cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Madagaskar
Kos
’n Groot verskeidenheid soet en sout poffertjies en ander versnaperinge soos tropiese vrugte is dwarsoor die eiland beskikbaar. Plaaslik vervaardigde drankies sluit in vrugtesappe, koffie, kruietees en alkoholiese dranke soos rum, wyn en bier. Die eiland vervaardig ook van die beste sjokolade in die wêreld.
Fred Halsted
Fred Halsted (20 Julie 1941 – 9 Mei 1989) was 'n Amerikaanse regisseur, vervaardiger, en akteur. Hy was bekend vir sy rol in die rolprent Truck It (1973).
Lilla Crawford
Lilla Crawford (gebore 28 Maart 2001) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Into the Woods (2014) en Little Miss Perfect (2016), en in die televisiereekse Forever (2014) en Sunny Day (2017).
Dogter
'n Dogter is 'n vroulike kind (spruit), ongeag ouderdom, en die woord beskryf die verhouding tot die ouers in 'n familie. 'n Dogter kan aangenome of biologies verwant aan die ouers wees. Die manlike is 'n seun.
Han Wudi
Keiser Wu van Han (in tradisionele Sjinees 漢武帝, in vereenvoudigde Sjinees 汉武帝, in Pinyin Hàn Wǔdì, * 10 Augustus 156 v.C.; † 29 Maart 87 v.C.) was een van die beduidendste heersers in China. Hy is as Liu Che (劉徹) gebore en het as keiser van die Han-dinastie 54 jaar lank, tussen 141 en 87 v.C., oor die land geregeer.
Han Wudi het reeds van sy vader Han Jingdi, wat die rebellie van die "Sewe Koninkryke" (dit wil sê ou leenmanne) in 154 v.C. onderdruk het, 'n volledig gesentraliseerde staat oorgeneem wat in provinsies verdeel en danksy 'n gematigde beleid gestabiliseer is.
Die keiser het die Konfusianisme omstreeks 135 v.C. tot staatsfilosofie verhef - toekomstige amptenare is in hierdie filosofie opgelei en was verplig om dit toe te pas. Nogtans het Han Wudi self ook onder die invloed van taoïstiese alchemie gekom en onder meer offers aan Laozi se geboorteplek gebring. Albei filosofieë het hewig meegeding om die leidende wysbegeerte aan die Chinese keiserhof te word, waarby die Taoïsme byvoorbeeld deur die keiserlike weduwee Dou ondersteun. Ná haar afsterwe het dit sy sterk posisie egter ingeboet. Gedurende Wudi se regeringstydperk het omstreeks 120 v.C. ook die eerste Boeddhistiese monnike na China gekom. Hul godsdiens is eers in 65 n.C. deur keiser Han Mingdi amptelik erken.
Die oorloë, wat onder keiser Han Wudi gevoer is, was die mees grootskaalse in die keiserlike geskiedenis van China. Oorlogshandelinge het vanuit die Tarim-bekken tot in die Ferghana-vallei (102/101 v.C.), in Korea (108 v.C.) en in die suide van China in 'n aantal huidige provinsies (in 111 v.C. is Kanton ingeneem) tot in Viëtnam plaasgevind. Die militêre oorwinnings in die suide was langdurig en het sowel tot die konsolidering van die Chinese Ryk asook 'n bevolkingsaanwas gelei. As gevolg van die militêre operasies en handelsbetrekkinge het die Sjinese vir die eerste keer met die Parthers, 'n volk in die gebied van die huidige Iran, in aanraking gekom. Die Chinese wêreldbeeld het in hierdie tydperk duidelik verander.
928
Die jaar 928 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 28ste jaar van die 10de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Alex Høgh Andersen
Alex Høgh Andersen (gebore 20 Mei 1994) is 'n Deense akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente A War (2015) en Shadows in My Eyes (2020), en in die televisiereeks Vikings (2013).
Coelosphaera chondroida
Coelosphaera chondroida is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Coelosphaera en tot die familie Coelosphaeridae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1993 deur Lévi.
Steenvrug
'n Steenvrug of pitvrug is 'n vrug met 'n groot harde saad daarbinne. Hierdie saad word soms 'n pit genoem. Voorbeelde van steenvrugte is perskes, pruime en kersies. Hierdie vrugte is meestal smaaklik en word dikwels as voedsel gebruik.
'n Versamelsteenvrug, soos by die braam, framboos of Japanse wynbessie, is saamgesteld uit talryke vrye vrugbeginsels van één blom, wat afsonderlike steenvruggies vorm. Hierdie vruggies sit dus op dieselfde blombasis en word omgewe van één kelk.
Allergiese reaksies op steenvrugte is bekend. In meeste gevalle is 'n kruisallergie vir stuifmeel 'n faktor.
Messier 80
Messier 80 of M80 (ook bekend as NGC 6093) is ’n bolvormige sterreswerm in die sterrebeeld Skerpioen. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.
Die bolswerm is geleë halfpad tussen α Scorpii (Antares) en β Scorpii in ’n deel van die Melkweg wat ryk is aan newels. Dit kan met medium teleskope gesien word as ’n bont ligbal. Dit het ’n skynbare grootte van minder as 10 boogminute. Dit is sowat 32 600 ligjare van die Aarde af en sowat 95 ligjare in deursnee. Dit bevat verskeie honderdduisende sterre en is een van die digste bolswerms in die Melkweg.
M80 bevat redelik baie blousterre wat lyk of hulle jonger as die swerm self is. Dit kan wees dat hulle ’n deel van hul buitenste lae verloor het vanweë ’n interaksie met ander sterre of dalk vanweë botsings tussen sterre in die digte swerm. Op foto's van die Hubble-ruimteteleskoop kan streke met talle blousterre gesien word en dit dui daarop dat daar baie botsings in die kern is.
Op 21 Mei 1860 is ’n nova in M80 ontdek wat ’n skynbare magnitude van 7 bereik het. Die nova, die veranderlike ster T Scorpii, het vir ’n rukkie ’n absolute magnitude van −8,5 gehad en helderder as die hele sterreswerm geskyn.
Nieu-Guinee
Nieu-Guinee word onderskei van sy droër, meer gelyke, en minder vrugbare suidelike eweknie, Australië, deur die aktiewe vulkaniese geologie, met die hoogste punt, Poensjak Djaia (of Carstenszpiramide), wat reik tot 'n hoogte van 4 884 m (16 023 vt). Tog deel die twee landmassas 'n soortgelyke fauna, met buideldiere, insluitend wallabies en possums, en die eierlêende monotreem, die mierystervark, of echidna. Buiten vlermuise en sowat twee dosyn inheemse knaagdiergenera, is daar, buiten die mens, geen inheemse plasentale soogdiere nie. Varke, verskeie bykomende rotsoorte, en die voorouer van die Nieu-Guinese singende hond het weens menslike kolonisering die eiland binnegekom.
