cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
George Cadbury
Agtergrond
Hy het Sondae sonder betaling by die skool vir volwassenes gewerk, ten spyte daarvan dat hy self slegs tot op vyftienjarige ouderdom skoolgegaan het. Hy het die familiebesigheid saam met sy broer Richard in 1861 oorgeneem en die sjokoladevervaardiger Cadbury Brothers gestig. In 1878 het hulle 14 hektaar (57 000 m2) grond in 'n oop gebied verkry, ses km suidwes van Birmingham, waar hulle 'n nuwe fabriek in 1879 geopen het. Hy het Woodbrooke gehuur – 'n herehuis wat in die Georgiaanse styl gebou is deur Josiah Mason, wat hy uiteindelik in 1881 gekoop het. Op hierdie werf het hy in 1903 'n Kwaker hoër onderwysinstelling vir maatskaplikediensgerigte onderwys gestig - 'n instelling wat steeds as die "Woodbrooke Kwaker Studiesentrum" funksioneer.
In die vroeë 20ste eeu het hy en John Wilhelm Rowntree 'n Kwaker-studiesentrum in die gebou gestig, en dit bly vandag die enigste sodanige sentrum in Europa, wat kort opvoedkundige kursusse oor geestelike en sosiale aangeleenthede aan Kwakers en andere bied. Hy het ook 'n hospitaal in Normandië geskep wat genaamd is "l'hopital de Normandy".
Die Cadbury-broers was besorg oor die lewenskwaliteit van hul werknemers en het 'n alternatief vir die smerige stadslewe gebied. Namate meer grond bekom is en die broers die fabriek na 'n nuwe landelike ligging verskuif het, het hulle besluit om 'n fabrieksdorp te bou (ontwerp deur argitek William Alexander Harvey), wat nie eksklusief aan die werknemers van die fabriek was nie. Hierdie dorpie het bekend geword as Bournville na die nabygeleë rivier en die Franse woord vir "dorp". Die huise was nooit in private besit nie, en hul waarde het laag en bekostigbaar gebly. Bournville was 'n merkbare verandering van die swak lewensomstandighede van die stedelike omgewing. Hier het gesinne huise gehad met groot erwe, tuine en vars lug. Tot op hede bied die dorp steeds bekostigbare behuising.
Die broers het vir hul werknemers omgegee; hulle het albei geglo in die sosiale regte van die werkers en daarom het hulle kantiene en sportgronde aangebring. Negentien jaar nadat sy broer Richard gesterf het, het George 'n werkskomitee vir elke geslag geopen wat voorstelle vir die verbetering van die firma bespreek het. Hy het ook voortgegaan met ander idees, soos 'n annuïteit, 'n depositorekening en onderwysfasiliteite vir elke werknemer.
In 1901, gewalg deur die imperialistiese beleid van die Unionistiese regering wat deur die koloniale sekretaris Joseph Chamberlain oorheers is, en gekant teen die Boereoorlog, het Cadbury die Daily News gekoop en die koerant gebruik om 'n veldtog vir ouderdomspensioene en teen die oorlog en onbillike arbeidspraktyke te beywer.
George Cadbury was een van die hooffigure in die oprigting van The Birmingham Civic Society in 1918. Cadbury het die Lickey Hills Country Park aan die mense van Birmingham geskenk. Hy het ook 'n groot huis in Northfield aan die Birmingham Cripples Union geskenk wat vanaf 1909 as 'n hospitaal gebruik is. Dit word tans die Royal Orthopedic Hospital genoem.
Hy is op 24 Oktober 1922 in sy huis, Northfield Manor House, op 83-jarige ouderdom oorlede.
Gesinslewe
George Cadbury het twee keer getrou. In Londen, Middlesex, trou hy op 14 Maart 1872 met Mary Tylor (gebore Maart 1849 te Stamford Hill, Londen; oorlede Junie 1887 by Newton Abbot in Devon), dogter van die Quaker-skrywer Charles Tylor en vrou Gulielma Maria Sparkes. Sy was die ma van George Jr, Mary Isabel, Edward, Henry en Eleanor Cadbury.
In Peckham Rye, Southwark, Londen, trou hy op 19 Junie 1888 met Elizabeth Mary Taylor. Hulle het ses kinders gehad: Laurence John, George Norman, Elsie Dorothea, Egbert, Marion Janet en Ursula.
Nalatenskap
Die George Cadbury Carillon School is in 2006 geopen en is die enigste skool vir bejaardes in die Verenigde Koninkryk.
Daar is 'n miniatuurlokomotief na hom vernoem, wat oorspronklik deur die eggenoot van sy dogter Elsie Dorothea besit is.
Paul Greenberg (stemakteur)
Paul Greenberg (gebore 13 Januarie 1965) is 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Tommy Boy (1995) en Jimmy Neutron: Boy Genius (2001), en in die televisiereeks Return of the Mac (2017).
Tad Horino
Tad Horino (14 Augustus 1921 – 3 Oktober 2002) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Red Sonja (1985), Bill & Ted's Bogus Journey (1991), Mulholland Dr. (2001), en Kung Pow: Enter the Fist (2002).
Canthium thonningii
Canthium thonningii is meerjarige, struik of boom wat deel is van die Rubiaceae familie. Die plant is inheems aan die Benin, Burkina Faso, Ghana, Ivoorkus, Nigerië en Togo.
Semperella schultzei
Die spons behoort tot die genus Semperella en tot die familie Pheronematidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1868 deur Semper.
Stephanie Beacham
Stephanie Beacham (gebore 28 Februarie 1947) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Dracula A.D. 1972 (1972) en Love and Other Disasters (2006), en in die televisiereekse Dynasty (1981) en Sister Kate (1989).
Didelta carnosa
Die kusslaaibos (Didelta carnosa) is meerjarige, struik wat deel is van die Asteraceae familie. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap, Noord-Kaap en Namibië. Die spesie is deel van die fynbos in Namakwaland en groei hoofsaaklik op die kusduine.
Klein-Shingwedzirivier
Die Klein-Shingwedzirivier is 'n sytak van die groter Shingwedzirivier in Limpopo-provinsie, Suid-Afrika.
Michael Horton (akteur)
Michael Horton (gebore 5 September 1952) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Dances with Wolves (1990), Happily Ever After (1990), Star Trek: First Contact (1996), en Star Trek: Insurrection (1998).
Waboomsrivier (Heksrivier)
Die Waboomsrivier is 'n rivier wat langs die Sederberge in die Wes-Kaap van Suid-Afrika vloei. Dit is 'n sytak van die Heksrivier wat in die Wes-Kaapse Olifantsrivier vloei.
