cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plinius die jongere
Veronderstelde broer
Daar bestaan sekere getuienis wat aandui dat Plinius 'n broer gehad het. Plinius die jongere het Secundus gemeld as een van sy name, aanduidend dat hy die tweede seun was. 'n Gedenkteken wat te Como opgerig is (tans CILV5279) herhaal die terme van die bemaking waardeur die aedile Lucius Caecilius Cilo, seun van Lucius, 'n fonds gestig het, waarvan die rente toegeken was vir die aankoop van olie (vir seepmaak) vir die baddens van die inwoners van Como. Die trustees word blykbaar genoem in die inskripsie: L. Caecilius Valens en P. Caecilius Secundus, seuns van Lucius, en die contubernalis Lutulla.
Die woord contubernalis waarmee Lutulla beskryf word, is die militêre term vir 'n "tentmaat", wat slegs kan beteken dat sy by Lucius ingewoon het, en nie as sy vrou nie. Die eersgenoemde man, L. Caecilius Valens, is waarskynlik die ouer seun. Plinius die jongere bevestig dat hy 'n trustee was vir die erflating "van my voorouers". Die inskripsie P. staan waarskynlik vir Plinius eerder as die meer algemene Publius. In daardie geval sal dit Plinius die jongere se aangenome naam wees; gevolglik moes die monument 'n aantal jare na die bemaking opgerig gewees het. Lutulla het dit miskien geadministreer tot die seun se mondigwording.
Volwasse lewe
Plinius die jongere het drie keer getrou, die eerste keer toe hy baie jonk was, omtrent agtien, met die stiefdogter van Veccius Proculus, van wie hy die wewenaar geword het op ouderdom 37, tweedens met die dogter van Pompeia Celerina, op 'n onbekende datum, en derdens met Calpurnia, dogter van Calpurnius en kleindogter van Calpurnus Fabatus van Comum in noord-Italië. Plinius het vermoedelik skielik oorlede tydens sy aanstelling in Bithynië-Pontus, rondom 112 v.C., aangesien geen van die gebeure in sy briewe op 'n latere jaar betrekking het nie.
Loopbaan
Plinius was weens sy gebore adelstand bestem vir die ridderlike rang, d.i. 'n lid van die adellike orde van equites (of ridders), die laer (ná die senatoriale orde) van die twee Romeinse aristokratiese ordes wat senior siviele en militêre aanstellings gemonopoliseer het in die vroeë ryk. Sy loopbaan, vanaf die ouderdom van agtien, het aanvanklik die normale roete vir ridderlikes gevolg. Maar, anders as by meeste ridderlikes, het hy toegang verkry tot die hoër ordes deur as quaestor verkies te word in sy laat-twintigs.
Leucosolenia vesicula
Leucosolenia vesicula is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Plinius die jongere
Loopbaan
Plinius het aktief deelgeneem aan die Romeinse regstelsel, veral wat betref die Romeinse centumvirale hof, wat met erflatingsake bemoeid was. Later, was hy 'n welbekende aanklaer en advokaat by die sake van 'n aantal provinsiale goewerneurs.
Leucosolenia vesicula
Die spons behoort tot die genus Leucosolenia en tot die familie Leucosoleniidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1870 deur Haeckel.
Plinius die jongere
Loopbaan
Plinius se loopbaan word algemeen gesien as 'n oorsig oor die vername Romeinse publieke benoemings en is daarvan die besgedokumenteerde voorbeeld van sy tyd, wat getuienis lewer vir verskillende aspekte van die keiserbedeling. Effektief het Plinius paaie gekruis met al die organisatoriese hooffasette van die vroeë Romeinse ryk. Dit word verder as 'n allermins geringe prestasie vir 'n Romein geag, om nie bloot die bewinde van verskeie uiteenlopende keisers, waaronder die veelveragde Domitianus, te oorleef het nie, maar om nietemin deurlopend deur die range opgang te gemaak het.
Geskrifte
In die verloop van sy lewe het hy 'n hoeveelheid gedigte geskryf, waarvan meeste verlore is, ten spyte van sy gehegdheid daaraan. As 'n erkende spreker, was hy 'n uitgesproke navolger van Cicero, alhoewel sy prosa gewis meer hovaardig en minder direk as dié van Cicero was. Sy enigste behoue rede is die Panegyricus Traiani, wat in 100 n.C. in die senaat gelewer is. Dit bied 'n beskrywing van Trajanus se persoon en optredes in 'n lofbetuigende, benadrukte formaat, waarin Trajanus veral teenoor die voormalige keiser Domitianus afgespeel word. Dit is nietemin 'n relevante dokument wat vele besonderhede van die keiserlike aksies tot ons beskikking stel, aangaande verskillende fasette van sy administratiewe gesag, waaronder belasting, wetgewing, militêre dissipline en handelswese. Plinius het dit bestempel as 'n opstel omtrent die optimus princeps (beste leier).
Epistulae
Die grootste liggaam van Plinius se behoue geskrifte is sy Epistulae (Briewe), 'n reeks persoonlike skrywes gerig aan sy vriende en kollegas. Hierdie briewe lewer 'n unieke getuienis van Romeinse administratiewe geskiedenis en alledaagse lewe van die eerste eeu. Die styl verskil heelwat van dié in die Panegyricus en sekere kommentators voer aan dat Plinius die skepper was van 'n nuwe styltrant: die brief wat vir publikasie geskryf is. Veral noemenswaardig onder hierdie briewe is twee waarin hy die uitbarsting van Berg Vesuvius van Augustus 79 beskryf, waartydens sy oom Plinius die ouere gesterf het (Epistulae VI.16, VI.20), benewens een waarin hy die keiser om voorskrifte vra omtrent die amptelike beleid jeens Christene (Epistulae X.96). Plinius se aandag aan detail in die briewe omtrent Vesuvius is so nougeset dat moderne vulkanoloë die betrokke soort beskryf as Pliniese uitbarstings.
Kaapse naaldvis
Die Kaapse naaldvis (Petalichthys capensis) is 'n vis wat endemies is aan Suid-Afrika en kom voor tussen Valsbaai en Durban. In Engels staan die vis as die Cape needlefish. Die vis kom in skole voor.
Plinius die jongere
Manuskripte
In Frankryk het Giovanni Giocondo 'n manuskrip van Plinius die jongere ontdek wat briewe met sy korrespondensie aan Trajanus bevat het. Giocondo het dit in Parys gepubliseer en aan Lodewyk XII opgedra. Twee Italiaanse uitgawes van Plinius se Epistulae is deur Giocondo gepubliseer, waarvan een in Bologna gedruk is in 1498, benewens 'n ander van Aldus Manutius se drukpers in 1508.
Villas
Plinius was 'n liefhebber van villas, en was weens sy welstand die eienaar van verskillendes, soos die een in die Como-meer, genaamd "Tragedie" weens die ligging hoog teen 'n heuwel. 'n Ander, aan die strand van die meer, was weer genaamd "Komedie" weens die lae ligging.