Menslike teenwoordigheid op die eiland dateer minstens 40 000 jaar terug na die oudste mensemigrasies uit Afrika. Navorsing dui dat 'n vroeë en onafhanklike landboukultuur in die hooglande gevestig is, met getuienis van waterleidings wat minstens 10 000 jaar terugdateer. Weens die ruime tydsbestek van die eiland se bewoning, en die hoogsgefragmenteerde landskap, word 'n groot getal tale hier gebesig, met om en by 1 000 ('n groter getal as dié van meeste kontinente) wat gekatalogiseer is uit 'n geraamde wêreldwye pre-Colombiaanse totaal van 6 000 mensdialekte. Meeste word geklassifiseer as Papoeastale, 'n algemeen aanvaarde geografiese term wat 'n minderheid outeurs voorhou as 'n generiese term. 'n Aantal Austronesiese tale word aan die kuslyn en aanliggende eilande gepraat.
In die 16de eeu is die eiland Nueva Guinea genoem deur die Spaanse ontdekkers daarvan. In die onlangse geskiedenis was westelike Nieu-Guinee ingesluit in die Nederlands-Oos-Indiese kolonie. Die Duitsers het die noordkus van die eiland se oostelike helfte geannekseer as Duits-Nieu-Guinee in hul voor–Eerste-Wêreldoorlogse koloniale uitbreiding. Volgend op die Verdrag van Versailles is die Duitse afdeling aan Australië toegeken (wat reeds aanspraak op die suidooste gemaak het, as die sg. Territorium van Papoea) as 'n Volkebond-mandaat. Die oostelike helfte van die eiland het in 1975 onafhanklikheid van Australië verkry as Papoea-Nieu-Guinee. Die westelike helfte het in 1961 onafhanklikheid van Nederland verkry, maar het kort hierop gestem om by Indonesië ingesluit te word.
Die belangrikste stede op Nieu-Guinee is Djajapoera in Indonesië en Port Moresby, die hoofstad van Papoea-Nieu-Guinee. Nieu-Guinee word begrens deur die Arafurasee in die suidweste, die Seramsee in die weste, die oop Stille Oseaan in die noorde, die Bismarcksee in die noordooste, die Salomonssee in die ooste, die Koraalsee in die suidooste en die Torres-straat in die suide. Nieu-Guinee huisves die grootste tropiese reënwoud van Australasië, die rykste koraalriwwe in die wêreld en die rykste biodiversiteit buite die Amasonebekken.
929
Die jaar 929 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 29ste jaar van die 10de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
TISM
TISM (Engels vir: This Is Serious Mum) was 'n Australiese alternatiewe rockgroep wat in 1982 gestig is.
Geskiedenis
Die lede van TISM het die groep in Maart 1982 gestig, en meer as 100 liedjies geskryf. Tien liedjies is gekies vir die TISM demo tape in 1985. Hulle eerste enkelspeler, Defecate on My Face, is vrygestel in 1986, 'n 7" plaat in 'n 12" omslag met alle 4 kante byvoeging toegesluit. Hulle eerste album, Form and Meaning reach Ultimate Communion, is later daardie jaar vrygestel. Hulle tweede enkelspeler, 40 Years-Then Death, is vrygestel in 1987 op wit viniel met geen merkteken nie. Hulle tweede album, Great Truckin' Songs of the Renaissance, is vrygestel in 1988.
William Ernest Fairbridge
William Ernest Fairbridge (2 November 1863 tot 5 Oktober 1943) was 'n Rhodesiese koerantredakteur en eerste burgemeester van Salisbury, die teenswoordige Harare, Zimbabwe.
Hy is in Port Elizabeth gebore en het in 1880 in die Basoetoe-oorlog geveg, waarna hy in 1885 Kimberley toe verhuis. Later werk hy as verslaggewer en vertrek in 1891 na Masjonaland toe as verteenwoordiger van die Argus-maatskappy. Hy is gevra om 'n koerant daar te begin. Hy kom in Junie 1891 daar aan met geen toerusting nie en weinig min kennis van die finansiële bestuur van 'n koerant. Nietemin verskyn die eerste uitgawe van die Mashonaland Herald op 27 Junie 1891, wat gedruk is met ink wat Fairbridge self uitgevind het. In 1892 word hy die eerste bestuurder van die Argus Printing and Publishing Company.
Fairbridge is tot die dorpsraad verkies en word in Desember 1897 die eerste burgemeester van Salisbury. In 1904 vertrek hy na Johannesburg as eerste algemene bestuurder van die Argus-maatskappy, 'n pos wat hy tot en met sy aftrede in 1915 beklee.
In 1937 verhuis hy na Switserland en sterf daar in Montreux op 5 Oktober 1943.
Coelosphaera crumena
Coelosphaera crumena is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Springfield, Illinois
Springfield is die hoofstad van die deelstaat Illinois en is naby die Sangamonrivier geleë. Die stad is bekend as die woonplek en plek van ter aarde bestelling van Abraham Lincoln. Die eerste inwoners het in 1818 hier gearriveer vanaf Suid-Carolina. Jagters vanaf Virginië en Kentucky het gereeld deur die nedersetting beweeg en in 1823 het die dorp die County administratiewe setel geword. In 1832 het die nedersetting amptelik dorpstatus gekry en in 1837 het die dorp Illinois se hoofstad geword. In 1840 het dit stadstatus verwerf.
Aleoete-eilande
Die Aleoete-eilande (Engels: Aleutian Islands), tot 1867 ook Katharina-eilande, is 'n hoofsaaklik Amerikaanse eilandketting tussen die vastelande van Noord-Amerika en Asië wat as die mees westelike uitloper van die Alaskaanse Skiereiland oor 'n afstand van meer as 1 800 kilometer tot in die suidelike Beringsee strek. Die Aleoetiese Eilande is sodoende die langste argipel ter wêreld.
Die Aleoete-eilande is van vulkaniese oorsprong – sommige van die 57 vulkane is nog steeds aktief. Daarnaas word die landskap deur groen weivelde oorheers. Sterk, dikwels selfs stormagtige winde en baie reën is kenmerkend vir die koel klimaat van die streek. Die Aleoetiese Eilande se vulkane behoort tot die Ring van Vuur wat die Stille Oseaan van Nieu-Seeland tot Chili omsirkel.
