cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stoffel Vandoorne
Formule E
Vandoorne begin daarmee sy Formule E-debuut net 3 weke nadat hy Formule 1 verlaat het en behaal die 17de plek in sy eerste wedren. Hy het ook sy eerste kwalifiserende voorste posisie in Formule E op 'n nat 2019 Hong Kong ePrix behaal. . Hy was derde in die 2019 Rome ePrix en het sy eerste podium in Formule E behaal.
Pous Pelagius I
Pelagius I was die 60ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
Biografie
Pous Pelagius I is gebore in Rome, die seun van Johannes, die leier van een van die twee kerkdistrikte van daardie tyd. Op 16 April 556 volg hy Pous Vigilius op en regeer tot sy dood op 4 Maart 561. Hy word opgevolg deur Pous Johannes III. Die naam ‘Pelagius’ beteken 'van die see' in Grieks.
Pontifikaat
Na die dood van Pous Vigilius is vermoed dat Pelagius 'n hand daarin gehad het. Hy sweer egter op die Heilige Kruis en die Evangelie dat hy onskuldig is. Sy eed is aanvaar.
Hoewel hy eers 'n teenstander van keiser Justinianus I se versoeningsbeleid ten opsigte van die monofisiete was, het hy hom later daarmee vereenselwig. Dit het die pous baie ongeloofwaardig gemaak en sy opvolgers het lank probeer om die geloofwaardigheid te herstel.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia.
Kleurpunt-langhaarkat
Die kleurpunt-langhaarkat (Engels: Colourpoint Longhair), of Himalajakat (Himalayan) soos hy in die VSA genoem word, is ’n langharige katras waarvan die voorkoms ooreenstem met dié van die Persiese kat. Die enigste verskille is sy blou oë en kleurpunte, ’n gevolg van die kruisteling van die Persiese kat met die Siamese kat.
Geskiedenis
Hoewel soortgelyke rasse reeds honderde jare lank bestaan, is eers in die 1950's begin met die teling van kleurpunt-langhaarkatte, soos hulle in Europa en Suid-Afrika bekend is. Die Amerikaanse naam kom van ander diere met kleurpunte, veral die Himalajakonyn.
Hoewel The International Cat Association (TICA) hulle as ’n aparte ras beskou, word hulle saam met die Persiese kat en die eksotiese korthaarkat ('n Persiese kat met kort hare) gegroepeer onder ’n "Persiese teelgroepstandaard". Die Amerikaanse Cat Fanciers' Association en die Southern African Cat Council (SACC) beskou hulle as ’n kleurvariasie van die Persiese kat.
Beskrywing
Nes die Persiese kat is die kleurpunt-langhaar geneig om ’n ronde lyf met kort bene te hê, wat dit vir hulle moeilik maak om so hoog soos ander katte te spring. Ook nes by die Persiese kat is daar twee soorte, die "tradisionele" of "popgesig"-soort met meer uitstaande snoete en die "ultra"-gesigte met die platter snoete. Die bloupuntkat op die foto links bo is ’n popgesig, terwyl die rooipuntkat links onder ’n ultra-gesig het. Van die kleure wat onderskei word, is bloupunt, sjokoladepunt, room-/rooi-/vlampunt en robbruinpunt.
Die katte is sagmoedig, intelligent en in die algemeen baie sosiaal. Vanweë hul Siamese bloed is hulle gewoonlik aktiewer as Persiese katte.
Weens hul Persiese bloed kan hulle die geen dra wat polisistiese niersiekte veroorsaak, maar ’n genetiese toets kan gedoen word om te bepaal watter katte die geen dra en hulle kan dat gesteriliseer of gekastreer word.
Friemersheim
Friemersheim is 'n dorpie 15 km van Groot-Brakrivier in die voetheuwels van die Outeniquaberge en val onder die Mosselbaai Plaaslike Munisipaliteit. Daar woon ongeveer 1 200 Afrikaanssprekendes op die dorpie. In die tyd van die Groepsgebiedewet was dit gesoneer vir die uitsluitlike bewoning deur kleurlinge.
Eerw. Johann Kretzen van die Berlynse Sendinggenootskap en sendingpredikant te George het 'n klein plasie vir sy suster by Gonnakraal gekoop en daar maandeliks kerkdienste gehou. In 1869 het hy 'n kerk en skool daar ingewy. Gonnakraal was op daardie tydstip die enigste sendingstasie van die NG kerk in die Mosselbaai-gemeente. In 1884 is 'n nuwe kerkgebou opgerig. Na die dood van sy suster het dit die afsonderlike gemeente Friemersheim geword genoem na eerw. Kretzen se geboortstad. Omdat dit te klein was om op sy eie voort te bestaan, is die gemeente as 'n wyk by die NG Sendinggemeente George ingelyf. Na Kretzen het tot 1945 eerwaardes F. Geyer, P.G. de Villiers, J.P.J. Joubert en eerw. Kruger die gemeente bearbei. In die 1960's het die kerk die dorpie aan die staat verkoop.
