cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ekonomie
Waarde
Markteorie beweer weer dat daar nie 'n waarde anders as prys is nie, dat die mark al die beskikbare inligting in prys vervat, en solank as wat die markte oop bly sal die prys en waarde dieselfde wees. Hierdie teorie berus op die begrip van die rasionele ekonomiese speler.
Al hierdie teorieë maak deel uit van hedendaagse ekonomiese studies.
Ekonomiese taal en redenasies
Ekonomie maak staat op nougesette redenasiestyle, meer as enige ander sosiale wetenskap. Ekonomiese metodologie het verskeie wisselwerkende onderverdelings;
Formele modellering is gegrond op die algemene beginsels van konsekwentheid en volledigheid.
Die ontwikkeling van ekonomiese denke
Die begrip ekonomie is rondom 1870 gevorm en gewild gemaak deur neo-klassieke ekonome soos Alfred Marshall en het politiese ekonomie vervang. Die begrip politiese ekonomie is deurgaans gebruik in die 18-19de eeue deur denkers soos Adam Smith, David Ricardo en Karl Marx. Ekonomie word afgelei vanuit die Griekse woord oikos- wat huis of nedersetting beteken en nomos vir wette of norme.
Ekonomiese denkrigtings kan rofweg in drie fases verdeel word: Voormodern (Grieks, Romeins, Arabies), Vroeë modern en Modern (sedert Adam Smith in die laat 18de eeu). Sistematiese ekonomiese teorie is hoofsaaklik in die moderne tyd ontwikkel.
Denkrigtings van ekonomie
Daar was al verskeie wedywerende ekonomiese denkrigtings jeens kapitalisme van die laat 18de eeu tot op hede gewees. Belangrike denkrigtings is klassieke ekonomie, Marxistiese ekonomie, Keynesiese ekonomie, Neo-klassieke ekonomie en Nuwe klassieke ekonomie. Daar bestaan ook ander denkrigtings. Hierdie denkrigtings is oor verskeie jare ontwikkel, en verskil fundamenteel met mekaar.
Neo-klassieke ekonomie
Neo-klassieke ekonomie gaan van die veronderstelling uit dat hulpbronne skaars is en dat dit nodig is om te kies tussen wedywerende alternatiewe. Dit wil sê, ekonomie het te doen met kompromieë. Met skaarsheid behels die kies van 'n alternatief die opsegging van 'n ander alternatief – ook genoem die geleentheidskoste. Die geleentheidskoste skep 'n inbegrepe prysverwantskap tussen wedywerende alternatiewe. Verder word skaarsheid eksplisiet gekwantifiseer deur prysverwantskappe in beide die markgerigte en beplande ekonomieë.
Die verstaan van keuses wat deur indiwidue en groepe gemaak word is van kernbelang. Ekonome glo dat aansporings en begeertes 'n belangrike rol speel in besluitneming. Begrippe van die nuttigheidsleer filosofiese denkrigting word gebruik as analitiese begrippe in ekonomie, al verstaan ekonome dat die gemeenskap nie nuttigheidsleer doelwitte sal aanneem nie. Een voorbeeld hiervan is die idee van die gebruikswaardefunksie, wat aanvaar word as die wyse waarop indiwiduele ekonomiese spelers besluit wat hulle gelukkig maak en watter besluite hulle maak in die nastrewe van daardie geluk.
Johannes Kepler
Johannes Kepler (27 Desember 1571 – 15 November 1630 ) was 'n Duitse natuurfilosoof, wiskundige, sterrekundige, astroloog, optikus en teoloog. Hy staan veral bekend vir sy drie sterrekundige wette. Kepler was ’n sleutelfiguur in die sogenaamde sterrekundige omwenteling van die sewentiende eeu. Hy was een van die groot sterrekundiges in die “wetenskaplike revolusie” van 1543–1700 wat die mens se begrip van die ruimte verander het.
Johannes Kepler was ’n baanbreker wat beroemd geword het vanweë sy drie wette oor die beweging van die planete. Kepler het onomstootlik bewys dat Copernicus (die vader van die moderne sterrekunde, 1473–1543) reg was omtrent die sonnestelsel. Hoewel onder meer die ou Grieke en Indiërs eeue tevore reeds die Son as die middelpunt van ons sonnestelsel uitgewys het, was dit Copernicus wat later beroemdheid verwerf het met sy opspraakwekkende teorie dat die planete in die sonnestelsel om die Son draai en nie die Son om die Aarde nie.
Kepler se wette is drie sterrekundige wette wat die beweging van die planete beskryf. Uiteindelik sou Kepler se wette die groot Engelse wetenskaplike, Isaac Newton, lei tot die formulering van die monumentale Universele Wet van die Swaartekrag.
Geboorte en kinderjare
Johannes Kepler is op 27 Desember 1571 as kind van Protestantse ouers in Weil der Stadt naby Stuttgart in die suidweste van Duitsland gebore. Hy het ses broers en susters gehad, waarvan drie vroeg gesterf het. Sy pa, Heinrich Kepler was onder andere ’n beroepsoldaat en dikwels vir lang tye weg van die huis. Van 1574–1575 woon Johannes by sy grootouers terwyl sy ouers in Nederland is. As kind het Johannes pokke opgedoen en het ’n oogsiekte en letsels daarvan oorgehou.
In 1576 trek die gesin na Leonberg, waar Johannes eers die Duitse skool, en later die Latynse skool bygewoon het. Hy moes vir twee jaar op die plaas help en kon toe nie skoolgaan nie. Teen 1583 het hy die laerskooleksamens geslaag, waarna hy na die kloosterskool van Adelsberg is. Hier het hy gereeld met ander leerlinge vasgesit, weens aanpassingsprobleme, maar ook jaloesie oor sy goeie uitslae. In 1586 is hy na die protestantse kloosterskool in Maulbronn.
Verdere opleiding en eerste publikasie
Van 1589 tot 1591 studeer Johannes Kepler teologie aan die Lutherse Universiteit van Tübingen. Hy woon ook wiskundeklasse van Michael Maestlin, ’n professor in wiskunde en sterrekunde, by. Maestlin was een van Copernicus se aanhangers en sy teorie dat die son die middelpunt van ons heelal is, met die planete wat daarrondom wentel. Hier het Kepler ook ’n passievolle aanhanger van hierdie wêreldbeeld geword. Hy verwerf sy meestersgraad in 1591, en sit sy teologiese studies voort. Sy idees oor die bewegende maan en die bewegende aarde in hierdie tyd is verwerk in die werk Somnium (Latyn vir “droom”). Hierdie werk het eers na sy dood verskyn.