Die eilandgroep, wat na sy inheemse bevolking genoem is, het in 1867 Amerikaans geword toe die Verenigde State Alaska van Rusland gekoop het. In 1943 was die eilande 'n oorlogstoneel tussen die Verenigde State en Japan, en enkele bouvalle uit die tyd van die Tweede Wêreldoorlog kan nog steeds besigtig word.
Westelike Provinsie (streek)
Die Kaapkolonie is amptelik op 14 Junie 1827 deur die waarnemende goewerneur, genl. Richard Bourke, in die Westelike Provinsie (WP) en die Oostelike Provinsie verdeel. Op daardie tydstip het die WP bestaan uit die destydse distrikte Kaap, Stellenbosch, Swellendam (insluitende Caledon), Worcester (insluitende Tulbagh, Clanwilliam en die Nieuwveld). Streke bekend as die Overberg, Rûens, Swartland, Boland en die Kaapse Skiereiland is dus deel van die WP. As grens tussen die WP en die Oostelike Provinsie is noordwaarts die Gouritsrivier, die Dwykarivier, van daar af noordnoordoos na 'n punt oos van die Kareeberge aangedui. Die noordgrens was vanaf die mond en langs van die Buffelsrivier (by die huidige Kleinzee), noord van die Kamiesberge en deur die pieke van die Koperberge tot genoemde punte oos van die Kareeberge. Hierdie punt was ook die noordwestelike punt van die distrik Beaufort (later Beaufort-Wes) in die OP.
Stap vir stap is die grens noord geskuif. In Desember 1847 het die goewerneur, sir Harry Smith, die Oranjerivier van sy mond tot by die aansluiting van die Kraairvier (by die huidige Aliwal-Noord) amptelik tot die noordgrens van die Kaapkolonie verklaar. Waarskynlik was die aanwesigheid van koper in die gebied Smith se dryfveer.
Die naam WP leef vandag voort in die benaming van sportspanne van plaaslike sportorganisasies.
930
Die jaar 930 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 30ste jaar van die 10de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Japie Basson
Jacob Daniel du Plessis (Japie) Basson (25 Julie 1918 – 8 Augustus 2012 ) was een van die kleurrykste politieke figure in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en was agtereenvolgens lid van die Verenigde Party, Nasionale Party, Nasionale Unie, weer die Verenigde Party en later die Progressiewe Federale Party.
Agtergrond
Jacob Daniël du Plessis is in die Paarl gebore en voltooi sy B.A. Regte aan die Universiteit van Stellenbosch. Op universiteit was hy voorsitter van die V.P.-jeugtak en help Henry Fagan om die Nasionale Party se dr. Bruckner de Villiers in die verkiesing van 1938 met net 30 stemme te klop – die laaste keer dat die V.P. in die kiesafdeling Stellenbosch kon wen. Hy was aanvanklik 'n kampusverslaggewer vir die Kaapse V.P.-middagblad, Die Suiderstem. In 1939 is hy aangestel as beroepsorganiseerder vir die V.P. in die Paarl en was ook die stigter en redakteur van die politieke maandblad Nasiebou. 'n Jaar nadat Basson die blad begin het, is dit by Die Suiderstem ingelyf.
Verenigde Party
Basson het toe onder die redakteur Abraham Jonker by die verslagspan van Die Suiderstem aangesluit as politieke verslaggewer en rubriekskrywer, waarna hy afgevaardig is om verslag vanaf die parlementêre persgalery te doen. In 1942 is hy aangestel as voltydse organiseerder van die regerende party se Unie-Jeugfront en het hulle lyfblad, Unie-Jeug/Union Youth, gestig en as redakteur opgetree tot Sakkie Perold gevra is om by hom oor te neem. Hy staan in 1943 se algemene verkiesing as V.P.-kandidaat in Moorreesburg, 'n veilige N.P.-setel, maar verloor met net 1 022 stemme teen die dienende LV, F.C. Erasmus.
Nasionale Party
Daarna het hy na Suidwes-Afrika verhuis, waar hy hom by die Nasionale Party aansluit. Hy was LV vir Namib vanaf die instelling van die ses Volksraadsetels vir die mandaatgebied in 1950 en wen ook in 1953 en 1958, telkens teen die Verenigde Nasionale Suidwes-party. In 1959 skors die N.P. se koukus hom weens verskille oor die party se rassebeleid. Hy dien as onafhanklike LV vir Namib van 1959 tot die algemene verkiesing in 1961, toe hy saam met oudhoofregter Henry Fagan die Nasionale Unie stig. Die N.U. kry 5,8% van die stemme in die algemene verkiesing, maar net Basson wen (in Bezuidenhout) in die ooste van Johannesburg, nadat die V.P. ooreengekom het om nie die N.U. se kandidate teen te staan in die 12 kiesafdelings waar hulle gestaan het nie. Kort ná die verkiesing smelt die N.U. saam met die V.P. Basson het twee politieke weekblaaie begin om die Nasionale Unie se gedagtes oor te dra, Werda in Johannesburg en S.W. Bulletin in Windhoek.
Basson wen in Bezuidenhout in 1961, 1966, 1970 en 1974 vir die Verenigde Party en daarna vir die Progressiewe Federale Party in 1980, waarna hy lid van die Presidentsraad was tot 1987. Intussen het ook 'n gereelde politieke rubriek vir die Sunday Times geskryf van Oktober 1971 tot Desember 1972.
Progressiewe Federale Party
Basson is in 1947 getroud met Clare Strauss (wat einde April 2016 oorlede is en nes haar man uit die NG kerk Drieankerbaai begrawe is), en hulle het twee dogters, Caro, wat getroud is met die sakeman Christo Wiese, en Estée.
A.J. Applegate
A.J. Applegate (23 September, 1989 - ) is 'n Amerikaanse pornografiese aktrise.
Pous Clemens I
Clemens I was die vierde pous van die Rooms-Katolieke Kerk en die opvolger van Pous Anacletus I. Sy pontifikaat was volgens die amptelike pouslys van die Vatikaan van 76–81. (Volgens Irenaeus van 92 tot 101). Volgens Tertullianus was hy die direkte opvolger van die apostel Petrus en was Pous Linus en Pous Anacletus I Clemens se opvolgers. Dit is egter ook moontlik dat Clemens saam met Linus en Anacletus lid was van die raad van ouderlinge van die gemeente van Rome. Tydens sy ampstermyn is die vormsel (of konfirmasie) ingevoer. Hy is opgevolg deur Pous Evaristus.
Volgens die christelike skrywers Origenes en Hieronimus van Stridon is pous Clemens I dieselfde as die Clemens wat deur Paulus in Filippense 4:3 genoem word.
