cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beeld
'n Vorige redakteur onthou
Ton Vosloo, redakteur van Beeld van 1977 tot 1983, bestuderende direkteur van Naspers van 1984 en nie-uitvoerende voorsitter van 1997 af, skryf oor die ontstaan van Beeld: "Hef aan het voorgelê met Beeld 2 (hy verwys na die Sondagkoerant Die Beeld as Beeld 1), wat op 16 September 1974 deur ’n optimistiese Naspers as ’n dagblad van stapel gestuur is. Daar is hoë projeksies van inkomste en verkope gemaak. Maar om op dag een te verskyn, moes ’n bende Naspersers die produk in die haglikste omstandighede in Doornfontein moontlik maak. Om geld te bespaar, is ’n ou meubelpakhuis in ’n propperse koerant-omgewing omskep. In die weke voor lansering het joernaliste in snerpende koue in die halfdonker, onvoltooide gebou met lampies, flitse en soms kerse gesukkel om te werk. Die trappe was halfklaar en die hyser het nie gewerk nie. Alles was raap en skraap om gereed te wees vir ’n vroeë geboorte. Die opposisie het hul tande daar buite geslyp. Reeds in die mark was, aan die Engelse kant, The Star, The Rand Daily Mail en The World.
"Dit was ’n grootse gesukkel om die eerste uitgawe van Beeld persklaar te kry, maar die koerant het die rolpers gehaal. Hier word die eerste uitgawe gebore. Aan die Afrikaanse kant was Die Transvaler en Die Vaderland. Marius Jooste van Perskor het in Pretoria die nuwe opposisie, Oggendblad en Hoofstad, begin om Beeld die hoof te bied. ’n Bloedige geveg het gewag. Die spanning het so hoog geloop dat van ons manmoedige (oormoedige?) joernaliste wat dit gewaag het om in Vegkop, Perskor se naaste kroeg, ’n dop te gaan maak, in vuisgevegte oor lojaliteite betrokke geraak het.
"En toe begin dit val: 40 000, 25 000, tot by 13 000, dink ek. Verkope het toe by so 19 000 gestabiliseer. Dit was ’n ramp. Deur middel van industriële sabotasie het die inligting by ons mededingers uitgekom – en het hulle nie gekraai nie. Beeld het egter stadig maar seker begin terugveg. Die syfers het stadig geklim tot by sowat 37 000. Die Transvaler se verkoopsyfer was sowat 38 000 toe Beeld begin is, maar dié syfer het wonderbaarlik tot byna 50 000 gelig.
"Dit was ’n skok toe Schalk Pienaar ná drie maande in 1975 vanweë swak gesondheid as redakteur moes uittree. Johannes Grosskopf het die leisels geneem, en ek het in 1977 as redakteur oorgeneem. Grosskopf het aande op sy knieë met rekenaaruitdrukke van verkooppatrone deurgebring en die sirkulasie-afdeling verwens oor sy onvermoë om punte waar die koerant uitverkoop was, betyds aan te vul. Hy kon wel in later jare ’n behae daarin skep dat Beeld vir Die Transvaler met werklike verkope ver verbygesteek het, maar Perskor het die stryd verleng deur bedrog te pleeg toe hy duisende koerante in ’n ou mynskag afgesmyt en dit as sirkulasie getel het.
Beeld het hergroepeer en ons redaksiebeleid was: Slaan die harde nuus hárd. Die koerant het naam gemaak met sy skerp nuusdekking en vreeslose politieke aanslag. Ons het ons vlag aan die verligte maspaal gespyker. Ons het, byvoorbeeld, nuus gemaak toe ’n dapper vroulike verslaggewer haar tydens 1976 se onluste swart gesmeer en met ’n Volkswagen na Soweto gery het om die nuus te gaan haal. Sy het haar lewe gewaag en ek moes haar wys op haar ondeurdagte optrede, maar haar nietemin op die skouer klop vir die inisiatief wat sy geneem het.
"Ons het ook ’n wenresep gevind in ’n nuwe speletjie genaamd Minipot, wat derduisende nuwe lesers gelok het. Dit het nietemin tien jaar geneem voordat Beeld winsgewend geword het. Al vier Perskor se dagblaaie het uiteindelik gevou en die sogenaamde persstryd het tot ’n einde gekom. Beeld is steeds die enigste dagblad anderkant die Vaalrivier. Die koerant is vandag ’n ster onder dagblaaie en dit voltooi Naspers se gedugte drietal: Beeld, Volksblad en Die Burger."
Hede
Beeld word versprei in vier van Suid-Afrika se provinsies waar dit ook die enigste Afrikaanse dagblad is: Gauteng, Mpumalanga, Limpopo, en Noordwes. Dit was lank die grootste Afrikaanse dagblad in die land met 'n sirkulasie van meer as 100 000, maar het in 2012 teruggesak tot 73 455 en in die tweede kwartaal van 2014 tot 59 544. In die laaste kwartaal van 2014 was dit 52 276 en in die tweede kwartaal van 2015 50 536. Beeld verskyn van Maandag tot Vrydag in breëbladformaat en Saterdag in ponieformaat. Van dié Saterdag-uitgawe het in die vierde kwartaal van 2014 gemiddeld 46 043 eksemplare verkoop. Die weekdagsirkulasie het in Junie 2017 tot 39 961 gedaal. In die tweede kwartaal van 2019 was dit 31 123 en in die eerste kwartaal van 2020 28 291. 'n Jaar later, in die eerste kwartaal van 2022, was dit 21 596 en in die tweede kwartaal 21 015.
'n Ander bekende Afrikaanse dagblad, Die Burger is 'n susterkoerant van Beeld. Beeld verskyn van Maandag tot Saterdag (Naweek-Beeld, waarvan die sirkulasie in die tweede kwartaal van 2019 37 410 was en in die eerste kwartaal van 2020 34 198). In die eerste kwartaal van 2022 was dit 29 120. Sondae wanneer Beeld nie verskyn nie, verskyn Rapport, die gewildste Afrikaanse Sondagkoerant.
George Beban
George Beban (13 Desember 1873 – 5 Oktober 1928) was 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente His Sweetheart (1917), One Man in a Million (1921), The Greatest Love of All (1924), en The Loves of Ricardo (1926).
Wildekopieva
Die Wildekopieva (Bulbine narcissifolia) is 'n plant en geofiet wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie kom wyd voor; in die Wes-Kaap, Oos-Kaap, KwaZulu-Natal, Vrystaat, Noordwes, Gauteng, Limpopo asook Botswana en Lesotho.
Taylor Trensch
Taylor Trensch (gebore 3 Mei 1989) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Rogues (2003) en American Theater Wing Centennial Concert (2018).
