cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gotenburg
Die 18de en 19de eeu
Ook met Groot-Brittanje is gedurende die 18de eeu nouer bande gesmee. As gevolg van Napoléon Bonaparte se seeblokkade teen hierdie land in die vroeë 19de eeu het sy handel met Swede en veral Gotenburg al hoe belangriker vir die Britte geword. Die intensiewe handelsbetrekkinge het die aanleiding tot Gotenburg se nywerheidsomwenteling gegee en 'n blywende stempel op die stad afgedruk. Die Britse lewenstyl het by die plaaslike bevolking gewild geraak en Gotenburg het in hierdie tydperk sy bynaam Lilla London gekry. Sekere Skotse en Engelse sakemanne het in Gotenburg heel welvarend geword en hul fortuine vir die bou van hospitale, biblioteke en universiteite aan die stad geskenk.
In 1807 het die sloping van groot dele van die versterkings begin. Ná Napoléon se val en die opheffing van die Franse blokkade het Gotenburg se belangrikheid as handelstad afgeneem. Talle ondernemings het bankrot gegaan, terwyl ook die handel met Oos-Indië tot stilstand gekom het.
In die volgende jare het Gotenburg se nywerheidsektor voordeel uit die bou van die Götakanaal getrek, wat die stad via die groot binnelandse mere Vänern en Vättern met die Oossee verbind het. Ook danksy die stigting van 'n aantal plaaslike banke en skeepswerwe het Gotenburg in die 19de eeu 'n nuwe bloeitydperk ervaar en sy posisie as ekonomiese en handelsentrum herwin. 'n Groot aantal van Gotenburg se indrukwekkende steengeboue, breë strate en parke het teen die einde van hierdie eeu ontstaan.
Die 20ste eeu
In die 20ste eeu het Gotenburg tot die grootste Skandinawiese uitvoerhawe ontwikkel en van sy skeepswerwe en nywerheidsmaatskappye het tot wêreldleiers op hul onderskeie gebiede ontwikkel. Nogtans was dit die tekstielbedryf met ondernemings soos Gamlestadens Fabrikers AB en sy meer as 1000 werknemers in 1900 wat die stad se ekonomiese swaartepunt gevorm het.
Die stigting van maatskappye soos Volvo en SKF was eweneens 'n kenmerkende voorbeeld van die vinnig groeiende nywerheidsektor in die eerste dekades van die 20ste eeu. Die uitgangspunt van hierdie ontwikkeling was juis Gamlestadens Fabriker AB, wat vanweë die kleiagtige grond van sy nywerheidsperseel moeilikhede ondervind het – sy fabrieksgeboue het begin afsak en die weefstoele se laers het skeef geraak. Die jong ingenieur Sven Wingquist het 'n sferiese koeëllaer gekonstrueer wat die probleem opgelos het.
Vir die vervaardiging van die nuwe koeëllaers is in 1906 'n nuwe maatskappy, AB Svenska Kullagerfabriken (SKF), gestig wat vinnig tot een van Swede se grootste uitvoernywerhede gegroei het. Die vraag na koeëllaers het egter gedurende die finansiële krisis van die 1920's duidelik afgeneem en SKF het derhalwe in 1926 besluit om sy afsetmark met die stigting van 'n motornywerheid onder die naam Volvo uit te brei. Die naam Volvo was al vroeër as 'n handelsmerk vir koeëllaers geregistreer. Die aandele van hierdie nuwe maatskappy is vervolgens aan SKF se aandeelhouers uitgereik en sodoende is die grondslag vir Volvo as 'n selfstandige onderneming gelê.
Aangesien Gotenburg se skeepswerwe tydens die Tweede Wêreldoorlog onbeskadig gebly het, het hulle tot in die 1970's 'n beduidende rol in die plaaslike ekonomie gespeel. Met die kulturele lewe het dit egter aanvanklik sleg gegaan. Ten spyte van bekende persoonlikhede soos Viktor Rydberg en Wilhelm Stenhammar, het daar baie waarheid in die woorde van die Noorse digter Bjørnstjerne Bjørnson gesteek: "In Gotenburg word daar geen gedigte geskryf nie, maar fakture".
Die skeepswerfkrisis van die 1970's het Gotenburg met sy oorheersende swaar nywerhede baie hard getref. Die groot plaaslike skeepswerwe soos Götaverken, Lindholmen en Eriksberg het daarna geen beduidende rol meer in Gotenburg se ekonomiese lewe gespeel nie. Die stadsbuurt Norra Älvstranden, waar die skeepswerwe geleë was, is tot 'n moderne stadsdistrik met universiteitsgeboue en woongebiede omgeskep. Gotenburg het lankal tot 'n Skandinawiese sentrum van nuwe tegnologieë, tersiêre ondernemings, kultuur en sport ontwikkel. Dit was een van die gasheerstede tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958.
Stadsbeeld en argitektuur
Die huidige stadsentrum tussen die sloot, die kanaal en die Göta älv verenig tans 'n verskeidenheid boustyle. Terwyl die stadskern en die kanale sterk Hollandse invloede toon, weerspieël Gotenburg se talle parke die 19de eeuse Engelse tuinboukuns wat saam met ander Britse invloede hier posgevat het. Reeds in 1746 het die beroemde Sweedse botanikus Carl von Linné na Gotenburg as die "mooiste stad in die hele land" verwys. Met tans twintig parke het Gotenburg die bynaam "Tuinstad" gekry.
IBM
IBM (afkorting vir International Business Machines Corporation) is 'n groot Amerikaanse maatskappy wat sagteware en rekenaarhardeware vervaardig en verkoop. Hulle lewer ook rekenaarverwante ondersteuning en konsultasiedienste. IBM is die grootste Inligtingstegnologie-maatskappy ter wêreld en het vir baie jare die meeste patente van enige tegnologiemaatskappy gehou.
Gotenburg
Stadsbeeld en argitektuur
Die bekendste argitektoniese baken naas die Operahuis is die wolkekrabber Skanskaskrapan. Die postmoderne gebou met 'n hoogte van 83 meter, 23 verdiepings en 'n kenmerkende rooi-wit fasade is in die stadsentrum naby die Göta älv, die Göta älvbrug en Barken Viking geleë. Skanskaskrapan is deur die argitek Ralph Erskine ontwerp en in die laat 1980's deur Skanska onder leiding van Gösta Backmark gebou. Ter stabilisering van die gebou se grondplaat is pilare tot 90 meter diep in die kleiagtige grond versink.
IBM
IBM het vroeër ook persoonlike rekenaars vervaardig, maar dié deel van die maatskappy is later aan Lenovo, 'n Chinese maatskappy, verkoop.
