cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meent Borcherds
Skrywer
In 1826 vra hy die redakteur van die N.Z.A.T. of dit nie tyd is dat 'n algemene geskiedenis van die Kaap die Goeie Hoop wat nie op los gerugte of partydige beskrywings van deurtrekkende reisigers nie, maar op die oorspronklike argiewe van die land gebaseer is, opgestel moet word eer die kennis van die ou skryfwyse in openbare dokumente wat alreeds begin verminder het, heeltemal verlore gaan nie. Die redakteur was van oordeel dat daar niemand geskikter as Borcherds vir so 'n taak was nie. Hy het dus begin met ondersoek in die argief van die politieke raad, en voor sy dood het hy reeds die geskiedenis van die volksplanting aan die Kaap vir die vroegste tydperk (1652–73) geboekstaaf. Hierdie geskiedenis verskyn in 1830 in verkorte vorm in die South African Quarterly Journal.
Nog 'n historiese bydrae is sy "Geschiedenis der gecombineerde kerkvergadering gehouden in de Kaapstad in de jaren 1745-1757", wat in 1828 in die N.Z.A.T. verskyn en eweneens die vrug is van studie van die oorspronklike stukke.
Borcherds het die Suid-Afrikaanse letterkunde verder verryk met sy gedigte en geskiedkundige verhale. Toe die eerste drukpers omstreeks 1800 aan die Kaap in gebruik geneem word deur die Zuid-Afrikaansche Drukpers-Genootschap waarvan Borcherds 'n stigter was, het hy dit verwelkom met 'n gedig. By hierdie geleentheid het ook 'n tweede gedig van hom verskyn, met die titel "De maan: een leerdigt", en hierdie twee gedigte kan as die eerste letterkundige voortbrengsels wat aan die Kaap gedruk is, beskou word. As digter was Borcherds 'n verteenwoordiger van die klassisisme, waarvan die poëtiese ontboeseminge te verstandelik uitgedink word en te weinig gevoel bevat. Ondanks hul literêre gebreke, is sy gedigte uit kultuurhistoriese oogpunt uniek.
Sy letterkundige produkte, sommige onder sy eie naam en ander onder die skuilnaam E.D.P. — verskyn gewoonlik in die N.Z.A.T. Sy geskiedkundige verhale munt nie uit vanweë besondere vormskoonheid nie, maar sy styl is eenvoudig en direk. Net soos by sy gedigte het hy hier soms geworstel met die lewensprobleme soos van 'n ernstige predikant verwag kan word. Ook op hierdie gebied is dit die kultuurhistoriese betekenis, pleks van die intrinsieke waarde daarvan, wat van belang is.
Komponis
Buiten sy historiese en poëtiese werk het Borcherds, soosblyk uit twee bewaarde notaboekies, ook die toonkuns as liefhebbery beoefen. Die boekies bevat afskrifte van 'n aantal van C.P.E. Bach se "Gellerts geistliche Oden und Lieder", waarvan 'n paar in Hollands vertaal is. In die eerste boekie is vyftien kort stukkies vir klavier of klavesimbel opgeteken, sonder vermelding van die komponis. Nege hiervan is minuette, vier het "Murky"-basse en twee is gigues. Die tweede gigue, genoem "Commolan", is klaarblyklik deur 'n ander hand geskryf. Dit is die werk van 'n musikale amateur, moontlik Borcherds self. So nie kon dit verwerkings op blote afskrifte gewees het.
Amper vanselfsprekend het hy ook belanggestel in kerksang en in die installering van die gemeente se eerste kerkorrel. Tydens die viering van sy veertigjarige jubileum as predikant op 22 Oktober 1826 het Willem Brandt, orrelis van die Lutherse Kerk in Kaapstad, 'n uitvoering van vokale en instrumentale musiek verskaf deur 'n orkes, saamgestel uit die "fatzoenlijkste klasse van Jong Zuid Afrikaners", op Stellenbosch kom lei. By dié geleentheid het die gemeente Stellenbosch hom in die kerk 'n silwer vaas aangebied as blyk van agting en liefde.
Aftrede
Die ouderdom het sy liggaamswakte vermeerder. In 1830 is hy deur 'n swaarmoedigheid oorval, gepaard met 'n ingebeelde vrees dat hy dalk skielik na 'n ander gemeente verplaas sou word; hieroor is hy egter skriftelik deur die koloniale sekretaris gerus gestel. Die swaarmoedigheid het vir 'n kort rukkie verdwyn, maar gou weer teruggekom. Dit het vererger toe sy vrou in Oktober 1830 skielik oorlede is terwyl hy afwesig was op besoek in Kaapstad. Van toe af het hy nooit weer lewensvreugde ervaar nie.
Hy aanvaar sy emeritaat op 9 Desember 1830 en bly woon in die sierlike pastorie La Gratitude wat hy aan Dorpstraat, Stellenbosch, in die Kaaps-Hollandse boustyl laat bou het en wat in 1948 tot nasionale gedenkwaardigheid geproklameer is. In ds. Borcherds se tyd was 'n predikantsalaris baie gering. In die eerste 20 jaar van sy dienstyd op Stellenbosch was sy vergoeding slegs £70 5s, per jaar, in 1805 is dit verhoog tot £75, in 1812 tot £112 10s., in 1820 tot £150 en in 1828 tot £300 per jaar. As vader van tien kinders was dié inkomste heeltemal ontoereikend, veral in die eerste kwarteeu van sy bediening toe hulle nog klein was, sodat hy genoodsaak is om 'n stuk grond te koop in 1794, die jaar toe sy vyfde kind gebore is. Hy bebou dié grond in sy vrye tyd in die hop om sy traktement deur wynbou aan te vul en dit gaan so voorspoedig dat dit geldelike uitkoms aan hom en sy gesin bied. Op die een deel van die grond het hy die huis gebou wat hy La Gratitude noem omdat hy geglo het dat hy dit aan die goedheid van die Here te danke gehad het. In die voorgewel het hy 'n afbeelding van die Here se alsiende oog geplaas.
In La Gratitude (Die Dankbaarheid) is hy oorlede en begrawe in die familiegrafkelder by die moederkerk op Stellenbosch in dieselfde graf as sy vrou. Dr. Abraham Faure van Kaapstad het die lykrede gehou. Terselfdertyd is die eggenote van sy opvolger op Stellenbosch, ds. T.J. Herold, begrawe. Albei lyke is in die kerk geplaas voor die preekstoel, wat met swart behang is. 'n Groot deel van die gemeente was vir die begrafnis byeen.
