat hulle moontlik aan lugaanvalle blootgestel kan wees.
Kort hierna het Blériot sy aandag gevestig op lugvaartontwerp en vliegtuigboukunde. Hy het in 1914 president geword van die sukkelende vliegtuigmaatskappy Société pour les Appareils Deperdussin. Hy hernoem die maatskappy Société Pour l'Aviation et ses Dérivés (SPAD) en omskep dit in een van Frankryk se voorste vervaardiger van vegvliegtuie. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het SPAD meer as 5 600 vliegtuie vir Frankryk gebou wat ook uit na Brittanje en ander lande uitgevoer is. Hy open ook vliegskole voor die Eerste Wêreldoorlog in Engeland by die Brooklands- en Hendon-vliegveld, sowel as'n fabriek in 1917 by Addlestone, naby Brooklands, Surrey.
Ná die oorlog stig Blériot sy eie maatskappy, Blériot-Aéronautique, vir die ontwikkeling van kommersiële vliegtuie. Hy sterf in 1936 in Parys en word in die Cimetière des Gonards in Versailles ter ruste gelê.
Franz Kafka
Franz Kafka (* 3 Julie 1883 in Praag, destyds Oostenryk-Hongarye; † 3 Junie 1924 in Kierling naby Klosterneuburg, Oostenryk; selde Tsjeggies František Kafka) was 'n Duitstalige skrywer. Sy hoofwerke sluit naas drie romans en romanfragmente (Der Prozess, Das Schloss en Amerika) 'n groot aantal verhale asook sy briefwisseling met Felice Bauer en Milena Jesenská in.
Kafka se werke is merendeels eers ná sy dood en teen sy uitgesproke wil deur sy intieme vriend, kollega en biograaf Max Brod gepubliseer en het blywende invloed op die 20ste eeuse wêreldliteratuur uitgeoefen.
Oorsig oor sy lewe en werk
Franz Kafka is in 'n Joodse koopmansgesin gebore en het in 1906 in regswetenskappe gepromoveer. Twee jaar later het hy 'n loopbaan as assuransie-amptenaar in Praag begin. In 1922 het hy as gevolg van 'n ernstige siekte ('n larinks-karsinoom) afgetree. Sy literêre werk is sterk beïnvloed deur die verdrukkende oorheersing van sy vader (Das Urteil 1913; Brief an den Vater 1919) asook problematiese liefdesverhoudings met onder meer Felice Bauer (1887-1960) en Milena Jesenská (1896-1944).
Werke, wat tydens sy leeftyd verskyn het, sluit onder meer die verhale Die Verwandlung (1912), Vor dem Gesetz (1915) en In der Strafkolonie (1919) in.
Die unieke karakter van Kafka se werk maak dit byna onmoontlik om sy romans en verhale volgens styltydperk of ander algemene kenmerke te kategoriseer, alhoewel invloede van bekende skrywers soos Johann Wolfgang von Goethe, Gustave Flaubert, Fjodor Dostojefski, Søren Kierkegaard en Friedrich Nietzsche asook kollegas van Kafka soos Max Brod en Gustav Meyrink aangewys kan word. Kafka se raaiselagtige, soms ironiese simboliek het dikwels psigoanalitiese, biografiese of sosiaal-kritiese en politieke trekke, en is gewoonlik moeilik om te ontsleutel. Sy romankarakters is geïsoleerde mense in 'n meedoënlose, groteske wêreld vol van doolhowe en gewoonlik nie in staat om hul lotgeval te wend nie. Hulle word erg gepla deur skuldgevoelens, maar ken nie die rede of oorsaak daarvan nie. Vir hulle bly die wet iets wat deur anonieme magte misbruik word om kontrole uit te oefen en straf toe te pas.
Vyfsaal-papegaaivis
Die vyfsaal-papegaaivis (Scarus scaber) is 'n vis wat voorkom in die westelike Indiese Oseaan en aan die ooskus van Afrika vanaf Oman tot by Sodwanabaai in KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die Saddled parrotfish.
Britse troonopvolging
duimnael|200px|Dié troon, wat in 1296 gebou is en bekend is as die "kroningstoel" of "koning Eduard se stoel" is 700 jaar lank gebruik vir die kroning van die monarge van [[Engeland, Groot-Brittanje en die Verenigde Koninkryk.]]
