cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serwo-Kroaties
Alfabette
Cyrillies na Latyn А а Б б В в Г г Д д Ђ ђ Е е Ж ж З з И и Ј ј К к Л л Љ љ  М м A a B b V v G g D d Đ đ E e Ž ž Z z I i J j K k L l Lj lj M m
N n Nj Nj O o P p R r S s T t Ć ć U u F f H h C c Č č Dž dž Š š Н н Њ њ  О о П п Р р С с Т т Ћ ћ У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Џ  џ  Ш ш
Reuseplaneet
thumb|240px|Die Sonnestelsel se vier reuseplanete teen die Son, volgens skaal. thumb|240px|Die relatiewe massas van die vier reuseplanete in die buitenste Sonnestelsel.
’n Reuseplaneet is enige baie swaar planeet. Hulle bestaan gewoonlik hoofsaaklik uit materiale met ’n lae kookpunt (gasse of yse), eerder as rots of ander soliede materie soos die aardplanete. Swaar aardplanete kan egter ook bestaan. Daar is vier bekende reuseplanete in die Sonnestelsel: Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Baie ekstrasolêre reuseplanete is al om ander sterre geïdentifiseer.
Reuseplanete word soms Joviaanse planete genoem, na aanleiding van Jupiter ("Jove" is ’n ander naam vir die Romeinse god Jupiter). Hulle word soms ook gasreuse genoem. Sterrekundiges gebruik dié term egter net vir Jupiter en Saturnus, en klassifiseer Uranus en Neptunus as ysreuse omdat hulle ’n ander samestelling het. Albei name is potensieel misleidend, want al die reuseplanete bestaan hoofsaaklik uit vloeistowwe bo hulle kritieke punt, waar gas- en vloeistoffases nie bestaan nie. Die vernaamste bestanddele is waterstof en helium in die geval van Jupiter en Saturnus, en water, ammoniak en metaan in die geval van Uranus en Neptunus.
Daar word gedebatteer oor die bepalende verskille tussen ’n bruindwergster en ’n reuseplaneet (geraam op sowat 13 Jupitermassas). Een skool dink dit lê in die vorming, terwyl ’n ander dink dit lê in die fisiese eienskappe van die binnekant. ’n Deel van die debat gaan oor of "bruindwerge" per definisie die een of ander tyd in hulle geskiedenis kernfusie moes ondergaan het.
Terminologie
Die term "gasreus" is in 1952 deur die wetenskapsfiksieskrywer James Blish gebruik en is oorspronklik op alle reuseplanete toegepas. Dit is egter ietwat van ’n verkeerde benaming, want in die grootste deel van hierdie planete is die druk so hoog dat materie nie in gasvorm voorkom nie. Buiten die buitenste lae van die atmosfeer en die vaste stowwe in die kern is alle materie bo die kritieke punt, waar geen onderskeid tussen vloeistowwe en gasse is nie. Jupiter het ook metalliese waterstof naby sy middel, maar ’n groot deel van sy volume is waterstof, helium en spore van ander gasse by hulle kritieke punt. Die waarneembare atmosfeer van al hierdie planete is heel dun in vergelyking met hulle radiusse – dit beslaan miskien net sowat een persent van die afstand na die middel. Die waarneembare dele is dus gasagtig (in teenstelling met byvoorbeeld die Aarde en Mars, wat ’n gasatmosfeer het waardeur die kors gesien kan word).
Die ietwat misleidende term het gewild geraak omdat planetoloë gewoonlik "rots", "gas" en "ys" gebruik as ’n kort manier om na klasse elemente en samestellings te verwys wat gewoonlik in planete voorkom, ongeag die materie se fase. In die buitenste Sonnestelsel word waterstof en helium "gasse" genoem; water, metaan en ammoniak "yse"; en silikate en metale "rots". Wanneer die diep binnekant van planete ter sprake is, is dit nie eintlik verkeerd om te sê yse beteken suurstof en koolstof, rots beteken silikon en gas beteken waterstof en helium nie. Die baie maniere waarop Uranus en Neptunus van Jupiter en Saturnus verskil, het daartoe gelei dat sommige die term "gasplaneet" net vir planete soortgelyk aan laasgenoemde twee gebruik. Hulle het na Uranus en Neptunus as ysplanete begin verwys om die oorheersing van die "yse" (in vloeistofvorm) in hulle binnekant aan te dui.
Voorwerpe wat groot genoeg is om deuterium kernfusie te laat ondergaan, (bo 13 mjup, of Jupitermassas) word bruindwerge genoem – hulle is wat massa betref tussen groot reuseplanete en sterre met die kleinste massa. Die afsnypunt van 13 mjup is ’n praktiese reël en nie ’n presiese maatstaf nie. Groter voorwerpe sal die meeste van hulle deuterium verbrand en kleiner voorwerpe net ’n bietjie, en die waarde van 13 mjup is iewers tussenin. Die hoeveelheid deuterium wat verbrand word, hang nie net van die massa af nie, maar ook van die samestelling van die planeet, veral die hoeveelheid helium en deuterium wat teenwoordig is. Die Extrasolar Planets Encyclopaedia sluit voorwerpe van tot 25 mjup in, en die Exoplanet Data Explorer tot 24 mjup.
Beskrywing
thumb|450px|Illustrasie om die binnekant van die reuseplanete te wys. ’n Reuseplaneet is ’n swaar planeet en het ’n dik atmosfeer van waterstof en helium. Hulle kan ’n digter kern hê van gesmelte rots, of die kern kon heeltemal opgelos en deur die planeet versprei het as die planeet warm genoeg is. In "tradisionele" reuseplanete soos Jupiter en Saturnus (die gasreuse) maak waterstof en helium die grootste deel van die massa uit, terwyl hulle net ’n buitenste skil beslaan om Uranus en Neptunus – laasgenoemde planete bestaan hoofsaaklik uit water, ammoniak en metaan.
Ekstrasolêre reuseplanete wat baie na aan hul ster wentel, is die maklikste om op te spoor. hulle word warm Jupiters en warm Neptunusse genoem omdat hulle oppervlaktemperatuur baie hoog is. Warm Jupiters was tot met die ingebruikneming van ruimteteleskope die algemeenste eksoplanete bekend omdat hulle redelik maklik met grondgebaseerde instrumente opgespoor kan word.
Dikwels word gesê reuseplanete het nie ’n soliede oppervlak nie, maar dit is akkurater om te sê hulle het geen oppervlak nie, aangesien die gasse waaruit hulle bestaan eenvoudig al hoe dunner word verder weg van die planeet se kern, en eindelik kan dit nie van die interplanetêre medium onderskei word nie.
Gasreuse
thumb|200px|Saturnus se draaikolk by sy noordpool.