“Ja, ek vra jou ook, getroue medewerker, wees hierdie vroue behulpsaam. Hulle het saam met my die stryd gevoer in diens van die evangelie, net soos Clemens ook en my ander medewerkers, wie se name in die boek van die lewe staan.”
Pous Clemens het twee briewe aan die Korintiërs geskrywe. Die eerste een is gepubliseer deur Patrick Junius van Oxford, gebaseer op 'n manuskrip uit die biblioteek van die Engelse koningshuis. Van die tweede brief is slegs 'n aansienlike fragment beskikbaar, gepubliseer in Latyn deur Godefroy Wendelin en in Grieks deur Junius.
Volgens die Liber Pontificalis was dat hy 'n Romein van geboorte, uit die distrik van die Celiaanse heuwels en die seun van Faustinus. Hy was biskop ten tye van Galba en Vespasianus.
Poensjak Djaia
Poensjak Djaia of Carstenszpiramide (Indonesies: Puncak Jaya) is 'n berg in die Soedirmangebergte in die wes-sentrale hooglande van Papoea-provinsie, Indonesië (in die Poensjak Djaia-regentskap). Ander name daarvoor sluit in Nemangkawhi in die Amoengkal-taal, Ngga Poeloe en Goenoeng Soekarno.
Met 'n hoogte van 4 884 m bo seevlak is Poensjak Djaia die hoogste berg in Indonesië, die hoogste op die eiland Nieu-Guinee (wat die Indonesiese Papoea-provinsies en Papoea-Nieu-Guinee omvat), die hoogste van Oseanië, en die 5de hoogste berg in die Suidoos-Asiese geopolitieke streek. Dit is ook die hoogste punt tussen die Himalajas en die Andes, en die hoogste eilandpiek ter wêreld. Sekere bronne gee Wilhelmberg van 4 509 m aan as die hoogste bergpiek in Oseanië, deurdat Indonesië as deel van (Suidoos-) Asië beskou word.
Geskiedenis
Die hooglande om die piek was reeds voor Europese kontak 'n bewoonde gebied, en die piek was in Amoengkal bekend as Nemangkawhi. Poensjak Djaia is "Carstenszpiramide" genoem na die Nederlandse ontdekkingsreisiger Jan Carstensz wat op 'n helder dag in 1623 die bergpiek se gletsers vir die eerste keer bemerk het. Dié waarneming sou vir meer as twee eeue onbevestig bly, en in Europa is met Carstensz gekorswil oor die sneeu wat hy kamstig by die ewenaar sou gesien het. Hierdie naam word steeds deur bergklimmers gebesig.
Alhoewel die sneeuveld om Poensjak Djaia so vroeg as 1909 deur die Nederlandse ontdekkingsreisiger Hendrik Albert Lorentz betree is met ses van sy inheemse Dajak Kenjah-portiers wat hy by die Apo Kajan in Borneo gewerf het, is die piek self nie voor 1962 bestyg nie, en wel deur 'n ekspedisie gelei deur die Oostenrykse bergklimmer Heinrich Harrer. Harrer, van Sewe Jaar in Tibet-faam en klimmer van die Eiger se noordaansig, is vergesel deur drie ander ekspedisielede, nl. Philip Temple, Russell Kippax en Bert Huizenga. Temple, van Nieu-Seeland, het reeds voorheen 'n ekspedisie na die area gelei en 'n toegangsroete na die berge gebaan.
Toe Indonesië in die 1960s beheer van die provinsie verkry, is die piek hernoem na 'Poensjak Soekarno' of Soekarno-piek, na die eerste president van Indonesië; later is dit verander na Poensjak Djaia, waar Poensjak 'piek' of 'berg' beteken, en Djaia 'oorwinning', 'seëvierend' of 'glorieryk'.
Kanarieklimop
'n Kanarieklimop (Senecio tamoides) is 'n immergroen rankplant in die familie Asteraceae, wat inheems is aan Suid-Afrika, Eswatini en Zimbabwe.
Eienskappe
Dit is 'n immergroen rankplant met glansblare wat tot 4 m hoog word. Groot blomknoppe met heldergeel madeliefagtige blomme en 'n geurige reuk, blom vanaf Maart tot Julie.
Charles Halton
Charles Halton (16 Maart 1876 – 16 April 1959) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Dr. Cyclops (1940), Foreign Correspondent (1940), Mr. & Mrs. Smith (1941), en To Be or Not to Be (1942).
Bad Cat
Bad Cat is 'n animasieﬂiek deur Anima Istanbul wat in 2016 vervaardig is. Die hoofkarakter is 'n lelike, onbeleefd kat met die naam Shero.
Die film is op 5 Februarie 2016 uitgereik, maar voorbereidings is al so vroeg as 2011 getref. Dit is gebaseer op die strokiesverhaal Kötü Kedi Şerafettin (1996) van die Turkse tekenaar Bülent Üstün.
Die hoofkarakters is Shero, sy ouer (die naam Tank), asook sy vriende Riza ('n rot), Rifki ('n meeue) en Misscat, met wie hy later trou.
Hoba-meteoriet
Die Hoba-meteoriet is die grootste meteoriet in een stuk wat al ontdek is. Dit lê op die plaas Hoba-Wes, 19 km van Grootfontein in Namibië. Dit is oopgegrawe, maar vanweë sy groot massa van meer as 60 ton is dit nooit verwyder van waar dit geval het nie. Dit is ook sover bekend die grootste stuk natuurlike yster (eintlik ferronikkel) op die Aarde se oppervlak. Die naam "Hoba" kom van Khoekhoegowab en beteken "geskenk". Dit is in 1955 tot ’n nasionale gedenkwaardigheid verklaar.
Impak
Die impak van die Hoba-meteoriet het vermoedelik maar so 80 000 jaar gelede plaasgevind. Daar is tot die gevolgtrekking gekom dat die Aarde se atmosfeer die voorwerp se snelheid so vertraag het dat dit die oppervlak teen terminale snelheid getref het – dit het veroorsaak dat dit nie in stukke gebreek het nie en net ’n klein uitholling veroorsaak het. As ’n weerstandskoëffisiënt van sowat 1,3 aanvaar word, het die meteoor se snelheid tot omtrent 0,32 km/s afgeneem (dit is gewoonlik 10 km/s vir soortgelyke voorwerpe). Die meteoriet is ongewoon deurdat dit aan albei groot oppervlakke plat is.
Janet Blair
Janet Blair (23 April 1921 – 19 Februarie 2007) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente My Sister Eileen (1942), The Fuller Brush Man (1948), The Black Arrow (1948), en I Love Trouble (1948).
Hoba-meteoriet
Beskrywing
Die Hoba-meteoriet se massa is in 1920 op 66 ton geraam. Erosie, wetenskaplike monsters wat daarvan geneem is vir navorsing en vandalisme het die grootte oor die jare laat afneem. Die oorblywende stuk is sowat 60 ton swaar.