Plinius se hooflandgoed in Italië was in die noorde van Umbria, onder die bergpasse van Bocca Trabaria en Bocca Serriola, 'n area wat hout verskaf het vir Romeinse skepe, wat via die Tiber na Rome vervoer is. Die area was van strategiese belang, aangesien Romeinse magte hier oor die Appenynse passe beheer kon uitoefen.
Hoephoep
Die hoephoep is lid van die voëlfamilie Upupidae en kom wydverspreid in die warmer dele van veral die Ou Wêreld voor. Hulle is merendeels kleurryk en veral die lede van die subfamilie Upupinae is maklik herkenbaar aan hul kuiwe. Die ander subfamilie, Phoeniculinae, het geen kuiwe nie, maar hul veredos is donkerder en blinker.
Die hoephoep is lawaaierig en het sy volksnaam aan sy roepgeluid te danke, Die voëls eet veral insekte; hul nesgewoontes is ietwat vreemd vir insektvreters. Die verskillende subfamilies, genera en spesies van die Upupidae verskil slegs in geringe mate wat bou, grootte en kleur betref en hulle is meestal duidelik herkenbaar as hoephoepe. Selfs in die geval van die subfamilie Phoeniculinae, waar die voëls geen kuiwe het nie, is die bou, die snawel, die tone en die kleur van die voëls nog baie kenmerkend vir die Upupidae.
In Europa, waar hulle byna oral voorkom, behalwe in Skandinawië, Finland en Groot-Brittanje, is hulle gewoonlik trekvoëls. Die hoephoepe wat in Europa broei, soos byvoorbeeld die Upupaepops, migreer elke September om in Noord-Afrika en die tropiese dele van Afrika te oorwinter en keer in April terug na hul broeigebied in die Noorde.
Hoephoepe kom ook dwarsoor Asië tot by die Stille Oseaan voor. In hierdie streke is hulle ook net somerbesoekers, want hulle oorwinter in Afrika en in Suid-Asië. Oor die hele Afrika, behalwe in die woestyn, die hoe bergland en die woude, word broeikolonies van hoephoepe aangetref. Hulle is ook trekvoëls, soos byvoorbeeld die Upupa epops senegalensis, wat in die noordelike tropiese gebiede van Afrika voorkom en in 'n noordelike en suidelike rigting oor die savannes trek in dieselfde tyd wanneer die Europese hoephoepe migreer.
Sommige hoephoepe van Afrika is nie gereelde trekvoëls nie. Hulle is egter rustelose voëls en verdwyn soms vir jare of maande uit 'n gebied. Hoephoepe word soms ook op grond van hul voedingsgewoontes in twee groepe verdeel: dié wat hul kos op die grond soek en dié wat hul kos in bome soek. Albei groepe het die kenmerkende geboë, lang, dun snawels waarmee hulle kos uit gate, nou splete en krake en selfs uit die grond kan vroetel. Hoephoepe vreet insekte, larwes, spinnekoppe, wurms, kewers en so nou en dan akkedisse, slange en paddas. Die kakelaar (Phoeniculus purpureus), 'n kuiflose hoephoep wat sy kos in bome soek, eet veral kewers, duisendpote, termiete, miere en sprinkane.
Die kakelaar word van Knysna ooswaarts tot by Ethiopië en oor die hele Senega l aangetref, en in Gauteng weswaarts tot by Damaraland en Angola. Alle hoephoepe maak nes in 'n gat of holte wat deur die natuur gevorm is; hulle grawe nie self gate nie. Hulle neste word dus in holtes in die grond aangetref, tussen klippe of in gate in grondwalle, hol boomstamme, termiethope en selfs in gate in die mure en in solders van ou plaasgeboue.
Die neste word gewoonlik glad nie uitgevoer nie. Net die gewone hoephoep (Upupa africana), wat van Kaapstad tot Zaïre en in Ethiopië voorkom, voer soms sy nes met 'n bietjie gras uit. Tussen 4 en 7 eiers word in die nes gelê. Hulle is aanvanklik ligblou, maar word met verloop van tyd olyfbruin. Net die wyfie broei. Die lengte van die verskillende spesies se broeityd verskil soms met enkele dae. Gedurende die broeityd word die wyfie deur die mannetjie gevoed en gewoonlik ook nog die eerste week nadat die eiers uitgebroei het. Omdat die wyfie dadelik na die lê van die eerste eier begin broei, kom die eiers nie tegelyk uit nie. Die nes word in geen stadium, soos by die meeste ander insekvretende voëls die geval is, skoongemaak nie. Selfs nie eens die eierdoppe word uitgeskop nie. Die nes word baie vuil en selfs die kleintjies en hul ouers begin met verloop van tyd sleg ruik.
Die kleintjies bly, afhangende van die spesies, van 24 tot 32 dae in die nes. Na die eerste 7 dae word hulle deur albei ouers gevoed. In sommige gevalle word hulle ook deur ander hoep-hoepe, waarskynlik ouer broers en susters uit 'n vorige broeisel, gevoed. Hoephoepe sal soms 2 tot 3 keer per seisoen broei. Om 'n nes vol kleintjies groot te maak, lei in sommige gevalle tot eienaardige voedingspatrone. In die geval van die Upupa epops voer die ouers die kleintjies op die volgende manier: een kleintjie wag by die ingang van die nes op die ouers.
Sodra hy sy happie gekry het, druk die kleintjie agter hom vorentoe, en so hou dit aan. Elke kleintjie wat sy happie gekry het, gaan staan agter in die ry en wag sy beurt af. In Suider-Afrika word veral 3 hoephoepspesies aangetref. Die gewone hoephoep (Upupa africana) het 'n lang, swart, gepunte kuif wat na willekeur gelig en laat sak kan word. Die res van die kuifvere is rooibruin, asook die mantel en die eerste deel van die rug. Verder het hierdie voel 'n aantal swart, wit en dofgeel dwarsstrepe. Van sy onderkeel tot by sy pens is hy rooierig.
Sy oë is bruin, sy snawel swartbruin en sy pote grys. Die mannetjie en die wyfie lyk eenders, maar die kleure van die wyfie is nie heeltemal so helder nie. Hulle is nie ware trekvoëls nie, maar verdwyn soms heeltemal uit sekere gebiede. Hulle hou van die oop savannes en verkies die dele met kort gras. Hulle voorkeur vir kort gras het hulle selfs na private grasperke gelok. Hulle kom oor die hele Suider-Afrika voor. Die rooibekkakelaar (Phoeniculus purpureus) en die swartbekkakelaa r (Rhinopomastus cyanomelas) is albei hoephoepe wat hul kos in bome soek en dus selde soos die gewone hoephoep op die grond gesien word. Hulle het ook nie kuiwe soos die gewone hoephoep nie.
Hulle sit dan saam op die takke en swaai, buig hul lywe heen en weer en kekkel saam in 'n koor. Die swartbekkakelaar, wat oral in die noordelike helfte van suidelike Afrika en selfs in taamlik dorre streke aangetref word, word gewoonlik alleen of in pare gesien. Hulle het die eienaardige gewoonte om dikwels onderstebo aan takke te hang op soek na kos.
