cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louis Luyt
Loopbaan as rugbyadministrateur
Luyt was president van die Suid-Afrikaanse Rugbyunie toe die Springbokke die Rugby Wêreldbeker 1995 gewen het. Tydens die amptelike funksie wat vir die Springbokke en Nieu-Seeland ná die eindwedstryd gereël was, verklaar hy dat as Suid-Afrika aan die vorige twee Wêreldbekers deelgeneem het, hulle óók sou gewen het – insluitend die 1987-toernooi wat deur die All Blacks gewen is. Die All Blacks het die funksie daarna uit protes verlaat.
Parus
Spesies
Die genus omvat ongeveer 26 spesies, insluitende:
Louis Luyt
Loopbaan as rugbyadministrateur
Dr. Luyt het die springbok-handelsmerk in 1996 vir S.A. Rugby geregistreer.
Loopbaan as politikus
In 1998 bedank Luyt as rugbyunie-president nadat hy van rassisme en finansiële wanbestuur beskuldig is, en stig daarna ’n politieke party. Hy was vanaf 1999 lid van die Parlement van Suid-Afrika as leier van die Federale Alliansie. Die party het later met die Vryheidsfront saamgesmelt.
Gereformeerde kerk Vereeniging
Bediening van dr. W.J. van der Merwe
In Oktober 1942 is hy bevestig as predikant in Bethulie, vanwaar hy ook Philippolis en Zastron bedien het. Op 11 Januarie 1946 is hy op Vereeniging bevestig. Met privaat studie het hy in 1946 sy M.Div.- en in 1954 sy Th.D.-grade behaal. In die maatskaplike en sosiale lewe het hy 'n leidende rol gespeel. Ruim 23 jaar was hy lid en byna 10 jaar voorsitter van talle skoolrade en het hy ook in hospitaalrade en ander openbare liggame gedien. Vandat hy in Vereeniging begin werk het, het daar reeds vyf nuwe gemeentes in die gebied van die moedergemeente ontstaan, naamlik Vanderbijlpark, Sasolburg, Meyerton, Vanderbijlpark-Suid en Vereeniging-Oos.
In 1959 het die kerkraad van Vereeniging die 25-jarige ampsjubileum van hul herder en leraar feestelik herdenk. Kerkraad en leraar het gedurende al die jare in die grootste harmonie saamgeleef en saamgewerk. Getuie daarvan is dat hoewel die leraar gedurende die tydperk 24 beroepe na ander gemeentes van ons kerk ontvang het, hy dit nie aanvaar het nie. 'n Gemeente waar daar soveel wisseling plaasvind van lidmate het by hom nie die behoefte laat ontstaan om 'n verwisseling te maak nie. Van die kant van die gemeente en kerkraad het hul hul predikant goed behandel, soos deur die gereelde aanpassing van sy finansiële versorging; die meelewe met hom en sy huis met die verlies van 'n babadogtertjie in 1947; die simpatieke bejeëning met die leraar met sy akademiese sukses met die verkryging van sy meestersgraad in 1946 en doktorsgraad in 1954; en diá van sy kinders, Adri en Wynand, wat nou later albei in ’n pastorie gewoon het.
Toe die ouers dit oorweeg het om vir hulle 'n stil troue te gee, was die reaksie van die susters van die gemeente: "Dis ons kinders – en ons staan vir hulle in". En met elke groot geleentheid van die pastoriepaar het die gemeente 'n feesgeleentheid gemaak soos met die verkryging van sy graad in 1954; met hul terugkoms van 'n reis oorsee in 1955; met sy 25-jarige ampsjubileum in 1939; en later met sy sestigste verjaardagviering wat gelyktydig was met die veertigjarige bestaan van die gemeente en sy 21-jarige bediening in die gemeente.
Hy het 270 pare in die huwelik bevestig; 970 kindertjies gedoop – 15 groot gedoop; het daar 540 lidmate belydenis van geloof afgelê; talle deur evangelisasiebearbeiding by die gemeente bygevoeg; 186 lidmate oorlede en begrawe van wie ruim 20 deur tragiese ongelukke oorlede is, afgesien van dit alles was daar die groot werk van bou en uitbreiding van die kerk in die Vaaldriehoek.
Kerkbou
duimnael|regs|350px|Voor die bouery aan die kerkgebou kon begin, moes die fondamente verstewig word in die potkleistruktuur van die grond. Die gebou moes op 30 pilare rus wat staangemaak is in gate, wat in die grond geboor is. Die pilare is tot 14 m diep. Omdat die turfagtige struktuur van die grond in Vereeniging die geboue so erg laat bars, is hierdie gate geboor totdat vaste grond gevind is, waarop die pilare staan.
duimnael|regs|220px|Dr. Van der Merwe lê die nuwe kerk se hoeksteen op [[3 Desember 1949. Dis op 12 Augustus 1950 ingewy.]] Die eerste groot taak wat die nuwe predikant in die gemeente moes aanpak was die bou van 'n ruimer kerk. Die kerksaal het al so klein geword dat die kerkraadslede in die klein konsistorie moes bly met Nagmaalsgeleenthede. Selfs die banke en sitplekke in die saal was te min en moes met meer as een geleentheid al die stoele van die pastorie na die kerksaal gebring word. Die vraag was nou of daar ekstra banke aangekoop moes word. Gelukkig was dit toe nie nodig nie, omdat ds. A. Ras van die Hervormde kerk aangebied het om die Gereformeerde kerk 'n aantal banke te leen van hul ou kerkgebou. Met die toevoeging van die bykomstige banke het die beweegruimte egter baie beknop geword. Daar moes dus beslis aandag gegee word aan die bou van 'n ander kerk. Maar die kerkraad was verbind aan 'n plan wat die argitekte opgetrek het in opdrag van die kerkraad en die "semifinale planne" is deur die kerkraad aanvaar.
Uit 'n brief aan ds. De Klerk op 21 Mei 1946 blyk dit dat die kerkraad self nie bewus was van alle besonderhede in verband met die kerkbouplanne nie. "Ons het hier in ons besit die opgestelde plan deur Geers en Geers. Kan jy ons meedeel vir hoe groot die plan voorsiening moet maak, bv. grootte, sitplekke, koste ens. Wat was die ooreenkoms met die argitek? Is hy finaal aanvaar, en is die plan aanvaar? Ons vind nie iets hier waarop ons kan gaan nie. Op die plan self is ook nie aangestip die grootte en ruimte en sitplekke ensovoorts nie." Dit blyk toe dat die argitek finaal aanvaar is en die plan vir sowat 900 sitplekke met vier katkisasielokale en moederskamer teen 'n beraamde koste van £36 000. Daarvoor het die nuwe Boukommissie en die kerkraad teruggedeins weens die te groot kerkgebou, die te hoë koste en die weelderige boukompleks. Die firma Geers en Geers was die kerkraad ter wille en het onderneem om nuwe planne op te stel ter bevrediging van die kerkraad vir 'n gebou van 500 sitplekke teen 'n beraamde koste van £10 000.
