cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nieusaksiese Skryfwyse
Prinsipe 2: gelykvormigheid
Die prinsipe van gelykvormigheid beteken dat 'n woord waar moontlik dialekintern en interdialektaal konstant op dieselfde manier geskryf word.
Eindklankverskerping
Aan die einde van 'n lettergreep word obstruente gereeld stemloos. Dit hoef in skrif weergegee te word nie. 'n Mens skryf: tyd - tyden (en nie Tiet - Tieden nie, soos dit in die SASS gebeur) en skryven - skrivt (en nie soos in Nederlands schrijven - schrijft nie).
Assimilasies
Gereelde assimilasies word nie in skrif weergegee nie. 'n Mens skryf: bild - bilder, hand - handen/hände, ölven, seggen ens.
Uitsonderings
Grondwoorde wat op s, sj of 'n ander sibilant eindig vorm 'n uitsondering hierop. Hier verval die s van die agtervoegsel -st: nervöös → up't nervööst, duusjen → du duusjt.
Klinkerlengte
'n Lang monoftong word in 'n oop lettergreep met 'n enkel teken geskryf, in 'n geslote lettergreep dubbel. 'n Mens skryf: maken - maakt, good - gode.
Medeklinkers aan die woordeinde
In die NSS is daar geen medeklinkerverdubbeling aan die einde van 'n woord nie, soos dit in Hoogduits gebeur. 'n Mens skryf: kan, nat en wil en nie kann, natt en will nie, soos in SASS.
Aanpassings van leenwoorde en vreemde woorde
Leenwoorde, wat tans nie meer as vreemd herken word nie, word in oorstemming met die uitspraak geskryf. By vreemde woorde bly die spelling na aan die spelling van die herkomstaal, indien dit in die Latynse alfabet geskryf word. Vreemde woorde word in die volgende gevalle in Nedersaksies ook aangepas:
Hooflettergebruik by selfstandige naamwoorde
Hoofletters word alleenlik gebruik aan die begin van 'n sin en by name van persone en lande. Ander selfstandige naamwoorde en byvoeglike naamwoorde kry geen hoofletter nie - ook afleidings van lande kry geen hoofletters nie.
Konkrete grafeemgebruik
By die medeklinkers is daar geen noemenswaardige verskille op foneemvlak tussen die dialekte nie. Hier kan die oorregionale spelling sonder groot probleme op al die dialekte toegepas word.
By die klinkers sorg dialektspesifieke uitsonderings daarvoor dat die grafeme interdialektaal nie sommer regstreeks overgeneem kan word nie. Hier is 'n aantal klein aanpassings vir sekere dialekte of dialekgroepe noodsaaklik.
Vibeke Hastrup
Vibeke Hastrup (gebore 7 April 1958) is 'n Deense aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Babette's Feast (1987), The Substitute (2007), What No One Knows (2008), en Headhunter (2009).
Wallace Shawn
Wallace Shawn (gebore 12 November 1943) is 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente My Dinner with Andre (1981), The Princess Bride (1987), The Incredibles (2004), en Southland Tales (2006).
Thulani Serero
Thulani Caleb Serero (gebore op 11 April 1990 in Soweto) is 'n Suid-Afrikaanse sokkerspeler. Hy het vir die Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan uitgedraf.
Duitse idealisme
Die Duitse idealisme is 'n filosofiese beweging uit die geskiedenis van die moderne filosofie. Die beweging het in die laat 18de en vroeë 19de eeu in Duitsland ontstaan. Die Duitse idealisme is nou verbind met die Romantiek en met die revolusionêre idees van die Verligting en vind sy oorsprong in die werk van Immanuel Kant. Dit is egter ontwikkel in die werk van Fichte, Schelling en Hegel. Ander filosowe wat nou met hierdie beweging verband hou, is Jacobi, Reinhold en die teoloog Schleiermacher.
Die Duitse idealisme veronderstel dat insig en verandering eers op die vlak van idees moet plaasvind. In sy vroeë vorm, waaronder Kant en Johann Gottlieb Fichte, draai dit om die stelling dat dit die menslike verstand en menslike rede is wat die werklikheid struktuur gee. In die latere fase, met Friedrich Schelling en Georg Wilhelm Friedrich Hegel, is die sentrale tesis dat hierdie rede ook deur die hele werklikheid, natuur en geskiedenis plaasvind. Die 'Duitse idealiste' het saamgewerk vir 'n basis vir 'n sistematiese eenheid van die verworwe kennis. Hulle word dus soms die laaste groot stelselfilosowe genoem.
Agtergrond
In 'n breër sin gaan die idealisme terug na die klassieke filosofie. Veral Plato met sy Ideëleer moet hier genoem word. Later kan Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) met sy monadiese leer en die spiritualisme van George Berkeley (1685-1753) ook as voorbodes genoem word.
Immanuel Kant
Immanuel Kant (1724-1804) word soms as die eerste Duitse idealis beskou. Die sentrale vraag in Kant se werk was: "Wat is die voorwaardes vir die moontlikheid van kennis?" (Was sind die Bedingungen der Möglichkeit von Erkenntnis?) Kant noem dus sy filosofie 'transendentaal': dit het die perke en die voorwaardes van die moontlikheid van kennis gesoek. Hy het sy filosofie hieroor in sy Kritik der reinen Vernunft kritiek van suiwer rede (1781) uiteengesit. Kant se werk het gepoog om die gaping tussen die twee dominante filosofiese skole van die 18de eeu te oorbrug, wat elk sy eie antwoord op sy vraag gehad het:
• die rasionalisme, wat beweer dat kennis slegs a priori verkry kan word;
• die empirisme, wat beweer dat kennis slegs deur sintuiglike ervaring verkry kan word.
Kant se voorstel was dat ons slegs deur ons sintuie feite oor die wêreld kan ervaar, maar dat die "vorm" wat hulle moet aanneem, kom uit die kategorieë van die menslike verstand. In die sin is volgens Kant die wêreld soos dit werklik van die mens skei (die Ding an sich) in beginsel onkenbaar. Die realiteit waarmee ons bekend is, is een wat deur die menslike verstand self 'n sterk vorm gegee word. Die mens ken dus nie die wêreld soos dit werklik bestaan nie, maar net die wêreld soos dit vir die menslike verstand voorkom.