Werk en eerste huwelik, verdere publikasies
In 1594 vertrek Kepler na Graz as dosent in wiskunde aan die Protestantse ‘Hogeschool’. Hier sit hy sy studie in wiskunde en sterrekunde voort, en word ook bekend vir sy astrologiese kalenders. In 1596 verskyn Kepler se eerste werk, Mysterium cosmographicum. De stella nova. Hierin beskryf hy die teorieë van Copernicus. Dit was die eerste wetenskaplike werk wat Copernicus se wêreldbeeld beskryf het. Later sou hy in Harmonice Mundi (1619) sy gedagtes en idees in Mysterium Cosmograficum verder uitwerk. Hierdie eerste werk van hom het hom met die groot sterrekundige, Tycho Brahe, in verbinding gebring.
Hy trou in April 1597 met Barbara Müller von Mühlegg en hulle gaan woon in Gössendorf. Hul eerste twee kinders sterf kort na geboorte. In hierdie tyd word alle protestante uit die land gedryf en uiteindelik beland hulle in 1600 in Praag, waar hy saam met Tycho Brahe werk. Brahe was Keiser Rudolf II se wiskundige. Hulle het oor die noukeurigste waarnemingsinstrumente van hulle tyd beskik. As Brahe se assistent kry hy die taak om Mars se wentelbaan te bestudeer. Ongelukkig het Brahe steeds die wêreldbeeld gehad dat Aarde die middelpunt van die sonnestelsel is met die son wat om die aarde draai. Dit het die werksverhouding baie bemoeilik, en Kepler kon nie al die nodige waarnemingsdata vanaf Brahe vir sy eie navorsing bekom nie. Deur die studie van mars se wentelbaan het Kepler die ellpitiese bane ontdek, en hierdie werk sou hom jare besighou.
Brahe sterf in 1601, waarna sy data en meetinstrumente ten volle tot Kepler se beskikking is. Hy publiseer in hierdie jaar ’n werk oor astrologie, De Fundamentis Astrologiae Certioribus. Hierna werk hy aan ’n studie oor atmosferiese ligbreking en die werking van die oog en lense. Hierop volg sy publikasie oor die optiese deel van die astronomie, Ad Vitellionem Paralipomena, Quibus Astronomiae Pars Optica Traditur.
Supernova 1604
In Oktober 1604 maak ’n helder nuwe aandster sy verskyning, maar Kepler het nie die gerugte daaroor geglo totdat hy dit self op 17 November 1604 gesien het nie. Hy het die ster stelselmatig ondersoek, gesien hoe dit al hoe dowwer raak en bespiegel oor waar dit vandaan sou kom. Dit het na 'n paar maande verdwyn. Hy skryf ’n verslag oor hierdie “nuwe ster” of supernova, en publiseer sy bevindinge in 1604 in Duits en in 1606 in Latyn. Hierdie supernova staan vandag bekend as SN1604.
’n Supernova is ’n uiters helder voorwerp in die sterrehemel, die resultaat van die ontploffing van ’n massiewe ster. Daar is geweldig ligtende uitbarsting, wat ’n tydjie selfs helderder kan skyn as die hele galaksie waarin dit gebeur. Daarna, oor etlike weke of selfs maande, verdof dit algaande totdat dit nie meer sigbaar is nie.
Hierdie staan bekend as die Oorblyfsel van Kepler se Supernova. Hierdie kleurryke prent daarvan is die resultaat van saamgevoegde waarnemings deur die wentelende ruimte-teleskope Hubble en Spitzer, asook die Chandra-X-Straal-Observatorium.
Danksy die moderne tegnologie word die oorblysel van die supernova (SN 1604) vandag intensief bestudeer en help dit sterrekundiges om supernovas beter te verstaan.
Kepler se wette
Omstreeks 1605 merk Kepler op dat Brahe se waarnemings van die planete se posisies enkele relatief eenvoudige wiskundige wette volg. Hy werk deurentyd aan Astronomia nova, waarin hy sy gevolgtrekkings oor Mars se wentelbaan neerskryf. Sy volledige en beroemdste werk verskyn, in 1609, as Astronomia nova aitiologetos seu Physica coelestis, waarin hy sy eerste en tweede wette oor die beweging van die planete beskryf. Hy beskryf sy nuwe astronomie as “hemelse fisika”.
Kepler formuleer die volgende drie wette tussen 1609 en 1619. Tweeduisend jaar lank het die geleerde wêreld beweer dat die planete in sirkelbane en met gelykmatige snelheid langs die hemel beweeg. Kepler beskryf met sy eerste twee wette dat die bane ellipsvormig is en dat die planete in hul bane van snelheid verander.
In eenvoudige taal lui die wette soos volg:
Wet 1: "Die wentelbaan van elke planeet is 'n ellips, met die son by 'n brandpunt."
Wet 2: "Die lyn wat die planeet met die son verbind (die voerstraal) bestryk in 'n gelyke tyd 'n gelyke oppervlakte."
(Hierdie wet staan ook bekend as die perkwet. Die voerstraal beskryf ’n konstante oppervlakte of perk per tydseenheid.)
Kepler se wette het die vroeëre sterrekunde en fisika in twyfel getrek. Sy stelling dat die aarde in beweging is, sy gebruik van ellipse eerder as sirkels en sy bewyse dat die planete se snelhede wissel het sterrekunde en fisika totaal verander. Byna 'n eeu later was dit vir Isaac Newton moontlik om Kepler se wette weer van sy eie bewegingswette en swaartekragwet af te lei (deur gebruik te maak van klassieke Euklidiese meetkunde).
Tans word Kepler se wette gebruik om die benaderde wentelbane van kunsmatige satelliete te bereken, asook dié van liggame om die son waarvan Kepler self nie bewus was nie (soos die buitenste planete en kleiner asteroïedes). Die wette is van toepassing waar enige klein liggaam 'n groter, relatief massiewe liggaam omwentel, alhoewel die effekte van atmosferiese weerstand, relatiwiteit en ander naburige liggame veroorsaak dat die resultate nie akkuraat genoeg is vir 'n spesifieke doel nie.
Kepler se teleskoop, sterftes, tweede huwelik en nog publikasies
Kepler hoor in 1610 van Galileo Galilei se waarnemings wat hy in sy werk, Sidereus Nuncius, bekend gemaak het. Hierop volg Kepler se eie werk, Dissertatio cum Nuncio Sidereo, waarin hy waardering vir Galilei se werk weergee. Kepler het sy eie astronomiese teleskoop ontwikkel en in 1611 verskyn nog 'n werk, Dioptrice, ’n basiese werk oor straalbreking in lense.