Erica parkeri
Erica parkeri is 'n plant wat tot die genus Erica behoort. Die plant is endemies aan Madagaskar.
David Schofield (akteur)
David Schofield (gebore 1951) is 'n Engelse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente An American Werewolf in London (1981), Gladiator (2000), Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest (2006), en Valkyrie (2008).
Erica parilis
Erica parilis is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en is deel van die fynbos. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Zaza
Die Zazas is 'n Iranse volk in die huidige Turkye. Die Zazas word ook wel aangedui as 'n etniese groepering of etniese minderheid. Die oorspronkelike woongebied van die Zazas is die Anatoliese streek Dersim en omstreke. Hierdie naam word deur die Turkse staat in 1936 verander na Tunceli, nadat die Turkse leër die outonomie van hierdie streek brutaal verwerp. Zazas praat eerder van Dersim as van Tunceli.
Taal en etnisiteit
Die Zazas praat 'n eie taal, behorend tot die Irannese taalgroep (waarvan onder meer Koerdies, Beloetsji en Persies ook deel uitmaak). Die taal van dee Zazas word dikwels aangedui as Zazaki. Die taal wat die Zazas praat is nie oral eenvormig nie. Dit word tewens gekenmerk deur sterk dialektiese verskille. Sekere dialekte wyk sodanig af dat dit maklik as 'n aparte taal gesien kan word. 'n Ander twispunt is die taalkundige indeling van Zazaki. Deurdat Zazaki in 'n ontstaanfase verkeer, en oor geen eie taalinstituut beskik nie, is daar nog geen sprake van 'n gestandaardiseerde taal nie, en elke spreker stel sy eie dialek op skrif. Die positiewe hiervan is wel dat dit bevorderlik is vir indiwiduele taalontwikkeling.
Zazaki kan onderverdeel word in drie hoofdialekte: noordelike dialekte (alevitiese dialekte), Paloe-Bingölse dialekte (sentraal) en die Çermik-Siverekse dialekte (suidelike dialekte). Die sentrale en suidelike dialekte toon die grootste ooreenkoms. Die noordelike dialekte bestaan uit die Wes-Dersim (Hozat-Ovacik), Oos-Dersim (Tunceli, Pülümür, Erzincan, Sivas, Kelkit, Erzoeroem) en Bingöl-Varto dialekte (wat eerder 'n sagter uitspraak as ware dialek is). Iemand wat sy moedertaal goed besig, en met die verskillende dialekte van verskillende Zaza-gebiede vertroud is, kan met enigeen kommunikeer.
Enersyds weens die gebrek aan algemene gebruik van Zazaki, en andersyds weens die oorgang na Turkse onderwys én die invloed van die media, het die woordeskat van die laaste geslag sterk gekwyn. Elke gebied het ook hul eie woordeskat en eie klankleer, wat dikwels die oorsaak is van wanbegrip tussen verskillende dialekte.
Elke dialek verskil ook dialekties na gelang van die streek. Die mees konserwatiewe dialekte is naamlik dié van die Kigi- en Diyarbakir-gebiede.
Geloof
Die meerderheid Zazas hang alevitisme aan, hoewel daar ook vele Zazas is wat die soennitiese islam aanhang. Religieus gesien is die Zaza dus onder te verdeel in twee groepe: alevities- en soennities-islamities. Die alevitiese Zazas het hulle veral in die noorde van die Zaza-gebied gevestig. Die soennitiese Zazas (Schafii an Hanafi) daarenteen bevind hulle veral in die suide van die gebied.
Geskiedenis en onderdrukking
Vermoedelik het die Zazas tussen die 10e en 11e eeue geïmmigreer na hulle hedendaagse gebied in Oos-Anatolië. Ook word beweer dat die huidige Zazas die afstammelinge van die Deylemiete is. Daar bestaan ook teorieë dat die voorouers van de Zazas vanuit hul huidige woongebied – die historiese Dersim – na ander plekke versprei het.
Uit sekere bronne blyk dit dat die Zazaki 'n sekere taalhistoriese verwantskap het met die middel-Irannese taal Parties. In 'n onlangs verskene tesis oor die herkoms van die Dersimis word vermeld dat hulle die oorspronklike mense van hulle huidige vaderland is. Die Dersim sou hulself as 'n federasie van diverse volkere gesien het, wat die Zazaki uit die Deylemiete oorgebring en aanvaar het.
Zazaki word gepraat in die provinsies Dersim (Dêsım), Erzincan (Erzıngan), Bingöl (Çewlig), Wes-Sivas (Sêvaz/Qoçgiriye), Suid-Eruzurum, Varto (Gımgım), Elazig (Xarpêt), Diyarbakır, Siverek (Sêwregı), Adiyaman (Semsur). Daarbenewens deur 'n groep mense in 'n paar dorpe van Malatya (Pötürge en Arapkir), Mardin, Mutki, Sariz (Kayseri), Aksaray, Selim (Kars), Göle (Arhadan) en deur mense in diaspora verspreid oor die Turkse metropole soos Istanboel, Ankara, Izmir en Mersin. Ook in Europa en in andere kontinente soos Amerika en Australië word Zazaki deur duisende mense gepraat. In Duitsland alleen is daar na skatting 150 000-200 000 mense wat Zazaki as moedertaal besig.
Sowel in die verlede as in die hede is die Zazas – veral dié uit Dersim – weens hul alevitiese geloofsoortuiginge onderdruk en vervolg deur hulle (Turkse/soennitiese) heersers.
Tot op hede bestaan daar nog geen nasionale onafhanklikheidsbewegings in die gebied nie. Dewelke is grotendeels vanuit Europa aktief. Met uitsondering van die laaste jare is dit veral te wyte aan die godsdienstige spanninge tussen verskillende geloofsoortuiginge, wat 'n onderlinge toenadering tussen Zazas erg bemoeilik. Jare lank was Dersim en Varto die vernaamste gebiede waar linkse organisasies oor heelwat aanhangers beskik het. Zazas word gesien as een van die mees opstandige volke ooit in Anatolië. In die noorde van Mesopotamië het die Zaza-gemeenskap verantwoordelikheid erken vir verskeie versetsaksies en opstande. Die bekendste daarvan is dié van Seyh Sait (Piran) in 1925 en die verset van Dersim onder leiding van Seyid Riza (Hozat) in die jare 1937 en 1938. Hierdie laaste verset is beëindig met 'n volksmoord, gevolg deur brute deportasies van die oorlewendes na Wes-Turkye.
Dit is daarom voorspelbaar dat vele Zazas tans buite hul geboorteland, in diaspora, leef. Buiten die onderdrukking en die ontruiming van die dorpe dra ook die ekonomies troostelose situatie by tot die emigrasie van vele mense na West-Turkye of Europa.
