cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katjie
Ontwikkeling
Vir die eerste paar weke van hulle lewe, kan katjies nie urine of ontlasting voortbring, sonder dat hulle deur hulle ma gestimuleer word nie. Hulle is ook nie voor die ouderdom van drie weke in staat daartoe om hulle ligaamstemperatuur te reguleer nie, sodat katjies wat in 'n omgewingstemperatuur benede 27 °C gebore word, aan hipotermie kan sterf as hulle ma hulle nie warm hou nie. Die moeder se melk is baie belangrik vir die katjies se voeding en normale groei. Die melk verskaf ook teenliggaampies aan die katjies, wat help om hulle teen infeksies te beskerm. Pasgebore katjies kan nie gekonsentreerde urine produseer nie, sodat hulle 'n hoë behoefte aan vloeistof het. Nadat katjies se oë oopgaan, ongeveer sewe tot tien dae na geboorte, is die retina eers onderontwikkeld, en hulle sig is dus swak. Eers ongeveer tien weke na geboorte kan hulle so goed soos volwasse katte sien.
Malie (veter)
'n Malie (Engels: Aglet, Nederlands: Malie) is 'n klein skede, gewoonlik plastiek of metaal, op die einde van 'n skoenveter of trekkoord. 'n Malie keer dat die vesel van die veter of koord ontrafel. Sy stewigheid en nou profiel maak dit makliker om vas te hou en makliker om deur ooglede of ander snoergidse te voor.
Katjie
Ontwikkeling
Katjies ontwikkel baie vinnig tussen 'n ouderdom van twee tot sewe weke. Hulle koördinasie en krag verbeter. Hulle speel en baklei met mekaar, en begin om die omgewing om die nes of den te ondersoek. Hulle leer om hulself en mekaar te was, en speel jag- en agtervolging-speletjies, wat hulle natuurlike roofinstinkte toon. Hierdie ingebore vaardighede word ontwikkel deur hulle ma of ander volwasse katte, wat lewendige prooi na die nes bring. Later demonstreer die volwasse katte demonstreer jagtegnieke wat die katjies naboots. Wanneer hulle 'n ouderdom van drie tot vier weke bereik, word hulle geleidelik gespeen en begin om vaste kos te eet. Hulle is gewoonlik op 'n ouderdom van ses tot agt weke volledig gespeen. Katjies begin om hulle melktande rondom 'n ouderdom van drie maande te verloor, en het teen nege maande 'n volledige stel volwasse tande. Katjies eet hoofsaaklik vaste kos nadat hulle gespeen is, maar hou aan om af en toe te soog totdat hulle van hulle ma geskei word. Sommige katte sal hulle katjies so vroeg soos drie maande verwilder, terwyl ander voortgaan om hulle op te pas totdat hulle seksuele volwassenheid bereik.
Katjies is hoogs sosiale diere, en spandeer die meeste van die tyd wanneer hulle nie slaap nie om te speel met ander diere asook op hulle eie. Die hoogtepunt van hulle speelgedrag met ander katjies is in die derde of vierde maand na geboorte, en teen ongeveer vyf maande word meer alleen jag- en agtervolgings-gedrag getoon.
Katjies is aangetrokke tot donker plekke om weg te kruip, wat soms noodlottige gevolge het as hulle nie noukeurig dopgehou word nie.
Alhoewel huiskatjies dikwels op 'n ouderdom van ses tot agt weke na nuwe huise gestuur word, is daar aanduidings dat die tydperk van ses tot twaalf weke belangrik is vir 'n katjie se sosiale ontwikkeling en gedrag. Gevolglik sal telers gewoonlik nie katjies jonger as twaalf weke verkoop nie. Katjies word gewoonlik teen 'n ouderdom van ongeveer sewe maande seksueel volwasse. 'n Kat bereik teen ongeveer eenjarige ouderdom volle "volwassenheid".
Gesondheid
Huiskatte in ontwikkelde gemeenskappe word gewoonlik tussen twee en drie maande teen algemene katsiektes ingeënt. Die normale kombinasie-inenting beskerm teen virale rhinotracheïtis, kalisivirus, en panleukopenie. Hierdie inenting word gewoonlik by agt, twaalf en sestien weke toegedien, en 'n inenting teen hondsdolheid kan op sestien weke gegee word. Katjies word gewoonlik op sewe maande gesteriliseer, maar dit kan selfs so jonk as sewe weke gedoen word. So 'n vroeë sterilisasie blyk nie om enige langtermyn gesondheidsrisiko's vir katte in te hou nie, en kan selfs voordelig wees in die geval van manlike katte. Katjies word algemeen vanaf ongeveer vier weke ontwurm om rondewurms uit te roei.
Weeskatjies
Katjies benodig 'n hoër-kalorie dieet met meer proteïen as volwasse katte. Jong weeskatjies het elke twee tot vier ure katmelk nodig, en het fisiese stimulasie nodig om te urineer of ontlas. Omdat koeimelk nie die nodige voedingstowwe bevat nie, word kunsmatige katmelkvervanging vervaardig om klein katjies te voer. Katjies wat deur mense grootgemaak word, is geneig om baie liefderyk te wees teenoor mense, en kan meer afhanklik van mense wees as katte wat deur hulle ma grootgemaak word, maar kan ook meer humeurig of aggressief wees. Afhangend van die ouderdom toe hulle wees gelaat is, en hoe lank hulle sonder hulle moeder was, kan hulle ook ernstig ondergewig wees, en kan later ernstige probleme, byvoorbeeld hartkwale, hê. Die gekompromiteerde immuunsisteem  van jong katjies, weens die ontbreking van teenliggaampies in die moedersmelk, kan hulle besonder vatbaar vir infeksies maak, sodat antibiotika toegedien moet word.
Francis Ford (akteur)
Francis Ford (14 Augustus 1881 – 5 September 1953) was 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Purple Mask (1916), Berlin Via America (1918), en Crimson Shoals (1919).
Selenga
Die Selenga of Selenge (Boerjaties: Сэлэнгэ гол, Selenge gol, Сэлэнгэ мүрэн, Selenge müren; Mongools: Сэлэнгэ мөрөн, Selenge mörön; Russies: Селенга́, Selengá) is die grootste van die Baikalmeer se invloeiende riviere. Die rivier, met 'n lengte van 1 480 km, ontstaan deur die saamvloei van die Delgermörön- en Iderrivier in Hövsgöl, Noord-Mongolië. Aansluitend vloei die rivier, in Mongolië Selenge genoem, in 'n noordoostelike rigting deur Noord-Mongolië en bereik die Russiese grens. In Rusland word die rivier Selenga genoem en vloei dit in 'n noordelike rigting deur die republiek Boerjatië tot by die republiek se hoofstad, Oelan-Oede. Aansluitend vloei dié rivier in 'n westelike rigting en mond in die Baikalmeer uit. Die Selenga word hidrologies as die Angara se boloop beskou.