Die boukommissie, naamlik ds. W.J. van der Merwe, ouderlinge D. Schutte, H.T J. van der Walt, P.J. Snyman, H.W. Kruger en I.D. van der Walt, kry opdrag van die kerkraad en gemeente om voort te gaan. Maar intussen moes ten minste eers die helfte van die bousom ingesamel word voordat daadwerklik tot bou oorgegaan kon word. Alle pogings is in die werk gestel om die bedrag in die gemeente te vind deur 'n gemeentelike verkoping; georganiseerde kollekte deur die voorsitter in die hele gemeente; ander metodes, byvoorneeld saam met die kerklike bydrae en 'n orreluitvoering, musiekaand. In Julie 1948 was die boufonds £2 391 sterk, waarvan die susters £589 ingesamel het. Daarby het die voorsitter oor £4 000 beskik as administrateur in 'n boedel wat hy moes belê, en het dit aan die kerkraad aangebied teen 3,5%-rente wat met dank aanvaar is. Intussen moes 'n boupermit verkry word aangesien die regering boubeperkings ingestel het in die naoorlogse jare. Op 5 Maart gee die voorsitter verslag dat hy die boukontroleur gespreek het en dat hy die boupermit goedgekeur het, dat die kerkraad 21 dae tyd kry om dit te aanvaar en dat die planne by die munisipaliteit ingehandig is.
Die tender van J.F. Oosthuizen van Johannesburg teen 'n bedrag van £12 600 is aanvaar en afleweringsdatum was 31 Julie 1950. 'n Verdere lening van £4 000 kon verkry word by Santam teen sekuriteit van erf 155, 156 tesame met alle verbeterings daarop. Die kerkraad besluit ook om erf 98 te verkoop teen £1 500.
Voordat 'n aanvang geneem is met die bouery moes die fondamente verstewig word in die potkleistruktuur van die grond. Die gebou moes geheel en al op 30 pilare rus wat elk 36 duim in deursnee is. Die pilare is in gate, wat in die grond geboor is, gemaak en waarvan die diepte wissel van 8 tot sowat 14 m. Omdat die turfagtige struktuur van die grond in Vereeniging die geboue so erg laat bars, is hierdie gate geboor totdat vaste grond gevind is, waarop die pilare staan. Bo-oor hierdie pilare heen is 'n swaar dik betonmuur gebou waarop die fondament dan rus. Dit is vanselfsprekend dat hierdie boukonstruksie teen 'n hoë koste in die bousom bereken is, maar dit was 'n wyse besluit van die argitek en kommissie omdat die kerkgebou jare lank geen kraak vertoon het nie.
Die hoeksteen is gelê op 3 Desember 1949 deur die leraar van die gemeente en van toe af het die gemeente met verlange uitgesien na die voltooiing van die gebou, wat dan ook in gebruik geneem is op 12 Augustus 1950. Op die eerste vergadering van die kerkraad in die nuwe gebou gee die kassier verslag dat daar reeds £10 000 betaal is van die bousom, dat daar nog £2 000 ter beskikking is en dat net £1 000 by Santam geleen sal word. Voorsiening moes egter gemaak word vir die meubilering van die kerk. Die firma Massey en Ingham het die banke van "chamfuta"-hout vervaardig teen die bedrag van £1 000. Die ou kerkbanke is voorlopig op die galery geplaas. Later is dit ook vervang met dieselfde tipe bank deur bogenoemde firma. In die sierlike nuwe kerkgebou is 'n kerkklok aangebring, die eerste wat in Suid-Afrika vervaardig is. Die klok weeg meer as 400 kg, van staal gemaak en gegiet deur Duitse vakmanne in diens van Yskor se gietery op Vanderbijlpark. 'n Ingevoerde klok van dieselfde grootte sou die gemeente £500 gekos het terwyl hierdie hulle minder as £300 gekos het, waarvoor die katkisasiekinders en jongmense van die gemeente £200 ingesamel het. Die sjabloon van die klok is gemaak deur ouderling J.H. Lessing, die matematiese berekenings deur ouderling P.A.A. van Wyk, albei van die wyk Vanderbijlpark.
Die weerhaan is ontwerp, gegiet en gegee deur die familie Dirk Lion Cachet, lidmaat van die gemeente van Henley-on-Klip. Dit stel voor die Brug van Wheatstone. In sy bedanking het die voorsitter aan die bogenoemde persone hulde gebring en ook en veral aan die susters van die gemeente van wie 'n besieling en steun uitgegaan het met hierdie hele bouery wat nie in woorde gebring kan word nie, vir hulle daadwerklike hulp en finansiële bydrae vir die bouwerk en die banke en die matte en tafeldoeke. Dank is ook betuig aan 'n groepie boulede wat die omheiningsmuurtjie bou en 'n besparing vir die gemeente meebring van ruim £500. En saam met hulle 'n aantal jong seuns wat hulle ywerig help — jong seuns wat grootmense se werk gedoen het.
Kerkerwe
duimnael|regs|230px|Die Gereformeerde kerkgebou op Vereeniging se hoeksteen is op [[3 Desember 1949 gelê. In 1995 het dit die kerkgebou geword van die nuwe gemeente Vereeniging '95, wat ontstaan het uit die samesmelting van Vereeniging en Vereeniging-Noord, wat in 1982 gestig is.]]
Die kerkraad van die gemeente het nie alleen te doen gehad met sy eie kerklike sake nie, maar moes ook in die wyd ontwikkelende gebied waaroor die gemeente verspreid gelê het, sy oog in die seil hou vir toekomstige uitbreiding van die kerk, en voordat grond en erwe te duur word deur spekulasie, moes hulle probeer om geskikte terreine te verkry vir kerkdoeleindes. Terwyl dit vroeër beleid was om in 'n nuwe dorpsgebied gratis erwe te skenk aan kerke, het dit skielik verander. In die beplanning van sulke nuwe dorpsgebiede is sekere persele wel spesifiek vir kerkdoeleindes afgesonder, maar dit moes deur die betrokke kerk gekoop word. Vir 'n gemeente wat self worstel om kop bo water te hou, was dit dus 'n niegeringe saak om nog kapitaal te vind vir sulke projekte waar die geld bestee word vir gemeentes wat nog nie bestaan nie.