Die Zaza-gemeenskap se woongebied bestaan uit redelik moeilik toeganklike en bergagtige gebiede van Anatolië. Die meeste mense maak 'n bestaan uit veeteelt en landbou. Weens die guerrillaoorlog van die Koerdiese vryheidsbewegings het hul lewensomstandighede die afgelope jare swaarder geword. Deur die noodsaaklike vertrek van hierdie mense na ander stede en deur die sware lewensomstandighede is die assimilasieproses – weens die verlies van die moedertaal – onbewustelik versnel. Tans staan steeds vele dorpe leeg of word bewoon deur slegs 'n aantal bejaardes. Die jongeres bring meestal slegs die somers in hul dorp deur.
Die eerste skriftelike dokumente omtrent Zazaki is versamel deur die taalkundige Peter Lerch in die jaar 1850. 'n Verdere twee religieuse geskrifte (mewlid) bestaan uit die jaar 1899 van Ehmedê Xasi en van ‘Usman Efendiyo Babıc (gepubliseer in Damascus, 1933) wat in die Arabiese alfabet saamgestel is.
Gestreepte pylstormvoël
Die Gestreepte pylstormvoël (Calonectris leucomelas) is 'n stormvoël wat seldsaam is aan die kus van Suid-Afrika. Die voël is 45 – 48 cm groot en weeg 450 - 580 g met 'n vlerkspan van 108 - 124 sentimeter. In Engels staan die voël bekend as Streaked shearwater. Die voël broei op eilande in die noordwestelike Stille Oseaan.
Zaza
Invloed van assimilasie
Momenteel is die taal in 'n situasie waar die skryf en publisering daarvan steeds 'n moeisame proses is. Die hoofoorsaak daarvan is die assimilasiepolitiek van de Turkse staat en die verwoestende gevolg daarvan. Met die begin van die jare 90 was die openbare gebruik (skrywe, musiekmaak) van 'n "minderheidstaal" strafbaar.
Die Turkse onderwysstelsel was suksesvol met die amptelike assimilasieproses. Veral die alevitiese jeug praat nie hul eie taal nie, en die volwassenes slaag nouliks daarin om hul taal oor te dra aan hul kinders. By die soenniete begin die assimilasie ook ernstig toeneem. Desondanks is daar wel ontwikkeling te sien by die jonger geslag. Die wil om hul eie moedertaal te leer en hul herkoms te ondersoek word groter.
Hoewel dit met die aanvang van hierdie eeu taalkundig geblyk het dat Zazaki geen Koerdiese dialek is nie, maar 'n volwaardige taal, word dit veral in die politiek en in besigheid beskou as 'n Koerdiese dialek. Hierdie politieke klassifikasie van Zazaki is veral 'n gevolg van die feit dat die etniese minderhede in Turkye, sonder inbegrip van die verskille aan 'n ander volksgroep toegewys word. Die vooroordeel is dat die mense uit die Midde-Ooste (Zaza, Syriërs, Arabieren, Armene, Turkse aleviete ens.) outomaties Koerde is. So word byvoorbeeld ook alle inwoners van die Swartseekus as Laze beskou, hoewel daar ook nie-Laze woon. Die eensydige en nasionalistiese politiek, die oningeligtheid en die feit dat Zazas as volk vele ooreenkomste toon met die Koerde is die belangrikste oorsake hiervan.
Tot ongeveer tien jaar gelede was in Turkye enige etniese, kulturele en taalkundige ondersoek rakende minderhede strafbaar. Dit is gesien as die tref van 'n onderskeid. Tot op hede is dit steeds strafbaar om verskille aan te dui, wat sogenaamde separatistiese opmerkings sou uitmaak. Dit sou genoeg wees om uitgewers en organisasies te kan straf deur die uitgee van boeke en/of blaaie te verbied. Daarom bestaan daar oor die Zazas en hul taal prakties en wetenskaplik gesien, weinig geskrewe bronne in Turkye. Hierdeur is daar rondom die onderwerp steeds 'n groot onkunde.
Terry O'Sullivan
Terry O'Sullivan (7 Julie 1915 – 14 September 2006) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die televisiereekse Robert Montgomery Presents (1950), Big Town (1950), Search for Tomorrow (1951), en The Secret Storm (1954).
Tekwane Estate
Tekwane Estate is 'n nedersetting in die Ehlanzeni-distriksmunisipaliteit in die suidooste van Mpumalanga.
John C. Becher
John C. Becher (15 Januarie 1915 – 20 September 1986) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Man Who Wasn't There (1983) en Gremlins (1984), en in die televisiereekse Lamp Unto My Feet (1948) en The United States Steel Hour (1953).
Jeremy Gilley
Jeremy Gilley (gebore 1969) is 'n Engelse akteur, regisseur, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Where the Red Wind Blows (1999), Peace One Day (2004), en The Day After Peace (2008).
Drammen
In die tyd van die nywerheidsomwenteling het papiermeule, ysteraanlegte, glas- en tekstielfabrieke, skeepsbouwerwe en ander nywerhede ontstaan. Intussen het hierdie fabrieke, wat met water- en lugbesoedeling verbind is, plek gemaak vir nuwe aanlegte wat onder meer elektroniese, grafiese en voedselprodukte vervaardig. Drammen is daarnaas 'n modelstad vir inligtingstegnologiegebaseerde ekonomiese groei en moderne stadsbeplanning in 'n smart city.
Peri Baumeister
Peri Baumeister (gebore 1986) is 'n Duitse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Wetlands (2013), Irre sind männlich (2014), en Unsere Zeit ist jetzt (2016).
Albrecht von Blumenthal
Albrecht von Blumenthal (10 Augustus 1889 - 28 Maart 1945) was 'n Duitse grondeienaar in Pruise en 'n geleerde in die klassieke kuns.
Vroeë lewe
Albrecht von Blumenthal is gebore in Staffelde in Uckermark as die seun van Rittmeister Vally von Blumenthal en Cornelia Kayser. Sy vader was 'n Pruisiese edelman en sy moeder 'n afstammeling van die skilders Lucas Cranach, die ouere en jongere. Hy is opgelei deur 'n privaat tutor en in 1909 deur Keiser Wilhelm I benoem tot Rhodes beurshouer. Hy het aan Lincoln College (Oxford Universiteit) in die klassieke kunste gestudeer. In 1913 is sy proefskrif Hellanicea: De Atlantiade aan die Universiteit van Halle goedgekeur.