Na 1963 het die firma Searles van Groot-Brakrivier denneplantasies op Gonnakraal besit. In 1999 stig die bestaansboere die Friemersheim Kleinboerevereniging. Aan inwoners is erwe van twee hektaar beskikbaar gestel om groente vir die plaaslike mark te verbou. Op baie klein skaal word met beeste en skape geboer. In later jare het die provinsiale regering 'n besproeiingskema aangelê.
Katsedam
Die Katsedam is in die hooglande van Lesotho in die Malutiberge en vorm deel van die Lesotho-Hoogland-waterprojek. Die dam is in die Malibamatsorivier en in 1996 voltooi.
Die damwal
Die damwal is 'n dubbele geboë beton-boogdam. Die kruin is 710 m lank en die wal bevat 2,3 miljoen m3 beton. Die wal is 60 m dik onder by sy basis. Die opvanggebied van die dam is 1867 km2. Dit is die hoogste dam (bokant seevlak) in Afrika. Die wal is 185 m hoog en die oorloop bestaan uit 10 hekke, elk 16 m wyd en 17 m hoog. Die afloopwater word opgebreek en val in 'n spesiaalgeboude plonsdam van 32 m hoog.
Karibiese gebied
Die Karibiese gebied (Engels: Caribbean; Frans: les Caraïbes; Haïtiaanse Kreools: Karayib; Jamaikaanse Patois: Kiaribiyan; Nederlands: De Caraïben; Papiaments: Karibe; Spaans: El Caribe) is 'n streek in die westelike tropiese deel van die Atlantiese Oseaan, noord van die ewenaar. Dit bestaan uit die Karibiese See en die Wes-Indiese Eilande. Die Karibiese gebied is genoem na die volk van die Karibe, wat die Spaanse conquistadores op die Klein Antille ontdek het. Die gebied beslaan 'n oppervlakte van 2 754 000 km² en 'n bevolking van 39 169 962. Die Karibiese gebied behoort tot Noord-Amerika; net die eilande van Colombia en Venezuela asook die drie Guyana's word as 'n deel van Suid-Amerika beskou.
Lande en gebiede
Die volgende lande en gebiede word algemeen as deel van die Karibiese gebied beskou: • 2
Katsedam
Reservoir
Die reservoir wat deur die dam gevorm word, is nou en baie diep met 'n oppervlakte van slegs 35.8 km2. Die klein oppervlakte en lae verdampingsvlak by die dam verseker dat die verlies as gevolg van verdamping slegs 10% van die Vaaldam s'n is.
Karibiese gebied
Lande en gebiede
Die drie Guyana's grens nie aan die Karibiese see nie, maar word histories, kultureel, taalkundig en sosiaal-ekonomies wel as deel van die Karibiese gebied beskou:
Katsedam
Tonnel en Innametoring
Daar is 'n tonnel van 82 km met 'n deursnee van 4.8 m vanaf die dam na die Asrivier in Suid-Afrika. Alle water vanaf die Lesotho-Hoogland projek word deur die tonnel aan Suid-Afrika gelewer. Die innametoring na die tonnel is sowat 18 km noord van die dam met 'n vermoë van 70m3/s. Die toring is 23 m in deursnee en 98 m hoog. As gevolg van die posisie van die inlaattoring word die effektiewe kapasiteit van die reservoir beperk van 1 950 miljoen m3 tot 1 520 miljoen m3. Die tonnel mond uit net buite Clarens op die Bethlehempad in die Asrivier.
Antille
Die Groot-Antille bestaan uit die Kaaimanseilande, Kuba, Hispaniola (verdeel in die twee lande die Dominikaanse Republiek en Haïti), Jamaika en Puerto Rico. Die Klein-Antille bevat die noordelike Bowindse Eilande, die suidoostelike Benedewindse Eilande en die suidoostelike Bowindse Eilande net noord van Venezuela. Die Lucayan-argipel behoort tot Wes-Indië, maar word algemeen nie as deel van die Antille beskou nie.
In geografiese opsig word die Antille algemeen as 'n substreek van Noord-Amerika beskou. Kultureel word veral Kuba, die Dominikaanse Republiek en Puerto Rico – en soms die hele Antille – as 'n deel van Latyns-Amerika beskou, alhoewel sommige bronne dié sosio-ekonomiese oorvereenvoudiging vermy en die term "Latyns-Amerika en die Karibiese gebied" gebruik. Geologies bestaan die Groot-Antille uit kontinentale rots, terwyl die Klein-Antille veral uit vulkaniese rots of koraaleilande bestaan.
Geografie
Die eilandboog word verdeel in die volgende eilandgroepe:
Vryheidsmanifes
Die Vryheidsmanifes is 'n dokument wat die doelwitte en aspirasies van die opponente teen apartheid uitgespel het. Dit word opgestel en onderteken in Kliptown, Soweto gedurende die Congress of the People op 26 Junie 1955. Die byeenkoms word gereël deur die African National Congress (ANC) en sy bondgenote die South African Indian Congress, die South African Congress of Democrats en die Coloured People's Congress. Dié manifes word later aanvaar deur al vier organisasies.