Sangvoëls
Sangvoëls (Passeriformes) is 'n besonder groot orde van moderne voëls (Aves). Ongeveer 60% van alle lewende voëlspesies behoort aan die orde. Sangvoëls is waarskynlik die jongste orde van voëls en stam uit die Oligoseen- of moontlik uit die Eoseen-tydperk. Die meeste van hulle is kleinerig en die meeste kan baie goed sing.
Sangvoëls is bekend vir hulle musikale getjirp. Hulle het 'n besonder goed ontwikkelde sirinks (stemorgaan) wat hulle op musikale gebied van ander voëls onderskei. Sewe spiere word ingespan om verskillende note te produseer.
Sirinks en sang
Die sangstrottehoof (sirinks) lê waar die lugpyp (trachea) in twee bronchiale buise verdeel. Aan die binnekant daarvan is 'n aantal stemvliese (stembande) wat vibreer wanneer lug daaroor stroom. Die lugpyp werk soos ŉ klankkas en hoe langer die pyp is, hoe dieper is die klank. Met behulp van die sirinksspiere kan druk op die stemvliese uitgeoefen word en so kan die geluid verander word.
Die aantal sirinksspiere wissel van een tot nege, maar in die meeste gevalle is daar vier of meer. Hierdie hoë graad van ontwikkeling van die sirinks word slegs by sangvoëls aangetref en nie-sangvoëls kan gevolglik nie sulke afwisselende en gekompliseerde geluide voortbring nie. Sangvoëlgeluide kan in twee tipes verdeel word, naamlik roepgeluide en sanggeluide.
Roepgeluide is geluide wat blykbaar geneties vasgelê is en ook by nie-sangvoëls voorkom. Voorbeelde hiervan is die geluide waarmee die klein voëltjies voedsel vra, alarmgeluide, lokgeluide en kontakgeluide tussen lede van 'n swerm. Sangvoëls se tipiese sanggeluide ontwikkel geleidelik en is deels geneties vasgelê en moet deels aangeleer word.
Die belangrikheid van genetiese en aangeleerde faktore verskil by verskillende voëls. Die bou van die sirinks verskil dikwels by die mannetjies en wyfies van 'n spesie en oor die algemeen maak mannetjies baie meer geluide as wyfies. Sommige voëls, soos kraaie en mossies, het baie goed ontwikkelde sirinkse, maar sing nie goed of glad nie.
Sangvoëls leer hul geluide deels deur die van hul soortgenote na te boots. Op die manier word plaaslike "dialekte" van een geslag na ŉ ander oorgedra. Soms neem voëls ook ander geluide, soos hoenders se gekekkel of honde se blaf, in hul sang op. Verskeie voëls, soos die mikstertbyevanger (Dicrurus adsimilis) en die Heuglin-janfrederik (Cossypha heuglini), kan die geluide van ander voëls en ander klanke naboots.
Territorium
Sommige sangvoëls verdedig die hele jaar 'n territorium en hul sang kan dwarsdeur die jaar
gehoor word. Sodra hulle buite hul territorium kom, hou hulle op met sing. Die meeste sangvoëls verdedig egter nie in die winter 'n territorium nie en dikwels vorm hulle dan las groepe.
Vroeg in die lente baken die mannetjies hul territoriums af deur gereeld op spesifieke plekke te sit en sing. Op grand hiervan weet ander mannetjies dat daar ŉ territorium is waarin hulle nie moet gaan nie en werklike vyandigheid word selde aangetref. By 'n groot aantal voëls het die mannetjies helder kleure in die lente, wat ook dien om ander mannetjies af te skrik.
Bekende Suid-Afrikaanse voorbeelde van laasgenoemde is die rooivink (Euplectes orix) en die flap (Euplectes progne), wat albei in die winter maar valerig is, maar vroeg in die lente helder vere kry. Met hul helder kleure en hul sang lok die mannetjies ook die wyfies aan sodat paring kan plaasvind en die neste binne die territorium gebou kan word (by die meeste sangvoëls). By ander sangvoëls word die nes eers gebou en die territorium daarna afgebaken.
Nesbou
Nesbougedrag is blykbaar geneties vasgelê en elke spesie bou 'n spesifieke soort nes. Die aandeel van die mannetjies en die wyfies in die bou van die nes wissel. By byvoorbeeld die wewers bou die mannetjies gewoonlik die' nes, terwyl dit by die lysters meestal deur die wyfies gedoen word.
Broeisorg
Sangvoëls lê 2 tot 12 eiers met tussenpose van gewoonlik een dag. Die uitbroei daarvan duur by die meeste soorte ongeveer 12 dae en word meestal deur die wyfie gedoen. By alle sangvoëls is die kleintjies 'n rukkie kaal en hulpeloos nadat hulle uitgebroei het en nie daartoe in staat om hul eie liggaamstemperatuur te reguleer nie. Hulle is dus afhanklik van die hitte van die moeder om warm te bly. Selfs wanneer hul oë nog toe is, reageer die klein voëltjies op alle aanrakings aan die nes deur hul bekke wyd oop te sper.
Op hierdie instinktiewe gedrag reageer die ouers ook instinktief deur voedsel in die bekkies te plaas. Enige stampe teen die nes word aanvanklik deur die klein voëltjies as die aankoms van hul ouers geïnterpreteer. Na ŉ paar dae reageer die kleintjies ook wanneer die silhoeët van hul ouers bo die nes verskyn.
Die kleintjie wat die meeste skree en sy nek die verste strek, kry eerste kos. Die rand van die snawel en die mond-keelholte van die klein voëltjies is dikwels helder gekleurd sodat die kos maklik op die regte plek geplaas kan word. Die koekoeke (familie Cuculidae) is byna die enigste nie-sangvoëls waarvan die kleintjies ook sulke helder gekleurde bekke het wat hulle oopsper. Dit is 'n spesiale aanpassing omdat die eiers van koekoeke meestal in die neste van sangvoëls gelê word.
Die uitwerpsels van klein koekoeke is ook, net soos die van die kleintjies van die sangvoëls, deur 'n dun membraan omring en word deur die sangvoëls uit die nes verwyder. Die enigste sangvoël wat dit nie doen nie, is die Mexikaanse rooimossie (Carpidacus mexicanus), 'n voël wat geen moeite doen om sy nes skoon te hou nie. 'n Groot aantal klein sangvoëltjies word deur roofdiere gevang of gaan dood aan siektes, voedseltekort, koue, hael, ensovoorts.