Identifikasie
Die kop, rug en onderkant is helder roesbruin van kleur (mannetjie) en die wyfie bietjie dowwer roesbruin kleur. Die stert is hoofsaaklik swart, maar wit by die basis.
Habitat
Savanne, oop bosveld, tuine en parke. In droër streke is hul beperk tot rivieroewerbos.
Verspreiding
Kom voor in hele suidelike Afrika.
Geluid
Dromerige hoep hoep 'n paar keer herhaal.
Marzanne Leroux-Van der Boon
Marzanne Leroux-Van der Boon (gebore Marthé Suzanne Steenkamp; 26 Desember 1940 – 17 Augustus 2022) was 'n Afrikaanse skrywer. Sy het in Vredehoek, Kaapstad gewoon en is bekend vir haar romantiese novelles wat handel oor etniese en aktuele kwessies. Sy het 'n passie vir Israel, vier van haar boeke van die afgelope jare het in dié land afgespeel.
Lewe en werk
Marthé Suzanne (Marzanne) Steenkamp staan as Sasja onder haar vriende bekend. Haar pa is ’n versekeringagent wat weens die aard van sy werk gereeld verhuis. Sy word groot in die Boland en gaan by altesaam agt skole skool en matrikuleer in 1958 aan die Hoër Meisieskool Worcester. Hierna bekwaam sy haarself as onderwyser, eers met ’n diploma in Laer Onderwys van die Oudtshoornse Onderwyskollege en later deur die Universiteit van Suid-Afrika. Hoewel sy godsdienstig grootword, kom sy eers in 1972 in ’n charismatiese kerk tot bekering, waarna haar Christenskap ’n baie belangrike faset van haar lewe word. Sy gee by verskeie skole onderwys en raak later betrokke by die Begaafde Kind-projek van die Kaapse Onderwysdepartment. Tot aan die einde van 1992 gee sy Afrikaans by die Rudolph Steiner Waldorfskool in Constantia. Daarna is sy deeltyds werksaam by die ATIC Vigs-sentrum as berader en dien ook op die uitvoerende bestuur van die Afrikaanse Skrywersvereniging. Sy skryf ’n gereelde rubriek vir die Christelike tydskrif Lééf. In 1962 trou sy met Niel le Roux wat in die bankwese werksaam is en hulle het twee kinders, Armand en Lenska. Hulle skei in 1985. In 1988 trou sy met Bob van der Boon, ’n Nederlander wat as ’n mariene skeepsloods in die Kaapstad hawe werk. Hy het ook twee kinders uit ’n vorige huwelik, Roderick en Lisa, wat in Australië woon. Sy en haar man reis gereeld en by die plekke wat hulle so besoek samel sy stof in vir haar verhale. Sy vertaal die “Zion Chronicles”-boekreeks en dit motiveer haar om Israel binne die bestek van twee en ’n halwe jaar sewe kere te besoek, wat ook lei tot ’n uitgebreide reeks romans oor Israel.
Douglas Kennedy (akteur)
Douglas Kennedy (14 September 1915 – 10 Augustus 1973) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Dark Passage (1947), Chain Gang (1950), The Last Wagon (1956), en The Land Unknown (1957).
Marzanne Leroux-Van der Boon
Skryfwerk
Vanaf ’n jong ouderdom lees sy baie en skryf sy ook dikwels. Vir tien jaar hou sy gereeld ’n dagboek. Vanaf 1971 begin sy egter verhale vir tydskrifte skryf en haar eerste vervolgverhaal in Sarie word later in boekvorm gepubliseer as “Seisoen op ’n verlate strand”. Hierna skryf sy nog verskeie vervolgverhale wat in tydskrifte soos Sarie, Landbouweekblad en Huisgenoot geplaas word. Haar eerste romans, “Elizabeth se kind”, “Die weerloses” en “Voor dit lig word”, is almal eers as vervolgverhale gepubliseer. In “Voor dit lig word” leef Joseph agter die plesier aan en skeel lewenswaardes hom min. Hy het talle vroue in sy lewe en bevraagteken nie sy lewenstyl en die gebrek aan intimiteit in sy verhouding met sy seun en vriende nie. Dan ontmoet hy vir Sophia, wat negentien jaar jonger is as hy en nog glo in die verskil tussen goed en kwaad en in die werklikheid van Christus en geloof. Dit laat ’n stryd binne Joseph ontbrand. “Lente van die rooi papawers” se hoofkarakter is Festus Kellerman, wat in ’n hotelkamer in Tel Aviv in Israel tot bekering kom. Dit is egter nie die einde van die pad vir hom nie, maar slegs die begin van baie hartseer en probleme vir hom en Esther. Hierdie roman beeld die lewe in moderne Israel uit. “Aandmis oor Paternoster” is ’n roman wat handel oor ’n liefdesverhouding oor die kleurgrens, waar ’n wit joernaliste en ’n bruin teoloog mekaar liefkry. In “Die blywendste seisoen” raak ’n getroude man (Will) en vrou (Miriam) in hulle middeljare vasgevang in ’n intense ongeoorloofde liefde, wat hulle onmagtig is om teen te gaan. Hy weet dat hy nog nooit so bewus was van ’n vrou nie, en sy, bo alles kind van God, weet sy kan en wil nie sonder hom lewe nie. Net soos een seisoen onafwendbaar oorgaan in ’n ander seisoen, kom die skuldgevoelens egter en soek hulle na sekerheid en God se wil vir hulle lewens. “Dosyn dae, dosyn maande” is in 1987 die wenner van Sarie en ATKV se novellewedstryd en in 1990 wen die versamelbundel “Bittersoet sewe” dieselfde prys, waarvoor sy die novelle “Goud uit strooi” bydra.