'n Verdere fundamentele element in die verwerwing van kennis vir Kant is die "transendentale appersepsie" (die Ich denke): die mens wil die grootste moontlike eenheid van ondervinding verkry, en dit is 'n soort van a priori eenheid, die selfbewussyn, wat altyd hierdie kennisoordeel vergesel. Wanneer 'n boom waargeneem word, is dit altyd 'n "ek" wat die boom waarneem of ken. Al hierdie kennis word altyd binne drie "regulerende" idees geplaas: God, die wêreld en die siel. Hierdie idees kon nie bewys word nie omdat hulle buite die kategorieë van die verstand was, maar tog moes aangeneem word om die ander ervarings met mekaar te verbind. Die wêreld het 'n eenheid geskep onder die ervarings van die materiële, die siel vir die eenheid van die psigiese. God was weer verantwoordelik vir die eenheid tussen die materiële en die psigiese.
Vir Kant is die Ding an sich die kennis voorwerpe wat buite die empiriese val, fundamenteel onkenbaar en dus nie 'n voorwerp van kennis nie. So 'n vorm van metafisika is vir hom uitgesluit. Dit was die latere idealiste wat hierdie grens bevraagteken het en aangevoer het dat die menslike rede inderdaad kennis kan hê van die Ding an sich of die begrip heeltemal verwerp. Hierdie nog gematige vorm van idealisme, wat getrou aan die kantlyn van Kant bly, word ook soms transendentale idealisme genoem.
Eerste reaksies
Friedrich Heinrich Jacobi (1743-1819) was een van die eerste wat op Kant se werk gereageer het. Hy is veral bekend deur sy boek David Hume über den Glauben, oder Idealismus und Realismus (1787), waaraan 'n bylaag bygevoeg is wat handel oor Kant se filosofie. Hierin het Jacobi aangevoer dat die filosofie van Kant en sy siening oor die Ding an sich onvolhoubaar was en geëindig het in rasionalisme, fatalisme en spinozisme. In die eerste plek het hy gewys op 'n teenstrydigheid in Kant. Kant het aan die een kant beweer dat dit die menslike verstand is wat die voorwerp van kennis skep, maar dan het hy beweer dat daar 'n eksterne voorwerp is, die ding op sigself, wat 'n sensoriese indruk maak op die verstand. Die voorwerp bestaan dus afsonderlik sowel as afhanklik van die mens volgens Kant. Histories het hierdie werk nie tot gevolg gehad dat Kant verwerp word soos Jacobi bedoel het nie, maar eerder 'n herlewing van die studie van Baruch Spinoza se werk (en sy verhouding tot Kant), wat van kardinale belang was vir die verdere ontwikkeling van Duitse idealisme. Hierdie hele kontroversie staan bekend as die pantheïsme-stryd (Pantheismusstreit). Nog 'n vroeë kritikus was Gottlob Schulze (1761-1833), wat 'n soortgelyke kritiek ontwikkel het. Kant het aangevoer dat die Ding an sich, wat by die oorsprong van sensoriese intuïsies, wat saam met die kategorieë van die verstand voorwerpe skep, self onkenbaar is. Maar hoe weet Kant dat daar so iets soos Ding an sich bestaan? In hierdie geval doen hy self nie 'n beroep op 'n kategorie van die intellek nie, naamlik dié van 'oorsaaklikheid'? Hierdie kritiek was in die eerste plek belangrik vir die skepping van die werk van Arthur Schopenhauer (1788-1860), van wie Schulze 'n leermeester was.
Karl Leonhard Reinhold (1757-1823) onderskryf dat daar probleme met Kant se werk was, maar aanvaar nie dat Kant se werk dus verwerp moet word nie. Reinhold het in die werk van Kant die moontlikheid gesien om die eeue-oue konflik tussen geloof en rede op te los. Reinhold het hom dus in die werk van Kant verdiep en in sy Briefe über die Kantische Philosophie (1786) probeer om die oplossing vir die fundamentele probleme wat hy ondervind het, te probeer oplos. Net soos Jacobi het hy tot die gevolgtrekking gekom dat daar sekere weersprekings en teenstrydighede in Kant se werk was. Op hierdie manier is die kontras tussen rede en persepsie bewaar, wat so belangrik was in die debat tussen rasionalisme en empirisme. Daarom wonder Reinhold of daar nie 'n dieper fundamentele grondslag is waarop alle verdere kategorieë van die verstand, saam met die idees van ruimte en tyd, wat die sensoriese ervarings struktureer nie. Reinhold het tot die oplossing gekom dat die gemeenskaplike grond van waarneem en denke lê in die feit dat albei vorms van 'voorstelle' was.
Johann Gottlieb Fichte
Na Kant was dit net Johann Gottlieb Fichte (1762-1814) wat een van die bekendste idealiste was. Fichte was van 'n arm familie, maar kon by die universiteit studeer deur middel van 'n reeks beurse en het in aanraking gekom met Kant se werk. Fichte het toe probeer om in kontak te kom met Kant self, wat in Konigsberg gewoon het en lank in sy onmiddellike kringe beweeg. Fichte het eers op die voorgrond gekom toe Kant reeds sy drie groot kritieke geskryf het. Die laaste hiervan, Kritik der Urteilskraft, verskyn in 1790. Die algemene publiek, wat reeds bekend was met Kant se werk, het 'n vierde kritiek verwag, naamlik een wat oor godsdiens gaan. Fichte, wat intussen 'n boek geskryf het, het hierdie werk aan Kant voorgelê, wat 'n positiewe opinie daaroor uitgespreek het. Met die hulp van sy kontakte het Fichte daarin geslaag om sy werk, Versuch einer Critik aller Offenbarung, in 1792 te publiseer. Dit is egter anoniem gepubliseer, vermoedelik omdat 'delikate sake hanteer word', maar as gevolg daarvan het almal gedink dit was Kant se werk. 'n Paar maande na die publikasie het Kant aangekondig dat dit nie syne was nie, maar die jong, maar onbekende Fichte. Dit het Fichte oornag 'n groot naam in die filosofie gemaak.
Gedurende sy loopbaan het Fichte hom steeds as 'n volgeling van Kant voorgehou. Wat hy in essensie gedoen het, was volgens Fichte niks anders as om Kant se werk verder te verduidelik nie, of hoogstens vanuit 'n ander perspektief. Net soos Kant het Fichte ook sy filosofie as 'transendentaal' gekenmerk, hoewel hy verkies het om oor 'n wetenskapsleer (Wissenschaftslehre) te praat. Die groot verskil is dat Kant se benadering steeds krities van aard was, terwyl Fichtes se benadering eerder sistematies was. Terwyl Kant wou reflekteer oor die foute van die vroeëre metafisici, wou Fichte 'n volledige kennisstelsel binne hierdie nuwe grense van die filosofie opstel. Kant self was nie altyd hierby betrokke nie en na 'n rukkie het hy selfs 'n ope brief gepubliseer om hom van Fichte se stellings te distansieer.