Loopbaan
Na die oorlog doseer hy tot 1922 aan die Universiteit van Jena. Hy het navorsing gedoen oor Aischulos, Archilochus en Hellanicus van Lesbos. Vanaf 1927 lewer hy artikels by tot die Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. In 1928 word hy benoem as 'n assosiaat-professor aan Jena. In 1938 word hy aangestel as volle professor aan die Giessen Universiteit in die Rudolf Herzog-stoel. In dieselfde jaar het hy en sy broer Robert toegelaat dat Dietrich Bonhoeffer hul landgoed op Schlönwitz gebruik om 'n onwettige Lutherse seminarium te bedryf. Op 10 April 1940 het hy aansoek gedoen om by die NSDAP aan te sluit en op 1 Julie is sy aansoek om lidmaatskap toegestaan (nr. 8142228). Sy persoonlike lêer dui aan dat sy lidmaatskap van die party verband hou met sy bevordering van Ausserordentlicher na Ordentlicher-professor, wat later daardie jaar plaasgevind het toe hy aangestel is tot 'n residensiële professoraat. Hy het egter weinig aan enige van die aktiwiteite wat daarmee verband hou deelgeneem, en nooit 'n noemenswaardige rang in die party behaal nie. Sy publikasies gedurende die periode van Nasionaal-Sosialisme was streng nie-polities en vry van enige vorm van Führer-verering.
Gesin
Von Blumenthal se eerste vrou was Wilhelmine Hainsworth, dogter van die Yorkshire-nyweraar AW Hainsworth. Hulle het twee seuns gehad wat hul moeder, na die egskeiding van hul ouers, na Engeland vergesel het. Een daarvan was die historikus Charles Arnold-Baker, wat by die Britse leër aangesluit het toe die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek het. Albei het ook later in MI6 gedien. Na die egskeiding (vanweë sy owerspel) het Albrecht weer getrou en nog vier kinders gehad naamlik, Albrecht, Viktor, Valeska en Erika. Albrecht is 'n Lutherse predikant, en Viktor doseer tans aan die Universiteit van Marburg.
Albrecht se neef Hans-Jürgen, wat Albrecht aan Claus von Stauffenberg voorgestel het, is vir sy aandeel in die Julie-plot tereggestel.
Selfmoord
Aangesien Albrecht 'n konserwatiewe en patriotiese Duitser was, het hy nie kans daarvoor gesien om in sy besette vaderland te woon nie. In Februarie 1945 het von Blumenthal saam met sy tweede vrou van die Amerikaanse Leër na Marburg gevlug en daar, op 28 Maart, die lewe van homself en sy vrou geneem, op 'n omgekeerde wa buite Moltkestrasse.
Swartbekpylstormvoël
Die Swartbekpylstormvoël (Puffinus puffinus) is 'n stormvoël wat seldsaam is aan die kus van Suid-Afrika. Die voël is 30 – 38 cm groot en weeg 250 - 520 g met 'n vlerkspan van 76 - 88 sentimeter. In Engels staan die voël bekend as Manx shearwater. Die voël broei op eilande in matige noord Atlantiese Oseaan.
Chyler Leigh
Chyler Leigh (gebore 10 April 1982) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Not Another Teen Movie (2001) en Brake (2012), en in die televisiereekse Safe Harbor (1999) en Grey's Anatomy (2005).
Hugo Sperrle
Hugo Sperrle (7 Februarie 1885 - 2 April 1953) was 'n Duitse militaris in die Eerste Wêreldoorlog en 'n Generalfeldmarschall in die Luftwaffe tydens die Tweede Wêreldoorlog.
Sperrle, gebore in 1885, het in 1903 by die Keiserlike Duitse leër aangesluit. Hy het in die artillerie gedien na die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog. In 1914 het hy by die Luftstreitkräfte aangesluit as waarnemer wat toe as vlieënier opgelei is. Sperrle het die oorlog beëindig op die rang van Hauptmann (kaptein) aan die bevel van 'n lugverkenningsaanhang van 'n veldleër.
In die tussenoorlogse periode is Sperrle benoem tot die Algemene Personeel in die Reichswehr, en dien die Weimar-republiek in die lugoorlogtak. In 1934 nadat die Nazi-party die mag oorgeneem het, is Sperrle tot Generalmajor (Brigadier-generaal) bevorder en van die leër na die Luftwaffe oorgeplaas. Sperrle is in November 1936 bevel gegee oor die Condor-legioen en het in die Spaanse burgeroorlog tot Oktober 1937 met die ekspedisiemag geveg. Die legioen het wêreldwye aandag getrek vir die meedoënlose bomaanval op dorpe en stede in Spanje.
Sperrle is in Februarie 1938 aangestel as bevelvoerder van die Luftwaffengruppenkommando 3 (Air Force Group Command 3), die voorloper van Luftflotte 3 (Air Fleet 3). Sperrle is tydens die Anschluss en Tsjeggiese krisis deur die Nazi-leierskap gebruik om ander regerings met bombardement te dreig. Sperrle het op uitnodiging van Adolf Hitler verskeie belangrike vergaderings met Oostenrykse en Tsjeggiese leiers vir hierdie doel bygewoon.
In September 1939 begin die Tweede Wêreldoorlog met die inval in Pole. Sperrle en sy lugvloot het uitsluitlik aan die Westelike Front gedien. Hy speel 'n belangrike rol in die Slag van Frankryk en die Slag om Brittanje in 1940. In 1941 het Sperrle operasies tydens die Blitz oor Brittanje gedoen. Vanaf middel 1941 het sy lugvloot die enigste bevel in die weste geword. Deur middel van 1941 en 1942 verdedig hy die Duits-besette Europa teen die Royal Air Force, en vanaf 1943 en die Amerikaanse Army Air Force. Sperrle se opdrag is uitgeput in die slagtingsgevegte wat deur die Combined Bomber Offensive op hom gedwing is.
Teen die middel van 1944 is die lugvloot van Sperrle tot impotensie verminder en dit kon nie die geallieerde landings in Wes-Europa afstoot nie. Gevolglik is Sperrle na die Führererve ontslaan en het hy nooit weer 'n senior bevel gehad nie. Op 1 Mei 1945 word hy deur die Britte gevange geneem. Na die oorlog is hy tydens die Hoë Kommando-verhoor van oorlogsmisdade aangekla, maar hy is vrygespreek. Sperrle is in 1953 in die ouderdom van 68 oorlede.