Gotenburg
Stadsbeeld en argitektuur
Volgens sy geografiese ligging naby die Lilla Bommen-plein het die wolkekrabber die amptelike naam Lilla Bommen gekry, maar hierdie benaming word in die omgangstaal min gebruik. Die meeste Gotenburgers verwys na die gebou as Skanskaskrapan ("Skanska-wolkekrabber"), Legohuset ("Lego-huis"), Läppstiftet ("Lipstiffie") of Vattenståndet ("Watergebou"). Die wolkekrabber is in 1989 voltooi en beskik naas 27 596 vierkante meter kantoorruimte en 2 501 m² winkelruimte oor 1 528 m² ruimte vir ander doeleindes. Die GöteborgsUtkiken is 'n gewilde kafee op die boonste verdieping wat 'n uitsig oor die stad, sy hawe en die omgewing van Gotenburg bied.
Die historiese stadskern
Gustav-Adolf-plein (Sweeds: Gustav Adolfs torg, vroeër Stora Torget of Stortorget, letterlik die "Groot Plein" genoem) lê digby die kanaal Vallgraven en word deur 'n aantal historiese geboue omsoom. Die meeste van hulle, soos die Ou Raadsaal (Rådhuset) wat in 1672 voltooi en in die 19de eeu uitgebrei is, dien as die setels van munisipale owerhede en instellings. Hier is ook die Börshuset (1844–1849), die vroeëre setel van die Gotenburgse Effektebeurs, die Stadshuset (1749) en die Nuwe Raadsaal geleë, sodat die plein tans as die administratiewe sentrum van Gotenburg fungeer. Die plein het sy huidige naam met die inwyding van die standbeeld van die stadstigter koning Gustav II Adolf op 18 November 1854 gekry wat deur die beeldhouer Bengt E. Fogelberg geskep is.
Die Stadshuset is oorspronklik as 'n arsenaal opgerig en het later as waghuis vir die stedelike burgermag gedien. Die gebou huisves tans kantore van die stadsregering, net soos die Börshuset, wat ook vir amptelike onthale en bankette gebruik word. Die beurse se fasade is met ses skulpture versier wat arbeidsaamheid, geluk, handel, skeepvaart, welvaart en nywerheid versinnebeeld.
Kronhuset in die nabygeleë Postgatan ("Posstraat") is die oudste wêreldlike gebou in Gotenburg en het in die periode tussen 1643 en 1655 in die tipiese Hollandse Laat-Gotiese baksteenboustyl ontstaan. Kenmerkend is die gesofistikeerde dakkonstruksie wat van houtstutte gebruik gemaak het – in die grondverdieping is sodoende geen stutpilare benodig nie. Oorspronklik het die gebou as 'n arsenaal gedien, maar in 1660 het die Sweedse parlement hier vergader om die vyfjarige kroonprins Karl ná die afsterwe van sy vader, Karl X Gustav, as koning Karl XI te proklameer. Tydens die groot brandrampe van die jare 1746 en 1758 het die Kronhuset as die enigste gebou in die omgewing onbeskadig gebly. Die Gotenburgse Simfoniese Blaasorkes tree hier sedert 1998 gereeld op.
Die klein geboue langsaan, die Kronhusbodarna, is sowat 200 jaar gelede as werkswinkels vir plaaslike ambagsmanne opgerig en huisves tans 'n goudsmid, 'n historiese kruidenierswinkel, 'n glasmakery, 'n sjokoladefabriek, 'n pottebakkery en 'n kafee.
Die statige geboue langs die Stora Hamnkanalen (Groot Hawekanaal) weerspieël die ekonomiese bloeitydperk van Gotenburg in die 18de eeu, waarby plaaslike koopmans en die Sweedse Oos-Indiese Kompanjie 'n beduidende rol gespeel het.
Die historiese hoofkwartier van die kompanjie, die Östindiska Huset, is deur die argitekte B.W. Carlberg en C. Hårleman tussen 1747 en 1762 as 'n gekombineerde kantoorgebou en pakhuis opgerig, maar reeds in 1861 tot 'n kultuurhistoriese museum omgeskep (met die Britse Victoria and Albert Museum as sy voorbeeld). Die gebou is verskeie kere verander en uitgebrei.
Die Östindiska Huset huisves vandag die Stedelike Museum (Stadsmuseum) van Gotenburg. Sy uitstallings pronk met historiese meubels en versierings en behandel die geskiedenis van Gotenburg en Wes-Swede vanaf die Wiking-tydperk tot vandag, asook die Oos-Indiese Kompanjie en die industriële geskiedenis van die 20ste eeu. Daarnaas dien die museum as 'n forum vir stadsbeplanners wat nuwe gedagtes en visies ten opsigte van Gotenburg se ontwikkeling aan die publiek wil bekend stel.
Aan die suidelike kant van die Vallgraven loop die straat Södra Hamngatan ("Suidelike Hawestraat") met die Residenset, wat in 1650 as ampswoning vir die veldmaarskalk Lennart Torstensson opgerig is. Die gebou is in 1850 uitgebrei en dien tans as die ampswoning van die goewerneur van Gotenburg en die provinsie Bohuslän.
Verder suidwaarts, by die plein Kungsportsplatsen, lok die Saluhallen besoekers met 'n groot mark met talle verkoopstalletjies wat hulle veral op buitelandse spesialiteite toespits. Die plein is ook die beginpunt van rondvaarte in die binnewaters van Gotenburg. Die gewilde oop Paddan-bote vaar op die blink water van die kanale en onder sowat twintig brûe tot by die hawe.
Nordstan in Norra Hamngatan is die grootste winkelsentrum in Skandinawië met 150 winkels onder een dak wat in 1972 geopen is. Hier en op die plein Nordstadstorget word allerlei soorte aktiwiteite soos uitstallings en modeskoue gereël.
Avenyn en Götaplatsen
Kungsportsavenyn, wat gewoonlik net Avenyn genoem word, is die mees elegante laan in Gotenburg met 'n breedte van byna vyftig meter en 'n lengte van sowat een kilometer. Sy kosmopolitiese karakter met straatmusikante, verkoop- en kosstalletjies, straatkafees en restourante het min in gemeen met 'n tipies Sweedse straat. Ondanks die kitskosrestourante, wat hier soos elders in die wêreld geopen is, bestaan 'n groot aantal gewilde tradisionele restourante en kroeë hier al generasies lank.
Röhsska Museet is met sy gereelde Made in Sweden-uitstallings en voorbeelde van Sweedse ontwerpkuns soos glas-, hout- en metaalprodukte, wat hier gekoop kan word, 'n gewilde trekpleister vir mense wat in plaaslike produkte van hoë gehalte belang stel. Die permanente uitstalling strek van werke deur die kunstenares Ellen Key tot by meubels en verbruikersware in die tipiese Ikea-styl.