Beskouing
Ds. Borcherds was 'n geliefde predikant, 'n ontwikkelde en belese man, en daarby het hy ook 'n digterlike gevoel, literêre talent, 'n historiese sin en 'n lewendige gees gehad. Sy invloed en aansien het die grense van sy tyd en omgewing ver oorskry. Volgens sy voorvermelde berekeninge het hy in sy leeftyd 2 670 keer gepreek, 4 559 keer die doop bedien, 2 125 lidmate aangeneem, 879 pare getrou en vir die werk van die Here £6 570 ingesamel.
Iemand, wat ds. Borcherds van naby geken het, maar wie se naam nie bekend is nie, het van hom gesê: "Als leraar was hij in leer en wandel onberispelik; geoefend in de kundigheden tot zijn beroep en ambt behorende, oordeelde en redeneerde hij met gezond verstand en haatte alle dweepzucht. Hij hield niet van uiterlikheden, maar achtte de inwendige christelike toestand van de mens, de stille en verborgen omgang met God, de erkentenis van des Zaligmakers verdiensten, en de nakoming en beoefening der christelike zedelike plichten, als de gronden waarop het gebouw des Christendoms moest gevestigd worden. Hij was verdraagzaam en wist in gesprekken de schoonheden van de christelike godsdienst zo voor te stellen, dat daaruit troost zo in leven als sterven gevonden werd – hij sprak dan beminnnelik en gepast. Als groot bewonderaar der natuur hield de starrehemel des nachts en de aarde met haar wonderen meermalen zijn aandacht bezig. Gaarne was hij de leidsman der jeugd en voor hen, die voorbereid werden om leraar te worden, de gulle vriend en welmende raadgever. Hij deelde bereidwillig met ruime teugen uit de bron zijner wetenschap, en was waarlik gelukkig, wanneer studenten en vrienden, in hun pogingen slaagden. Hij bestierde zijn huisgezin zachtmoedig – zuivere godsdienst gaf de hoofdtoon – de vriend verenigde zich met de vader – huiselikheid bekoorde vreemdeling en landgenoot, en het geluk scheen aldaar ten minste tijdelik zijn zetel gekozen te hebben."
Skryfwerk
Meent is ’n groot bewonderaar van Afrika se natuur en dit inspireer hom om die leerdig De Maan te skryf, ’n fragment waarvan ook opgeneem word in Gerrit Komrij se bloemlesing Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte. Gedeeltes van hierdie gedig is dan ook in April 1801 een van die eerste publikasies van die nuwe drukpers aan die Kaap en die publikasie daarvan word aangekondig in die Kaapsche Courant van 24 April 1801. Die hele gedig word in twee dele (1802 en 1803) gepubliseer en herdruk in 1858. De Maan bestaan uit vier sange, waarin die lewe en stryd met die bose en daarna die lewensloop, begrafnis en oordeel van ’n grysaard met die naam Philander besing word. Die maan word hierin ’n simbool van die verhewe dinge wat heers bo die geraas en gewoel van die aarde. Feitlik alle ondeugde word in die gedig beskrywe, met die doel om die leser op die gevare daarvan te wys en sodoende van sulke gedrag af te skrik. As sodanig word die Christelike leerstellings dan die antwoord op die versoekings en gevare van die menslike lewenstyl. ’n Tweede leerdig, Een levensreis verskyn in 1826 onder die pseudoniem E.D.P. in Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift. Hierdie leerdig is veel korter as De Maan en bestaan uit drie afdelings, waarin onderskeidelik die kleutertyd, die jeug en volwassenheid behandel word. Hy skryf in 1830 die lang gedig, Gedicht over de Volksplanting van de Kaap de Goede Hoop, wat kort na sy dood in 1832 in twee aflewerings in die tydskrif gepubliseer word. Hierdie gedig van 528 versreëls is uitsonderlik in die geskiedkundige voorstelling van sy tyd, omdat dit veral die voorkoloniale geskiedenis as onderwerp het, in teenstelling met slegs die koloniale geskiedenis van die periode na 1652 wat gewoonlik die onderwerp was. So kom die toestand van die Khoi voor die koms van die koloniste onder die loep en word hierdie inheemse bewoners se heidense en (volgens Westerse maatstawwe) barbaarse gewoontes oor die algemeen negatief beoordeel. In teenstelling met die beeld wat sekere filosowe en sendelinge wil skets van die “edele barbaar” in hulle natuurstaat word die koms van die koloniste hier gesien as redding vir die inheemse bewoners, deurdat hulle nou gekersten kan word en die vrugte van die beskawing, veral godsdiens, orde en wet, kan leer ken. In besonder word hulle van wetteloosheid verlos. ’n Fragment uit hierdie gedig word opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte. Uit die Hoogduitse bundel De Christen bij de Grave van 1753 vertaal hy in 1826 etlike stukke in rymlose verse onder die titel Troostgronden voor stervende Christenen, terwyl sy gedig oor Lucretia’s bede om een Echtgenoot uit dieselfde jaar afkomstig is. Van die Duitse lied Für alle gute Sey gepreist maak hy ’n vertaling wat die gesin saans na huisgodsdiens gesing het en in die verslag van die byeenkoms van die Genootschap vir Landbouw, Kunsten en Wetenschappen van 1 September 1800 word melding gemaak van “het gedicht ter gelukwensching van het Genootschap” wat van sy pen gekom het. Laasgenoemde twee werke het verlore gegaan.
Meent doen ook mee aan geskiedskrywing en plaas in Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift ’n Beschrijving van Stellenbosch in verskeie dele vanaf 1824 tot 1830. Hierdie beskrywing behandel baie van die vernaamste geskiedkundige gebeure in die Kaap vanaf die ontstaan van die Hollandse nedersetting tot met die tweede Britse besetting van die Kaap. Hiervoor doen hy uitgebreide navorsing uit die beskikbare bronne van sy tyd, veral dokumente in die Stellenbosse Argief. In 1826 moedig die redakteur van Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift hom aan om ook die algemene geskiedenis van die volksplanting in die Kaap op skrif te stel en later daardie jaar verskyn dan in die tydskrif Algemeene geschiedenis der Europese volksplanting aan de Kaap de Goede Hoop. Hierin behandel hy die jaar 1662, waarin Jan van Riebeeck se Instruktief en Memoriën aan sy opvolger Zacharias Wagenaar die onderwerp is. Dit is egter die laaste stuk oor hierdie groot onderwerp wat van hom gepubliseer word. Die natuurskoon van sy omgewing gee aanleiding tot die publikasie in 1828 van die artikel oor De Waterval in den Jonkershoek nabij Stellenbosch, met ’n Beschrijving van de Fransche Hoeks Hottentots Hollands Kloof wat in 1830 volg. By die hoofstuk uit De Beschrijving van Stellenbosch in 1829 plaas hy twee korter stukkies, naamlik Republikeinsche Geest der Hollanders, aan de Kaap de Goede Hoop in het jaar 1677 en Dood en Begrafenis van den predikant der Kaapsche Gemeente, Petrus Hulsenaer, albei uit die Dagregister getrek.