Daar word geskat dat oor die algemeen slegs 10 tot 25 % van alle klein voëltjies volwassenheid bereik. In die natuur word die meeste sangvoëls ongeveer 3 jaar oud, maar in gevangenskap kan hulle heelwat langer leef en sommige voëls het in gevangenskap al meer as 20 jaar oud geword.
Indeling
Die orde Passeriformes word dikwels in 4 subordes onderverdeel. Die Desmodactylae is voëls waarvan die 3 voorste tone van die pote gedeeltelik vergroei is. Die suborde bestaan uit slegs een familie, naamlik die breëbekke (familie Eurylaimidae), waarvan die 14 spesies in Afrika en Indo-Maleisië voorkom.
Die suborde Oscines bestaan uit ongeveer 4 000 spesies (ongeveer die helfte van die totale aantal lewende voëlspesies), wat oor byna die hele wêreld versprei is. Daar is nog heelwat meningsverskil oor die indeling van hierdie suborde, en tussen 32 en 53 families word onderskei. Volgens verskeie Suid-Afrikaanse deskundiges word 20 families in Suider-Afrika aangetref.
Lys van families
Die orde van sangvoëls bestaan (in alfabetiese volgorde) uit die volgende families:
Klassifikasie onseker
Die volgende genera se klassifikasie is onseker en hulle is nog nie in families ingedeel nie:
1364
Die jaar 1364 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 64ste jaar van die 14de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Eric Cantona
Eric Cantona (gebore 24 Mei 1966) is 'n Franse akteur, vervaardiger, en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Elizabeth (1998), You and the Night (2013), en The Salvation (2014).
Jessica Cauffiel
Jessica Cauffiel (gebore 30 Maart 1976) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Legally Blonde (2001), Stuck on You (2003), The World's Fastest Indian (2005), en Guess Who (2005).
Kaloega-oblast
Kaloega-oblast (Russies: Калу́жская о́бласть, Kaloezjskaja oblast) is ’n deelgebied van Rusland. Dit lê in die Sentrale Federale Distrik en die hoofstad is Kaloega. Die bevolking in 2010 was 1 010 930.
Geskiedenis
Die gebied word sedert antieke tye bewoon; argeologiese vondste dateer uit die Mesolitikum (10 000 tot 6 000 v.C.). Die oblast se stede is in die 12de eeu die eerste keer genoem. In die 14de eeu was dit die verhoog vir konfrontasies tussen Litaue en Moskou.
Op 24 Augustus 1776 het Katharina die Grote Kaluga en die Toela-goewernement verenig om die Kaloega-onderkoningskap te vorm. Dié is in 1795 onder keiser Paul in die Kaloega-goewernement omskep.
Die moderne oblast is op 5 Julie 1944 gestig.
Geografie
Kaloega-oblast lê in die sentrale deel van die Oos-Europese Vlakte. Die grootste deel bestaan uit vlaktes, grasvelde en woude, en daar is talle valleie. Dit word aan ander Oos-Europese stede verbind deur ’n groot netwerk van paaie en spoorlyne.
Dit grens in die weste aan Brjansk-oblast, in die suidweste aan Orjol-oblast, in die suidooste aan Toela-oblast, in die ooste aan Moskou-oblast en in die noorde aan Smolensk-oblast.
Die klimaat is gematig-kontinentaal met lang en koue winters en kort en warm somers. Die gemiddelde temperatuur in Julie is 18 ºC in die noorde en 20 ºC in die suide, en in Januarie -11 ºC in die noordooste en -8 ºC in die suidweste. Die noorde van die streek is die koudste en die suide, waar die woudsteppe voorkom, is relatief warm. Reënval wissel in die oblast, met sowat 780 tot 826 mm per jaar in die noorde en 690 tot 760 mm in die suide.
Die oblast het 2 043 riviere met ’n gesamentlike lengte van 11 670 km. Die belangrikste rivier is die Oka. Daar is net ’n paar mere.
Demografie
Bevolking: 1 010 930 (in 2010)
Etniese groepe:
Clathria asodes
Clathria asodes is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Clathria en tot die familie Microcionidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1930 deur De Laubenfels.
Kaloega-oblast
Ekonomie
Van die belangrikste hulpbronne is fosforiet, bruinkool, bouklippe, klei, tripoliet, sand-en-gruismengsels en mineraalwater.
Die belankrikse nywerheidsektore is masjienbou, metaalwerk, tekstiel, voedsel en farmaseutiese middels.
Wat landbou betref, word veral graan, aartappels en groente verbou. Die belangrikste vee is beeste, varke en pluimvee.
Toby Williams (komediant)
Toby Williams is 'n Britse akteur, skrywer, en komponis. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent High-Rise (2015) en in die televisiereekse Sex Education (2019) en The Mallorca Files (2019).
Holbeinpferd
Holbeinpferd is die informele naam vir die beton beeldhouwerk van 'n perd in die stadsbuurt Wiehre van Freiburg im Breisgau, Baden-Württemberg in Duitsland. Dit is op die hoek van Günterstal- en Holbein-staat geleë.
Vandana Shiva
Vandana Shiva (Hindi: वंदना शिवा; geb. 5 November 1952, Dehra Dun, Uttarakhand, Indië) is 'n fisikus, ekofeminis, omgewingsaktivis en skrywer. Shiva is tans woonagtig in Nieu-Delhi en is verantwoordelik vir die publikasie van meer as 300 verhandelinge in vooraanstaande tegniese joernale.
Shiva het deelgeneem aan die nie-geweldadige Chipko beweging tydens die 1970's. Die beweging waarvan die meeste deelnemers vroulik was het die taktiek aangeneem om bome te omhels om te verhoed dat hulle afgekap word. Sy is een van die leiers van die Internasionale Forum oor Globalisasie, (saam met Jerry Mander, Edward Goldsmith, Ralph Nader, Jeremy Rifkin en andere) en 'n leiersfiguur in die wêreldwye solidariteitsbeweging bekend as die alterglobaliseringsbeweging. Sy maak voorspraak vir die wysheid van tradisionele praktyke soos blyk uit die onderhoud met haar in die boek Vedic Ecology (deur Ranchor Prime) wat handel oor Indië se Vedic erfenis. Sy is ook bekend vir haar luide kritiek teen Westerse maatskappye soos Monsanto om patente op lewende wesens te verkry. Haar verweer is dat hierdie genetiese veranderde saailinge die tradisionele gewasse sal verplaas en 'n nuwe soort kolonialisering verteenwoordig.
