cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Middeleeue
Jag
Slegs die adel en geestelikes het die voorreg geniet om te jag, want al die grond het aan hulle behoort. 'n Leenheer het die reg gehad om ook op sy vasalle se grond te jag. Die skending van die leenheer se eksklusiewe jag reg is swaar gestraf, soms met die dood. Jag was 'n gunsteling-tydverdryf en het net soveel van die ridders en adel se aandag geniet as die toernooie. Waar toernooie slegs vir mans bedoel was en die dames net kon toekyk, was jag 'n ontspanning waaraan dames met groot geesdrif deelgeneem het.
Die Kerk het jag voorgestaan as 'n middel teen ledigheid. Daar is meestal in groepe gejag: die leenheer is vergesel deur ander baronne of sommige van sy vasalle, dames, skildknape en wapendraers. Vir verskillende soorte wild is verskillende wapens gebruik, maar kort steekspiese, byle en lang messe was die gewildste wapens. Vir bokke is 'n kruis- of handboog gebruik. Diere wat die meeste gejag is, was bokke, bere en wildevarke. Jaghonde was van die baron se waardevolste besittings en het dikwels saam met hom in sy bed geslaap.
Mak valke wat spesiaal opgelei is om klein diertjies en voëls te jag, was selfs nog waardevoller as jaghonde en het die embleem van die aristokrasie geword. Om 'n valk as 'n geskenk te ontvang, was een van die grootste bewyse van eerbetoon, vir sowel mans as vroue. Valkejag was onbekend in die klassieke beskawings en is vroeg in die Middeleeue in Europa deur Wes-Asiatiese nomades bekend gestet. In die tyd van Karel die Grote (ca. 800) was valkejag reeds ŉ algemene verskynsel.
Alle soorte valke is vir jag gebruik, maar giervalke, edelvalke en merlyne was die gewildste soorte. Die valke is gevang wanneer hulle reeds uitgegroei was en is dan mak gemaak, maar meer dikwels is klein valkies uit die neste gehaal omdat hulle makliker afgerig kon word. Die kuns am valke af te rig sodat hulle tekens en fluitgeluide sal gehoorsaam, het hoog aangeskrewe gestaan en valkeniers wat nie lyfeienes was nie, kon hul dienste ten duurste verkoop. Valke is, ongeag hul oorsprong, mak gemaak deur hulle eers aan die aanwesigheid van mense, perde en honde gewoond te maak.
'n Paar maande later is hulle met hul een poot aan 'n paal vasgemaak - gewoonlik met 'n tou wat lank genoeg was om hulle in staat te stel om kort ente in die lug op te styg. Hulle is dan na die grond teruggebring, waar hulle met 'n stuk vleis beloon is. Later is hulle toegelaat om 'n gewonde patrys of kwartel uit die lug op die grond te oorweldig, maar sonder om dit dood te maak. Nog later, wanneer hulle heeltemal mak was en bevele kon gehoorsaam, kon hulle patryse of kwartels, waarvan 'n paar vlerkvere uitgepluk was, in die lug agtervolg.
Harde werklikheid
Die romantiese voorstelling van die Middeleeue soos uitgebeeld in die letterkunde van die 19e-eeuse Romantiek, berus op heldesages en ridderverhale waarin die klem op troue diens en eerbaarheid val. Die beeld verskil egter grootliks van die werklikheid. Dit is wel waar dat die ridderkode en die vroueverering 'n versagtende invloed op die brutaliteit van die Middeleeue gehad het, maar die feit dat liefdes ideale selfs in die hoofse literatuur nie verwesenliking kon vind nie, is juis 'n aanduiding van die paradoks van die Christelike ideale en uiterste materialisme wat die samelewing gekenmerk het.
Die Middeleeuse samelewing was by uitstek op die werklikheid van ŉ daaglikse bestaanstryd ingestel, en kuns, wetenskap, sosiale opheffing, onderwys en die uitlewing van Christelike beginsels het in die slag gebly. Die kennis wat van die Grieks-Romeinse kultuur oorgeërf is, was skraps en yl versprei. Onkunde, ongeletterdheid en bygeloof was aan die orde van die dag. Weens 'n gebrek aan mediese kennis was gewone kindersiektes soos masels en waterpokkies ŉ verskrikking wat 'n ontsettend hoë tol onder suigelinge en kinders geëis het.
Swak openbare higiëne, hoofsaaklik weens onkunde, het aansteeklike siektes in epidemies omgeskep, wat dikwels hele gemeenskappe uitgewis het. Onder vroue het swangerskap en bevallings ook nog 'n hoë tol geëis. Die gemiddelde lewensverwagting in die Middeleeue was minder as 40 jaar teenoor die 70 van vandag. Die tydperk van kindwees was baie kort, en sowel seuns as meisies is in hul vroeë tienderjare tot 'n volwasse status gedwing. In 'n samelewing waarin baie barbaarse elemente van die ou Keltiese en Germaanse kulture nog aanwesig was en die Christelike geloof in baie opsigte nog net bolangs ingang gevind het, is menselewens gering geag.
Die regspraak van die leenhere was dikwels wreed en arbitrêr en die geringste oortredings is met die dood gestraf. Die plundering en wreedhede van invallende leërs was altyd op die gewone bevolking gemik, en die verwoesting van die platteland wat daarmee gepaard gegaan het, het dikwels hongersnood tot gevolg gehad. Die Middeleeuse samelewing het hoë fisieke eise aan die mens gestel, maar weinig gedoen om hom geestelik op te hef. In die Vroeë Middeleeue het die Kerk na die geestelike welsyn omgesien en ŉ versagtende invloed uitgeoefen, maar met die verkryging van politieke magte en groot grondbesit in die Hoog- en Laat Middeleeue het die Kerk die eienskappe van ŉ onderdrukker aangeneem. Dit was net soveel in die Kerk as in die adel se belang am die bestaande orde te handhaaf, en alle pogings tot verandering en vooruitgang is onderdruk.
Literatuur
Die Oud-Engelse en Oud-Duitse literatuur het in die Vroeë Middeleeue al 'n bloeityd beleef. Die bekendste voorbeelde is die Hildebrandslied (ca. 800), wat een van die oudste oorgelewerde geskrifte uit die Duitse taalgebied is, en Beowulf, wat eeue lank mondelings deur die Germaanse stamme oorgelewer is en tussen die 7e en 9e eeu in Oud-Engels neergeskryf is. In die Vroeë Middeleeue het Latyn nog die literatuur in Suid-Europa oorheers, maar met die begin van die Hoogmiddeleeue het die gebruik van die volkstaal as skryftaal in die Wes-Europese lande steeds meer ingang gevind.