In 1612 sterf Keiser Rudolf, en sy broer Matthias word keiser. Die protestante word ook uit Praag verdryf, en uiteindelik kry Kepler deur Keiser Matthias werk as landskapwiskundige in Linz.
In Oktober 1613 trou Kepler weer, dié keer met die veel jonger Susanna Reuttinger. Die Dertigjarige Oorlog was in volle gang en die gesin sou die nadelige gevolge voel. Susanna moes twee kinders uit die eerste huwelik op haar neem, en sou self nog ses kinders kry, waarvan drie jonk gesterf het.
In Linz het Kepler ook die teoretiese basis van musiek bestudeer, siende dat hy belanggestel het in ’n harmoniese model vir die heelal. In Julie 1619 publiseer hy sy gevolgtrekkings oor wêreldharmonie in Harmonices mundi. Die vyfde volume van hierdie werk bevat ook Kepler se derde wet oor die beweging van die planete.
Tussen 1617 en 1621 verskyn ook Epitome Astronomiae Copernicanae, 'n werk in sewe volumes, ’n belangrike bydrae tot die sterrekunde en die nuwe wêreldbeeld.
Weens die oorlog en verdere vervolging van die protestante verhuis die gesin weer in 1626, dié keer na Ulm. In 1627 verskyn sy Tabulae Rudolphinae en hy verhuis na Sagan om daar as wiskundige te werk.
Op reis na Linz in 1930 word hy ernstig siek, en Johannes Kepler sterf op 15 November 1630 in Regensburg. Sy graf is tydens die oorlog verwoes, maar sy grafskrif is welbekend:
Mensus eram coelos, nunc terrae metior umbras.
Mens coelestis erat, corporis umbra iacet.
Dit beteken: Ek het die hemele gemeet, nou meet ek die skadu’s van die aarde. My gees verkeer in die hemel, my liggaamlike omhulsel lê hier.
Slot
Johannes Kepler (1571–1630) was naas Galileo Galilei (1564–1642) en Isaac Newton (1643–1727) een van die belangrikste natuurwetenskaplikes van die moderne tyd. Sedert sy studiejare in Tübingen het hy wetenskaplike en wiskundige aantekeninge en sy eerste gedagtes oor die wêreldbeeld dat die son die middelpunt van ons heelal is met die planete wat daarrondom wentel neergeskryf. Hierdie aantekeninge is uiteindelik na sy dood in 1633 deur sy seun Wilhelm verwerk en gedruk in die boekie Somnium.
Bristol Beaufort
Die Bristol Beaufort was 'n torperdobomwerper wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebruik is deur die Britse Lugmag. In April 1936 het Bristol Aeroplane Company Tipe 152-voorstelle ingedien in antwoord op twee spesifikasies wat deur die Vlug Ministerie uitgereik is. Die spesifikasies was M.15/35 vir 'n torpedobomwerper en G.24/35 vir 'n algemene verkenningsvliegtuig.
Naima Ramos-Chapman
Naima Ramos-Chapman is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Madeline's Madeline (2018) en in die televisiereeks Random Acts of Flyness (2018).
Joseph Lister
Daardeur het operasies baie veiliger geword en baie pasiënte wat andersins weens infeksies sou gesterf het, se lewens is gered. Hy het reeds in sy leeftyd vir sy werk erkenning ontvang, onder meer deur die toekenning van 'n baronskap.
In die vroeë vorige eeu was hospitaalsale oorvol, swak geventileer en onhigiënies. Medici was besorg oor die onrusbarende aantal mense wat aan infeksies, veral gangreen, gesterf het.
Gedurende hierdie tydperk is heelwat deurbrake op die gebied van die natuurwetenskap, veral die mediese wetenskap, gemaak. Louis Pasteur, chemikus van beroep, het byvoorbeeld bakterieë ontdek, terwyl Morton in die VSA swael-eter en Simpson in Edinburgh chloroform as narkosemiddels uitgevind het.
Die Engelse snydokter Joseph Lister het in dieselfde tyd geleef en gewerk. Hy het hom toegelê op die verbetering van die swak toestande in die hospitale en het heelwat eksperimente uitgevoer, wat onder andere tot die ontwerp van sy stoomkarbolspuit gelei het. Deur die gebruik daarvan het steriele operasietoestande moontlik geword.
Reeds voor Lister is antisepse al gebruik, hoewel dit in sy tyd eers algemeen aanvaar is. Die ou Grieke byvoorbeeld het wonde met wyn uitgespoel en weinig van hulle pasiënte het infeksies opgedoen. Alexander Gordon het reeds in 1795 siekekamers ontsmet en geëis dat dokters hulle hande moes was, terwyl Ignaz Semmelweis in 1844 deur middel van statistiese ontledings bewys het dat dokters self dikwels infeksies aan pasiënte oorgedra het.
Lewe
Lister is op 5 April 1827 in Upston, Essex, as tweede seun van Joseph Jackson Lister en sy vrou, Isabella Harris, gebore. Lister se vader, 'n welgestelde wynhandelaar, was in sy vrye tyd amateur fisikus en het dikwels met mikroskope gewerk. Hy het selfs 'n mikroskoop uitgevind wat tot die moderne achromatiese mikroskoop gelei het en is daarvoor vereer met lidmaatskap van die Royal Society. Die achromatiese mikroskoop bevat 'n sisteem van lense waardeur beelde sonder gekleurde rande gevorm word.
Lister het 'n groot deel van sy onderrig van sy ouers ontvang, veral van sy vader, wat hom geleer het om die mikroskoop te gebruik. Sy formele skoolopleiding het hy in twee Kwakerskole ontvang, waar baie klem gelê is op die natuurwetenskappe, hoewel hy ook 'n goeie opleiding in die klassieke tale ontvang het.
In 1844 het hy hom by die pas gestigte University College in Londen vir 'n graad in die Lettere laat inskryf. In Oktober 1848 is hy by die mediese fakulteit ingeskryf, waar hy hom as briljante student onderskei en in 1852 sy graad met lof behaal het. Ná sy studies is hy tot die Royal College of Surgeons toegelaat en het hy huisarts by die University College Hospital geword. In 1853 het Lister die belangrikste leermeester in snykunde van daardie tyd, dr. James Syme, se assistent in Edinburgh geword. Op 23 April 1856 is Lister met Syme se oudste dogter, Agnes, getroud. Die huwelik was kinderloos maar Agnes Lister het haar as haar man se beste en getrouste assistente bewys.