Gasreuse bestaan hoofsaaklik uit waterstof en helium. Die Sonnestelsel se gasreuse, Jupiter en Saturnus, het swaarder elemente wat tussen 3 en 13% van hulle massa uitmaak. Gasreuse bestaan vermoedelik uit ’n buitenste laag molekulêre waterstof, wat ’n laag vloeibare metaliese waterstof omring, met moontlik ’n kern van gesmelte rots.
Die buitenste deel van Jupiter en Saturnus se waterstofatmosfeer het baie lae sigbare wolke wat hoofsaaklik uit water en ammoniak bestaan. Die laag metaliese waterstof beslaan die grootste deel van elke planeet, en word "metalies" genoem omdat die hoë druk waterstof in ’n elektriese geleier omskep. Die kern bestaan vermoedelik uit swaarder elemente by sulke hoë temperature (20 000 K) en druk dat hulle eienskappe nie goed verstaan word nie.
Ysreuse
Ysreuse het ’n ander interne samestelling as gasreuse. Die Sonnestelsel se ysreuse, Uranus en Neptunus, het ’n waterstofryke atmosfeer wat van die wolke tot omtrent 80% (Uranus) of 85% (Neptunus) van hul radius strek. Hieronder is hulle hoofsaaklik "ysig", dus meestal bestaande uit water, metaan en ammoniak. Daar is ook ’n mate van rots en gas, maar die presiese proporsies is onbekend.
Uranus en Neptunus het baie mistige atmosfeerlae met klein hoeveelhede metaan, en dit gee hulle ’n seegroen kleur. Albei het ’n magneetveld teen ’n groot helling met hulle draaias.
Anders as die ander reuseplanete het Uranus ’n groot ashelling, wat veroorsaak dat sy seisoene baie sterk onderskeidend is. Die twee planete het ook ander subtiele, maar belangrike verskille. Uranus het meer waterstof en helium as Neptunus, al het hy ’n kleiner massa. Neptunus is dus digter, en het meer interne hitte en ’n aktiewer atmosfeer. Volgens die Nice-model het Neptunus nader aan die Son as Uranus gevorm en daarom sal dit swaarder elemente hê.
Swaar, soliede planete
Swaar, soliede planete bestaan ook. Kepler-10c bestaan byvoorbeeld hoofsaaklik uit rots, met moontlik tot 20% hoëdrukwaterys, maar het ook ’n omhulsel van hoofsaaklik waterstof.
Soliede planete met ’n massa van tot duisende Aardes kan vorm om swaar sterre (B-tipe en O-tipe sterre; 5-120 sonmassas), as die protoplanetêre skyf genoeg swaar elemente bevat. Hierdie sterre het ook hoë UV-straling en sterk winde, wat die skyf deur die inwerking van hoë-energieprotone van gas kan beroof en net swaar elemente agterlaat. Ter vergelyking: Neptunus se massa is 17 maarde (aardmassas), Jupiter is 318 maarde en die 13 mjup-limiet vir eksoplanete is gelyk aan sowat 4,000 maarde.
Ekstrasolêre reuseplanete
thumb|links|’n Voorstelling van [[79 Ceti b, die eerste ekstrasolêre reuseplaneet wat ontdek is met ’n minimum massa minder as Saturnus s'n.]] 320px|thumb|’n Vergelyking tussen planete met ’n gegewe massa, maar verskillende samestellings. Weens die beperkte tegnieke wat tans beskikbaar is om eksoplanete op te spoor, is baie van hulle min of meer so groot soos die reuseplanete in die Sonnestelsel. Omdat aangeneem word dat hierdie planete meer met Jupiter in gemeen het as met ander reuseplanete, reken baie sterrekundiges die term "Joviaanse planeet" is ’n akkurater woord om hulle te beskryf. Baie van die eksoplanete is baie nader aan hulle moederster as die Sonnestelsel se reuseplanete en is daarom baie warmer. Dit kan dus wees dat sommige van hulle van ’n soort is wat nie in die Sonnestelsel aangetref word nie.
As ’n mens die hoeveelhede elemente in die heelal in ag neem (sowat 98% waterstof en helium), sal dit verrassend wees om ’n hoofsaaklik aardagtige planeet te kry met ’n groter massa as Jupiter s’n. Aan die ander kant het modelle van die vorming van planeetstelsels gewys reuseplanete sal nie so naby aan hulle ster kan vorm soos baie van die ekstrasolêre reuseplanete wat al in die heelal waargeneem is nie.
Kransaalwyn
Die Kransaalwyn (Aloe arborescens) is 'n struik wat hoort tot die aalwynfamilie Asphodelaceae en vanaf Mei tot Julie blom. Die struik is rond, groei vinnig en het vlesige, blougrys blare en helderrooi, buisvormige blomme aan are. Die plant floreer in vol son en benodig min water.
Die spesie kom in Eswatini, Malawi, Mosambiek, Suid-Afrika en Zimbabwe voor.
Die boom se FSA-nommer is 28.1.
Die plant het ook twee subspesies:
Kim Myers
Kim Myers (gebore 15 Februarie 1966) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente A Nightmare on Elm Street 2: Freddy's Revenge (1985) en Hellraiser: Bloodline (1996), en in die televisiereekse Key West (1993) en JAG (1995).
Biemna tetraphis
Biemna tetraphis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Biemna en tot die familie Desmacellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1989 deur Tanita & Hoshino.
Kompas (sterrebeeld)
Die Kompas (Latyn: Pyxis) is ’n klein, dowwe sterrebeeld in die suidelike hemelruim. Dit verteenwoordig ’n seeman se kompas. Die Kompas kan suid van 53 grade noord gesien word en is op sy sigbaarste van Januarie tot einde Maart.
Dit is naby die drie sterrebeelde die Agterdek, Kiel en Seile geleë. Dié drie het eeue gelede een konstellasie, die skip van "Jason en die Argonoute" (Argo Navis), gevorm. In die 19de eeu het die sterrekundige John Herschel voorgestel dat die Kompas na die "Mas" hernoem word, maar dit is nooit gedoen nie.
William Spencer (stomrolprentakteur)
William Spencer is 'n Amerikaanse akteur.
Borobia
Borobia is 'n munisipaliteit in die provinsie Soria in die Spaanse outonome gebied Kastilië en León.
1660
Die jaar 1660 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 60ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Henry Barnato
Henry Barnato was 'n mynmagnaat en die broer van Barney Barnato. Hy is gebore in Londen in 1850 en arriveer saam met sy broer in Suid-Afrika in 1871. Saam het hulle groot rykdomme opgebou in die diamantveld by Kimberley. Henry was die rykste van die twee. Hy het teruggekeer na Engeland en het 'n renperd eienaar geword. Hy is oorlede in 1908 en het 'n boedel van ₤5 800 000 nagelaat.