Die Kunsmuseum beskik oor een van die omvattendste versameling van Skandinawiese kuns, asook 'n aantal werke deur Pablo Picasso en Rembrandt van Rijn. Die Konserthuis huisves die befaamde Simfonie-orkes van Gotenburg, terwyl die Stadsteater bekend staan vir sy ambisieuse opvoerings, waaronder 'n nuwe bewerking van Leonard Bernstein se West Side Story. Die Stadsbiblioteek beskik oor meer as 400 000 boeke.
Die Stora Teatern aan die noordelike ent van Avenyn het hom hoofsaaklik op ligte vermaak soos operettes, musiekblyspelle en balletopvoerings toegespits.
Haga
Haga, tans een van die stadswyke in die middestad van Gotenburg, was in 1640 een van die eerste voorstede en het in die 19de eeu met sy kenmerkende landshövdinge-huise 'n tipiese werkersklasbuurt geword. Hierdie huurhuise met drie verdiepings, wat na die amptelike titel van 'n plaaslike provinsiale leier vernoem is, het tot die tipiese Sweedse standaardhuurhuis ontwikkel.
Haga was tot in die 1970's 'n woonkwartier met lae behuisingstandaarde en 'n boheemse naglewe met wettige en onwettige kroeë. Vanaf die 1970's is talle ou geboue afgebreek om plek te maak vir nuwe luukse woonstelle, maar die stadsbuurt het nogtans iets van sy voormalige karakter bewaar en is vandag 'n gesogte woonkwartier en besienswaardigheid met rustige wandellane, klein winkels, kafees en restourante in Haga Nygata en sy systrate. Die gerestoureerde 19de eeuse huise langs Haga Nygata het lankal 'n toeristetrekpleister geword, net soos die 17de eeuse vesting Skansen Kronan wat op 'n heuwel ontstaan het. Die vesting huisves tans die Militêre Museum van Gotenburg en bied 'n pragtige uitsig oor die dakke van die stad en die hawe.
Sakrale geboue
Die katedraal van Gotenburg (Sweeds: Göteborgs domkyrka of Gustavi domkyrka) is in die stadsentrum geleë. Die huidige gebou is al die derde nadat twee voormalige kerke deur brande verniel is. Die eerste kerk is in 1633 – een jaar ná die Slag van Lützen – ter ere van die gesneuwelde koning Gustav II Adolf ingewy.
Die Oscar Fredriks-kerk (Sweeds: Oscar Fredriks kyrka) is in die stadswyk Olivedal geleë en vernoem na koning Oscar II wat Oscar Fredrik as skuilnaam vir sy literêre werke gebruik het. Hierdie relatief groot kerk met oorspronklik 1 625 sitplekke is deur Helgo Zetterwall in die Noord-Europese Baksteengotiese styl ontwerp en in 1893 ingewy. Restourasiewerk is in die jare 1915, 1940 en 1975 deurgevoer.
Die Masthuggs-kerk is op die heuwel Stigberget en digby die Göta älv-rivier geleë en word vanweë sy boustyl en ligging – die kerk met sy toring van 60 meter kan in die stadsgebied maklik raakgesien word – by die belangrikste argitektoniese besienswaardighede van Gotenburg gereken. Die kerkgebou is deur Sigfrid Ericson in die Nasionaalromantiese styl ontwerp en deur die boumeester Ivar Burman tussen 1910 en 1914 opgerig. Die kerk is op 11 Oktober 1914 amptelik ingewy, maar sy klokke is – net soos dié van ander kerke – reeds op 2 Augustus ter geleentheid van Swede se algemene mobilisering ná die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog gelui.
Botaniese tuin
Gotenburg se Botaniese Tuin (Sweeds: Göteborgs Botaniska Trädgård) is in 2003 aangewys as die mooiste tuin in die land en het in 2006 'n derde plek in die Europese wedstryd The most beautiful garden in Europe behaal. Die tuin verskil in baie opsigte van sy eweknieë in ander Europese lande. Toe dit in 1910 deur die Munisipaliteit Gotenburg as 'n botaniese tuin beplan en aangelê is, is die klemtoon op tuinbou en die tuin se funksie as ontspanningsgebied vir die publiek gelê. Behalwe vir die kweekhuise word geen verpligte toegangsgelde gevra nie, alhoewel die bestuurders op vrywillige bydraes reken. Die tuin is dekades lank deur die Munisipaliteit Gotenburg bestuur, maar word vandag deur die groter administratiewe gewes Västra Götaland bedryf.
Die tuin beslaan 'n totale oppervlakte van 175 hektaar (ruim 430 akkers), waarvan die grootste deel deur 'n natuurbewarigsgebied en 'n arboretum beslaan word. Die botaniese tuin, waar omstreeks 16 000 verskillende plantspesies en kultivars vertoon word, strek oor sowat 40 hektaar. Die gewildste trekpleisters in die tuin sluit 'n steentuin (wat drie sterre in die befaamde gids Michelin Green Guide behaal het en 'n verskeidenheid habitats, klein watervalle en poele behels), die Rododendronvallei en die Japannese vallei rondom 'n kunsmatige meer met wilde plante uit Oos-Asië in.
Ekonomie
Gotenburg het tradisioneel vir sy swaar nywerhede bekend gestaan, alhoewel sy nywerheidsbedryf al lank hoogs gediversifiseer is. Mediese nywerhede is tans een van die vinnigste groeiende sektore met meer as 300 ondernemings en 6 000 werknemers. Die bekendstes hiervan is AstraZeneca en Nobel Biocare. Sahlgrenska universitetssjukhuset is die grootste universiteitshospitaal in Noord-Europa met 2 100 beddens en meer as 17 000 werknemers. Wes-Swede is 'n wêreldleier op die gebied van siektes van kardiovaskulêre stelsel (hartbloedvatstelsel)), metaboliese siektes en selterapie. Saam met Stockholm beskik Gotenburg se mediese sektor oor meer as 30 persent van alle stamsellyne wat wêreldwyd versamel is.
Die plaaslike motorbedryf word deur Volvo oorheers, een van die wêreld se leidende vervaardigers van vragmotors, busse, industriële masjiene, mariene en industriële aandryfstelsels en onderdele, asook 'n beduidende aanbieder van tegniese dienste vir die lugvaartbedryf. Volvo het produksieaanlegte in 25 lande met altesaam meer as 83 000 werknemers en bied sy produkte op 185 markte aan. Saam met Saab het Volvo in Gotenburg sowat 50 000 werknemers in diens.
Svenska kullagerfabriken (SKF) is in 1907 in Gotenburg gestig en het sy hoofkwartier nog steeds in die historiese stadskern Gamlestaden. Die maatskappy is die wêreld se leidende verskaffer van produkte, klantspesifieke oplossings en dienste in verband met koeëllaers en afdigtings. Die maatskappy het in Swede sowat 3 000 werknemers wat merendeels in Gotenburg gekonsentreer is.