“Klaprose teen die wind” trek die aandag wanneer dit homoseksualiteit en vigs as tema aandurf, teen die agtergrond van die politieke werklikhede van Suid-Afrika. Dit is die verhaal van twee jong mans (Marc en Jurgen) wat op grond van politieke en gewetensbesware teen militêre diensplig die land verlaat en hulle in Nederland vestig. Jurgen was voorheen in ’n homoseksuele verhouding betrokke met ’n man wat aan vigs dood is en werk by die vigs-afdeling van ’n Amsterdamse hospitaal. Marc is die seun van ’n Nederlandse immigrant. Sy pa is as gevolg van sy homoseksualiteit van sy ma geskei en pleeg later selfmoord. Marc toon self homoseksuele neigings, maar is ook aangetrokke tot Anneliese, ’n Amsterdamse prostituut. Jurgen ontwikkel vigs, wat Marc noop om sy terugkeer na Suid-Afrika uit te stel en sy siek vriend op te pas. Hulle onderneem ’n gesamentlike reis deur die suide van Engeland, al agter die klaprose aan, wat terselfdertyd Jurgen se finale afskeid van die lewe is. Hoewel die toonaard van die roman hoofsaaklik anti-gay is, word die verhouding tussen die twee mans met besondere sensitiwiteit hanteer, waarvoor verskeie kritici lof het. Die klaprose word simbool van die lewe se verganklikheid en die mens se weerloosheid. “Klaprose teen die wind” wen die 1993 prestige-prys van die FAK en Kaaplandse Helpmekaarstudiefonds vir ontspanningsleesstof en word in dieselfde jaar genomineer vir die Rapportprys. “Soos honde van die hemel” ondersoek die verlede aan die vooraand van die eerste demokratiese verkiesing in Suid-Afrika, aan die hand van die persoonlike tragiek, vrese en verwagtinge van die hoofkarakters. Dit is die verhaal van Ruud, ’n buite-egtelike kind van ’n Kaapse bruin vrou en ’n Nederlandse diplomaat. Hy keer in 1993 na meer as veertig jaar terug na Suid-Afrika. Hy begin dan ’n verhouding met Anne, wat onderwys gee in Afrikaans en reeds vroeg in haar lewe in opstand gekom het teen haar pastorie-ouers se verkramptheid. Sy neem deel aan verskeie protesbewegings teen apartheid, maar voel steeds dat sy nie genoeg doen nie. Beide karakters het diep persoonlike letsels. Anne woon in Ruud se grootouers se ou huis, dieselfde huis waar hy vir ’n jaar lank deur sy oom seksueel misbruik is. Hierna het Ruud verskeie mislukte verhoudings in Nederland. Anne was ongelukkig getroud vir twintig jaar. Wanneer sy eindelik haar man verlaat, raak sy vervreem van haar seun wat die trauma van die grensoorlog nie kan verwerk nie. Die problematiek van hierdie veelbewoë tyd in die geskiedenis word aangespreek en sluit in rassemoord, politieke optimisme en pessimisme, kindermishandeling, problematiese liefdesverhoudings, homoseksualiteit, verkragting, Calvinisme met godsdienstige wroeging en voortdurende rassisme. Hierdie twee romans word later saam heruitgegee onder die titel “Skadu’s van gister”.
Kortprosa
“Dawid se jubeljaar” is kortverhale waarin die hoop op herstel, genesing en geluk, ten spyte van swaarkry, die middelpunt vorm. Al hierdie verhale is sterk gefundeer in Christelike beginsels. Die titel van die bundel verwys na die bepaling in Oud-Israel dat elke vyftigste jaar ’n jubeljaar in die land moes wees, waarin alle skuld afgeskryf word en slawe vrygestel word en selfs die grond toegelaat word om te rus. So ’n jubeljaar breek vir die plaasvoorman Dawid in die titelverhaal aan wanneer sy vervreemde vrou na baie jare onverwags uit die stadslewe na hom terugkeer en hulle geleentheid kry om alle skuld tussen hulle af te skryf. “Lewensblik” is ’n keur uit haar essays oor die lewe wat in die tydskrif Lééf verskyn het. Die essays deel met die lewe se uitdagings, soos die afwagting en onsekerheid van reis en verhuis en die kommer en trauma van siekte en dood, maar ook met die vertroosting wat in die Here se liefde en genade te vinde is. “’n Skans teen die donker” (’n fragment uit “Klaprose teen die wind”) word deur Lina Spies in die versamelbundel “Majesteit, die kat” opgeneem.
Jeugverhale
Sy skryf ook jeugverhale, waarin die dood en liefde, asook verhoudings met mense en met God deurlopende temas is. In “Somernagdroom” vorm die jeugliefde en al die probleme daaromheen die tema. Gabrielle is gekys met die hoofseun Cobus, maar wanneer sy vir Henri leer ken, besef sy dat sy nooit vir Cobus liefgehad het nie. Haar ouers dink egter Henri is te oud vir haar en te wêreldwys en boonop het hy ’n gebreklike voet. Gabrielle sê egter vir Cobus af, maar kort daarna is Henri in ’n motorongeluk dood. Gabrielle moet nou die dood van haar eerste ware liefde verwerk. “Die wag vir die somer” handel oor Christo, ’n jong man wat leukemie kry en die moontlikheid van sy eie dood in die gesig moet staar. Hy ontmoet dan vir Malaika, ’n naam wat “lig” beteken in Swahili. Saam werk hulle in die lang wintermaande aan skooltake en met haar kan hy oor sy siekte en vrees praat, want sy ken die dood. Haar broer, Stephan, is twee jaar tevore in ’n motorongeluk dood. Malaika se ma blameer steeds haar pa, wat bestuur het toe die ongeluk gebeur het. Dit wil verder vir Malaika lyk of haar ma sielkundige afwykings begin toon. Die wag vir die somer is egter nie tevergeefs nie, want dit bring ’n belofte van ’n nuwe lewe. In 1982 is hierdie boek ’n naaswenner in Sarie en Tafelberg-Uitgewers se jeugverhaalwedstryd. “Langebaan/Parys-retoer” se tema is Hanno en sy oom Leroi se besoek aan Parys net voor Kersfees. Hier maak hy kennis met Misha, teenoor wie hy kan oopmaak oor die onlangse dood van sy suster Thérèse en sy skuldgevoelens daaroor. Terwyl sy ma siek was moes hy na haar kyk, maar hy leer haar ’n speletjie met vuurhoutjies en gaan speel dan saam met sy vriende, waarna Thérèse doodbrand in die huis. Misha het egter self haar pyn en saam leer hulle dat jy jou nie kan afsluit daarvan nie, maar deur jou verlies moet uitreik na ander. “Luc en Libertine” vertel die verhaal van Libertine, ’n Ovambo-meisie van Namibië wie se ma nou huishulp is vir ryk wit mense in Constantia in die Kaap. Sy kom skoolgaan by die Waldorfskool in die Kaap, waar sy vir Luc ontmoet, ’n jong man uit ’n gegoede blanke gesin. Luc is ’n rebel met lang hare en oorring, maar ook ’n begaafde kunstenaar. Oor hierdie grense kry hulle mekaar lief, maar dis ’n liefde wat teenkanting kry. Die roman spreek belangrike sosiopolitieke kwessies soos regstellende aksie, armoede, apartheid en die struggle aan. “Tyd van herkenning” fokus op die verhouding met ander mense en God. Die jong kunstenaar Marc worstel met sy seksuele oriëntering. Sy pa was gay en het hulle verlaat en daarom deel sy ma ook sy bekommernis. Hy loop kunsklasse by Simon, wat vir hom die vader word wat hy nooit werklik geken het nie. By die kunsklasse ontmoet hy vir Nicola, ’n paar jaar ouer as hy en die eerste naakte vroulike model wat hy ken, en vir Baruch, ’n jong Israeliese kunstenaar. Hierdie verhoudings is deurslaggewend in sy soeke na selfkennis. Hierdie boek wen die fiksieprys van die Christian Booksellers Association (CBSA).