Die sentrale idee van Fichte is dat die mens heeltemal vry is en self die wette opstel en daarom outoom is. In hierdie sin is dit dus belangrik dat die mens, as 'n denkende en handelende wese, nie deur eksterne dinge bepaal kan word nie. Trouens, daar is nie eintlik 'n verskil tussen dink en optede nie, want denke is ook aksie vir Fichte. 'n Gedagteaksie skep 'n eenheid, naamlik die kennisvoorwerp. As 'n mens dink 'die gras is groen', het hy inderdaad 'n hele reeks chaotiese waargeneemde beelde tot 'n eenheid saamgevoeg van die groen gras, deur middel van kategorieë soos substansie en kwaliteit.
Al hierdie kom nog steeds baie Kantiaans voor, maar daar is 'n nuwe element bygevoeg. Fichte is bewus van die kritiek op die steeds bestaande weersprekings en teenstrydighede in Kant se werk. Daarom soek hy ook 'n fundamentele beginsel wat al hierdie teenstrydighede kan oorkom, en dit vind hy in die idee van die transendentale voorstelling van Kant: die Ich denke. Want vir Fichte lê aan die basis van alle kennis die aksioma van die 'absolute ek' wat opsigself gestel word as Ek, 'n absolute Ek wat bewus word dat Ek dink. Die fondament stel hy ook soms voor as 'Ek = Ek'. In hierdie sin is daar ook nie meer 'n eksterne Ding an sich nodig nie, want dit is hierdie absolute Ek wat volgens Fichte op sigself van 'n 'nie-Ek' onderskei: dit is die absolute Ek wat sê dat die stoel, die tafel, die wêreld is iets anders as Ek. En dit is net deur hierdie stelling van 'n nie-Ek dat die absolute Ek ook substansie aan sy eie Self gee. Die absolute Ek kan stel dat 'Ek 'n mens is' omdat dit met nie-mense gekontrasteer kan word.
Die sentrale vraag by Fichte in sy Wissenschaftslehre is hoe die Ek en die nie-Ek met mekaar in die verskillende lewensdomeine verband hou. In die persepsie is die nie-Ek byvoorbeeld dominant: ek weet nie bewustelik van hoe die wêreld lyk nie. In moraliteit is Ek weer dominant; naamlik ons eie gewete bepaal wat goed en sleg is.
Friedrich Wilhelm Joseph Schelling
'n Tweede groot naam binne die idealisme was Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (1775-1854). In die figuur van Schelling word dit duidelik dat die Duitse idealisme sterk verband hou met 'n ander invloedryke beweging wat in dieselfde tydperk in Duitsland invloedryk is; die Romantiek. Schelling het in sy jeug vriende geword met Friedrich Hölderlin en (1770-1843) en Hegel. In teenstelling met Hegel, wat eers op 'n later ouderdom beroemd geword het, is Schelling se talent reeds op 'n vroeë ouderdom opgemerk. Hy het verskeie studies van die werk van Fichte (en Kant) geskryf; Uber wat Möglichkeit einer Form der Philosophie, überhaupt (1794) en Vom Ich as Prinzip der Philosophie, oder über das Unbedingte im menschlichen Wissen (1795). Hierdie werke is opgemerk en gewaardeer deur Fichte self.
Net soos Kant en Fichte was Fichte en Schelling in die begin nou saam verbonde, maar het hulle stadig verder uitmekaar gegroei. Veral nadat Schelling in 1795 begin belangstel het in die natuur- en geneeskunde. Dit het die klem in Schelling se werk verskuif na 'n studie van die natuur, of die 'nie-Ek' in terme van Fichte. So publiseer Schelling in 1797 sy Ideen zu einer Philosophie der Natur en in 1800 sy Ideen zu einer Philosophie der Natur en 1800 sy System des transcendentalen Idealismus. Vir Schelling kon hierdie belangstelling in die natuur maklik pas in die idealisme, maar Fichte self het sy onsekerheid hieroor. Vir Fichte het filosofie om transendentale filosofie gegaan, en dus die ondersoek van die Ek. Die nie-Ek was nie die mees fundamentele nie en verdien dus nie soveel aandag nie. Dit het uiteindelik 'n breek tussen die twee filosowe tot gevolg gehad.
Schelling het sy eie werklikheid aan die natuur toegeskryf, maar wel 'n idealistiese een. Die natuur het haar eie wese gehad, maar 'n geestelike wese. Haar kern het bestaan uit 'n redelikheid, analoog aan menslike redelikheid. Groot invloede op Schelling was die voorheen genoemde Leibniz en Spinoza. Vir hulle, net soos by Schelling, is die natuur deur die rede deurdring, wat nie tot die suiwer materiële gereduseer kon word nie. Schelling wou egter verder gaan as hierdie tog sterk deterministiese en statiese natuurfilosofie. Soos baie romantici, het hy nie die natuur gesien volgens die model van 'n masjien nie, soos deur René Descartes, maar as 'n 'organisme'. Met ander woorde, dit is iets wat ontwikkel, verander en vloei - en dit doen op 'n rasionele manier.
In sy latere tydperk, toe hy reeds met Hegel gebreek het, het sy filosofie weg van die idealisme geskuif. Hy vertrek dan van die onderskeid tussen positiewe en negatiewe filosofie. Negatiewe filosofie word gesien as 'n filosofie wat van niks begin buiten die denke self en dan alles daarvan aflei. Idealisme pas hier ook in. Aan die ander kant is die positiewe filosofie wat afwyk naamlik; dit neem aan dat daar iets bestaan, en dink dan hierop voort. Die latere Schelling plaas homself eerder hier.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Die laaste groot naam in die Duitse idealisme is Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831). Hy was 'n generasiegenoot van Schelling, hulle het mekaar goed geken, maar Hegel het egter laat in sy lewe tot filosofiese volwassenheid gekom. Hy het lankal 'n onbekende lewe geleef en het grootliks daarin geslaag om deur die hulp van sy vriende, insluitende Schelling, werk te kry en by die universiteit werk te kry. Nadat hy egter sy eerste groot werk, die Phenomenologie des Geistes (1807) gepubliseer het, het sy roem ook gepaard gegaan met 'n breek met Schelling. Dit was as gevolg van sekere gedeeltes in hierdie boek wat deur Schelling as persoonlike aanvalle of plagiaat beskou is.