Psydrax locuples
Die kranskwar (Psydrax locuples) is meerjarige, struik of 'n boom wat deel is van die Rubiaceae familie. Die plant is inheems aan KwaZulu-Natal en Mosambiek.
Die plant se FSA-nommer is 712.
Shep Houghton
Shep Houghton (4 Junie 1914 – 15 Desember 2016) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die televisiereekse Dragnet (1951) en The Adventures of Ozzie and Harriet (1952).
Lendenfeldia frondosa
Lendenfeldia frondosa is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Lendenfeldia en tot die familie Thorectidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1889 deur Lendenfeld.
Mbogo-suikerbos
Die Mbogo-suikerbos (Protea praticola) is 'n blomdraende struik wat hoort tot die bekende Protea genus. Die plant is endemies aan Tanzanië. In Engels staan die plant bekend as Mbogo Sugarbush.
Didelta spinosa
Die slaaibos (Didelta spinosa) is meerjarige, struik wat deel is van die Asteraceae familie. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap, Noord-Kaap en Namibië. Die spesie is deel van die fynbos in Namakwaland en Sukkulente Karoo in die Richtersveld en die suide van Namibië. Die struik word tot 2 m hoog en blom van Julie tot September. Die blomme is geel.
Die plant se FSA-nommer is 736.2.
Lendenfeldia plicata
Lendenfeldia plicata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Lendenfeldia en tot die familie Thorectidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1794 deur Esper.
Lendenfeldia foliacea
Lendenfeldia foliacea is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Lendenfeldia en tot die familie Thorectidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1884 deur Ridley.
Waboomsrivier (dubbelsinnig)
Waboomsrivier kan na een van die volgende verwys:
Psydrax capensis
Die Kaapse kwar (Psydrax capensis) is meerjarige, struik of 'n boom wat deel is van die Rubiaceae familie. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap. Dit kom van Grootvadersbos in die Langeberg tot by Knysna voor.
Die plant se FSA-nommer is 747.
Gasjoen (Kalmikië)
Gasjoen (Russies: Гашун, Kalmikies: Һашун) is 'n dorpie in Jasjkoel-rajon van Kalmikië, Rusland. Dit is die setel van die gelyknamige Gasjoen Plaaslike Munisipaliteit wat nog vier kleiner nedersettings, Chogn, Ermeli, Oelan Zoeëch en Rewdolgan, insluit. Dit lê by die Bolsjoi Kapitanmeer 60 kilometer suidoos van die republiek se hoofstad, Elista.
Die dorpie se naam is van Kalmikiese oorsprong en beteken "bitter".
Demografie
Volgens Sensus 2010 het Gasjoen 767 inwoners gehad. Etniese Kalmikiërs vorm die meerderheid van die dorpie se bevolking.
Lepidosphaera
Lepidosphaera is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Bird se bad
Nadat die Britte die beheer van die Kaap in 1806 oorgeneem het, is die suidelike 90 ha van Kirstenbosch aan die koloniale sekretaris, kol. Christopher Bird, verkoop. Op hierdie grond is 'n sterk fontein wat nou nog aanhoudend helder water lewer. Bird het hier 'n voëlvormige badjie laat bou waarin die water moes loop voordat dit na sy woonhuis gelei is. Bird se bad is een van die glanspunte van Kirstenbosch.
Lys van sterre op die Hollywood Walk of Fame
Dié lys is van die vermaakkunstenaars wat tot aan die einde van 2014 sterre op die Hollywood Walk of Fame gekry het en die ligging van die sterre. Dit stem ooreen met die lys op die Hollywood Walk of Fame-webtuiste, wat deur die Hollywoodse kamer van koophandel onderhou word. Die name is alfabeties gerangskik volgens die ontvangers se van.
Semperella similis
Die spons behoort tot die genus Semperella en tot die familie Pheronematidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1927 deur Ijima.
Nioeserre
Nioeserre (ook bekend as Nioeserre Ini en onder die Hellenistiese naam Rathures volgens Manetho) was ’n Egiptiese farao van die 5de Dinastie tydens ’n tydperk bekend as die Ou Ryk. Hy het waarskynlik 24 of 25 jaar lank regeer, van omstreeks 2445 tot 2421 v.C. Nioeserre beteken "Met die Mag van Ra". Hy was die seun van farao Neferirkare en die jonger broer van Neferefre.
Daar word dikwels geglo hy het sy broer direk opgevolg, maar daar is bewyse dat Sjepseskare tussen hulle kon regeer het, hoewel net vir ’n kort rukkie. Laasgenoemde kon probeer het om die linie van Sahoere, wat sy pa kon gewees het, te herstel ten koste van die Neferirkare-linie, maar sy poging het dalk nie geslaag nie.
Familie
Nioeserre se enigste bekende vrou was Reptinoeb. ’n Vrou met die naam prinses Chamerernebty was sy dogter. Dit is nie bekend wie haar ma was nie. Uit ’n kalksteenfragment blyk ook dat hy ’n seun, Chentikaoehor, gehad het.
Bewind
Volgens Manetho het Nioeserre 44 jaar lank regeer, maar dié data is onbetroubaar. Die Turynse Koningslys is erg beskadig waar die data vir sy bewind aangedui word, maar geleerdes glo dit was 24 jaar. Die Deense Egiptoloog Kim Ryholt, wat die Koningslys twee keer bestudeer het, meen daar is ’n aanduiding van 10, 20 of 30 jaar, gevolg deur ’n streep, en die res van die papirus is afgebreek. Dit kan dui op ’n bewind van 11-14, 21-24 of 31-34 jaar. Na aanleiding van aantekeninge oor ’n Sed-fees vir hom (waarmee ’n bewind van 30 jaar of langer gevier is), word gereken hy het vir langer as drie dekades regeer.
Die Tsjeggiese Egiptoloog Miroslav Verner, wat sedert 1976 uitgrawings by die Egiptiese piramides doen, stem saam met ’n bewind van 30 jaar of meer. Hy baseer sy mening op die koning se talle boubedrywighede by Aboesir, wat insluit sy eie piramidekompleks, twee kleiner piramidekomplekse, die voltooiing van die grafmonumente van sy familielede Neferirkare, Chentkhaoes II en Neferefre, sowel as die voltooiing van laasgenoemde se sontempel by Aboe Gorab.