The Who
The Who is 'n Engelse rockgroep van die jare sestig en sewentig van die twintigste eeu wat in 1964 in Londen (Engeland) tot stand gekom het. Die groep het tot een van die bekendste rock-'n-roll-groepe ter wêrel gegroei en het op hul hoogtepunt uit sanger Roger Daltrey, kitaarspeler Pete Townshend, baskitaarspeler John Entwistle en tromspeler Keith Moon bestaan. The Who was met uitsondering van die periodes tussen 1983 en 1988 en tussen 1990 en 1995 vrywel kontinu op musiektoer gewees. Wysigings aan die groepsamestelling het gekom na die dood van Keith Moon in 1978 (wat agtereenvolgens deur Kenney Jones, Simon Phillips en Zak Starkey vervang is) en na die dood van John Entwistle in 2002 (in wie se plek Pino Palladino sedertdien waarneem). Teen die einde van Oktober 2006 het The Who 'n comeback gemaak met hul album Endless Wire. Dit is die elfde ateljeealbum wat die groep uitgebring het, maar die eerste sedert It's Hard (1982).
The Who het veral as rockpioniers bekend geword; uitvinders van die kragakkoorde (powerchords) en Townshend se rockopera Tommy. Die vroeë mod-albums van die groep — met korte, soms aggressiewe nommers daarop — is goeie voorbeelde van hoe The Who daar uitgesien het: Pete Townshend met sy leidende kragakkoorde, Keith Moon met sy eksplosiewe tromwerk, John Entwistle met sy baslopies en Roger Daltrey met sy kragtige stem en rondvlieënde mikrofoon. Hierdie albums het 'n groot invloed op die ontwikkeling van hardrock en powerpop gehad, terwyl die luidrugtige en aggressiewe konserte die weg vir die koms van punkrock gebaan het.
Van Mod-rockers tot rockoperas en hardrock, so regeer The Who as trotse voorvegters, volgens die mening van vele, die titel van die Wêreld se Grootste Rockband.
Sokotra
Sokotra (Arabies: سقطرى‎ / Suqutrā) is 'n argipel in die noordwestelike Indiese Oseaan, wat uit die vier eilande Sokotra, Abd al Kuri, Samhah en Darsah bestaan. Die argipel lê voor die kus van Somalië aan die kus van die Horing van Afrika en behoort tot die Asiatiese Republiek van Jemen, governorate Hadhramaut.
Sokotra is 'n belangrike strategiese punt en is naas Madagaskar die tweede grootste eiland van Afrika en die grootste van Jemen. Die argipel het 'n bevolking van 42 842 en 'n oppervlakte van 3 796 km². Die hoofstad en grootste stad is Hadibu. Sokotra is in 2008 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys.
Geskiedenis
Die naam Sokotra is waarskynlik afgelei van die Sanskrit dvipa sukhadhara, wat "gelukkige eiland" beteken. Die argipel is in die eerste eeu op die Griekse navigasiekaart as Dioskouridou benoem. Volgens oorlewering is die eilandbewoners in 52 n.C. tot die Christendom bekeer. 'n Arabiese geograaf van die 10de eeu het vasgestel dat die meeste inwoners Christene in sy tyd was. Marco Polo (1254-ca.1324) berig in sy reisberigte dat die inwoners van Sokotra Christene is, met 'n aartsbiskop in Bagdad, wat "niks met die pous in Rome te doen het nie". Hulle het dus tot die Assiriese Kerk van die Ooste of die Oostelike Siriese Kerk behoort.
Sokotra is in 1507 deur die Portugese verower, nadat die ontdekkingsreisiger Tristão da Cunha daar voet aan wal gesit het. In 1511 het Portugal die eiland aan die Mahra-sultanaat verloor. 'n Grootskaalse Islamisering van die bevolking het in die 17de eeu plaasgevind.
'n Ekspedisie van die Britse Oos-Indiese Kompanjie onder leiding van offisier James Raymond Wellsted beset die eiland in 1834. 'n Halfeeu later, in 1886, word Socotra 'n Britse protektoraat. Die geostrategiese ligging van die eiland het dit 'n belangrike oornag- en transito-hawe vir Groot-Brittanje gemaak.
In 1967 het die Verenigde Koninkryk beheer oor Sokotra heeltemal verloor deur die onafhanklikheid van Suid-Jemen (nou Jemen), waarvan die eiland deel geword het. Binne die konflik van die Jemeense burgeroorlog is die situasie van Sokotra sedert Mei 2018 dat die eiland deur troepe uit die Verenigde Arabiese Emirate beset word en dat dit onder die gesag van die sogenaamde Suidelike Sessesie Beweging val.
Bevolking
Die eiland het 'n bevolking van ongeveer 50 000, insluitend 8 500 in die hoofstad Hadiboh.
Die inwoners van Sokotra teel hoofsaaklik beeste en bokke en is besig met visvang en die dadelpalmkultuur. Die taal, die Soqotri, word slegs by Sokotra gepraat. Die meeste inwoners het nie elektrisiteit of lopende water nie. Van wes na oos loop een goeie teerpad (met oorgange oor die talle wadi's) vanaf die ongeveer 3 500 inwoners tel die  vissersdorpie Qalansyah via die lughawe en dan rondom Hadiboh na 'n klein hawe oos van die hoofstad. Verder is daar feitlik geen verharde paaie nie. Aan die einde van die negentigerjare het die Verenigde Nasies 'n program opgestel om die eiland verder te bestudeer.
Margot Honecker
Margot Honecker (néé Feist, * 17 April 1927 in Halle; † 6 Mei 2016 in Santiago de Chile) was 'n Oos-Duitse kommunistiese politikus wat in die tydperk van 1963 tot 1989 die amp van Minister van Volksonderwys beklee het. Honecker, wat as dogmatiese sosialis beskryf word, het 'n beslissende rol by die vestiging van 'n unitêre onderwysstelsel in die voormalige Oos-Duitsland (Duitse Demokratiese Republiek, kort DDR) gespeel.
Met die Politegniese Hoërskole, wat vanaf 1959 as algemene hoërskole ingevoer is en gedurende Margot Honecker se ampstermyn grotendeels onveranderd gebly het, is belangrike opvoedkundige hervormingsgedagtes uit die tyd van die Republiek van Weimar verwesenlik (alhoewel hul DDR-variant gepaard gegaan het met die rigiditeit en onaanpasbarheid van die heersende ideologie) en toegang tot sekondêre en tersiêre opleiding ook vir kinders uit die werkersklas verseker. Omstrede was haar besluit om Wehrkundeunterricht of praktiese wapenopleiding as verpligte skoolvak in te voer.
Sy was getroud met Erich Honecker, voormalige leier van die DDR. Ná die vreedsame politieke omwenteling in die DDR in 1989 het die Honeckers aanvanklik in 1991 na Moskou gevlug, was egter genoodsaak om na Duitsland terug te keer nadat Erich Honecker weens die skietbevel langs die Berlynse Muur en die grens tussen Oos- en Wes-Duitsland aangekla is. Die hofsaak is later gestaak.
