cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Letland
'n Kenmerk van die huidige Letland is die groot teenstellings tussen die besige hoofstad, 'n voormalige lid van die magtige Hanseverbond waar Letland se ekonomiese opswaai merkbaar word, en die rustige idille – en soms ook armoede – van die landelike streke. Naas lae geboorte- en hoë sterfteyfers bly die grootskaalse emigrasie van Lette na Wes-Europa 'n groot uitdaging. Sedert 2004 het 'n vyfde van die Lettiese bevolking hulle in welvarende lande soos die Verenigde Koninkryk, die Republiek Ierland en Duitsland hervestig.
Etimologie
Die naam Latvija is ontleen aan die antieke Letgalle, een van vier Indo-Europese Baltiese stamme (die ander is die Koere, Sele en Semgalle), wat saam met die Finse Litauers die Letlanders se etniese kern gevorm het. Henry van Letland het die Latinisering van die naam bepaal, Lettigallia en Lethia, albei is ontleen aan die Letgalle. Van dié terme is die weergawes van die landsnaam in Romaanse tale van Letonia en verskeie Germaanse tale van Lettland afgelei, waaronder die Afrikaanse Letland.
Geografie
Letland neem in geografiese opsig 'n middelposisie binne die Baltiese lande in. Met 'n oppervlakte van 64 589 km² is dit effens kleiner as die Republiek Ierland. Die land verskil met sy sterk beboste karakter merkbaar van Estland en Litaue – sowat 44 persent van die oppervlakte of 2,9 miljoen hektaar is bosgebiede wat deur besoekers reeds vanuit die vliegtuig op pad na Riga raakgesien kan word. Landskappe met bosse, moeraslande en mere is kenmerkend vir die heuwelagtige oostelike landsdele, terwyl die kusgebiede deur vlaktes oorheers word.
In Wes- en Noord-Letland het die gletsers minder vrugbare sanderige of klipperige grond agtergelaat wat met die ryk landbougrond van binnelandse streke kontrasteer – soos die vlaktes van Zemgale (Semgale) suid van Riga. In Oos-Letland het die smeltende gletsers met hul wisselende yskante die hoogplato's van Vidzeme en Latgale (Letgallen) met hul talle mere gevorm. Letland se hoogste punt is die heuwelpiek Gaiziņkalns naby Madona (312 meter).
Daar is altesaam 12 000 riviere in Letland, waarvan egter slegs twaalf langer as 100 kilometer is. Die twee grootste riviere is die Daugava wat vanuit die suidooste tot by Riga vloei, met 'n lengte van 1 000 kilometer (waarvan 352 in Letland), en die Gauja wat net soos die Daugava in die Golf van Riga uitmond. Die grootste van Letland se 3 000 mere is Rāznas ezers met 'n oppervlakte van 57,6 km². By Kaap Kolka ontmoet die Golf van Riga en die Oossee. Net noord daarvan is die maritieme grens tot Estland geleë.
Die kuslyn langs die Oossee en die Golf van Riga, wat grotendeels deur dennebosse gesoom word, het 'n lengte van 497 kilometer. Dit behels eindelose sandstrande met aangrensende duinlandskappe, strandmere, naaldbosse, moeraslande en mere – 'n gevoelige ekostelsel wat deur die wisselwerking tussen land en see oorheers word. Aangesien die grootste deel van die kusgebiede tydens die Sowjet-besetting as militêre spergebied nie toeganklik was vir besoekers nie, kon die ekosisteme – behalwe vir enkele militêre terreine – hier onverstoord ontwikkel. Die soutwater-strandmere en vogtige grasvelde is gedurende die najaar 'n gewilde rusplek vir miljoene trekvoëls en – in die geval van die Pape-meer – ook tienduisende vlermuise.
Van Letland se totale oppervlakte word 8,5 persent as natuurreservate beskerm – daar is vier nasionale parke, vier natuurreservate, 28 natuurparke, nege landskapsreservate, een biosfeerreservaat, nege natuurmonumente en 'n aantal mikroreservate. Letland se vierde nasionale park, die Rāznas nacionālais parks met 'n oppervlakte van bykans 600 km², is eers in 2007 gestig.
Bosgebiede
Naaldbome beslaan sowat 69 persent van Letland se bosgebiede, die res bestaan uit oorwegend gemengde loofbosse. Die mees uitgestrekte bosgebiede word in die noorde van Kurzeme (Koerland) aangetref. Tipiese Letlandse boomsoorte sluit denne, sparbome en berke in, maar ook eike, linde- en beukebome kom hier endemies voor. Die laasgenoemde soorte het 'n belangrike rol in Letland se voor-Christelike godsdiens gespeel waar besondere kragte aan hulle toegeskryf is. Reeds in die 16de en 17de eeu is voorsiening gemaak vir die volhoubare gebruik van bosse.
Sowat die helfte van alle bosse groei op droë mineraalgrond, terwyl 'n kwart as vogtige bosse geklassifiseer word wat in die res van Europa selde aangetref word. Die grond in dennebosse is 'n geskikte habitat vir bos- en bloubessies asook heideplante, terwyl in sparboombosse veral mosse en in beukebosse hoofsaaklik rietgrasse aangetref word. 'n Oordaad sampioensoorte kom in alle Letlandse bosse voor. Die meeste Letlanders het – soos die bewoners van die aangrensende buurlande – 'n passie daarvoor om in herfstyd mandjies vol sampioene te versamel.
Moeraslande
Moeraslande beslaan sowat tien persent van Letland se oppervlakte – 'n persentasie wat bo die gemiddeld in Europa is. 42 persent van die moeraslande is met mos en 49 persent met gras bedek – die res is oorgangsgebiede. Die helfte van alle Letlandse moeraslande is ongerepte landskappe en 'n natuurlike habitat vir skaars diere en plante waar meer as twintig beskermde plantsoort aangetref word, asook 'n rusplek vit trekvoëls soos krane en ganse.
Die moeraslande se vyftien tipiese voëlspesies sluit onder meer kraanvoëls, goudpleviere (Pluvialis apricaria), korhoens (Lyrurus tetrix), smellekens (Falco columbarius) en slegvalke (Falco peregrinus) in. 'n Verskeidenheid eetbare bessies, wat in oestyd talle versamelaars lok, aard in hierdie vogtige gebiede, soos mos-, blou-, bosbessies en skaars dwergmoerbeie (Rubus chamaemorus).
Daar is egter ook bedrywighede wat die moerashabitat agteruit laat gaan en met uitdroging bedreig soos kommersiële turfontginning. Letlandse turf word veral na Wes-Europese bestemmings uitgevoer.