Lucy Beaumont
Lucy Beaumont (18 Mei 1873 – 24 April 1937) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Cupid's Fireman (1923), The Greater Glory (1926), His Double Life (1933), en The Devil-Doll (1936).
Paryse Motorskou
Die Paryse Motorskou (Mondial de l'Automobile) is 'n tweejaarlikse motorskou wat in Parys gehou word. Dit word gedurende Oktober gehou en is een van die belangrikste motorskoue, dikwels met baie nuwe produksiemotor- en konsepmotordebuuts. Die vertoning vind tans in Paris Expo Porte de Versailles plaas. Die Mondial word deur die Organisation Internationale des Constructeurs d'Automobiles aangebied, wat dit as 'n groot internasionale motorskou beskou.
In 2016 het die Parys-motorskou 1 253 513 besoekers verwelkom, wat dit die mees besoekte motorskou ter wêreld maak, voor Tokio en Frankfurt.
Die skou was jaarliks tot 1976 gehou; sedertdien word dit tweejaarliks gehou.
John B. Goodenough
John Bannister Goodenough ( GUUD -in-UF; 25 Julie 1922 – 25 Junie 2023) was 'n Amerikaanse fisikus. Hy is 'n Nobelpryswenner in Chemie en is 'n professor in meganiese ingenieurswese en materiaalwetenskap aan die Universiteit van Texas in Austin. Hy is verantwoordelik vir die ontwikkeling van die litium-ioonbattery, die Goodenough-Kanamori reëls vir die bepaling van die polariteit van magnetiese super-wisseling in materiale, en vir die ontwikkeling van ewetoeganglike geheue wat moderne rekenaars moonlik gemaak het.
Goodenough is in Jena, Duitsland gebore. Gedurende- en na sy studies aan Yale-universiteit, het Goodenough in die Tweede Wêreldoorlog as 'n Amerikaanse militêre meteoroloog gedien.
Daarna het hy voortgegaan om 'n Ph.D. in fisika aan die Universiteit van Chicago te voltooi en toe was hy 'n navorser aan die MIT Lincoln Laboratorium. Later raak hy hoof van die laboratorium vir anorganiese chemie aan die Universiteit van Oxford. Sedert 1986 is hy professor aan die ingenieursskool, UT Austin.
Hy is bekroon met die Nasionale Medalje vir Wetenskap, die Copley-medalje, die Fermi-toekenning, die Draper-prys, en die Japan-prys. Die John B Goodenough-toekenning in materiaalwetenskap word na hom vernoem. In 2019 is hy bekroon met die Nobelprys vir chemie, en op 97 jaar oud is hy die oudste Nobelpryswenner dusver.
Hy sterf op 25 Junie 2023, 'n maand voor sy 101ste verjaarsdag.
Vroeë lewe en onderwys
John Goodenough is in Jena, Duitsland, aan Amerikaanse ouers, Erwin Ramsdell Goodenough (1893–1965) en Helen Miriam (Lewis) Goodenough, gebore. Sy vader was besig met werk aan 'n Ph.D. aan die Harvard Divinity School. Hy was later professor in godsdiensgeskiedenis aan Yale-universiteit. John se broer, Ward Goodenough, was 'n antropoloog aan die Universiteit van Pennsylvania. Hulle was saam op koshuis in Groton in Massachusetts. In 1944 het John 'n B.Sc Cum Laude in Wiskunde aan Yale, behaal, waar hy 'n lid van Skull and Bones was.
Nadat hy in die Tweede Wêreldoorlog in die Amerikaanse weermag as meteoroloog gedien het, het Goodenough na die Universiteit van Chicago gegaan om 'n meestersgraad en toe 'n Ph.D. in fisika te voltooi in 1952. Sy doktorale studieleier was Clarence Zener, teoretikus vir elektriese afbreekpunte, en hy werk en studeer by fisici soos Enrico Fermi en John A. Simpson. In Chicago, ontmoet en trou hy met Irene Wiseman.
MIT Lincoln Laboratorium
Na sy studies was Goodenough 24 jaar lank 'n navorsingswetenskaplike en spanleier by MIT se Lincoln Laboratorium. Gedurende hierdie tyd was hy deel van 'n interdissiplinêre span wat verantwoordelik was vir die ontwikkeling van ewetoeganglikge geheue ("RAM"). Sy navorsingspogings op RAM het daartoe gelei dat hy die konsepte van koöperatiewe Jahn-Teller verdraaiing in oksiedmateriale ontwikkel het, en gevolglik het hy die reëls vir die polariteit van die magnetiese superwisseling in materiale, saam met Junjiro Kanamori ontwikkel. Dit staan nou bekend is as die Goodenough-Kanamori reels.
Verblyfreg aan die Universiteit van Oxford
In die laat 1970's en vroeë 1980's het Googenough sy loopbaan as hoof van die laboratorium vir anorganiese chemie aan die Universiteit van Oxford voortgesit. Sy werk in Oxford het hom enoeg erkenning verleen sodat hy navorsing noodsaaklik vir die ontwikkeling van kommersiële litium-ion-oplaadbare batterye kon nastreef. Goodenough kon uitbrei op die bestaande werk oor batterymateriaal van M. Stanley Whittingham, en het in 1980 bevind dat hy LixCoO2 as 'n ligte katodemateriaal met 'n baie hoë energiedigtheid kon aanwend en sodoende die kapasiteit van litiumioonbatterye kon verdubbel. Goodenough se werk is deur Sony deur Akira Yoshino gekommersialiseer. Goodenough het in 2001 die Japan-prys ontvang vir sy ontdekking van die materiaal wat van kritieke belang was in die ontwikkeling van ligte hoë-energie-digtheid herlaaibare litiumbatterye, en hy, Whittingham, en Yoshino het die Nobelprys vir Chemie vir 2019 gedeel vir hul navorsing in litium-ioon batterye.
Professor aan die Universiteit van Texas
Sedert 2019 werk Goodenough, op die ouderdom van 97, steeds aan die universiteit in die hoop om nog 'n deurbraak in batterytegnologie te maak.
Goodenough en sy span aan die Universiteit van Texas, het op 28 Februarie 2017 'n referaat in die vaktydskrif Energy and Environmental Science gepubliseer oor hul demonstrasie van 'n glasbattery, 'n lae-koste-vastestofbattery wat nie vlambaar is nie en 'n lang- en vinnige sikluslewe met 'n hoë volumetriese energiedigtheid. In plaas van vloeibare elektroliete, gebruik die battery glas-elektroliete wat die gebruik van 'n alkalimetaalanode moontlik maak, wat nie dendriete vorm nie. Goodenough en kollega Maria Helena Braga hou 'n patent via die Universiteit van Texas vir elektroliete in die vaste toestand en hulle gaan voort om batteryverwante navorsing te bevorder.