Toe ds. P.J. de Klerk die gedagte geuiter het dat die kerkraad moes uitsien na sulke terreine was dit nog die gangbare gewoonte dat die kerkerwe gratis geskenk word. Die kerkraad het dan ook vertoë gerig tot die verskillende instansies maar sonder enige vrug. Daar was verskillende sentra waar die konsentrasie plaasvind en waar Gereformeerde lidmate ook toeneem in getalle dat die kerkraad maar moes oë toemaak en die koste aangaan om persele aan te koop, indien dit nie gratis verkry kon word nie. So is daar dan deur die kerkraad van Vereeniging kerkgrond bekom in Vanderbijlpark, Sasolburg, Meyerton en Drie Riviere, en Sharpeville vir sendingarbeid.
In 1947 rapporteer die voorsitter van die kerkraad dat hy en ouderling H.W. Kruger aansoek gedoen het om 'n kerkerf op Vanderbijlpark en dat 'n sekere perseel deur die betrokke outoriteit vir die Gereformeerde Kerk gereserveer is, al was daar in daardie stadium nog maar net agt huisgesinne van die Kerk. 'n Jaar later maak ouderling J. Lessing daarvan melding dat kerkgrond nou op VanderbijIpark te koop is. Die kerkraad het voorlopig in die ongeproklameerde gebied E.C. 3 'n erf gereserveer omdat dit nog nie te voorsien is wanneer dit benodig sou word nie, en die bepaling van die owerheid was dat binne 'n bepaalde tyd gebou moes word. Vir 'n lang tyd was die predikante van nege verskillende kerke reeds besig met onderhandelings met Vesco (Vanderbijlpark Estate Company – voordat dit 'n munisipaliteit geword het) vir kerkgrond. Die finale antwoord van die liggaam was dat grond alleen verkry kan word deur dit aan te koop vir bedrae om en by £1 000. Twee kerke het toe maar grond gekoop.
Sy antwoord hierop was dat hy die predikante se vertoë goedgesind is en die betrokke owerhede ontbied het. Kort daarna het die sekretaris van Vesco die predikante na sy kantoor ontbied en meegedeel dat hulle deur die minister versoek is om aan die versoek te voldoen en is aan elke kerk 'n perseel toegesê teen die nominale bedrag van £1 elk; later is dit ook opgehef. Dit geld egter net die een kerkperseel. As 'n kerk verder grond benodig, moes dit aangekoop word. So het die voorsitter aan die kerkraad gerapporteer dat "op aanbeveling van die minister van ekonomiese sake die direkteure aan die gemeente 'n perseel op VanderbijIpark teen aankoopprys van £1 toeken, wat die voorsitter later moet uitsoek, naamlik perseel 4 S.W. 5. Met die selfstandigwording van die gemeente Vanderbijlpark is deur bemiddeling van die kassier, landdros H.S. van der Walt, 'n gunstiger geleë perseel bekom waarop die sierlike kerkgebou van die gemeente opgerig is.
Ranavalona II
Ranavalona II (1829 – 13 Julie 1883) was van 1868 tot 1883 koningin van die Koninkryk Madagaskar. Sy het Rasoherina, haar niggie, opgevolg. Sy word die beste daarvoor onthou dat sy die koninklike hof tydens haar bewind gekersten het.
Bewind
duimnael|links|230px|’n Foto van koningin Ranavalona II.
Ranavalona II, ’n vrou van Radama II, het haar niggie koningin Rasoherina, ook ’n vrou van Radama II, opgevolg ná Rasoherina se dood op 1 April 1868. Op 21 Februarie 1869 het sy ’n politieke huwelik met eerste minister Rainilaiarivony aangegaan op ’n seremonie waartydens die hof amptelik tot die Christendom bekeer is. Dié kerstening was ’n poging om groter invloed te kry oor die toenemend magtige Protestantse faksie. Ranavalona het die tradisionele koninklike idole (sampy) in September 1869 in ’n vuur laat verbrand en hulle met die Bybel vervang.
Ranavalona II is in 1883 dood en is in Ambohimanga begrawe. Sy is opgevolg deur Ranavalona III, die laaste monarg van Madagaskar.
Maria Alba
Maria Alba (19 Maart 1910 – 26 Oktober 1999) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente A Girl in Every Port (1928), Just a Gigolo (1931), Mr. Robinson Crusoe (1932), en La morena de mi copla (1946).
Olga Kirsch
Olga Kirsch (*23 September 1924, Koppies –†5 Junie 1997, Rehovot) was 'n Afrikaanse digteres. Naas Elisabeth Eybers, is sy die tweede vroulike Afrikaanse digteres. Sy maak grootliks van haar Joodse afkoms en ervaringe gebruik as inspirasie vir haar digkuns. Kirsch emigreer in die 1940's na Israel, en dig 24 jaar lank nie in Afrikaans nie. Eers ná 'n besoek aan Suid-Afrika in die 1970's verbreek sy haar stilte en begin weer in Afrikaans dig.
Herkoms en vroeë lewe
Olga Kirsch was op 23 September 1924 op Koppies, in die Oranje-Vrystaat in Suid-Afrika gebore, waar sy grootgeword het. Sy studeer aan die Universiteit van die Witwatersrand in Johannesburg en verwerf 'n B.A. (Hons.) met Afrikaans-Nederlands en Geskiedenis as hoofvakke. Sy debuteer in 1944 op 20-jarige ouderdom met die bundel Die Soeklig en publiseer haar tweede bundel, Mure van die hart, op ouderdom vier-en-twintig Sy is die middelste van vyf kinders, drie dogters en twee seuns. Haar pa was ’n Jiddisj-spreker wat voor die Eerste Wêreldoorlog uit Litaue na Suid-Afrika emigreer en haar ma, Eva, was ’n Engelssprekende Suid-Afrikaanse Jodin wat op Volksrust groot geword het. Die algemene handelaar Gordon en Kirsch op die dorp het aan haar pa behoort. Hy is oorlede toe sy twaalf jaar oud was en hy was slegs 35. Engels is haar huistaal, maar al haar skoolmaats in die laerskool op Koppies is Afrikaans en sy sê later dat die Afrikaans wat sy so geleer het, die Engels van haar huis oorheers het. Aan die sinagogeskool op Koppies leer sy ook om Hebreeus te lees en skryf. Haar ouer broer en suster matrikuleer op Koppies, maar sy ontvang haar hoërskoolopleiding in Engels aan die Eunice Girls High School in Bloemfontein. Die gesin verhuis later na Johannesburg waar sy verder studeer aan die Universiteit van die Witwatersrand. Sy begin as ’n mediese student, maar verander gou van studierigting en behaal die B.A.-graad met Afrikaans-Nederlands en Geskiedenis as hoofvakke en dan die B.A. Honneurs-graad in Afrikaans en Nederlands onder leiding van C.M. van den Heever.