Vertaler
As vertaler spits sy haar veral toe om Christelike leesstof in Afrikaans oor te sit. So vertaal sy Cherie Fuller se “Gesinne wat bid” en “Die ma wat jy graag wil wees”, Kathy Hawkins se “Die moed van ’n leeu” en “Die hart van ’n vreemdeling” en Bodie Thoene se “Dogter van Sion”. Sy vertaal meestal uit Engels in Afrikaans, maar het ook heelwat uit Afrikaans in Engels vertaal en by geleentheid ook Nederlands in Engels. Haar boeke oor Israel vertaal sy self in Engels. “Granate bloei in Jerusalem” is onder andere in Engels en Nederlands vertaal en van haar ander boeke word ook in Engels vertaal.
Eerbewyse
Sy het die FAK/Helpmekaarfonds-prys vir Ontspanningsleesstof in 1993 vir haar roman, Klaprose teen die wind ontvang. In 2004 ontvang sy die ATKV-Prosaprys vir Granate bloei in Jerusalem.
Klappe
Die klappe is 'n tipe toestel wat die hefkrag van 'n vlerk verhoog teen 'n gegewe lugspoed. Klappe word gewoonlik aan die agterkant van die vlerk aangetref. Hulle word gebruik om die minimum spoed van 'n vliegtuig waarteen dit veilig kan vlieg te verlaag. Dit verander ook die hoek van die vliegtuig waarteen dit land. Die klappe word ingetrek tydens vlugte aangesien dit ook die weerstand (sleurkrag) vergroot.
Dương Văn Minh
Dương Văn Minh ( Viëtnamees: [zɨəŋ van miŋ̟] (luister); 16 Februarie 1916 - 6 Augustus 2001), algemeen bekend as Big Minh, was 'n Suid-Viëtnamese politikus en 'n senior generaal in die Weermag van die Republiek van Vietnam (ARVN) en 'n politikus tydens die presidentskap van Ngô Đình Diệm. In 1963 word hy hoof van 'n militêre junta nadat hy 'n staatsgreep gelei het waarin Diệ vermoor is. Minh het slegs drie maande geduur voordat hy deur Nguyễn Khánh omver gewerp is, maar in April 1975 weer die mag as die 4de en laaste president van Suid-Viëtnam aanvaar, twee dae voordat hy hom aan die Noord-Viëtnamese magte oorgegee het.
Kerkrade
Kerkrade (Ripuaries: Kirchroa, Limburgs: Kèrkrao(j) of Kirkrao, Duits: Kirchrath) is 'n dorp en munisipaliteit in die Nederlandse provinsie Limburg, wat aan die Duitse deelstaat Noordryn-Wesfale grens. Die munisipale gebied het sowat 47 000 inwoners (2012) en 'n oppervlakte van 22 km². Kerkrade is in drie wyke verdeel: Kerkrade-West, Kerkrade-Noord en Kerkrade-Oost.
Kerkrade het 'n professionele sokkerspan: Roda JC.
Saam met die Duitse buur-munisipaliteit Herzogenrath vorm Kerkrade die simboliese Europastad Eurode.
In Kerkrade en Herzogenrath word Kerkraads gepraat, wat 'n variant van die Ripuariese dialek is, maar deur die Kerkrade se inwoners as 'n variant van die Limburgse dialek beskou word.
Plekke
Plekke in die munisipale gebied van Kerkade:
Bleijerheide, Chevremont, Erenstein, Eygelshoven-Kom, Gracht, Haanrade, Heilust, Holz, Hopel, Kaalheide, Kerkrade-Centrum, Mucherveld, Nulland, Rolduckerveld, Spekholzerheide, Terwinselen, Vink en Waubacherveld.
Canon EOS 1300D
Die Canon EOS 1300D is 'n 18.0-megapieksel digitale enkellensreflekskamera wat deur Canon in 2016 bekendgestel is. Dit staan bekend as die Rebel T6 in die Amerikas of die Kiss X80 in Japan. Dit op 10 Maart 2016 vrygestel teen 'n voorgestelde kleinhandelprys van $549.00.
Die 1300D is 'n intreevlak DSLR wat die EOS 1200D vervang het. Sleutelfunksies wat bygevoeg is, is Wi-Fi en nabyveldkonneksie (NFC) vir die oordrag van data na toestelle soos rekenaars en slimfone.
Hugh Abercrombie
Hugh Romilly Abercrombie (Cardiff, 7 Mei 1872 – Nelspruit, 12 Julie 1955) was 'n sakeman, verslaggewer, skrywer en boer.
Hy het sy opvoeding ontvang aan die St. Mary's College in Dulwich en na Suid-Afrika gekom in 1887 as 'n stenograaf en boekhouer. Hy het hom in Pretoria gaan vestig en kort voor lank aktief begin deelneem aan die plaaslike sakewêreld, politiek, sport en landbou-organisasies. Later jare het hy gaan boer by Nelspruit.
Abercrombie het in 1894 'n uitval met pres. Paul Kruger gehad oor die stemregvraagstuk en kommandodiens. Toe die party Het Volk egter opgerig word, het hy hom daarby aangesluit en in die verkiesing van 1907 hom in die kiesafdeling Troyeville verkiesbaar gestel nadat hy hom aan die veilige kiesafdeling Wakkerstroom onttrek het ten gunste van genl. Jan Smuts.
Abercrombie het oor verskeie onderwerpe geskryf wat op Suid-Afrika betrekking het, was 'n ruk lank die eienaar van twee pennie-koerante, wat albei Chronicle geheet het, een in Pretoria en daarna een in Johannesburg. Heelwat later was hy stigter, eienaar en redakteur van die onafhanklike politieke maandblad White Africa, wat van 1948 tot 1955 uitgegee is. Hy het ook gedien as president van die Transvaalse Landbou-unie en die Pretoriase Sakekamer.
Sy skryfwerk sluit in: The rise and fall of Krugerism in samewerking met John Scoble (1900), Africa's peril; the colour problem (1938), Afrika se gevaar; die kleurprobleem (1938), The world to come, the seven pillars of federation (1942), The secret history of South Africa or: Sixty-five years in the Transvaal (1951).
Koper-65
Koper-65 (Chemiese notasie: Cu) is 'n stabiele isotoop van koper.
Fraksionering
Die Cu/Cu-iostoopverhouding kan in minerale tot 12‰ wissel afhanklik van die geochemiese en fisichemiese prosesse tydens die vorming van die mineraal. Met LA en MC-ICP-MS kan δ65Cu met 'n noukeurigheid van 0,1‰ bepaal word. NIST SRM 976 word dikwels as standaard gebruik.
Leucyssa spongilla
Leucyssa spongilla is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
Die spons behoort tot die genus Leucyssa en tot die familie Trichogypsiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1872 deur Haeckel.
Alfred Ackerman
Ackerman het sy skoolopleiding aan die Suid-Afrikaanse Kollege in Kaapstad ontvang en daarna aan die pas gestigte City and Guilds of London Institute gaan studeer waar hy die dubbele kwalifikasie in siviele en meganiese ingenieurswese verwerf het. Hy is gevolglik verkies as genoot van die Instituut en was jare lank sekretaris van die Vereniging van Ingenieurs in Engeland.