Republiek van die Rio Grande
Die Republiek van die Rio Grande (Spaans: República del Río Grande) was 'n onafhanklike Noord-Amerikaanse republiek wat op 17 Januarie 1840 gestig is en tot op 6 November 1840 bestaan het. Die republiek het op die gebied van die huidige Meksikaanse deelstate Coahuila, Nuevo León, Tamaulipas en 'n deel van die huidige Amerikaanse deelstaat Texas bestaan. Die republiek was vernoem ná die Rio Grande, wat daardeur gevloei het.
Agtergrond
Ná 'n dekade van twis het Meksiko in 1821 sy onafhanklikheid van Spanje gekry en ná 'n mislukte poging om 'n monargie te word, het Meksiko die grondwet van 1824 aangeneem. Hierdie grondwet het die Estados Unidos Mexicanos, die Verenigde Meksikaanse State, as 'n federale republiek, ná die voorbeeld van die Verenigde State geskep.
Rebellie
Op 17 Januarie 1840 was 'n vergadering gehou by die Oreveña Ranch naby Laredo. 'n groep van hoogwaardigheidsbekleders van die state Coahuila, Nuevo León en Tamaulipas bepleit 'n rebellie op soek na afskeiding van Meksiko en die stigting van 'n eie federale republiek met Laredo as hoofstad. Egter hierdie state se kongresse en regerings het nooit enige aksie om die opstand te ondersteun onderneem en het versoek om die hulp van die sentrale regering in Meksikostad om die plaaslike staatleërs te help.
Ná afloop van die vergadering het die rebelle tydelik verhuis na Guerrero weens veiligheidsredes en ná die slag van Morales in Maart 1840 is die regering verhuis ná Victoria binne die Republiek van Texas, waar dit gebly het totdat die rebellie in duie gestort is later in dié jaar.
In November het verteenwoordigers van genl. Canales en Arista vergader om die oorlog te bespreek. Tydens die vergadering het die Meksikaanse regering genl. Canales die posisie van 'n brigadier-generaal in die Meksikaanse weermag aangebied in uitruil vir sy afstand van die oorsaak van die rebellie. Genl. Canales het op 6 November die aanbod aanvaar en die Republiek van die Rio Grande het misluk.
Joseph Goebbels
Paul Joseph Goebbels (29 Oktober 1897 in Rheydt – 1 Mei 1945 in Berlyn) was een van die bekendste en invloedrykste Duitse politici in die tyd van die Nasionaal-Sosialisme en een van Adolf Hitler se naaste vertrouelinge.
As Gauleiter (plaaslike partyleier) van Berlyn ('n amp wat hy sedert 1926 beklee het) en as Reichspropagandaleiter het hy vanaf 1928 'n beslissende rol by die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty (NSDAP) se uitbreiding in die laaste fase van die Republiek van Weimar gespeel. Tussen 1933 en 1945 het hy as ryksminister vir volksvoorligting en propaganda en as leier van die Reichskulturkammer gefungeer. Sodoende was hy in staat om die Duitse perswese, uitsaaidienste, rolprentvervaardiging en die hele kultuurbedryf in die gees van die Nasionaal-Sosialisme te herorganiseer.
Met sy doeltreffende propaganda het Goebbels 'n breë massa van die Duitsers aangespreek en groot geesdrif vir Hitler en sy Nasionaal-Sosialistiese gedagtes gewek. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was hy mede-verantwoordelik daarvoor dat die bevolking selfs ná die strawwe wending van die oorlog laat in 1942 steeds bereid was om Hitler se doelwitte te steun. As gevolmagtigde vir die totale oorlogsinspanning het hy vanaf Julie 1944 daarvoor gesorg dat nog eens honderdduisende weerbare mans tot krygsdiens opgeroep is.
Met sy anti-semitiese propaganda het Goebbels die pad vir die moord op ses miljoen Europese Jode berei en die pogroms ontketen wat op 9 November 1938 dwarsoor Duitsland plaasgevind het. Tydens die oorlog het steeds weer die deportasie van Joodse burgers geëis, selfs al het hy geweet dat hulle na verdelgingskampe vervoer is.
Sy uitvoerige dagboeke, wat hy vanaf 1924 tot en met die dag van sy selfmoord in 1945 gehou het, word as 'n belangrike bron vir die geskiedenis van die NSDAP en die Derde Ryk beskou.
Seile (sterrebeeld)
Die Seile (Latyn: Vela) is ’n sterrebeeld in die suidelike hemelruim. Dit verteenwoordig die seile van ’n skip en was oorspronklik deel van ’n groot sterrebeeld, die skip van "Jason en die Argonoute" (Argo Navis), wat eeue later verdeel is in drie dele – die ander twee is die Agterdek en die Kiel.
Ruimtevoorwerpe
Dit bevat ook die planetêre newel NGC 3132, wat uit nog 32 planetêre newels bestaan, asook die oorblyfsels van die Vela-supernova. Daar word geglo die ontploffing van die supernova was sowat 10 000 jaar gelede van die Aarde af sigbaar.
Valskruis
Die Valskruis is ’n asterisme wat bestaan uit die sterre Delta Velorum, Kappa Velorum, Iota Carinae en Epsilon Carinae. Dit word so genoem omdat dit soms verkeerdelik vir die Suiderkruis aangesien word en so tot navigasiefoute lei.
Żygląd
Żygląd is 'n dorp in die Chełm-distrik in die Poolse woiwodskap Kujawië-Pommere. Die dorp is in die Middeleeue gestig.
Republiek van Yucatán
Die Republiek van Yucatán (Spaans: República de Yucatán) was 'n onafhanklike Noord-Amerikaanse republiek wat op 16 Maart 1841 gestig is en tot op 14 Julie 1848 bestaan het. Die republiek was vernoem ná die Yucatan-skiereiland, waarop dit geleë het.
Olifantsrivier, Limpopo
Die Olifantsrivier is 'n hooftakrivier van die Limpoporivier wat in die Mpumalanga- en Limpopoprovinsies, asook vir sy laaste deel in Mosambiek vloei.
Ontstaan en roete
Die rivier ontspring tussen die dorpe Breyten en Bethal in Mpumalanga by Dit vloei deur die Witbankdam en Loskopdam, sny oos deur die Transvaalse Drakensberg by die Abel Erasmuspas, vloei verder noordoos deur die laeveld in die Limpopoprovinsie en deur die Krugerwildtuin waar dit saamvloei met die Letabarivier. By die Lebomboberge sny die rivier deur die Olifantsravyn, waar die Banguravyn ook uit die suide aansluit, en steek dan die landsgrens oor na Gaza-provinsie, Mosambiek, waarna dit Rio dos Elefantes heet.
Hierna vloei dit in die Massingirdam in, later sluit die Shingwedzirivier by die Olifants aan. Ongeveer 40 km van die Mosambiekse grens, sluit dit by die Limpoporivier aan (by ), voor dit suid draai en uiteindelik by Xai-Xai noord van Maputo in die Indiese Oseaan uitmond. Die opvanggebied van die Olifants word op 68 450 km2 bereken.