Die redery Stena Line is in 1962 deur Sten A. Olsson in Gotenburg gestig en het met die lyn tussen Gotenburg en die Deense seehawe Frederikshavn al vroeg ekonomiese sukses behaal. Later is die verbindings uitgebrei om ook Kiel in Duitsland in te sluit. Toe die maatskappy Sessanlinjen deur Stena Line oorgeneem is, is sy ou aanlegplek tot Stena Line se Duitsland-terminaal omgeskep. Later is nog meer rederye oorgeneem en Stena Line se internasionale aktiwiteite sluit tans Noorweë, Denemarke, Duitsland, Pole, die Verenigde Koninkryk, Ierland en Nederland in. Die aantal werknemers beloop 5 700 mense en die redery se omset was in 2006 9,5 miljard Sweedse kronor.
Gotenburg is daarnaas die setel van 'n aantal groot maatskappye uit die tekstielbedryf. Die Hallandse kettingwinkel-groep JC se hoofkwartier was tot in 2007 in die Gotenburgse voorstad Mölnlycke en is daarna na Stockholm verskuif, terwyl Intersport uit Jönköping en MQ uit Borås in 2007/2008 hul hoofkwartiere na Gotenburg verskuif het. Ander belangrike plaaslike tekstielmaatskappye is Lindex en Kappahl.
Kultuur
Gotenburg speel met sy musea, groot kulturele feeste, konserte, teatergeselskappe en sy ryk kunslewe 'n sentrale rol in die Sweedse kulturele lewe. Die grootste Skandinawiese filmfees en boekeskou (Bok- & Biblioteksmässan in September) word eweneens in Gotenburg gehou.
Musiek
Die Gotenburgse Simfonieorkes, wat gereeld in die plaaslike konsertsaal Göteborgs konserthus optree, is sedert 1997 die trotse draer van die titel "Nasionale orkes van Swede". Onder leiding van sy hoofdirigent Neeme Järvi (1982–2004) het die orkes deur die jare 'n verskeidenheid opnames van veral Skandinawiese musiek gemaak wat internasionale erkenning geniet.
Gotenburg se musieklewe het lankal sy stempel op die Sweedse en internasionale pop- en rockmusiek afgedruk. Gedurende die punk- en postpunkgolf in die laat 1970's en vroeë 1980's was die sogenaamde Garageliga toonaangewend. Suksesvolle groepe het steeds met minder bekende musici saamgewerk en hierdie tradisie het ook die opkoms van 'n plaaslike onafhanklike pop-musiektoneel in die laat 1980's bevorder toe groepe soos Easy en Broder Daniel bekendheid verwerf het. Deesdae staan Gotenburg vir kunstenaars soos die groep The Soundtrack of Our Lives en die sanger Håkan Hellström bekend.
Die plaaslike Gothenburg Sound of Melodic Death Metal-styl het sedert die 1990's 'n belangrike bydrae tot die internasionale rockmusiek gelewer. Die Gotenburgse metal-groepe At the Gates, Dark Tranquillity, Hammerfall, Hardcore Superstar en In Flames het ook in die buiteland bekendheid verwerf. Terwyl die platemaatskappye Kning Disk en Ideal Recordings tot die bekendste Sweedse verspreiders van eksperimentele musiek en klankkuns behoort, staan die jazz- en nagklub Nefertiti in die stadsentrum sedert 1978 as die plek bekend waar eksperimentele en jazzmusiek net soos etno, hip-hop, blues en elektroniese musiek op hul beste aangebied word.
Teater en dans
Die eerste toneelgeselskap het teen die einde van die 17de eeu op Gotenburg besoek kom aflê en onder meer in verskeie skure en stoorhuise opgetree. Gotenburg se eerste publieke teater, die Comediehuset, is in 1779 opgerig. In 1816 het die eerste teatergebou van die Stora Teatern ("Groot Skouburg") in Södra Hamngatan ontstaan wat in 1856 deur die Nya Theater vervang is. Sy naam is in die 1880's na Stora Teatern (of kort Storan) verander.
Ander belangrike teaters in Gotenburg sluit die Lorenbergsteatern, Stadsteatern en die operahuis Göteborgsoperan in. Die Göteborg Dans & Teater Festival, wat in 1994 vir die eerste keer plaasgevind het, word sedertdien tweejaarliks in die laaste week van Augustus gehou. Tydens die fees word toneelkuns van dwarsoor die wêreld net soos eksperimentele teater aangebied.
Kuns, ontwerp en kunshandwerk
Gotenburg se kunsmuseum beskik oor die grootste versameling van Nordiese kuns uit die 1880's en 1890's in Skandinawië, veral danksy Pontus Fürstenberg se kunsversameling wat aan die museum geskenk is. Daarnaas word ook twee skilderye van Rembrandt en Picasso vertoon.
Die plaaslike kunswêreld het aan die begin van die 21ste eeu 'n voorspoedige tyd beleef, met musea soos Göteborgs konsthall en Röda sten asook 'n groeiende aantal kunsgalerye as dryfkragte. Gotenburg se Internasionale Kunsbiënnale, wat in 2001 vir die eerste keer plaasgevind het, het eweneens 'n belangrike bydrae tot die ontwikkeling van die plaaslike kunslewe gelewer. Jong kunstenaars word in die kunsskool Vagland opgelei wat op 4 Oktober 1865 ingewy is.
Gotenburg huisves sowel die enigste staatsbeheerde museum buite die hoofstad Stockholm, die Världskulturmuseet, asook Swede se enigste beduidende ontwerp- en kunshandwerkmuseum, die internasionaal erkende Röhsska museet. Die museum, wat deur die argitek Carl Westman ontwerp en in 1914 voltooi is, huisves tans Swede se vernaamste versameling van ikonografiese vorm- en ontwerpprodukte naas 'n groot versameling Asiatiese kuns en kunshandwerk. Die Högskolan för design och konsthandverk (HDK), wat tersiêre opleiding aan jong ontwerpers en kunshandwerkers verskaf, is langsaan geleë.
Film
Die eerste rolprent in Gotenburg se geskiedenis is op die Tweede Kersdag in 1896 vertoon. Die eerste rolprentteater, Kinematografen in Gotenburg se arkades, is in 1902 geopen. Die rolprentateljee van Hasselblad Film AB op die heuwel Otterhällan, wat in Mei 1919 ingewy is, was destyds een van die grootste en modernste van sy soort in Swede. In die periode tussen 1916 en 1919 is meer as dertig rolprente in Gotenburg geskiet waarin onder meer Gösta Ekman hoofrolle vertolk het. Die bekendste filmregisseur in hierdie tydperk was Georg af Klercker.
Met Gotenburg se Filmhögskolan, wat tersiêre opleiding vir beroepe in die rolprentbedryf verskaf, en Gotenburg se Film Festival, wat in 1979 vir die eerste keer plaasgevind het, het die plaaslike rolprentbedryf in die laaste dekades voorspoedig ontwikkel. Filmstaden Bergakungen, die grootste van Gotenburg se rolprentteaters, is in November 2006 geopen.