Verdere stukke verskyn ook van hom in Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift onder die pseudoniem E.D.P., onder andere ’n tweede leerdig onder die titel Een Levensreis in 1826. Hy skryf ook die historiese verhaal De Merkwaardige Grot waar hy na aanleiding van die lot van Napoleon die vergelyking maak: Gelijk de uitbarsting van eenen vulkaan niet alleen alles, wat in deszelfs omtrek ligt, aandoet maar ook zelfs ver afgelegene landstreken, zoo kon ook deze uithoek, door deszelfs betrekking op Europa in het algemeen, en deszelfs moederland in het bijzonder, niet onaangedaan blijven” In hierdie verhaal vertel hy van vroeë besoeke aan die natuurwonder digby Kaap Agulhas, die Druipkelders, en aan Warmebad naby Caledon, waar volstruise en zebras en uitgehongerde Khoi rondswerf. Tydens ’n tweede besoek ’n kwarteeu later het veral die sendingstasie by Genadendal hierdie gebied in ’n plek van beskawing omgetower. Die Kerk bly vir hom nommer een en in sy geskiedkundige navorsing en geskrifte van literêre aard vergeet hy nie haar geskiedenis en betekenis nie. Geskrifte met godsdienstige strekking in die Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift sluit in  Overdenkingen van E.D.P. A Jove principium. Reedevoering over het Christendom beskryf onder andere hoe die Christendom die menslike verval na ’n dierlike staat verhoed, omdat die Christendom sedelike reëls neerlê en ook die vergelding vir goed en kwaad in die vooruitsig stel. Hy hou ook vanaf 1812 ’n familieregister aan, waarin hy allerlei wetenswaardighede van die familie opteken. Hoewel hierdie register klaarblyklik verlore gegaan het, haal sy seun in die 1858 herdruk van De Maan ’n paar uitvoerige aanhalings uit hierdie register aan.
NG gemeente Broken Hill
duimnael|regs|160px|Ds. J.F. Wohlitz was van 1959 tot 1960 Broken Hill se tweede leraar. Toe hy hier bevestig is, het die gemeente 400 belydende lidmate en 163 dooplidmate gehad. duimnael|regs|160px|Ds. E.M. van Graan, leraar van 1964 tot 1967, waarskynlik die gemeente se laaste predikant.
Die NG gemeente Broken Hill was 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk op Kabwe (destyds Broken Hill) in die destydse Noord-Rhodesië, tans Zambië.
Ná onafhanklikwording in 1964 loop die gemeente mettertyd dood tot dit in die vroeë jare sewentig by Lusaka ingelyf is.
Mach-getal
300px|regs|duimnael|'n [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet vlieg teen transsoniese snelheid]]
In vloeidinamika, is die Mach-getal (M of Ma) (uitgespreek "mag") 'n dimensielose hoeveelheid wat die verhouding tussen vloei snelheid relatief tot 'n grens (termodinamiese grens tussen die sisteem en die omgewing) en die lokale spoed van klank voorstel.
In alledaagse taal word die mach-getal gebruik as die meting van snelheid relatief tot die spoed van klank. In die geval is Mach die aantal keer wat 'n voorwerp vinniger as die spoed van klank gaan (Mach 3 beteken bv. die voorwerp beweeg drie keer vinniger as die spoed van klank). In vloeidinamika is dit egter meer kompleks en kan wiskundig as volg voorgestel word:
waar
Omdat vloei snelheid 'n vektor hoeveelheid is wat gedeel word deur 'n skalaar om die mach-getal te kry beteken dit dat die mach-getal ook 'n vektor hoeveelheid is. Die mach-getal het dus grootte en rigting maar nie 'n eenheid nie.
Vloei Om 'n Vaste Liggaam
Vir die vloei van lug om 'n vliegtuig se vlerk word die vlerk as staties beskou en die lug partikels wat beweeg rondom die vlerk (sien relatiewe snelheid). In praktyk is dit andersom.
Soos gesien kan word uit figuur (a) het die lug-partikels wat bo die vlerk verby gaan 'n verder afstand wat afgelê moet word om dieselfde verplasing as die partikels onder die vlerk te verkry. Dit moet in dieselfde tydsduur gebeur en beteken dat die boonste partikels vinniger sal moet beweeg. As 'n voorwerp teen transsoniese snelhede beweeg sluit die vloei veld rondom die voorwerp beide sub- en supersoniese dele in. Die lug digtheid van die area bo die vlerk verminder. Die transsoniese gebied begin gewoonlik waar die eerste M>1 areas begin vorm. In die geval van 'n vlerkprofiele, gebeur hierdie tipies bo die vlerk.
Supersoniese vloei kan slegs terug keer na subsoniese vloei deur middel van 'n normale skok soos die vloei stadiger raak (hierdie gebeur tipies voor die agterkant van die vlerk soos in die skets gesien). Die energie wat die lug in die vorm van snelheid besit het (kinetiese energie) moet nou van ontslae geraak word. Dit gebeur in die vorm van 'n skokgolf. Dit verklaar die soniese skokgolf wat gehoor kan word as 'n supersoniese vliegtuig oor 'n waarnemer vlieg. Hierdie konsep is nie beperk tot 'n vlerk van 'n vliegtuig nie kan in verskeie ander toepassings gesien word.
Pieter du Toit (predikant)
duimnael|regs|180px|Ds. Pieter du Toit, leraar van [[NG gemeente Drieankerbaai van 1967 tot 1989.]]
Ds. Pieter (Piet) du Toit (5 Augustus 1921 – 21 Julie 1989) was 'n predikant van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, waarvan die laaste 22 jaar tot en met sy dood as leraar van die NG gemeente Drieankerbaai.
Hy was die seun van dr. Piet du Toit, jare lank sekretaris van die NG Kerk se Sinodale Kommissie van Diens van Barmhartigheid in Kaapstad.
As skoolseun het hy Transvaal op die atletiekbaan verteenwoordig en ook vir Maties se eerste span rugby en krieket gespeel. Hy is in 1947 gelegitimeer waarna hy agtereenvolgens die volgende gemeentes bedien het: Heidelberg (Gauteng), Vereeniging, Heidelberg (Wes-Kaap) en van 15 April 1967 Drieankerbaai, Kaapstad.
Du Toit was gelief en gewild in die gemeente asook in die gemeenskap. In sy begrafnisrede het dr. Frits Gaum gesê Du Toit was 'n atleet by wie van moed opgee nie sprake was nie. Volgens sy eggenote, Zenobia, was hy 'n blymoedige mens wat elke dag voluit gelewe het.