Oorbeweiding in middeldele van die rivier het deur die jare erge gronderosie in die riviervallei veroorsaak, veral na harde reënbuie. Die Olifants is een van die ergs-besoedelde riviere in Suider-Afrika, en honderde damme in die opvanggebied het ook die natuurlike vislewe benadeel.
Kleiner sytakke
Die sytakke in die Krugerwildtuin is die Tsutsi, Nhlaralumi, Shisakashanghondo, Timbavati- en die Banguriviere.
Die geskiedkundige gebied van die Pedi-bevolking, Sekhukhuneland, is geleë tussen die Olifantsrivier en sy groot sytak, die Steelpoortrivier.
Damme
Sommige van die dertig groot damme in die Olifantsrivierbekken is:
A.J. Cronin
Biografie
A. J. Cronin is gebore, as die enigste kind van sy ouers, in Cardross, 'n dorpie in Skotland. Hy word groot in Glasgow. Weens sy uitstekende prestasies op hoërskool, verkry hy 'n beurs om in die geneeskunde aan die Universiteit van Glasgow te studeer.
Hy trou met Agnes Mary (May) Gibson, 'n mede-student in geneeskunde. Hy dien as 'n chirurg in die Britse vloot gedurende die Eerste Wêreldoorlog. Na die oorlog praktiseer hy eers privaat en word daarna die Mediese Inspekteur van Myne vir Groot-Brittanje. Daarna word hy 'n hoogs-gerespekteerde medikus in Londen.
Laat in die dertigerjare van die vorige eeu emigreer hy met sy vrou en drie seuns na die VSA en vestig hulle in Connecticut. Die laaste 25 van sy lewe bring hy deur in Switserland.
Paul Hendrik Roux
Genl. ds. Paul Hendrik Roux (Hopetown, 28 September 1862 – Beaufort-Wes, 8 Junie 1911) was ’n predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk en ’n krygsman in die Anglo-Boereoorlog.
Herkoms
Terwyl Dirk Hendrik Roux van die Paarl en sy eggenote, gebore Wiid, op Hopetown op besoek was, is hul oudste seun, Paul Hendrik, gebore. Hy dra die naam van die stamvader, Paul Roux, wat in 1688 as een van die Hugenote in die Kaap aan wal gestap het en baie jare lank die welbekende sieketrooster, onderwyser en voorleser van die Hugenote-gemeente in Drakenstein was, die latere NG gemeente Paarl. Ds. Roux se moeder – van Deense afkoms – was die ma van 15 kinders.
Opleiding
duimnael|links|310px|Die bestuur van die Victoria-kollege se "Junior Debating Society", 1882. Voor: Paul Roux, Koos Albertyn, J.P. Smit. Middel: B.J. Haarhoff, J.D. Krige (voors.), C.J. Maritz, G.J. Joubert. Agter: Charlie Roberts, Albert Grobbelaar, Piet Boshoff.
Sy vroegste opleiding ontvang Paul Hendrik op Zeederberg-plein in die Paarl aan die privaat skooltjie van ene mev. Rozensweig. Vir sy middelbare onderwys is hy na die Paarlse Gimnasium waar hy in 1882 gematrikuleer het. Op 17-jarige ouderdom was hy op die punt om in diens van Onze Jan Hofmeyr se De Zuid-Afrikaan te tree as koerantskrywer, maar onder die opwekkingsdienste van ds. (later dr.) Andrew Murray het hy tot bekering gekom, van sy plan afgesien en dadelik besluit om vir predikant te gaan studeer. Ná aflegging van die admissie-eksamen in 1884 is hy na die Kweekskool op Stellenbosch waar hy vyf jaar lank by proff. John Murray en Nicolaas Hofmeyr studeer. Hulle en dr. Andrew Murray het ’n diep invloed op sy jong lewe uitgeoefen en dwarsdeur sy latere bediening was dit merkbaar, veral in sy sterk beklemtoning van die gebed, bekering, verdieping van die geestelike lewe en die waarheid van goddelike genesing. Nadat hy in 1889 sy eindeksamen aan die Kweekskool afgelê het, is hy op ’n studiereis na Europa.
Vrystaatse predikant
Ná sy terugkeer uit Europa was hy ’n rukkie hulpprediker in die NG gemeente Johannesburg. In Februarie 1891 is hy na die Oranje-Vrystaat waar hy agtereenvolgens predikant was van die gemeentes Vredefort (1891-’97) en Senekal (1897–1905). Kort nadat hy op Vredefort bevestig is, het hy getrou met mej. Hettie Eksteen van die Paarl - ’n knap, toegewyde vrou, wat in latere jare veral bekend was as die ywerige sekretaresse van die Kaaplandse Helpmekaar. Reeds in sy eerste gemeente het daar onder sy kragtige prediking en sieldeursoekende huisbesoek, ’n geestelike herlewing ingetree. Sy agtjarige verblyf in die gemeente Senekal was egter die belangrikste en vrugbaarste van sy hele bediening. Deur sy besliste optrede en onpartydige regsbesef het hy die heersende kerklike en politieke geskille besleg en eenheid en versoening bewerkstellig. Geestelike doodsheid het plek gemaak vir geestelike opwekking, wat sy hoogtepunt bereik het met die Pinksterfees van 1898. In hierdie tyd is hy na bewering in antwoord op die gebed van dr. Andrew Murray van ’n ernstige keelkwaal genees.
Anglo-Boereoorlog
duimnael|regs|200px|Di. Roux (regs staande) en [[Petrus Postma (links van hom) saam met medeballinge in Ceylon.]] duimnael|links|380px|Genl. ds. Paul Roux en boere-offisiere in [[Boerekrygsgevangenes|ballingskap op Ceylon.]]
Ongelukkig het die Tweede Vryheidsoorlog kort daarna uitgebreek en ’n onverwagte einde aan sy idealistiese voornemens gemaak. Hy het hom geroepe gevoel om die burgers van Senekal na die front te vergesel as veldprediker en later, toe hy besluit om aan die oorlog deel te neem as soldaat, het pres. M.T. Steyn hom as veggeneraal aangestel. Op militêre gebied was hy ’n onverskrokke leier, iemand wat vinnig kon dink en optree. Hy het ook onverbiddelik aangedring op dissipline en onvoorwaardelike gehoorsaamheid. Sy militêre loopbaan, so belowend, is binne ’n jaar beëindig toe hy deur die vyand krygsgevangene geneem is. Die kommando van genl. Prinsloo, onder wie genl. Roux hom ook bevind het, is naby die dorp Fouriesburg deur die vyand vasgekeer, waarop genl. Prinsloo, sonder genl. Roux se medewete, met die vyand onderhandel en sy kommando uitgelewer het aan genl. Hunter. Genl. Roux kon nog ontsnap het, maar het dit sy plig geag om, al was dit bitter teen sy sin, die bevele van sy senior, genl. Prinsloo, te gehoorsaam en die leed van die krygsgevangenes te deel.