Vroeë lewe en loopbaan
Shiva is in die Dehradun-vallei gebore. Haar vader was 'n bosbewaarder en haar moeder 'n boer met 'n liefde vir die natuur. Sy het haar skoling ontvang by die St Mary's School in Nainital en by 'n katolieke skool (Convent of Jesus and Mary) in Dehradun. Shiva is opgelei as 'n fisikus en het haar Ph.D. in fisika aan die University of Western Ontario in 1978 behaal. Haar tesis was getitel "Hidden Variables and Non-locality in Quantum Theory" Sy het later voortgegaan om interdissiplinêre navorsing in wetenskap, tegnologie en omgewingsbeleid by die Indiese Instituut vir Wetenskap en die Indiese Instituut vir Bestuur in Bangalore.
Loopbaan
Shiva het gestry vir veranderinge in die bestaande praktyke en paradigmas in landbou en voedselproduksie. Intellektuele eiendomsregte, biodiversiteit, biotegnologie, bio-etiek, genetiese ingenieurswese is van die velde waar sy 'n intellektuele bydrae gemaak het en deur aktivistiese veldtogte. Sy het organisasies van die Groen-beweging in Afrika, Asië, Latyns-Amerika, Ierland, Switserland en Oostenryk gehelp met veldtogte teen genetiese ingenieurswese. In 1982 het sy die Navorsingstigting vir Wetenskap, Tegnologie en Ekologie gestig. Haar boek, "Staying Alive" het gehelp om persepsies oor vroue in die derde wêreld ingrypend te verander. Shiva het ook al gedien as raadgewer vir regerings in Indië en elders sowel as nie-regeringsorganisasies insluitende die Internasionale Forum oor Globalisasie, die Vroue Omgewings en Ontwikkelingsorganisasie asook die Derde wêreldnetwerk. Vandana Shiva het ook deelgeneem aan die Stock Exchange of Visions-projek in 2007.
Erkenning
In 1993 het Shiva die Right Livelihood toekenning ontvang "...vir die plasing van vroue en ekologie in die hart van die moderne ontwikkelingsdebat.". Ander toekennigs wat sy ontvang het sluit die Global 500 Roll of Honour toekenning van die Verenigde Nasies se omgewingsprogram (UNEP) in 1993  en die Aardedag Internasionale Toekenning van die Verenigde Nasies (VN) vir haar toeweiding tot die bewaring van die planeet deur haar aksies, leierskap en voorbeeld vir die res van die wêreld.
Ander toekennings sluit in:
Pad na jou hart
Pad na jou hart is ’n Afrikaanse romantiese-avontuurkomedie oor ’n jong, aantreklike en selfvoldane sakeman wat vyf dae het om by sy pa se begrafnisdiens in Kaapstad uit te kom. Hy moet egter sekere take voltooi op hierdie reis voordat hy die suksesvolle familie-maatskappy kan oorneem. Sy enigste kans om betyds daar aan te kom, is ’n saamrygeleentheid met die beeldskone boheemse meisie.
Die skrywer François Bloemhof het die draaiboek in ’n roman verwerk wat in November 2013 bekendgestel is. Van die kunstenaars wat op die klankbaan te hore is, sluit in Adam, Joe Foster, Foto na Dans, Die Heuwels Fantasties en Karen Zoid.
D
D, d is die vierde letter in die Latynse alfabet.
In Afrikaans word dit uitgespreek as "dee". In Navo se internasionale spellingsalfabet word dit uitgespreek met die woord "Delta".
Die Semitiese letter Dâlet het waarskynlik ontwikkel uit die logogram vir 'n vis of 'n deur. Daar is verskeie Egiptiese hiërogliewe wat as die inspirasie hiervoor kon dien. In Semities, Antieke Grieks en Latyn is die letter as /d/ uitgespreek; in die Etruskiese alfabet was die letter oorbodig, maar is dit tog behou.
Die kleinletterweergawe van die letter bestaan uit 'n lus en 'n lang vertikale streep. Dié weergawe het ontstaan uit variasies van die hoofletter.
Bokuintjie
Hierdie plant vorm bolle en is bladwisselend. Dit word 20 cm groot en het lang smal blare wat diepgroen van kleur is. Die blomme is ligpers en het 'n heldergeel tekening in die middel. Hulle groei op lang, regop stingels.
1365
Die jaar 1365 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 65ste jaar van die 14de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Bloedsuiers (rolprent)
Bloedsuiers is die eerste Afrikaanse vampierrolprent. Wat die rolprent verder uniek maak is dat dit gehoorbefonds is. Dit beteken dat lede van die publiek finansiële bydraes kan maak sodat die rolprent vervaardig kan word.
Genre
Fiksie
Storielyn
Die storie gaan oor die sogenaamde bloedsuiers wat al van Jan van Riebeeck se dae af hier in Suid-Afrike ronddwaal. Dan vang twee aspirant-vampierjagters in die hedendaagse Kaapstad per ongeluk een van dié bloedsuiers.
Daarna reis hulle na die Klein-Karoo om die bose en bloedsuiende prins, bekend as Wyker, op te spoor en van kant te maak. Sodoende vervul hulle ’n eeue oue profesie. Die enigste probleem is dat dié profesie bekend is onder die vampiere en Wyker dus weet hulle is op pad.
Kameelagtige
Die vier soorte llamas en twee kamele is kameelagtiges. Hulle is soogdiere en lede van die familie Camelidae, die enigste familie in die sub-orde Tylopoda.
Kameelagtiges is gelyktonige hoefdiere en word geklassifiseer in dieselfde orde as varke, muskusvarke en seekoeie (sub-orde Suidae en die buitengewoon suksesvolle uiteenlopende sub-orde Ruminantia wat beeste, bokke, wildsbokke en baie ander insluit. Net soos baie Ruminantia neig die kameelagtiges om groot en uitsluitlik plantvreters te wees. Kameelagtiges verskil van ander herkouers in verskeie opsigte. Hulle het 'n driekamer- eerder as 'n tweekamermaag; die bolip is gesplete en albei dele is afsonderlik beweegbaar; 'n enkele voortand in die bokaak, en uniek aan soogdiere, ovaalvormige rooibloedselle. Hulle het lang bene, wat nog langer lyk as gevolg van die kaal bobene tussen die skenkel en die heup, en hoewel hulle hoewe het, raak slegs die voorste punt van die hoef op die grond en die meeste gewig van die dier word op die taai, leeragtige kussing onder die voetsool gedra. Die Suid-Amerikaanse kameelagtiges is aangepas vir steil en rotsagtige terrein, en kan die kussings onder die tone beweeg om 'n beter greep te verseker. Die twee Afro-Asiatiese spesies groot aanpassings ondergaan om hulle toe te rus om in ruwe, feitlik waterlose toestande te kan oorleef.