Naas die kronieke, godsdienstige poësie en biografieë oor heiliges, wat in kloosters geskryf is, het 'n wêreldlike literatuur, geskryf deur die leke, aan die einde van die 11e eeu aan die adellike hofhoudings ontstaan. Die wêreldlike literatuur het uit ridderromans en hoofse literatuur bestaan. Albei genres het in Frankryk ontstaan en tussen 1100 en 1250 'n bloeityd beleef. Die vroegste hoofse literatuur is in Suid-Frankryk, vernaamlik Provence, deur troebadoers geskryf en het van daar na die res van Europa versprei.
Troebadoers was digter-musikante wat rondgeswerf het maar dikwels vir lang tye aan die hof van 'n adellike vertoet het, waar hulle hul gedigte voorgedra het soms met die begeleiding van musiekinstrumente soos die siter en die luit. In Noord-Frankryk is hulle trouvères genoem. Ander benamings vir troebadoers was minstreel en jongleur. In Duitsland is hulle Minnesanger genoem en hul gedigte Minnesang. Die oudste ridderromans was die sogenaamde chansons de geste, Oud-Franse heldedigte.
Volgens onderwerp word ridderromans onderverdeel in Karelromans (oor Karel die Grote en sy vasalle), klassieke romans (gebaseer op gebeure in die Oudheid), Arthur-romans (oor koning Arthur en die Ridders van die Ronde Tafel) en Oosterse romans (ontstaan onder die invloed van die kruistogte). Hoofse sowel as ridderromans is in digvorm geskryf. Elemente van die hoofse roman en die ridderroman is dikwels saamgevoeg in die hoofse ridderroman.
Van die bekendste werke uit die Hoogmiddeleeue in Duitsland (geskryf in Middelduits of Middelhoogduits) is die Nibelungenlied (vroeë 13e eeu), waarvan die skrywer onbekend is, Tristan und Isolt (1210), geskryf deur Gottfried von Strassburg, en Parzival (1210), geskryf deur Wolfram von Eschenbach. Laasgenoemde was die eerste ontwikkelingsroman in die Duitse letterkunde en is gebaseer op legendes oor koning Arthur. Die Nibelungenlied is ŉ helde-epos op die hoofse lees geskoei en is gebaseer op oeroue Germaanse legendes. Parzival was 'n verwerking van Perceval, wat deur Chrétien de Troyes (ca. 1135-1183) in Middelfrans geskryf is.
'n Ander bekende Franse werk is die Chanson de Roland (ca. 1100), 'n chanson de geste deur 'n onbekende skrywer. Alexandre de Bernay het vir die eerste versreëls van sy Roman d’Alexandre (ca. 1200) 12 lettergrepe gebruik, 'n vorm wat sedertdien as aleksandryn bekend staan. In die 2e helfte van die 13e eeu het burgerlik-didaktiese literatuur op die voorgrond getree. Die literatuur was 'n weerspieëling van die opkoms van die burgerstand en het die hoofse literatuur geleidelik verdring. Die hoofse literatuur het nog lank voortbestaan, maar is sedert die 14e eeu al hoe meer in prosavorm geskryf om dit meer aanvaarbaar vir die publiek te maak.
In Engeland het Engels eers in die 13e eeu daarin geslaag om Frans as skryftaal te verdring. Die bekendste werk in Middelengels is Geoffrey Chaucer (ca. 1340-1400) se Canterbury Tales, 'n uitbeelding van die Laat-Middeleeuse samelewing veral van die burgerstand. Die voorlopers van die Middeleeuse toneelstukke was die gespeelde dialoë wat sedert die 10e eeu ŉ deel van die erediens in die Kerk uitgemaak het, geleidelik wêreldlike elemente verkry het en uit die kerkgebou na die kerkhof verskuif is.
Hieruit het mettertyd volwaardige toneelstukke in die volkstaal ontwikkel. Die toneelstukke was gebaseer op Bybelverhale (misteriespele) en die lewens van heiliges (mirakelspele). In die Laat Middeleeue het die sogenaamde moraliteitspele ontwikkel. Dit was toneelstukke met 'n sterk didaktiese inslag. Klugte en toneelstukke met 'n romantiese tema was ook baie gewild. Die toneelstukke is bedags in die opelug opgevoer, gewoonlik op die markplein, en die toeskouers het staande rondom die verhoog bymekaargekom.
Beeldende kuns
Die kuns van die Vroeë Middeleeue (die sogenaamde Duistere Middeleeue of Donker Eeue) is oorheers deur die van die Kelte en later deur die van die Angel-Saksers (tot ongeveer 800). In Ierland het 'n styl ontstaan wat gekenmerk is deur die veelvoudige toepassing van 'n ingewikkelde vlegselmotief (entrelac) en deur Ierse sendelinge op die vasteland versprei is.
Die styl is aangewend vir die versiering (verlugting) van manuskripte. Tydens die kulturele oplewing in die tyd van Karel die Grote se ryk (die Karolingiese Renaissance, ca. 800) het die kuns 'n meer internasionale karakter verkry. Karel se hof het 'n sentrum vir wetenskap en kuns geword. Inspirasie is gevind in die klassieke en Vroeg-Christelike beeldende kunste. Talle voorbeelde daarvan, soos verlugte manuskripte, ivoorsnywerk en edelsmeekuns, het behoue gebly. Die Ottoonse kuns in Duitsland (keisers Otto I-III in die 10e eeu) het voortgebou op die Karolingiese Renaissance.
In die argitektuur is die sogenaamde weswerk ('n monumentale afsluiting met 2 torings aan die westekant van 'n kerk), wat in die 8e eeu vir die eerste keer gebruik is, verder ontwikkel. Baie kerke het 'n kript met die graf van 'n heilige gekry. Die kerkgeboue (katedrale) het steeds in grootte en versiering toegeneem en houtplafonne is deur klipgewelwe vervang. Dikwels is daar geslagte lank aan een kerk gebou sodat dit uit verskillende style bestaan het wanneer dit voltooi is. Die Romaanse kuns het ongeveer gelyktydig op verskillende plekke in Europa ontstaan, maar elke streek het sy eie variasie daarvan ontwikkel.
In die 11e eeu het die verskillende variasies saamgesmelt tot een styl, waarvan die ronde boog die algemeenste kenmerk was. Romaanse kerke is versier met beeldhouwerk met die Laaste Oordeel as die gewildste tema. Die Gotiese boustyl het in Noord-Frankryk ontstaan en van daar na die res van Europa versprei. Die abdykerk van St. Denis by Parys (ca. 1140) word beskou as die oudste voorbeeld van die Gotiek. Die belangrikste kenmerke van die Gotiek is die spitsboog, die kruisribgewelf, hoë gebrandskilderde vensters en lugboë.