Tydens sy maande lange ballingskap op Ceylon het hy hom, ondanks groot persoonlike opofferings, onderskei as ’n sielesorger en kampvegter vir die regte van die verdrukte ballinge. Omdat hy uitgeblink het as ’n Afrikanerleier, was dit geen wonder nie dat leiers soos genl. J.B.M. Hertzog en pres. M.T. Steyn met sy dood telegramme van deelneming gestuur het en die kerk- en volksman dr. J.D. Kestell hom so hoog geroem het op die begrafnis.
Op Ceylon was hy tot ’n geruime tyd ná die vrede in ballingskap. Hy keer terug na Senekal om uit die as van die oorlogsverwoesting op tydelike en geestelike gebied ’n nuwe gemeente op te bou. Met geloofsmoed en deursettingsvermoë het hy ’n begin hiermee gemaak.
Beroep na Beaufort-Wes
duimnael|regs|210px|Ds. Roux se weduwee, Hettie, omstreeks 1917 toe sy [[Kaapstad se sekretaresse van die Helpmekaarbeweging was. Sy is op 13 Julie 1864 in Agter-Paarl gebore as Hester Helena Eksteen. Hullle is getroud op 20 Junie 1891. Sy was die dogter van Jacob Eksteen en Gezina Maria Hugo. ]]
Ná die vertrek van die NG gemeente Beaufort-Wes se sesde leraar, ds. Pieter van der Merwe, het die kerkraad nie minder nie as sewe beroepe uitgebring. Die sewende is op 7 September 1905 op ds. Paul H. Roux van Senekal in die Vrystaat uitgebring. Hy is ook ’n paar maande vantevore beroep, maar het toe bedank. Dié keer het hy die beroep aangeneem. Op Vrydag 3 November 1905 is genl. ds. Paul Roux en sy gesin hartlik deur die gemeente verwelkom. Ds. H.J.L. du Toit van die NG gemeente Richmond het die bevestigingsrede uitgespreek.Die volgende leraars het ook aan die plegtigheid deelgeneem: di. G.A. Maeder van Victoria-Wes (die konsulent, wat in 1907 sy emeritaat aanvaar het), P.A. Roux, J.W.L. Hofmeyr en die eerww. H.D. Kretzen en L. Pienaar asook mnre. Lock en Pegram van die plaaslike Engelse gemeenskap. Na aanleiding van die woorde van Josef aan die farao (Gen. 41:15), toe laasgenoemde hom laat roep het om sy drome uit te lê, het ds. Roux, die indrukwekkende prediker wat hy altyd was, ’n treffende intreepreek gelewer. Dit het berus op drie gedagtes: die verwagting enersyds, die onmag andersyds en die uitkoms van Bo. Die nuwe predikant, wat deur die Anglo-Boereoorlog reeds beroemd geword het, het ’n baie gunstige indruk op die gemeente gemaak en almal kon ná die plegtigheid "dankbaar en blymoedig" huiswaarts keer.
Nuwighede op Beaufort-Wes
duimnael|320px|links|Beaufort-Wes se “nuwe” pastorie is in 1904 langs die vorige leraarswoning, wat ’n driekwart eeu deur die gemeente se predikant bewoon is, in Donkinstraat opgerig. Hier het die Roux-gesin gewoon van 1905 tot 1911.
Ds. Roux het ’n hele paar nuwighede ingevoer. Hy was ’n groot kindervriend en die eerste Kinderfees is deur hom in April 1907 georganiseer en is daarna (altans in sy tyd) gereeld gehou. Die eerste gedrukte gemeenteprogram is deur hom aan die begin van 1907 uitgegee. Hy was ook die eerste persoon wat die dankofferkaartjie-stelsel hier ingevoer het, ook in 1907. In sy tyd, en wel die jaar vantevore, is daar vir die eerste keer ’n salaris aan die kassier (£20) uitbetaal. Dit was ook ds. Roux wat in September 1906 vir die eerste maal gesangbordjies in die kerk laat aanbring het. Onder sy leiding het die kerkraad in 1906 daartoe oorgegaan om die kerk met gas te verlig. Hierdie asetileen-ligte was ’n groot verbetering op die ou olielampe wat veral sekere dele van die kerk baie swak verlig het. Dit alles bewys die deeglikheid, organisasietalent en die sin vir gesonde vooruitgang van dié predikant. Met sy koms het die gemeente skuld van sowat £5 385 gehad en was dit nie vir sy alte vroeë siekte en dood nie, sou hy seker die skuld so goed as uitgewis het.
Sy liefde vir die sending
Ds. Roux het baie sterk gevoel vir die opvoeding, veral in die praktiese handwerk- en ambagsrigting van die minderbevoorregte volksgenoot. Aangespoor deur die stigting van ’n paar bloeiende spin-en-weefskole in die Vrystaat deur Emily Hobhouse en ander ná die Anglo-Boereoorlog, het hy hom, ongelukkig sonder veel sukses, beywer vir die stigting van ’n soortgelyke skool op Beaufort-Wes. Daar is selfs op rekening van die kerkraad ses spinwiele aangekoop en ’n onderwyseres aangestel, maar die ondersteuning was so swak – slegs vier leerlinge – dat die hele onderneming gestaak en die skool gesluit moes word. Vir hom en sy ander steunpilaar, diaken P. Martin, was dit ’n groot teleurstelling.
Maar veral was ds. Roux ’n vurige sendingman. Hy was deurdring van dié waarheid: “ ’n Gemeente sal leef namate hy sendingwerk doen.” As lid van die Algemene Sendingkommissie het hy hom binne sowel as buite die gemeente vir die sending beywer. Toe daar byvoorbeeld in 1907 en 1908 deur middel van die kruistogte spesiale pogings aangewend is om de sendingfondse te styf, was hy een van die eerste wat sy medewerking aangebied het. Saam met ds. (later prof.) John du Plessis, dr. Andrew Murray en ander het hy ander gemeentes besoek om belangstelling in die sending op te wek en fondse in te samel. So het dr. Murray teen die einde van 1908 ’n sendingkonferensie op Beaufort-Wes belê. Ondanks die knaende droogte wat die distrik toe geteister het (in die tydperk van 1948 en 1962, byvoorbeeld, was die distrik meer as 40 persent van die tyd amptelik ’n droogtegeteisterde gebied), is daar by die Sondagaanddiens nog meer as £100 ingesamel. Dit was op aandrang van ds. Roux dat die kerkraad ’n paar maande daarna die wenslikheid van die aanstelling van ’n eie buitelandse sendeling oorweeg het. (Destyds het "buitelands" verwys na enige plek buite die Kaapkolonie.)