Kameelagtiges is buitengewoon omdat hulle huidige verspreiding feitlik 'n spieëlbeeld van hulle herkoms is. Kameelagtiges het vir die eerste keer baie vroeg in die ewolusie van die gelyktonige herkouers verskyn, ongeveer 45 miljoen jaar gelede gedurende die laat Eoseentydperk, in die hedendaagse Noord-Amerika. Die familie het verdeel en het floreer, maar beperk gebly tot die Noord-Amerikaanse kontinent, tot ongeveer 2 of 3 miljoen jaar gelede, toe sommige in Asië aangekom het, en ná die vorming van die Landengte van Panama ook in Suid-Amerika.
Die oorspronklike kameelagtiges van Noord-Amerika was volop tot in die onlangse geologiese verlede maar het toe verdwyn, moontlik as gevolg van die jag of habitatveranderinge deur die eerste koloniste. Drie spesiegroepe het oorleef; die Dromedaris van Noord-Afrika en Suidwes-Asië; die Baktriese kameel van Oos-Asië; en die Suid-Amerikaanse groep, wat nou so uiteenlopend is dat hulle naby verwant is, maar normaalweg geklassifiseer word as vier spesies, nl. Llamas, Alpakkas, Guanacos, en Vikoenas.
Determinisme (filosofie)
Determinisme is ’n filosofiese begrip waarvolgens elke gebeurtenis of stand van sake veroorsaak word deur vroeëre gebeurtenisse volgens die kousale wette wat die wêreld regeer en beheer. ’n Radikale interpretasie (harde determinisme) sluit die menslike vrye wil uit omdat daar nie plek daarvoor is in ’n rasionele heelal nie. In die determinisme is egter baie uiteenlopende standpunte.
Demoon van Laplace
Die volgende omskrywing van die begrip determinisme kom van die Fransman Pierre-Simon Laplace: ''’n Intelligensie wat op ’n gegewe tydstip alle kragte sou ken wat in die natuur werk, asook die toestande van alle elemente waaruit dit opgebou is, sou as hy groot genoeg was om al hierdie gegewens te ontleed, in ’n enkele formule die beweging van die grootste liggame in die heelal en dié van die kleinste atoom kon beskryf. Vir so ’n intelligensie sou niks onseker wees nie, en hy sou die toekoms sowel as die verlede kon sien. Die menslike gees, wat die sterrekunde so volmaak leer beskryf het, is ’n flou weergawe van so ’n intelligensie.''
Hiermee sê hy dus die volgende:
Dié "intelligente wese" word in die filosofie die demoon van Laplace genoem.
Clathria atoxa
Die spons behoort tot die genus Clathria en tot die familie Microcionidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1988 deur Bergquist & Fromont.
Kemerowo-oblast
Kemerowo-oblast (Russies: Ке́меровская о́бласть, Kemerofskaja oblast) is ’n deelgebied van Rusland. Dit lê in die Siberiese Federale Distrik en die hoofstad is Kemerowo.
Die oblast, wat ’n gebied van 95 500 km2 beslaan, grens aan Tomsk-oblast in die noorde, Krasnojarsk-krai en Chakassië in die ooste, die Republiek Altai in die suide en Nowosibirsk-oblast en Altai-krai in die weste. Hoewel Kemerowo die hoofstad is, is Nowokoeznetsk die oblast se grootste stad. Kemerowo-oblast is een van Rusland se mees verstedelikte streke, met meer as 70% van die bevolking wat in sy nege grootste stede woon. Die bewoners is hoofsaaklik Russies, maar Oekraïners, Tatare en Tsjoewasjiërs kom ook voor.
Geskiedenis
Die oblast is op 26 Januarie 1943 gestig, maar is lank voor dit bewoon. Die oudste stad in die streek is Nowokoeznetsk, wat in 1618 gestig is, kort nadat die Kosak-ataman Jermak in Siberië aangeland het.
Die gebied wat die moderne Kemerowo-oblast beslaan, is verskeie duisende jare lank bewoon. In 1618 is die Koeznetsk-fort in die suide van die streek opgerig om dit teen Russiese en Mongoolse invalle te beskerm.
Sowjet-tydperk
Ná die Oktober-rewolusie het die streek deel van die Wes-Siberiese Krai geword, en daarna van die Nowosibirsk-oblast. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die streek ’n groot verskaffer van steenkool en metaal geword.
Op 26 Januarie 1943 is die Kemerowo-oblast gestig met Kemerowo as hoofstad. Dit het 17,5% van die Nowosibirsk-oblast ingesluit.
Klimaat
Die klimaat van die oblast is kontinentaal: die winters is lank en koud en die somers kort en warm. Die gemiddelde temperatuur in Januarie is -17 tot -20 ºC, en in Julie 17 tot 18 ºC.
Die gemiddelde jaarlikse reënval wissel tussen 300 mm op die vlaktes en voetheuwels tot 1 000 mm of meer in berggebiede.
Kleinplaneet
’n Kleinplaneet, 2140 Kemerovo, wat in 1970 deur die Sowjet-sterrekundige Tamara Smirnowa ontdek is, is na die Kemerowo-oblast genoem.
Etniese samestelling
Die etniese samestelling is:
Transrapid
duimnael|regs|250px|Transrapid 07 in die München Airport Center Die Transrapid is 'n hoësnelheidstrein, wat in Duitsland ontwikkel is en vir die vervoer van passasiers en goedere gebruik kan word. Hierdie moderne magneetsweeftrein-vervoerstelsel word deur die Duitse maatskappy Transrapid International GmbH & Co. KG gebou, 'n gemeenskaplike onderneming van Siemens AG en ThyssenKrupp AG.
Sedert die jaar 1969 is sowat een miljard Euro aan die ontwikkeling van die Transrapid-tegnologie bestee, maar die ontwerp het nog geen kommersiële sukses geword nie. In 2006 bestaan daar net een gereelde Transrapid-verbinding in die Volksrepubliek China. Ander lyne word in die Verenigde State (aan die Ooskus en tussen Los Angeles en Las Vegas) beplan.
Reissnelheid
Op die toetslyn in Duitsland bereik die Transrapid binne drie minute 'n snelheid van 300 kilometer per uur, terwyl die eerste kommersiële lyn in die Volksrepubliek China Sjanghai en die internasionale Pudong-lughawe teen 'n reissnelheid van meer as 400 km/h met mekaar verbind. Die Duitse vervaardigers sê dat die Transrapid teoreties 'n maksimale reissnelheid van 900 km/h kan bereik.