Lewe in die buiteland
Hierna werk sy onder meer by die Joodse Raad van Afgevaardigdes in Johannesburg, gee onderwys en is ook verbonde aan die redaksies van Suid-Afrika en Horison. Sy ontmoet vir Elisabeth Eybers in Johannesburg, met wie sy ’n lewenslange vriendskap sluit. In 1948 tydens die Onafhanklikheidsoorlog emigreer sy na Israel, waar sy allerhande vryskutwerk doen, totdat sy op ’n kibboets teregkom. Op besoek by vriende in Rehovot ontmoet sy haar toekomstige man. Hy is dr. Joseph Gillis, later professor in Wiskunde aan die Weizman Instituut vir Natuurwetenskappe, wat ook in 1948 vanuit Brittanje na Israel geëmigreer het. Hy het in die noorde van Engeland groot geword op Sunderland naby Berwick-on-Tweed en het aan die Universiteit van Cambridge gestudeer. In Julie 1949 is hulle getroud en uit die huwelik word twee dogters gebore, onderskeidelik in 1950 en 1953. Sy doseer vanaf 1959 Engels in Rehovot, eers as onderwyser en later as universiteitsdosent by die Weizman Instituut. Sy verwerf ook ’n M.A.-graad in Engels aan die Universiteit van Jerusalem.
In 1975 besoek Olga Kirsch Suid-Afrika weer vir die eerste keer sedert 1948 wanneer sy saam met Lina Spies die enigste twee digters is wat uitgenooi word om die opening van die Taalmonument naby Paarl by te woon. Haar besoek is moontlik gemaak deur die bemiddeling van Dirk Richard, destyds redakteur van Die Vaderland, en die Joodse Raad van Afgevaardigdes wat haar besoek geborg het. Tydens hierdie kort besoek besigtig sy ook haar geboortedorp, Koppies, en bring tyd deur met Jan Rabie en Marjorie Wallace op Onrus.
Latere jare en sterfte
Sy ontwikkel in die negentigerjare ’n kwaadaardige breingewas wat lei tot haar dood op 5 Junie 1997 in Rehovot in Israel.
Digkuns
In Die Huisgenoot van 21 Junie 1946 publiseer sy gedigte oor die Joodse ervaring van die Tweede Wêreldoorlog (wat later in Mure van die hart opgeneem word) naamlik Twee Paassange en twee ander gedigte wat nooit gepubliseer is nie, Palestynse sange (Lied van die terroriste en Voor die vuurpeloton). Die bundel Mure van die hart ontgin die Sionistiese verlange wat na die Tweede Wêreldoorlog by Jode posvat vir ’n eie vaderland, terwyl die verlies van ’n minnaar op die slagveld ook betreur word. In die tyd waarin dit geskryf word, direk na die Tweede Wêreldoorlog, bevat die bundel ’n aantal gedigte oor die oorlogsituasie wat nie beperk is tot hierdie oorlog nie en universele toepassing verkry. Die eerste, ongetitelde afdeling is gewy aan sober gedigte oor die dood van die minnaar, met veral Rouweek en Na-oorlogse lente wat die emosies kernagtig saamvat. Die tweede afdeling, By die riviere van Babel, se titel verwys na Psalm 137 en die Israelitiese ballingskap in Babel en hulle verlange na die vaderland. Hierdie afdeling bevat drie gedigte met vereenselwiging met die lotgevalle van die Joodse volk, met die Babiloniese ballingskap en die Egiptiese slawerny wat die gebeure tydens en ná die Tweede Wêreldoorlog in ’n historiese perspektief plaas. Die wandelende Jood het die eeue-oue pelgrimstog van die Israeliete as tema, voortgesit in die anti-Semitisme en Jode-vervolging van net voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog. ’n Hoogtepunt is Die erfenis van Israel, wat as boodskap en verduideliking gerig is aan die nog ongebore kind, terwyl Heimwee die hunkering na die terugkeer na Jerusalem beskryf. Daar is ook gedigte oor die tipies Joodse ervaringswêreld in die afdeling Twee Paassange. Die uittog verwys na die verlossing van die Israeliete uit Egipte, met die slotstrofes wat ook die huidige bestaan as ’n woestynsbestaan suggereer, terwyl Koms van die Messias uiting gee aan die Joodse volk se verlange na die Messias en die verlange na ’n eie vaderland. Die afdeling Drie sonnette het mislukte verhoudings as tema. As lid van ’n volk wat deur die eeue heen verdruk en vervolg is, het sy ook groter gevoeligheid as haar tydgenote vir die rasse onreg in Suid-Afrika en die afdeling Blokhuis bevat gedigte oor hierdie onderwerp. Geloofsbelydenis neem standpunt in teen die gewaande meerderwaardigheid van die witmense wat hulle op valse godsdienstige gronde probeer regverdig. Die gedig is ’n wrang verklaring van die wit spreker se geloof dat sy ras meerderwaardig is op grond van ’n waninterpretasie van die gebeure beskryf in Genesis 9:24-27, waarvolgens die witman skynbaar die reg het om wandade te pleeg teen die swart mense. Gedagtewisseling is ’n effektiewe aanwending van die uittelrympie om die swart kind se uiteinde aan te dui. Die bundel sluit af met die kwatryn Blokhuis, waarin die beeld mooi uitgewerk word en knap met die dubbelbetekenis van die skrif teen die muur speel. Hierdie bundel is ’n hoogtepunt in Kirsch se oeuvre. Weens haar verhuising na Israel en haar digterlike stilswye in hierdie tyd, word daar vermoed dat haar Afrikaanse digterskap afgeloop is.