In teenstelling met die Romaanse argitektuur, wat swaar en massief is, is die Gotiek lugtig en omhoogstrewend. Die beeldhoukuns word gekenmerk deur die gestileerde plooival en het, soos die skilderkuns, hoofsaaklik die heiliges as tema. Verskillende variasies van die Gotiek het in verskillende streke ontstaan en mekaar wedersyds beïnvloed. Teen 1400 het 'n internasionale Gotiek ontwikkel, maar voor die einde van die 15e eeu het die Gotiek voor die boustyle van die Renaissance begin wyk.
Musiek
Die ontstaan van meerstemmigheid in die Middeleeue het die gevestigde posisie van Gregoriaans, die eenstemmige, liturgiese sang van die Rooms-Katolieke Kerk, aangetas en was van groot belang vir die verdere ontwikkeling van Westerse musiek. In die wêreldlike musiek het die eenstemmige chanson van die troebadoers en trouvères 'n bloeityd beleef. Meerstemmige wêreldlike musiek het in die 13e en 14e eeu ontwikkel.
Strawwe
Die oordeel oor 'n skuldige word vandag gevel deur 'n persoon wat van beroep 'n regter is. Hy luister na die getuienis oor 'n strafbare daad en vonnis dan die skuldige volgens die wet, wat vir almal geld. In die Middeleeue was dit egter heeltemal anders. Eeue lank was daar geen opgeleide regters nie. Die taak om 'n oordeel uit te spreek en die straf op te lê, is eenvoudig aan die mees gesiene persoon van die dorp of die stad opgedra.
Daar was ook geen eenvormige regstelsel nie. As vyf mense van die 9de eeu saam in een vertrek was, kon dit maklik gebeur het dat elkeen van hulle volgens 'n ander stel wette geleef het. Elke dorp of streek het sy eie tradisionele wette gehad, wat dikwels baie van die van 'n buurdorp of -streek verskil het.
Wetboeke
Tot teen die middel van die 13de eeu was daar in Midde-Europa geen geskrewe wette nie. Mettertyd het die mense in talle nedersettings egter begin besef dat wette skriftelik neergelê moes word ten einde alle misdade volgens dieselfde maatstawwe te beoordeel. So het wetboeke oral in Europa ontstaan. In Duitsland was dit die Saksers en die Swabiërs wat die voortou geneem en vir elke vergryp 'n bepaalde straf neergelê het. Hierdie regsnorme is deels van die Romeinse reg en deels van die oorgelewerde reg van die Germaanse stamme afgelei.
Godsgerig
Wanneer 'n regter nie heeltemal van die skuld van die aangeklaagde oortuig was nie, het hy hom op die “Godsgerig" beroep. Dit kon gedoen word deur die aangeklaagde aan die water- of vuurproef te onderwerp of hom met sy teenstander in 'n tweegeveg kragte te laat meet. Die Here, so het hulle gedink, sou dan uitsluitsel gee deur die onskuldige te laat wen. Die Godsgerig het tot die einde van die 13de eeu in swang gebly.
Soengeld
Wanneer 'n persoon in die Middeleeue benadeel is, was dit nie altyd nodig dat hy na 'n regter gaan om die skuldige te laat straf nie. Hy kon die reg in eie hande neem en hom wreek op 'n manier wat vir hom die toepaslikste gelyk het. By die Franke, byvoorbeeld, kon die benadeelde persoon van die skuldige 'n som geld eis; in ruil daarvoor het hy dan nie wraak geneem op sy skuldenaar of belediger nie. So 'n afkoopboete is versoenings- of soengeld genoem.
Wrede strawwe
As ŉ bakker byvoorbeeld minder brood gelewer het as wat hy veronderstel was om van 'n bepaalde hoeveelheid meel te lewer, kon hy ter dood veroordeel word. As hy die doodstraf miskien tog vrygespring het, het ander grusame strawwe op hom gewag. Die mense van die Middeleeue het ook allerlei metodes gehad om die skuldige in die openbaar te onteer. So het hulle byvoorbeeld die portrette van bedrieërs of diewe op die mure van openbare geboue geskilder. Soms moes die skuldige 'n naambord dra waarop gestaan het watter soort misdaad by gepleeg het.
Kalender
'n Kalender is die kunsmatige indeling van tyd in kleiner en groter eenhede, gegrond op sterrekundige verskynsels. Die kleinste kalender-eenheid, naamlik 'n dag, berus op die wenteling van die aarde om sy eie as. 'n Maand berus op die wenteling van die maan om die aards en 'n jaar op die aarde se kringloop om die son, wat met ŉ volle seisoensiklus gepaard gaan.
Die woord kalender is ontleen aan ŉ Griekse woord wat "uitroep" beteken aangesien die priesters fees- en vastye asook nuwe mane op die wyse afgekondig het. Die – man in almanak kom uit Arabies en beteken "maan". Die Midde-Ooste was die ontstaanpunt van die maankalender en die meeste van die ou beskawings het aanvanklik die tydsindeling gevolg. Daar was egter nie genoeg voltooide "maanmaande" om in 'n jaar te pas nie, en die son is later as soortgelyke maatstaf gebruik. In die "sonjaar" vorm die getal dae egter nie 'n heelgetal nie, en die kalender was dus effens uit pas met die seisoene.
Ten einde die natuur se kringloop so na as moontlik te volg, is die sterre ook later ingespan. In die Westerse beskawing word die Gregoriaanse kalender gebruik met 365 dae in 'n kalenderjaar en 366 al om die vier jaar ('n skrikkeljaar). Uitsonderings op die skrikkeljaar is die eeujare wat nie deur 400 deelbaar is nie, asook jaartalle wat wel deur 4 000 deelbaar is. Die kalender is so akkuraat dat die berekenings oor 'n tydperk van 30 eeue net een dag uit pas sal wees met die natuur.
Hoewel die kalender as vanselfsprekend aanvaar word, is dit die mensdom se belangrikste dokument. Dit dateer gebeure, verskynsels en geleenthede op ŉ betroubare manier en speel dus ŉ belangrike maatskaplike rol. Die huidige Westerse kalender het steeds gebreke, byvoorbeeld die ongelyke indeling van maande, die gedurige wisseling van die weekdae met betrekking tot die datums van die maand. en die aantal breukweke in 'n jaar. Maandelikse statistiek word hierdeur erg bemoeilik. Verskeie wysigings en vereenvoudigings is reeds in die afgelope twee eeue voorgestel, wat, hoewel prakties uitvoerbaar, waarskynlik moeilik toegepas sal kan word vanweë die diepgewortelde gebruik van die huidige kalenderstelsel.
Historiese kalenders
Tydsindeling was van die vroegste eeue af belangrik vir die mens se voortbestaan. Hy was van sy oeste afhanklik en moes leer om die tye van die verskillende seisoene vooruit te bepaal sodat hy voorbereid kon wees op byvoorbeeld droë en nat periodes. Die bewegings van die son, die maan en die sterre was die natuurlike riglyne. Aanvanklik was die maan met sy opvallende veranderings die ideale meetinstrument. Die vroegste bevolkings het dus 'n maankalender gebruik wat uitsluitlik gegrond was op die beweging van die maan om die aarde.