Vir Hegel moet die taak en doel van filosofie steeds in lyn wees met wat Kant voorgestel het naamlik; die filosofie moet die kategorieë van denke daarstel. Vir Kant was dit egter die terrein van die verstand. Hegel wou egter verder gaan as Kant, verby die klassieke kategorieë van die verstand, tot in die domein van die rede. Hy het dit geregverdig deur te sê dat Kant erken het dat niks gesê kan word oor wat buite die kategorieë van die intellek val, soos die regulatoriese idees nie, maar het nie hierdie grense self respekteer nie. Hy praat immers oor menslike rede en die kategorieë self, wat natuurlik nie binne hierdie kategorieë val nie. Terselfdertyd, is wat Kant daaroor sê egter nie onredelik nie. Dit toon vir Hegel dat dit ook moontlik is om kennis te kry van die rede en die regulatoriese idees.
Net soos by Kant, Fichte en Schelling, draai Hegel se filosofie om die idee dat dit menslike denke was wat die vorm aan die werklikheid gegee het. Hierdie redelikheid was egter nie net in die denke van die onderwerp soos Kant en Fichte suggereer nie, en ook nie afsonderlik van die natuur nie, soos deur Schelling voorgestel. Trouens, dieselfde rede berus op al hierdie verskynsels, beide ondersteunend tot die denke, die mens en die natuur, maar ook tot die geskiedenis en die politiek. Hegel bied dus sy filosofie aan as 'n opheffing  (Aufhebung) van die subjektiewe idealisme van Fichte en die objektiewe idealisme van Schelling in die absolute idealisme van Hegel self.
Hierdie stelling gee egter nuwe betekenis aan die taak van die filosowe om 'n kaart van die kategorieë van denke te bring. 'n Sentrale konsep in die werk van Hegel is dié van 'vervreemding'; die mens moet erken dat die eksterne realiteit nie iets vreemd is nie, dit is radikaal geskei van die denke. Vir Hegel bestaan die hele werklikheid uit 'n redelike Wêreldgees (Weltgeist) wat verder ontwikkel. Dit is dus die taak van die filosofie om hierdie voorkoms, hierdie fenomenologie, van die verstand te beskryf. Hierdie gees ontwikkel deur verskillende fases, wat elkeen deur hul eie konsepsuele kategorieë getipeer word. Dit is hieroor dat die filosoof moet dink en wys dat die redelike in die mens en in die wêreld ooreenkom. Hegel doen dit byvoorbeeld in sy Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte (1822-1830).
Vir Hegel ontwikkel hierdie begrip (Weltgeist) deur middel van teenstrydighede dwarsdeur die geskiedenis. Hy gebruik die term 'dialektiek' vir hierdie proses. Eerstens is daar 'n sekere toestand, soos die Franse Revolusie. Volgende kom die negering of ontkenning van hierdie toestand, byvoorbeeld la Terreur. Uiteindelik sal hierdie teenstelling egter in alle betekenisse van die woord 'opgelos' word. Die teenstelling verdwyn, maar dit word nie heeltemal vernietig nie. Die oorspronklike elemente word bewaar, maar ook terselfdertyd na 'n hoër vlak gebruik. In die voorbeeld is dit die eerste Franse Keiserryk onder Napoleon Bonaparte.
Hierdie evolusie van die begrip strek egter verder as die (politieke) geskiedenis alleen. Vir Hegel gaan dit alles oor die werklikheid. Hy beskryf die hele verloop van hierdie begrip, van die abstrakte vlak van die logika na die selfbewussyn van die verstand. Wanneer die werklikheid beskryf word, begin Hegel in logiese kategorieë: eerstens is daar 'wees' en dan 'nie-wees', wat homself in die kategorie van 'word' ophef. Dan bespreek hy hoe denke in die natuur ge-eksternaliseer word (getipeer deur 'word'), en na die logika kom dus die natuurfilosofie. Daarna kan mens die stadige selfbewussyn van die verstand ervaar. Die denke wat in die natuur ge-eksternaliseer word, word geleidelik bewus van homself/haarself, naamlik deur die mens se bewussyn. Die mens as 'n individu is slegs die "subjektiewe verstand" en sien net homself/haarself as redelik. So is daar nog 'n nuwe eksternalisasie wat gevolg moet word, naamlik deur die "objektiewe verstand": die denke, die bewussyn, manifesteer hul in die buite wêreld deur sosiale instellings en die vorming van die gesin, die burgerlike samelewing en die staat. Na die subjektiewe en objektiewe verstand kom die 'absolute verstand' egter tot stand; die denke moet nog steeds insien dat die buite werklikheid nie iets op sigself vreemd is nie, maar dat daar in dieselfde redelikheid verborge word. Met ander woorde, die oorspronklike vervreemding moet opgehef word. Om tot selfbewussyn te kom gebeur deur die beeld in kuns, die simbool in godsdiens en uiteindelik deur die begrip in die filosofie. Die finale stuk van die fenomenologie is die werk van Hegel en die idealisme self. Dit is deur die persoon van Hegel dat die wêreldgees uiteindelik besef dat dit die inspirerende beginsel agter alles is. In die sin is Hegel se filosofie die einde van die filosofie.
Politieke konteks
Polities beskou was die Duitse idealisme 'n reaksie op die Franse Revolusie. Terwyl die Franse die politieke orde omvergewerp het en 'n nuwe staat geskep het, het die Duitse filosowe en digters net die ekstremisme gesien en hulle wou deur middel van die onderwys die idees van die mense beȉnvloed. Daarmee het hulle gehoop, sou die nuwe era sal organies ontwikkel, sonder die uitbarstings van geweld soos in Frankryk.
Dit blyk reeds in Kant se teks Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? (1784). Hierin het hy die radikale neigings van die Verligting verwerp, wat veronderstel het dat 'n mens alles sonder probleme kan bevraagteken. Dit is onbetaamlik vir Kant en hy betoog in die verband vir die verskil tussen die openheid en die private gebruik van rede. As 'n mens 'n funksie verrig, soos 'n beampte, mag 'n mens nie tydens die uitvoering van die taak die bevele of reëls bevraagteken tydens die uitvoering nie. As 'n mens kritiek wil opper, moet dit gedoen word deur die oop gebruik van rede, naamlik in die funksie van 'n geleerde of voog. Dit moet gedoen word in die openbare debat waar die vryheid van rede volledig moet geld. In die sin is Kant eerder 'n voorstander van hervorming.
Belangrik vir die politieke konteks van die idealisme is ook die einde van hierdie teks. Hierin wonder Kant of ons in 'n verligte era leef of nie. Hy antwoord dit negatief en in plaas daarvan leef ons in 'n era van Verligting: dit is 'n aktuele proses wat ons nog moet bereik. Die geskiedenis is besig om te ontplooi en die filosoof het die taak om huidige sake te bedink.