Ná ’n stilte van 24 jaar verskyn Negentien gedigte in 1972, ’n mirakel in die kleine omdat sy glad nie intussen Afrikaans kon praat nie. Met haar man praat sy Engels en met haar kinders Hebreeus. Sy skryf glad nie gedigte nie, behalwe vir enkele gedigte in Engels oor die Eerste Israeliese Onafhanklikheidsoorlog, wat in 1966 in die New Yorkse Sionistiese tydskrif Jewish Frontiers gepubliseer word. As voorspel vir Negentien gedigte vertaal sy egter wel twee gedigte van die Israeliese digteres Leah Goldberg uit Hebreeus in Afrikaans en dit verskyn in Junie 1971 in die tydskrif Buurman (die kwartaalblad van die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes). Hierdie twee gedigte, Sesdaagse oorlog en By die lees van Solzhenitsyn, word nie in Negentien gedigte opgeneem nie en is klaarblyklik vingeroefeninge vir die nuwe bundel. Negentien gedigte bevat veral verse waarin kontraste geskep word tussen die verlede en hede, tussen ver en naby, sodat haar bestaan in ’n verre land waar sy afgesonder is van haar land en taal gekontrasteer word met die lewe wat was. Die getal negentien dra in die ou Joodse misteries die betekenis van lig, wat werklik en lewegewend is. Aangrypend is die herinneringe van Vyf sonnette aan my vader, wat hulde bring aan ’n ontslape vader en hierdie herinneringe terselfdertyd tot ’n rekenskap en ontdekking van die self lei. Die eerste van hierdie vyf sonnette, Omdat ek my geskaam het vir jou spraak, beskryf hoe die Jiddisj-sprekende vader gesukkel het om in die Afrikaans en Engels van sy omgewing te kommunikeer en die impak daarvan op sy verhouding met sy kind. Kontemporêre Israel word beskryf in Ou Jerusalem, terwyl die versugting na durende vrede ter beskerming van ’n dogter die onderwerp is van By die aantrek van ’n nuwe kleed. In Sy naam was Sasha dokumenteer Kirsch die lotgevalle van ’n Rus wat tydens die Russiese Rewolusie van 1918 vyf jaar in die gevangenis moes deurbring weens sy deelname aan die Tsaar se leër en eindelik op gevorderde leeftyd na Israel uitgewyk het. Hier herinner die spreker hoe hy ’n kring wit klippies rondom elke struik in sy tuin gepak het, simbool van die gevangenis. In sy nuwe vaderland verkry hy dan ook nie werklik aanvaarding en vryheid nie en word as Rus in die erf van die Russiese kerk begrawe, met slegs sy vrou wat sy graf steeds gereeld kom besoek. Sonder om eksplisiete uitleg te gee, beeld die spreker dus hier die lewe van ’n gewone man uit, wat in hierdie wêreld tevergeefs na aanvaarding en vryheid gesoek het.
Kirsch se drie reise na Suid-Afrika stimuleer haar passie vir Afrikaans en het die digbundels Geil gebied, Afskeide en ten slotte Ruie tuin tot gevolg. Geil gebied se titel verwys na die vrugbaarheid van liefde en die digkuns en die bundel bevat dan ook talle verse oor hierdie onderwerpe. Die titel kom voor in Gedigte kan nie vergoed, waarin die vrugbaarheid van die poësie vergelyk word met ’n klein stuk vrugbare grond wat omring word deur die lewe se woestyn, wat spoedig die tuin verwoes. Die gedigte ontgin die spanning tussen metrum en spreekritme, om sodoende op subtiele wyse uiting te gee aan die ingeperktheid van ballingskap in ’n vreemde land. Die digter se blootstelling aan Suid-Afrika vind neerslag in gedigte oor die natuur, haar tuisdorp en die rassesituasie. Hoewel nie al die gedigte fyn afgerond is nie, word in van die bestes geslaag om geheel en al verskillende dinge met mekaar te versoen, soos die goddelike en alledaagse en die tere en ruwe. Die openingsgedig, Nou spreek ek weer bekendes aan, gee uiting aan die gevoel van isolasie wat die spreker voel in ’n ander taalgemeenskap en die vreugde om weer in persoonlike kontak te kom met mense wat haar ken en verstaan. Gedigte oor verlatenheid en pyn (byvoorbeeld Op die blank marmerblad) is van die sterkstes in die bundel. Hierdie gedig skets veral sterk kontras tussen die warmte en lig van die gedenkdagkers en die verlate winterlandskap van die dood wat dit oproep. Die tuin is kaal en Die eensaam hemele van my kindertyd ontgin die teenstellings tussen die hede en verlede en die twee lande. Daar is ook etlike treffende verse oor die daaglikse lewe van die vrou en haar verhouding tot kind en man. Noemenswaardig is Alleen, Noudat jy weg is, Hoe edel maak die hartstog jou gesig, Wanneer jy weg is, My verse hoort aan jou en veral Huwelik (verhouding met die man) en Jy was van kleins af soos ’n wilde loot (verhouding met die kind). Ek wat nooit heel was beskryf die versoening tussen moeder en dogter nadat hulle daarin geslaag het om eerlik met mekaar te wees en só ’n geslagtelange verhoudingsprobleem in die familie oorkom. Teater (geskryf na aanleiding van Athol Fugard se drama Boesman and Lena, waarin die swaarkry van anderskleuriges in Suid-Afrika die tema is) gee uiting aan ’n voortgesette bekommernis oor die rassesituasie in Suid-Afrika.
Oorwinteraars in die vreemde word geskryf tydens en nadat sy en haar man ’n jaar lank in die Verenigde State van Amerika bly terwyl haar man ’n besoekende professor is. Hierin dig sy oor die verhouding tussen mense en ook binne die ruimte wat die geskiedenis en die natuur skep. Sy dig oor dinge soos ontdekkingsreisigers wat vreemde plekke aandoen, huurders wat niks besit in die huis waar hulle bly nie, winter in ’n vreemde land. Die mens is dus tydelik, verganklik en ’n vreemdeling binne hierdie wêreld, maar tog die middelpunt van lewe. Die onrus oor die oorlog in Israel gee aanleiding tot Oktober 1973 en Dalk kom sy nooit tot ewewig nie. In laasgenoemde gedig word die voortdurende onstabiliteit in die land vergelyk met ’n ewig afhanklike kind wat altyd rede gee tot kommer, met die strydkreet “Hierosolyma est perdita” wat beteken “Jerusalem is gedoem”. Oorgangsjare skep ’n mooi kontras tussen die afgetakelde blare enersyds (as simbool van ouderdom) en die vrugbare appelboom (simbool van jeug, groei en romanse). Ek sal jou nooit kan volg beskryf die verwydering wat daar bestaan tussen geliefdes as gevolg van die aard van hulle passie, vir hom die wiskunde en vir haar die Afrikaanse digkuns. Hierdie verwydering en tog intimiteit word vergelyk met bome wat weerskante van ’n pad geplant is, met die takke wat nogtans aan die bopunt ineengestrengel word.
Afskeide ontstaan nadat sy Suid-Afrika besoek om verlaas haar sterwende moeder te groet. Die bundel staan dan ook in die teken van ondersoek na die dood en die aard daarvan en die afskeid van ’n geliefde, sodat die bundel met die elegiese deurtrek is. Die gedigte herroep die laaste dae voor die dood, ondersoek die moeder-dogter verhouding en poog ook in ’n enkele gedig om die essensie van lewe en dood saam te vat.
Ruie tuin is die laaste van haar gepubliseerde Afrikaanse digbundels, waarin sy die ruie tuin of die paradys van herinneringe ontgin, wetende dat die einde naby is. Die gedigte bevat vele gesprekke met geliefdes (man, kinders, afgestorwenes), wat op ’n intieme en gemaklike gesprekstoon weergegee word. Die gestroopte liefdesvers Voordat ons inslaap (met sy treffende beskrywing van die wisselwerking tussen man en vrou in hulle samesyn en afsonderlikheid) is ’n hoogtepunt in die bundel. Die natuurskoon van Israel, onderhou deur ywerige hande, word beskryf in ''Sonsondergang. Vure wat niks verteer''. Kom my beminde, laat ons ry is nog ’n liefdesvers, waarin die versugting uitgespreek word om weg te kom van die besoedeling van die stad en in die natuur weer die ander te ontdek, soos in die Paradys van weleer.