Klimaat
Letland is in die oorgangsgebied tussen die gematigde maritieme klimaat van noordelike Sentraal-Europa en die kontinentale klimaatsone van Oos-Europa geleë. Die land het dus net soos die ander twee Baltiese lande 'n koel-gematigde klimaat met lang en koue winters waartydens die kwik benede vriespunt daal (en wat in sommige jare van Oktober tot April kan duur), en gematigde somers met gemiddelde temperature van tussen 16 en 17 °C. Lente en herfs is korter as in Sentraal-Europa. In Letland word jaarliks tussen 1 800 en 1 900 sonskynure aangeteken. Die jaarlikse gemiddelde temperatuur beloop in Riga naastenby 6 °C, met 'n gemiddelde jaarlikse reënval van 600 mm.
Die Letlandse kusgebied word deur relatief gematigde temperature gekenmerk, terwyl die binnelandse geweste groter temperatuurskommelinge ondervind. In die afgelope dekades is die Oosseegebied sterker deur verwarming geraak as ander wêrelddele sodat veral tydens die winter en lente hoër temperature aangeteken word en die Oossee se oppervlak in wintermaande nie meer dikwels bevries raak nie. Die somerneerslae het gelyktydig afgeneem, terwyl gedurende die winters meer reënval aangeteken word. Die watertemperatuur styg in Augustus tot sowat 17 °C.
Vroeë geskiedenis
Die eerste menslike nedersettings in die gebied van die huidige Letland het in die 9de millennium v.C. ontstaan. Baltiese stamme, die voorvaders van die Letlanders en Litauers, het hulle in die tweede helfte van die 2de millennium v.C. hier gevestig en die Fins-Oegriese volke verdring of geassimileer.
Teen die begin van ons tydrekening het Letland as kruispunt van belangrike handelsroetes bekend gestaan – die sogenaamde "Roete van die Wikings tot by die Grieke", waarna in ou kronieke verwys word, het vanuit Skandinawië deur die huidige Letland langs die Daugava-rivier na Rusland en na die Bisantynse Ryk geloop. Die Baltiese stamme was self by handelsaktiwiteite betrokke en het veral barnsteen uitgevoer wat tydens die antieke oudheid en die Middeleeue dikwels kosbaarder geag is as goud. Letlandse barnsteen was sowel in die antieke Griekse wêreld asook in die Romeinse Ryk gewild.
Middeleeue
Vanaf die 10de eeu het die verskillende Baltiese stamme begin om eerste administratiewe strukture te skep, en 'n aantal Baltiese beskawings – Letgalle, Koere, Sele en Semgalle – het geleidelik uit hierdie stamme ontstaan. Die Letgalle het destyds as die grootste van hierdie stamme ook oor die mees gevorderde staatsstrukture met 'n soort stadstate soos Atzele, Jersika, Koknese en Tālava beskik, terwyl die Koere in die 12de en 13de eeu in hul buurlande rooftogte onderneem en oorloë gevoer het. Die bewoners langs die westelike Oosseekus het na hulle as die "Baltiese Wikings" verwys. Daarenteen het die Semgalle en Sele as vreedsame en welvarende boere bekend gestaan.
Ich elender Mensch, wer wird mich erlösen, BWV 48
Ich elender Mensch, wer wird mich erlösen, BWV 48, is 'n kantate van Johann Sebastian Bach.
Letland
Middeleeue
Die Balte en Live se nedersettingsgebied was in die vroeë Middeleeue in talle klein vorstedomme verdeel. Van 1202 af is die Letse klein vorstedomme verower deur die Orde van die Swaardbroeders, wat in 1237 deur die Duitse Orde oorgeneem is. Gelyktydig het die migrasie van Duitsers plaasgevind. Die Duitse hoërklas het oor eeue heen die stadburgers en die grondbesitters gestel. Tydens die Protestantse Hervorming het Letland Evangelies geword. Deur aangrensende magte se invloedname het die gebied van die Livlandse Konfederasie in die 16de eeu afhanklik geword van die Pools-Litause Gemenebes, waarvolgens dele van Letland Rooms-Katoliek geword het. Tot in die 18de eeu is die Baltikum tussen Rusland, Swede en Pole betwis. Deur die talle oorloë en epidemies het die bevolking erg gekrimp. Met die Derde Poolse Deling het Letland in 1795 'n deel van die Russiese Ryk geword. Terwyl die Baltiese Duitsers hul voorregte en kulturele invloed kon bewaar, het deur die assimilasie van die Lyfse volk 'n grootliks homogene Letse bevolking gevorm.
Eerste onafhanklikheid
In die 19de en veral aan die begin van die 20ste eeu het met die Jong Lette en die Nuwe Stroming wense na onafhanklikwording onder die Lette toegeneem. Ná die Eerste Wêreldoorlog het Letland op 18 November 1918 sy onafhanklikheid verklaar en kon dit tydens die Letse Onafhanklikheidsoorloog verdedig. In die 1920's het Letland 'n ekonomiese en kulturele bloei ervaar. In 1922 is sowat 300 plaaslike Biblioteke geopen. Volgens aantal gepubliseerde boeke (volgens inwoners) was Letland – na Ysland – in Europa op die tweede plek. Van 1920 af het die Letse staat ambassades in talle Europese lande ingerig, maar ook in die Republiek China en die Verenigde State. Op 7 November 1922 is die Grondwet van die Republiek Letland, wat sedert 1990 weer van krag is, goedgekeur. Letland het ook by die Volkebond aangesluit. Die minderheisbeleid was vir die destydse tyd baie tolerant; die staat het skole in sewe minderheidstale onderhou. Ná die staatsgreep op 15 Mei 1934 het Kārlis Ulmanis die grondwet gedeeltelik afgeskaf. Hy het die staat diktatories regeer.
Tweede Wêreldoorlog
In Oktober 1939 moes Letland toelaat dat die Rooi Leër militêre basisse inrig en in Julie 1940 is Letland deur die Sowjetunie geannekseer. Die meeste Westelike state het Letland de jure nie as deel van die Sowjetunie erken nie, maar de facto. Administratief is Letland by die Sowjetadministratiewe strukture aangepas, die burgerlike en militêre leierskap is afgedank, die nywerheid is genasionaliseer, en groot landgoedere en grootskaalse boerebesit is uitgedeel vir toekomstige koöperasies. Die diskriminerende regulasies uit die Tsaristiese era teen die Joodse minderheid, wat 5% van die bevolking uitgemaak het, is afgeskaf.
Van Mei en veral van Junie 1941 af het die Sowjetse regering vertraagde voorkomende maatreëls getref teen 'n moontlike Duitse militêre aggressie in die grensgebied tot die Duitse magsgebied, die "Baltiese Spesiale Militêre Distrik", veral omdat Nazi-gesinde groepe reeds teen die Letse regering gevorm het in afwagting van só 'n moontlikheid, onder andere rondom die "Fanatiese Antisemit" Viktor Arajs. Onder die maatreëls was die gedeeltelike uitsetting van die Baltiese bevolking, wat as vyandelike probleemgroepe bestempel is, in die Siberiese ooste van die Sowjetunie. In Letland is op 14 Junie 1941 sowat 19 000 Letlanders gedeporteer, waaronder 5 000 van die Joodse bevolkingsgroep, maar "niemand het omgegee nie".