In 1992 het Margot Honecker en een jaar later ook haar man na Santiago de Chile verhuis waar albei tot hul afsterwe in onderskeidelik 1994 en 2016 by hul dogter gebly het.
Rock and Roll Hall of Fame
Die Rock and Roll Hall of Fame is 'n museum in Cleveland, Ohio (VSA) wat aan die vaslegging van die geskiedenis van beroemde of invloedryke rock-'n-roll-musici en -betrokkenes gewy is. Die huidige gebou is op 2 September 1995 geopen en is aan die oewer van die Eriemeer in Clevelend ten ooste van die stadion van die Cleveland Browns en die Great Lakes Science Center geleë.
Geskiedenis
Die Rock and Roll Hall of Fame is deur Ahmet Ertegün, Jan Wenner en Suzan Evans opgerig. Sedert 23 Januarie 1986 kom hier jaarliks 'n beperkte aantal mense of groepe by via die Rock and Roll Hall of Fame Induction Ceremony in New York Stad. Oor die opname in die Hall of Fame beslis sowat seshonderd musici en musiekdeskundiges.
Golflengte
duimnael|Die golflengte word gemeet tussen enige ooreenstemmende punte van twee opeenvolgende golwe.
Die golflengte van ’n sinusvormige golf is in fisika die ruimteperiode van die golf, met ander woorde die afstand tussen ooreenstemmende herhalings in die vorm daarvan, byvoorbeeld hoogte- of laagtepunte. Dit is dus die omgekeerde van die frekwensie, wat die aantal periodes per sekonde is. Dit word gewoonlik bepaal deur die afstand tussen ooreenstemmende punte van opeenvolgende golwe te meet en is ’n eienskap van alle soorte golwe. Golflengtes word gewoonlik deur die Griekse letter lambda (λ) aangedui.
As ’n mens aanneem ’n golf beweeg teen ’n vaste snelheid, is die golflengte omgekeerd eweredig aan die frekwensie van die golf: golwe met ’n hoër frekwensie het ’n korter golflengte, en omgekeerd. Golflengtes hang af van die medium waardeur die golf beweeg (byvoorbeeld lug, water of ’n vakuum). Voorbeelde van golfverskynsels is klank-, lig- en watergolwe. Klankgolwe is wisselings in lugdruk, terwyl watergolwe wisselings in die hoogte van ’n waterliggaam is.
Die reeks golflengtes of frekwensies van golfverskynsels word die spektrum genoem. Die term het ontstaan met die sigbare spektrum, maar word nou toegepas op die hele elektromagnetiese spektrum, sowel as die klank- en vibrasiespektrum.
John Gilpin (danser)
John Gilpin (10 Februarie 1930 – 5 September 1983) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente They Were Sisters (1945), The Years Between (1946), en Theater of Blood (1973).
Erica parviflora
Erica parviflora is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en is deel van die fynbos. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
DJ Trevi
DJ Trevi is 'n Amerikaanse akteur en kinematograaf. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse 12 corazones (2004) en Kids by the Dozen (2007).
Swalala
Swalala is 'n nedersetting in die Ehlanzeni-distriksmunisipaliteit in die suidooste van Mpumalanga.
Kösem Sultan
Kösem Sultan, ook bekend as Mahpeyker Sultan (1589 – 2 September 1651) was een van die magtigste vroue in die Ottomaanse geskiedenis. Toe Kösem die vrou van Sultan Ahmet I geword het, het sy as Haseki Sultan (Imperiale gade) mag en invloed binne die politiek van die Ottomaanse Ryk behaal.
Peter McDonald (akteur)
Peter McDonald (gebore 28 Januarie 1972) is 'n Ierse akteur, skrywer, en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Saltwater (2000) en The Bachelor Weekend (2013).
Kösem Sultan
Sy was ook die Valide Sultan (Imperiale moeder) onder die Sultans Murat IV en Ibrahim. Sy was ook die grootmoeder van Sultan Mehmet IV. Kösem het van 10 September 1623 tot 18 Mei 1632, tydens die nuwe regering van haar minderjarige seun Murat IV, as die amptelike regeerder van die Ottomanse ryk gedien.
Kösem was van Griekse afkoms. Haar vader was 'n priester op die eiland Tinos, daar word gespekuleer dat haar nooiensnaam Anastasia was. Sy is deur die Bosniese goewerneur as 'n slaaf gekoop, en op die ouderdom van vyftien is sy na die harem van Sultan Ahmet I gestuur. Na haar bekering tot Islam het sy haar naam na Mahpeyker verander. Later het Ahmet I haar naam na Kösem verander.
Albert M. Ottenheimer
Albert M. Ottenheimer (6 September 1904 – 25 Januarie 1980) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Front (1976), Annie Hall (1977), en Nocturna (1979), en in die televisiereeks Man Against Crime (1949).
Billy Beck
Billy Beck (26 Mei 1920 – 29 Junie 2011) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Near Dark (1987), The Blob (1988), Mystery Men (1999), en Just Like Heaven (2005).
Witzenberg Plaaslike Munisipaliteit
Die Witzenberg Plaaslike Munisipaliteit is een van die plaaslike munisipaliteite in die Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit in die Wes-Kaap in Suid-Afrika. Die bevolking het in 2011 op 115 946 gestaan.
Nedersettings
Nedersettings in die munisipaliteit:
Statistiek
Statistiek word meermale beskryf as die wetenskap wat met die insameling en ontleding van data (waarnemings) te make het, asook met die maak van gevolgtrekkings en die neem van besluite op grond van dié ontledings. Dit is gebaseer op statistiese teorie wat 'n vertakking is van toegepaste wiskunde. In statistiese teorie word willekeurigheid en onsekerheid gemodelleer deur van waarskynlikheidsleer gebruik te maak. Die beoefening van statistiek behels die beplanning, opsomming en interpretasie van sekere waarnemings. Die doel van statistiek is om die beste inligting moontlik vanuit die data beskikbaar te maak en daarom reken baie outeurs dat statistiek 'n vertakking van besluitnemingsteorie is. Die data waarna hier verwys word, word normaalweg verkry deur waarnemings te maak van 'n deel (steekproef) van die geheel (universum) wat bestudeer word.
Erica parviporandra
Erica parviporandra is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en is deel van die fynbos. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Statistiek
Oorsprong
Die woord statistiek het sy herkoms in die moderne Latynse frase statisticum collegium (lesing oor staatsaangeleenthede), vandaar die italiaanse woord statista, wat staatsman of politikus beteken (vergelyk met status) en die Duitse woord Statistik, wat oorspronklik verwys het na die analisering van data oor die staat. Dit het die algemene betekenis van die versameling en klassifisering van data in die vroeë 19de eeu verkry. Die versameling van data oor state en liggings duur steeds voort, hoofsaaklik deur nasionale en internasionale statistiek dienste; veral met sensusopnames wat gereelde inligting oor die bevolking verskaf.