Hotelbedryf
Gotenburg was dekades lank 'n belangrike reisbestemming vir toeriste uit ander Skandinawiese lande, maar sedert die 1990's het die stad danksy die veerboot- en goedkoper lugverbindings en ryk kulturele lewe ook by toeriste uit ander Europese lande soos Duitsland, Nederland en die Verenigde Koninkryk gewild geraak. Die aantal besoekers het gevolglik skerp begin styg. Toeriste in Gotenburg bring vir die Sweedse staat jaarliks meer as 21 miljard Sweedse kronor (26,4 miljard ZAR) se belastinginkomste in.
Drie nuwe hotelprojekte is in die vroeë 21ste eeu aangepak. Die ou Posthuset is tot 'n luukse hotel omgebou, Clarion Hotel Post en Hotell Avalon het ontstaan en die Hotel Gothia Towers is danksy 'n derde toring met 24 verdiepings en 500 nuwe kamers, wat oos van die twee bestaandes opgerig is, aansienlik vergroot. Die sentrale toring word van vyf bykomende verdiepings met 75 nuwe kamers en ontspanningsgeriewe op die dak voorsien. Gotenburg beskik sodoende altesaam oor meer as 6 600 hotelkamers.
Die Hotel Gothia Towers, 'n vierster-luukse hotel, is met sy 1 200 kamers (waarvan elf luukse suites) tans die grootste in Noord-Europa en op een na ook die tweede grootste in Europa. Kleiner luukse hotelle sluit die Elite Plaza Hotel en die Elite Park Avenue Hotel in.
Die hotelskip Barken Viking is 'n viermasbark wat oorspronklik in 1906 in die Deense hoofstad Kopenhagen gebou is om as 'n opleidingskip vir die Deense handelsvloot te dien. Die skip is die grootste bark wat ooit in Skandinawië gebou is. Op haar eerste reis het die Viking op 19 Julie 1907 na Hamburg geseil om 2 530 ton se kooks (ontgaste steenkool) vir Peru te laai. In 1929 het die Ålandse reder Gustaf Erikson die skip vir 6 500 pond gekoop en dit tot in 1939 op die graanroete na Australië gebruik.
Die stad Gotenburg het die skip in 1951 gekoop om 'n stasionêre seevaart- en kookskool daarop te bedryf. In 1993 is Viking vir 'n simboliese prys van een Sweedse kroon aan die plaaslike opleidingsadministrasie verkoop. Vandag is die skip permanent in die hawe geanker om as hotel en gewilde konferensiesaal te dien. Dit is tans baie onwaarskynlik dat die Viking ooit weer in bedryf gestel sal word, aangesien dit nie oor 'n enjin beskik nie en haar groot mas hoër is as 'n brug wat tussen haar ankerplek en die oop see lê.
Liseberg
Liseberg in die stadsbuurt Heden is die grootste vermaaklikheidspark in Noord-Europa met jaarliks sowat drie miljoen besoekers. Die park, wat ter geleentheid van die Jubileumsuitstalling in 1923 ingewy is, is 'n aandelemaatskappy in besit van die Stad Gotenburg. Die park staan tydens die somerseisoen tussen die einde van April en die middel van Oktober en tydens die Kersfeestyd tussen die middel van November en Kersfees oop vir besoekers. Liseberg se kersfeesmark lok jaarliks meer as 600 000 besoekers.
Lughawens
Die metropolitaanse gebied van Gotenburg beskik oor twee groot internasionale lughawens: Göteborg-Landvetter, enkele kilometers oos van die stad langs die riksväg (rykspad) 40 na Borås, en Göteborg City Airport op die eiland Hisingen.
Göteborg-Landvetter, wat in Härryda geleë is, is Swede se tweede en Skandinawië se sesde grootste lughawe wat in 2007 4 355 455 passasiers gehanteer het, 'n styging van 4,2 persent teenoor die vorige jaar. Die aantal landings het in 2007 31 615 beloop.
Toe dit op 3 Oktober 1977 geopen is, het Landvetter die ou lughawe Göteborgs Lufthamn vervang. Die naam Landvetter is destyds gekies omdat dit deur buitelanders makliker uitgespreek kan word as Härryda. Daarnaas is die letter ä slegs in Noord-Europa en Duitssprekende gebiede gebruiklik, terwyl die uitspraak van y in die verskeie Westerse tale sterk varieer.
Göteborg City Airport het vroeër as Säve-vliegveld bekend gestaan en is veertien kilometer noordwes van Gotenburg op Hisingen geleë. Die lughawe het vroeër as 'n lugmagbasis gedien. Voordat die Ierse lae-koste-lugredery Ryanair die lughawe begin bedien het, was die jaarlikse aantal passasiers net sowat 9 000. Hierdie getal het in 2005 tot sowat 500 000 en in 2007 tot 744 000 gestyg. Alhoewel die lughawe oor beperkte geriewe beskik, kan dit nogtans vliegtuie tot die grootte van 'n Boeing 767, Airbus A320 of soortgelyke modelle hanteer. Aangesien steeds meer lugrederye vlugte na Göteborg City Airport sal aanbied, word daar verwag dat die aantal passasiers nog aansienlik sal styg. Die lughawe is tans die snelste groeiende in die land.
Tremlyne
Gotenburg beskik oor 'n uitgebreide tremnetwerk – met 'n lengte van 150 kilometer die grootste in Skandinawië – met twaalf tremlyne wat bedags en vyf lyne wat snags ry. Die netwerk word tans uitgebou as deel van die Kollektivringen-projek wat Gotenburg van 'n ringlyn sal voorsien.
Die plaaslike tremstelsel is in 1879 deur die Britse vervoermaatskappy Gothenburg Tramway Ltd. ingestel. Aanvanklik is van perdewaens gebruik gemaak wat tussen die haltes Brunnsparken en Stigbergsliden gery het. Twee jaar nadat die Stad Gotenburg die tremnetwerk in 1900 gekoop het, is elektries aangedrewe trems ingevoer. Die tremstelsel is in die volgende vier dekades verder uitgebrei met lyne wat in 1907 tot by die stadsgrens en in 1940 tot by die eiland Hisingen gery het.
In die 1960's het die owerhede oorweeg om die tremstelsel met moltreine te vervang, en die destydse nuwe tremspore is vry van oorweë en gedeeltelik ondergronds gebou om later maklik tot 'n moltreinstelsel te kan oorskakel. Die bou van 'n moltreinstelsel met tonnels in Gotenburg se kleiagtige grond het egter geblyk om te duur te wees.