Die sinodiese maand is die tydsverskil tussen twee opeenvolgende nuwe mane. Dit duur presies 29,530 588 dae, of anders gestel, 29 dae, 12 uur, 44 minute en 2,8 sekondes. Hoewel die dae nie 'n volle getal is nie, kom die desimale deel byna ooreen met 'n halwe dag. Wanneer maande met 29 en 30 dae mekaar afwissel, kom die gemiddelde redelik ooreen met die maanwenteling. Die verskil na 33 sulke maanmaande is dan 1 dag. Daarna sou 'n dag bygereken moet word deur byvoorbeeld 'n kort maand van 29 dae met een dag te verleng.
Die maansomloop speel egter vandag nie meer 'n rol nie, aangesien die son nou as berekeningsfaktor gebruik word. Die belangrikste sonposisies is die sonkeerpunte, dit wit se wanneer die son die suidelikste en noordelikste posisies in die hemelruim bereik (21 Junie en ongeveer 22 Desember), die begin van die aarde se astronomiese winter en somer, en die dag- en nagewenings wat tussen die keerpunte Iê. Wanneer die son oor die ewenaar (21 Maart en 21 September) beweeg, begin die astronomiese herfs en lente amptelik. Na gemiddeld 365,242 19 dae het die son een tropiese jaar voltooi, gemeet van een lente-ewening tot die volgende. Omdat die aardas 'n kegelvormige baan beskryf, is die tropiese jaar egter effens korter as die werklike omlooptyd van die aarde om die son, die sogenaamde siderale jaar, wat 365,256 36 dae duur. Dit is 0,014 17 dag of 20 minute langer as die tropiese jaar.
'n Goeie sonkalender moet dus op die tropiese jaar gegrond wees, en nie op die siderale jaar nie, want die seisoene sou dan geleidelik in die kalenderjaar opskuif. Die Suid-Afrikaanse herfs sou dan byvoorbeeld oor 2 000 jaar in Augustus begin en oor 4 000 jaar in Julie. Aangesien die dae van 'n tropiese jaar nie 'n volle getal is nie, is die skrikkeljaar ingestel. Die kalenderjaar het dus 365 dae, met ŉ skrikkeldag al om die vierde jaar, wat die gemiddelde jaar so na moontlik aan die tropiese jaar laat bly. Die antieke beskawings het benewens die son en die maan ook die sterre bestudeer. Hulle het die bewegings van die helderste sterre asook die planete wat met die blote oog sigbaar was, bestudeer en voorspellings gemaak wat wetenskaplikes steeds verstom vanweë akkuraatheid. Voorbeelde van vroeë sterrewagte wat in Sentraal-Amerika gevind is, is die Caracol by Chichen-Itza in Yucatan en een by Monte Alban naby Oaxaca in Mexiko.
Babiloniese kalender
Een van die oudste kalenders het gekom uit Babilonië, bakermat van die sterrewiggelary van ouds. Kleitabelle met merkwaardige astronomiese inligting uit die beskawing het behoue gebly. Die wentelings van die son en die maan is byvoorbeeld tot op sekondes bepaal, terwyl Mercurius se siklus van 88 dae en Saturnus se siklus van 29 jaar ook haarfyn bereken is. Die ou Babiloniese kalender was gegrond op die beweging van die maan om die aarde.
Hul jaar is in 12 maande van afwisselend 29 en 30 dae ingedeel sodat dit saamgeval het met die maanwenteling van 29,5 dae. Daar was 354 dae in hul jaar, wat beteken het dat die jaargety na drie jaar ŉ maand te vroeg sou wees. Op bevel van die heersende vors is ŉ bykomende maand elke drie jaar bygevoeg - die jaar het dus dertien maande gehad. Om te bepaal wanneer die bykomende maand bygevoeg moes word, is die verskyning van sekere sterre gevolg. Die son vertoef in een jaar ongeveer 'n maand lank in elk van die twaalf sterrebeelde (die Babiloniërs het geglo dat elke sterrebeeld oor ŉ bepaalde tydperk regeer). Wanneer die son van die aarde af in die sterrebeeld van die leeu is, is die helder ster Regulus onsigbaar vanweë die son se gloed. Wanneer die son in die beeld van die maagd is, kan Regulus net voor sonop in die ooste gesien word. Hierdie verskyning word sy heliakiese opkoms genoem.
Egiptiese kalender
Die ou Egiptenare, wat net soos die Babiloniërs die sterre bestudeer het, het agtergekom dat die hondester, Sirius, jaarliks sy heliakiese verskyning maak net voordat die Nyl sy walle oorstroom het. Die Egiptiese kalender het uit 12 maande van 30 dae elk bestaan - dus 'n jaar van 360 dae.
Elke maand het bestaan uit drie weke van tien dae elk, waaroor sekere sterre "geheers" het. Na die 360 dae is godsdienstige vakansiedae gevier totdat Sirius weer sy verskyning gemaak het om die nuwe jaar in te lui. In 4241 v.C. is 'n almanak met 365 dae amptelik gedokumenteer. Die vyf bykomende dae, die sogenaamde epagomena is aan die einde van die twaalfde maand bygevoeg. Omdat die almanak egter 'n kwart dag te kort geloop het, het dit mettertyd begin agter raak by die astronomiese of godsdienstige kalender.
Na vier jaar was die verskil een dag, na 120 jaar een maand en na 15 eeue was die almanak chronologies een jaar agter die astronomiese jaar, hoewel die seisoene weer saamgeval het. Hierdie periode van presies 1 460 jaar is later die Sothisperiode genoem. Ondanks die Egiptiese almanak se gebreke was dit vir meer as 40 eeue in gebruik. Dit is aan die begin van die Christelike jaartelling aangepas toe die skrikkeldag ooreenkomstig die Juliaanse kalender al om die vierde jaar bygevoeg is. Julius Caesar het, nadat hy Egipte verower het, die Egiptiese sonalmanak oorgeneem en dit op sy Romeinse ryk van toepassing gemaak.
Chinese kalender
Die indeling van die ou Chinese almanak kan nie met sekerheid nagespeur word nie aangesien die heersende keiser in 213 v.C. alle boeke laat verbrand het. 'n Historiese skat het deur sy toedoen verlore gegaan. Die Chinese beweer egter dat hulle meer as 20 eeue voor die Christelike jaartelling vasgestel het dat daar 365,25 dae in 'n jaar is.