Versamelbundels
’n Keur uit haar gedigte gemaak deur Daniel Hugo verskyn in 1994 onder die titel Nou spreek ek weer bekendes aan.
Haar gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende Groot verseboek, Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte, Uit ons digkuns, Junior verseboek, Afrikaanse verse, Die junior digbundel, Digterstemme, Digters en digsoorte, Digters en digkuns, Die dye trek die dye aan, Afrikaanse natuurpoësie, Liggaamlose taal, Goudaar, Uit ons letterkunde, Woordpaljas, My Afrikaanse verseboek, Voorspraak en Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte. In 2020 word haar gedigte ‘Omdat ek my geskaam het vir jou spraak’, ‘Toe ek nog klein was het ek aan jou sy’, ‘Hoe het dit skielik laat geword?’ en ‘Ou vrou in die hospitaal’ in Vers en vrou opgeneem. Vir die huldigingsbundel Verse vir Opperman skryf sy die gedig Jongvrou wat in haar handskrif in Afrikaans en Hebreeus afgedruk word. In vertaling verskyn Word-spinning en Blockhouse in The Penguin Book of South African verse. Sy publiseer ook gedigte in tydskrifte soos Standpunte, terwyl haar skets oor Jerusalem in Stad en stedelig opgeneem word, ’n versamelbundel met sketse en vertellings oor wêreldstede.
Engelse digkuns
Dit word vir haar al hoe moeiliker om in Afrikaans te dig, aangesien sy nie daaglikse kontak met die taal het nie en sy haar letterlik moet afsonder en inleef in Afrikaans voordat sy kan skryf. In die laat jare tagtig begin sy dan om in Engels te dig en gee die privaat gepubliseerde digbundel The book of Sitrya in 1992 uit. Hierdie bundel bevat gedigte oor haar kleindogter, die Sitrya van die titel, wat met ’n ongeneeslike siekte gebore is en op tienjarige ouderdom gesterf het. In hierdie tyd raak sy ook betrokke by die Israel Association of Writers in English.
Op soek na ’n groter leserspubliek stuur sy in 1996 gedigte na die Verenigde State van Amerika en Engeland. Maande na haar oorlye nader ’n Engelse redakteur die Israel Association om vyf van die gedigte wat hy ontvang het te publiseer. Hierdie verse handel hoofsaaklik oor haar familie en gevoelens en poog nie om die lewe in Israel weer te gee nie. Sy het reeds voorheen in Engels gedig en was in 1948 medevertaler van Elisabeth Eybers se verse in The quiet adventure. Oorspronklike Engelse gedigte van haar oor die Eerste Israeliese Onafhanklikheidsoorlog verskyn ook in 1966 in die New Yorkse Sionistiese tydskrif Jewish Frontier. Haar poging om in Hebreeus te dig staak sy wanneer kritici sê dat dit soos vertalings lees.
Eerbewyse
Die Port Elizabeth Amateurtoneelvereniging bied in Junie 1998 ’n huldeblyk aan haar in die Joodse Pioniersmuseum, waarin hulle haar gedigte voordra en uittreksels uit Hugo se hoorbeeld van haar voorspeel.
Skakel
'n Skakel (Engels: hyperlink) is 'n HTML-verwysing na 'n ander webblad, dokument, lêer, prent, video of na 'n posisie in 'n dokument. 'n Skakel word in 'n webblaaier anders vertoon as die omliggende teks, byvoorbeeld deurdat dit onderstreep of 'n ander kleur is.
'n Prent kan ook op sigself 'n skakel wees. Webblaaiers dui ook skakels aan deurdat die muis se wyser op die skerm verander van 'n pyltjie na 'n handjie wanneer die gebruiker die wyser bo die skakel hou.
'n Skakel kan gebruik word deur daarop te kliek, en dan laai die gebruiker se webblaaier die skakel deur die URL op te volg. Die gesofistikeerde wyse waarop 'n URL saamgestel kan word, maak dit moontlik om na enige ander dokument, hetsy op dieselfde of op 'n ander webwerf, te skakel.
Vogtigheidsmeter
'n Vogtigheidsmeter is 'n instrument waarmee die waterinhoud van 'n voorwerp of medium bepaal word. Die voginhoud van mure moet byvoorbeeld na vloedskade bepaal word voordat herstelwerk begin kan word. Die voginhoud van landerye word soms gemeet om besproeiing effektief toe te pas en nie onnodige water te mors nie.
Grondvogmeter
'n Grondvogmeter bepaal die hoeveelheid water in die grond. Vir direkte meting moet die grond uitgegrawe, gedroog en geweeg word. Daarteenoor gebruik grondvogmeters eerder indirekte metodes, soos elektriese weerstand, die diëlektriese konstante of interaksie met neutrone. Vir afstandswaarneming in hidrologie en landbou kan gedeflekteerde mikrogolfbestraling gemeet word. Die verhouding tussen die gemete eienskap en die grondvog moet gekalibreer word, en hang van omgewingsfaktore soos die grondtipe, temperatuur en elektriese geleiding af. Draagbare instrumente is ook vir boere en tuiniers beskikbaar.
Higrometer
'n Higrometer is 'n toestel waarmee lugvog (die humiditeit van die atmosfeer) gemeet word. 'n Psigrometer is 'n tipe higrometer wat uit 'n droë-bol en 'n nat-bol termometer bestaan.
Rongo
duimnael|200px|Die gewas [[taro.]]
Rongo was ’n belangrike god in die Maori-mitologie – hy was die god van verwerkte kos, veral die kūmara (patat), ’n belangrike gewas. Ander kossoorte wat tradisioneel deur die Maori verbou is, is taro, jamswortel en kalbasse. Vanweë hul tropiese oorsprong was die meeste van dié plante moeilik om te groei behalwe in die verre noorde van Nieu-Seeland, vandaar Rongo se belangrikheid.
Die mite
Rongo het saam met sy broers Tu, Tane, Tangaroa en Haumia-tiketike sy oerouers, Rangi en Papa, geskei om lig en ruimte in die wêreld toe te laat. Tawhirimatea, die toekomstige god van storms en winde, het nie saamgestem met sy broers se plan nie en hulle daarna met geweld aangeval. Rongo en Haumia, die god van onverwerkte kos, het skuiling gesoek in die liggaam van Papa, die aardmoeder, wat hulle weggesteek het totdat Tawhirimatea se woede bedaar het (Grey 1956:7, Tregear 1891:424,Orbell 1998:121).
Kūmara
regs|duimnael|200px|Die [[kūmara (patat).]]