Toe Swede se padvervoer in 1967 na linkerhandse sture omgeskakel het, was Gotenburg naas Norrköping die enigste stad in die land wat sy tremstelsel in die stadsentrum behou het. Die huidige netwerk is ondanks die lae gemiddelde snelhede en die hoë onderhoudskoste steeds gewild by die plaaslike owerhede en passasiers. In bepaalde gebiede van die stadsentrum word motors – behalwe vir voertuie van plaaslike bewoners en vragmotors van leweransiers – nie meer toegelaat nie, sodat trems hier die belangrikste vervoermiddel geword het. Naas die nuwe tremspoorring rondom Gotenburg sal die tremstelsel ook met Italiaans-vervaardigde Sirio-tremwaens en 'n nuwe elektroniese betaalstelsel opgegradeer word.
Spoorweë
Gotenburg is 'n belangrike knooppunt van die Sweedse en Skandinawiese spoornetwerke met regstreekse verbindings na Oslo, Stockholm, Malmö en Kopenhagen. Die hoofstasie van Gotenburg is die tweede grootste in die land ná Stockholm. Die plaaslike openbare vervoer word aangevul deur stadstreine, die sogenaamde pendeltåg, wat Gotenburg met die voor- en buurstede in die omgewing verbind.
Toe in Swede teen die middel van die 19de eeu met die bou van spoorweë begin is, was die verbinding tussen Gotenburg en Jonsered, wat op 1 Desember 1856 ingewy is, een van die eerstes in die land. Destyds het 'n behoefte vir 'n stasiegebou ontstaan en op 4 Oktober 1856 is die eerste hoofstasie geopen. Die gebou is sedertdien verskeie kere omgebou en uitgebrei. In die 1920's is die gebou van 'n wagkamer voorsien, terwyl die oorspronklike werkwinkelkompleks vir lokomotiewe lankal na Sävenäs verskuif is. Gedurende die groot emigrasiegolf in die 19de eeu het meer as een miljoen Sweedse emigrante op hulle weg na die hawe en uiteindelik Amerika by Gotenburg se hoofstasie aangekom.
Gewoonlik word na die oorspronklike hoofstasie in Sweeds as Centralstationen verwys, terwyl die nuwe gebouekompleks, wat in 2003 ingewy is en uit die stasie self en 'n hotelgebou bestaan, as Centralhuset en die geboue in die nabye omgewing as Resecentrum Göteborg bekend staan. Die afdelingswinkel Nordstan en Drottningtorget, die hoofkwartier van die plaaslike spoorweë is eweneens naby die hoofstasie geleë.
Busse en snelbusse
Frölunda-plein is een van die belangrikste knooppunte van die busnetwerk. Hier vertrek buslyne na die westelike stadsbuurte en Hisingen en tremlyne na die res van die stadsgebied. Sogenaamde flygbusserna verbind die busterminaal Nils Ericsson Terminalen met die twee lughawens van Gotenburg, Göteborg-Landvetter en Göteborg City Airport.
Vyf snelbuslyne verbind Gotenburg met stede in die omgewing, terwyl ander lyne soos die Uddevalla-, Smögen-, Orust-, Dalslands- en Boråsexpressen tot by verder-af geleë stede in Wes-Swede ry.
Susterstede
• 3
Sonrok
'n Sonrok is 'n rok wat bedoel is om in warm weer gedra te word. Tipies is dit 'n informele- of slenterdrag in 'n liggewig materiaal, mees algemeen van katoen, en gewoonlik lospassend. Die rok is bedoel om sonder 'n bo-bedekking gedra te word. Lilly Pulitzer het die sonrok gewild gemaak in die 1960's.
Huidige style
Die sonrok bied 'n vroulike uitbeelding wat ligter en meer gemaklik as 'n romp en bloes of 'n ander soort rok kan wees. Sonrokke kan van enige hals en soomlyn voorsien word, insluitend beskeie style asook 'n verskeidenheid van patrone. Sonrokke word gemaak in 'n verskeidenheid van sluittipes, insluitend rugritssluiters, kantritssluiters, voorste knopies, rugknopies, rugbande en truistyle.
Godsdiens in Suid-Afrika
Suid-Afrika is 'n sekulêre staat. Die grondwet waarborg vryheid van godsdiens. Baie godsdienste word verteenwoordig in die etniese en plaaslike diversiteit van die bevolking, met die Christendom as algeheel dominant.
Geskiedenis
Die Tradisionele Afrika-Godsdiens van die Khoisan en swarttaalsprekers, is opgevolg en oorheers deur die Christendom wat deur die Nederlandse en later die Britse setlaars ingebring is. Tydens apartheid was daar volgehoue vervolging van die Tradisionele Afrika-Godsdiensgangers en geforseerde bekering na die Christendom.
In 1930 was die meerderheid van die Afrikaners Calviniste.
Islam in Suid-Afrika is deur die Kaap-Maleise slawe van die Nederlandse setlaars bekend gestel. Hindoeïsme is ingebring deur die kontrakarbeiders wat ingevoer is uit die Indiese subkontinent. Boeddhisme is deur beide die Indiese en Sjinese immigrante bekend gestel.
Judaïsme in Suid-Afrika het 'n geruime tyd voor die ontdekking van die Kaap die Goeie Hoop ontstaan deur die deelname van Joodse sterrekundiges en kartograwe in die Portugese ontdekking van die see-roete na Indië. Hulle het Bartolomeus Dias en Vasco da Gama bygestaan wat die eerste om die Kaap die Goeie Hoop geseil het in 1488 en 1497 onderskeidelik. Die Joodse setlaars het egter eers ná 1820 in groter getalle aangekom.
Die Bahá'í-geloof is in 1911 bekendgestel. Die Bahá'í gemeenskap het besluit om die lidmaatskap van hulle nasionale vergadering te beperk tot swart aanhangers toe 'n gemengde-ras vergadering verbied is onder Apartheid. Hulle het ongeveer 250,000 lede.
Die sosiaal-gemarginaliseerde aanhangers van die Tradisionele Afrika-Godsdiens het vir die publiek meer sigbaar en georganiseerd geword in die demokratiese post-Apartheid Suid-Afrika en tel vandag meer as 6 miljoen, of ongeveer 15 persent van die bevolking.
Sensusinligting
Die sensus van 2001 verskaf die mees onlangse nasionale statistieke vir godsdienstige denominasies. Die sensus van 2011 het nie vrae oor godsdiensoortuigings ingesluit nie as gevolg van lae prioriteit.
Ander skattings
'n 2012 Win-Gallup International Religiosity and Atheism-peiling het aangedui dat die aantal Suid-Afrikaners wat hulself as godsdienstig beskou afgeneem het van 83% van die bevolking in 2005 tot 64% van die bevolking in 2012.
'n Studie in 2015 het beraam dat sowat 6,500 Christengelowiges vanuit 'n Moslem-agtergrond in die land woonagtig is.