Geskiedenis
Reeds in die jaar 1922 het die Duitse ingenieur Hermann Kemper met die ontwikkeling van tegnologieë vir 'n magneetsweeftrein begin. Op 14 Augustus 1934 is die Rykspatent 643 316 vir die tegnologie van elektromagnetiese sweefvoertuie aan hom verleen. Aanvanklik is die bou van 'n toetslyn vir hoësnelheidstreine oorweeg, maar weens die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog is hierdie planne uiteindelik nie geïmplementeer nie.
duimnael|links|250px|Die Transrapid op 'n toetslyn in Duitsland duimnael|regs|250px|Die prototipe Transrapid 06 voor die Duitse Museum in [[Bonn]] Eers in 1969 het die Wes-Duitse regering die Transrapid-ontwerp vir 'n magneetsweeftrein, wat deur die Duitse maatskappy Thyssen ontwikkel is, goedgekeur. Die eerste magneetsweeftrein, wat ook passasiers kon vervoer, die magneetsweef-toetsvoertuig Transrapid 2, is op 11 Oktober 1971 deur die Wes-Duitse maatskappy Messerschmitt-Bölkow-Blohm (MBB) in München-Allach aan die publiek bekend gestel. Die Wes-Duitse regering het die projek van 'n magneetsweeftrein nou amptelik begin bevorder, en in 1973 het die natuurkundiges Götz Heidelberg en professor Herbert Weh aan die Tegniese Universiteit van Braunschweig die ontwerp van 'n hoësnelheidsmagneetsweef-toetslyn weer heervat. Die basiese tegnologie is in die tydperk tussen 1971 en 1977 deur die Duitse maatskappye Krauss-Maffei, MBB en 'n konsortium, wat uit die ondernemings AEG, Siemens en BBC bestaan het, ontwikkel.
In 1979 is gedurende die Internasionale Vervoertentoonstelling IVA in Hamburg die eerste magneetsweeftrein, wat ook vir die vervoer van passasiers toegelaat is, bekend gestel. Die trein het vervolgens in Hamburg gery en sowat 50 000 passasiers teen 'n reissnelheid van 50 kilometer per uur vervoer. Die eerste toetslyn met 'n lengte van 31,5 kilometer is vanaf 1980 in die Wes-Duitse streek Eemsland opgerig en in 1984 in bedryf gestel. 'n Tweede lyn met 'n lengte van 1,6 kilometer is in Berlyn gebou. Hierdie sogenaamde M-Bahn was aanvanklik as 'n openbare vervoerstelsel beplan, sy lyn is egter ná die Duitse hereniging vir die heroprigting van 'n voormalige moltreinlyn benodig en die projek derhalwe in 1992 gestaak. duimnael|regs|250px|'n Chinese magneetsweeftrein in Sjanghai (Junie 2005) duimnael|links|250px|'n Transrapid-trein in Sjanghai Die magneetsweeftrein Transrapid 06 het in 1988 met 'n snelheid van 412,6 kilometer per uur 'n nuwe wêreldrekord opgestel. 'n Beplande magneetsweeftrein-verbinding tussen die metropole Hamburg en Berlyn, wat op 2 Maart 1994 deur die federale Duitse regering goegekeur is, het later geblyk om ekonomies nie vatbaar te wees nie en is in 2000 gestaak. Alternatiewe lyne is in die Ruhrgebied en in München oorweeg.
Die eerste kommersiële magneetsweeftreinprojek, 'n verbinding tussen Sjanghai en die internasionale Pudong-lughawe in die Volksrepubliek China is deur 'n konsortium van Duitse vervaardigers gebou en op 31 Desember 2002 feestelik geopen. Vroeg in 2004 is die Chinese lyn as die snelste passasierstrein ter wêreld ook vir die publiek geopen. Ook in die Verenigde State word die bou van twee lyne sedert die jaar 2001 beplan. In 2005 het die Amerikaanse Kongres besluit om 90 miljoen VSA-dollar aan 'n studie oor die ekonomiese en tegniese vatbaarheid van die projek te bestee.
In Duitsland het daar in 2006 nog onsekerheid oor die toekoms van die Transrapid bestaan. Veral die geraas, wat die trein teen 'n reissnelheid van 430 km/h sou veroorsaak, maak die oprigting van lyne in bewoonde gebiede minder waarskynlik.
1366
Die jaar 1366 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 66ste jaar van die 14de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Transrapid
Die Duitse Transrapid-ongeluk in 2006
Op 22 September 2006 is 23 mense dood en 10 ernstig beseer in 'n Transrapid-ongeluk naby Lathen in die Eemsland. 'n Magneetsweeftrein met 29 passasiers het op die toetslyn teen 'n snelheid van sowat 200 kilometer per uur met 'n tegniese voertuig, wat gereeld gebruik word om die spoor skoon te maak, gebots. Inligting oor die aanwesigheid van die voertuig is blykbaar nie aan die personeel van die magneetsweeftrein se tegniese sentrale oorgedra nie.
Alhoewel daar blykbaar geen tegniese probleme met die magneetsweeftrein ondervind is nie, maak die ongeluk duidelik hoe kwesbaar magneetsweeftreine onder meer vir aanslae is. Enige voorwerp wat op die spoor beland, kan teen 'n reissnelheid van 500 km/h katastrofiese gevolge hê.
Argoen
Die Argoen of Ergoen (Boerjaties: Urgengol, letterlik: "breë rivier"; Chinees: 额尔古纳河, pinyin: É'ěrgǔnà hé; Mongools: Эргүнэ мөрөн, Ergüne gol; Russies: Аргу́нь) is die grootste sytak van die Amoer. Dit vorm saam met die Schilka een van twee bronriviere van die Amoer. Dié rivier, met 'n lengte van 1 620 km (1 007 myl), ontspring in die Groot Sjingan-bergreeks in die Mantsjoerye, die noordoostelike deel van die Volksrepubliek China. Aansluitend vloei dié rivier in 'n westelike rigting en word Hailar genoem. Net wes van die grens tot Mongolië en suid van die grens tot Rusland begin dié rivier in 'n noordoostelike rigting vloei. Die Argoen vorm vir 944 km die grens tussen China en Rusland totdat die rivier sy noordelikste punt bereik en die Schilka ontmoet, die Amoer se tweede bronrivier.
Amilcare Ponchielli
Amilcare Ponchielli (Italiaans: aˈmilkare poŋˈkjɛlli) 31 Augustus 1834 – 16 Januarie 1886) was 'n Italiaanse operakomponis wat veral bekend is om sy opera La Gioconda. Hy was getroud met die sopraan Teresina Brambilla.
Argoen
Tydens die reënseisoen vloei water van die Hulunmeer, wat eintlik sonder uitvloei is, sowat 30 km noord en bereik die Argoen. Daarmee behoort die Kherlen se rivierloop soms tot die Argoen-Amoer-rivier, wat daardeur 'n lengte van 5 052 km (3 139 myl) bereik.