In Maori beteken rongo "vrede". Rongo word gewoonlik uitgebeeld as die skepper van kūmara, ’n plant wat met vrede verbind word (waarskynlik omdat dit hoofsaaklik in vredestyd verbou is). Soms is Rongo die seun van Tane en die voorvader van die kūmara, maar ’n man met die naam Rongo-māui reis na die ster Whānui en bring die kūmara van daar af terug na die aarde.
Cookeilande
In die Cookeilande se mitologie was Rongo die god van landbou en ’n seun van Vatea (die lugvader) en Papa (die aardmoeder). Sy tweelingbroer was Tangaroa, die god van die see. Rongo was die hoofgod op die eiland Mangaia.
Watsonia vanderspuyae
Watsonia vanderspuyae is 'n plant wat tot die genus Watsonia behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Noord-Kaap en Wes-Kaap.
Rongo
Cookeilande
In die legendes van Mangaia lig die drie seuns van Rongo die eiland uit die dieptes van die see en word hulle die eerste setlaars en die voorouers van die Nga Ariki-stam. Die tradisionele naam van die eiland was A'u A'u, wat letterlike "met terrasse" beteken. Dit is kort vir A'u A'u Nui o Rongo ki te Ao Marama ("Groot land met terrasse van Rongo in die land van daglig").
Japie Hauptfleisch
Japie Hauptfleisch het tydens die Tweede Vryheidsoorlog op 7 Februarie 1901 op die plaas Scheurfontein, 40 km vanaf Beaufort-Wes in die rigting van die Meiringspoort, gesneuwel.
Rongo
Cookeilande
In die gemeenskap van Mangaia het die rituele stelsel om die hoofman, Te Mangaia, te word die aanbidding van Rongo beklemtoon. Die aanstelling van ’n nuwe Te Mangaia ná ’n oorlog het ’n menslike offerande aan die god Rongo by sy hooftempel, Orongo, vereis. Rongo was beide die god van oorlog en van taro (besproeiing); sy gereelde vredestydofferandes was pakkies gekookte taro. Die ideologiese verband tussen Rongo, oorlog, taro en menslike offerandes was ingewikkeld: Rongo het sukses in oorlog en die vrugbaarheid van die grond verseker, maar dit het voortdurende offerandes van menslike liggame en taro in ’n eindelose sirkel vereis.
Japie Hauptfleisch
Jacob Daniël Hauptfleisch is op 5 Julie 1875 op die plaas Sanddrif by Wellington in die Kaapkolonie gebore. Tydens die uitbreek van die oorlog was hy onderwyser in die Republiek van die Oranje-Vrystaat. Eers dien hy onder genl. C.R. de Wet en later onder kommandant Gideon Scheepers. Op kommando het hy opgetree as die godsdienstige leier van sy medestryders.
Hauptfleisch is op die plaas Scheurfontein begrawe, maar is enkele jare later op sy familieplaas by Wellington herbegrawe. Op 21 Februarie het 'n doodsberiggie in De Zuid-Afrikaan verskyn.
'n Gedenksteen ter nagedagtenis aan Japie Hauptfleisch is op Woensdag 3 Oktober 1956 op die plaas Scheurfontein onthul. Dr. Eric Stockenström was die spreker by die geleentheid.
Jagter se Belt
Die Jagter se Belt, die Gordel van Orion of die Drie Konings is ’n patroon in die sterrebeeld Jagter. Dit bestaan uit drie helder sterre: Alnitak, Alnilam en Mintaka. Deur na die drie sterre aan die naghemel te soek, is die maklikste manier om die Jagter te vind. Die sterre lyk byna presies eweredig versprei in ’n reguit lyn, en lyk dus soos die belt of gordel van die Jagter se uitrusting. Hulle is in die Suidelike Halfrond in die somer die beste sigbaar.
Die sterre
duimnael|links|180px|Die Jagter se Belt en Swaard.
Name
Daar is verskeie name vir die drie sterre. In Spanje, Portugal en Brasilië staan hulle ook bekend as die "Las Tres Marías". In Suid-Afrika word hulle meestal die "Drie Konings" genoem, en in die Filippyne en Puerto Rico "Los Tres Reyes Magos". Die sterre is elke jaar om en by Epifanie of Driekoningedag (6 Januarie), die sigbaarste aan die naghemel. Dis die tyd toe die drie wyse manne die baba Jesus in die Bybel besoek het.
Richard Hinckley Allen, die skrywer van Star Names: Their Lore and Meaning, noem talle ander name vir die sterrepatroon, soos: Jakobstaf, die Goue Ra-nok, die El, die Drie Wyse Manne of bloot die Drie Sterre.
Die vers "Sou jy die Sewester (Sewe Susters) met ’n band kon vasknoop of die band van Orion kon losmaak?" kom in Job 38:31 voor. Orion word ook in Job 9:9 en Amos 5:8 genoem.
Clathria imperfecta
Clathria imperfecta is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Clathria en tot die familie Microcionidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1896 deur Dendy.
Reginald Green
Reginald Green (28 Maart 1902 – 2 Februarie 1973) was 'n Britse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Othello (1965) en Spring and Port Wine (1970), en in die televisiereeks The Big Pull (1962).
1280
Die jaar 1280 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 80ste jaar van die 13de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Dalarna
Dalarna (letterlik "Die valleie") is 'n historiese landskap in die noordweste van Svealand (Sentraal-Swede) wat grootliks met die huidige administratiewe distrik Dalarnas län (vroeër Kopparbergs län) ooreenkom, behalwe vir klein afwykings (die parogie Hamra maak tans byvoorbeeld deel uit van Gävleborgs län), en tot by die grens met Noorweë strek. Die plaaslike mynbou- en houtbedryf vorm saam met metaalverwerking en toerisme, wat reeds teen die middel van die 19de eeu ontwikkel het, sy ekonomiese basis, en Dalarna se tipiese rooi (of soms ook blou) geverfde Dalarna-houtperdjies (Sweeds: Dalahästar) het 'n simbool vir die landskap geword wat orals in Swede te koop is. Die topografie van Dalarna word oorheers deur die Siljanmeer, wat in sy sentrum lê, en die riviere Västerdalälven en Österdalälven wat in Djurås in die munisipaliteit Gagnef saamvloei om die rivier Dalälven te vorm. Die hoogste punt van Dalarna is die Storvätteshågna wat 1 204 meter bo seevlak rys. Die laagste punt is in die suidooste waar die Dalälven teen 'n hoogte van 55 meter bo seevlak Dalarna se grens oorsteek. Baie van Dalarna se paaie loop vanuit die suidooste langs die riviere en deur sy vrugbare valleie in noordwestelike rigting. Die huidige idilliese Siljanmeerlandskap is sowat 365 miljoen jaar gelede gevorm nadat 'n natuurramp die gebied getref het: Die sigbare krater in die gebied getuig van 'n grootskaalse meteorietinslag, en die Siljan-, Orsa- en Skattungenmeer maak almal deel uit van hierdie krater.