Fundamentele ondersoeke
Goodenough se fundamentele navorsing was gefokus op magnetisme en die oorgangsgedrag van metaal isolators in oorgangsmetaaloksiedes. Saam met Junjiro Kanamori het Goodenough in die 1950's en 1960's, 'n stel semi-empiriese reëls ontwikkel om magnetisme in hierdie materiale te voorspel, nou die Goodenough-Kanamori reëls, wat die basis vorm van superwisseling, 'n kerneienskap vir hoë-temperatuur supergeleiding.
Onderskeidings
Professor Goodenough is lid van die Nasionale Akademie vir Ingenieurswese, die Nasionale Akademie vir Wetenskappe, Franse Akademie vir Wetenskappe, die Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas y Naturales van Spanje en die Nasionale Akademie vir Wetenskappe, Indië. Hy het meer as 550 artikels geskryf, 85 boekhoofstukke en resensies, en vyf boeke, waaronder twee seminale werke, Magnetism and the Chemical Bond (1963) en Les oxydes des metaux de transit (1973). Goodenough was 'n mede-ontvanger van die 2009 Enrico Fermi-toekenning vir sy werk aan litium-ioon-batterye, saam met Siegfried S. Hecker van Stanford Universiteit, wie die toekenning vir werk in plutoniummetallurgie ontvang het.
In 2010 is hy verkies tot 'n buitelandse lid van die Royal Society. Op 1 Februarie 2013 is die President Medalje van Wetenskap deur President Barack Obama van die Verenigde State deur Goodenough aangebied. Hy is bekroon met die Draper-prys vir ingenieurswese. In 2015 is hy saam met M Stanley Whittingham genomineer vir baanbrekersnavorsing wat gelei het tot die ontwikkeling van die litium-ioonbattery, op 'n lys van Clarivate Citation Laureates vir die Nobelprys in chemie, deur Thomson Reuters. In 2017 ontvang hy die Welch-toekenning in chemie en in 2019 ontvang hy die Copley-medalje van die Royal Society.
Die Royal Society of Chemistry bied 'n John B Goodenough-toekenning ter ere van hom.
Goodenough het in 2017 'n ere-toekenning vanaf CK Prahalad van Corporate EcoForum (CEF) ontvang. Die stigter van CEF, Rangaswami, het gesê: "John Goodenough is 'n bewys dat die verbeelding tot voordeel van die wêreld werk. Ons is verheug oor die erkenning van sy lewensduur van prestasies en is hoopvol dat sy nuutste ontdekking groot implikasies vir die toekoms van volhoubare batteryberging sal hê.”
Goodenough is op 9 Oktober 2019 bekroon met die Nobelprys in chemie vir sy werk aan litiumioonbatterye, saam met M. Stanley Whittingham en Akira Yoshino.
George F. Houston
George F. Houston (11 Januarie 1896 – 12 November 1944) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Frontier Scout (1938), The Lone Rider Rides On (1941), Texas Justice (1942), en The Lone Rider in Cheyenne (1942).
Lendenfeldia ramosa
Lendenfeldia ramosa is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Lendenfeldia en tot die familie Thorectidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1889 deur Lendenfeld.
Seleukië
Seleukië (Grieks: Σελεύκεια), ook bekend as Seleukië aan die Tigris, was 'n groot Mesopotamiese stad van die Seleukidiese, Partiese en Sassanidiese Ryk. Dit was aan die westeroewer van die Tigrisrivier geleë oorkant Ktesifon, in die hedendaagse Irak.
Die stad is genoem na Seleukos I Nikator, wat 'n vroeëre nedersetting vergroot en dit omstreeks 305 v.C. die hoofstad van sy ryk gemaak het. Dit was die grootste en belangrikste stad met dié naam en word soms Seleukië aan die Tigris genoem.
Dit was ook onder verskeie ander name bekend, soos Salīq (Siries: ܣܠܝܩ), Māḥôzē (ܡܚܘܙ̈ܐ), Veh-Ardashir (Arabies: ویه‌اردشیر) of Bahurasīr.
Seleukidiese Ryk
Seleukië is omstreeks 305 v.C. gestig nadat Seleukos I Nikator 'n vroeëre stad vergroot het om te dien as die eerste hoofstad van die Seleukidiese Ryk. Seleukos was een van die opvolgers van Alexander die Grote wat die ryk ná Alexander se dood tussen hulle verdeel het. Hoewel hy gou sy hoofstad na Antiogië in Noord-Sirië verskuif het, het Seleukië 'n belangrike sentrum vir handel, Hellenistiese kultuur en streeksregering onder die Seleukiede geword. Die stad is bewoon deur Grieke, Siriërs en Jode.
thumb|links|220px|'n Beeldjie van 'n naakte vrou uit Seleukië, 3de-2de eeu v.C. Irakkese Museum, [[Bagdad.]] Om sy hoofstad in 'n metropolis te omskep het Seleukos feitlik al die inwoners van Babilon, buiten die plaaslike tempelpriesters en -werkers, gedwing om na Seleukië te verhuis. Volgens 'n tablet uit 275 v.C. is die inwoners van Babilon vervoer na Seleukië, waar 'n paleis en tempel gebou is. Die stad was geleë aan die samevloei van die Tigris en 'n groot kanaal uit die Eufraat en het verkeer van albei groot waterweë gekry.
In die 3de en 2de eeu v.C. was dit een van die groot Hellenistiese stede, vergelykbaar met Alexandrië in Egipte en groter as Antiogië. Uitgrawings dui daarop dat die stad se mure 'n gebied van minstens 550 hektaar ingesluit het, rofweg 2,5 km per kant. Hiervolgens word die bevolking geraam op aanvanklik 100 000 en moontlik later meer. Die omringende omgewing het dalk tot 'n halfmiljoen mense onderhou.
In 141 v.C. het die Parters onder Mitridates I die stad verower en dit het die westelike hoofstad van die Partiese Ryk geword. Tacitus het sy mure beskryf en gesê dit was, selfs onder Partiese heerskappy, 'n ten volle Hellenistiese stad. In antieke geskrifte word beweer die stad het 600 000 inwoners gehad en dat dit deur 'n senaat van 300 regeer is. Dit was duidelik een die van die grootste stede in die Westerse wêreld; net Rome, Alexandrië en moontlik Antiogië het meer inwoners gehad. In 41 v.C. is sowat 5 000 Joodse vlugtelinge van Babilonië hier vermoor (Josephus, Ant. xviii. 9, § 9).