Fichte het ook behalwe sy streng filosofiese werke, hom ook besiggehou met meer politieke sake. Aan die een kant het hy ook 'n regsfilosofie ontwikkel, en aan die ander kant is hy ook bekend vir sy Reden an die deutsche Nation (1808). Hy het hierdie toespraak gehou tydens die Franse besetting van Berlyn. Ook hierin probeer Fichte die aktualiteit van die geskiedenis filosofies op te som en doen beroep op die Duitse volk vir 'n sterker nasionale gevoel.
Hegel se werk was ook 'n konstante weerspieëling van sy tyd. Byvoorbeeld, hy het gesê dat sy filosofie op 'n manier die einde van die filosofie was, en die Pruise van 1830 was die einde van die geskiedenis. Geskiedenis word gekenmerk deur 'n toename van vryheid. In die Franse Rewolusie is dit probeer om hierdie vryheid van bo af te dwing sonder inagneming van die spesifieke historiese situasie. Die gevolg was die terreur wat hierop gevolg het. Dit was Duitsland wat hierdie historiese taak tot 'n goeie einde moes bring deur die realisering van werklike vryheid vir almal.
Invloed
Die Duitse idealisme was baie invloedryk in die geskiedenis van die filosofie. In Duitsland self was dit veral invloedryk omdat nuwe strome, wat kritiek op idealisme was, tog sekere kernidees daarvan aanvaar het. So baie "jong Hegeliane" het afgewyk van idealisme in sy harde vorm. Met Max Stirner (1806-1856) het dit 'n sterk anargistiese vorm gehad, met Ludwig Feuerbach (1804-1872) 'n sterk materialistiese en antroposentriese interpretasie gehad het. Die idee van dialektiek het ook in Marxisme voortgegaan, naamlik in historiese en dialektiese materialisme. In neo-Kantianisme word teruggeval op Kant.
Hoewel hierdie beweging gou in Duitsland ondergegaan het, is sy vertoonstuk, Hegel, in 1831 oorlede en het idealisme in ander idealistiese bewegings buite Duitsland voortgeleef. Eerstens, die Britse idealisme met, onder andere, F. H. Bradley (1846-1924), T.H. Green (1836-1882) en John McTaggart (1866-1925). Britse idealisme was getrou aan Hegel se idealisme, maar het dit met 'n liberale politieke filosofie gekombineer. In die Verenigde State het dit 'n sterk invloed gehad op verskeie stigters van pragmatisme soos John Dewey (1859-1952) en Josiah Royce (1855-1916). In Italië het idealisme voortgegaan in die werk van Benedetto Croce (1866-1952) en in Frankryk was daar Victor Cousin (1792-1867), en later Leon Brunschvicg (1869-1944). Ook in die Russiese filosofie het die idealisme 'n plek, insluitend in die werk van Vissarion Belinski (1811-1848) en Vladimir Solovyov (1853-1900). In die Lae Lande was dit teenwoordig in die werke van Gerard Bolland en Peter Gabriël van Ghert.
In die na-oorlogse Frankryk was daar 'n herlewing van belangstelling in idealisme deur die toedoen van Alexandre Kojève (1902-1968), wat 'n reeks invloedryke lesings oor Hegel gegee het. Sy gehoor was onder anders Georges Bataille (1897-1962), Maurice Merleau-Ponty (1908-1961), Jacques Lacan (1901-1981) en Jean-Paul Sartre (1905-1980). In Duitsland het idealisme weer in die voorgrond gekom van Edmund Husserl (1859-1938). In die eerste plek was hy egter geïnspireer deur Kant en sy transendentale idealisme.
In die Duitse analitiese filosofie het die Duitse idealisme lank taboe gebly. Dit was eers in die werk van Wilfrid Sellars (1912-1989) en later Robert Brandom (* 1950), John McDowell (* 1942) en Richard Rorty (1931-2007) dat idealisme 'n moontlike bron van inspirasie vir filosowe geword het. Nog 'n filosoof in die analitiese tradisie, wat baie aandag aan Hegel gegee het, was Charles Taylor (* 1931).
Konserwatisme
Na die dood van Hegel het daar gou 'n interne geveg tussen die 'Hegeliane' gevolg. Dit het so ver gegaan om van links-teenoor-regse Hegeliërs te praat. Die besprekings het veral gefokus op die politieke filosofie wat voortspruit uit die werk van Hegel. Aan die een kant was daar die progressiewe interpretasie: in die geskiedenis is daar 'n evolusie en verandering (dialekties). Die samelewing moet dus verander en vooruitgaan as dit redelik wil wees. Politieke veranderinge was dus nie gelyk aan chaos nie, maar eerder dat meer redelikheid en meer vryheid gerealiseer word. Aan die ander kant is die regse intrepertasie van Hegel wat die beste geïllustreer kan word deur 'n bekende verklaring van Hegel self: "Wat redelik is, is werklik, en wat werklik is, is redelik." (Was vernünftig ist, das ist wirklich; und was wirklich ist, das ist vernünftig). In die sin is Hegel gesien as 'n anti-revolusionêre en 'n verdediger van status quo. Niks moet verander word aan die wêreld nie, want wat reeds bestaan, is reeds redelik.
Dit is hierdie konserwatiewe aspekte van Hegel, byvoorbeeld deur die Pruise van sy tyd as die 'einde van die geskiedenis' te sien, wat sterk deurlopend in die geskiedenis van die filosofie gekritiseer is. (Dit beteken nie dat sy revolusionêre kant onuitgesproke gebly het nie, sien hieronder). Politiek verbonde filosowe, meestal Marxiste, het Hegel hiervoor geblameer. 'n Vroeë voorbeeld is Rudolf Haym (1821-1901), wat gepraat het van 'n "Restaurationsidealismus". Nog 'n bekende voorbeeld is die reaksie van Ernst Bloch (1885-1977): "Dit wat is, kan nie waar wees nie" (Das, was ist, kann nicht wahr sein). Die bestaande kan nie (moreel) waar wees nie, want dit is deel van 'n wêreld wat ongelykheid, vervreemding en oorlog moontlik maak.