Groot hoeveelhede minerale is as gevolg van die kosmiese ramp in Dalarna ontdek, en yster, koper en silwer het van die arm landelike streek vanaf die 17de eeu 'n beduidende mynbougebied gemaak wat die basis vir Swede se welvaart en Noord-Europese grootmoondheidstatus gevorm het. Die geskiedenis van Falun se kopermyne strek selfs meer as 1 000 jaar terug.
Vandag staan die Siljanmeergebied as die sentrum van die tradisionele Sweedse volkskultuur bekend. In die klein dorpe langs die meeroewer word tipiese Midsomerfeeste vanaf 23 en 24 Junie tot in Julie gevier, en die jaarlikse musiekfeeste rondom die Siljanmeer en in Falun is die beduidendste van hul soort in Swede. Strykorkeste van tot by tagtig musikante vorm net soos Dalarnaperdjies uit die dorp Nusnäs deel van Dalarna se kultuur.
Administrasie
Net soos ander Sweedse landskappe het Dalarna in administratiewe opsig geen betekenis nie. Die landskap het die grootste deel van die provinsie Kopparbergs län uitgemaak wat in 1647 gestig is. In 1998 is die län se naam verander na Dalarnas län, onder meer omdat daar min verskille tussen die landskap en die län is (die landskap se oppervlakte is 29 086 vierkante kilometer teenoor 28 193 vk km vir die län) en die dorp Kopparberg in Örebro län dikwels valslik as die naamgewer van Kopparbergs län beskou is. Die oorspronklike naam was afgelei van die Stora Kopparberg ("Groot Koperberg"), 'n alternatiewe naam vir die kopermyn van Falun.
Geografie
Die nywerheidstede Borlänge en Falun is die grootste nedersettings in Dalarna. Falun het naas sy historiese kopermyn ook internasionale bekendheid as 'n wintersportsentrum verwerf. Suid-Dalarna maak deel uit van die historiese mynbougebied Bergslagen.
Die hooftoerismesentrum van Dalarna lê rondom die idilliese Siljanmeer met bekende dorpe soos Leksand, Rättvik en Mora aan sy oewer. Wes-Dalarna word deur fjälls oorheers, bergagtige gebiede wat bokant die woudgrens lê. Hier is bekende wintersportsentrums soos Sälen en Idre geleë. Idre is die tweede grootste van sy soort in Swede ná Åre en tree soms as gasheerdorp van die Sweedse skikampioenskappe op, terwyl Sälen as die tradisionele beginpunt van die Vasaloppet of Wasa-skiloop na Mora fungeer.
Noord van die Siljanmeer lê die afgeleë en yl bevolkte woudgebiede van Orsa finnmark. Die naam verwys na die historiese inheemse bevolking, die Woudfinne (Sweeds: skogsfinnarna).
Geskiedenis
Die Sverre-saga is die oudste verwysing na die landskap wat hier Järnbäraland genoem en as 'n heidense gebied beskryf word wat hom in 1177 aan die Svea-koning onderwerp het.
Die suide van Dalarna is al vroeg geïndustrialiseer en het deel uitgemaak van die mynbougebied Bergslagen. Die res van Dalarna, veral die gebiede wat verder van die Siljanmeer en Dalälven geleë was, het egter 'n pionierstreek gebly. Finnmark het selfs tot in die 19de eeu 'n ongerepte gebied gebly. In die 16de eeu het Gustav Vasa tydens die regentskap van Christiaan II na Dalarna gevlug, en die Dalekarliërs, wat deur 'n sterk vryheidstrewe gekenmerk was, het hul vryheidsoorlog teen die Dene begin. In 1521 het Gustav Vasa se troepe in die slag van Brunnbäcks färja die Deense leër onder die bevel van Christiaan II verslaan en uit Dalarna verdryf. Die plaaslike troepe is deur Peder Svensson uit Vibberboda en Olof Bonde uit Norrbärke aangevoer.
Brunnbäcks färja was vroeër naby die pad van Dalarna na Stockholm geleë. Jong Dalekarliërs het in die 18de en 19de eeu gereeld twee keer per jaar, ná die saai- en ná die oestyd, per voet na die hoofstad gestap om hier herrarbete ("werk by base") te verrig. Jong dames het byvoorbeeld as huisbediendes, tuin- en parkwerkers hul brood verdien, terwyl jong mans as bouwerkers, houtdraers, steenleggers en ysterdraers gewerk het.
Die parogieë Särna en Idre het oorspronklik deel uitgemaak van die Noorse Østerdalen. In 1645 is hierdie twee dorpsgebiede deur sowat 200 Morakarliërs onder die bevel van Älvdalen se kapelaan, Daniel Boschovius, verower. Ná die vredesooreenkoms van Brömsebro in dieselfde jaar het die gebied Sweeds gebly en is by Dalarna ingelyf.
Die mynbougebiede van Norberg en Skinnskatteberg het vanaf die middel van die 17de eeu deel uitgemaak van Dalarna, maar is as gevolg van Axel Oxenstierna se administratiewe hervormings later by Västmanland ingelyf.
Kultuur
Dalarna se bekende rooi houtperdjies het hul oorsprong in die speelgoedperdjies wat boswerkers vroeër vir hul kinders uit hout gesny het wanneer hulle langs die kampvure gesit het. Perde is immers ook as werkdiere in die bosbedryf ingespan. Gedurende die 19de eeu het mense begin om die houtperdjies met versierings te verfraai.
Die industriële vervaardiging van Dala-perdjies het in 1928 'n aanvang geneem toe die Olsson-gesin uit die dorp Nusnäs 'n lening ter waarde van 400 Sweedse kroon ontvang het om 'n fabriek op te rig. Die beskeie onderneming het later tot 'n beduidende aandelemaatskappy ontwikkel. Vir die wêreldtentoonstelling van 1939, wat in New York gehou is, is 'n reusagtige Dala-perd voor die Sweedse pawiljoen geplaas wat groot opslae in die internasionale pers gemaak het.
Huis van Nassau-Weilburg
Die Huis van Nassau-Weilburg het regeer oor ’n deel van Nassau, wat van 1344 tot 1816 ’n staat in die huidige Duitsland was. Die heersers van die huis het daarna oor die Hertogdom van Nassau regeer tot in 1866, en sedert 1890 regeer hulle oor die staat Luxemburg. Die manlike lyn van die Huis van Nassau-Weilburg het uitgesterf met die dood van groothertogin Charlotte in 1985. Die naam het egter behoue gebly vir die regerende dinastie, hoewel die heersers van vaderskant afstam van die Huis van Bourbon-Parma.