Met die Wehrmacht se aanval op die Sowjetunie op 22 Junie 1941 het teen middel 1941 die Duitse besetting van Letland as deel van die Rykskommissariaat Oostland onder Rykskommissar Hinrich Lohse begin. Nou is ook in Letland tientalle massamisdade teen Jode, Roma, as "Kommuniste" geagte, lede van vyandelike "bendes", tronkgevangenes en kranksinnige gepleeg. Nadat 15 000 Jode voor die NS-bewind in die onbesette Sowjetunie kon vlug, was in Letland teen die tyd van die inval 70 000 Jode oor, waarvan tot einde 1941 meer as 90% vermoor is en na die besetting slegs 3 000 oorleef het. Bygekom het sowat 20 000 Jode, wat uit die Duitse Ryk en die besette gebiede na Letland gedeporteer is, waarvan sowat 1 000 oorleef het. In 1935 was daar volgens die sensus byna 4 000 Roma in Letland, wat amper geheel en al vermoor is.
Sowat 80 000 Letlanders was tydens die Tweede Wêreldoorlog lede van die Letse SS-legioen, 'n verdere 30 000 is by die Letse polisie ingespan. Albei groepe was in die tientalle massamisdade teen die mensdom betrokke. 'n Hoofrol by die "Finale Oplossing tot die Joodse Vraag" het die deur Viktor Arajs aangevoerde moordgroep met 400-lede gespeel, wat sowat 30 000 Joodse Letlanders vermoor het.
Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek
Gedurende die dekades wat Letland aan die Sowjetunie behoort het, is die Letse bydrae veral van die Partisane tot bevryding uitgelig, maar steeds die Rooi Leër se "beslissende rol" beklemtoon. In die skrifte van die na Westerse Lande gevlugte skrywers is die onderwerpe "regverdigings vir samewerking" en "Nazi-propagandamateriaal", asook oor beweerde "Joods-Kommunistiese misdade" teen die "Letlandse volk" uitgelig. Enkele uittreksels van hierdie Nazi-propaganda het weer verskyn ná die onafhanklikwording. Daarin is die Kommunisme as "politiek en etnies vreemd" geag deur die Letlandse amptelike geskiedenisskrywing, wat die afkeuring van die Letse partisaanweerstand teen die Nazi-besetting ingesluit het. Die anti-Nazi-Partisane is dikwels as "bandiete" bestempel.
Herwonne onafhanklikheid
Op 4 Mei 1990 het die Lettiese Sosialistiese Sowjetrepubliek se Hoogste Raad op die "herstel van onafhanklikheid" besluit. Dié parlementêre besluit kon egter eers met die Ontbinding van die Sowjetunie op 21 Augustus 1991 de facto van krag word. Op 2 April 2004 het Letland by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (NAVO) en op 1 Mei 2004 by die Europese Unie aangesluit.
Op 1 Januarie 2014 het Letland ná Estland die tweede Baltiese land geword wat die euro as geldeenheid ingevoer het. Voorheen was van 1922 tot 1940 en van 1993 tot 2013 die Letse lats die amptelike geldeenheid in Letland. Op 1 Julie 2016 het Letland by die OESO aangesluit.
Taal
Met die onafhanklikwording van Letland in 1991 het Lets die enigste taal in Letland geword wat ampstaalstatus geniet. Die aantal Letssprekendes beloop meer as twee miljoen wêreldwyd, waarvan sowat 1,4 miljoen moedertaalsprekers is. Lets maak deel uit van die Indo-Europese taalfamilie en vorm saam met Litaus die Baltiese taalgroep. Albei tale het in hul woordeskat en grammatika talle kenmerke van Proto-Indo-Europees bewaar sodat hulle sedert die 19de eeu die belangstelling van taalkundiges wek.
Standaardlets word as skryftaal dwarsoor die land gebruik, terwyl gesproke Lets dikwels nog effens deur plaaslike dialekte beïnvloed word. Daar is sowat 150 Letse dagblaaie asook 200 tydskrifte en joernale met 'n jaarlikse sirkulasie van 110 miljoen. Letlandse uitgewerye produseer jaarliks sowat 2 000 boektitels met 'n totale oplaag van twee miljoen. Lets is die verpligte onderrigmedium in Letland, ook in Russiese skole.
Tans (2014) praat sowat 62 persent van Letland se bevolking Lets as moedertaal, terwyl die aandeel Russiessprekendes sowat 26 persent beloop. In die hoofstad Riga is sowat die helfte van die inwoners van Russiese afkoms sodat Russies hier naas Lets as algemene omgangstaal dien. In Daugavpils, die tweede grootste stedelike nedersetting, vorm Letssprekendes selfs 'n minderheid van sowat twintig persent. 'n Derde belangrike taal, wat dikwels ook as Letse dialek geklassifiseer word, is Letgallies.
Van die ander minderheidstale sluit in Esties, Koers, Lyfs en Belarussies.
Minderhede
Meer as dertig persent van Letland se inwoners het 'n ander moedertaal as Lets, veral Russies. Volgens amptelike statistieke het sowat 370 000 inwoners, wat tussen 1940 en 1991 uit verskillende Sowjetrepublieke na Letland gemigreer het, tans nog nie aansoek om inburgering gedoen nie. Hulle beskik gevolglik nog oor Letlandse nog oor enige ander burgerskap, maar het almal 'n permanente verblyf- en werkpermit en kom in aanmerking vir programme wat naturalisasie vergemaklik.
Die Duitse minderheid
Vyf eeue lank, van die 14de tot die 19de eeu, het die Duits-Baltiese minderheid 'n konstante aandeel van tussen vyf en sewe persent van die totale bevolking vertoon. Letlandse Duitsers het 'n oorheersende invloed op die ekonomie en kultuur uitgeoefen. So bly die houding van Lette teenoor die Duits-Baltiese verlede van hul land ambivalent: enersyds het Letland danksy die inval van die Duitse Orde in die 13de eeu 'n deel van die westerse Europa geword – en juis nie 'n deel van Rusland nie; andersyds was die Letlandse bevolking eeue lank in 'n ondergeskikte posisie teenoor hul adellike Duitse landshere.