In 1859 is die gesogte professoraat in snykunde aan die Universiteit van Glasgow uit sewe aansoekers aan Lister toegeken. Nadat die Glasgow-hospitaal 'n nuwe chirurgiese vleuel aangebou het in die hoop dat na-operatiewe infeksies sou afneem, is Lister in Augustus 1861 as snydokter hier aangestel. Die sterftesyfer het egter net so hoog soos voorheen gebly en Lister het besluit om met eksperimente in antisepse te begin.
Die jaar 1869, toe Lister Syme as professor in snykunde in Edinburgh opgevolg het, het 'n tydperk in sy lewe ingelui waarin hy erkenning vir sy werk begin kry het. Van oral uit Europa het studente en ander belangstellendes sy klinieke besoek.
Ses jaar later, in 1875, het Lister 'n suksesvolle toer deur Duitsland onderneem en 'n jaar later is hy entoesiasties in Boston en New York ontvang. Sy erkenning was egter nog nie algemeen nie, en toe hy in 1877 professor in snykunde aan King's College in Londen geword het, het hy besef dat die meeste teenkanting van sy landgenote gekom het. Uiteindelik het hy egter selfs hierdie strawwe verset oorkom, en in 1883 is hy selfs tot die adelstand verhef. Hy het die titel van baron ontvang en in 1897 het hy die titel Baron Lister van Lyme Regis verwerf. In 1894 het 'n groot eer hom te beurt geval toe hy voorsitter van die Royal Society geword het, en in 1902 het hy een van die 12 oorspronklike lede van die Order of Merit geword.
Die British Institute of Preventive Medicine, wat later as die Lister Institute bekend geword het, is in 1891 deur Lister gestig. Hier word vandag nog eksperimente oor die oorsake van siektes gedoen.
Werk
Lister se groot bekommernis as medikus was die groot aantal pasiënte wat weens wondinfeksie gesterf het. Ondanks pogings om die getal te verminder, het ongeveer 45% van alle gevalle van been amputasies nog steeds gesterf.
Lister het hom gevolglik in alle erns aan eksperimente in antisepse gewy. Hy het op die hoogte gebly van nuwe mediese uitvindings, en omdat hy Frans en Duits magtig was, kon hy met sy oorsese kollegas, onder andere Louis Pasteur, korrespondeer.
Lister se vroeëre publikasies het veral oor die stolling van bloed en die eerste stadia van infeksie gehandel. Tot in daardie stadium is geglo dat infeksie deur "slegte" lug veroorsaak word, maar Lister het gespekuleer dat infeksie deur die een of ander soort stuifmeelagtige stof veroorsaak is, en hiermee was hy baie na aan die waarheid.
In 1865 het hy met Louis Pasteur se teorie oor bakterieë kennis gemaak. Pasteur het beweer hy kan eksperimenteel bewys dat mikroörganismes infeksies en siektes vooroorsaak. Lister het Pasteur se teorie aanvaar en self ook eksperimente in hierdie verband gedoen. Lister het die aanvaarde teorie van sy tyd, naamlik dat wondinfeksie deur besmette lug veroorsaak word, verwerp op grond van Pasteur se bevinding dat kieme oral, selfs in die liggaam, voorkom en het na metodes gesoek om kieme te vernietig en die snykunde sodoende meer higiënies te maak. Om dit te bereik, het hy karbolsuur begin gebruik om die wond skoon te hou terwyl hy geopereer het. Vir hierdie doel het hy die stoomkarbolspuit ontwerp, wat hy vir die eerste keer op 12 Augustus 1865 suksesvol gebruik het. Lister het ook geëis dat dokters hul hande voor 'n operasie was en hul instrumente steriliseer.
Tussen 1865 en 1869 het die sterftes as gevolg van beenoperasies van 45 % tot 15 % gedaal in die mansaal waar Lister gewerk het. Later het Lister karbolsuur deur ander sterilisasiemiddele vervang, hoewel hy steeds sure gebruik het. Eers 'n hele aantal jaar later het hy besef dat ook hitte vir sterilisasie gebruik kon word. Omdat Lister deur sy ontdekkings asepse moontlik gemaak het, kon veilige operasies op inwendige organe gedoen word.
Lister het egter steeds met teenkanting teen sy metodes te doen gehad, veral in Engeland en die VSA, maar hy het dit met geduld beveg. Billroth, in daardie stadium die beroemdste chirurg in Oostenryk, het in 1864 'n betoog teen hom gepubliseer. Die meeste snydokters wou 'n duidelike bewys hê dat antisepse werklik 'n vooruitgang op mediese gebied was.
Lister kon hierdie bewys in 1877 lewer toe hy professor by King's College in Londen geword het. Hy het naamlik op 26 Oktober 1877 'n revolusionêre operasie uitgevoer toe hy 'n gebreekte knieskyf opgebind het. Voorheen was dit 'n gevaarlike operasie wat heel wat menselewens geëis het, maar deur antiseptiese middels te gebruik, het Lister 'n groot sukses van die operasie gemaak. Die wêreld was verplig om te aanvaar dat sy metodes operasies veiliger gemaak het. Selfs Billroth was uiteindelik oortuig van die waarde van Lister se antisepse en daardeur kon hy self ook 'n aantal operasietegnieke verbeter.
'n Operasie deur Lister het soos volg verloop: Lister, sy assistentchirurg, sy instrumenteklerk, die karbolspuit-operateur (wat vir die duur van die operasie aanhoudend karbol moes spuit) en die narkotiseur was saam in die operasiesaal. Die operasietafel was 'n gewone kombuistafel. Alle instrumente is vooraf sorgvuldig gesteriliseer en die stilette is vir skerpte getoets, sodat weefsels nie onnodig beskadig sou word nie. Waar die sny gemaak moes word, is karbolsuur gespuit. Daarna is chloroform as narkose toegedien, maar die toediening is dadelik gestaak as die pasiënt se asemhaling onreëlmatig geword het of as hy te vinnig aan die slaap geraak het. Lister het, anders as die meeste van sy tydgenote, tydens 'n operasie nooit oorhaastig te werk gegaan nie. Ná die operasie het hy sy pasiënte self versorg en gekalmeer, omdat hy gevind het dat dit baie teen operasieskok gehelp het – verbasende insig vir die tyd
Behalwe 'n snydokter wat verskeie nuwe operasietegnieke ontwikkel het, was Lister ook 'n groot bakterioloog. Hy het 'n goeie geheue vir detail gehad en kon jare ná 'n proefneming nog die resultate onthou en toepas. Hy het nooit uitspraak gelewer voordat hy sy hipoteses kon bewys nie. Daar word byvoorbeeld vertel dat hy eendag op pad na 'n pasiënt met bloedvergiftiging 'n ingewing gekry het oor 'n probleem in verband met die stolling van bloed. Hy het sy idee onmiddellik by 'n slagter in die nabyheid getoets met 'n kalf wat hulle geslag het – en met behulp van dié inligting kon hy sy pasiënt se lewe red.