Die Britse troonopvolging word bepaal deur afstamming, geslag (vir mense wat voor Oktober 2011 gebore is), geboorte binne die huwelik, en godsdiens. Volgens die gemene reg word die troon geërf deur ’n individu se kinders en deur ’n individu sonder kinders se naaste bloedverwant. Die Handves van Regte 1689 en die Act of Settlement 1701, wat albei in Maart 2015 aangepas is, beperk die opvolging tot die wettige Protestantse afstammelinge van Sophia van die Palts wat in gemeenskap met die Anglikaanse Kerk is. ’n Huwelik met ’n Rooms-Katoliek sluit iemand nie meer uit nie. Protestantse afstammelinge van mense wat uitgesluit word omdat hulle Rooms-Katoliek is, het ook steeds ’n aanspraak op die troon.
Koning Charles III is die huidige monarg en sy regmatige erfgenaam is sy oudste seun, William, Prins van Wallis. Ná hom volg sý oudste seun, prins George van Wallis; en dan prinses Charlotte van Wallis, George se suster, en sy jonger broer, prins Louis van Wallis. Die vyfde aanspraakmaker is prins Harry, die jongste seun van Charles III. Daarna volg sy twee kinders. Agste is prins Andrew, Hertog van York, die koning se jonger broer.
Die Verenigde Koninkryk is een van 16 Statebondryke. Elkeen van dié lande het dieselfde monarg en dieselfde volgorde van aanspraak op die troon. In 2011 het die eerste ministers van die ryke eenparig besluit om die opvolgingsreëls op dieselfde manier aan te pas sodat seuns nie meer voorkeur kry nie (vir mense wat ná die datum van die ooreenkoms gebore is) en ’n huwelik met ’n Rooms-Katoliek nie meer iemand uitsluit van opvolging nie, maar die monarg moet steeds in gemeenskap met die Anglikaanse Kerk wees. Die veranderings het op 26 Maart 2015 in werking getree.
Huidige aanspraakmakers
Die lys hieronder van mense wat in die lyn van opvolging is, word beperk tot die koning se afstammelinge en ander bloedverwante, naamlik die ander afstammelinge van die seuns van George V. Die name in kursief is van mense wat nie ’n aanspraak het nie (geboortejaar nie kursief nie indien hulle nog lewe). Nommers 1 tot 16 op die lys is die posisies soos aangedui op die amptelike webtuiste van die Britse monargie. Ander nommers is onderhewig aan die notas en bronne onderaan die lys.
Notas en bronne:
Geen volledige, amptelike lys van troonopvolgers word tans onderhou nie maar die webwerf van die koningshuis lys die afstammelinge van Elizabeth II. In 2001 het die Amerikaanse genealoog William Addams Reitwiesner 'n lys van 4 973 lewende afstammelinge van die keurvors Sophia in volgorde van opvolging saamgestel sonder om Rooms-Katolieke uit te laat. Toe dit in Januarie 2011 opgedateer is, het die lys 5 753 mense ingesluit.
Geskiedenis
Die huidige opvolgingswette in die Verenigde Koninkryk spruit uit die opvolgingswette van Engeland en Skotland. Daar was oorspronklik in nie een van die twee lande vaste reëls oor die aanspraakmakers nie. Die individu kon staatmaak op erflikheid, wetsbepalings, verkiesing (deur die parlement of ’n ander liggaam), benoeming (deur ’n regerende heerser in sy testament) of ’n bewindsoorname. Dit was dikwels onduidelik watter een van dié bepalings voorkeur moet geniet; die resultaat het dikwels nie berus op regsbeginsels nie, maar op die politieke of militêre mag van die aanspraakmakers.
Mettertyd het die oudste seun egter die troon bestyg; ander aanspraakmakers moes baie goed kon verduidelik hoekom hulle dié reël verontagsaam en kon bewys hul teenstanders is onwettig. Eindelik het die parlement beheer oor die opvolging oorgeneem.
Engeland
duimnael|links|180px|Hendrik VII, wat die bewind oorgeneem het.
In 1485 het Hendrik Tudor, ’n afstammeling deur die vroulike lyn van die Huis van Lancaster, die troon oorgeneem as Hendrik VII nadat hy Richard III verslaan het. Richard was die laaste koning van die Huis van York en van die Plantagenêt-dinastie. Ná Hendrik se kroning in Oktober dié jaar in Londen, het sy eerste parlement gelas die troonopvolging word bepaal deur Hendrik en sy afstammelinge.