In 1902 het meganiese houtskool-snyers sy aandag geboei en het hy belangrike werke oor die onderwerp gepubliseer. Hy het 'n reeks geslaagde proefnemings uitgevoer wat die fisiese eienskappe van klei gedemonstreer het. Ackerman was 'n baanbreker in sonkragmasjiene en in 1907 is sy sonkrag-aanleg in Egipte opgerig en ook in die Verenigde State van Amerika beproef. Hy was 'n aktiewe radiowerker in die baanbrekersdae van die uitsaaiwese en was 'n raadgewende ingenieur vir die Britse Uitsaaimaatskappy, soos die Britse Uitsaaikorporasie destyds bekendgestaan het.
Hy is die skrywer van die boek Popular fallacies (1907), wat destyds wyd gelees is.
Oos-Kantons
Die term Oos-Kantons (Duits Ostkantone, Frans Cantons de l'Est; soms ook Oos-België of Eupen-Malmedy, in die 1920's Nieu-België genoem) verwys na die vroeëre Duitse gebiede in die ooste van België wat ná die Eerste Wêreldoorlog volgens die Vredesverdrag van Versailles deur die Duitse Ryk aan België afgestaan moes word. Die merendeels Duitssprekende inwoners het sodoende Belgiese burgers geword.
Die grensstrook met 'n wydte van tussen 20 en 50 kilometer en 'n totale oppervlakte van 1 036 km² is ná 'n oorgangstyd van vyf jaar op 6 Maart 1925 by die Koninkryk België ingelyf. Die gebied behels die streek rondom die nedersettings Eupen, Malmedy, Sankt Vith en Kelmis (die sogenaamde Neutraal Moresnet) en word volgens die twee voormalige Pruisiese landdistrikte ook Eupen-Malmedy genoem.
Chi Cygni
Chi Cygni, of χ Cyg, is ’n veranderlike ster van die Mira-klas in die sterrebeeld Swaan (Cygnus).
Chi Cygni het sover bekend een van die grootste wisselings in skynbare magnitude van alle sterre. Dit verhelder en verdof gewoonlik tussen die 5de en die 13de magnitude. Uiterste magtinides wat al waargeneem is, is onderskeidelik 3,3 en 14,3. Die gemiddelde periode van die wisselings is 407 dae.
Chi Cygni is by sy minimum net met ’n teleskoop groter as 30 cm sigbaar, terwyl dit by sy maksimum maklik met die blote oog gesien kan word. Dit is sowat 345 ligjare van die Aarde af.
Die sterrekundige Gottfried Kirch het in 1686 sy veranderlikheid ontdek.
Kortvin-ghieliemientjie
Die kortvin-ghieliemientjie (Barbus brevipinnis) is 'n varswatervis wat voorkom in die Sabierivier in Mpumalanga en sytakke van die Pongolarivier in KwaZulu-Natal. In Engels staan die vis bekend as die shortfin barb.
Voorkoms
Die lyf is kompak en die kop is kort. Daar is twee pare baarde om die mond. Die vis is deurskynend bruin aan die bokant en silwerwit aan die onderkant. Daar is 'n swart streep in die middel van die lyf. Tydens die broeityd word die mannetjies helder geel. Die vis word tot 45 mm lank.
Habitat
Die vis leef in die groot strome wat plantegroei in het en vreet klein ongewerweldes. Hulle broei in die lente en somer. Die vis word bedreig deur ontbossing, nuwe damme en uitheemse forel wat hier vrygelaat is en word deur die IUBN geklassifiseer as 'n kwesbare spesie.
Gifberg
Die Gifberg is 'n berg wat in die Matzikama Munisipaliteit van die Wes-Kaap in Suid-Afrika geleë is. Dit is oos van Klawer en die N7-nasionale pad en noord van die Doringrivier.
Die berg is ongeveer 558 m hoog bo seevlak en 13 km lank, en agter die berg lê die Matsikammaberge. Die Gifbergpas gaan egter oor die Matsikammaberge. Daar is verskeie unieke plante wat op die berg voorkom, onder andere die Gifberg-tolbos.
Jonathan Franzen
Jonathan Earl Franzen (gebore op 17 Augustus 1959) is 'n Amerikaanse romansier en essayis. Sy roman uit 2001, The Corrections, is 'n wydlopende en satiriese gesinsdrama en het kritiese lof ontvang.
Die roman het aan Franzen 'n nasionale boektoekenning besorg en was 'n Pulitzerprys finalis. Dit het ook 'n James Tait Black-prys ontvang en was op die kortlys vir die Internasionale Dublin Literêre-prys.
Sy roman Freedom (2010) het ook lof ontvang en gelei tot 'n verskyning op die voorblad van Time onder die opskrif "Grootse Amerikaanse Romansier".
Romans
=== Kortverhale en uittreksels uit Romans ===
Enneüs Heerma Brug
Dit is van staal gemaak en is 230 meter lank, 38 meter wyd, en 26 meter hoog. Die dek wat aan kabels hang ondersteun 'n motorpad en 'n tremlyn. Dit is die hoof verbinding tussen IJburg en die A10 en kan met trem 26 van Amsterdam Sentraal Stasie bereik word.
Die brug is in 2001 voltooi en is deur Nicholas Grimshaw ontwerp. Die klassieke gewels van Amsterdam se kanaalhuise het die boë inspireer en die laterale gewels en die golwende patroon van verwys na water. Die gesegmenteerde voorkoms is gegrond op die skelet van 'n krap. Die vlakheid van die water het dit onmoontlik gemaak om drywende hyskrane te gebruik om die vooraf voorafvervaardigde boë tydens konstruksie in plek te plaas. Die probleem is opgelos deur pontons en kruiphyskrane te gebruik.
Sharon Laws
Sharon Laws (7 Julie 1974 – 16 Desember 2017) was 'n Britse professionele fietsryer en omgewingskonsultant.
Laws is gebore in Nairobi, Kenia en het grootgeword in Bourton-on-the-Water, Gloucestershire. Sy het onder andere in Uganda, Suid-Afrika, Zimbabwe en die Verenigde Koninkryk gewoon. Sy behaal 'n MSc-graad in bewaring en werk voor en tydens haar fietsryloopbaan as 'n omgewingskonsultant vir die Britse regering, die Verenigde State en die mynmaatskappy Rio Tinto in Australië.
Sy wen onder andere twee Cape Epic wedrenne en ook die Britse Nasionale padkampioenskap in 2012. Sy sterf aan servikale kanker op 16 Desember 2017.