Moderne geskiedenis
In ’n poging om vandalisme te beëindig en met die toestemming van die toenmalige eienaar van die plaas het die regering van die destydse Suidwes-Afrika die meteoriet op 15 Maart 1955 tot ’n nasionale gedenkwaardigheid verklaar. In 1979 is ook ’n omringende stuk grond van 25 x 25 m by die gedenkwaardigheid gevoeg.
In 1985 het Rössing Uranium Ltd. geld beskikbaar gestel om die meteoriet verder te beskerm. In 1987 het die destydse eienaar die meteoriet en die terrein waar dit lê vir opvoedkundige doeleindes aan die staat geskenk. Later in die jaar het die regering ’n toeristesentrum op die terrein opgerig. Danksy dié ontwikkelings is vandalisme gekeer en besoek duisende toeriste dit jaarliks. Dit kan ook op satellietfoto's gesien word.
Allan Hyde
Allan Hyde (gebore 20 Desember 1989) is 'n Deense akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Sommeren '92 (2015) en in die televisiereekse True Blood (2008), Alla Salute! (2011), en Below the Surface (2017).
Hannes Visser
Hannes Visser (17 November 1957, Roodepoort - ) is 'n Afrikaanse skrywer, digter en uitgewer. Sy debuutdigbundel, Die jaar toe pa..., is in 2019 deur Naledi Uitgewers uitgegee.
Jeug
Hy is in Roodepoort gebore en het 'n ouer broer, Herman. Sy vader was 'n sweiser op die myn en is in 1967, 'n week voor sy 42ste verjaarsdag, dood. Visser se moeder is drie jaar later weer getroud, waarna die gesin na Durban verhuis het toe Visser in Standerd 5 (Graad 7) was. Hulle het in 1974 teruggekeer na Roodepoort en hy het in 1975 aan Hoërskool Roodepoort gematrikuleer.
Onderwys
Visser het 'n onderwysdiploma behaal en in Roodepoort, Gauteng sy eerste onderwyspos bekleë. Van 1976 tot 1979 behaal hy 'n Hoër Onderwysdiploma en meld in 1980 aan vir nasionale diensplig. Daarna volg twee jaar in die weermag. Hy verwerf intussen 'n verdere diploma in Spesiale Onderwys en begin in 1982 sy onderwysloopbaan in Roodepoort en trou met Manda. Hulle het twee kinders, Tanya (1984) en Anton (1986).
In 1992 bedank Visser uit die onderwys terwyl hy skoolhoof van Clarens Laerskool was. Sy bedanking volg op die uitsluiting van sy skool deur ander wit skole in die dorpe rondom Clarens omdat hy in 1992 'n bruin leerder tot sy skool toegelaat het. Skoolhoofde en beheerliggame van talle omliggende skole het geweier dat Laerskool Clarens aan sportbyeenkomste by hulle skole mag deelneem. Die beheerliggaam van die skool het Visser versoek om die bruin seun se ouers in te lig dat die skool hulle kind nie langer kan akkommodeer nie. Visser het geweier en uit die onderwys bedank.
Hy en sy gesin het in Junie 1992 na George verhuis waar hy vir die volgende 10 jaar verskeie beroepe gevolg het totdat hy in 2002 'n onderwyspos aanvaar het. Hy het in 2011 as skoolhoof van Laerskool van der Hoven, 'n landelike skool buite George, bedank en is as koerantredakteur van Oudtshoorn Courant aangestel. Hy het hierdie pos aan die einde van 2021 verlaat om hom voltyds op sy skryf- en digwerk en sy uitgewery, Turksvy Publikasies, toe te spits.
Redakteur, skrywer en uitgewer
In 2009 het hy saam met elf ander digters die bundel Boksemdais 2 uitgegee. Sewe van sy gedigte verskyn in 2017 in Nuwe Stemme 6, uitgegee deur NB Uitgewers. Hy het al verskeie pryse by die Bloemfonteinse skrywersvereniging se landwye kompetisies gewen. In 2013 het hy eersteprys in die kortverhaalafdeling gewen, sowel as tweedeprys in die poësie-afdeling. In 2017 wen hy tweedeprys in die prosa-afdeling – kortverhale, en in 2018 die eersteprys in die poësie-afdeling in dieselfde landwye kompetisie. Hy was tot 2021 redakteur van die Oudtshoorn Courant, maar wy tans sy tyd voltyds aan sy uitgewery, skryfwerk en motiveringsessies. 'n Heruitgawe van sy debuutdigbundel, Die jaar toe pa, word vir die einde van 2022 deur Turksvy Publikasies beplan. Resensies van dié bundel het reeds op Litnet, Versindaba, en Joan Hambidge se webjoernaal Woorde wat Weeg verskyn.
Visser het sy uitgewery in 2020 saam met Marlene Malan, 'n joernalis en taalversorger, op die been gebring. Die uitgewery het in Februarie 2021 met 'n projek begin om 'n digbundel saam te stel met gedigte van gevestigde sowel as opkomende digters wat spesifiek oor die Covid-19-pandemie handel. Die bundel, Maskers en mure met 142 digters se werk, is in samewerking met die Klein Karoo Nasionale Kunstefees (KKNK) en met ondersteuning van die Wes-Kaapse departement van kultuursake en sport, ATKV, ABSA en Jannie Mouton Stigting uitgegee. Die bundel is in Junie 2021 deur die KKNK bekendgestel. Die digter Daniel Hugo was die hoofkeurder en mede-samesteller van die bundel saam met die digter, Francois de Jongh. Visser het 'n voorliefde vir kortverhale en het as deel van Turksvy Publikasies se bydrae tot die ontwikkeling van skrywers, 'n skryfkursus saamgestel wat op die kortverhaalkuns fokus.
Visser se boek, Ligloop as skoene te maklik pas, het in 2022 verskyn. Dit is 'n lewensafrigtingshandleiding met riglyne oor die oplossing van daaglikse probleme en kommunikasie.
Theuns Jordaan
Theuns Botha Jordaan (1971–2021) was 'n Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer. Hy het liedjies gesing wat hy self geskryf het, sowel as liedjies van bekende liedjieskrywers soos Koos du Plessis, Johannes Kerkorrel en David Kramer. Sy eerste twee albums het dubbelplatinumstatus verbygesteek. Saam met Karla du Plessis sing hy die lied "Wie weet" wat die temalied van die TV-program Jopie Adam was.