Hendrik VII is deur sy seun, Hendrik VIII, opgevolg. Hoewel sy pa ’n afstammeling van die Lancasters was, het Hendrik VIII ook ’n aanspraak op die troon gehad deur die York-lyn omdat sy ma, Elizabeth van York, die suster en erfgenaam van Eduard V was. In 1542 het Hendrik ook die titel koning van Ierland aangeneem. Dit sou oorgeërf word deur die monarge van Engeland, en later Groot-Brittanje, totdat die Acts of Union 1800 die aparte trone as die Verenigde Koninkryk verenig het.
Hendrik VIII se verskeie huwelike sou ’n paar probleme oplewer wat die troonopvolging betref. Hy was eers getroud met Catharina van Aragon, by wie hy Maria I, of Bloedige Maria, gehad het. Uit sy tweede huwelik met Anna Boleyn is Elizabeth I gebore en uit sy derde huwelik met Jane Seymour ’n seun, Eduard VI. Volgens wet is Maria in 1533 buite-egtelik verklaar en Elizabeth in 1536. Hoewel hulle buite-egtelik gebly het, is hul aanspraak op die troon in 1544 herstel met die verstandhouding dat die finale besluit by die koning berus. Volgens Hendrik se testament moes Maria en Elizabeth opgevolg word deur afstammelinge van sy oorlede suster, Maria Tudor, die Hertogin van Suffolk. Die afstammelinge van sy oudste suster, Margaret Tudor – wat die heersers van Skotland was – is uitgesluit.
Toe Hendrik VIII in 1547 dood is, het sy jong seun, Eduard, hom opgevolg. Eduard VI was die eerste Protestantse monarg wat die troon van Engeland bestyg het; hy was sterk gekant teen die idee dat sy suster Maria, wat 'n Katoliek was, hom opvolg. Hy het dus in sy testament bepaal Maria en Elizabeth word uitgesluit van die troonopvolging en dat die dogter van die Hertogin van Suffolk, lady Jane Grey, hom moet opvolg. Ná sy dood in 1553 is Jane tot koningin van Engeland verklaar. Ná net nege dae, nog voor sy gekroon is, is haar bewind deur die gewilde Mary omvergewerp. Omdat Hendrik VIII se testament deur die parlement bekragtig is, is Eduard se testament geïgnoreer omdat dit onwettig was.
Maria is opgevolg deur haar halfsuster, Elizabeth, wat anders as baie van haar voorgangers geweier het om ’n erfgenaam te benoem.
Skotland
duimnael|180px|Robert II, die eerste Stewart.
Stuarts
Elizabeth I van Engeland is deur haar agterkleinneef Jakobus VI van Skotland opgevolg – al was dit onwettig volgens Hendrik VIII se testament, waarvolgens die troon moes gaan aan lady Anne Stanley, die erfgenaam van die Hertogin van Suffolk. Jakobus het daarop aanspraak gemaak dat geboortereg belangriker was as wetsbepalings en dat hy as koning van Skotland magtig genoeg was om enige teenstander die hoof te bied. Hy het as Jakobus I van Engeland regeer en so die "Union of the Crowns" bewerkstellig, hoewel Engeland en Skotland tot in 1707 aparte soewereine state gebly het. Sy opvolging is vinnig deur die parlement bekragtig.
duimnael|links|160px| Die Engelse Bill of Rights van 1689.
Jakobus se oudste oorlewende seun en opvolger, Karel I, is in 1649 van die troon gesit en onthoof. Die monargie self is afgeskaf. ’n Paar jaar later is dit vervang deur die Protektoraat onder Oliver Cromwell, wat eintlik ’n monarg was met die titel "Lord Protector" eerder as koning. Hy het sy seun, Richard Cromwell, as sy opvolger aangewys. Richard was onbekwaam en hy is gou uit die amp verwyder. Die monargie is kort daarna heringestel, met Karel I se seun Karel II as koning.
duimnael|180px|Ná die dood van haar laaste kind in 1700 het prinses Anna die laaste persoon geword in die opvolgingslyn soos bepaal deur die Bill of Rights.
Nadat Maria II in 1694 oorlede is, het Willem III alleen verder regeer tot met sy dood in 1702. Hulle het nie kinders gehad nie. Al prinses Anna se kinders het jonk gesterf. In die Act of Settlement van 1701 is bepaal indien Anna sonder kinders sou sterf, sou die troon gaan aan Jakobus I & VI se kleindogter Sophia, die keurvorstin en hertogin-moeder van Hannover, en haar afstammelinge.
duimnael|180px|Keurvorstin Sophia van Hannover.