Reeds in 1907 het hy die permanente sendingkommissie uit die kerkraad laat saamstel en in samewerking met die plaaslike sendingvereniging, wat omstreeks 1889 gestig is, het hy uiteindelik die kerkraad beweeg om by wyse van proefneming spesiale geestelik werk onder die skaapherders op die buiteplase te begin (1908). Eers twee jaar later is daarin geslaag om ’n geskikte evangelis, J.J. van Noordwyk, te kry, wat met ’n trapfiets en later ’n motorfiets die skaapwagters en hul gesin op die plase besoek en geestelik bearbei het. Die plaaslike hulpsendingverenigings (Sendingvereniging, Vroue- en Mannesendingbond) het die kerkraad gehelp om die salaris te vind. Hierdie geseënde werk onder plaaswerkers moes ongelukkig met die vertrek van Van Noordwyk in April 1918 gestaak word.
Die Excelsior-skool
duimnael|links|190px|Ds. Paul Roux toe hy predikant op Beaufort-Wes was.
Ds. Roux het hom op Beaufort-Wes sommer dadelik begin beywer vir die opheffing van minderbevoorregte kinders. Dit het 'n verskuiwing van die bestaande Armskool ingesluit. Hiervoor het hy geleentheid gekry toe die Zending Vereeniging in 1906 die skoolraad versoek om die sendingsaal in Donkinstraat te ontruim. Die raad het, hoofsaaklik danksy ds. Roux se bemoeiing, dadelik 'n nuwe skool beplan en op 26 Maart 1907 het die stadsraad toegestem om 'n erf tussen De Villiers- en Brandstraat daarvoor te skenk.
Die skoolraad het op 11 Julie 1907 gevra die onderwysdepartement moet die naam Armskool vervang, maar die versoek is geweier. Tog het die skool toe al by baie mense as die Excelsior-skool bekendgestaan. Die skoolraad het die bouplan in Augustus daardie jaar goedgekeur, maar daar was 'n vertraging by die departement sodat die skoolraad eers op 11 Augustus 1910 in kennis gestel is dat die Kaapstadse argitekte Parker & Forsyth besig was om die plan op te trek. Die firma Graaff's Trust het 'n lening van £1 000 teen 5%-rente aangebied. Die twee argitekte het Beaufort-Wes op 8 September 1910 besoek om die planne voor te lê, wat toe wel goedgekeur is.
Op die skoolraadsvergadering van 8 Junie 1911 is die skielike heengaan van ds. Roux met diepe leedwese te boek gestel. Gedurende sy jare lange lidmaatskap van die raad het hy baie waardevolle diens in belang van die onderwys op Beaufort-Wes gelewer. Ná sy dood het die bouwerk voortgegaan nadat 'n firma van Worcester, Carr & Co., die boukontrak onderteken het. Die ou Armskool is in Desember 1911 gesluit en die Excelsior-skool op 9 November 1912 geopen. Die 68 leerlinge met die opening het binne twee maande tot 118 aangegroei.
Sy siekte en dood
Ds. Roux was toe reeds liggaamlik nie meer baie sterk nie en in die bearbeiding van dié groot en uitgestrekte gemeente, wat eers in 1949 in drie verdeel sou word, het hy hulp dringend nodig gehad. Geordende hulppredikers was indertyd egter baie skaars en die kerkraad was maar te dankbaar om uiteindelik die diens te verkry van die evangelis Eksteen, wat sowat twee jaar lank van begin 1907 tot Oktober 1908 die plaaslike leraar bygestaan het en ook baie geseënde werk onder bruin mense op die plase gedoen het. Ná sy vertrek het die kerkraad geruime tyd vrugteloos gesoek na hulppredikers en eers aan die begin van 1911 het hulle daarin geslaag om – tydens die ernstige siekte en latere dood van ds. Roux – die diens te verseker van ds. C.M. Hofmeyr van Njassaland.
Ds. Roux is meer as een maal deur die Kerk op belangrike sendings uitgestuur. Buiten die kruistogte van 1907 en 1908 het hy ook in opdrag van die Ring van Beaufort ’n drie maande lange herderlike besoek aan Duits-Suidwes gebring waar daar toe nog twee gemeentes van die NG Kerk was: Gibeon (later Mariental en Moria (later Otjiwarongo. Albei gemeentes was toe reeds geruime tyd vakant en die geestelike versorging van die 44-jarige leraar en volksman van Beaufort-Wes het in ’n groot behoefte voorsien.
Sy groot liefde vir die sending het die sterk begeerte by hom laat ontstaan om ’n besoek aan die sendingvelde van die Kerk in Midde-Afrika te bring. Op 6 Junie 1910 het hy van sy kerkraad afskeid geneem en in die geselskap van ds. P.K. Albertyn van Graaff-Reinet na Njassaland vertrek. Dit was op dié reis dat die ongeluk van sy lewe hom getref het, die steek van die gevreesde tsetsevlieg was gevolg waarvan hy in Augustus die gevaarlike slaapsiekte opgedoen het. Vir sy eggenote en gemeente was hierdie treurmare ’n ontsettende skok. Op Mvera is ds. Roux in ’n uiters bedenklike toestand etlike maande lank verpleeg deur ds. Willie Hofmeyr en sy personeel. Van hier het hy hartroerende briewe aan sy gemeente stuur. Die kerkraad besluit in Oktober dat hy hom “verantwoordelik stel vir alle billike onkoste in verband met die betreurde siekte van ds. Roux en benoem die dorpskerkraadslede as ’n kommissie om handelend op te tree en te besluit wie om te stuur om ds. Roux te gaan haal, ’n geneesheer of vriend”.
Teen die middel van daardie maand het mev. Roux self na Njassaland vertrek om haar siek eggenoot te gaan verpleeg en, indien moontlik, terug te bring na sy vaderland. Eers teen Kersfees kon sy die terugreis met hom waag. Met sy aankoms op Beaufort-Wes in sy ou gemeente was daar ’n groot skare vriende en belangstellendes om hom op die stasie te kom verwelkom en langs die strate het oral rye mense gestaan. In die pastorie is ’n dankstond gehou en daar was dan ook ’n (tydelike) opflikkering. Maar kort voor lank het dit sterk afgeneem. Dis toe dat ds. Roux besluit het om alle mediese hulp te staak en sy vertroue op die “hemelse Geneesheer” alleen te stel. Aan een van sy vriende het hy geskryf: “Kom ik om, zo kom ik om.” Op 8 Junie 1911 is hy dan ook ná ’n smartlike lyding van tien maande oorlede.