'n Roudiens is in Drieankerbaai gehou en die teraardebestelling was op Gordonsbaai.
Ehretia
Ehretia is 'n genus van kruidagtige plante, wat struike of bome kan wees, wat hoort tot die familie, Boraginaceae. Kenmerkend van die genus is die blare sonder hare en voel effens soos skuurpapier. Hulle gee ook 'n skerp reuk af wanneer hulle gekneus word. Die vrugte is klein en vlesig.
Boomspesies
Van die Suid-Afrikaanse spesies is:
Anhui
Anhui (Chinees: 安徽, [ánxu̯éi̯], ) is 'n provinsie van die Volksrepubliek China. In 2017 het die provinsie 'n bevolking van sowat 62 miljoen gehad.
InniBos
Innibos is 'n nasionale kunstefees wat jaarliks in en om Nelspruit aangebied word.
Die 2012 Innibos-fees het vanaf 27 - 30 Junie 2012 plaasgevind.
Gonubie
Gonubie is 'n kusdorp aan die mond van die Gonubierivier, 21 km noordoos van Oos-Londen in die Oos-Kaap. Dit vorm deel van Buffalo City.
Die naam beteken Braamrivier in Khoisan. Gonubie het sowat 11 500 inwoners, wat in die lae-inkomstegebied van Mzamomhle, die middel-inkomstegebied van Riegerton Park en die meerderheid van die inwoners wat in die middel- en boonste-inkomstegebiede woon. Gonubie het 18 "weë" en 12 "strate". Daar is ook die spoggerige riviergebied, wat 'n gewilde toeristebestemming is. Gonubie se hoofstrand is 'n pragtige strand met 'n spaanderbordvoetpad van wêreldgehalte. In 2010/11 het Gonubie se strand die gesogte Blouvlagstrand-toekenning ontvang.
Homo heidelbergensis
Homo heidelbergensis (soms Homo rhodesiensis genoem) is ’n uitgestorwe spesie van die genus Homo wat minstens 600 000 jaar gelede in Afrika, Europa en Wes-Asië gewoon het en uit tot 1,3 miljoen jaar gelede kan dateer. Dit het tot sowat 200 000 of 250 000 jaar gelede oorleef.
Die brein van Homo heidelbergensis was amper so groot soos dié van die moderne Homo sapiens. Dit is baie waarskynlik die voorouer van Homo sapiens (in Afrika) en die Neanderdallers (in Europa), en moontlik ook die Homo denisova (in Sentraal-Asië). Dit is in 1907 die eerste keer naby Heidelberg, Duitsland, ontdek en is deur die Duitse antropologie-professor Otto Schoetensack beskryf en ’n naam gegee.
Morfologie en interpretasies
Beide H. antecessor en H. heidelbergensis het moontlik van die morfologies eenderse H. ergaster van Afrika afgestam. Omdat H. heidelbergensis ’n groter brein (tipies sowat 1 100–1 400 cm3, groter as die gemiddelde 1 350 cm3 van die moderne mens) en meer gevorderde gereedskap en gedrag gehad het, is dit as ’n afsonderlike spesie geklassifiseer. Die mans was sowat 1,75 m lank en het 62 kg geweeg, teenoor die vroue se 1,57 m en 51 kg. Volgens die paleoantropoloog en argeoloog Lee R. Berger van die Universiteit van die Witwatersrand, is uit verskeie fossiele bene afgelei sommige bevolkings van H. heidelbergensis was "reuse" van dikwels oor die 2,13 m wat tussen 500 000 en 300 000 jaar gelede in Suid-Afrika gewoon het.
Sosiale optrede
Die onlangse ontdekking van 28 skelette in ’n put in Spanje dui daarop dat H. heidelbergensis dalk die eerste lede van die genus Homo was wat hul dooies begrawe het.
Die argeologie-professor Steven Mithen glo H. heidelbergensis het nes sy afstammeling, H. neanderthalensis, ’n prototaal gehad waarmee hulle gekommunikeer het. Die morfologie van die buite- en middeloor dui daarop dat hul gehoor, anders as dié van sjimpansees, baie soos die mens s’n was. Hulle kon moontlik tussen baie verskillende klanke onderskei.
Geen vorme van kuns of gesofistikeerde artefakte is nog ontdek nie. Rooi oker, ’n mineraal wat dikwels met ’n rooi pigment gemeng en as verf gebruik is, is egter op ’n terrein in Frankryk gevind.
Fossiele
Fossiele van H. heidelbergensis wat ontdek is, sluit in:
Narva
Narva (Duits: Narwa), wat aan die gelyknamige rivier geleë is, is die derde grootste stad van Estland met 'n bevolking van meer as 65 000 mense. Sowat 95 persent van die inwoners is etniese Russe, en Narva dien as die kulturele sentrum van Estland se beduidende Russiessprekende minderheid. Twee groot vestings, die Estniese Hermanni linnus (wat oorspronklik deur die Dene opgerig is) en die Russiese Ivangorod, wat albei langs die Narvarivier ontstaan het, versinnebeeld Narva se historiese rol as 'n Estniese voorpos op die grens tussen hierdie Baltiese land en Rusland.
Die Estnies-Russiese grens naby Narva vorm vandag ook die ekonomiese en kulturele grenslyn tussen die Weste en die Europese Unie enersyds en Rusland andersyds. Narva se oorspronklike stadsargitektuur in die barok-styl, wat uit die tydperk van die Sweedse heerskappy gedateer het, is vroeër as die beduidendste in die Oossee-gebied beskou. Maar as gevolg van die hewige gevegte, wat hier in 1944 tydens die Tweede Wêreldoorlog gewoed het, is die meeste Barok-geboue verniel.
Narva lyk vandag soos talle moderne stede uit die Sosialistiese periode, met nywerhede en die kenmerkende woonstelblokke wat met voorafvervaardigde elemente opgerig is. Die stad beskik daarnaas oor die enigste oorblywende Lenin-monument in die Baltiese lande (alhoewel dit intussen uit die stadsentrum verwyder en na die slothof verskuif is).
Die uitgestrekte Peipusmeer (Esties: Peipsi järv) is suid van Narva geleë.
Vroeë geskiedenis
Soos uit argeologiese vondse blyk, was die gebied reeds gedurende die Middelsteentydperk sowat 8000 jaar gelede bewoon, terwyl die eerste nedersettings in die gebied tussen die 5de en 4de millennium voor Christus ontstaan het. Hierdie vroeë beskawing is dan ook na Narva vernoem. Die versterkte nedersetting in Narva Joaru is die oudste bekende van sy soort in Estland en is omstreeks 1000 v.C. gevestig.