Statistiese metodes
Statistiek beoog om kennis wiskundig te beskryf en poog dan om iets te leer uit die waarnemings. Dit vereis dat:
Met sommige vorms van beskrywende statistiek, veral data-ontginning, raak die tweede en derde stappe so prominent dat die eerste stap (beplanning) minder belangrik blyk. In hierdie dissiplines word data dikwels buite beheer van die persoon wat die analise doen versamel en die resultaat mag meer 'n bedryfsmodel as 'n konsensus verslag oor die onderwerp wees.
Waarskynlikheid
Die waarskynlikheid van 'n gebeurtenis word dikwels gedefinieer as 'n getal tussen nul en een. Die getal word verkry vanuit die relatiewe frekwensiebenadering van waarskynlikheid. In werklikheid bestaan daar omtrent geen gebeurtenis wat 'n waarskynlikheid van 0 of 1 het nie. 'n Mens kan sê dat die son in die oggend sal opkom maar daar is altyd die moontlikheid dat 'n onwaarskynlike gebeurtenis die son kan vernietig of 'n kernoorlog kan die lug met as en rook bedek en sodoende die son verbloem.
Die waarskynlikheid van sulke gebeure rond ons gewoonlik af tot 'n 0 of 'n 1 na aanleiding van hoe onwaarskynlik of waarskynlik die gebeurtenis respektiewelik is.
Steekproefneming
'n Steekproef is 'n deelversameling van 'n teikenpopulasie. 'n Baie belangrike onderdeel van 'n statistiese studie is die beplanning van die steekproef. Indien 'n statistikus afleidings wil maak uit die steekproef wat gedoen word, moet hy verseker dat die data van sy steekproef die populasie wat ondersoek word so juis moontlik weerspieël. Indien data vanaf die totale populasie verkry word, word daar gepraat van 'n sensus.
Die steun wat 'n politieke kandidaat byvoorbeeld by die stembus kan verwag kan dus akkuraat beraam word indien die steekproef goed beplan word. Indien sulke beplanning nie gedoen word nie kan dit gebeur dat foutiewe afleidings gemaak word. As 'n kandidaat se beleid byvoorbeeld baie gewild is onder plattelanders en die steekproef is: Versamel data hoofsaaklik uit plattelandse gebiede, sal die valse gevolgtrekkings toon dat die kandidaat meer steun gaan hê as wat in der waarheid die geval is. Daar word in dié geval gepraat van steekproefsydigheid en dit is dan 'n belangrike maatstaf wat in ag geneem word met die statistiese analise van data.
Twee ander belangrike maatstawwe wat in ag geneem moet word is die streekproeffout en die streekproefwaarnemingsfout. Daar is dan ook verskeie metodes vir die neem van streekproewe wat oorweeg moet word tydens die beplanningsfase van 'n steekproef.
Waarskynlikheidsverdeling
'n Belangrike stukkie gereedskap in die analise van 'n steekproef of sensus is waarskynlikheidsverdelings. Dit stel die statistikus in staat om gevolgtrekkings te maak oor 'n steekproef se verteenwoordiging van 'n populasie.
Verskeie parameters word gedefinieer om waarskynlikheidsverdeling wiskundig te beskryf, soos onder andere die rekenkundige gemiddelde, standaardafwyking en variansie.
Hipotesetoetsing
Hipotesetoetsing word gebruik om waarskynlikheidsverdeling te vergelyk en gevolgtrekkings te maak. So kan die data van 'n kliniese ondersoek vir 'n nuwe medisyne vergelyk word met kontroledata om die effektiwiteit van die medisyne se werking te evalueer en ook moontlike newe-effekte te identifiseer.
Regressie- en korrelasie-analise
Eerstens behels regressie-analise die bepaling van 'n verband tussen die veranderlikes aan die hand van een of ander wiskundige vergelyking hetsy lineêr of nie-lineêr van aard. 'n Korrelasie-analise het te doen met hoe sterk die verband tussen die veranderlikes is.
As 'n veranderlike se waarde dus slegs afhanklik is van een veranderlike dan sal 'n mens tipies 'n hoë korrelasie waarneem en andersom as die veranderlike glad nie deur die ander veranderlike beïnvloed word nie.
Gespesialiseerde dissiplines
Sommige wetenskappe gebruik toegepaste statistiek tot so 'n mate dat hulle 'n gespesialiseerde terminologie ontwikkel het. Hierdie dissiplines sluit in:
Statistiek is verder ook belangrike wiskundige gereedskap in gebruik vir besigheid asook die vervaardigingsektor. Dit word gebruik om die variëerbaarheid van meetstelsels te verstaan, om prosesse te beheer (soos met statistiese prosesbeheer), om data op te som en om datagedrewe besluite te maak. In hierdie rol is dit dikwels die engiste betroubare gereedskap wat beskikbaar is vir besluitneming.
Sagteware
Moderne statistiese praktyk word ondersteun deur rekenaars wat groot hoeveelhede en baie komplekse berekeninge kan uitvoer.
Sommige vertakkinge is geheel en al net deur rekenaars moontlik gemaak, soos byvoorbeeld neurale netwerke.
Die omwenteling wat rekenaars teweeg gebring het, het belangrike implikasies vir die toekoms van statistiek met die groter nadruk wat op eksperimentele statistiek geplaas word.
'n Lys van statistiese pakkette wat algemeen gebruik word is:
Verwysings
Lindley, D. Making Decisions. John Wiley. Tweede Uitgawe 1985. ISBN 0-471-90808-8 Bouwer, B. Elementêre statistiek, induktiewe metodes, Eerste Uitgawe 1981 ISBN 0-07-450579-3 Steyn, Smit et. al., Moderne Statistiek vir die praktyk, Vyfde Hersiene Uitgawe, 1995 ISBN 0-627-01988-9
Albert Kesselring
Albert Kesselring (30 November 1885 - 16 Julie 1960) was 'n Duitse Generalfeldmarschall van die Luftwaffe tydens die Tweede Wêreldoorlog wat daarna aan oorlogsmisdade skuldig bevind is. In 'n militêre loopbaan wat oor die hele wêreldoorloë strek, word Kesselring een van die bekwaamste bevelvoerders van Nazi-Duitsland en een van die hoogs gedekoreerde een van slegs 27 soldate wat die Ridderkruis van die Ysterkruis met eike blare, swaarde en diamante bekroon het.