Ná Willem se dood het Anna koningin van Engeland, Skotland en Ierland geword. Omdat die Engelse parlement keurvorstin Sophia as opvolger gekies het sonder om die Skotse leiers te raadpleeg, het Skotand gereageer deur die Skotse Act of Security goed te keur. Daarvolgens sou Skotland ’n troonopvolger kies ná Anna se dood. Dit sou nie dieselfde persoon as die Engelse troonopvolger wees nie, tensy talle politieke en ekonomiese voorwaardes nagekom word. Anna het dit eers nie goedgekeur nie, maar is gedwing om dit te doen toe Skotland weier om belasting te verhoog en probeer het om soldate uit die Engelse weermag te onttrek. Die Engelse parlement se reaksie daarop was die Alien Act van 1705, waarin gedreig is om Skotland se ekonomie skade te berokken deur handelsbande met dié land te verbeek. Skotland het dus nie ’n ander keuse gehad as om in 1707 met Engeland te verenig om die Koninkryk van Groot Brittanje te vorm nie; die reëls vir die opvolging van die kroon van Groot-Brittanje was soos uiteengesit in die Engelse Act of Settlement.
Huise van Hannover en Windsor
Keurvorstin Sophia is kort voor Anna oorlede en toe Anna sterf, het Sophia se seun in 1714 George I geword.
Pogings is in opstande in 1715 en 1745 aangewend om die Stuarts se aanspraak op die troon te herstel. Die Huis van Hannover het egter aan die bewind gebly. In 1801, ná die Acts of Union 1800, het die aparte monargieë Groot Brittanje en Ierland saamgesmelt as die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland. Tussen 1811 en 1820, toe George III nie in staat was om te regeer nie, het die Prins van Wallis (later George IV) as sy regent waargeneem.
Die volgende krisis met die opvolging was in 1936, toe Edward VIII abdikeer. (Hy wou met Wallis Simpson, ’n geskeide vrou, trou. Die Anglikaanse Kerk, waarvan die monarg die hoof was, het egter nie tweede huwelike van geskeides goedgekeur nie.) Hy het dus geabdikeer en die parlement het bepaal hy en sy nageslag sou geen aanspraak op die troon hê nie. (Edward is in 1972 sonder kinders dood.) Hy is opgevolg deur sy broer, George VI, en hy deur sy oudste dogter, Elizabeth II. Teen dié tyd het die Britse monarg nie meer regeer in die grootste deel van Ierland nie – dit het in 1949 die Republiek Ierland geword – maar was wel die monarg van verskeie onafhanklike Statebondlande.
Statebond
Die lede van die Statebond het dieselfde monarg en om dit so te hou, het hulle ooreengestem om dit óf deur binnelandse opvolgingswette te handhaaf óf dat wie ook al monarg van die VK is, die monarg van daardie land sal wees. In Februarie 1952 het Elizabeth II monarg van al die ryke geword. In Oktober 2011 het die eerste ministers van al 16 lande eenparig in Perth, Australië, besluit om voorgestelde veranderings aan die opvolgingswette goed te keur. Daarvolgens word die opvolging bepaal deur absolute eersgeboortereg, ongeag die aanspraakmaker se geslag, indien hulle ná 28 Oktober 2011 gebore is. Voorheen het seuns voorkeur gekry. Hulle het ook besluit om die verbod op te hef op mense met Rooms-Katolieke gades. Die verbod op Rooms-Katolieke self is behou om te verseker die monarg is in gemeenskap met die Anglikaanse Kerk. Die veranderings het op 26 Maart 2015 in werking getree.
Huidige reëls
Die Bill of Rights en die Act of Settlement bepaal steeds die troonopvolging. Dit is in die VK aangepas soos hierbo genoem met die Succession to the Crown Act 2013.
Enigiemand wat van die opvolging uitgesluit is, word behandel asof hulle "natuurlik dood" is. Sy of haar afstammelinge word nie ook gediskwalifiseer nie, tensy hulle self nie kwalifiseer nie.
Huwelike en kinders
Buite-egtelike en aangenome kinders kan nie die troon bestyg nie. Al word buite-egtelike kinders wie se ouers ná hul geboorte trou nie meer as buite-egtelik beskou nie, kan hulle steeds nie monarg word nie.
Volgens die Succession to the Crown Act 2013 moet die eerste ses aanspraakmakers die monarg se toestemming kry voor hulle mag trou. Mense wat dit nie doen nie, en hul afstammelinge, word gediskwalifiseer om die troon te bestyg. Die huwelik is egter steeds wettig.