In 1802 is 'n Duitse universiteit in Dorpat (tans Tartu in Estland) gestig wat 'n groot aantal geesteswetenskaplikes uit Duitsland na die Baltiese lande gelok het. Die geleerdes was meestal onwrikbaar gekant teen die plaaslike stelsel van lyfeienskap en het groot belang in die inheemse Estniese en Letlandse kultuur gestel. Die stelselmatige navorsing oor Letland, die Letse volk, sy taal, kultuur en oorspronklike godsdiens het groot invloed op die eerste nasionale Letlandse beweging, die sogenaamde Jonglette, uitgeoefen. Hulle het as studente en later ook dosente die raamwerk geskep waarin die Letlandse kultuur hom selfstandig kon ontwikkel.
Terwyl Letssprekende burgers in stedelike omgewings geleidelik oor sosiale grense gesteek het, het die situasie op die platteland onveranderd gebly. In 1905 het die Letssprekende bevolking vir die eerste keer in opstand teen die Duits-Baltiese landshere gekom, tog is hierdie rebellie bloedig neergeslaan. Eers in 1920 is die grondbesit van in Letland deur 'n landhervorming herverdeel en die grondbesit van landgoedeienaars beperk tot vyftig hektaar. Baie Baltiese Duitsers het geëmigreer of hulle in Letlandse stede gevestig waar hulle 'n nuwe heenkome gevind het. Danksy hul goeie opleiding het Baltiese Duitsers 'n waardevolle bydrae tot die opbou van die nuwe onafhanklike Republiek van Letland gelewer.
Die Russiese minderheid
Tot die laat 17de eeu het slegs 'n klein aantal Russiese handelaars, ambagslui, vlotters en werkers hulle in Riga of langs die handelsroetes gevestig. Die eerste beduidende nedersettings met suiwer Russiese bevolkings is in die vroeë 18de eeu gestig toe Ougelowiges uit aangrensende Russiese gebiede (waaronder Pskof, Twer, Nowgorod en Smolensk), wat in hul tuisland aan religieuse vervolging blootgestel was, hier hul toevlug gevind het.
Die oorgrote meerderheid van Letland se huidige Russiese bevolking het nogtans eers gedurende die Sowjet-besetting na Letland geïmmigreer.
Russies is die beduidendste minderheidstaal in Letland en ook die mees gebruikte vreemde taal – vier uit vyf bewoners van Letland het 'n kennis van hierdie taal. Daarnaas is Russies die onderrigmedium in meer as 270 skole dwarsoor die land waar sowat 28 persent van Letland se leerlinge skoolgaan.
Tans word sowat vyftig plaaslike Russiese dagblaaie met 'n totale jaarlikse sirkulasie van tot 70 miljoen in Letland uitgegee. Die aantal boeke, wat jaarliks in Russies verskyn, beloop byna 200, met 'n sirkulasie van omstreeks 300 000. 'n Aantal televisiekanale en radiostasies saai in Russies uit.
Letlandse Russe verskil nogtans in terme van mentaliteit, sommige tradisies en taalgebruik van Russe in die Russiese Federasie – hulle is minder bereid om hul emosies openlik te deel, het 'n rustiger gedrag en beoefen soms besonderse formele beleefdheid. Hier het Letlandse Russe sterk by die inheemse bevolking aangepas. Die Russiese omgangstaal in Letland word dikwels deur enkele Letse terme of frases verryk, maar in die algemeen is die plaaslike taalgebruik konserwatiewer as dié van Rusland.
Ekonomiese ontwikkeling tussen die wêreldoorloë
Danksy die uitvoer van agrariese produkte soos botter en spek het Letland ná sy onafhanklikwording 'n oorskot op sy handelsrekening en met die Lat (wat met goudreserwes in die buiteland ondersteun is) vanaf 1922 ook 'n stabiele geldeenheid gehad. Die nywerheidsektor het hom op die verwerking van natuurlike hulpbronne soos hout en vlas toegespits, terwyl ook swaar nywerhede, boumateriale, kragopwekking, tabak, tekstiele, brouerye, assuransies en voedselverwerking tot beduidende ekonomiese sektore ontwikkel het. Die vervaardiging van landboumasjiene is uitgebrei en het ook in Estland se behoeftes voorsien.
Lae inflasiekoerse en die beperking van die buitelandse skuldlas het saam met 'n ekonomiese beleid van staatsinmenging tot in die 1930's gewaarborg dat Letland se welvaart verhoog is, alhoewel hierdie ontwikkeling met 'n sterk politisering van die ekonomiese lewe gepaard gegaan het.
Ontwikkeling ná 1990
Veral in die hoofstad Riga en sy omgewing het hoogs ontwikkelde bedrywe vir die vervaardiging van elektriese en fyn meganiese goedere van hoë gehalte ontstaan. Hier word onder meer huishoudelike toestelle soos koel- en vrieskaste, maar ook motorfietse, klein busse en telekommunikasietoerusting vervaardig. Intussen word daar ook poging onderneem om ander nywerheidsektore soos die tekstiel-, hout- en boumateriaalbedryf verder uit te brei.
Die landbousektor speel steeds 'n beduidende rol. Letland is 'n beduidende graanprodusent en -uitvoerder, terwyl ook veeboerderye 'n groot bydrae tot die ekonomie in die platteland lewer. Die landboubedryf het ná die onafhanklikwording voordeel getrek uit die vinnige privatisering van boerderye. Net soos stedelike nedersettings het ook landelike gebiede begin om hul toeriste-infrastruktuur uit te bou en aan die behoeftes van besoekers uit Wes- en Noord-Europese lande aan te pas.
Sport
Yshokkie word algemeen as die gewildste sportsoort in Letland beskou. Die land het al bekende yshokkiesterre opgelewer soos Helmuts Balderis, Artūrs Irbe, Kārlis Skrastiņš, Sandis Ozoliņš en mees onlangs Zemgus Girgensons, wat die Letse mense sterk ondersteun het internasionaal en by die NHL, wat uitgedruk is deur die NHL's All Star Voting te gebruik om aan Zemgus die eerste plek te besorg. Dinamo Riga is die land se sterkste yshokkieklub en speel in die Latvian Hockey Higher League, die hoogste liga, wat in 1931 gestig is. Die Yshokkiewêreldbeker 2006 is in Riga beslis.
Die tweede mees gewilde sportsoort is basketbal. Letland het 'n lang basketbaltradisie, aangesien die Letlandse nasionale basketbalspan die eerste EuroBasket in 1935 beklink en in 1939 die silwermedalje ingepalm het, nadat hulle die eindstryd teen Litaue met een punt verloor het. Letland het al baie Europese basketbalsterre soos Jānis Krūmiņš, Maigonis Valdmanis, Valdis Muižnieks, Valdis Valters, Igors Miglinieks, asook die eerste Letse NBA-speler Gundars Vētra opgelewer. Andris Biedriņš is een van die bekendste Letse basketbalspelers, en hy het in die NBA vir die Golden State Warriors en die Utah Jazz gespeel. Huidige NBA-spelers sluit in Kristaps Porziņģis, wat vir die Washington Wizards speel, Dāvis Bertāns vir die Dallas Mavericks, en Rodions Kurucs, wat laas uitgedraf het vir die Milwaukee Bucks. Die voormalige Letse basketbalklub Rīgas ASK het die Euroleaguetoernooi drie keer agtereenvolgens voor sy ontbinding gewen. Vandag is VEF Rīga, wat aan die Eurobeker deelneem, die sterkste Letse basketbalklub. BK Ventspils, wat aan die EuroChallenge deelneem, is die naasbeste basketbalklub in Letland en het die Latvijas Basketbola līga al agt keer en die Baltic Basketball League in 2013 gewen. Letland was een van die medegashere van die EuroBasket 2015.