Idealisme
Nog 'n vroeë vorm van kritiek op idealisme was die oorbeklemtoning van die verklarende rol van idees en denkkategorieë. Verskeie filosowe vra vrae oor die stelling dat dit net die denke is wat die werklikheid bepaal. 'n Spesifieke vorm hiervan is die materialistiese filosowe, wat verwys na die deurslaggewende rol wat materiële en sosiale prosesse speel. Ludwig Feuerbach (1804-1872) beweer dat Hegel slegs daarin slaag om 'n versoening op die vlak van denke te verwesenlik, terwyl niks verander het in terme van realiteit nie. Hy het ook entiteite soos God gesien (sien sy Das Wesen des Christentums, 1841), maar ook die wêreldgees, as projeksies van die mens self. Met ander woorde, dit was die mens self wat al die rasionaliteit in sy handelinge vertoon het, en nie 'n gepaardgaande redelikheid wat van die mens afgeskei is nie. Die idealiste val nog steeds ten prooi van 'n vorm van vervreemding, in die vorm van 'n redelike beginsel buite die mens.
Die stigters van Marxisme, Karl Marx en Friedrich Engels, het met hierdie kritiek van Feuerbach ooreengekom. Hulle het voortgegaan met hierdie kritiek van die Duitse ideologie in hul werk. Feuerbach was korrek in sy analise dat alle vorme van teologie menslike projeksies was. Volgens Marx en Engels verklaar Feuerbach egter nie hoekom hierdie vorm van vervreemding bestaan nie, waarom mense in sulke projeksies vlug. Marx en Engels dui op 'n vervreemding in terme van die materiële; die mens word vervreem in sy arbeid en van sy arbeidsproduk. Om te vergoed vir hierdie vervreemding, en die gepaardgaande ellende, doen die mens beroep op projeksies. In hierdie sin sê Marx en Engels dat "godsdiens die opium van mense is". Die denke, die ideologie, is met ander woorde altyd 'n meganisme wat die bestaande sosiale situasie (die produksieverhoudinge) wil regverdig en dit draaglik maak. In daardie sin beweer Marx dat Hegel reg was, maar het dit onderstebo gedraai: "Dit is nie die bewussyn wat wese bepaal nie, maar die wese wat die bewussyn bepaal." Die geskiedenis het dus 'n redelike verloop van aksie, maar 'n verloop wat gedryf word deur die sosio-ekonomiese situasie van die samelewing en nie deur die idees nie.
Rasionalisme
Een van die vroegste kritici van die idealisme was Arthur Schopenhauer (1788-1860). Volgens Schopenhauer was idealisme te spekulatief, rasioneel en abstrak. Sy eie filosofie, uiteengesit in Die Welt as Wille und Vorstellung (1818, 1844), beklemtoon 'n ander kant van die mens: die irrasionele, die dier of instinktiewe. Vir Schopenhauer was geen mens of werklikheid redelik nie, maar as kern onredelik en slegs deur 'n irrasionele wil gedryf. Schopenhauer se afkeer van die Duitse idealisme het egter meer as suiwer filosofies gegaan, en gereeld vind mens 'n bietjie kwaadspraak-prosa gemik op onder meer Fichte.
'n Figuur wat nie onder die lewensfilosofie val nie, maar ook die rasionalisme van idealisme afwys, was Søren Kierkegaard (1813-1855). Kierkegaard was hoofsaaklik besig met die konfrontasie tussen denke en geloof. Vir Kierkegaard was geloof nie iets wat redelikerwys begryp kan word nie en binne 'n groot stelsel gebring word wat alles verduidelik. Die geloof en die wese bestaan in 'n sekere sin in irrasionele en eksistensiële sake wat nie in betekenis opgelos is nie. Kierkegaard het aanleiding gegee tot die eksistensialisme deur onder andere Martin Heidegger (1889-1976) en Jean-Paul Sartre (1905-1980) ontwikkel is. Hulle beklemtoon ook die onbepaaldheid van die betekenis van hul eie bestaan. Wat 'n mens se bestaan beteken, kan nie deur historiese wette afgelei word nie, maar hang af van die persoon self af.
Historisisme
Nog 'n vorm van kritiek is "historisisme " binne idealisme. Volgens idealisme volg die geskiedenis volgens 'n redelike beginsel. Skrywers soos Karl Popper (1902-1994) en Jean-François Lyotard (1924-1998) het albei die gevare wat hierin lê, uitgewys. Popper het hoofsaaklik sy kritiek in The Open Society and Its Enemies (1945) en The Poverty of Historicism (1957) verduidelik. Lyotard uiter sy kritiek veral in La condition postmodern (1979). Albei outeurs beweer dat so 'n konsep van geskiedenis lei tot totalitêre denke wat altyd onderdruk wat nie in die opvatting van die geskiedenis pas nie.
Vir Popper is Hegel een van die groot teenstanders van die oop samelewing. Want vir Hegel is immers alles vasgestel en die waarheid vir die filosoof en staatsman is vooraf duidelik. Dit maak dit ondubbelsinnig wat die filosoof (en politiekus) moet doen en hy kan dit ook sonder om die konkrete situasie in ag te neem uitvoer. Sodra mens egter met die werklikheid gekonfronteer word, sien die mens dat daar altyd dissidente en afwykende elemente in die geskiedenis is. Die historisme weet nie wat om daarmee te doen nie, want volgens hierdie beginsel is hierdie elemente nie eintlik moontlik nie, of ten minste fundamenteel irrasioneel. Die enigste oplossing blyk geweld te wees. Popper sien hierdie gevaar hoofsaaklik in Marxisme en Stalinisme, wat hy as 'n uitvloei daarvan sien.
Literatuur
•	Otto Willmann: Geschichte des Idealismus, Band I (1973), Band II (1975) und Band III (1979), Aalen. ISBN 3-511-03709-3
•	Hans Jörg Sandkühler: Handbuch Deutscher Idealismus. Stuttgart 2005. ISBN 3-476-02118-1
•	Gerhard Gamm: Der Deutsche Idealismus. Ditzingen 1997. ISBN 3-150-09655-3
•	Richard Kroner: Von Kant bis Hegel. Tübingen 1977 (oorspr. dr. 1921-24). ISBN 3-16-839312-6
•	Nicolai Hartmann: Die Philosophie des deutschen Idealismus. Berlyn 1974 (derde druk). ISBN 3-11-004878-7
Aborsie
'n Aborsie of vrugafdrywing is die voortydige beëindiging van 'n swangerskap, voor die embrio kan ontwikkel of die fetus (baba) gebore kan word. Aborsies kan spontaan plaasvind, meestal omdat iets tydens die swangerskap verkeerd gegaan het. Wanneer dit gebeur, word dit 'n miskraam genoem. Mense kan ook 'n swangerskap doelbewus beëindig. Dit staan as opsetlike vrugafdrywing of geïnduseerde aborsie bekend. Die term aborsie verwys mees algemeen na laasgenoemde. Die soortgelyke prosedure, as die fetus reeds op sy eie kan oorleef, word medies gesproke die "laat beëindiging van swangerskap" genoem.