In 117 n.C. is Seleukië deur die Romeinse keiser Trajanus afgebrand tydens die verowering van Mesopotamië, maar die volgende jaar het sy opvolger, Hadrianus, die stad aan die Parters teruggegee, en dit is toe in Partiese styl herbou. Dit is in 165 heeltemal deur die Romeinse generaal Avidius Cassius verwoes.
Sassanidiese heerskappy
Meer as 60 jaar later het die Persiese keiser Ardasjir I 'n nuwe stad, Veh-Ardashir, oorkant die rivier laat bou. Eers is geglo dit is op die terrein van Seleukië gebou, maar uitgrawings het getoon dat dit 'n nuwe terrein, apart van Seleukië en Ktesifon, was. Daar was van die 1ste eeu n.C. af aktiewe Christelike kerke in Mesopotamië, en in die 3de en 4de eeu het Seleukië 'n belangrike sentrum geword.
Ná die edik van verdraagsaamheid deur die Sassanidiese koning Jazdegerd I, wat vir 'n tyd 'n einde gebring het aan 70 jaar van die vervolging van Christene, het die oorblywende Christene die kerk versterk en gereorganiseer.
Teen die einde van Jazdegerd I se heerskappy is Christene van 420 af opnuut vervolg. Die stad het eindelik vergete geraak en is deur die woestynsand toegewaai – dit is moontlik aan sy lot oorgelaat nadat die Tigris se loop verander het.
Semperella spicifera
Semperella spicifera is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Die spons behoort tot die genus Semperella en tot die familie Pheronematidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1904 deur Schulze.
Kate Beckinsale
Kate Beckinsale (gebore 26 Julie 1973) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Pearl Harbor (2001), Underworld (2003), The Aviator (2004), en Underworld: Evolution (2006).
Tim Hovey
Tim Hovey (19 Junie 1945 – 9 September 1989) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Private War of Major Benson (1955), Queen Bee (1955), The Toy Tiger (1956), en Man Afraid (1957).
Rory J. Saper
Rory Jonathon Saper (gebore 3 April 1996) is 'n Engelse akteur. Hy is veral bekend vir sy rolle in die rolprent Rufus (2012) en die reeks Find Me in Paris (2018–2020).
Vroeë lewe
Saper is in Slough gebore en het saam met sy twee ouer susters in Beaconsfield grootgeword. Sy pa is 'n verhoogakteur. Hy het die Davenies-skool en Harrow-skool bygewoon.
Lepidothenea
Lepidothenea is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Geoglief
thumb|180px|Geogliewe in 'n ontboste gebied in die [[Amasonereënwoud.]]
'n Geoglief is 'n groot ontwerp of motief (gewoonlik langer as vier meter) wat op die grond gemaak word met duursame elemente van die landskap, soos klippe, gruis of grond. 'n Positiewe geoglief word gevorm deur die rangskikking en oplyning van materiale op die grond, terwyl 'n negatiewe geoglief gemaak word deur 'n deel van die natuurlike grondoppervlak te verwyder om grond met verskillende kleure of teksture te ontbloot.
Geogliewe is gewoonlik 'n soort grondkuns, of soms rotskuns. 'n Heuwelfiguur word teen 'n skuinste gemaak, sodat dit van ver af sigbaar is.
Antieke geogliewe
Die beroemdste geogliewe is dalk die Nazca-lyne in Peru. Die kulturele betekenis wat dié geogliewe vir hulle skeppers gehad het, is steeds onduidelik, ondanks baie hipoteses. Die "Werke van die Ou Mans" in Arabië, "strukture van klip wat talryker as die Nazca-lyne is, asook meer uitgebreid in die gebied waar hulle voorkom en veel ouer", is deur die Italiaanse fisikaprofessor Amelia Sparavigna as geogliewe beskryf. Die gebruik van dié term daarvoor is waarskynlik onakkuraat, want onlangse navorsing het getoon die meeste is nie hoofsaaklik as kuns geskep nie, maar vir 'n reeks doeleindes insluitende begraafplase, 'n hulpmiddel in die vang van migrerende diere en as skoongemaakte gebiede vir kampe, huise en krale.
thumb|220px|Die prehistoriese Engelse heuwelfiguur Wit Perd van Uffington. Sedert die 1970's is talle geogliewe op ontboste grond in die Amasonereënwoud, Brasilië, ontdek en dit het gelei tot gerugte van beskawings uit die tyd voor Columbus. Ondemar Dias het erkenning daarvoor gekry dat hy die geogliewe in 1977 die eerste keer ontdek het en Alceu Ranzi vir die opvolging van die ontdekking deur oor die deelstaat Acre te vlieg.
Ander gebiede met geogliewe sluit in die Oeral, Suid-Australië, Wes-Australië en Suidwes-VSA. Heuwelfigure en doolhowe in Skandinawië, Ysland, Sápmi en die voormalige Sowjetunie is soorte geogliewe. In die suide van Engeland is 'n paar perde- en mensefigure wat in krytgesteentes aan heuwelhange uitgekap is. Voorbeelde is die Wit Perd van Uffington, die Wit Perd van Westbury en die Lang Man van Wilmington. Sommige is antiek, terwyl ander van die laaste paar eeue dateer.
Meer as 50 geogliewe word in Kazachstan aangetref.
Moderne geogliewe
thumb| 220px|'n Portret van [[Djengis Khan wat in 2006 in Mongolië geverf is.]]
Nie alle geogliewe is antiek nie. Die Landkunsbeweging het baie nuwe geogliewe sowel as ander strukture geskep; die bekendste voorbeeld is dalk Spiral Jetty, deur die Amerikaner Robert Smithson. Baie dorpe en stede in die Wes-VSA gebruik letters (ook bekend as "bergmonogramme") teen die heuwels naby hulle. Die Australiese beeldhouer Andrew Rogers het geogliewe oor die wêreld heen geskep met die naam "The Rhythms of Life". Hy het in die streekpark You Yangs 'n geoglief geskep uit erkenning van die inheemse volke van die streek. Dit beeld 'n mitiese wese uit.
Geoglifiese tekste en beelde is algemeen in 'n groot deel van Asië, maar daar was nog min navorsing oor die oorsprong of verspreiding daarvan gedoen.