Van die ander gewilde sportsoorte sluit in sokker, vloerbal, tennis, vlugbal, fietsry, bobslee en skeleton. Die Letlandse nasionale sokkerspan se enigste deelname aan 'n FIFA-toernooi was tydens die Europese Sokkerkampioenskap 2004.
Letland is 'n suksesvolle deelnemer op beide Olimpiese Winter- en Somerspele. Die mees suksesvolle Olimpiese atleet sedert Letland se onafhanklikwording is Māris Štrombergs, wat 'n tweemalige Olimpiese BMX-kampioen in 2008 en 2012 geword het.
In 2017 het die Letse tennisspeler Jeļena Ostapenko die Franse Ope gewen en sodoende die eerste ongeplaaste speler geword wat daarin geslaag het sedert Margaret Scriven in 1933.
Bjarne Bø
Bjarne Bø (3 April 1907 – 8 Augustus 1998) was 'n Noorse akteur en assistentregisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Gryr i Norden (1939), Trysil-Knut (1942), Savnet siden mandag (1958), en The Chasers (1959).
Bronkhorstspruit (rivier)
Die Bronkhorstspruit is 'n rivier in Mpumalanga en Gauteng, Suid-Afrika. Dit is 'n takrivier van die Wilgerivier in die Olifantsrivierbekken, wat ook sy naam aan die dorp Bronkhorstspruit verleen. Die naam is blykbaar afkomstig van "bronkors" of "bronkhorst", die Afrikaanse naam vir Nasturtium officinale.
Oorsprong en roete
Sy oorsprong is in die grasvelde op die hoëveld van Mpumalanga, ongeveer 30 km oos-suidoos van die dorp Springs. Dit vloei dan algemeen noordwaarts en sy hooftak, die Delmasrivier, sluit by sy linkerkant aan. Verder stroomaf vloei dit Gauteng en die Bronkhorstspruitdam binne. Voor dit noordoos draai, gaan dit verby die dorp Bronkhorstspruit. By die Premiermyndam, omtrent 10 km oos van die dorp, vloei dit met die Wilgerivier saam.
Geskiedenis
In 1880 was hierdie rivier die toneel van die Slag van Bronkhorstspruit, 'n geveg tussen die Boerekommando onder bevel van kommandant Frans Joubert en die Britse troepe onder Luitenant-kolonel Anstruther. Dit was een van die eerste ernstige veldslae tydens die Eerste Vryheidsoorlog.
Chiapas-konflik
Die term Chiapas-konflik (Spaans: Conflicto de Chiapas) verwys in die algemeen ná die Zapatista-opstand (Levantamiento zapatista) en die nasleep daarvan, maar die term verwys ook ná die verhouding tussen die inheemse volke en bestaansboere in die suidoostelike Meksikaanse deelstaat Chiapas. Die Chiapas-konflik het op 1 Januarie 1994 met die oorlogsverklaring van die ZANL aan die regering begin, waarop die regering soldate in die region gestuur het. Op 12 Januarie 1994 het die regering 'n eensydige skietstilstand verkondig. Die San Andrés-ooreenkomste, wat inheemse volke outonomie toegestaan het, is op 16 Februarie 1996 onderteken, maar die konflik oor teen die uitwerkings van globalisering en diskriminasienie van die Maya-bevolking is nie opgelos nie. Die begin van die konflik het saamgeval met die stigting van die NAFTA deur Kanada, Meksiko en die Verenigde State.
Die term Chiapas-konflik is intensief gekoppel met teen-insurgensie, 'n lae intensiteits-konflik, vierde geslags-oorlogvoering asook verdeel en heers.
Imbali
Imbali is 'n township ongeveer 15 km van Pietermaritzburg in KwaZulu-Natal.
Robbie Rist
Robbie Rist (gebore 4 April 1964) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Teenage Mutant Ninja Turtles (1990), Teenage Mutant Ninja Turtles III (1993), Balto (1995), en Valerian and the City of a Thousand Planets (2017).
Viëtnamoorlog
Die Viëtnamoorlog (Viëtnamees: Chiến tranh Việt Nam), ook bekend as die Tweede Indo-China-oorlog, en ook bekend in Viëtnam as die Weerstandsoorlog teen Amerika (Viëtnamees: Kháng chiến chống Mỹ) of eenvoudig net die Amerikaanse oorlog, was 'n Koue Oorlog-era volmagstryd (proxy war) wat in Viëtnam, Laos en Kambodja gewoed het. Oorlogshandelinge het op 1 November 1955 begin en op 15 Mei 1975 met 'n skietstilstand geëindig.
Dié oorlog het gevolg op die Eerste Indo-China-Oorlog (1946–1954) en is geveg tussen Noord-Viëtnam – gerugsteun deur die Sowjetunie, die Volksrepubliek China en ander kommunistiese bondgenote – en die regering van Suid-Viëtnam – gerugsteun deur die Verenigde State, die Filippyne en ander anti-kommunistiese bondgenote. Die Viëtkong (ook bekend as die Nasionale Bevrydingsfront, of kortweg NLF), 'n Suid-Viëtnamese kommunistiese gemeenskaplike front, wat deur die Noorde ondersteun was, het 'n guerilla-oorlog teen die anti-kommuniste in die streek gevoer. Die Volksleër van Viëtnam, ook bekend as die Noord-Viëtnamese Leër (NVA) het 'n meer konvensionele oorlog gevoer waar groot eenhede op die slagveld ingestoot is.
Namate die oorlog gevorder het, het die Viëtkong se rol al hoe minder geword soos die NVA al meer by gevegte betrokke geraak het. Die Amerikaners en Suid-Viëtnamese het grotendeels op lugbeheer staatgemaak met oorweldigende slaankrag vir soek- en spooroperasies. Hiervoor is grondmagte, artillerie en lugaanvalle gebruik. Gedurende die oorlog het die VSA ook grootskaalse strategiese bomaanvalle teen Noord-Viëtnam geloods.