Risikos
Aborsie in die ontwikkelde wêreld het 'n lang geskiedenis as een van die veiligste mediese prosedures, gegewe dat dit in ooreenstemming met plaaslike wetgewing geskied. Ongekompliseerde aborsies veroorsaak nie langtermyn geestelike of fisiese probleme nie. Die wêreldgesondheidsorganisasie beveel aan dat dieselfde vlak van veilige en wettige aborsies vir alle vroue wêreldwyd beskikbaar gestel word. Teen 2008 het veertig persent van die wêreld se vroue toegang tot wetlike aborsies gehad, ongeag die rede daarvoor. Daar is egter steeds perke ten opsigte van hoe lank na die swangerskap dit uitgevoer mag word.
Opsetlike vrugafdrywing
Opsetlike vrugafdrywing is sedert antieke tye reeds met metodes soos kruie, die gebruik van skerp gereedskap, fisiese trauma, en ander tradisionele metodes toegepas. Moderne medikasie of chirurgiese metodes kan vir geïnduseerde aborsies gebruik word. Medikasie soos Mifepristone en Prostaglandin is tydens die eerste trimester net so effektief as chirurgiese metodes. Terwyl die gebruik van medikasie in die tweede trimester effektief kan wees, blyk dit dat chirurgiese metodes 'n laer risiko vir newe-effekte inhou. Geboortebeperkings, soos die pil en ander toestelle, kan onmiddellik na 'n aborsie gebruik word.
In lande waar aborsie gekriminaliseer is het vroue hul sedert die 1980s dikwels gewend tot middels wat oor die toonbank vir ander kwale verkry kan word, maar wat 'n miskraam as newe-effek kan meebring. Belangstelling in Misoprostol en Mifepristoon, middels wat deur die Amerikaanse Food and Drug Administration goedgekeur is, het byvoorbeeld skerp toegeneem in die deelstaat Texas nadat aborsies so vroeg as die sesde week van swangerskap in 2021 daar verbied is. Die aanlyn-bystandsdiens Aid Access het in twee jaar meer as 57 000 versoeke van Amerikaanse vroue ontvang om hierdie middels per pos te ontvang. Aborsies deur medikasie maak in die VSA, Indië en Swede onderskeidelik een derde, 73% en 93% van alle aborsies uit.
Wetgewing en gemeenskapsaktivisme
Wetgewing rondom aborsies, hoe dikwels hulle uitgevoer mag word, asook hul kulturele en godsdienstige status wissel grootliks tussen verskillende wêrelddele. In baie lande bestaan daar prominente openbare omstredenheid oor die morele, etiese en regskwessies van aborsie.
Diegene wat teen aborsie is argumenteer algemeen dat 'n embrio of fetus 'n mens is, wat die reg het om te lewe. Hulle vergelyk aborsie dikwels met moord. Diegene wat aborsie ondersteun beklemtoon meestal die vrou se reg om sake rakende haar eie liggaam te reël, asook menseregte in die algemeen.
Lama (dubbelsinnig)
Lama kan verwys na:
Vergilius
Publius Vergilius Maro (15 Oktober 70 v.C. – 21 September 19 v.C.), of net Vergilius, was ’n Antieke Romeinse digter uit die Augustynse era. Hy is bekend vir drie belangrike Latynse letterkundewerke, die Eclogae, die Georgica en die epos Eneïde. ’n Aantal kleiner gedigte, saamgevat in die Appendix Vergiliana, word ook soms aan hom toegeskryf.
Vergilius word tradisioneel as een van Rome se vernaamste digters geag. Sy Eneïde word al vandat dit neergepen is tot vandag beskou as die Romeinse nasionale epos en is geskoei op die lees van Homeros se Ilias en Odussee. Dit volg die Trojaanse vlugteling Eneas in sy stryd ter vervulling van sy roeping en sy aanland op Italiaanse bodem – volgens die Romeinse mitologie die stigting van Rome. Vergilius se werke het ’n wye en groot invloed op Westerse letterkunde. Dit kan vernaamlik opgemerk word in Dante se Goddelike Komedie, waarin Vergilius verskyn as Dante se gids deur die hel en vaevuur.
Geboorte en biografiese oorlewering
Vergilius se biografiese oorlewering is na bewering gegrond op die verlore biografie deur Varius, Vergilius se redigeerder, wat opgeneem is in Seutomius se biografie, asook die kommentaar van Servius en Donatus. Servius en Donatus was die twee belangrikste kommentators op Vergilius se digkuns. Hoewel die kommentaar sonder twyfel heelwat feitelike inligting oor Vergilius bevat, bestaan daar tog bewyse dat gesteun is op gevolgtrekkings gemaak vanuit sy digkuns en allegorie. Sy biografiese oorlewering bly dus ’n tameletjie.
Die ontleding van sy naam het gelei tot die idee dat hy van vroeëre Roomse setlaars afstam. Macrobius noem dat Vergilius se pa van eenvoudige agtergrond was. Moderne geleerdes dink egter eerder dat Vergilius uit ’n Roomse adellike familie kom wat grondeienaars was en sodoende ’n goeie opvoeding kon bekostig. Hy het skoolgegaan in Cremona, Mediolanum, Rome en Napels. Hy het daarna ’n kortstondige loopbaan in die regte en retoriek gevolg voordat hy hom tot die digkuns gewend het.
Vroeë werke
Volgens kommentators begin Virgilius se opvoeding op vyfjarige ouderdom en is hy later na Cremona, Milaan en teen die einde na Rome. Daar wy hy hom toe in die retoriek, geneeskunde en sterrekunde, hoewel hy laasgenoemde gou verruil vir filosofie. Uit Vergilius se bewonderende verwysings na die neoteriese skrywers Pollio en Cinna kan afgelei word dat hy vir ’n tyd lank geassosieer is met Catullus se neoteriese kring. Skoolmaats beskryf hom, volgens Servius, as baie skaam en hy kry die bynaam "Parthenias" of "meisie" as gevolg van sy sosiale gereserveerdheid. Dit blyk dat Vergilius sy hele lewe lank gesukkel het met swak gesondheid en in ’n mate die lewe van ’n invalide gelei het. Volgens die "Catalepton" het hy in Napels, in die Epikuristiese skool van Siro die Epikuris, begin om poësie te skryf. ’n Versameling werke wat deur kommentators aan ’n jeugdige Vergilius toegeskryf word, het saam behoue gebly onder die titel Appendix Vergiliana. Dit word egter grootliks deur geleerdes beskou as nagemaak. Een hiervan, die Catalepton, bestaan uit veertien kort gedigte, waarvan sommige Vergilius s’n kan wees, en ’n ander kort narratiewe gedig, Culex ("Die Muggie"), is al in die 1ste eeu n.C. aan hom toegeskryf.