Lepidosphaera hindei
Lepidosphaera hindei is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Menkaoehor
Menkaoehor (ook bekend as Menkaoehor Kaioe en onder die Hellenistiese naam Mencheres volgens Manetho) was ’n Egiptiese farao van die 5de Dinastie tydens ’n tydperk bekend as die Ou Ryk. Hy het koning Nioeserre opgevolg. Sy troonnaam beteken "Ewigdurend is die siele van Horus".
Familie
Menkaoehor was dalk ’n seun van Nioeserre. Reliëfwerke in die dodetempel van Chentkaoes II dui moontlik daarop, maar dit is nie seker nie.
Daar word gemeen koningin Meresanch IV kon Menkaoehor se vrou gewees het. Sy kon dalk ook Djedkare se vrou gewees het. Nog ’n voorstel is koningin Choeit I, maar dis ook nie seker nie.
Menkaoehor se opvolger, Djedkare, was moontlik sy seun. Ander moontlike kinders sluit in prinsesse Raemka en Chaemtjenent, maar hulle kon ook Djedkare se dogters gewees het en dan was hulle dalk Menkaoehor se kleinkinders.
Bewind
Die Turynse Koningslys dui Menkaoehor se bewind aan as agt jaar. Hy was die laaste farao wat ’n sontempel laat bou het. Sy piramide is dalk in 1842 deur die Duitse argeoloog Karl Richard Lepsius by Saqqara ontdek. Lepsius het dit nommer 29 of die "Koplose Piramide" genoem. Dit is daarna deur sand toegewaai en eers in 2008 herontdek.
Menkaoehor is naas Sjepseskare die geheimsinnigste farao van die 5de Dinastie. Al wat aandui dat hy wel bestaan het, is ’n reliëfwerk van ’n amptenaar met die naam Tjoetjoe wat hom bewonder, ’n steengroef-inskripsie by Wadi Maghara in Sinai uit sy bewind, ’n enkele seel met sy naam op en ’n klein standbeeld.
USS Ticonderoga (CV-14)
Die USS Ticonderoga (CV/CVA/CVS-14) is een van 24 Essex-klas vliegdekskepe wat gedurende die Tweede Wêreldoorlog vir die Amerikaanse Vloot gebou is. Dit is die vierde skip van die Vloot wat die naam gedra het; dit is vernoem na die Slag van Fort Ticonderoga - wat bekend geraak het tydens die Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog.
Die Ticonderoga is in Mei 1944 in diens gestel en het aan verskeie offensiewe in die Stille Oseaan deelgeneem. Daar is vyf Battle Stars aan die skip toegeken. Die Ticonderoga was uit diens onttrek kort na die afloop van die oorlog. Dit was later gemoderniseer en weer in diens gestel in die vroeë 1950's as 'n aanvalsvliegdekskip (CVA) en weer later as 'n teenduikbootvliegdekskip (CVS) herklassifiseer. Dit is te laat in diens gestel om aan die Koreaanse oorlog deel te kon neem maar was baie aktief tydens die Viëtnam-oorlog waarna drie Navy Unit Commendations, een Meritorious Unit Commendation en twaalf Battle Stars aan die skip toegeken is.
Die Ticonderoga het ietwat verskil van die vroeë Essex-klas skepe; dit was 4,9 m langer as die vorige skepe om voorsiening te maak vir lugafweerkanonne op die boeg. Die meeste Essex-klas skepe wat hierna afgelewer is, is volgens hierdie langromp-ontwerp gebou. Daar is soms na die skepe verwys as die Ticonderoga-subklas. Na afloop van die skip se loopbaan, en na vele modifikasies, is daar in die Vlootvaartuigregister na die skip verwys as 'n Hancock-klas.
Die skip is vir die laaste keer uit diens onttrek in 1973 en as skroot verkoop in 1975.
Konstruksie en ingebruikneming
Die skip is neergelê as Hancock op 1 Februarie 1943 by Newport News, Virginië, deur die Newport News Shipbuilding & Dry Dock Co., herdoop na Ticonderoga op 1 Mei 1943, en te water gelaat op 7 Februarie 1944, geborg deur Mej Stephanie Sarah Pell. Dit is op 8 Mei 1944 by die Norfolk Vlootwerf in diens geneem, met kaptein Dixie Kiefer in bevel.
Diensgeskiedenis
Ticonderoga het vir byna twee maande in Norfolk vertoef om toegerus te word, en Luggroep 80 aan boord te neem. Op 26 Junie 1944 het die vliegdekskip 'n koers na die Britse Wes-Indiese Eilande ingeslaan. Hy het lugoperasies en -oefeninge onderweg uitgevoer en het Port of Spain, Trinidad, op 30 Junie bereik. Vir die volgende 15 dae het Ticonderoga intensiewe opgeleiding ondergaan om sy luggroep en bemanning in 'n doeltreffende oorlogspan saam te voeg.
Hy het op 16 Julie uit die Wes-Indiese Eilande vertrek en teruggekeer na Norfolk waar hy op 22 Julie aangekom het vir herstelwerk en veranderinge na die proeflopie. Op 30 Augustus het die karweier na Panama vertrek. Hy het op 4 September deur die Panamakanaal gevaar en die volgende dag met die kus langs na vlootbasis San Diego gestoom. Op 13 September het die karweier by San Diego vasgemeer waar hy proviand, brandstof, lugvaartbrandstof en 'n bykomende 77 vliegtuie gelaai het, asook die Marinierskorps- lugvaart- en verdedigingseenhede wat saam met hulle gegaan het. Op 19 September het hy na Hawaii gevaar waar hy vyf dae later aangekom het.
Ticonderoga het byna 'n maand by Pearl Harbor gebly. Saam met Carina het dit eksperimente uitgevoer in die onderweg-oordrag van lugvaartbomme van vragskip na vliegdekskip. Na daardie toetse het hy lugoperasies uitgevoer – dag-en-nag landing en lugafweeroefeninge – tot 18 Oktober, toe hy Pearl Harbor verlaat het en na die westelike Stille Oseaan geseil het. Na 'n kort stop by Eniwetok, het Ticonderoga op 29 Oktober by Ulithi in die Wes-Caroline-eilande aangekom. Daar het skoutadmiraal Arthur W. Radford, bevelvoerder, Draerafdeling 6, aan boord gegaan en by Taakmag 38 (TF 38) aangesluit as 'n eenheid van skoutadmiraal Frederick C. Sherman se Taakgroep 38.3.