Verraad
Volgens die Treason Act 1702 en die Treason (Ireland) Act 1703 pleeg iemand verraad as hy probeer verhinder dat die eerste aanspraakmaker die troon bestyg. Sedert die Crime and Disorder Act 1998 is die maksimum straf lewenslange tronkstraf.
Puberteit
Puberteit is die proses van fisieke veranderings waardeur ’n kind se liggaam gaan om ’n volwassene te word wat in staat is tot voortplanting. Dit word aan die gang gesit deur hormonale seine van die brein na die geslagskliere: die eierstokke in ’n meisie en die testikels in ’n seun. In reaksie op die seine vervaardig die geslagskliere hormone wat libido en die groei, funksie en transformasie van die brein stimuleer, asook die bene, spiere, bloed, vel, hare, borste en geslagsorgane. Fisieke groei – lengte en gewig – versnel in die eerste helfte van puberteit en is voltooid wanneer ’n volwasse liggaam ontwikkel het. Voor puberteit is die eksterne geslagsorgane, bekend as die primêre geslagseienskappe, die eienskappe wat seuns en meisies van mekaar onderskei. Puberteit lei tot geslagsdimorfie deur middel van die sekondêre geslagseienskappe, wat tot ’n groter onderskeid tussen geslagte lei.
Britse troonopvolging
Perth-ooreenkoms, 26 Maart 2015
Ná die aanvaarding van die Perth-ooreenkoms het veranderings op 26 Maart 2015 ingetree in die volgorde van aanspraakmakers. Die posisie van die eerste 27 aanspraakmakers het onveranderd gebly, insluitende dié van prinses Anne en haar kinders en kleinkinders, tot met die geboorte van prinses Charlotte van Wallis op 2 Mei 2015.
Puberteit
Meisies se puberteitsjare begin op gemiddeld 10-11 jaar en eindig op 15-17 jaar; seuns se puberteitsjare begin op gemiddeld 11-12 jaar en eindig op 16-17 jaar. Die belangrikste baken vir puberteit in meisies is menarg, die begin van menstruasie, wat op gemiddeld 12-13 jaar gebeur. Vir seuns kom die eerste ejakulasie op gemiddeld 13 jaar voor. In die 21ste eeu is die gemiddelde ouderdom waarop kinders, veral meisies, puberteit bereik laer as in die 19de eeu, toe dit 15 vir meisies en 16 vir seuns was. Dit kan vanweë enigeen van verskeie faktore wees, insluitende beter voeding, wat lei tot vinnige liggaamsgroei; groter gewigs- en vetneerslag; of blootstelling aan endokriene ontwrigters soos xeno-estrogene, wat soms kan voorkom vanweë voedselinname of ander omgewingsfaktore.
Britse troonopvolging
Veranderings in die opvolging
duimnael|125px|Die Accession Council vergader gewoonlik in Sint James-paleis om die nuwe monarg aan te kondig.
Puberteit
Wat veral merkbaar is onder die morfologiese veranderings in die grootte, vorm, samestelling en funksionering van die liggaam gedurende puberteit, is die ontwikkeling van sekondêre eienskappe, die "invul" van die kind se liggaam van meisie tot vrou en van seun tot man. Die woord "puberteit" is afgelei van die Latynse puberatum (rypheidsouderdom), en beskryf die fisieke veranderings na seksuele volwassenheid, nie die psigososiale en kulturele rypwording wat in die Westerse kultuur betrekking het op die geestelike oorgang van kind tot volwassene nie, hoewel die twee oorvleuel.
Britse troonopvolging
Troonbestyging
Wanneer nuwe monarge die troon bestyg, word verwag hulle moet verskeie ede aflê, eerstens dat hulle die Protestantse geloof sal onderhou. Dié moet afgelê word óf op die eerste parlementsopening van hul bewind óf op hul kroning – wat ook al eerste plaasvind.
Ná ’n routydperk word die nuwe monarg gewoonlik in Westminster-abdy gekroon. Die kronings van beide Elizabeth II (1953) en George VI (1937) het plaasgevind sestien maande nadat hul onderskeie vaders gesterf het. In die geval van George VI is dit oorspronklik beplan dat sy broer, Edward VIII, op 12 Mei 1937 gekroon sou word, maar Edward het in Desember 1936 geabdikeer en George is op daardie dag gekroon. Die Aartsbiskop van Kantelberg neem dit gewoonlik waar, maar die monarg mag enigiemand van die Anglikaanse Kerk aanwys. ’n Kroning is nie noodsaaklik nie; Edward VIII is byvoorbeeld nooit gekroon nie, maar was onteenseglik koning.