Die etimologiese oorsprong van die stadsnaam is tans nog nie duidelik nie. 'n Meerderheid navorsers neem aan dat dit uit die Wepsiese taal ontleen is en "rivier" of "waterval" beteken. Die Eerste Nowgorod-kronieke is die oudste historiese dokument wat na Narva verwys – in die jaar 1172 beskryf dit 'n distrik in Nowgorod wat as Nerevsky of Narovsky konets (skeepswerf) bekend gestaan het. Volgens geskiedkundiges is hierdie naam van die Narva-rivier afgelei en dui daarop dat die nedersetting op 'n besige handelspad geleë was, alhoewel daar tans geen aregeologiese bewyse is wat die bestaan van 'n handelspos in hierdie periode sou kon staaf.
Die Deense Liber census Daniae, 'n sensusboek uit die jaar 1240, verwys na 'n nedersetting met die naam Narvia wat sy ontstaan moontlik aan die oprigting van 'n Deense grensversterking aan die Narva-rivier te danke gehad het. In 1345 het die Deense koning Valdemar IV die Lübeckse stadreg in Narva ingevoer.
In Rusland het Narva ook as Rugodiv bekend gestaan, waarby die woordstam ruga na ongebruikte of kerkgrond verwys. Hierdie toponiem verskyn eers vanaf die middel van die 14de eeu in geskrewe dokumente en was tot in die 18de eeu gebruiklik.
Middeleeuse geskiedenis
Narva se ligging teen die Narva-rivier en op die kruispunt van beduidende handelsroetes het die groei van die nedersetting en die oprigting van 'n versterking aangewakker. Narva se vesting het tydens die Deense heerskappy oor Noord-Estland in die tweede helfte van die 13de eeu as gevolg van 'n aantal Deens-Russiese konflikte ontstaan – die eerste historiese verwysing na die vesting dateer uit die jaar 1277. Nadat die Deense koning sy besittings in Noord-Estland verkoop het, het Narva en sy vesting in 1346 onder die heerskappy van die Lyflandse Ridderorde gekom. Die vesting Ivangorod anderkant die Narva-rivier is in 1492 deur die Moskouse groothertog Ivan III gevestig.
Gedurende die Middeleeue het Narva 'n beduidende rol as handelspos gespeel, en dit was veral die Hansebond wat in hierdie handel betrokke was. Weens Tallinn se weerstand het Narva nogtans nooit self 'n lid van die Hansebond geword nie en ook steeds 'n relatief klein dorpie gebly – volgens skattings het sy bevolking in 1530 slegs tussen 600 en 750 mense beloop.
Die Sweedse en Russiese periodes
Gedurende die Lyflandse Oorlog het Rusland die dorp in 1558 verower, en Narva was vervolgens 'n beduidende seehawe en handelspos vir die Russiese tsare. Tog het Sweedse troepe onder bevel van Pontus De la Gardie Narva reeds in 1581 ingeneem en dit by die Sweedse Ryk ingelyf.
Tydens die Sweedse heerskappy het die huidige ou stadskern van Narva ontstaan. Ná 'n groot brandramp in 1659, waartydens groot dele van die stad verwoes is, is slegs steengeboue in die middestad toegelaat. Danksy die inkomste uit die florerende handel was die heropbou binne twee dekades afgehandel. Die barok-argitektuur in die stadsentrum het grotendeels tot in die tydperk van die Tweede Wêreldoorlog bewaar gebly en het dwarsoor Europa as een van die beste voorbeelde van hierdie boustyl bekend gestaan. Kort voor die einde van die Sweedse heerskappy het die bekende Sweedse militêre ingenieur en boumeester Erik Dahlbergh 'n reeks versterkings rondom Narva opgerig wat as een van die grootstes in Noord-Europa beskou is.
Gedurende die Groot Nordiese Oorlog het in 1700 die eerste groot veldslag van hierdie konflik, die Slag van Narva tussen Sweedse troepe onder bevel van koning Karl XII en 'n Russiese leër onder tsaar Pieter I van Rusland, naby die stad plaasgevind. Alhoewel die tsaar se troepe met 40 000 soldate die Sweedse magte vier keer in getal oortref het, het die Skandinawiërs oorwinning behaal. Eers in 1704 het Rusland daarin geslaag om Narva in te neem.
Die Russe het Narva se versterkings herstel, en die stad het tot in 1863 een van die beduidendste Russiese vestings gebly ofskoon dit in militêre opsig eintlik oorbodig was – daar was geen eksterne bedreigings meer vir die tsaristiese bewind in hierdie gewes nie. In administratiewe opsig het Narva deel uitgemaak van die goewernoraat Sint Petersburg.
Vanaf die middel van die 19de eeu het Narva tot 'n belangrike nywerheidsentrum ontwikkel. Die Kreenholm-vervaardiger, 'n katoenmeul wat in 1857 deur Ludwig Knoop gestig is, het voordeel uit die goedkope waterkrag van die Narva-watervalle getrek en teen die eeuwisseling met sowat 10 000 werkers tot een van die grootste fabrieke van sy soort in Europa en die wêreld ontwikkel. Hier is in 1872 ook die eerste staking in Estland uitgeroep.
Teen die einde van die 19de eeu was Narva die beduidendste nywerheidstad in Estland – hier was 41 persent van die land se industriële mannekrag gekonsentreer (vergeleke met 33 persent in Tallinn). Die eerste spoorweglyn in die land is in 1870 voltooi en het Narva met Tallinn en Sint Petersburg verbind.
Die 20ste eeu
Ná die einde van die Eerste Wêreldoorlog het Narva in 1918 deel geword van die nuwe onafhanklike Republiek van Estland. Gedurende die Estiese Onafhanklikheidsoorlog, wat hier op 28 November 1918 begin het, het in Narva gevegte tussen Estniese en Russiese troepe uitgebars, en die Rooi Leër het die stad op die volgende dag ingeneem. Narva het tot 19 Januarie 1919 onder Russiese bewind gebly.
Narva is ook deur die Tweede Wêreldoorlog geraak – tydens die Slag van Narva is groot dele van die stad in 1944 verniel. In Narva is reeds vroeër – vir die eerste keer tydens die Duitse inval in 1941 en in die volgende oorlogsjare as gevolg van kleiner lugaanvalle – skade berokken, tog was daar geen grootskaalse verwoestings voor Februarie 1944 nie. Die grootste skade is deur die Sowjet-lugmag se aanval op 6 Maart 1944 berokken toe die historiese stadskern met sy barokgeboue heeltemal verwoes is. Min mense het as gevolg van die bombardement hul lewens verloor aangesien die Duitse Weermag reeds in Januarie van daardie jaar met die ontruiming van Narva se inwoners begin het. Toe die Duitse Ryk sy troepe begin terugtrek het, is sommige van die oorblywende geboue opgeblaas. Teen die einde van Julie was 98 persent van die stad verniel.