Tweede Wêreldoorlog
Die skip het op 2 November 1944 vanaf Ulithi by die ander draers van TF 38 aangesluit toe hulle uitgebreide lugdekking vir die grondmagte in die Slag van Leytegolf ondersteun het. Die skip het sy eerste lugaanval op die oggend van 5 November geloods. Die vliegtuie van sy luggroep het die volgende twee dae spandeer om vyandelike skeepvaart naby Luzon en luginstallasies op daardie eiland aan te val. Sy vliegtuie het die vliegvelde by Zablan, Mandaluyong en Pasig gebombardeer. Hulle het ook by dié van ander vliegdekskepe aangesluit om die swaar kruiser Nachi te sink. Daarbenewens het Ticonderoga-vlieëniers beweer dat hul ses Japannese vliegtuie afgeskiet en een op die grond vernietig, asook 23 ander beskadig het.
Omstreeks 16:00 op 5 November het die vyand met 'n groep kamikaze-vliegtuie aangeval. Twee van die selfmoordvliegtuie het die Amerikaanse gevegslugpatrollie- en lugafweervuur binnegedring om in die vliegdekskip Lexington neer te stort. Ticonderoga het ongedeerd uit hierdie aanval gekom en twee Japannese vliegtuie neergeskiet. Op 6 November het die oorlogskip twee vegvee en twee bomaanvalle teen die Luzon-vliegvelde en vyandelike skeepvaart in die omgewing geloods. Sy vlieëniers het later daardie dag teruggekeer en beweer hulle het 35 Japannese vliegtuie vernietiging en aanvalle op ses vyandelike skepe in Manilabaai gedoen. Nadat sy vliegtuie herwin is, het die draer ooswaarts teruggeval om hervoorsien te word.
Satyrium monophyllum
Satyrium monophyllum is 'n meerjarige, blomdraende plant en geofiet wat deel is van die Orchidaceae familie. Die spesie is endemies aan Tanzanië.
Satyrium mirum
Satyrium mirum is 'n meerjarige, blomdraende plant en geofiet wat deel is van die Orchidaceae familie. Die spesie is endemies aan Zimbabwe en kom in die Chimanimaniberge voor.
Lessemsauridae
Lessemsauridae is ’n familie of klade van vroeë souropode-dinosourusse wat in die Trias en Jura van Suid-Afrika en Argentinië voorgekom het. In ’n filogenetiese ontleding deur Apaldetti et al. is bevind ’n nuwe klade verbind Ingentia, Lessemsaurus en Antetonitrus, en hulle het dit Lessemsauridae genoem. Dié diere het hoogs pneumatiese nek- en rugwerwels gehad, asook stewige nekke, uitgebreide skouerblaaie en regop arms. Na gelang van die definisie van Sauropoda, is die klade óf die oudste souropode-takson óf ’n sustertakson van die klade.
Die filogenetiese ontleding lyk soos volg:
Eva Perón
Eva Maria Duarte de Perón (Los Toldos, 7 Mei 1919 - Buenos Aires, 26 Julie 1952) was die tweede eggenoot van die Argentynse president Juan Perón (1895-1974). Sy was gevolglik van 1946 tot haar dood in 1952 die eerste dame van Argentinië. Alhoewel sy nie tot enige politieke posisie verkies is nie, het sy 'n groot invloed op regeringsbeleid gehad. Sy het talle bewonderaars onder armes en die werkersklas gehad, wat belangrik vir haar man se magsposisie was. Kort voor haar dood het die kongres haar as die Geestelike Leier van die Nasie aangewys. Sy word liefkosend Evita genoem (die Spaanse verkleiningsvorm, soortgelyk aan die Afrikaanse Evatjie). Die tipiese beeld van haar tydens toesprake was met die hare in 'n bolla en die gebalde vuis voor 'n mikrofoon.
Beknopte biografie
Eva Maria Ibarguren is op 7 Mei 1919 in die dorpie Los Toldos in die provinsie Buenos Aires gebore. Sy was die vyfde kind van Juan Duarte (1872-1926) en Juana Ibarguren (1894-1971). In 1934, op 15-jarige ouderdom, trek sy na die hoofstad om 'n loopbaan as 'n verhoog-, radio-, en filmaktrise te begin. Sy ontmoet kolonel Juan Perón op 22 Januarie 1944 tydens 'n liefdadigheidsfunksie by die Luna Park-stadion ten behoewe van die slagoffers van 'n aardbewing in San Juan. Hulle is die daaropvolgende jaar getroud en Juan Perón is in 1946 tot president van Argentinië verkies.
Oor die volgende ses jaar het sy een van die magtigste vroue in Argentinië geword. Sy het die Eva Perón-stigting opgerig om hulp aan behoeftiges te verleen. Die vereniging het huise en skole gebou en mediese sorg aan arm mense beskikbaar gestel. Sy het ook die vroue-afdeling van die Peronistiese beweging gestig. Dit was die eerste politieke vrouebeweging in Argentinië gewees.
Bruce Hubbard
Bruce Hubbard (1952 – 12 November 1991) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent The Cotton Club (1984) en in die televisiereeks The Equalizer (1985).
Eva Perón
Beknopte biografie
In 1951 wou sy die adjunkpresident word, maar die militêre leiers, maatskaplike elite en haar eie eggenoot oortuig haar om van haar planne af te sien. In plaas daarvan word die titel 'Geestelike Leier van die Nasie' in 1952 aan haar toegeken.
Sy is tydens 'n histerektomie in November 1951 met kanker gediagnoseer. Dokters is gevra om dit stil te hou sodat dit nie die presidensiële veldtog negatief beïnvloed nie. Sy sterf op 26 Julie 1952 op 33-jarige ouderdom aan servikale kanker, waarna haar liggaam gebalsem is. Nadat haar man se regering omver gewerp is, het haar liggaam vir 20 jaar weggeraak. Dit is later in Italië gevind, na Argentinië teruggeneem, en saam met haar man begrawe nadat hy in 1974 oorlede is.
Die musiekrolprent, Evita (1996) is op haar lewe gebaseer. Madonna het die hoofrol vertolk.