Behalwe sy grootste ontdekking, naamlik die gebruik van antiseptiese middels, was hy verantwoordelik vir die gebruik om wonde toe te werk met dermsnaar, wat uiteindelik deur die weefsel geabsorbeer word, en nie meer met sy, wat dikwels infeksie veroorsaak het, nie. Hy het ook nuwe verbande ontwerp en verskeie instrumente verbeter.
Lister was nie slegs 'n dokter wat pasiënte behandel het nie. Hy was ook 'n besondere mens wat altyd simpatiek teenoor sy pasiënte gestaan het. By mediese studie het die klem vir hom nie op eksamens geval nie, maar wel op die pasiënte self en op die dokter se houding teenoor sy pasiënte, aangesien die pasiënte se gees vir hom net so belang rik soos sy liggaam was. Volgens hom was eksamens slegs struikelblokke wat oorkom moes word sodat die werklike praktiese opleiding kon begin.
Lister het in 1893, 'n jaar ná sy vrou se dood, as chirurg uitgetree. Op 10 Februarie 1912 is hy in Walmer, Kent, dood ná 'n paar jaar van feitlik volkome doofheid en blindheid. Ná sy dood is Lister in 'n artikel van die Royal College of Surgeons in Engeland bestempel as 'n buitengewone mens wat die snykunde verander het van 'n gevaarlike tot 'n veilige praktyk. Die publiek het daarop aangedring dat hy in die Westminster-abdy begrawe moes word, maar omdat Lister langs sy vrou, wat hom in alle lewensituasies bygestaan het, begrawe wou word, is slegs die begrafnisdiens self in die abdy gehou. Mense uit alle stande was teenwoordig om hul laaste hulde aan hom te bring.
Toots Thielemans
Jean Baptiste Frédéric Isidor (Toots), Baron Thielemans (Brussel, 29 April 1922 – Terhulpen, 22 Augustus 2016 ) was 'n Belgiese jazz-musikant, komponis en kitaarspeler wat sy virtuositeit bereik het op die mondfluitjie. Sy bynaam Toots is afgelei van die twee musikante Toots Mondello en Toots Caramata.
Lewe
Thielemans is in die Brusselse werkersklasbuurt Marollen gebore. Hy het reeds vanaf sy derde jaar trekklavier gespeel. Op 17-jarige ouderdom ontdek hy die mondfluitjie waarna hy ook kitaar begin speel het. Thielemans het tydens die Duitse besetting versot geraak op jazz.
In 1951 het hy as kitaarspeler deel uitgemaak van die Belgiese sanger Bobbejaan Schoepen se musikale begeleiding. In 1952 emigreer hy na die Verenigde State, waar hy in die orkes van Charlie Parker en die kwintet van George Shearing gespeel het. Hy het saamgewerk met Benny Goodman, Peggy Lee, Ella Fitzgerald, Quincy Jones, Bill Evans, Jaco Pastorius, Elis Regina, Pat Metheny, Billy Joel en Paul Simon en word algemeen erken as een van die grootste jazz-musikante.
In 1991 lewer hy 'n aansienlike bydrae tot die eerste soloalbum van die Nederlandse sangeres Laura Fygi, Introducing.
Komposisie
Sy bekendste komposisie is Bluesette van 1962, waarin hy harmoniseer met mondfluitjie en kitaar. Dié liedjie word dikwels deur ander musikante verwerk en uitgevoer wat hom ook finansieel uithelp.
Musiek vir rolprent en televisie
Sy unieke mondfluitjiespel het ook 'n belangrike rol in die rolprente Midnight Cowboy (1969), Turks fruit (1973) en die Sweedse animasiefilm Dunderklumpen! (1974) gespeel. Hy het ook die temaliedjies vir die Nederlandse polisiereeks Baantjer en die Vlaamse Witse gekomponeer en gespeel.
Carl von Hirschberg
Carl Friedrich Georg von Hirschberg (13 Januarie 1926 in Jamestown tot 9 Junie 2017 in Kaapstad) was 'n Suid-Afrikaanse beroepsdiplomaat. Hy was bekend is as die opsteller van die konseptoespraak wat na aansienlike wysigings deur President PW Botha as die “Rubicon-toespraak” op 15 Augustus 1985 gelewer is. Gedurende sy loopbaan het hy Suid-Afrika verteenwoordig in Wene en was ook ambassadeur by die Verenigde Nasies en Japan.
Lewensloop
Carl von Hirschberg het aan die Queens Kollege in Queenstown gematrikuleer en behaal ‘n regsgraad aan die Universiteit van Kaapstad in 1946. Hy sluit aan by die department van buitelandse sake in 1947 toe hy 21 was. Hy het Suid-Afrika verteenwoordig as diplomaat in Wene en was ook ambassadeur by die Verenigde Nasies en Japan gedurende sy loopbaan.
Rubicon-toespraak en uitval daarna
Von Hirschberg het die toespraak geskryf nadat hy voorgelig is deur ‘n opgewonde Pik Botha dat daar tydens 'n vergadering met ministers, senior Nasionale Party lede en PW Botha ooreengekom is op ingrypende beleidsveranderinge. Die vergadering het op 2 Augustus by die ou sterrewag plaasgevind en Pik Botha het die uitkoms daarvan geïnterpreteer as 'n in beginsel toegewing dat swart politici by die kabinet ingesluit sal word en betekenisvolle onderhandelinge oor ‘n meer inklusiewe Suid-Afrika sou begin. Hierdie “nuwe beleidsbenadering” sou volgens Pik Botha deur die president tydens die Natalse Nasionale Party kongres op 15 Augustus 1985 in Durban aangekondig word.
In die toespraak poog von Hirschberg om die beplande "omvattende verandering" te verwoord, sodat dit veral by die buitelandse gehoor byval sou kry. Pik Botha het die verwysing na die oorsteek van die Rubicon bygevoeg, en toe die toespraak na P.W. Botha gestuur. Pik Botha besoek daarna Europa en die VSA ten einde aan politici bekend te maak dat president P.W. Botha van plan was om "dramatiese veranderinge" aan te kondig. Von Hirschberg, onder die indruk dat die inhoud van sy konseptoespraak deur die president goedgekeur is, word gestuur om politici in Taiwan, Japan en Australië oor die verwagte aankondigings toe te lig.