Ná die oorlog sou die meeste vernielde geboue heropgebou kon word aangesien hul buitemure bewaar gebly het, tog het die Sowjet-owerhede in die vroeë vyftigerjare besluit om die bouvalle te verwyder en sodoende plek vir woonstelgeboue te skep. Net drie van die historiese geboue in die binnestad, waaronder die raadsaal in die barokstyl, het tot vandag toe bewaar gebly.
Die meeste vroeëre inwoners het ná die oorlog geen toestemming gekry om na hul stad terug te keer nie – veral omdat die Sowjet-owerhede destyds van plan was om hier 'n geheime uraan-aanleg op te rig wat van Narva 'n geslote stad sou gemaak het. Ofskoon daar reeds in 1947 besluit is om die beplande aanleg eerder in die nabygeleë Sillamäe te bou, is die na-oorlogse ontwikkeling van Narva sterk deur hierdie planne beïnvloed. Die beplande aanleg en ander grootskaalse nywerheidsprojekte soos die heropbou van die Kreenholm-fabriek het ook die aanleiding vir die vestiging van talle immigrante uit ander dele van die Sowjet-ryk, veral Rusland, gegee.
In Januarie 1945 is Ivangorod in administratiewe opsig van die res van Narva geskei, en die gebied is vervolgens by die oblast Leningrad van die Russiese SFSR ingelyf. In 1954 het Ivangorod stadstatus gekry.
Nadat Estland in 1991 sy status as onafhanklike republiek herwin het, het Rusland hom nie langer aan die Verdrag van Tartu uit die jaar 1920, wat die grenslyn tussen die twee lande bepaal het, gebonde gevoel nie. Die Russe het na 'n latere besluit verwys waardeur die owerhede die administratiewe grense tussen twee vroeëre Sowjet-republieke vasgelê het. Die stad Ivangorod, wat deur die Russiese tsaar Ivan III gestig is, het sodoende Russies gebly. As gevolg van politieke spanninge is nog geen nuwe Estnies-Russiese grensverdrag onderteken nie.
Sandro Botticelli
Sandro Botticelli (ca. 1445 - 17 Mei 1510) was 'n Italiaanse skilder van die Florentynse skool tydens die vroeë Renaissance. Na sy dood het sy reputasie versleg, maar laat in die 19de eeu het daar hernieude bewondering in sy werk ontstaan. Sy Geboorte van Venus en Primavera word onder die bekendste Florentynse kunswerke gereken.
In Januarie 2021 is 'n portret (Jong man met 'n medalje) deur Botticelli vir 'n verstommende $92 miljoen (ongeveer R1,3 miljard) verkoop tydens 'n veiling van Sotheby's in New York. Dit is die hoogste prys nóg vir 'n skildery deur Botticelli wat tydens 'n veiling behaal is.
Homo rhodesiensis
Homo rhodesiensis (die Rhodesië-mens) is ’n uitgestorwe Hominini-spesie van die genus Homo. Die model daarvoor is die fossiele Kabwe-kopbeen. Ander oorblyfsels is ontdek uit dieselfde, of ’n vroeër, tydperk in Suider-, Oos- en Noord-Afrika. Die fossiele is tussen sowat 125 000 en 300 000 jaar oud. Sommige wetenskaplikes beskou Homo rhodesiensis nou as ’n ander naam vir Homo heidelbergensis.
Ontdekking
Kabwe 1, ook genoem die Broken Hill-kopbeen, is in 1921 deur die Engelse paleontoloog Arthur Smith Woodward aangewys as die tipe-monster vir Homo rhodesiensis; vandag beskou die meeste wetenskaplikes dit as Homo heidelbergensis.
Die menslike skedel is in 1921 in ’n myn by Broken Hill, Noord-Rhodesië (nou Kabwe, Zambië) ontdek deur Tom Zwiglaar, ’n Switserse myner. ’n Boonste kakebeen van nog ’n individu, ’n kruisbeen, skeenbeen, dybeen en ander fragmente is ook gevind. Die kopbeen is met sy vonds die Rhodesië-mens gedoop, maar word nou algemeen die Broken Hill-kopbeen of Kabwe-skedel genoem.
Die verband tussen die bene is onseker, maar die skeen- en dybeen word gewoonlik met die kopbeen verbind. Dit is tussen sowat 125 000 en 300 000 jaar oud. Die breinkapasiteit is sowat 1 230 cm3.
Die kopbeen is dié van ’n redelik robuuste individu en het die grootste betreklike wenkbrouriwwe van enige hominiedfossiel. Dit is beskryf as met ’n breë gesig soortgelyk aan ’n Neanderdaller s’n en is aanvanklik beskou as ’n Afrika-Neanderdaller. Onlangse navorsing het egter verskeie tussenstadiums aan die gesig uitgewys tussen dié van Homo sapiens en Neanderdallers.
Volgens die Amerikaanse paleoantropoloog Tim White kan die Rhodesië-mens die voorouer van Homo sapiens idaltu wees, wat weer die voorouer van Homo sapiens sapiens is. Die kopbeen het gaatjies in tien van die boonste tande en dit word beskou as een van die oudste voorkomste van gaatjies in tande. Invreting dui op ’n groot infeksie, en die oorsaak van dood kon ’n tandsiekte- of chroniese oorontsteking gewees het.
Pous Franciskus
Pous Franciskus (Latyn: Franciscus PP. [franˈtʃiskus], Italiaans: Francesco [franˈtʃesko], Spaans: Francisco; gebore op 17 Desember 1936 in Buenos Aires, Argentinië, as Jorge Mario Bergoglio ) is die 266ste en huidige pous van die Rooms-Katolieke Kerk, biskop van Rome en staatshoof van die Vatikaanstad. Hy is op 13 Maart 2013 verkies tydens die konklawe wat gehou is ná die aftrede van Pous Benedictus XVI. Tot sy verkiesing het Jorge Mario Bergoglio as aartsbiskop en kardinaal-priester van Buenos Aires gedien. Die naam ‘Franciskus’ beteken 'die vrye'.
Franciskus is as Argentyn die eerste Latyns-Amerikaner en Jesuïet wat as hoof van die Rooms-Katolieke Kerk verkies is. Hy is ook die eerste pous vanuit die Amerikas, die Nuwe Wêreld en die Suidelike Halfrond. Die vorige pous wat van 'n nie-Europese afkoms was, was die Siriër pous Gregorius III wat vanaf 731 tot 741 gedien het. Franciskus het homself na Franciskus van Assisi, die "heilige van die armes", genoem, en sy slagspreuk is Miserando atque eligendo ("Hy [God] het hom deur die oë van barmhartigheid gesien en gekies"). Hy is op 19 Maart 2013 ingehuldig.