Sy indrukwekkende begrafnis
Ds. Paul H. Roux se begrafnis is op Sondag 11 Junie 1911 om kwart oor die drie die middag gehou. Uit die verslag in die plaaslike Courier en die gedrukte begrafnispamflet blyk dit dat dit ’n indrukwekkende plegtigheid moes gewees het. Die begrafnisstoet het die pastorie reeds om drie-uur verlaat. Vooraan was die draers en die slipdraers, gevolg deur die naasbestaandes, leraars en sendelinge van die NG Kerk, rustende kerkraadslede, die magistraat, lede van die Parlement, afdelingsraad, munisipaliteit, mediese fakulteit, skoolrade, lede van die gemeente, Sondagskoolkinders en ander belangstellendes. Die kerkgebou was veels te klein om die skare van sowat 2 300 te bevat.Die preekstoel, die galerye en die voorste banke was met roufloers bedek. Voor die preekstoel, waar die prediker sowat vyf jaar lank sulke sielsdeursoekende boodskappe gelewer het, het sy lyk in die doodskis gelê. In die roudiens en by die graf het onder andere di. G.J. Hugo (toe van die NG gemeente Colesberg en later die bekende moderator van die NG Kerk), R.D. MacDonald (voorsitter van die Ring van Beaufort) en H.J.L. du Toit (NG gemeente Richmond) treffende huldeblyke gebring aan die ontslapene as “ ’n besondere gawe van God aan ons Kerk en volk”.
Sterreschans, Gelderland
Sterreschans is ’n nedersetting in die munisipaliteit Lingewaard in die provinsie Gelderland in Nederland.
Paul Hendrik Roux
Sy indrukwekkende begrafnis
Ds. Hugo het gesê: "Ons wil nie sê dat die oorledene volmaak was, dat hy alle moontlike kristelike deugde besit het nie, maar ons wil ag gee op sy kenmerke, en as ons sy deugde in aanmerking neem, dan sê ons met vrymoedigheid dat hy 'n goeie man was … Hy was vroom, en daarby was ook 'n skoon karakter. Ek het die voorreg gehad om in baie noue aanraking met hom te kom – vier jaar lank het ons saam in een kamer op Stellenbosch loseer, toe ons die Kweekskool bygewoon het en ek het ruim geleentheid gehad om die man aan sy dade en woorde te leer ken … G'n vuile rede was ooit op sy lippe nie. Nooit het hy gedink aan iets wat vuil is nie. Onbehoorlike familiêriteit was by hom verag, gevrees. Hy was in alles rein … Hy het geen moeilikheid ontsien in die volbrenging van sy werk nie. Hy het eers na die bron gegaan – Gods Woord – en dan, wanneer hy oortuig was van wat hy behoort te doen, was hy gereed om te getuig en te spreek. Daar was by hom g'n mensevrees nie. Dit is getoon deur sy gedrag in die Vrystaat, toe hy die vrymoedigheid gehad het om sekere hoë amptenare oor hul handelswyse te berispe; hy het die manlikheid gehad om die saak per brief onder hul aandag te bring, en toe later, toe hy hul ontmoet het, hulle om hul gedrag te veroordeel. Van hom was dit waar dat hy God gevrees het meer dan die mense – liewer sy beste vriende teenoor hom gekamp dan God ..."
De Senekal en Distriks Vertegenwoordiger het op 23 Junie 1911 onder meer berig (vrylik uit die Hollands vertaal): "Paul Roux was 'n man met 'n ernstige, ywerige en baie beminlike geaardheid. Wat hom die meeste gekenmerk het, was sy blakende opregtheid, sy beslistheid van karakter en die moed waarmee hy sy gevoelens uitgespreek het. 'n Geleerde was hy nie; maar vanweë sy eenvoudige en ernstige karakter het hy sy woorde altyd 'n diep indruk gemaak en het mense graag na sy preke geluister … Ons sal nie gou gewoond raak aan die gedagte dat hy nie meer daar is nie, hy die hartlike, beminlike, rondborstige, getroue vriend en leraar."
Op ’n spesiale vergadering vier dae ná sy dood neem die kerkraad die volgende besluit (uit die Hollands vertaal): “Die kerkraad wens hiermee te boek te stel sy hoë waardering van die werk vir die gemeente deur haar leraar, ds. Paul H. Roux, en druk hiermee sy baie diepe droefheid uit oor die betreurde afsterwe op Donderdag 8 Junie 1911 van die so opreg geliefde en geëerde dienskneg van die Here … Ons is verstom, maar ons sal ons mond nie oopmaak nie, want die Here het dit gedoen. In hom verloor ons ’n man wat sy volk, sy Kerk en sy Heer innig liefgehad het. ’n Man van grote krag en beslistheid en van veel gebed. ’n Goeie man, vol van die Heilige Gees en die geloof. ’n Man wat vir sy kerkraad en sy gemeente geleef het – en gesterf het. Hy was ’n gawe van God aan ons. Met gebroke hart dank ons die Here inniglik vir sy gawe. Die Here het gegee, en die Here het geneem: die Naam van die Here sy geloof. Ons sal hom nooit vergeet nie.”
’n Paar jaar later is die stoflike oorskot van ds. Roux herbegrawe binne die kerkterrein en ’n gepaste naaldvormige gedenksteen ter ere van hom daar deur die kerkraad laat oprig. Op 10 Julie 1915 is hierdie gedenkteken in die teenwoordigheid van ’n groot skare deur ds. J.D. Kestell onthul. Die in 1918 gestigte dorp en gemeente Paul Roux in die Vrystaat bestendig ook die geseënde nagedagtenis van dié merkwaardige man.
Waardering deur Vader Kestell
Ds. J.D. Kestell skryf in sy voorwoord van A.M. Heyns se boekie ''Lewenskets van generaal ds. Paul Roux'' (sonder jaartal) dat wanneer hy aan ds. Roux dink, "dan rys daar voor my gees op die beeld van 'n man van vaste oortuiging. Ek sien voor my die verpersoonliking van beslistheid en vasberadenheid. Hy was een wat snel kon dink. Hy het dadelik gesien wat die weg was wat hy moes inslaan en hy het dit nie alleen gesien nie – hy het ook dadelik die voet daarop gesit en daarop voortgewandel. Die moed het hom nooit hierin ontbreek nie. As daar op sy pad teenspoed was, het hy hom nie daaroor verontrus nie. Inderdaad hy het teenstand verwelkom. En dit omdat hy van nature 'n stryder was. Hy was altyd in sy element as hy in 'n goeie stryd gewikkel was. Die stryder en die werker is nie dikwels in een mens verenig nie. Maar Paul Roux was stryder sowel as werker. Hierdie vereniging van eienskappe het gedurig voor die oog gekom in sy lewe."