Dit was na die besoeke deur Botha en von Hirschberg, een van die mees afgewagte toesprake in die geskiedenis van Suid-Afrika. Die indruk is geskep dat die toespraak die regering se bereidwilligheid sou toon om apartheid te beëindig, Nelson Mandela vry te laat, die ANC te ontban en gesprekke begin om ‘n demokrasie te vestig. Verwagtings is deur die buitelandse media aangeblaas en na raming het ongeveer 200 miljoen mense in Suid-Afrika en in die buiteland die toespraak op televisie en radio gevolg.
Die toespraak is egter intussen oorgeskryf. Ondanks die Rubicon-metafoor wat hy aan die einde van die dag wel gebruik het, het Botha geweier om byna alle eise vir wesenlike verandering in die oorspronklike toespraak te aanvaar. Hy het hom eerder beperk tot die samevatting van vorige maatreëls van sy regering sowel as die onbepaalde aankondiging van aanbevelings, vir die implementering waarvan hy die besluitnemingsmag voorbehou het. PW Botha se toespraak is met oorweldigende negatiewe reaksie begroet.
Woedende reaksies is deur buitelandse sake ontvang van die Verenigde Koninkryk eerste minister Margaret Thatcher, VSA president Ronald Reagan, Franse president François Mitterrand, Wes-Duitse Kanselier Helmut Kohl en ander leiers, wie hul misnoeë met die toespraak uitgespreek en verklaar het dat druk vir sanksies teen Suid-Afrika behoort toe te neem.
Hulle het by Von Hirschberg aangedring om hul navrae te beantwoord. Hy het deur die toespraak gegaan en gesoek vir frases soos "wat geïnterpreteer kan word, as jy ‘n verbeelding het, dat daar iets positief in was". Hierdie het hy herskryf en by sy antwoorde ingesluit. Hierdie leiers was nie oortuig nie en die korrespondensie het in sekere gevalle vir maande aangegaan.
Al die antwoorde was deur Pik Botha goedgekeur en geteken deur president P.W. Botha. Volgens Von Hirschberg het hulle elke keer as hulle ‘n antwoord formuleer, die parameters van regeringsbeleid ietwat gewysig. Uiteindelik is ‘n bladsy opsomming van al die antwoorde aan staatshoofde saamgestel wat daarop neergekom het dat apartheid tot niet gemaak sou word, dat daar onderhandelinge sal wees vir ‘n nuwe politieke bestel en ‘n demokratiese grondwet.
Toe von Hirschberg later poog om verslag te lewer aan die ministers oor die inhoud van die briewe, het hy ‘n oproep ontvang van die president se kantoor wat hom opdrag gee om dit nie te doen nie aangesien “die ministers in die kabinet nie kennis dra van die beleidsveranderinge soos uiteengesit in die briewe nie.”
Weens die groeiende oproep op sanksies teen Suid-Afrika binne die statebond, het Thatcher ‘n vooraanstaande persone groep (Eminent Persons Group) na Suid-Afrika in 1986 gestuur, met die uiters teësinnige toestemming van P.W. Botha, om dialoog tussen die regering en die ANC te bewerkstellig. Von Hirschberg het baie tyd saam met die groep deurgebring, en vordering is volgens hom gemaak om konsensus oor die pad vorentoe te beding. Die nag voor die laaste vergadering tussen die regering en die groep gehou sou word het die Suid-Afrikaanse Lugmag egter ANC teikens in Lusaka, Harare en Gaborone aangeval.
Von Hirschberg was geskok en woedend daaroor. Hy het geen twyfel gehad dat die aanvalle " ’n opsetlike, vooraf beplande aksie ontwikkel om die ANC se inisiatief te ontwrig ” was nie. Die ANC se inisiatief het ook inderdaad daarna beëindig. Hy het gevoel dat ‘n "magtige geleentheid" om geweld te beëindig en die druk van sanksies te verlig " by die venster uitgegooi is deur die president en sy ondersteuners."
Latere loopbaan
In 1987 word Carl von Hirschberg na die VN in New York Stad gestuur om die regeringsbeleid soos uiteengesit in die opsomming aan Afrika ambassadeurs te bemark. Hy het gevoel dat hy sukses begin behaal het, maar die departement het ‘n voorgestelde ontmoeting met Afrika ministers van buitelandse sake verbied. Daarna het hy besluit hy mors sy tyd en het op pensioen gegaan. Hy was wel versoek om uit pensioen te kom, om ‘n leidende rol te speel in die oorgang van Namibië na onafhanklikheid. Hy was ook betrokke by die oorhandiging van Walvisbaai aan Namibië op 1 Maart 1994.
Pous Julius II
Pous Julius II was die 216de pous van die Rooms-Katolieke Kerk van 1503 tot 1513. Sy bynaam was "Il Papa Terribile" (die verskriklike pous). Sy pontifikaat is gekenmerk deur 'n aggressiewe buitelandse beleid, ambisieuse bouprojekte en die bevordering van die skone kunste.
Biografie
Pous Julius II is gebore as Giuliano della Rovere op 5 Desember 1443 in Albisoli, Italië. Daar is nie eenstemmigheid oor sy geboortedatum nie. Die Catholic Hierarchy gee 1453. Sy vader Raffaelo della Rovere stam uit 'n adellike maar verarmde familie en sy moeder Theodora Manerola was van Griekse afkoms. Hy volg sy oom Francesco della Rovere na die Franciskaners en word opgevoed in Perugia. Sy oom was die broer van Pous Sixtus IV. Hy sluit egter nie aan by die monnike nie en bly 'n sekulêre priester totdat hy op 16 Oktober 1471 as biskop van Carpentras, Frankryk aangestel word, kort nadat sy oom pous geword het.
Op 16 Desember 1471 word hy bevorder tot kardinaal met dieselfde titel as sy oom, San Pietro in Vinculi. Terwyl sy oom pous was, bekom hy groot invloed en word biskop van Lausanne van 31 Januarie 1472 tot 13 Januarie 1473, biskop van Catania van 13 Januarie 1473 tot 23 Mei 1474, aartsbiskop van Anignon van 23 Mei 1474 tot 11 Julie 1476, biskop van Coutances van 11 Julie 1476 tot 3 Desember 1477, biskop van Viviers van 3 Desember 1477 tot 3 Julie 1478, biskop van Mende van 3 Julie 1478 tot 19 April 1479, kardinaal-biskop van Sabina van 19 April 1479 tot 31 Januarie 1483, kardinaal-biskop van Ostia van 31 Januarie 1483 tot 3 November 1483, biskop van Bologna van 3 November 1483 tot 20 September 1499, biskop van Savona van 20 September 1499 en biskop van Vercelli van 24 Januarie 1502 tot 1 November 1503 die dag toe hy pous geword het.