Aan die begin van 1950 het Amerikaanse militêre raadgewers in, wat toe nog as Frans-Indo-China bekend gestaam het, aangekom. Die VSA se betrokkenheid het in die vroeë 1960's toegeneem, met die aantal troepe wat in 1961 verdriedubbel het, en in 1962 nog driekeer meer geword het. Dit is in 1964 verder uitgebrei na die Golf van Tonkin-voorval, waartydens 'n Amerikaanse oorlogskip in 'n skermutseling met 'n aanvalsvaartuig van Noord-Viëtnam betrokke was. Hierna kry die Amerikaanse president magtiging om die Amerikaanse militêre teenwoordigheid te vergroot. Gevegseenhede is van die begin van 1965 ontplooi. Die operasies het oor internasionale landsgrense gestrek en grensgebiede soos Laos en Kambodja het swaar onder Amerikaanse lugbombardering deugeloop. In 1968 het die oorlog sy hoogtepunt bereik toe die kommuniste hul Tết Offensief geloods het. Die offensief het nie in sy doel geslaag om die Suid-Viëtnamese regering tot 'n val te bring nie, maar was die keerpunt in die oorlog aangesien dit 'n groot segment van die Amerikaanse bevolking laat besef het die Amerikaanse regering se aansprake dat die oorlog gewen word net 'n droom is.
'n Stelselmatige onttrekking van Amerikaanse troepe is begin as deel van die "Viëtnamisasie" van die land wat daarop gemik was om Amerika se betrokkenheid in die oorlog te beëindig, en die oorlog teen die kommuniste aan die Suid-Viëtnamese oor te laat. Ondanks die Paryse Vredesverdrag, wat deur alle partye in Januarie onderteken is, het die gevegte voortgeduur. In Amerika en die Westerse wêreld het 'n reuse anti-Viëtnambeweging gestalte gekry as deel van 'n groter kontra-kultuur wat in die 1960's posgevat het.
Die Amerikaners se regstreekse betrokkenheid by die oorlog het op 15 Augusts 1973 geëindig. Die oorname van Saigon deur die Noord-Viëtnamese magte het die einde van die oorlog beteken, en Noord- en Suid-Viëtnam is die volgende jaar verenig. Dit was 'n bloedige oorlog met baie sterfgevalle. Na raming is tussen 800 000 en 3,1 miljoen soldate en burgerlikes dood. Sowat 200 000 tot 300 000 Kambodjane en 'n geraamde 20 000 tot 200 000 burgers van Laos het ook gesterf. Die dodetal onder Amerikaanse soldate is 58 220, met 'n verdere 1 626 wat as vermis aangemeld is.
Die Franse onttrekking, 1950–1954
In Januarie 1950 het die Volksrepubliek China en die Sowjetunie die Viët Minh se bewind in Noord-Viëtnam met sy hoofstad in Hanoi as die wettige regering van Viëtnam erken. Die volgende maand erken die VSA en die Verenigde Koninkryk die Frans-gesteunde Suid-Viëtnam in Saigon as die amptelike Viëtnamese regering. Die uitbreek van die Korea-oorlog in Junie 1950 het die beleidmakers in Washington, D.C. oortuig dat die oorlog in Indo-China 'n voorbeeld is van kommunistiese uitbreiding wat deur die Sowjetunie georkestreer word.
Militêre raadgewers van die Volksrepubliek China het die Viët Minh in Julie 1950 in hul stryd teen die Franse begin steun. Chinese wapens, deskundige raad en arbeiders het die Viët Minh van 'n guerillamag tot 'n volskaalse weermag help opbou. In September 1950 het die VSA 'n spesiale bystands- en raadgewersgroep saamgestel om die Franse versoek om hulpverlening, strategiese raad en die opleiding van Viëtnamese soldate, te oorweeg. Teen 1954 het die VSA reeds 300 000 kleingewere voorsien en sowat $1-miljard in steun tot die Franse militêre poging bygedra. Die VSA het toe reeds 80% van die totale kostes van die oorlog befonds.
President John F. Kennedy se raadgewers het voorgestel hy stuur Amerikaanse troepe onder die dekking van vloedrampwerkers na Suid-Viëtnam, dit is aanvanklik geweier, maar hy het tog die militêre hulp verder vermeerder. In April 1962 het een van sy raadgewers gewaarsku dat die VSA eenvoudig net die Franse as 'n koloniale mag in die gebied gaan vervang, en "soos die Franse gaan bloei".
Omverwerping en sluipmoord op Ngô Đình Diệm
Die hopelose Suid-Viëtnamese leër was 'n bron van kommer vir die Amerikaanse generaals. Tydens die slag van Ap Bac het 'n klein groepie van die Viëtkong 'n baie groter en beter toegeruste gevegsmag aangeval en gewen. Vir die Amerikaners het dit gelyk of van die Suid-Viëtnamese offisiere inderdaad huiwerig is om in gevegte betrokke te raak.
Maurice Murphy (akteur)
Maurice Murphy (3 Oktober 1913 – 23 November 1978) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Peter Pan (1924), Beau Geste (1926), Tailspin Tommy (1934), en Tovarich (1937).
Viëtnamoorlog
Omverwerping en sluipmoord op Ngô Đình Diệm
Die Amerikaanse intelligensiediens Central Intelligence Agency het kontak gemaak met die generaals wat Diệm in 'n staatsgreep wou omver werp, en het dit duidelik gestel dat die VSA dit nie sal teenstaan, die generaals sal straf, of hulp aan Suid-Viëtnam onttrek nie. President Diệm is saam met sy broer op 2 November 1963 tereggestel. Kennedy was uiters geskok want hy het nie verwag dat Diệm doodgemaak sou word nie.
Hanoi het die chaos in Suid-Viëtnam tot sy voordeel uitgebuit en sy steun aan die guerillas verder uitgebrei. Suid-Viëtnam was vasgevang in 'n tydperk van ernstige politieke woelinge, soos die een militêre bewind na die ander oorgeneem het.
Oorlog brei uit onder Johnson, 1963–1969
In die tyd toe Lyndon B. Johnson as president oorgeneem het, na Kennedy se dood, was hy nie juis betrokke by die beleid oor die oorlog nie.
Die bordjies is egter vervang toe hy president word en hy het op 24 November 1963 verklaar: "Die stryd teen kommunisme moet kragdadig en met vasberadenheid voortgesit word."
Na verskeie aanvalle op Amerikaanse lugmagbasisse, en die feit dat die Suid-Viëtnamese magte blykbaar nie in staat was om beskerming te bied nie, is daar op 8 Maart 1965 3 500 Amerikaanse mariniers ingevlieg. Dit was die begin van die grondoorlog in Viëtnam.
Die mariniers se opdragte was aanvanklik om verdedigend op te tree, maar teen Maart 1965 is die eerste 3 500 vergroot na 'n aanvalsmag van 200 000 troepe op die grond.