Vroeë lewe en uitbeelding
Theuns Jordaan is op 10 Januarie 1971 op 'n Karoo-plaas naby Venterstad, 30 km van Bethulie, gebore en het ook daar grootgeword. In sy matriekjaar aan die Hoër Volkskool, Graaff-Reinet, het hy sy verknogtheid aan rugby begin deel met sy liefde vir kitaar. As kind is sy musiektalent in sy ouerhuis aangemoedig. Ná skool is hy weermag toe. Ná voltooiing van sy diensplig het hy Bedryfsielkunde aan die Universiteit van Stellenbosch gestudeer en 'n B.Ekon.-graad verwerf.
Jordaan was 'n inwoner van Majuba-manskoshuis, en dit was ook op Stellenbosch waar Theuns al meer begin sing het. Op 21 Oktober 1992 het hy vir die eerste keer voor 'n gehoor in die kuierplek The Terrace opgetree met 'n paar rand en 'n pizza as enigste betaling.
Loopbaan
Sy moedertaal, Afrikaans, het op universiteit vir hom 'n passie geraak en hy het begin liedjies skryf, geïnspireer deur Koos du Plessis, Anton Goosen en David Kramer.
Met sy graad in die hand verruil Theuns in 1998 Stellenbosch vir Pretoria. Hy was vir 'n jaar entrepreneur. Johan Bakkes het hom gehelp om sy debuutalbum Vreemde Stad op Stellenbosch op te neem. Vyf van die snitte op die album, wat in 2000 by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees baie suksesvol vrygestel is, is deur hom self geskryf. Daarna is 'n verbeterde opname van Vreemde Stad deur EMI-musiek her-vrygestel. Die album het in 2003 Trippel Platinumstatus (150 000 kopieë) verbygesteek om een van die suksesvolste debuutalbums nog ooit in Afrikaans te word met verkope wat reeds verby die 210 000-merk is.
Die kitaarspeler Anton L’Amour begin gereeld saam met Theuns optree, 'n samewerking wat tot sy dood deel van Theuns se loopbaan was. In November 2005 is Seisoen vrygestel, en hierdie keer was L’Amour in die regisseurstoel. Seisoen het ook vir rekordverkope gesorg met meer as 115 000 CD’s wat verkoop is. Theuns het dus met slegs drie albums verkope van meer as 500 000 behaal.
In 2007 het Theuns besluit om sy sewe jaar as professionele sanger op een album saam te vat. Grootste Treffers is in Maart vrygestel en het byna 85 000 tot op datum verkoop.
Op 28 Maart 2008 is Theuns en Juanita du Plessis se Bring Jou Hart op DVD vrygestel. Dit was 'n reuse sukses, en daar is ook 'n CD vrygestel. Die DVD se verkope was 105 000 en die CD s'n 'n rekordgetal van 120 000.
Theuns was altyd 'n groot aanhanger van die musiek van Koos du Plessis en in April 2009 is Koue Vuur vrygestel. Dit het binne twee maande platinumstatus behaal met verkope wat tans op meer as 100 000 staan.
2012 was 'n groot jaar vir Theuns. Nie net het hy sy vyfde solo-CD, Roeper, vrygestel nie, maar hy en Juanita het weer saamgewerk op Hart Vol Drome.
Roeper was een van 2012 se grootste verkopers en het lank op die topverkoper-lyste van platewinkels en programme soos RSG se Top 20 en DKNK geboer. Die handvol Ghoema-toekennings wat die album in April 2013 gewen het – onder meer vir album van die jaar – het beteken dat dit later die maand wéér op RSG se Top 20 was. Die verkope van die album is verby die 125 000-merk en ook kritici het die album geloof as een van die beste die afgelope tyd.
Theuns was met sy diep rasperstem nie net 'n uitstekende sanger nie, hy het ook deur die jare sy staal as liedjieskrywer gewys. Verskeie groot treffers – Soos Bloed, Jou Asem, Roeper van My Hart en Net Voor die Storm Kom – kom uit sy pen.
Groot sukses in 2013
2013 was 'n groot jaar vir Theuns Jordaan met sy album Roeper wat verskeie pryse ingeryg het. By die Ghoema-toekenningsaand vroeg in 2013 het Theuns vyf toekennings gewen – album van die jaar, beste kontemporêre manskunstenaar, beste albumverkoper én beste DVD vir Hart Vol Drome saam met Juanita du Plessis. Theuns het ook die Diamantprys vir totale verkoopsyfers van meer as 1 miljoen ontvang. By die Sama-toekennings in Mei van dié jaar het hy twee pryse gewen – een vir die beste Afrikaanse kontemporêre album (vir Roeper) en ook die groot prys van die jaar, dié van topverkoper album in Suid-Afrika. By die Tempo-toekennings het hy die topverkoper mans-album vir die jaar gewen vir Roeper. Daarnaas het hy saam met Juanita du Plessis die toekenning gewen vir die topverkoper DVD vir Hart Vol Drome.
Persoonlike lewe
Leukemie is in September 2020 by hom gediagnoseer. Aanvanklike kankerbehandeling (o.a. 'n beenmurgoorplanting) het gehelp, maar nadat hy weer 'n terugslag ondervind het, is hy op 17 November 2021 in Pretoria oorlede. Jordaan is op 26 November ná 'n emosionele gedenkdiens, wat ook bydraes van sy medesangsterre ingesluit het, uit die Moreletapark-gemeente begrawe.
931
Die jaar 931 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 31ste jaar van die 10de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Uitloper (biologie)
regs|duimnael|220px|Die biesie Ficinia spiralis versprei deur die vorming van uitlopers. regs|duimnael|220px|’n Silwerkruid (Argentina anserina) met sy rooi uitlopers.
Uitlopers of stolonne in biologie is horisontale verbindings tussen organismes. Hulle kan deel van die organisme of van sy skelet wees. By diere is uitlopers gewoonlik eksoskelette.
In plantkunde
In plantkunde is uitlopers stingels wat op die grondoppervlak of net onder die grond groei en waaruit nuwe plante spruit. Risome, daarenteen, is wortelagtige stingels wat óf bogronds horisontaal óf ondergronds in ander rigtings kan groei. Alle horisontale stingels is dus nie uitlopers nie.
Plante met uitlopers word uitlopervormend genoem. Dit is ’n voortplantingstrategie en die kompleks van individue wat deur ’n moederplant en al sy klone gevorm word, word ’n geneet genoem.
Morfologie
links|duimnael|200px|Hierdie uitlopers van ’n Crocosmia-knol is stingels wat ontstaan uit die okselknoppe van die mantelblare. duimnael|220px|Die [[Cnidaria-visparasiet Polypodium hydriforme het ’n uitloperstadium.]]