Jorge Mario Bergoglio is van Italiaanse afkoms en praat Italiaans, Spaans, Duits en Latyn. Hy het ook kennis van Engels, Frans en vermoedelik van Portugees.
Bulle, briewe, ensiklieke en konstitusies
[[Lêer:Pope Francis Travels.svg|duimnael|Lande wat Pous Franciskus besoek het:
]]
Bokbitterappel
Die boom groei op hellings en aan woudrande vanaf Mosselbaai tot in die Lebomboberge en ook in die ooste van Zimbabwe. Die plant word 'n onkruid op versteurde plekke.
Die boom se FSA-nommer is 669.3
Die boom het twee subspesies:
Judi Dench
Dame Judith Olivia "Judi" Dench, CH, DBE, FRSA (gebore 9 Desember 1934) is 'n Engelse toneel-, film- en televisie-aktrise.
Dench het haar debuut as aktrise in 1957 by die toneelgeselskap Old Vic Company in Londen gemaak. In die volgende jare het sy rolle in 'n verskeidenheid tonele van William Shakespeare vertolk, waaronder dié van Ophelia in Hamlet, Julia in Romeo en Juliet en Lady Macbeth in Macbeth. Sy het daarnaas ook op die silwerdoek begin optree en die BAFTA-prys as Mees Belowende Nuwe Aktrise ontvang. Dench het haarself in hierdie tydperk egter veral op die toneel toegespits. Alhoewel sy nie algemeen as sangeres bekend gestaan het nie, het sy vir haar leidende rol in die musiekblyspel Cabaret in 1968 positiewe kritieke ontvang.
Voor 1995 het Dench nie gereeld op die silwerdoek opgetree nie. In daardie jaar het sy vir die eerste keer die rol van M in die James Bond-rolprent GoldenEye vertolk. Sy het ook in alle volgende Bond-rolprente, insluitende Skyfall (2012), opgetree. Ander filmrolle, wat met pryse bekroon is, sluit Koningin Victoria in Mrs. Brown (1997) asook haar optredes in rolprente soos Shakespeare in Love (1998), Chocolat (2000), Iris (2001), Mrs Henderson Presents (2005) en Notes on a Scandal (2006) in. Dench het daarnaas 'n toekenning vir haar rol in die televisiefilm The Last of the Blonde Bombshells (2001) ontvang.
Die lang lys van toekennings vir haar werk op die verhoog, silwerdoek en televisie sluit elf BAFTA-pryse (waaronder die Bafta Fellowship in 2001), sewe Laurence Olivier-pryse (insluitende die Special Award), twee Screen Actors Guild-toekennings, twee Golden Globes, 'n Academy Award (Oscar), en 'n Tony Award in. In Junie 2011 het sy lidmaatskap van die British Film Institute (BFI) ontvang.
Judi Dench was sedert 1971 met die akteur Michael Williams († 2001) getroud. Uit die huwelik is 'n dogter gebore, Finty Williams, wat as aktrise in die voetspore van haar ouers gevolg het.
Diftong
'n Diftong (van die Grieks δίφθογγος, "diphthongos", letterlik "twee klanke" of "twee tone"), of tweeklank is in die fonetiek is 'n kontoerklinker—dit wil sê 'n unitêre klinker waarvan die klankwaarde tydens uitspraak verander of "gly", met 'n gladde beweging van die tong van een artikulasieplek tot 'n ander soos in die Afrikaanse ai, boei, en lui. Dit staan in teenstelling met die "suiwer klinkers"of monoftonge, waar die tong se posisie stil gehou word soos in die Afrikaanse woord pappa.
In die Internasionale Fonetiese Alfabet word suiwer klinkers met een letter getranskribeer terwyl diftonge met twee letter letters getranskribeer word soos in Engels "eye" of "syl". Die twee IFA simbole verteenwoordig die begin en eind posisies van die klank. Die diakritiese teken word onder die minder belangrike komponent geplaas om aan te toon dat dit deel is van 'n diftong eerder as 'n aparte klinker. Dit word egter in tale soos Afrikaans baiekeer weggelaat aangesien daar nie verwarring behoort te bestaan oor die uitspraak nie. (Dit wil sê in presiese transkripsie verteenwoordig twee klinkers in hiatus soos in die woorde Hawaii en "naïef").
IAST
Die Internasionale Alfabet van Sanskrit Transkripsie (Engels: International Alphabet of Sanskrit Transliteration) (IAST) is 'n algemene transliterasieskema wat die verlieslose romanisering van Indiese skrifte moontlik maak.
IAST is die mees algemene skema vir die romanisering van Sanskrit en Pali. Dit word baie keer in gedrukte publikasies gebruik, veral in boeke wat handel oor antieke Sanskrit en Pali onderwerpe verwant aan Indiese gelowe. Die beskikbaarheid van Unicode lei ook daartoe dat dit word ook toenemend vir elektroniese tekste gebruik word.
IAST is gegrond op 'n standaard wat deur die International Congress of Orientalists gevestig is in Genève in 1894. Dit laat toe vir verlieslose transliterasie van Devanāgarī (en ander Indiese skrifte, soos die Sharada-skrif), en verteenwoordig in die opsig nie slegs die foneme van Sanskrit nie maar laat ook essensieel fonetiese transkripsies toe (byvoorbeeld: Visarga  is 'n allofoon van die woord-finale r en s).
Die National Library at Kolkata romanization, bedoel vir die gebruik van die romanisering van alle Indiese skrifte is 'n uitbreiding van IAST.
IAST tekeninventaris en konvensies
Die tekeninventaris van IAST (in klein- en hoofletters) vertoon met Devanāgarī ekwivalente en fonetiese waardes in IFA, is as volg (geld vir Sanskrit; in Hindi het sommige fonologiese verandering plaasgevind wat tot 'n ander uitspraak lei):
Let wel: Anders as slegs-ASCII romaniserings soos ITRANS of Harvard-Kyoto, laat die diakritiese tekens wat vir IAST gebruik word hooflettergebruik van eiename toe. Die hooflketter weergawe van wat nooit aan die begin van 'n woord voorkom nie  is nuttig in  konteks, waar die konvensie is om die IT klanke as hoofletters te set (sien ).
Vergelyking met ISO 15919
IAST is grotendeels 'n deelversameling van ISO 15919. Die volgende vyf uitsonderings kom voor as gevolg van ISO standaard se insluiting van 'n uigebreide simboolrepertoire om transliterasie van Devanāgarī en ander Indiese skrifte soos gebruik deur tale anders as Sanskrit moontlik te maak.