Wonderboomvy
Die Wonderboomvy (Ficus salicifolia) is 'n mediumgroot boom (tot 10 m hoog) wat wydverspreid in Gauteng, KwaZulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga en Noordwes voorkom. Die spesie se vrugte is klein, 6 mm in deursnee. Hulle is aanvanklik groenerig-wit maar word pienk wanneer dit ryp is. Hierdie spesie is die bekende Wonderboom in Pretoria. Die boom se FSA-nommer is 60. Die boom kom ook in die volgende lande voor: Algerië, Botswana, DR Kongo, Djiboeti, Egipte, Eritrea, Eswatini, Ethiopië, Jemen, Katar, Kenia, Koeweit, Libië, Malawi, Mosambiek, Niger, Oman, Saoedi-Arabië, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sokotra, Soedan, Somalië, Tanzanië, Tsjad, Uganda, Verenigde Arabiese Emirate, Zambië en Zimbabwe.
Nelspruit
Hierdie boom het die nuusvoorblad gehaal nadat 'n spesie van tussen 215 en 265 jaar oud uitgehaal sou word, omrede dit in die pad van die N4 nasionale pad was. Nadat die gemeenskap kapsie gemaak het, is die pad herbeplan en die boom behou.
Brendon Hartley
Brendon Hartley (gebore 10 November 1989) is 'n Nieu-Seelandse professionele renjaer wat in 2017 en 2018 vir die Scuderia Toro Rosso-Hondaspan in Formule 1 gejaag het. Hy is sedertdien 'n renjaer in die 24 uur van Le Mans.
Loma Prieta-aardbewing
Die Loma Prieta-aardbewing het die metropolitaanse gebied van San Francisco in die Amerikaanse deelstaat Kalifornië op 17 Oktober 1989 om 5:04 n.m. geskud en het 6,9 op die moment-magnitude-skaal gemeet (oppervlak-golf magnitude: 7,1). Die aardbewing het 15 sekondes geduur. Sy episentrum was by die geografiese koördinate 37.04° N 121.88° W suid-suidoos van die Loma Prieta-bergpiek in die Aptos-streek, 'n nie-geïnkorporeerde gebied in 'n bosgebied van die Santa Cruz-bergreeks (Nisene Marks Staatspark) geleë, sowat 16 kilometer noordoos van die stad Santa Cruz. Die aardbewing se fokuspunt was teen 'n diepte van 16,79 kilometer.
Die Loma Prieta word as 'n sterk aardbewing geklassifiseer, wat nog oor 'n afstand van 110 kilometer van sy episentrum groot skade berokken het. Die gebiede wat die swaarste getref is, was die stadsgebiede van San Francisco en Oakland, die San Francisco-skiereiland, en die munisipaliteite Santa Cruz, Montereybaai, Watsonville en Los Gatos, wat naby Loma Prieta se episentrum geleë is.
Die skudding was die sterkste in die Santa Cruz-berge waar 'n lorrie omgeslaan en mense op die grond geval het.
Gevolge
Tenminste 63 mense het as gevolg van die aardbewing gesterf en 3 757 is beseer. Die meeste sterfgevalle (42) is deur die ineenstorting van die Cypressstraat-viaduk van die Nimitz-snelweg veroorsaak. 'n Dubbeldek-gedeelte van die snelweg het ingestort en talle motors op die laer dek plat gedruk. Ook 'n gedeelte van sowat 15 meter van die San Francisco-Oaklandbrug het ingestort, en twee motors het op die laer dek geval. Hier is een mens dood. Die brug is daarna sowat 'n maand lank vir herstelwerk gesluit en op 18 November heropen.
Die aardbewing het gelukkig gedurende 'n wedstryd van die plaaslike Major League Baseball-spanne, die Oakland Athletics en die San Francisco Giants) gebeur - anders sou daar teen die spitstyd meer pendelaars op straat gewees het.
Santa Cruz, 'n sentrum van alternatiewe leefstyle, is die swaarste getref, en sowat veertig persent van die geboue in die binnestad is verwoes. Veral baksteenfasades en symure van historiese geboue het ingestort en 'n aantal mense, wat net besig was om uit die winkels te vlug, begrawe. Vyf mense het hulle lewens verloor. Tien dae ná die aardbewing het die owerhede in Santa Cruz 'n ongewone styging van 300 persent ten opsigte van verkragtings, seksuele aanvalle en huislike geweld aangeteken.
Die meeste skade aan geboue in die verderafgeleë gebiede soos die Marina-distrik in San Francisco is deur die vloeibaarmaking van grond veroorsaak wat jare lank vir landwinning langs die waterfront opgehoop is en later as bougrond vir luukse woonstelle gedien het. Ook die meeste van die bouafval van die groot aardbewing in San Francisco in die jaar 1906 is in die San Franciscobaai gestort en is eers later as baie onstabiele bougrond geïdentifiseer. Hier het baie huise ingestort. Woonstelle, wat bokant motorhuise lê en dus nie deur die groot aantal mure van 'n laer verdieping gesteun word nie, het geblyk die kwesbaarstes te wees.
Die totale skade aan eiendomme het na skattings 6 miljard VSA-dollar beloop, wat van die Loma Prieta-aardbewing destyds die duurste natuurramp in die geskiedenis van die Verenigde State gemaak het. Dit was ook die sterkste aardbewing langs die San Andreas-breuklyn sedert die jaar 1906, toe San Francisco volledig deur 'n aardbewing verwoes is. Naas private skenkings het die slagoffers ook sowat 3,45 miljard VSA-dollar se finansiële noodhulp van die federale regering ontvang.
Earle Williams
Earle Williams (28 Februarie 1880 – 25 April 1927) was 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Scarlet Runner (1916), Arsene Lupin (1917), The Wolf (1919), en Jealous Husbands (1923).
Driestert-lipvis
Die Driestert-lipvis (Cheilinus trilobatus) is 'n vis wat in die Indiese en Stille Oseaan en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by sentraal-KwaZulu-Natal voorkom. In Engels staan die vis bekend as die Tripletail wrasse.
Identifikasie
Die vis word tot 45 cm lank en beide geslagte het dieselfde kleurvariasies. Die vis het 'n dieplyf met die stertvin se stekels wat oënskynlik uit drie dele bestaan. Die middelste gedeelte van die stekels is langer. Die stertvin is olyf tot bruin van kleur en daar is verskeie kort, vertikale pienk strepe oor die lyf. Daar is ook twee wit bande oor die stertvinbasis. Die kop is bedek fyn, pienk kolletjies en spikkels. Die onvolwasse visse lyk baie soos die volwasse visse met ekstra witterige bande op die lyf en die stertvin is gerond.
Hulle leef in rotsagtige kusareas en aflandige rotsriwwe in water wat 1 tot 140 m diep is. Die vis is 'n alleenloper en vreet klein vissies, skaaldiere en slakke.