Puberteit
Verskille tussen die geslagte
thumb|center|900px|’n Benaderde voorstelling van die ontwikkelingstydperk in die kinderjare en vroeë volwasse jare. Puberteit is regs in groen gemerk. 260px|thumb|
Twee van die belangrikste verskille tussen puberteit in meisies en seuns is die ouderdom waarop dit begin en die hormone wat betrokke is, die androgene en estrogene.
Hoewel ouderdomme grootliks verskil, begin meisies se puberteit op gemiddeld 10-11 jaar en eindig op sowat 15-17; seuns s’n begin op gemiddeld 11-12 jaar en eindig op 16-17 jaar. Meisies bereik voortplantingsrypheid sowat vier jaar ná die eerste fisieke veranderings van puberteit. Daarteenoor ontwikkel seuns stadiger, maar hou aan groei sowat ses jaar ná die eerste sigbare veranderings van puberteit. Enige toename in lengte ná puberteit is ongewoon.
By seuns is die androgeen testosteroon die belangrikste geslagshormoon; terwyl testosteroon vervaardig word, word alle veranderings by seuns gekenmerk as virilisasie (die biologiese ontwikkeling van geslagsverskille). ’n Aansienlike produk van testosteroonmetabolisme in mans is estradiol. Die omsetting van testosteroon in estradiol hang af van die hoeveelheid liggaamsvet, en estradiolvlakke in seuns is gewoonlik baie laer as in meisies. Die manlike "groeivlaag" begin ook later, versnel stadiger en duur langer. Hoewel seuns gemiddeld 2 cm korter as meisies is voordat puberteit begin, is volwasse mans gemiddeld 13 cm langer as vroue. Die grootste deel van hierdie geslagsverskil in volwasse lengte word toegeskryf aan die latere aanvang van die groeivlaag en ’n stadiger voortsetting totdat dit voltooi is; dit is ’n regstreekse gevolg van die latere styging en laer vlakke van estradiol by mans.
Die hormoon wat vroulike ontwikkeling oorheers, is die estrogeen estradiol. Terwyl estradiol die groei van die borste en baarmoeder aanhelp, is dit ook die belangrikste hormoon wat die groeivlaag tydens puberteit stimuleer. Estradiolvlakke styg vroeër en bereik hoër vlakke by vroue as by mans.
Die hormonale rypwording van vroue is aansienlik ingewikkelder as by mans. Die belangrikste steroïedhormone, testosteroon, estradiol en progesteroon, sowel as prolaktien, vervul belangrike fisiologiese funksies in puberteit.
Vroeë en laat puberteit
Verskeie studies oor puberteit het ondersoek ingestel na die uitwerking van ’n vroeë of laat begin van puberteit in mans en vroue. Oor die algemeen ervaar vroue wie se puberteit laat begin het, positiewe gevolge in hulle adolessente en volwasse lewe, terwyl meisies wie se puberteit vroeg begin het, negatiewe gevolge ervaar. Mans wie se puberteit vroeër begin het, het gewoonlik positiewer gevolge in hulle volwasse lewe, maar negatiewe gevolge in hulle adolessensie, terwyl die teenoorgestelde waar is vir ’n laat begin.
Meisies
Resultate het oor die algemeen daarop gedui dat ’n vroeë begin van puberteit by meisies sielkundig skadelik kan wees. Die hoofrede is die kwessie van liggaamsbeeld. Terwyl hulle fisiek ontwikkel en gewig aansit aan verskeie liggaamsdele, lyk meisies wie se puberteit vroeg begin het gewoonlik groter as ander meisies. As gevolg van die sosiale druk om skraal te wees ontwikkel hulle ’n negatiewe liggaamsbeeld. Mense kan ook meisies terg omdat hulle borste begin wys en hulle dwing om dit onder klere te probeer wegsteek. Hulle kan ook geneig wees om nie te wil uittrek met byvoorbeeld liggaamsoefeninge of in die gim nie. Dit alles lei tot ’n lae selfbeeld en depressie.
Seuns
In die verlede is ’n vroeë begin van puberteit verbind met positiewe gevolge by seuns, soos leierskap in hoërskool en sukses in hulle volwasse lewe. Onlangse studies het egter onthul die risko's en probleme van ’n vroeë puberteit weeg dalk swaarder as die voordele.