In 1480 word hy na Frankryk gestuur as pouslike gesant. Hy bly vier jaar weg, maar was so suksesvol dat hy onder die aandag van die kollege van kardinale gekom het. Sy invloed in die kollege het versterk gedurende die pontifikaat van Pous Innocentius VIII.
Daar het egter wedywering ontstaan tussen hom en kardinaal Rodrigo Borgia en toe pous Innocentius in 1492 sterf, word Borgia verkies as Pous Alexander VI. Della Rovere was jaloers en kwaad en beskuldig Borgia van simonie en 'n geheime ooreenkoms met kardinaal Ascanio Sforza. Della Rovere het die wyk geneem na Ostia om Borgia se wraak te ontkom en 'n paar maande later vertrek hy na Parys waar hy die jong koning Karel VIII van Frankryk aanspoor om Napels te verower. Hy vergesel die koning op sy veldtog en trek Rome binne met die doel om 'n konsilie op te roep om Borgia se gedrag te ondersoek en hom (Borgia) af te set. Pous Alexander VI het egter die vriendskap bekom van die koning se minister Guillaume de Briçonnet deur hom 'n kardinaalspos te belowe en het sodoende Della Rovere se planne skipbreuk laat ly.
Alexander VI sterf in 1503, waarskynlik aan malaria. Della Rovere het nie Alexander se opvolger kardinaal Piccolomini van Sienna gesteun nie. Piccolomini word pous op 8 Oktober 1503 met die naam Pous Pius III. Della Rovere kroon hom op die trappe van die Vatikaan, maar Pius sterf al na slegs ses en twintig dae in die amp.
Della Rover het Cesare Borgia oorgehaal om hom te steun. Hy word verkies met 'n groot meerderheid tydens die kortste konklaaf in die geskiedenis. Die enigste stemme wat hy nie gekry het nie was die van die Franse kardinaal Georges D'Amboise en die kardinale Oliviero Carafa en Casanova. Op 1 November 1503 volg hy Pous Pius III op en word gekroon op 26 November 1503 deur kardinaal Giovanni Colonna. Hy regeer tot sy dood op 21 Februarie 1513 en word opgevolg deur Pous Leo X.
Die naam ‘Julius’ beteken 'uit die geslag van die Juliërs'. Dit is ook die Latynse vorm van Giuliamo, die pous se doopnaam.
Pontifikaat
Toe hy veilig was in Rome het hy begin om Venesië uit Faenza en Rimini te verdryf. In 1504 toe die doge van Venesië nie na hom wou luister nie, sluit hy 'n verbond met die koning van Frankryk en die Duitse keiser. Aanvanklik was die verbond nie effektief nie. Deur 'n briljante veldtog bevry Julius Perugia op 13 September 1506 en Bologna op 10 November 1506 van hulle tiranne Giampolo Baglioni en Giovanni II Bentivoglio. Dit het Julius se invloed sodanig versterk dat die Franse koning en die Duitse keiser hom moes steun.
Op 21 Januarie 1506 stig Julius die Switserse Wag as 'n permanente korps om die pous te beskerm.
Die Heilige Liga
Op 10 Desember 1508 sluit Julius 'n verbond met die Franse koning Lodewyk XII, die Duitse keiser Maximiliaan I en Ferdinand II koning van Aragon. Die verbond staan bekend as die Heilige Liga of as die Verbond van Cambrai (Kamerijk in Nederlands).
Die liga se troepe maak oorlog teen Venesië. Julius begeer die Venesiese gebied in Romagna, Maximiliaan wou Friuli hê, Lodewyk Cremona en Ferdinand die hawens van Napulia. Die konflik staan bekend as die Italiaanse Oorlog. Op 27 April 1509 plaas Julius Venesië onder pouslike interdik. Gedurende die oorlog het alliansies dramaties gefluktueer. In 1510 het Frankryk en Venesië plekke geruil en teen 1513 het Venesië by Frankryk aangesluit.
Julius maak toe die Heilige Liga wat nou bestaan uit die pous, Venesië en Ferdinand II van Aragon, bymekaar vir oorlog teen Frankryk. Beide Hendrik VIII van Engeland en Maximiliaan van Duitsland sluit by die Liga aan. Die Franse verloor die veldslag by Ravenna op 11 April 1512.
Julius II het ook 'n algemene konsilie in Rome gehou in 1512. Die konsilie word later bekend as die Vyfde Lateraanse konsilie. Julius was deur 'n eed verbind om die konsilie kort na sy troonsbestyging te hou, maar het dit uitgestel omdat Italië beset was deur sy vyande.
In 1512 is die Franse oor die Alpe teruggedryf, maar ander magte het Italië beset. Julius het wel die pouslike staat gevestig in die gebiede rondom Rome, maar was net so ver as by die begin van sy pontifikaat van die vereniging van Italië as deel van die pouslike staat, toe hy sterf aan koors in 1513.
Bevordering van die kunste
Hoewel Julius se politieke en oorlogsugtige prestasies hom seker as een van die belangrikste pouse sou laat tel, is hy ook 'n groot bevorderaar van die skone kunste en die literatuur. Hy het Rome verbeter en mooier gemaak. In 1506 lê hy die fondament vir die nuwe Sint Pieterskerk. Hy was 'n vriend en donateur van Bramante, Raphael en Michelangelo. Michelangelo het die plafon van die Sixtynse kapel vir Julius geskilder. Die "Laocoon-groep" is op 14 Januarie 1506 in Rome herontdek en deur die pous aangekoop vir die Vatikaanse museum.
Persoonlikheid
Julius II word gewoonlik afgebeeld met 'n baard soos in sy portret deur Raphael. Die pous het slegs 'n baard gedra vanaf 27 Junie 1511 tot Maart 1512 as 'n teken van rou oor die verlies van Bologna deur die pouslike staat. Sedert die 13de eeu was die dra van 'n baard deur die kerkreg verbied. Die pous het sy baard afgeskeer voor sy dood en sy opvolgers het ook nie baarde gedra totdat Pous Clemens VII 'n baard begin dra het na die verwoesting van Rome. Na Clemens het sy opvolgers weer baarde gedra tot na die dood van Pous Innocentius XII in 1700.