Hul kalender sou dus uit 365 dae bestaan het, met 'n skrikkeljaar van 366 dae elke vierde jaar. Dit is egter waarskynliker dat hulle 'n maankalender gebruik het met afwisselend 29 en 30 dae in die maand. Hulle jaar het waarskynlik by die wintersonkeerpunt begin toe die dae op hul kortste was. Die Chinese het later van ŉ siklus van 19 jaar gebruik gemaak wat, vanweë hul belangstelling in die sterrekunde, waarskynlik oorgeneem is van die soortgelyke Griekse siklus van Meton.
Riverside, Sekhukhune
Riverside is 'n landelike nedersetting in die Makhuduthamaga Plaaslike Munisipaliteit, Sekhukhune in die Limpopoprovinsie van Suid-Afrika.
Kalender
Griekse kalender
Net soos die Chinese kalender was die Griekse kalender aanvanklik 'n maankalender met afwisselend 29 en 30 dae per maand. Hulle dag het met sonsondergang begin sodra die maan sy verskyning gemaak het. ŉ Tydperk van tien dae het bekend gestaan as 'n dekade, die woord wat vandag verkeerdelik gebruik word om tien jaar aan te dui. In die maande met 29 dae het die derde dekade net nege dae gehad. Die eerste dag van die maand is neomenia (nuwe maan) genoem, en daar was twaalf maande in hut jaar van 354 dae. Toe Solon aan die bewind kom, het hy elke twee jaar ŉ dertiende maand ingelas, wat veroorsaak het dat die gemiddelde jaar te lank was.
Die vors Herodotus het geprobeer om die maand elke drie jaar by te voeg, maar die gemiddelde was toe weer te kort. Daarna is 'n siklus van agt jaar, die octaeteride, ingestel, waarvolgens die 13e maand in die 3e, 5e en 8e jaar van die siklus bygevoeg is. Die stelsel het die gemiddelde jaar op 365,25 dae te staan gebring, maar die kalender het toe nie meer met die maanwenteling ooreengestem nie. Die beroemde siklus van Meton is in die 4e eeu v.C. in gebruik geneem.
Graskop kransaalwyn
Die Graskop kransaalwyn (Aloe nubigena) is 'n seldsame aalwyn wat endemies aan Mpumalanga is waar dit op die Drakensbergeskarp tussen Mariepskop en Graskop voorkom. Die plant is klein en een van twintig grasaalwyn spesies wat in Suid-Afrika voorkom.
Kalender
Griekse kalender
Dit was 'n siklus van 19 jaar met 235 voltooide maanwentelings, wat meegebring het dat die Griekse kalender elke 19 jaar die opgehoopte tydsverskille kon inhaal en dat seisoensberekeninge opnuut gedoen kon word. Dit het bestaan uit 5 jare van 355 dae, 7 van 354, 6 van 384 en 1 jaar van 383 dae altesame 6 940 dae, of 'n gemiddelde van 365,263 16 dae. Dit het met 30 minute van die tropiese jaar verskil. Die sterrekundige Calippus het voorgestel dat daar na 4 sulke siklusse (76 jaar) een dag weggelaat moes word sodat die jaar presies 365,25 dae sou hê en die maand 29,530 85 dae. ln die stadium was die kalender dus buitengewoon akkuraat. Omstreeks 130 v.C. het Hipparchus egter ontdek dat die tropiese jaar korter is as 365,25 dae. Hy het Calippus se siklus 4 keer vermenigvuldig (304 jaar) en dan ŉ dag afgetrek. Die Griekse kalenderjaar het toe 'n gemiddelde van 365 dae, 5 uur en 55 minute gehandhaa1, terwyl die maanwenteling 29 dae, 12 ure en 44 minute was.
Joodse kalender
Die Joodse kalender is baie nou verwant aan die Babiloniese kalender. Die Joodse jaar bestaan uit 12 of 13 maande van 29 of 30 dae elk, en elke maand begin met die verskyning van nuwemaan. Die kalender word reeds van die 4e eeu af gebruik. Hulle jaar van 12 maande word 'n gewone jaar genoem en die van 13 maande ŉ skrikkeljaar. Die gewone jaar wissel met betrekking tot die aantal dae tussen 353 en 355. Die skrikkeljaar bevat ooreenkomstig 383, 384 of 385 dae. Die jaar begin met nuwemaan die naaste aan hut astronomiese herfs (omstreeks 23 September). Die name van die Joodse maande is Tisjri, Hésvan, Kislev, Téweth, Sjavat, Adar, Véadar (skrikkelmaand), Nisan, Iyar, Siwan, Tammoez, Av en EluL Die Joodse jaartelling het in 3760v.C. begin. In September of Oktober van die Christelike jaar 0 het die Joodse jaartelling begin op 0 + 3 761.
Byvoorbeeld: 1 Tisjri 5 736 = 6 September 1975.
Romeinse kalender
Die Romeine het vir baie eeue ŉ almanak van 10 maande gebruik. Dit het bestaan uit 4 maande van 31 dae, naamlik Maart, Mei, Julie (Quintilis) en Oktober. Die ander maande het elk 30 dae gehad. Daar was dus altesame 304 dae in die Romeinse jaar. Die jaar het op 1 Maart (die naam is ontleen aan die van hut "voorvader", die oorlogsgod Mars) begin en in Desember geëindig. Daarna het 'n "dooie" tydperk gevolg totdat die priesters bepaal het wanneer Maart begin.
Tussen Desember en die begin van Maart het die Romeine gewoonlik agterstallige werk ingehaal soos wapens en landbougereedskap maak en veekrale bou. Numa Pompilius het in 753 v.C. die begin van die Romeinse jaar op 1 Januarie vasgestel. Hy wou naamlik die jaar nie strydlustig begin met Maart, die oorlogsgod se maand, nie. Hy het terselfdertyd twee maande, Januarie en Februarie, by die kalender gevoeg, met onderskeidelik 29 en 28 dae.
Die vier lang maande het hul 31 dae behou, maar die res het net 29 gekry. Sy jaar het dus 355 dae gehad, wat ongeveer gelyk was aan 12 maanwentelings. Om die kalender so na as moontlik aan die seisoene te hou, het hy ook ŉ 13e maand van 22 dae, Mercedonius, elke tweede jaar tussen, eienaardig genoeg, 23 en 24 Februarie ingevoeg.
Juliaanse kalenderhervorming
Die sonalmanak is van die Egiptenare oorgeneem, en hoewel die sonjaar 365,25 dae het (Hipparchus het 'n eeu tevore vasgestel dat dit enkele minute korter is), het die Juliaanse kalender in die praktyk 365 dae gehad. Om vir die tekort te vergoed, is 'n skrikkeljaar al om die vierde jaar ingestel - die skrikkeldag is na 28 Februarie ingevoeg. Eeue tater het skrikkeljaar ŉ interessante bybetekenis gekry. In 1288 is die gebruik dat 'n vrou ŉ man in die skrikkeljaar die hof mag maak, in Skotland gewettig, en weiering deur die betrokke man sonder grondige redes was strafbaar met 'n boete. Soortgelyke wetgewing is in die 15e eeu in Frankryk ingestel. In die Christelike jaartelling kom die skrikkeldag voor in jaartalle wat deur 4 deelbaar is. byvoorbeeld 1984 en 1988.