Die Dag van Ivan Denisowitsj
Die Dag van Ivan Denisowitsj (Russies: Оди́н день Ива́на Дени́совича, Odin den' Ivana Denisovicha, [ɐˈdʲin ˈdʲenʲ ɪˈvanə dʲɪˈnʲisəvʲɪtɕə]; in Engels vertaal as One Day in the Life of Ivan Denisovich) is 'n roman geskryf deur Aleksandr Solzhenitsyn. Dit is in November 1962 vir die eerste keer gepubliseer in die Sowjet-letterkundetydskrif Nowi Mir (Nuwe Wêreld). Dit speel af in 'n Sowjet-arbeidskamp in die 1950's en beskryf 'n enkele dag in die lewe van 'n gewone gevangene, Iwan Denisowitsj Sjoechof.
Solzhenitsyn (Denisowitsj in die verhaal) het eerstehandse ondervinding in die arbeidskampe, die Goelag, opgedoen nadat hy van 1945 tot 1953 'n gevangene was oor die skryf van 'n neerhalende opmerking in 'n brief aan 'n mede-offisier oor die verloop van die oorlog deur Josef Stalin.
Sacha (Jakoetië)
Die Republiek van Sacha (Jakoetië) (Russies: Республика Саха (Якутия); Jakoeties: Саха Өрөспүүбүлүкэтэ) is ’n outonome republiek (’n deelgebied van Rusland). Die transliterasie van die republiek se Russiese naam is Respoeblika Sacha (Jakoetija) en van die Jakoetiese naam Sacha Respoeblikata. Dit beslaan die helfte van Asiatiese Rusland en is die grootste nasionale subdivisie in die wêreld.
Kemerowo
Kemerowo (Russies: Ке́мерово) is ’n nywerheidstad in Rusland. Dit is aan die Tom-rivier geleë, oosnoordoos van Nowosibirsk, en is die administratiewe hoofstad van die Kemerowo-oblast in die groot steenkool-mynboustreek van die Koeznetsk-kom. Dit word aan Noord-Rusland verbind met die Transsiberiese Spoorlyn. Die inwonertal is 544 006 (2014-sensus).
Sacha (Jakoetië)
Geografie
Grense:
Sacha strek tot by die Henriëtta-eiland in die verre noorde in word begrens deur die Laptef-see en Oos-Siberiese See van die Noordelike Yssee. Dié waters, die koudste van al die seë in die Noordelike Halfrond, is nege tot tien maande van die jaar met ys bedek. Die Nieu-Siberiese Eilande is deel van die republiek se grondgebied. Nadat Nunavut van Kanada se Noordwestelike Gebiede geskei is, het Sacha die grootste nasionale subdivisie in die wêreld geword, met ’n oppervlakte van 3 103 200 km².
Sacha kan in drie groot plantgordels verdeel word. Sowat 40% van die republiek lê noord van die Noordpoolsirkel en is heeltemal bedek deur ysgrond. Dit beïnvloed die gebied se ekologie en beperk woude in die suidelike deel. Die middelste deel bestaan uit Arktiese en subarktiese toendra, waar korsmos en mos as groot groen matte groei – gewilde weivelde vir rendiere. In die suidelike deel van die toendra-gordel kom Siberiese dennebome en lorkebome verspreid langs die riviere voor. Onder die toendra is die groot taiga-woudstreek. Dit beslaan sowat 47% van Sacha en byna 90% daarvan is lorkebome.
Riviere
Die begaanbare Lenarivier (4 310 km) sluit honderde sytakke in die Werchojansk-gebergte in. Ander groot riviere is:
Mere
Daar is meer as 700 mere in die republiek. Van die grootstes is:
Berge
Sacha se grootste bergreeks, die Werchojansk-gebergte, lê parallel met en oos van die Lenarivier. Dit vorm ’n groot boog wat begin in die See van Ochotsk en eindig in die Laptef-see.
Silwer
Silwer is 'n chemiese element met die simbool: Ag, vanuit die Latyn: Argentum en atoomgetal van 47. Silwer is 'n sagte, glansende wit oorgangsmetaal met die hoogste elektriese geleidingsvermoë van alle elemente en het ook die hoogste termiese geleidingsvermoë van enige metaal. Dit kom voor as 'n vrye metaal asook in verskeie minerale soos argentiet en chlorargiriet. Die meeste silwer word vervaardig as byproduk van die ontginning van koper, goud, lood en sink.
Sacha (Jakoetië)
Berge
Die Tsjerski-gebergte lê oos van die Werchojansk-gebergte en het die hoogste piek in Sacha – Pobeda (3 003 m). Onlangse satellietfoto's het egter gewys dat die Moes-Chaja-piek dalk hoër is: tot 3 011 m.
Kemerowo
Geskiedenis
Kemerowo is ’n samesmelting van verskeie ouer Russiese nedersettings, soos Werchotomsk-ostrog (gestig in 1657), Sjtsjeglowo (1701), Jewsejewo, Krasni Jar en Borowaja. In 1721 is steenkool in die gebied ontdek en die eerste steenkoolmyne is in 1907 begin. Teen 1917 het die bevolking van Sjtsjeglowo reeds tot sowat 4 000 gegroei.
Sacha (Jakoetië)
Berge
Die Stanowoi-gebergte lê op die suidelike grens van Sacha.
Silwer
Silwer is al sedert antieke tye bekend en word as 'n betaalmiddel aangewend. Dit word eeue lank al as 'n edelmetaal beskou wat gebruik is in ornamente, juweliersware en hoë waarde eetgerei. Tans word silwer gebruik in fotografiese film, elektriese kontakte, geleiers en spieëls. Elementêre silwer word ook gebruik in die katalise van chemiese reaksies. Silwer se antimikrobiese werking maak dit moontlik om verdunde oplossings van silwernitraat en ander silwerverbindinge te gebruik as ontsmettingsmiddels.
Sacha (Jakoetië)
Natuurlike hulpbronne
Sacha het baie rou materiaal: groot oliereserwes, gas, steenkool, diamante, goud, silwer, tin, wolfram en talle ander. 99% van alle Russiese diamante word in Sacha gemyn en dit maak 25% van die wêreld se diamantvervaardiging uit.
Klimaat
Sacha is bekend vir sy uiteenlopende klimaat, met die Werchojansk-gebergte die koudste in die Noordelike Halfrond. Die plekke met die koudste temperature in die Noordelike Halfrond is Werchojansk, waar die kwik in 1892 tot −67,8 °C gedaal het en Oimjakon, waar dit in 1933 −67,7 °C was.
Silwer
Natuurlike verspreiding en ontginning
Silwer kom in sy suiwer vorm in die natuur voor; in verbinding met swael, arseen, antimoon of chloor; in verskeie ertse soos argentiet (Ag2S), horingsilwer (AgCl) en pirargiriet (Ag3SbS3). Die hoofbron van silwer is die ertse van koper, kopernikkel, goud, lood en lood-sink afkomstig vanaf Peru, Meksiko, China en Australië. Peru en Meksiko ontgin silwer alreeds sedert 1546 en is steeds van die groot produsente in die wêreld.