Ian Herman
Ian "Inkx" Herman is 'n Suid-Afrikaanse tromspeler wat ook ander perkussie-instrumente bespeel. Hy het bekendheid verwerf as lid van die trio Tananas. Hy was ook 'n stigterslid van die groep Unofficial Language saam met Paul Hanmer en Pete Sklair.
Henan
Henan (Chinees: 河南, ) is 'n provinsie van die Volksrepubliek China, geleë in die sentrale deel van die land. In 2019 het die provinsie 'n bevolking van sowat 95 miljoen gehad. Die hoofstad en grootste stad is Zhengzhou. Han-Chinese vorm met 98,8% die grootste etniese groep, gevolg deur Hui-Chinese met 1%.
Die een-karakter afkorting is "豫" (Yu), genoem na Yuzhou (豫州; Yùzhōu), 'n Han-dinastiestaat (zhou) wat dele van Henan ingesluit het. Hoewel die naam van die provinsie (河南) "suid van die rivier" beteken, lê ongeveer 'n kwart van die provinsie noord van die Geelrivier, ook bekend as die "Huang He".
Henan word dikwels na verwys as Zhongyuan of Zhongzhou (中州) wat letterlik beteken "sentrale vlakteland" of "middeland", hoewel die naam ook gebruik word om na die hele Chinese plato te verwys. Henan is die geboorteplek van Chinese beskawing met meer as 3 000 jaar se opgetekende geskiedenis, en bly die kulturele, ekonomiese en politieke sentrum van China tot ongeveer 1 000 jaar gelede. Talle erfenisse is agtergelaat insluitend die ruïnes van die Shang-dinastie se hoofstad Yin, en die Shaolin-tempel. Vier van die agt Groot Antieke hoofstede van China, Luoyang, Anyang, Kaifeng en Zheng is in Henan geleë.
Kishori Mohan Bandyopadhyay
Kishori Mohan Bandyopadhyay (1877 - 1929) was 'n Indiese wetenskaplike. Hy was die assistent-navorser van Ronald Ross wat malaria vanaf 1881 tot 1899 bestudeer het. Uiteindelik, by die Presidensy General Hospitaal, ontdek hulle dat malaria deur die Anopheles-muskiet veroorsaak word.
Ronald Ross is in 1902 met die Nobelprys vir die ontdekking bekroon. Kishori Mohan Bandyopadhyay ontvang in 1903 'n goue medalje van koning Edward VII van die Verenigde Koninkryk vir sy bydrae.
Duncan Village
Duncan Village is 'n swart woonbuurt in die Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit in die Oos-Kaap provinsie van Suid-Afrika. Duncan Village is genoem na sir Patrick Duncan (1870–1943), die sesde goewerneur-generaal van die Unie van Suid-Afrika.
Op 11 Augustus 1985 was Duncan Village die toneel van ernstigge geweld, na aanleiding van die begrafnis van die vermoorde UDF-leier Victoria Mxenge in Rayi dorp. Terugkerende roubeklaers het brandstigting gepleeg en aanvalle en geweld het voortgeduur tydens die opvolgende dae, uiteindelik is 19 mense dood en 138 beseer.
Kraalkriedoring
Die Kraalkriedoring (Lycium afrum) is 'n klein boom wat endemies is in gebiede met kusstruikbos in die Wes-Kaap en is deel van die fynbos.
Die boom se FSA-nommer is 669.2.
Johannes Meintjes
Johannes Meintjes (Riversdal, 19 Mei 1923 – Molteno, Suid-Afrika, 7 Julie 1980) was ’n Suid-Afrikaanse kunsskilder, beeldhouer, amateur-geskiedkundige, skrywer en dramaturg.
Meintjes het reeds voor sy 22ste verjaardag bekend geword. Die aantreklike en aangename, maar intense, broeiende jong kunstenaar het die soort openbare ophemeling of heldeverering geniet wat later jare net die jong ikone van die musiek- of rolprentwêreld beskore sou wees. In ’n resensie van John Coetzee se The Message in 1990 skryf Marina le Roux van Johannes Meintjes hy was “byna die ideale bibliotekaris: kundige vakman, kunstenaar, onvermoeide navorser en onderhoudende skrywer, veral oor die Suid-Afrikaanse geskiedenis”. Maar dit was by uitstek as kunsskilder dat hy hom vroeg reeds onderskei het toe hy feitlik oornag roem verwerf. Volgens die kunskenner en skrywer Esmé Berman was so iets ongekend in die Suid-Afrikaanse kultuurgeskiedenis. Vanweë sy voorkoms en sy nonkonformisme word hy soms beskryf as “Molteno se James Dean”.
Helena Theron, ook in Die Burger, sê hy was “merkwaardig” as kunstenaar sowel as letterkundige. Hoewel hy nie in dieselfde asem as groot Suid-Afrikaanse kunsskilders soos Stern, Laubser of Pierneef genoem word nie, word hy beslis as ’n voorste Suid-Afrikaanse skilder van die 20ste eeu beskou. Die hoogste prys wat ’n skildery van Meintjes tot dusver (middel 2014) op ’n veiling behaal het, was R668 400 vir sy Swazi Landscape op ’n veiling deur Strauss & Co in die Vineyard-hotel, Kaapstad, vroeg in Oktober 2012.
In sy kort leeftyd van net oor die 57 jaar is meer as 1 400 koerantberigte en tydskrifartikels oor hom geskryf. Hy het sowat 1 340 skilderye geskilder, tientalle beeldhouwerke geskep asook honderde sketse, grafiese werke en waterverfskilderye. Sy gepubliseerde werke tel 35, terwyl hy ook tallose ongepubliseerde manuskripte nagelaat het, waarvan talle verlore geraak het.
Kinderjare
Johannes Meintjes het reeds op ’n baie vroeë ouderdom begin skets, waarskynlik al tydens die eerste vyf sorgelose jare op die familieplaas, Grootzeekoegat, in die distrik Molteno in Noordoos-Kaapland. Hier was sy vader, Ernest Frederick Meintjes (1893–1928), skaapboer. Wanneer hy nie met sy tekeninge besig was nie, het hy saam met sy vader veld toe gegaan, in die skaapkrale gespeel of saam met sy vader op sy perd gery. Sy moeder, Valerie Keyter, spruit uit een van die mees verfynde families van Wes-Kaapland en is ’n nasaat van die bekende ds. Meent Borcherds, aanvanklik van 1785 tot 1786 leraar van die NG gemeente Kaapstad en vanaf 1786 leraar op Stellenbosch, maar ook 'n skrywer en amateurkomponis wat beskryf is as 'n ontwikkelde en belese man met 'n digterlike gevoel, literêre talent, 'n historiese sin en 'n lewendige gees.