Djabir ibn Hajjan
Aboe Moesa Djabir ibn Hajjan (Latyn: Geber; 721? Toes, Iran – 815? Al-Koefa, nou Irak) word as die grootste alchemis van die Islamitiese wêreld beskou. Sy werk word selfs deur sommige as die begin van die chemie beskou, daar is egter ook geleerdes wat selfs oortuig is hy het nooit bestaan nie en dat agter sy naam 'n groep anonieme alchemiste skuil. Daar is meer as duisend geskrifte wat aan Djabir toegeskryf word, maar die meeste verraai dat hulle baie later geskryf is met terme wat uit 9de-eeuse Grieks vertaal is of terme wat geleerdes vermoed van die Isma’ili-sekte afkomstig is.
Die meeste boeke van Djabir gaan oor alchemie, maar daar is tekste oor vele ander onderwerpe soos medisyne, wiskunde, magie, musiek en filosofie. Die belangrikste boeke is die Kitab-al-sabin ("Die sewentig boeke") en die Kitab al-mizan ("Die boek van die skale").
Hoewel hy 'n mistikus en Soefi was, beklemtoon hy die belang van sistematiese eksperimentele werk. Hy het talle metodes, glaswerk en chemiese stowwe ontdek en ontwikkel wat vandag nog as onderdeel van die chemie beskou word, soos:
Hy het ook begin om stowwe te kategoriseer, soos vlugtige stowwe teeoor metale, en ten derde materiale wat tot 'n poeier fygestamp kon word.
Pion (deeltjie)
’n Pion of π-meson is ’n subatomiese deeltjie. Hule is mesone en dus hadrone. Hulle bestaan uit twee kwarke en is dus ’n boson. Hulle kom in drie weergawes voor: +, - en ongelaai.
Eienskappe
Die drie pione word onderskei deur hul elektriese lading. Daar is ook ’n klein verskil in massa, maar in alle ander opsigte is hulle gelyk. Die neutrale pion π0 het die laagste massa, 134,9766 ± 0,0006 MeV/c², terwyl die positief gelaaide pion π+ en die negatiewe pion π– swaarder is: 139,57018 ± 0,00035 MeV/c². Die massa lê dus tussen dié van ’n lepton (soos die elektron van 0,5 MeV/c²) en dié van ’n barion (soos die neutron van 940 MeV/c²). Dit is waar die naam "meson" vandaan kom vir hierdie soort deeltjies: van die Grieks vir "middel". Die pione is die ligste mesone.
Die pion is ’n saamgestelde deeltjie wat bestaan uit ’n kwark en ’n antikwark. Slegs die ligste twee soorte kwarke, die op-kwark (u) en die af-kwark (d), kom in pione voor: π+ is die gebonde toestand van u en anti-d, π– van anti-u en d, en π0 van u+anti-u en d+anti-d. Die neutrale pion is sy eie antideeltjie, terwyl die gelaaide pione mekaar se antideeltjie is.
Geskiedenis
Die pion is in 1935 voorspel deur Hideki Yukawa as die oordraer van die sterk wisselwerking. Die gelaaide pione is in 1947 in eksperimente aangetoon deur Cecil Powell. Drie jaar later is ook die neutrale pion waargeneem.
Hans Peter Halbeck
Hans Peter Hallbeck (18 Maart 1784 in Malmö - 25 November 1840 in Genadendal) was 'n Sweedse sendeling van die Morawiese kerk in Genadendal van 1818 tot 1840.
Roald Dahl
Roald Dahl (1916–1990) was 'n Walliese romanskrywer, en kortverhaalskrywer, wat befaamd geraak het in die veertigerjare van die twintigste eeu weens sy kinder- en volwasse verhale. Sy kinderboeke, soos Charlie and the Chocolate Factory en James and the Giant Peach, is tegelyk snaaks en vreesaanjaend.
Hans Peter Halbeck
Hallbeck is op 18 Maart 1784 in Malmö, Swede gebore. Hy is op 25 November 1840 in Genadendal in Suid-Afrika oorlede. Hy was waarskynlik die eerste Sweedse sendeling in Afrika.
Elisha Cook jr.
Elisha Cook jr. (26 Desember 1903 – 18 Mei 1995) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Maltese Falcon (1941), The Big Sleep (1946), Shane (1953), en Rosemary's Baby (1968).
Roald Dahl
Biografie
Roald Dahl is op 13 September 1916 in Llandaff, Cardiff, Wallis gebore. Sy ouers was Noorweërs, Harald en Sofie Magdalene Dahl wat in die vorige eeu se tagtigerjare soontoe emigreer het. Sy vader sterf aan longontsteking toe hy vier jaar oud is.
Na skool begin hy werk by die Shell-maatskappy, en word na twee jaar se opleiding verplaas na Dar-es-Salaam, Tanganjika (nou Tanzanië). Dahl sluit aan by die Britse lugmag in November 1939. Hy doen vliegsendings in Afrika en in Irak.
Op 19 September 1940 stort sy vliegtuig in Libië neer nadat hy nie 'n landingstrook kon vind nie. Hy breek sy skedel en word tydelik verblind in die ongeluk. Nietemin herstel hy sodanig dat hy weer kan vlieg. Mettertyd ontwikkel hy egter verblindende hoofpyne en word hy terug na Brittanje gestuur. Hy word in 1942 na Washington, D.C. verplaas as attaché, en verskaf intelligensie, met die goedkeuring van die Britse regering aan William Stephenson, 'n beroemde Kanadese spioen.
Op 2 Julie 1953 trou hy met 'n Amerikaanse aktrise, Patricia Neal, in New York. Hulle was 30 jaar lank getroud, en het vyf kinders, waarvan die oudste op sewejarige ouderdom sterf aan breinvliesontsteking. Na sy egskeiding trou hy met Felicity ("Liccy") d'Abreu Crosland, twintig jaar jonger as hy.
Hy is op 23 November 1990 in Buckinghamshire aan 'n vorm van bloedkanker oorlede.
Diane Baker
Diane Baker (gebore 25 Februarie 1938) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Prize (1963), Marnie (1964), The Silence of the Lambs (1991), en The Net (1995).
Louisiana (Nieu-Frankryk)
Louisiana (Frans: La Louisiane; vanaf omstreeks 1879: La Louisiane française) of Frans-Louisiana was 'n administratiewe distrik van Nieu-Frankryk. Die gebied, wat tussen 1682 en 1762 en nog eens tussen 1802 en 1803 onder Franse bewind gestaan het, is deur die Franse verkenner René-Robert Cavelier, Sieur de la Salle ter ere van koning Lodewyk XIV Louisiana genoem, terwyl die magtige Mississippi die Colbertrivier gedoop is - 'n naam wat ter ere van Lodewyk XIV se minister van finansies, Jean-Baptiste Colbert, gekies is, maar uiteindelik weer in vergetelheid geraak het. Die inheemse Ojibwa-naam Mississippi sou later algemeen gebruiklik wees.