Die Juliaanse kalender, wat op 1 Januarie begin het, is in 46 v.C. in gebruik geneem. Quintilis en Sextilis (oorspronklik die 5e en die 6e maand) is later herdoop tot Julius en Augustus, ter ere van die twee keisers. Die kalender het begin met die jaar 1, naamlik die vestiging van die stad Rome 706 jaar vroeër (753 v.C.). Wanneer daar van die stadsvestiging af bereken is, is dit beskryf as ab urbe condita (A.U.C.). Om die verwarrende tydsberekening wat met die maanalmanak ontwikkel het, in sy nuwe almanak uit te stryk, het Caesar 80 dae by die kalender vir 707 A.U.C. getel. Die jaar 46 v.C. het dus met goeie rede bekend geword as die jaar van verwarring. Die Juliaanse almanak was nag in gebruik toe Jesus gebore is. In ongeveer 450 n.C. het die regering van die Decemviri die kalender weer verander en 25 Maart as die begin van die jaar herstel. Die Christene het dit as die geboortedatum van Christus aanvaar en alle Rooms Katolieke lande het vervolgens hul jaar op 25 Maart laat begin.
Gregoriaanse kalenderhervorming
Die Juliaanse kalender was na een eeu 19 uur voor die seisoene en na 4 eeue 3 dae. Die astronomiese lente het steeds vroeër voorgekom. Teen 1582 was die verskil so groot dat die lente 10 dae te vroeg begin het (11 Maart pleks van 21 Maart, die datum was in 325 n.C. in Nicea vasgestel vir lente-ewening). Pous Gregorius XIII het toe 'n kommissie van geleerdes, onder andere Christophorus Clavius, die saak laat ondersoek en in dieselfde jaar is die Gregoriaanse kalender ingestel. Hiervolgens sou die jaar weer op 1 Januarie begin.
Om die almanak te orden, het Gregorius 10 dae afgeskaf (15 Oktober het direk op 4 Oktober gevolg) en die volgende jaar was lente-ewening weer op 21 Maart. Die pous het ook besluit om elke 4 eeue 3 dae af te ska1 en elke 4 jaar 'n skrikkeljaar te maak, net soos in die Juliaanse kalender. Die eeujare was net skrikkeljare as hulle deur 400 deelbaar was, byvoorbeeld 2000 en 2 400, terwyl ŉ jaartal wat deur 4 000 deelbaar was, nie 'n skrikkeljaar was nie.
Die Gregoriaanse jaar was gemiddeld 365,242 5 dae lank - baie na aan die werklike duur van die tropiese jaar, naamlik 365,242 2 dae. Die kalenderjaar was steeds 4 minute te lank, maar dit sou 30 eeue neem voordat die fout 'n enkele dag beloop. Voor die koms van Konstantyn die Grote was die sewedagweek onbekend aan die Romeine. Hulle het wel 'n "rusdag" gehad, wat as markdag bekend gestaan het. Die dag het bepaal of 'n week 7 of 8 dae sou hê. Konstantyn het 'n dekreet uitgevaardig waarvolgens die sewedagweek van die Christene en die Jode 'n vaste instelling geword het. Die heidense name van die dae het egter behoue gebly. Die son, die maan en vyf planete, naamlik Mars, Mercurius, Jupiter, Venus en Saturnus is met die name vereer.
Die Gregoriaanse kalender is dadelik deur die Rooms-Katolieke lande (Spanje, Portugal en Italië) aanvaar. Frankryk het dit ook gou aanvaar (1584) en in Holland het die nuwe kalender se afskaffing van die 10 dae veroorsaak dat Kersfees in 1582 op 15 Desember gevier is. Die Katolieke provinsies van Duitsland en Switserland het die nuwe kalender in 1584 aanvaar, Pote in 1586 en Hongarye in 1587. In die Protestantse dele van Holland, Duitsland en Switserland het die hervorming eers in 1700 inslag gevind. Engeland en Swede het in 1752 gevolg, terwyl Rusland, Griekeland en 'n paar ander lande met ortodokse gelowe die kalender eers aan die begin van die 20e eeu aanvaar het.
Kraken Rum
duimnael|regs Kraken Black Spiced Rum is 'n Karibiese gegeurde rum. Dit word in die Verenigde State versprei deur Proximo Spirits en is vernoem na die kraken, 'n reuse mitiese inkvis-tipe seemonster. Die bottel bevat 'n voorstelling van 'n reuse inkvis met 'n verwysing na die wetenskaplike naam daarvan, Architeuthis Dux.
Kalender
Gregoriaanse kalenderhervorming
Die gebruik om 25 Maart as die begin van die jaar te beskou, het nie oral maklik uitgesterf  nie. In Engeland is plase en persele nog met ingang 25 Maart verhuur, en die fiskale jaar is gereël met die oog op Maart – laasgenoemde gebruik geld steeds in Suid-Afrika. Jan van Riebeeck het die nuwe kalender in 1652 saam met hom na die Kaap gebring. Toe Brittanje en sy kolonies 'n eeu later die Gregoriaanse kalender aanvaar het, het die verskil tussen die ou en die nuwe kalenders reeds 11 dae beloop. Dit is reggestel deur al die datums tussen 3 en 13 September 1752 weg te laat - die mees onlangse stap in die mens se poging om tyd te verstaan en te bemeester.
Kraken Rum
Produkbeskrywing en -verpakking
Vanaf 2015 het Proximo Kraken Ghost White Rum eksklusief in Meksiko begin verkoop.
Kalender
Christelike kalender
Toe Julius Caesar keiser word, het sy amp, soos die gebruik was, ook die geestelike leierskap ingesluit (pontifex maximus). Hy het die ampte geskei en die kalender die geestelikes se verantwoordelikheid gemaak. Die priesters moes die fees- en vastye, asook die begin van maande en jare bepaal. Die vroeë Christene was verdeeld oor die viering van Pase. Sommige het hul Pase gevier op die dag van Christus se kruisiging, naamlik 14 Nisan (April in die Hebreeuse maankalender).
Aanhangers van die teorie, veral uit Klein-Asië, is kwartodesimane genoem. Die Romeinse Christene het dit op die volgende Sondag, die dag na lente-ewening gevier omdat hulle gewoond was aan 'n sonalmanak. Die Paasdatum het 'n hewige twispunt geword en Konstantyn die Grote het in 325 n.C. 'n vergadering van kerkleiers in Nicea (vandag Iznik, suidoos van Istanboel) byeengeroep om 'n kerklike Paasdatum te bepaal. Daar bestaan egter geen dokumente van die gebeurtenis, wat in sekere kringe beskou word as die eerste kerklike sinodesitting, nie.