Die Eclogae
In biografiese oorlewering word daarop aanspraak gemaak dat Vergilius in 42 v.C. aan die heksametriese Eclogae begin werk het. Daar word verder beraam dat die versameling werke rondom 39-38 v.C. gepubliseer is, hoewel die datums betwis word. Hierdie aanspraak word deesdae as ongegronde afleidings uit die Eclogae beskou.
Die Eclogae (van die Grieks vir "seleksies") bestaan uit ’n groep van 10 gedigte wat rofweg geskoei is op die bukoliese heksametriese digkuns ("herdersdigkuns") van die Hellenistiese digter Theokritos. Ná sy oorwinning in die Slag van Filippi in 42 v.C. teen ’n weermag wat gelei is deur Julius Caesar se sluipmoordenaars, poog Augustus om sy veterane af te koop met grond wat hy onteien het van dorpe in die noorde van Italia. Volgens tradisie sluit dit onder meer ’n landgoed in naby Mantua wat aan Virgilius behoort. Die verlies van sy familieplaas en ’n poging om die grond met poëtiese vertoë terug te wen, word tradisioneel beskou as Vergilius se dryfkrag agter die samestelling van die Eclogae. Tans word dit egter as ’n ongesteunde afleiding gesien, gemaak uit interpretasies vanuit die Eclogae.
Die tien Eclogae bestaan uit tradisionele herderstemas met ’n vars perspektief. Eclogea 1 en 9 gaan oor die grondonteiening en die gevolge daarvan op die Italiaanse platteland. 1 en 3 is erotiese herdersdigte en gaan oor homoseksuele liefde (Ecl. 2) en aangetrokkenheid tot albei geslagte (Ecl. 3). Eclogae 4, die sogenaamde Messiaanse Eclogae, wat opgedra is aan ’n mededigter, Gaius Asinius Pollio, gebruik beelde van die goue era in verband met die geboorte van ’n kind (wie die kind veronderstel is om te wees, is onbekend). 5 en 8 beskryf die mite van Dafnis in ’n sangkompetisie en 6 die kosmiese en mitologiese lied van Silenos. 7 is ’n driftige poësiekompetisie en 10 die lyding van die kontemporêre elegiese digter Gaius Cornelius Gallus.
Die Georgica
’n Tyd ná die publikasie van die Eclogae (waarskynlik voor 37 v.C.) word Vergilius deel van Gaius Maecenas se sfeer. Hy was Oktavianus se bekwame agent wat probeer het om simpatie vir Marcus Antonius onder die vername families teen te werk deur Roomse letterkundige persoonlikhede na Oktavianus se kant oor te wen. In die proses leer Vergilius baie ander belangrike letterkundige persoonlikhede van die tyd ken -- insluitend Horatius, wie se digkuns hy gereeld noem, en Varius Rufus, wat later help met die afhandeling van die Eneïde.
Op Maecenas se aandrang (volgens oorlewering) bestee Vergilius die daaropvolgende jare (moontlik 37-39 v.C.) aan die lang didaktiese heksametergedig Georgica (Grieks vir "om die grond te bewerk"). Hy dra die werk op aan Maecenas. Die oënskynlike tema van die Georgica is instruksies vir metodes om ’n boerdery te bestuur. Vergilius volg, met die hantering van dié tema, in die didaktiese spore van die Griekse digter Hesiodos se Werke en dae asook die verskeie werke van latere Hellenistiese digters. Die vier boeke van die Georgica fokus onderskeidelik op graanverbouing en bosbou (1 en 2); vee- en perdeteelt (3); en byeboerdery en die kenmerke van bye (4). Bekende gedeeltes sluit in die geliefde Laus Italiae uit Boek 2, die beskrywing van die tempel in Boek 3 se voorwoord en die beskrywing van die plaag aan die einde van Boek 3. Boek 4 sluit af met ’n lang mitologiese narratief in die vorm van ’n epyllion (epos in die klein), wat die ontdekking van byeboerdery deur Aristaios en die storie van Orfeus se reis na die onderwêreld duidelik beskryf. Antieke geleerdes soos Servius veronderstel dat die deel oor Aristaios ’n lang gedeelte in die ophemeling van Vergilius se vriend, die digter Gallus, vervang. Gallus is deur Augustus in oneer gebring en het in 26 v.C. selfmoord gepleeg.
Die toon in die Georgica wissel tussen optimisme en pessimisme, en dit het kritieke debat ontlok oor die digter se bedoelings. Die werk lê egter die grondslag vir latere didaktiese digkuns. Daar word gesê Vergilius en Maecenas het beurte gemaak om die Georgica aan Oktavianus voor te lees ná sy terugkeer en oorwinning oor Antonius en Cleopatra in die Slag van Actium in 31 v.C.
Die Eneïde
Die Eneïde word algemeen as Vergilius se beste werk beskou en word gesien as een van die belangrikste gedigte in die geskiedenis van Westerse letterkunde. Hy werk gedurende die laaste elf jaar van sy lewe aan die Eneïde, volgens Propertius, in opdrag van Augustus. Die epos bestaan uit 12 boeke in daktiliese heksameter en beskryf die reis van Eneas (’n kryger op vlug na die verwoesting van Troje in die Trojaanse Oorlog) na Italië, sy geveg met die Italiaanse prins Trunus en die lê van ’n stad se fondamente waaruit Rome sou ontwikkel. Die eerste ses boeke van die Eneïde beskryf Eneas se reis van Troje na Rome. Vergilius maak van verskeie modelle gebruik in die samestelling van hierdie epos; die invloede van die voortreflike klassieke epiese digter Homeros kan oral gevind word, maar Vergilius is ook beïnvloed deur die Latynse digter Ennius en die Hellenistiese digter Apollonios van Rhodos. Hoewel die Eneïde duidelik ’n epos is, poog die werk om die genre te verbreed deur die insluiting van elemente uit ander genres soos die tragedie en etiologiese poësie. Antieke kommentators merk op dat dit voorkom of Vergilius die Eneïde in twee dele opbreek in navolging van Homeros se werk. Die eerste ses boeke, so word gegis, kan met die Odussee vergelyk word en die laaste ses met die Ilias.