Vyfde krag
In fisika is vier waargenome basiese natuurkragte of wisselwerkings wat die basis vorm van alle bekende wisselwerkings in die natuur: swaartekrag, elektromagnetisme, sterk kernkrag en swak kernkrag. Volgens sommige spekulatiewe teorieë is daar ’n vyfde krag, wat verskeie afwykende waarnemings verduidelik wat nie in huidige teorieë pas nie. Die eienskappe van hierdie vyfde krag wissel na gelang van die spesifieke teorie. Baie stel ’n krag voor wat rofweg die sterkte van swaartekrag is (dus baie swakker as elektromagnetisme of die kernkragte) met ’n omvang van enigiets tussen minder as ’n millimeter tot kosmologiese afmetings. Nog ’n voorstel is ’n nuwe swak krag wat deur W- en Z-bosone bemiddel word.
Sacha (Jakoetië)
Demografie
Die amptelike tale is Russies en Sacha, ook bekend as Jakoeties, wat deur sowat 25% van die bevolking gepraat word. Sacha is ’n Turkse taal met Mongoolse invloede en sommige leenwoorde uit Sacha se Palaeo-Siberiese inheemse volke.
Kemerowo
Geskiedenis
Die bou van ’n spoorlyn het bygedra tot die verdere ontwikkeling van die streek en in 1918 het Sjtsjeglowo stadstatus gekry. Dit word beskou as die stigtingsdatum van Kemerowo, destyds nog ’n klein dorpie, omdat dit toe deel van die Sjtsjeglowo-munisipaliteit geword het. In 1932 is Sjtsjeglowo herdoop tot Kemerowo en in 1943 het dit die hoofstad van die Kemerowo-oblast geword.
Silwer
Natuurlike verspreiding en ontginning
Die metaal kan vervaardig word deur die elektrolitiese raffinering van koper en deur die toepassing van die Parkes proses op loodmetaal wat verkry is uit loodertse met klein hoeveelhede silwer daarin. Kommersiële graad silwer bestaan uit ten minste 99.9% suiwer silwer en silwer met suiwerhede van hoër as 99.999% is beskikbaar. In 2005 was Peru die top produsent van silwer met bykans 'n sewende van totale produksie met Meksiko in die tweede plek volgens data van die British Geological Survey.
Kenmerkende eienskappe
Silwer is 'n baie smeebare en pletbare (net effens harder as goud) monovalente muntmetaal met 'n helder wit metaalglans wat tot 'n hoë glans gepoleer kan word. Dit het die hoogste elektriese geleidingsvermoë van alle metale selfs hoër as koper. Die hoër koste en aanslag daarop het dit egter minder geskik as koper gemaak vir elektriese doeleindes al is dit voorheen gebruik in die elektromagnete wat gebruik is vir die verryking van uraan tydens die Tweede Wêreldoorlog (merendeels vanweë die tekort aan koper).
Van al die metale het silwer die hoogste termiese geleidingsvermoë (slegs diamant, 'n nie-metaal, s'n is hoër), die witste kleur en die hoogste weerkaatsingsvermoë (alhoewel aluminium 'n hoër waarde het in sekere dele van die sigbare spektrum). Silwer het ook die laagste kontakweerstand van enige metaal. Silwerhaliede is fotosensitief en bekend vir hul vermoë om 'n latente beeld vas te lê vir latere chemiese ontwikkeling. Silwer is stabiel in suiwer lug en -water maar vlek wanneer dit aan lug blootgestel word wat osoon of waterstofsulfied bevat. Die algemeenste oksidasietoestand van silwer is +1 (byvoorbeeld, silwernitraat: AgNO3); 'n paar +2 (byvoorbeeld, silwer(II)fluoried: AgF2) en +3 verbindinge (byvoorbeeld, kaliumtetrafluoroargentaat: K[AgF4]) is ook bekend.
Isotope
Silwer wat natuurlik voorkom bestaan uit die twee stabiele isotope, 107Ag en 109Ag, met 107Ag as die volopste (51.839% natuurlike verspreiding). Silwer se standaard atoomgewig is 107.8682(2). 28 Radio-isotope is geëien, met die mees stabielstes 105Ag met 'n halfleeftyd van 41.29 dae, 111Ag met 'n halfleeftyd van 7.45 dae en 112Ag met 'n halfleeftyd van 3.13 uur.
Al die oorblywende radio-aktiewe isotope het halfleeftye van minder as 'n uur en die meerderheid hiervan het halfleeftye wat minder is as 3 minute. Hierdie element het vele meta-toestande, die mees stabiele daarvan is 108mAg (t* 418 jaar), 110mAg (t* 249.79 dae) en 106mAg (t* 8.28 dae).
Isotope van silwer wissel in atoommassa vanaf 93.943 (94Ag) tot 123.929 (124Ag). Die primêre vervalmodus voor die volopste isotoop, 107Ag, is elektronvangs en die primêre modus daarna is betaverval. Die primêre vervalproduk voor 107Ag is palladium (element 46) isotope en die primêre produkte daarna is kadmium (element 48) isotope.
Die palladium isotoop 107Pd verval deur middel van beta-uitstraling na 107Ag met 'n halfleeftyd van 6.5 miljoen jaar. Ystermeteoriete is die enigste voorwerpe met 'n hoë genoeg palladium-tot-silwer verhouding om meetbare verskille in 107Ag verspreiding te lewer. Radiogeniese 107Ag is vir die eerste keer ontdek in die Santa Clara-meteoriet in 1978.
Silwerverbindings
Silwermetaal los geredelik op in salpetersuur HNO3 om silwernitraat AgNO3, 'n deursigtige kristallyne vastestof, te lewer wat fotosensitief is en maklik oplos in water. Silwernitraat word gebruik as die beginpunt vir die sintese van baie ander silwerverbindings, as ontsmettingsmiddel en as die geel kleurstof vir brandskilderglas. Silwermetaal reageer nie met swaelsuur nie en daarom word dit gebruik word om koperoksied neerslae skoon te maak op silwerartikels na soldeerwerk. Silwer reageer egter heftig met swael of waterstofsulfied H2S om silwersulfied te lewer, 'n donkerkleurige verbinding wat gesien kan word as die vlekke op silwermunte en ander -voorwerpe. Silwerchloried (AgCl) word neergeslaan uit oplossings van silwernitraat in die teenwoordigheid van chloriedione en die ander silwerhaliede wat gebruik word in die vervaardiging van fotografiese emulsies word op soortgelyke wyse vervaardig deur gebruik te maak van bromied- of jodiumsoute. Silwerchloried word dikwels gebruik in glaselektrodes van pH toets- en potensiometriese meetinstrumente en kan ook gebruik word as deursigtige sement vir glas. Silwerjodied is ook al reeds benut in pogings om wolke te besaai om neerslag te bevorder.
Levinella prolifera
Levinella prolifera is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die kalksponse (Calcarea). Die spons leef in die see en sy steenselle bestaan uit kalsiumkarbonaat.
John Adamson
Sir John Ernest Adamson (Wakefield, 11 Januarie 1867 - Muizenberg, 24 April 1950) was 'n Suid-Afrikaanse opvoedkundige.