Aldenpunt
Aldenpunt (Frans: Point Alden) is 'n ysbedekte punt met rotsblootleggings langs die seewaartse kant van Antarktika. Die punt dui die westelike kant van die ingang tot Commonwealth-baai en die grens tussen die Adéliekus en George V-kus in Antarktika aan. Dit is op 30 Januarie 1840 deur die USEE onder Lt. Charles Wilkes ontdek en deur hom na Lt. James Alden van die ekspedisie se vlagskip Vincennes vernoem.
Kalender
Christelike kalender
Die Paasdatum is op die vergadering vasgestel op die eerste Sondag na volmaan op 21 Maart (of net daarna). Daar is naamlik besluit dat lente-ewening in die Noordelike Halfrond altyd op 21 Maart sou val. Die vroegste datum waarop Pase kan voorkom, is 22 Maart (1818 en weer in 2285) en die laatste 25 April (1886,1943 en weer in 2038). Dit kan dus op 35 verskillende datums val. Omdat die werklike elliptiese maanwenteling te ingewikkeld is om toegepas te word, word Pase bepaal volgens die sogenaamde kerklike maan, wat ook afwyk van die gemiddelde maan. Pase het derhalwe soms op die verkeerde datum geval. In 1974 was Saterdag, 6 April, byvoorbeeld volmaan. Sondag, 7 April, moes Pase gewees het, maar dit is eers op 14 April gevier.
Ook die kerklike bepaling van die astronomiese lente op 21 Maart was nie waterdig nie. Ln 1972 en 1973 het dit naamlik op 20 Maart gebeur. Vanweë die kerklike kalender se gebrek aan akkuraatheid en ook omdat die Rooms-Katolieke Kerk nooit die bepalings streng nagevolg het nie, is Pase gereeld op die verkeerde dag gevier. Namate die Christelike godsdiens in verskeie wêrelddele gevestig is, het die kwessie van die Paasdatum weer opgeduik. Hoe sou Christene in Engeland byvoorbeeld weet wanneer volmaan in vreemde weersomstandighede in Klein-Asië gesien is? In 1300 A.U.C. (dit wil sê sedert die stigting van Rome) het pous Johannes I die priester Dionysius Exiguus (Dennis die Kleine) opdrag gegee om die saak reg te stel.
Dionysius het tabelle opgestel met datums vir volmaan en Opstandingsondag (dit is vervat in bylaes tot die Common Prayer Book van die Church of England), maar dit is blote wegwysers, want ook in die geval was die Paasdatum nie altyd korrek nie. Exiguus se ander opdrag was om 'n jaartal vir die geboorte van Christus te bepaal. Die ab se berekeninge was egter foutief ten opsigte van die jaar nul vanweë die kalender se voortdurende verandering. Sy voorstel aan die Pous het egter 'n nuwe tydvak ingelui. Hoewel geen bewys daarvoor gevind kan word nie, word aanvaar dat die terme voor Christus (v. C.) en na Christus (n.C.) aan hom toegeskryf kan word. Die eerste inskrywing met anno domini agterna is in die 10e eeu van die Christelike jaartelling gedoen deur Johannes Scriptomarius. Die Christelike jaartelling is dus nie so lank in gebruik soos die Juliaanse kalender nie.
Paasdatums van 1980 tot en met 1999
6 April 1980 15 April 1990
19 April 1981 31 Maart 1991
11 April 1982 19 April 1992
3 April1983 11 April 1993
22 April 1984 3 April 1994
7 April 1985 16 April 1995
30 Maart 1986 7 April 1996
19 April 1987 30 Maart 1997
3 April 1988 12 April 1998
Kalenderhervorming
Hoewel die bestaande kalender goed funksioneer, het dit inherente onreëlmatighede wat sosiale en ekonomiese probleme veroorsaak. Vanweë die ongelyke getal dae in die maande, naamlik tussen 28 en 31, wissel die werkdae van 24 tot 27. Dit bring noodwendig produksieverskille mee wat statistiese vergelykings bemoeilik. 'n Bepaalde datum, byvoorbeeld 4 Oktober, val elke jaar op 'n ander weekdag. Ingewikkelde berekenings of selfs ŉ sogenaamde ewigdurende kalender is nodig om die probleem te oorkom.
So 'n kalender is reeds in die 18e eeu ontwerp vir honderde jare in die toekoms. Dit kan 6f in tabelvorm uitgegee word, 6f met ŉ meganiese funksie. In laasgenoemde geval kan die funksies so ingewikkeld word dat dit met die meganiese funksie van 'n horlosie vergelyk kan word.
Die Italianer Mastrofini het in 1834 reeds voorgestel dat die laaste dag van die jaar los staan van die weke sodat die oorblywende 364 dae in presies 52 weke ingedeel kon word. Die skrikkeldag elke vier jaar sou ook los staan van die weke. S6 ŉ reëling sou meebring dat ŉ bepaalde datum elke jaar op dieselfde weekdag val. In 1849 het die Franse filosoof Auguste Comte (1798-1857) 'n vaste kalender van 13 maande voorgestel. Die nuwe maand, Sol (son), sou tussen Junie en Julie ingepas word en elke maand sou 28 dae hê.
Die oorblywende dag (29 Desember), asook die skrikkeldag (29 Junie) sou los staan van die weekdae. Volgens die indeling sou elke maand uit vier weke bestaan en die datums sou op dieselfde weekdae val. Comte se kalender sou net een nadeel gehad het.
Aangesien dertien nie deur heel getalle deelbaar is nie, sou die kwartaalindelings onreëlmatig gewees het. Dit sou ook moeilik gewees het om met 1/13 breuk te werk by die berekening van maandelikse salarisse, rente, ensovoorts. Die Franse astronoom Camille Flammarion (1842- 1925) het op sy beurt 'n ewigdurende kalender van 12 maande, gebaseer op die kwartaal, geformuleer. Elke kwartaal het uit 3 maande van onderskeidelik 31,30 en 30 dae bestaan. ŉ Bykomende dag, 31 Desember, het los gestaan van die weke en met skrikkeljaar was 31 Junie eweneens los van die ander datums. Die maande sou nie ewe lank wees nie en sou ook nie 'n gelyke aantal weke hê nie.
So 'n universele kalender sou egter nogtans 'n groot verbetering op die huidige gewees het omdat elke maand dieselfde aantal werkdae en Saterdae sou hê. Spesifieke datums sou boonop maandeliks vergelykbaar gewees het. Die kwartale sou ook identies gewees het, naamlik 13 weke van 91 dae, en die eerste maand van elke kwartaal sou op 'n Sondag begin het, die tweede op 'n Woensdag en die derde op 'n Vrydag.