Kesselring het in 1904 by die Beierse weermag aangesluit as offisierkadet en het in die artillerie-tak gedien. Hy het in 1912 opleiding as ballonwaarnemer voltooi. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het hy op beide die Westelike en Oosterse fronte gedien en is hy by die Algemene Personeel gepos, hoewel hy nie die War Academy bygewoon het nie. Kesselring het na die oorlog in die weermag gebly, maar is in 1933 ontslaan om hoof van die Departement Administrasie by die Reichskommissariaat vir Lugvaart te word, waar hy betrokke was by die herinstelling van die Duitse lugvaartbedryf en die vestiging van die fondamente vir die Luftwaffe, wat van 1936 tot 1938 as stafhoof dien.
Tydens die Tweede Wêreldoorlog het hy die lugmagte beveel in die invalle van Pole en Frankryk, die Slag om Brittanje en Operasie Barbarossa. As Wehrmacht-opperbevelhebber Suid, was hy die algehele Duitse bevelvoerder in die Mediterreense teater, wat die operasies in Noord-Afrika insluit. Kesselring het 'n verdedigingsveldtog teen die Geallieerde magte in Italië gevoer totdat hy in Oktober 1944 in 'n ongeluk beseer is. In sy laaste oorlogsveldtog het hy die Duitse magte aan die Westelike front beveel. Hy het die respek van sy Geallieerde teenstanders vir sy militêre prestasies gewen, maar sy rekord het ook bloedbad gepleeg wat op sy bevele in Italië gepleeg is.
Na die oorlog is Kesselring skuldig bevind aan oorlogsmisdade en ter dood veroordeel vir die bevel van die moord op 335 Italiaanse burgers in die Ardeatine-slagting, en vir die aanhitsing en bevel van sy troepe om burgerlikes dood te maak in weerwraak teen die Italiaanse versetbeweging. Die vonnis is daarna tot lewenslange tronkstraf oorgedra. 'n Politieke en media-veldtog het tot gevolg gehad dat hy in 1952 vrygelaat is, skynbaar op gesondheidsgronde. Hy publiseer in 1953 sy memoires, Soldat bis zum letzten Tag ('n Soldaat tot die laaste dag). Kesselring aanvaar die erepresidentskap van drie organisasies vir veterane: die Luftwaffenring, bestaande uit Luftwaffe-veterane; die Verband deutsches Afrikakorps, die veteranevereniging van die Afrika Korps; en meer kontroversieel die regse Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten.
Marxisme
Marxisme is die teoretiese grondslag vir moderne kommunisme, gebaseer op die ideë en denkbeelde van Karl Marx en Friedrich Engels.
Hierdie ideë en denkbeelde is op drie groot ideologiese strominge van die 19de eeu gestoel: Duitse filosofie (veral die dialektiek van Hegel), klassieke Engelse politieke ekonomie en Franse sosialisme in kombinasie met Franse rewolusionêre doktrines. Uit hierdie strominge het Marx en Engels 'n moderne "wetenskaplike sosialisme" gedistilleer.
Teorie
Volgens Marx se opvatting van die menslike geskiedenis verloop dit in stadia. Die stadia word in die eerste plek deur die gangbare ekonomiese stelsel (die onderbou) gekenmerk, en in die tweede plek deur opvattings, ideë, kultuur en sulks (die bobou). Verskillende samelewings deurloop die stadia in verskillende tempo's, maar wel in min of meer dieselfde volgorde. In elke stadium veroorsaak die ekonomiese stelsel spanninge tussen die verskillende maatskaplike klasse wat tot klassestryd en uiteindelik tot rewolusie lei.
In die tyd van Marx, die 19de eeu, was die gangbare ekonomiese stelsel die industriële kapitalisme met die klassieke liberalisme as ideologie. Dit het na die Industriële Revolusie ('n ekonomiese verandering) en die Franse rewolusie ('n ideologiese verandering) ontstaan. Die industriële rewolusie het 'n nuwe klassemaatskap geskep, waar die heersende klasse nie meer die adel was nie, maar die burgery (bourgeoisie), die ou middelklasse, wat die produksiemiddele (fabrieke) in besit gehad het. Daarteenoor het die proletariaat, die klasse van besitlose arbeiders, gestaan, wat (by gebrek aan produksiemiddele) gedwing was om hul arbeid te verkoop om aan die lewe te bly, en so deur die burgery uitgebuit is. (Die plek van die boer in hierdie stelsel was jarelang 'n strydpunt binne marxisme, die sogenaamde Agrarfrage.)
Die teenstellings binne kapitalisme sou hierdie stelsel uiteindelik onvolhoubaar maak. Die uitgebuite arbeidersklasse moes volgens Marx in opstand gekom het teen die kapitaalbesitters. Hierdie opstand sou die einde van kapitalisme en liberale demokrasie inlui, wat plek sou maak vir 'n sosialistiese samelewing. In die sosialistiese periode sou die staat tot 'n diktatuur van die proletariaat omgevorm word, waarin die (politieke) rolle van beide klasse omgedraai sou word. Uiteindelik sou dit tot nog 'n ander maatskaplike stadium gelei het, naamlik kommunisme.
Die woorde sosialisme en kommunisme het voor die teorievorming van Marx en Engels reeds bestaan. Die spesifieke betekenis wat aan hierdie terme binne marxisme gegee word, is nie noodwendig die enigste moontlike betekenis nie.
Strominge binne marxisme
Binne marxisme is verskillende strominge aan te dui, waaronder marxisme-leninisme, trotskyȉsme, stalinisme, Juche, maoïsme en neomarxisme. Hierdie strominge word deur subtiele en vae nuanse en ideologiese verfynings onderskei.
Praktyk
Marxisme het onder andere Vladimir Lenin tot die inisiëring van die eerste "proletariese rewolusie" in die geskiedenis geïnspireer, die Russiese Rewolusie (1917). Daarmee het Rusland die eerste "diktatuur van die proletariaat" en die eerste sosialistiese staat geword (sosialisties in die betekenis wat Marx daaraan gegee het).
Die gevolge van marxisme
Marxisme het 'n groot invloed op die ontwikkelende wêreldwye arbeidersbeweging gehad. Marx het met 'n sekere minagting op die voer van loonstryd as doel op sigself neergesien, omdat hy van oordeel was dat dit die aandag van die uiteindelike Groot Rewolusie sou kon aflei. Hy was egter pragmaties genoeg (byvoorbeeld in die boek "Loon, prys en wins") om vakbondsaktiwiteite aan te beveel as middel om die arbeiders tot organisasie te beweeg en ook om tot die stryd vir die algemene kiesreg oor te gaan as middel om politieke mag te ontwikkel.