Uitlopers kan lang stingellitte hê of nie. Die blare aan die uitloper is gewoonlik baie klein, maar kan ook van normale grootte wees.
Uitlopers ontstaan aan die basis van die plant. In aarbeie is die basis bogronds, maar in baie knolplante met risome is die uitlopers ondergronds en vorm hulle lote wat op die punte of by die stingelknope uit die grond lig. Die knope van die uitlopers produseer wortels, en hormone wat deur die wortels vervaardig word, veroorsaak dat die uitloper lote met normale blare vorm.
Ná die vorming van die nuwe plant gaan die uitloper gewoonlik ná ’n jaar of twee dood, terwyl risome nog jare lank of solank as wat die plant lewe, kan voortbestaan.
’n Aantal plante het risome op grondvlak of bogronds, soos baie orgideespesies.
In dierkunde
Sommige mosdiertjies en sagte korale vorm kolonies deurdat individuele diertjies deur uitlopers verbind word.
Kelly Crean
Kelly Crean (gebore 9 September 1974) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Bratz (2007), Opposite Day (2009), Justify (2010), en Soul Surfer (2011).
Argeologie
Argeologie of oudheidkunde is die studie van menslike kulture deur die herwinning, dokumentering en analise van materiële oorblyfsels, insluitende argitektuur, kunsprodukte, oorblyfsels van lewende organismes insluitend menslike oorblyfsels en die studie van die landskap waarin die mense gewoon het. Die doel van argeologie is om lig te werp op die langtermyn voorgeskiedenis, geskiedenis, gedragspatrone en kulturele ewolusie van die mens. Dit is die enigste vakgebied wat die metodiek beskryf vir die versameling en interpretasie van inligting oor die voorgeskiedenis van die mens en kan ook 'n belangrike bydrae lewer tot ons verstaan van opgetekende gemeenskappe. Ander vertakkinge van antropologie vul die bevindings van argeologie aan, veral kulturele antropologie (wat die gedragspatrone, simboliek en materiële aspekte van 'n kultuur bestudeer) en fisiese antropologie (wat die studie van die menslike ewolusie en beenkunde behels). Ander vakrigtings vul argeologie ook aan, soos onder andere paleontologie (die studie van oerlewe) wat die studie van oerdiere (oerdierkunde) en oerplante (oerplantkunde) insluit, verder ook aardrykskunde, geologie, geskiedenis en kunsgeskiedenis.
Argeologie is 'n benadering tot die verstaan van verlore kulture en die onopvallende aspekte van die mens se geskiedenis, sonder 'n afsnydatum: in Engeland het argeoloë die uitleg van lank verlore middel-eeuse nedersettings blootgelê wat ontruim is na die krisisse van die 14de eeu. In New York Stad het argeoloë die 18de eeuse oorblyfsels gevind van die Swart begraafplaas daar.
Belangrikheid en toepaslikheid
Die grootste deel van die mens se geskiedenis is nie vervat in geskrifte nie. Die skryfkuns het tot ongeveer 5000 jaar gelede nêrens bestaan nie en het slegs na 'n betreklik klein aantal tegnologies gevorderde beskawing versprei. Hierdie beskawings is dan, nie toevallig, die mees bekendes; hulle was toeganklik tot studie deur geskiedkundiges vir baie eeue, terwyl argeologie slegs onlangs ontstaan het. Selfs in beskawings wat geletterd was op sekere vlakke, is baie belangrike gebruike van dié mense nooit amptelik opgeteken nie. Enige kennis van die vroeë vormingsjare van die menslike beskawing – die ontwikkeling van landbou, kultusgebruike van volksgelowe, die ontstaan van die eerste stede – moet vanaf argeologie kom.
Selfs waar geskrewe rekords bestaan, is hulle meestal onvolledig of tot 'n mate bevooroordeeld. In baie gemeenskappe was geletterdheid beperk tot die elite klasse, soos die geestelikes of die burokrate van die hof of tempel. Die geletterdheid van selfs 'n aristokrasie is dikwels beperk tot aktes en kontrakte. Die belangstelling en wêreldbeskouing van die elite is dikwels baie anders as die lewens en belangstellings van die gewone mense. Enige geskrifte wat geskep is deur mense wat die algemene bevolking nader verteenwoordig het, sou waarskynlik ook nie hul weg na die biblioteke gevind het waar hulle beskerm was nie. Geskrewe rekords neig dus om die vooroordele van die geletterde klasse te weerspieël en kan nie vertrou word as die enigste bron van kennis nie. Die materiële rekord is 'n beter benadering van 'n gemeenskap al is dit onderhewig aan sy eie onakkuraathede, soos onewe monsterneming en onewe bewaring.
Opname
'n Moderne argeologiese projek begin dikwels eers met 'n argeologiese opname. 'n Streeksopname is die poging om enige voorheen onbekende liggings van argeologiese belang in 'n streek te identifiseer. 'n Liggingsopname is 'n poging om sistematies die uitstaande kenmerke van belang, soos huise en hutte, te vind. Die metodes hier in gebruik stem baie ooreen.
Uitgrawing
Argeologiese uitgrawings het bestaan toe die studieveld nog steeds in die bestek van amateurs geval het en bly tog steeds die bron van die oorgrote meerderheid van inligting wat ingewin is in die meeste projekte. Moderne uitgrawingstegnieke vereis dat die presiese ligging van voorwerpe en kenmerke opgeteken word. Dit behels altyd die bepaling van hul horisontale liggings maar soms ook die vertikale posisies. Soortgelyk moet hulle assosiasie of verwantskap tot ander voorwerpe in die nabyheid vir latere analise opgeteken word. Dit laat argeoloë toe om afleidings te maak aangaande watter voorwerpe en kenmerke met mekaar verband hou en in watter verskillende stadiums van die aktiwiteite dit gebruik kon wees. As 'n terrein bewoon was deur opeenvolgende onderskeibare kulture dan sal die meer onlangse kulture se voorwerpe bo die van die meer antieke kulture lê.
Die volgende taak is om 'n terreinplan te teken wat dan as hulpmiddel gebruik word om oor die verdere uitgrawingsmetodes te besluit. Gekleurde as ook wit-en-swart foto's word geneem saam met gedetailleerde planne van seksies en indiwiduele eienskappe van die terrein. Die inligting kan dan bewaar word vir latere beskrywing en interpretasie van die terrein.
Na-uitgrawingsanalise
Wanneer voorwerpe en strukture opgegrawe of bymekaargemaak word deur oppervlak opnames, is dit nodig om hulle deeglik te bestudeer om so veel moontlik inligting daaroor in te samel. Hierdie is gewoonlik die mees tydrowende deel van 'n argeologiese ondersoek. Dit is nie vreemd dat finale uitgrawingsverslae jare neem om gepubliseer te word nie.