Julius was nie die eerste of enigste pous wat kinders gehad het voordat hy pous geword het nie. Sy enigste bekende dogter wat volwassenheid bereik het, was Felice della Rovere (later Felice Orsini) gebore in 1483. Pompeo Litta in sy 1833 boek "Famiglie Celebri Italiane" (Bekende Italiaanse Families) noem Felice se twee dogters Giulia en Clarice verkeerdelik dogters van Julius. Felice se ma was Lucrezia Normanni, 'n dogter uit 'n ou Romeinse geslag. Na die geboorte van Felice sorg Julius dat Lucrezia trou met Bernardino de Cupis die "maestro di casa" van Julius se neef kardinaal Girolamo Basso della Rovere.
In weerwil van sy buite-egtelike dogter, word Julius ook van sodomie beskuldig. Sy vyande (veral die Venesiërs) het sy omgang met homoseksuele kunstenaars soos Michelangelo en sy voorliefde vir Florence gebruik om die gerugte te versprei. Die bekendste beskuldiginge kom van die dagboekskrywer Giralomo Priuli, en die historikus Marcus Sanudo (1466–1536).
Die kollege van kardinale
Pous Julius het 27 kardinale aangestel in ses konsistories.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.
Aloe simii
Die Aloe simii is 'n aalwyn wat endemies is aan Mpumalanga waar dit voorkom van Sabie, suidwaarts tot by Witrivier en rondom Nelspruit. Geen plaaslike name kan vir die spesie gevind word nie.
Diplodocidae
duimnael|links|280px|’n Kunstenaarsvoorstelling van Diplodocus.
Beskrywing
Hoewel hulle enorm en baie lank was, was die diplodosides relatief slank in vergelyking met die Titanosauria en Brachiosauridae. Hulle het kort pote gehad en dit het hulle ’n worshondagtige voorkoms gegee; hul agterpote was ook langer as die voorpote en hul rug het dus afgeloop na die nek toe.
In 1992 is ’n fragment ontdek met horingagtige stekels. Dit lyk of die stekels ’n aaneenlopende lyn op die rug gevorm het. Dit kon ’n algemene verskynsel onder diplodosides gewees het, of onder souropodes as ’n geheel.
duimnael|230px|Die kopbeen van ’n ongeïdentifiseerde diplodoside, voorwerp CM 11255. Hul nekke was ook besonder lank en moes te swaar gewees het om in bome by te kom; hulle het waarskynlik op die grond langs gevreet of aan kort plante. Hul kop was klein, nes dié van ander souropodes, en die neusopeninge was aan die bokant daarvan. Hul tande was net voor in die mond aanwesig en is waarskynlik gebruik om kos af te byt, sonder om dit te kou. Gastroliete (klippe in die maag) is moontlik gebruik om die kos fyn te maal.
Diplodosides het ook lang, sweepagtige sterte gehad wat dik by die basis was en dan dunner na die punt geword het. Dit lyk of hulle dit soos ’n sweep kon geklap het, dalk as waarskuwing of om ’n maat te lok.
Klassifikasie
Diplodocidae is die derde naam wat gegee is aan wat vandag beskou word as ’n enkele familie dinosourusse met lang nekke en sweepagtige sterte. Voorheen is sommige spesies geklassifiseer as Amphicoeliidae of Atlantosauridae. Die verwantskap tussen verskillende spesies binne-in Diplodocidae is ook al dikwels hersien.
’n Kladogram van Diplodocidae volgens Tschopp, Mateus en Benson (2015):
Gunnel Lindblom
Gunnel Lindblom (gebore 18 Desember 1931) is 'n Sweedse aktrise, regisseuse, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Seventh Seal (1957), The Virgin Spring (1960), en The Silence (1963).
Tokai
Tokai is 'n groot woonbuurt en voorstad van Kaapstad in Suid-Afrika. Dit is geleë teen die hange van die Constantiaberg, (deel van die Tafelberg-bergreeks) en is aangrensend tot Steenberg en Kirstenbosch aan die suidekant, Bergvliet aan die oostekant, Constantia aan die noordekant en die SAFCOL-denneplantasie teen die berghange aan die westekant.
Geskiedenis
Tokai is vernoem na Tokaj, 'n heuwelreeks in Hongarye. Oorspronklik het die gebied uit wynplase en kleinhoewes bestaan. Party van die oorspronklike Kaaps-Hollandse huise bestaan nog steeds. Die woonbuurt het in die laat 1940's ontstaan spesifiek vir behuising aan Suid-Afrikaanse soldate wat vanaf die Tweede Wêreldoorlog teruggekeer het.
Omliggende area en natuurskoon
Sommige van Tokai se strate is met rooi bakstene geplavei. Stroompies vloei deur Tokai en die denneplantasies, wat sogenoemde "groen some" vorm. Dit verskaf 'n rustige habitat vir voëls, paddas en insekte; ontspanningsareas vir wandel, fietsry en stap met honde is ook uitgelê.
Kanadese dollar
Die Kanadese Dollar (ISO 4217-kode: CAD) is die amptelike geldeenheid van Kanada. Gewoonlik word afkortings soos die dollar-teken $ of C$ of CAD$ gebruik om na die Kanadese Dollar te verwys en dit van ander lande se dollar-geldeenhede te onderskei.
Terwyl die International Organization for Standardization (ISO) se kode CAD (drie letters sonder monetêre simbole) algemeen gebruiklik is, is daar ook ander afkortings en simbole soos C$ (wat deur die Kanadese regering volgens The Canadian Style Guide aanbeveel en ook deur die Internasionale Monetêre Fonds gebruik word), Can$ en CDN$ (volgens Editing Canadian English) vir die Kanadese geldeenheid.
Die Kanadese Dollar word in 100 sente onderverdeel. Die Kanadese Dollar is die monetêre basis vir die Kanadese ekonomie, en alle munte word deur die Koninklike Kanadese Munt geslaan, terwyl die Canadian Bank Note Company en BA International Inc alle banknote in opdrag van die Bank of Canada/Banque du Canada druk.
Geskiedenis
Die geskiedenis van Kanada se geldeenheid weerspieël die verswakkende ekonomiese bande met die Verenigde Koninkryk en die belang van sy toenemende handel met die Verenigde State. Die relatief sterk handelsbande met die VSA was ook 'n beslissende faktor by Kanada se besluit in die 1850's om ten spyte van Britse opposisie eerder die dollar as amptelike geldeenheid te kies as die pond. Nogtans het sowel Amerikaanse as Britse muntstukke tot by die 1930's naas die nasionale Kanadese banknote en muntstukke 'n wettige betaalmiddel in Kanada gebly.