Kalenderwysigings is in die afgelope eeu reeds verskeie kere deur kommissies van die Verenigde Volke oorweeg, maar geeneen is nog aanvaar nie weens druk van godsdienstige groepe. Daarteenoor het die vasstelling van 'n Paasdatum min weerstand uitgelok. Tans is die moontlikheid vir kalenderhervorming weer daar, aangesien die Wêreldraad van Kerke intussen sy besware teruggetrek het.
Damara-dik-dik
Die damara-dik-dik (Madoqua kirkii) is 'n klein wildsbok wat hoofsaaklik in Sentraal- en Noordwes-Namibië voorkom. Dit staan ook bekend as 'n dik-dik of bloubokkie.
Harold Lloyd
Harold Lloyd (20 April 1893 – 8 Maart 1971) was 'n Amerikaanse akteur, vervaardiger, en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Safety Last! (1923), The Freshman (1925), Speedy (1928), en The Sin of Harold Diddlebock (1947).
Damara-dik-dik
Kleur
Die rug en boude is gewoonlik 'n fyn gespikkelde grysbruin terwyl die nek, blaaie en sye bruiner is. Die bors en pens is vuilwit en die gedeelte om die oë wit. Die horinkies is kort en regop. Op die voorkop, tussen die horinkies, is 'n kuif. Die bokkie het 'n eienaardige lang neus; die bolip steek oor die onderlip.
Ram
Die ramme weeg gewoonlik 5,5 kg en het horings van 8 cm lank. Die rekord is 10,48 cm.
Ooi
Die ooie het nie horings nie en weeg sowat 4,3 kg. Een lammetjie word tussen Desember en April na 'n dratyd van 6 maande gebore.
Ander feite
Hulle natuurlike vyande is luiperds, leeus en rooikatte. Hulle kom voor in tipiese ruie bosveldgebiede met baie struike en min gras. Hulle is onafhanklik van water en kry hul vog uit plante. Die bokkies loop gewoonlik alleen.
154
Die jaar 154 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 54ste jaar van die 2de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Sterftes
150er
Irène Joliot-Curie
Irène Joliot-Curie (12 September 1897 – 17 Maart 1956) was 'n Franse fisikus en die dogter van Pierre en Marie Curie. Sy het ook gestudeer aan die Sorbonne en het gewerk as 'n verpleegster tydens die Eerste Wêreldoorlog. Sy het haar eerste wetenskaplike werk gepubliseer in 1921. Sy het aan die Radium Instituut van die Universiteit van Parys gewerk waar sy haar man Jean Frédéric Joliot ontmoet het. Hulle is in 1926 getroud. Hulle werk oor radioaktiwiteit wen vir hulle die Nobelprys vir Chemie in 1935. In 1936 het Joliot-Curie as 'n assistent sekretaresse gewerk in die wetenskaplike navorings eenheid van die kabinet van Léon Blum maar bedank daarna om op haar navorsingswerk te konsentreer. Sy sukkel tydens die Tweede Wêreldoorlog en word geforseer om na Switserland te ontsnap vroeg in 1944. Sy moes uit die Franse Atoom Energie Kommissie bedank in 1951 as gevolg van haar man se kommunistiese aktiwiteite. Sy sterf in Parys op 17 Maart 1956.
Haar suster was Ève Curie.
Ringwurms
Die ringwurms (Annelida, uit Latyn annelus – ringetjie)  is gesegmenteerde wurms in 'n groot filum met meer as 17 000 lewende soorte. Hulle sluit die borselwurms, erdwurms en die bloedsuiers in. Die spesies lewe in, en is aangepas by, verskeie leefomgewings. Party kom voor in mariene omgewings soos getysones of hidrotermale skoorstene. Van die wurms kom egter ook in varswater voor, of op land in vogtige omgewings.
Die ringwurms is bilateraal simmetriese, triploblastiese, soelomate, ongewerwelde diere. Hulle besit parapodia vir hulle voortbeweging. Die meeste leerboeke gebruik steeds die tradisionele indeling van drie groot groepe:
Sedert 1997 het nuwe kladistiese navorsing egter hierdie indeling volledig verander. Die bloedsuiers blyk 'n subgroep van die oligochaetes te wees en hulle is weer 'n subgroep van die poligete. Verder word die Pogonophora, Echiura en Sipuncula nou ook as deel van die poligete wurms gesien. Voorheen is hulle as aparte filums gesien.
Die verwantskap met ander diere het ook duideliker geword. Die ringwurms word nou beskou as lede van die Lophotrochozoa, 'n superfilum binne die Protostomia, wat ook die molluske (slakke ensomeer), die brangiopoda, die platwurm en die nemerteërs bevat.
By spesies wat septa besit vloei die bloed binne bloedvate. In die voorste segmente is die vate deur spiere omring wat hulle die funksie van 'n hart gee. Die septa maak dit moontlik om die vorm van die segmente te verander en dit maak peristaltiese of golfvormige bewegings van die liggaam moontlik. Dit versterk die werking van die parapodia. Sonder septa vloei die bloed sonder pompwerking deur die liggaam en is daar verskeie ander bewegingstegnieke. Ingegrawe soorte draai byvoorbeeld hulle farinks uitwaarts om hulle so deur die slym voort te sleep.
Klassifikasie
Daar is meer as 22 000 lewende spesies ringwurms Hulle kan heelwat in grootte verskil. Van die ringwurms is mikroskopies, ander soos die Gippsland se reuse-erdwurm van Australië, Amynthas mekongianus (Cognetti, 1922) en die reuse-erdwurm van die Oos-Kaap kan lengtes van drie meter of langer bereik.
Sedert 1997 het navorsing die denkbeelde oor die stamboom van die Annelida baie gewysig. Die meeste boeke gebruik steeds 'n tradisionele indeling in drie groepe:
Daar is egter verdere groepe wat nou tot die annalide gereken word.
Polychaeta
Van die 3 klasse gesegmenteerde wurms is die Polychaeta (sandwurms en buiswurms) die primitiefste. Die groep bevat alle seelewende ringwurms. Die liggaam van die sandwurms bestaan uit ŉ kop of prostomium, waarop 2 of meer oë kan voorkom; 'n pre-orale segment met aanhangsels soos voelhorings, tentakels en palpi (tasorgane); 'n romp wat in duidelike segmente verdeel kan word en ŉ stert of pigidium wat anal sirri (vlesige uitsteeksels) en 'n terminale anus kan dra.
Elke liggaamsegment na die tweede segment (peristomium) dra 'n paar parapodia (pootagtige uitsteeksels) wat vir voortbeweging of asemhaling gebruik word. Bondels borselagtige setae wat uitgesteek kan word, en asikula (naaldagtige struktuurtjies) wat vir ondersteuning gebruik word, kom op die liggaam voor.