USS Hancock (CV-19)
Die USS Hancock (CV/CVA-19) is een van 24 Essex-klas vliegdekskepe wat gedurende die Tweede Wêreldoorlog vir die Amerikaanse Vloot gebou is. Dit is die vierde skip wat die naam gedra het en is vernoem na een van die stigting vaders van Amerika: John Hancock. Hancock was president van die Tweede Kontinentale Kongres en die eerste goewerneur van die Statebond van Massachusetts. Die Hancock is in April 1944 in diens gestel en het aan verskeie offensiewe in die Stille Oseaan deelgeneem, Daar is vier Battle Stars aan die skip toegeken. Die Hancock is kort na die afloop van die oorlog uit diens onttrek, later gemoderniseer en weer in diens gestel in die vroeë 1950's as 'n 'n aanvalsvliegdekskip (CVA). In sy tweede loopbaan het die skip die hele tyd in die Stille Oseaan deurgebring en 'n prominente rol in die Viëtnamoorlog gespeel. Daarvoor is die Navy Unit Commendationaan die skip toegeken. Die Hancock is die eerste vliegdekskip wat met stoomkatapulte toegerus is.
Die Hancock in 1976 vir die finale keer uit diens onttrek en verkoop as skroot later die jaar.
Briony Behets
Briony Behets (gebore 1952) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Trespassers (1976) en Long Weekend (1978), en in die televisiereekse The Box (1974) en Families (1990).
Semperella stomata
Semperella stomata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die glassponse (Hexactinellida). Die spons lewe in die diepsee. Die skelet van die spons bestaan uit spikula van kiesel.
Die spons behoort tot die genus Semperella en tot die familie Pheronematidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1896 deur Ijima.
Memecylon soutpansbergense
Die Soutpansbergroosappel (Memecylon soutpansbergense) is 'n struik of klein boompie wat deel is van die Melastomataceae-familie. Dit is endemies aan die Soutpansberge in Limpopo, sy voorkomsgebied is 850 km². Die boom word gebruik as brandhout en vir informele huisbou.
Die boom se FSA-nommer is 763.
Behoudswet
Een van die mees fundamentele eienskappe van materie is die behoud van 'n sekere aantal eienskappe. Aan die einde van die 18e eeu het die skeikundige Antoine Lavoisier ontdek dat massa nie vernietig of geskep kan word nie. In die 19e eeu is die eerste wet van die termodinamika oor die behoud van energie geformuleer. Analoog hieraan is die wet van die behoud van meganiese energie in die meganika. Die behoudswette van die klassieke meganika kan met sekere korreksies ook toegepas word in vertakkinge van die moderne fisika, byvoorbeeld die relatiwiteitsteorie, die kwantummeganika en die elementêre deeltjieteorie.
Die momentum van 'n bewegende liggaam word gedefinieer as die massa vermenigvuldig met die snelheid waarteen dit beweeg. Hieruit volg dat as 'n volmaak elastiese bal teen 'n harde muur gegooi word, dit teen dieselfde snelheid van die muur sal wegspring as die snelheid waarteen dit die muur getref het. Iemand sal dadelik die opmerking maak dat daar nie so iets soos " 'n volmaak elastiese bal" bestaan nie. Tog is daar deeltjies wat as "volmaak elasties" beskou kan word - atome en molekules van gasse, byvoorbeeld.
Die sonnestelsel kan beskou word as 'n stelsel waarop geen eksterne kragte inwerk nie. Die aarde beweeg al baie miljoene jare om die son en behou sy momentum en hoekmomentum. Die behoudswette wat tot dusver bespreek is, is van toepassing op deeltjies of materie. Daar is egter in die termodinamika ook behoudswette wat intuïtief nie so duidelik is nie. Daar is byvoorbeeld vasgestel dat warmte iets is wat nie 'n behoudswet gehoorsaam nie. Tydens 'n termodinamiese proses kan warmte verdwyn sander dat dit weggelei word. Die behoudswet wat hier van toepassing is, lui dat warmte plus arbeid behoue bly.
Behoud van meganiese energie
Hierdie wet dui aan dat die meganiese energie in 'n stelsel nie tot niet sal gaan as geen eksterne kragte daarop inwerk nie. Die meganiese energie is die som van die bewegingsenergie en die potensiële energie. Die bewegingsenergie is presies wat die naam se dit is. Dit kos 'n sekere hoeveelheid energie om 'n voorwerp aan die beweeg te kry. Die energie wat bygevoeg word, word nou in bewegingsenergie omgesit.
Daar bestaan dus ŉ verband tussen bewegingsenergie en momentum. Bewegingsenergie, wat ook kinetiese energie genoem word, word gedefinieer as die helfte van die massa vermenigvuldig met die kwadraat van die snelheid. Die potensiële energie van 'n liggaam in joule word gedefinieer as die gewig van die liggaam in newton vermenigvuldig met die hoogte daarvan bokant die grond in meter.
Meganiese energie is potensiële energie + kinetiese energie, en volgens die wet van behoud van meganiese energie sal hierdie twee saam altyd 'n konstante wees (as die een verminder, sal die ander een meer word), soos wanneer 'n bal vertikaal die lug ingegooi word. Namate dit styg, neem die potensiële energie toe, maar terselfdertyd trek die bal stadiger en die kinetiese energie neem af. Wanneer dit die hoogste punt bereik het, gaan staan dit vir ŉ oomblik stil in die lug.
Dan besit dit slegs potensiële energie. As dit nou begin terugval, verminder die potensiële energie, terwyl die kinetiese energie toeneem. Energie is die vermoë om arbeid te verrig. Byvoorbeeld, 'n groot rots wat op die rand van 'n krans lê, kan verwoesting saai as dit daar sou afrol. Bo-op die krans het dit baie potensiële energie wat baie destruktiewe "arbeid" kan verrig as die rots momentum begin kry. Daar is dus 'n wisselwerking tussen verskillende vorme van energie.
Baie vorme van energie kan ook in warmte omgesit word. 'n Koeël wat 'n harde oppervlak tref, kom in ŉ baie kort tydjie tot stilstand. Wat het dan van die energie daarvan geword? 'n Deel van die energie is gebruik om 'n gat in die muur te ruk, ŉ deel is in warmte omgesit en nog ŉ deel is gebruik om die stukkie lood plat te slaan. In 'n stoomenjin word die potensiële energie in die hout of steenkool in warmte omgesit, wat weer kinetiese energie tot gevolg kan hê.
Die water in 'n kraan het potensiële energie in die vorm van druk; as die kraan oopgedraai word, verminder die druk en gevolglik ook die potensiële energie. Die potensiële energie word dan in kinetiese energie omgesit en die water begin loop. Deur arbeid te verrig, kan ŉ veer uitgetrek en potensiële energie sodoende in die styfgespanne veer bygevoeg word. So 'n veer kan ook gebruik word om 'n horlosie aan te dryf, en dan word die potensiële energie in kinetiese energie omgesit.