Die Association of Religion Data Archives (gebaseer op Christelike tendense wêreldwyd) het in 2010 beraam dat 82.0% van Suid-Afrikaners geïdentifiseer het met Christenskap, 7.1% het geïdentifiseer met inheemse godsdienste, 5.4% het geïdentifiseer as agnosties, 2.4% het geïdentifiseer as Hindoe, 1.7% het geïdentifiseer as Moslem, 0.5% het geïdentifiseer as Bahá'í, 0.3% elk het geïdentifiseer as Boeddhisties en ateïsties, 0.2% het geïdentifiseer met die Joodse oortuigings en minder as 0.1% het geïdentifiseer met elke ander groep.
Protestantisme
Die geskiedenis van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika dateer terug na die eerste Europese nedersetting aan die Kaap die Goeie Hoop in 1652. Sedertdien, is Protestantisme die oorheersende godsdiens van die Europese setlaars en vandag van Suid-Afrika as 'n geheel. Die grootste Protestantse denominasie in die land is die Pinksterkerke, gevolg deur die Metodiste, die Gereformeerde kerke en die Anglikane.
Zion Christian Church
Die Zion Christian Church (ZCC) is die grootste Afrika-geïnisieerde kerk in Suider-Afrika. Die kerk se hoofkwartier is by Moria in die Limpopoprovinsie.
Volgens die 1996 Suid-Afrikaanse Sensus, het die getal lidmate op 3,87 miljoen gestaan. In 2001 het die lidmaatskap toegeneem tot 4,97 miljoen. Latere sensusstatistiek oor geloofsgroepering is ongelukkig nie beskikbaar nie.
Die Katolieke Kerk
Die Rooms-Katolieke Kerk in Suid-Afrika is 'n deel van die universele Katolieke Kerk wat bestaan uit die Romeinse Rite en 22 Oosterse rites. Die Suid-Afrikaanse Rooms-Katolieke kerk is onder die geestelike leierskap van die Suider-Afrikaanse Katolieke Biskoppekonferensie en die pous wat gebaseer is in die Vatikaanstad. Dit bestaan uit 26 bisdomme en aartsbisdomme plus 'n apostoliese vikariaat.
Islam
Islam in Suid-Afrika is 'n minderheidsgodsdiens, wat, volgens raming, deur minder as 1.5% van die totale bevolking beoefen word. Dit het in drie fases gegroei. Die eerste fase het die vroegste Moslems gebring as deel van die gedwonge migrasie van slawe, politieke gevangenes en politieke bannelinge uit Afrika en Asië (hoofsaaklik uit die Indonesiese argipel) wat geduur het vanaf 1652 tot die mid-1800's. Die tweede fase was die aankoms van die Indiërs om as arbeiders te werk in die suikerrietvelde in Natal tussen 1860 en 1868, en weer van 1874 tot 1911. Van die ongeveer 176,000 Indiërs van alle gelowe wat ingevoer is na die Natalprovinsie, was byna 7-10% van die eerste besending, Moslems.
Die derde fase, na aanleiding van die einde van Apartheid is gekenmerk deur die golf van Afrika Moslems wat ingestroom het oor die grense van Suid-Afrika. Onlangse syfers skat die aantal as tussen 75,000 en 100,000. Bykomend is daar 'n aansienlike aantal Moslems uit Indië en Pakistan wat aangekom het as ekonomiese migrante. Die meerderheid van die Suid-Afrikaanse Moslems is Sunni, kleiner getalle is Ahmadi, veral in Kaapstad.
Hindoeïsme
Hindoeïsme word gevind in die verskillende provinsies van Suid-Afrika, maar hoofsaaklik in KwaZulu-Natal. Ongeveer 1.22% of 551,669 van die Suid-Afrikaanse bevolking is Hindoe volgens die 2001-sensus. Dit is die grootste konsentrasie Hindoes in Afrika, na Mauritius.
Dit is onduidelik wanneer die eerste Hindoes hulle in Suid-Afrika gevestig het. Die oorgrote meerderheid van die huidige Hindoes in Suid-Afrikaanse provinsies is afstammelinge van die arbeiders wat vanaf 1860 tot 1919 deur die Britse koloniale regering ingevoer is om in die plantasies en die myne te werk wat deur die Britse setlaars besit is. Baie het gekom van Tamil, Nadu, Gujarat, Maharashtra, Uttar, Pradesh en Bihar, en sommige van die ander state van Indië. Vroeë Hindoe-nedersettings in Suid-Afrika het gely onder diskriminasie, teistering en vervolging. Daar is na Indiërs verwys as "koelies” hulle is volgens ras geskei, en hierdie diskriminasie het geduur deur die Apartheids-era tot in 1994.
Die eerste Hindoetempels was in die 1870's al operasioneel. Sommige Suid-Afrikaanse plaaslike regerings het in die 1910's tempelgeboue en eienaarskap van eiendom deur die Hindoes verbied. Die moderne Suid-Afrika het baie Hindoetempels, en sy Hindoegemeenskap vier groot feeste van die Hindoeïsme soos Deepavali.
Die Baha’i-geloof
Die Baha’i-geloof in Suid-Afrika het begin met die hou van Baha’i-vergaderings in die land in 1911. 'n Klein bevolking van die Baha’is het tot 1950 gebly toe groot getalle van internasionale Baha’i-pioniers in Suid-Afrika gevestig het. In 1956, nadat lede van verskillende inheemse stamme in Suid-Afrika aangesluit het, is 'n streek Baha’i-vergadering verkies wat Suid-Afrika ingesluit het. Later het elkeen van die verskillende lande hul eie onafhanklikeBaha’i National Spiritual Assembly gevorm. In 1995, na 'n lang tydperk van groei maar ook onderdrukking tydens Apartheid, is die tuislande herenig met Suid-Afrika, en die Baha’i National Spiritual Assembly of South Africa is gevorm. In 2005 is die Baha’is geskat op ongeveer 240,100 aanhangers.
Judaïsme
Die geskiedenis van die Jode in Suid-Afrika het hoofsaaklik begin onder die Britse Ryk, na aanleiding van 'n algemene patroon van verhoogde Europese vestiging in die 19de eeu. Die vroeë patrone van Joods-Suid-Afrikaanse geskiedenis is byna identies aan die geskiedenis van die Jode in die Verenigde State van Amerika, maar op 'n baie kleiner skaal, en sluit die tydperk in van die vroeë ontdekkings en nedersettings uit die laat 17de eeu tot die vroeë 19de eeu. Die gemeenskap het tienvoudig vermeerder tussen 1880 en 1914; van 4 000 tot meer as 40,000. Tydens Apartheid was 'n aantal van die Jode prominent in die Anti-Apartheid Beweging, terwyl die ander instrumenteel was in die bevordering van die uitbreiding van die diplomatieke militêre bande tussen Israel en die land se wit regering. Suid-Afrika se Joodse gemeenskap verskil van sy eweknieë in ander Afrika-lande, in die sin dat die meerderheid op die vasteland gebly het eerder as om na Israel te emigreer (62% van die maksimum 120 000 woon nog in SA). Onder potensiële Joodse emigrante, is baie van hulle geneig om 'n bestemming te kies wat ook gewild is onder ander Suid-Afrikaners, soos Australië.