Gedurende die nag van 30-31 Januarie 1968, Tết Nguyên Đán (die maan nuwejaar) loods bataljonsterkte elemente van die Nasionale Front vir die Bevryding van Viëtnam of "Viëtkong" (NLF) en Divisie eenhede van Noord-Viëtnam se People's Army of Vietnam (PAVN), aanvalle teen Suid-Viëtnam se Army of the Republic of Vietnam (ARVN), die Verenigde State militêre eenhede en ander ARVN-geallieerde magte. Die operasies word genoem die Tết Offensief. Tydens die Tet-offensief is meer as 100 stede aangeval deur meer as 85 000 troepe, insluitende aanvalle op belangrike militêre installasies, hoofkwartiere en regeringsgeboue en kantore, insluitend die Amerikaanse ambassade in Saigon. Die offensief het aangehou tot in 1969.
Die Tết Offensief het tot 'n operasionele nederlaag vir die Noord-Viëtnam en NLF gely. Die Tết Offensief word egter ook algemeen beskou as 'n keerpunt in die Viëtnamoorlog waartydens die NLF en PAVN 'n enorme sielkundige en propagandaoorwinning behaal. Populêre steun vir die oorlog in die VSA het gou hierna gekwyn en het bygedra tot die onttrekking van Amerikaanse soldate. Die Amerikaanse publiek het veel meer kritiek uitgespreek teen die oorlogbeleid van President Lyndon B. Johnson na die Tết Offensief. Die entiteit wat mees direk deur die aanvalle beïnvloed is, was die regering van die Republiek van Viëtnam van Nguyễn Văn Thiệu wie se militêre en politieke afhanklikheid van die VSA gedemonstreer is aan die bevolking. Die Tết Offensief word algemeen beskou as 'n voorbeeld van die waarde van propaganda en die massamedia se invloed in die najaag van militêre doelwitte.
Nixon-doktriene / Viëtnamisasie
Die Amerikaanse President Richard Nixon het in 1969 begin om die troepe te onttrek. Sy plan was om die Suid-Viëtnamese gevegsmagte op te bou sodat dit die beskerming van die land kan oorneem. Dit was Nixon se Viëtnamisasie-plan.
Die val van Saigon
Chaos, paniek en opstande was aan die orde van die dag soos histeriese Suid-Viëtnamese amptenare en burgerlikes desperaat probeer vlug het uit Saigon. Krygswet is afgekondig. Amerikaanse helikopters het koorsagtig en desperaat Suid-Viëtnamese, Amerikaners, en buitelanders uit verskillende dele van die stad, en uit die Amerikaanse ambassade se kompleks na veiligheid probeer verskuif. Operation Frequent Wing is tot op die laaste nippertjie uitgestel omdat die ambassadeur, Graham Martin, nie geglo het Saigon gaan val nie, en dat 'n ooreenkoms gesluit sou kon word.
Op 30 April 1975 beweeg die Noord-Viëtnamese weermag die stad in en smoor enige weerstand vinnig in die kiem. 'n Tenk bars deur die paleis en om 11:30 hys die Viëtkong sy vlag.
Karelies
Karelies (karjala, karjal or kariela) is 'n taal wat in Karelië deur 118 000 mense gepraat word. Karelies behoort tot die Oosseefinse tak van die Fins-Oegriese tale, wat een van die twee subfamilies van die Oeraalse tale verteenwoordig. Karelies word in die Russiese deelrepubiek Karelië en deur omtrent 5000 mense in Finland gepraat.
Kgosi
'n Kgosi (Tswana-uitspraak: [qʰʊ.si]) is die titel vir 'n oorerflike leier van 'n Batswanastam.
Gebruik
Dit is 'n naam wat dikwels aan jong seuns gegee word in Botswana en omliggende gebiede waar Tswanasprekende mense woon. Die kantoor van die stamleierskap word die "bogosi" genoem, terwyl die persoon wat die amp aanvaar, die "kgosi" is.
Verpligtinge
Die kgosi het die vermoë om 'n mothusa kgosi aan te stel, wat as 'n waarnemende leier optree terwyl die kgosi tydelik nie in staat om sy of haar pligte uit te voer nie. Dit is anders as die motshwarelela bogosi, 'n kantoor wat geskep word wanneer die kgosi permanent nie in staat is om sy of haar pligte uit te voer nie en 'n plaasvervanger-kgosi dus nodig is.
Wilgerivier (Olifants)
''Hierdie blad handel oor die Wilgerivier wat 'n sytak van die Olifantsrivier is. Vir ander riviere met dieselfde naam, sien Wilgerivier.''
Die Wilgerivier (Engels: Wilge River) is 'n sytak van die Olifantsrivier.
Roete
Die Wilgerivier se oorsprong is ongeveer 15 km wes-noordwes van Leandra, in die grasvelde op die hoëveld naby Springs in Gauteng. Dit vloei algemeen noordwaarts en sy hooftak, die Bronkhorstspruit, sluit by sy linkerkant aan ongeveer 25 km stroomaf van die dorp Bronkhorstspruit. Dit vloei noordoos en sluit aan by die Olifantsrivier omtrent 12 km stroomop van Loskopdam.
Jaclyn Hales
Jaclyn Hales (gebore 4 September 1986) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Christmas Eve (2015) en in die televisiereekse Legion (2017), Extinct (2017), en Mosaic (2018).
Averroes
Abū 'l-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd, beter bekend as Ibn Rushd of as Averroes (Córdoba (Spanje), 1126 – Marrakesj (Marokko), 1198) was 'n Islamitiese juris, dokter en filosoof. Van die vroeë Islamitiese geleerdes was hy die mees beduidende kenner van die filosofie van Aristoteles.
Averroes was nie alleen 'n Aristoteles-kommentator by uitstek nie, maar toon homself as 'n ware veelweter. Hy was 'n meester in Islamitiese filosofie, teologie, die Malikiete reg, die Islamitiese regspleging, logika, psigologie en politiek. Hy was ook onderlê in Arabiese musiekteorie, geneeskunde, astronomie, geografie, wiskunde, fisika en ruimte meganika. Sy filosofiese en religieuse skool staan bekend as averroïsme. Hy word beskryf as die grondlegger van die sekularistiese gedagtegoed in Wes-Europa en as "een van die spirituele vaders van Europa."
Biografie
Oor die afkoms van die familie van Averroes is nie veel bekend nie. Daar word getwyfel oor of hy van Arabiese of Berberse afkoms was. 'n Aanduiding van sy moontlike Arabiese afkoms is die minderwaardige manier waarop hy oor die Berbers geskryf het. In sy boeke verwys hy naamlik na die albarbar, wat barbaar beteken in Arabies. Dit was 'n benaming wat die bewoners van Noord-Afrika gekry het van die Romeine, wat tydens die Berberse dinastieë afgekeur word en nie meer gebruik word nie.