Mongoolse Ryk
Die Mongoolse Ryk (Mongools: Монголын эзэнт гүрэн, ), amptelik die Groot Mongoolse Staat (Их Монгол Улс, Ich Mongol Oels), het van 1206 tot 1368 bestaan en was die grootste aaneenlopende ryk in die geskiedenis. Dit het op die steppe van Sentraal-Asië ontstaan en eindelik gestrek van Sentraal-Europa tot die See van Japan, noordwaarts tot in Siberië, oos- en suidwaarts tot op die Indiese subkontinent, in Indo-China en op die Iranse plato en weswaarts tot by die Levant en Arabië.
Djengis Khan, wat in 1206 as leier aangewys is, het die Mongoolse en Turkse volke in die gebied van die huidige staat Mongolië verenig en die Groot Mongoolste Staat gestig. In die daaropvolgende dekades het hy en sy opvolgers groot dele van Asië en Oos-Europa verower. Die groot transkontinentale ryk het die ooste en weste verbind en dit het gelei tot die uitbreiding van handel en die uitruil van tegnologie en ideologieë oor Eurasië heen.
Die Mongoolse invalle het gelei tot van die mees verwoestende oorloë in die menslike geskiedenis. In Iran het dit gelei tot uitwissing, siekte en die verwoesting van besproeiingstelsels, wat weer gelei het tot massa-emigrasie, hongersnood en ’n drastiese afname in die bevolking. Die historikus Steve Ward raam driekwart van die bevolking, sowat 10 miljoen tot 15 miljoen mense, het gesterf en dat Iran eers weer in die 20ste eeu sy bevolkingstal van die voor-Mongoolse tyd bereik het.
Die ryk het begin verbrokkel weens oorloë oor opvolging – die kleinkinders van Djengis Khan het gestry oor of die koninklike lyn vanaf sy oudste seun en aanvanklike erfgenaam, Ögedei, moes loop of vanaf een van sy ander seuns soos Toloei, Tsjagatai of Djotsji. Die Toloei-lyn het eindelik die stryd gewen, maar onmin het daarna voortgeduur onder Toloei se afstammelinge. Ná Möngke Khan se dood het verskillende prinslike rade, of koeroeltai, verskillende opvolgers gekies – die broers Ariq Böke en Koeblai Khan – wat nie net teen mekaar geveg het nie, maar ook die afstammelinge van ander seuns van Djengis die stryd aangesê het. Koeblai het eindelik die bewind oorgeneem, maar ’n burgeroorlog het ontstaan toe hy beheer probeer kry oor die Tsjagatai- en die Ögedei-familie.
Teen die tyd van Koeblai se dood in 1294 het die Mongoolse Ryk verdeel in vier verskillende khanate, of ryke, elk met sy eie belange en doelwitte: die Goue Horde in die noordweste, die Tsjagatai-khanaat in die weste; die Il-khanaat in die suidweste en die Yuan-dinastie in die moderne Beijing. In 1304 het die drie westelike khanate vir ’n kort ruk die opperheerskappy van die Yuan-dinastie aanvaar, maar dié dinastie is later, in 1368, omvergewerp deur die Han-Chinese Ming-dinastie. Die Mongole het daarna na Mongolië teruggekeer en in hul oorspronklike land voortgeheers.
Naam
Ná die opvolgingsoorlog tussen Koeblai Khan en sy broer Ariq Böke, het Ariq Koeblai se ware mag tot die oostelike deel van die ryk beperk. Koeblai het op 18 Desember 1271 ’n amptelike verordening uitgereik om die land te hernoem tot "Groot Yuan" (Dai Yuan, of Dai Ön Oeloes) om die Yuan-dinastie te stig.
Tyd voor die Mongoolse Ryk
Die gebied om Mongolië, Mantsjoerye en dele van Noord-China is sedert die 10de eeu oorheers deur die Liao-dinastie. In 1125 het die Jin-dinastie, wat deur die Jurge gestig is, die Liao oorgeneem en beheer probeer kry oor voormalige Liao-gebiede in Mongolië. In die 1130's het die heersers van die Jin-dinastie, bekend as Goue Konings, suksesvol weerstand gebied teen die Khamag-Mongoolse konfederasie, wat in dié tyd regeer is deur Kaboel Khan, die oupagrootjie van Temoedjin (Djengis Khan).
Die Mongoolse plato is deur veral vyf magtige stamkonfederasies (khanlig) beset: die Keraite, Khamag-Mongole, Naimans, Merkiete en Tatare. Die Jin-keisers, wat ’n beleid van verdeel en heers gevolg het, het twis onder die stamme aangemoedig, veral die Tatare en Mongole, om hul aandag van die Jin self af te trek. Kaboel se opvolger was Ambaghai Khan, wat deur die Tatare verraai, aan die Jurge uitgelewer en tereggestel is. Die Mongole het wraak geneem deur die grens te plunder, en dit het gelei tot ’n mislukte teenaanval deur die Jurge in 1143.
In 1147 het die Jin hul beleid effe aangepas en ’n vredesooreenkoms met die Mongole gesluit. Die Mongole het toe aanvalle op die Tatare hervat om die dood van hul khan te wreek, en dit het ’n lang tyd van vyandelikheid ingelui. Die Jin- en Tataarse leërs het die Mongole in 1161 verslaan.
Tydens die opgang van die Mongoolse Ryk in die 13de eeu het die gewoonlik koue steppe van Sentraal-Asië sy mees gematigde, natste toestande in meer as ’n millennium beleef. Daar word geglo die gevolglike vinnige toename in die getal oorlogsperde en ander lewende hawe het die versterking van die Mongoolse militêre mag aansienlik aangehelp.
Djengis Khan
Djengis Khan, wat deur sy moeilike kindertyd bekend was as Temoedjin, was die seun van ’n Mongoolse stamhoof. Toe sy jong vrou, Börte, deur ’n vyandelike stam, die Merkiete, ontvoer word, het Temoedjin die nomadiese, voorheen strydende Mongoolse stamme deur politieke manipulasie en militêre mag onder sy beheer verenig. Hy het die Merkiete verslaan, sy vrou gered en daarna die Naimans en Tatare ook verslaan.
Temoedjin het die plundering van sy vyande sonder toestemming verbied en het ’n beleid ingestel waarvolgens hy oorlogsbuit met sy soldate en hul families gedeel het in plaas daarvan om dit aan die aristokrate te gee. Hoewel hy die titel khan gehad het, het sy beleidsrigtings wrywing veroorsaak tussen hom en sy ooms, wat ook wettige erfgename van die troon was. Hulle het Temoedjin nie as ’n leier beskou nie, maar as ’n astrante troonrower. Dié gevoel het onder sy generaals en ander bondgenote versprei, en van hulle het bande met hom verbreek.