Die mees basiese aktiwiteit behels die skoonmaak van voorwerpe, katalogiseer daarvan en vergelyking met ander gepubliseerde versamelings met die oog daarop om dit tipologies te klassifiseer en terreine met soortgelyke samestellings van voorwerpe te identifiseer. 'n Meer omvattende reeks analitiese tegnieke is egter beskikbaar in die vorm van argeologiese wetenskap, wat beteken dat voorwerpe gedateer en hul samestellings bepaal kan word. Die bene, plante en stuifmeel wat op 'n terrein gevind word kan geanaliseer word (deur gebruik te maak van die tegnieke van (dierkundige argeologie, paleontologie en palinologie (stuifmeelkunde)), terwyl die geskrifte gewoonlik ook ontsyfer kan word.
Hierdie tegnieke verskaf dikwels inligting wat andersins nie bekend sou wees nie en daarom grootliks bydra tot die verstaan van 'n argeologiese terrein.
Datering
Datering is een van die belangrikste take van die argeoloog, maar dit is ongelukkig nie altyd moontlik om die ouderdom van 'n voorwerp presies te bepaal nie. Argeoloë moet dikwels tevrede wees met 'n globale skatting, wat beteken dat hulle in so 'n geval van die relatiewe chronologie gebruik maak. Volgens dié metode kan 'n mens vasstel of een voorwerp ouer as 'n ander is, maar nie hoeveel ouer nie. Die eerste poging tot relatiewe tydsbepaling is deur O. Montelius (1843-1921) gedoen. Gebruiksartikels is dikwels as gevolg van handelsverbindinge van die een gebied na 'n ander gebring. Waar die een gebied reeds 'n kalender gehad het en die voorwerp na 'n gebied gebring is waar geen skrif nog bestaan het nie, kan die gebeure gesinchroniseer word. Indien 'n mens dan 'n ingevoerde, gedateerde stuk vanuit Egipte of die Nabye Ooste in 'n Europese vindplaas vergelyk met prehistoriese artikels wat byvoorbeeld in dieselfde aardlaag aangetref is, is dit moontlik om die datum van die ou voorwerp naastenby te bepaal. Ook die ontwikkeling van gebruiksvoorwerpe en die tegniese gevorderdheid daarvan, dui op chronologie. Die bestudering van die verskillende aardlae waarin argeologiese vondste gevind word, bied nog 'n metode vir datering. Hierdie metode berus op die aanname dat voorwerpe in ouer, laer lae ouer voorwerpe is.
Absolute chronologie
Sedert dieTweede Wêreldoorlog is 'n natuurwetenskaplike beginsel gebruik om die ouderdom van voorwerpe te bepaal. Kort na die oorlog het die Amerikaner B.F. Libby (geb. 1908) die radioaktiewe koolstofmetode ontdek.
Kosmiese strale uit die buitenste ruim dring die atmosfeer binne en vervaardig in die proses radioaktiewe koolstofatome met die massagetal 14. Koolstof 14 of C14 wat so gevorm word, is 'n isotoop van gewone koolstof met die massagetal 12 (C12). Koolsuurgas word deur plante opgeneem, en aangesien alle diere, selfs karnivore, hulle liggaamsmaterie (direk of indirek) uit plantmateriaal opbou, word koolsuurgas universeel in alle lewende organiese materiaal gevind. Om dié rede is die verhouding C14/C12 in lewende organismes dieselfde as dié in die atmosfeer. Sodra 'n organisme doodgaan, hou dit op om koolstof uit die atmosfeer op te neem; trouens, die C14-inhoud begin dan stelselmatig verminder en word omgesit in stikstof. Die vermindering geskied sodanig dat na ongeveer 5 600 jaar, slegs die helfte van die oorspronklike inhoud oorbly (die halflewe genoem). Na nog 'n periode van genoemde tydperk is daar slegs 'n kwart van die oorspronklike C14 in die organisme aanwesig. In dooie organiese materiaal word die C14-inhoud ten opsigte van C12 al hoe kleiner met verloop van tyd, en teen 'n vasgestelde tempo. Die oorblywende proporsie C14/C12 kan in 'n laboratorium bepaal word en die tyd dat die organisme reeds dood is, kan dus ook bereken word.
Die verbranding van steenkool en olie en kernbomontploffings het in die laaste eeu die hoeveelheid koolstof (in die vorm van CO2) en die radioaktiwiteit in die atmosfeer laat toeneem. Daar het met ander woorde 'n verandering in die verhouding C12/C14 plaasgevind en dit beteken dat by datering hierdie afwyking in berekening gebring moet word. Buiten dit, het dit ook aan die lig gekom dat die halfwaarde wat deur Libby opgestel is (5 568 jaar) te kort is.
By nog 'n dateringsmetode word van die beginsel uitgegaan dat die magnetiese veld van die aarde gedurig van rigting en intensiteit verander. By die vervaardiging van erdewerk word die klei gebak en die oomblik dat die klei gebak word, word ook die rigting van die aarde se magnetiese veld vasgelê. Magnetiese veldskommelings het, soos reeds vasgestel, in spesifieke periodes plaasgevind. 'n Stuk erdewerk sal met ander woorde 'n sekere magneetveld-rigting aandui wat vergelykbaar is met 'n bepaalde periode.
Die natuurwetenskaplike beginsel by die bepaling van die ouderdom van artefakte help die argeoloog nie alleen om redelik na aan die ware ouderdom van 'n voorwerp te kom nie, maar ook om te bepaal of hy werklik met 'n antieke voorwerp te doen het. 'n Basiese metode wat hiervoor gebruik word, is die fluoorbeginsel. Menslike en dierlike beendere is gedurig in aanraking met die grondwater en die fluoor- en uraniuminhoud neem met die verloop van tyd toe. Deur die fluoorinhoud in beendere te meet. kan die argeoloog vasstel of hy werklik met 'n antieke artefak te doen het.
Geskiedenis van argeologie
Die geskiedenis van argeologie is een waar daar toenemende proffesionalisering en die toenemende groei in die omvang van tegnieke in gebruik om soveel moontlik inligting oor 'n terrein te versamel.
Uitgrawings van antieke monumente en die versameling van oudhede het vir duisende jare plaasgevind maar was hoofsaaklik gerig op die herwinning van voorwerpe met 'n esteties of monetêre waarde.
Dit is eers in die 19de eeu wat die sistematiese studie van die verlede deur die fisiese oorblyfsels plaasgevind het. Argeologiese metodes is ontwikkel deur beide amateurs en beroepslui onder andere Augustus Pitt Rivers en William Flinders Petrie.