Martin Berkeley
Martin Berkeley (21 Augustus 1904 – 6 Mei 1979) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Shock (1946), Green Grass of Wyoming (1948), Tarantula (1955), en The Deadly Mantis (1957).
Athlone, Durban
Athlone is 'n noordelike voorstad van Durban, KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Dit word geadministreer deur die eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit.
Romeinse diktator
In die Romeinse Republiek was 'n diktator (d.w.s. een wat dikteer of gebied) 'n buitengewone magistraat (magistratus extraordinarius) met die absolute gesag om take te verrig asmede die bevoegdhede van 'n gewone magistraat (magistratus ordinarius). Die amp van diktator was 'n regsontwerp wat aanvanklik as Magister Populi (Meester van die Mense) bekend was, d.i. Meester van die Burgermag.
Die Romeinse Senaat het 'n senatus consultum deurgevoer wat die konsuls gemagtig het om 'n diktator te nomineer – 'n enkele uitsondering op die Romeinse regsbeginsels van kollegialiteit (veelvuldige bekleërs van dieselde amp) en verantwoordelikheid (regsaanspreeklikheid vir amptelike aksies) – slegs een man is aangestel, en as hoogste magistraat was hy nie wetlik aanspreeklik vir sy amptelike aksies nie; 24 liktore het hom bygestaan.
Slegs 'n enkele diktator is by wyse van die imperium magnum geoorloof, die groot en buitegewone gesag waardeur hy beslissings kon omverwerp, afsettings uit ampte kon gelas, of die doodstraf kon uitvoer op ander kuruliese magistrate wat ook met imperium bedeel was. Die diktator is aangestel ter uitvoering en voldoening van Romeinse staatsake genaamd rei gerundae causa (vir verrigting van die saak) of seditionis sedandae causa (vir ondersit van rebellie), soos in die geval van Sulla, wat as dictator legibus faciendis et rei publicae constituendae causa (diktator vir die maak van wette en beskikking van die grondwet), die presedente gestel het wat die Romeinse Republiek sou beëindig.
T'kaibebos
Die T'kaibebos (Pteronia incana) is 'n struik wat endemies aan Suid-Afrika is. Dit kom in die provinsies Noord-, Oos- en Wes-Kaap voor. Op die SANBI-rooilys is dit as veilig gelys.
Murray Valeriano
Murray Valeriano is 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse Cold Turkey (2004), Country Fried Home Videos (2006), Country Fried Planet (2008), en Bloopers (2012).
T'kaibebos
Die plant is aromaties en onsmaaklik vir die vee en bevat 'n essentiële olie. Die enigste etnobotaniese inligtings oor hierdie plant is deur die Montagu Museum van die Wes-Kaap opgeteken. Dit is teen griep, koors, niersiektes en rugpyne gebruik. In 2010 is dit aan navorsing onderwerp om te sien of die essentiële olie wat uit die plant verkry kan word mediese waarde het. Die olie bevat veral β-pineen, limoneen, 1,8-cineool, myrceen, spathulenol, p-cymeen and metieleugenol en in kleiner hoeveelhede α-pineen, sabineen, γ-terpineen, terpinen-4-ol, biclogermacreen, globulol and α-bisabolol. Dit blyk veral werksaam teen die gis Cryptococcus neoformans te wees.
Grondbewerking
Grondbewerking is die voorbereiding van grond tydens landbou deur middel van verskeie soorte meganiese aktiwiteite, soos spit, ploeg en omkeer. Voorbeelde van metodes van grondbewerking met handgereedskap sluit spit, pik, bylpikwerk, skoffel en hark in. Voorbeelde van werk met trekdiere of masjiene sluit ploeg (omdolwing deur rysterborde), ghrop, rol, eg en bewerking met ander landbougereedskap in. Kleinskaalse tuinwerk en boerdery, vir huishoudelike voedselproduksie of kleinskaalse boerdery, gebruik die kleiner van bogenoemde metodes, terwyl medium- tot grootskaalse boerdery van die grootskaalse metodes gebruik maak. Daar is egter 'n vloeibare kontinuum. Enige soort tuinwerk of boerdery, maar veral op groot, kommersiële skaal, kan ook van laebewerking- of geenbewerkingsmetodes gebruik maak.
Bewerking word dikwels in twee soorte onderverdeel, primêre en sekondêre bewerking. Daar bestaan geen vaste onderskeid daartussen nie, eerder 'n losse onderskeid tussen dieper en deegliker bewerkings (primêr) en vlakker en soms meer selektiewe bewerkings ten opsigte van waar dit uitgevoer word (sekondêr). Primêre bewerking, soos ploeg, lewer meestal 'n growwe oppervlak, terwyl sekondêre bewerking meestal 'n gladder oppervlak lewer, soos vereis vir 'n goeie saadbedding vir baie gewasse. Eg en ghrop kombineer dikwels primêre en sekondêre bewerking in een aktiwiteit.
Bewerking kan ook verwys na grond wat geploeg is. Die woord bewerk het verskeie betekenisse wat in groot mate met mekaar oorvleuel. In die algemene sin, kan alles na landbou verwys. In landbou verwys dit dikwels na die soort grondbewerking wat hierbo beskryf is. Daarbenewens verwys grondbewerking na 'n selfs spesifieker soort vlak, selektiewe sekondêre bewerking van rygewaslanderye waartydens onkruid dood gemaak word terwyl dit die oesgewasse bewaar.
Intensiewe bewerking
Intensiewe bewerking-stelsels laat minder as 15% oesresdekking of minder as 560 kilogram per hektaar van kleingraanreste. Hierdie soort bewerkingsmetodes word dikwels konvensionele bewerkingsmetodes genoem, maar aangesien verminderde- en bewaringsbewerkingsmetodes al hoe meer gebruik word, is dit dikwels nie gepas om hierdie soort stelsel konvensioneel te noem nie. Hierdie metodes behels dikwels veelvuldige aktiwiteite met implemente soos 'n rysterbord, ploegskottel en/of beitelploeg. Dan volg afwerking 'n eg, rolmandjie en afsnyer om die saadbedding voor te berei. Daar is baie variasies.
Verminderde bewerking
Verminderde bewerking-stelsels laat tussen 15 en 30% oesresdekking op die grond of 560 tot 1100 kilogram per hektaar kleingraanreste gedurende die kritieke erosieperiode. Dit behels moontlik die gebruik van 'n beitelploeg, skoffeleg of ander implemente. Sien die algemene kommentaar hieronder om te sien watter uitwerking dit op die hoeveelheid oesreste kan hê.