Averroes kom uit 'n familie van Malikiete regsgeleerdes; sy oupa Abdul-Walid Muhammad oorlede. 1126) was die mees prominente regter van Córdoba onder die Almoravides. Sy vader, Abdul-Qasim Ahmad, neem dieselfde posisie in tot die kom van die Almohade-dinastie in 1146.
Ibn Tufail ("Abubacer" in die Weste) stel Averroes aan die hof aan en aan Avenzoar (Ibn Zuhr), die bekende islamarts voor. Hulle word vriende. In 1160 word Averroes tot regter van Sevilla benoem. Daarna was hy in diens van verskeie howe, in Sevilla, Córdoba en in Marokko.
Hy skryf kommentaar op die Griekse filosoof Aristoteles en 'n mediese ensiklopedie. Jacob Anatoli vertaal sy werke uit die Arabies in die Hebreeus in die jare na 1200.
Sy belangrikste filosofiese werk was Tahafut al-Tahafut, "Wartaal van die Verwardes", waarin hy die werke van Hamid Al-Ghazali weerlê, die "Tahafut al-falasifa", "Wartaal van die Filosowe" waarin Al-Ghazali kritiek gelewer het op die filosofie. In 'n ander werk, "Fasl al-Maqaal" ('Die Definitiewe Verhandeling'), behandel hy die bewering van Ghazali dat daar 'n teenstrydigheid tussen die openbaringe van die profeet en die gevolgtrekkings van die filosowe was. Hy stel dat filosofiese aktiwiteite wel deeglik geoorloof is, en hy vind sy regverdiging in die Koran.
Averroes se rasionalistiese filosofie bots met die ortodokse visie van die Almohade Kalief Yaqub al-Mansur, wie hom aangesteld het as sy lyfarts maar hom uiteindelik verban uit Marokko en ook sy werke verbied. Sy werke word onder andere verbied omdat hy na die Noord-Afrikane verwys as barbare (Albarbar) wat as 'n groot belediging beskou word. Baie van sy werk in die logika en metafisika het permanent verlore gegaan as gevolg van sensuur.
Filosofie
Averroes probeer die sieninge van Aristoteles met die leer van Islam in ooreenstemming te bring. Volgens Averroes is daar geen konflik tussen godsdiens en filosofie nie. Hy was van mening dat mens die waarheid op twee verskillende maniere kan bereik, deur middel van filosofie of godsdiens. Hy glo onder meer in die ewigheid van die heelal.
Betekenis
Die werk van Averoes het nie verreikende of 'n blywende invloed op die latere islamitiese denke gehad nie, maar die vertaling van sommige werke in  Latyn sou wel 'n diepgaande invloed op die Westerse-Christelike filosofie hê.
Ich geh und suche mit Verlangen, BWV 49
Ich geh und suche mit Verlangen, BWV 49, is 'n kantate van Johann Sebastian Bach.
Averroes
Betekenis
Averroes is die beroemd as gevolg van sy kommentare op die werke van Aristoteles, wat in die Weste nouliks of nie meer voorhande was gedurende hierdie tyd nie. Voor 1150 was daar slegs 'n paar vertaalde werke van Aristoteles in Latyn in Europa beskikbaar. Danksy die Latynse vertalings van werke van Aristoteles in die 12de eeu kry die Weste die werke weer terug.
Die werk van Averroes aangaande Aristoteles span byna oor drie dekades. Hy skryf kommentare op byna al die werk van Aristoteles behalwe sy Politica. Die Hebreeuse vertalings van sy werk het ook 'n duursame invloed op die Joodse filosofie. Die idees van Averroes word geassimileer deur Siger van Brabant en ander (veral aan die universiteit van Parys) binne die christelike skolastiese tradisie wat gedeeltelik op die logika van Aristoteles gebaseer was. Thomas van Aquino word deur sommige idees van Averroes beïnvloed. Uit sy Summa contra gentiles blyk dat Thomas bekend was met Averroes se werke.
Literatuur
•	(fr) Joseph Ernest RENAN Averroès et l'averroïsme: essai historique (1852, herz. uitg. 1861)
•	(de) Max Joseph Heinrich HORTEN Die Hauptlehren des Averroes: nach seiner Schrift: Die Widerlegung des Gazali, uitg. A. Marcus und E. Webers Verlag, Bonn (1913)
•	(fr) Léon GAUTHIER Ibn Rochd (Averroès), uitg. Presses universitaires de France, Parys (1948)
•	(en) Oliver LEAMAN Averroës and his philosophy, uitg. Clarendon Press, Oxford (1989) ISBN 0-19-826540-9
•	(en) Mourad WAHBA & Mona ABOUSENNA Averroës and the Enlightenment, uitg. Prometheus Books Amherst, NY (1996) ISBN 1-57392-084-3
•	(en) (de) (fr) Gerhard ENDREß & Jan A. AERTSEN (red.) Averroes and the Aristotelian tradition: sources, constitution and reception of the philosophy of Ibn Rushd (1126-1198): proceedings of the fourth Symposium Averroicum (Cologne, 1996), uitg. Brill, Leiden (1999) ISBN 90-04-11308-8
Renate Franz
Renate Franz, gebore 18 November 1954 in Solingen, is 'n Duitse joernalis en skrywer wat op sporthistoriese onderwerpe fokus.
Vlag van Anguilla
Die nasionale vlag van Anguilla is op 30 Mei 1990 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n blou Britse vaandel met die eiland se wapenskild op die wapperkant.
Simboliek
Die drie oranje dolfyne in die wapenskild op die vlag stel deursettingsvermoë, eenheid en krag voor en is in ’n sirkel wat kontinuïteit voorstel. Die wit agtergrond stel vrede en rustigheid voor en die turkoois strook onderaan die skild stel die omliggende see asook geloof, jeug en hoop voor.
Geskiedenis
Die Driedolfynevlag is vir ’n aantal jare gebruik maar daar was ’n gevoel dat Anguilla sy eie amptelike vlag moes kry. Brian Canty, voormalige goewerneur van Anguilla het die idee deurgevoer en ’n aantal voorstelle is aan Koningin Elizabeth II vir goedkeuring gestuur.
Edendale, KwaZulu-Natal
Edendale is 'n nedersetting in Umgungundlovu-distriksmunisipaliteit in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.
Wilgerivier
Wilgerivier kan na een van die volgende verwys:
Stepanakert
Stepanakert of Chankendi (Armeens: Ստեփանակերտ, Azerbeidjans: Xankəndi, Russies: Степанакерт of Ханкенди) is die hoofstad van die Republiek Artsach, 'n de facto onafhanklike republiek tussen Armenië en Azerbeidjan wat die meeste nasiestate as deel van Azerbeidjan beskou. Die stad het in 2010 53 000 oorwegend Armeense inwoners gehad.