Die byeenkoms in 1955 word deur die polisie opgebreek tydens die tweede dag. Die Vryheidsmanifes was egter op daardie stadium ten volle gelees. Nelson Mandela het van die byeenkoms ontsnap vermom as 'n melkman aangesien hy op daardie stadium ingeperk was wat beperkinge opgelê het ten opsigte van die hoeveelheid mense waarmee hy kontak mag gehad het.
Die dokument is veral bekend vir die verbintenis tot 'n nie-rassige Suid-Afrika. Nie-rassigheid het die politieke platform van die ANC gebly in kontras met die Afrikanistiese opposisie van die Pan Africanist Congress. Die Manifes doen ook oproepe vir demokrasie, menseregte, grondhervorming, arbeidsregte en nasionalisering.
Nadat die ANC aan bewind gekom het in Suid-Afrika gedurende Mei 1994, is van die Vryheidsmanifes se gedagtes geïnkorporeer in die Grondwet van Suid-Afrika.
Die Manifes
<poem style="font-style: italic; margin-left: 1em">"Ons, die mense van Suid-Afrika, verklaar sodat almal in ons land en in die wêreld kan weet:
Dat Suid-Afrika die besit is van almal wat daarin woon, swart sowel as wit, en dat geen regering met reg op gesag aanspraak kan maak tensy dit gebaseer is op die wil van al die mense nie;
Dat ons mense van hul geboortereg op grond, vryheid en vrede beroof is deur 'n regeringsvorm wat op onregverdigheid en ongelykheid gegrond is;
Dat slegs 'n demokratiese staat wat op die wil van die mense gebaseer is aan almal hul geboortereg sonder onderskeid op grond van kleur, ras, geslag of geloof kan waarborg;
En daarom aanvaar ons, die mense van Suid-Afrika — swart en wit tesame as gelykse, volksgenote en broeders — hierdie Vryheidsmanifes;
En ons verbind ons daartoe om saam te streef, met al ons krag en moed, totdat die demokratiese veranderinge soos hier uiteengesit, verwerf is."
Glentana
Glentana is 'n kusdorpie in die provinsie Wes-Kaap van Suid-Afrika. Glentana ressorteer onder die Mosselbaai Plaaslike Munisipaliteit, wat onder beheer van die Tuinroete-distriksmunisipaliteit val.
Acanthotetilla celebensis
Die spons behoort tot die genus Acanthotetilla en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2007 deur de Voogd & Van Soest.
Geeltolbos
Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Die sade word in 'n tol op die vroulike plant geberg, en wanneer dit ryp geword het, vrygelaat en deur miere na hul neste gedra. Die plant is eenslagtig en daar is afsonderlike plante met manlike- en vroulike blomme, wat deur insekte bestuif word. Die plant groei hoofsaaklik in droë sandsteen, op noordelike hellings van 590-800 m.
In Engels staan dit as die Yellow conebush bekend.
Galery
<Gallery> Leucadendron olens 11606193.jpg Leucadendron olens 11606209.jpg Leucadendron olens 15504327.jpg </Gallery>
Morgan Griffin
Morgan Griffin (gebore 4 Junie 1992) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Accidents Happen (2009), Charlie & Boots (2009), Unbroken (2014), en San Andreas (2015).
Richard Branda
Richard Branda (28 Augustus 1935 – 7 Januarie 1993) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent Two-Minute Warning (1976) en in die televisiereekse You Are There (1953), McMillan & Wife (1971), en Quincy M.E. (1976).
Rohina Malik
Rohina Malik is 'n Amerikaanse dramaturg en aktrise.
Ixopo
Ixopo (kort na sy ontstaan bekend as Stuartstown) is 'n dorpie wat geleë is op 'n sytak van die uMkhomazirivier in die middellande van KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Die dorp vorm deel van 'n belangrike suikerriet- en bosbougebied. Ixopo is in 1878 opgemeet en is aanvanklik Stuartstown genoem. Die huidige naam is afgelei van die Zoeloe onomatopee, eXobo, wat die klank beskryf wat beeste maak as hulle deur modder loop (die 'X'-klank in Zoeloe word as 'n kliek uitgespreek).
Ixopo word deur Alan Paton in sy roman Cry, The Beloved Country beskryf: "There is a lovely road which runs from Ixopo into the hills. These hills are grass covered and rolling, and they are lovely beyond any singing of it."
In die 1990's voor die demokratiseringsproses in Suid-Afrika was Ixopo die middelpunt van 'n aantal gewapende botsings tussen die ANC en Inkatha.
Ixopo is ook bekend vir die Buddhist Retreat Centre, een van die belangrike Boeddhistesentrums in Suid-Afrika.
Tom Powers
Tom Powers (7 Julie 1890 – 7 November 1955) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Barnaby Rudge (1915), Double Indemnity (1944), The Blue Dahlia (1946), en Destination Moon (1950).
Vuur
Vuur is die sigbare (lig) en voelbare (hitte) verskynsel wat voorkom as 'n brandbare stof by hoë temperatuur 'n oksidasiereaksie ondergaan. Die hitte veroorsaak 'n vertikale lugstroom, en verhitte materie stel brandbare gasse vry, waarmee die proses homself in stand hou. Ongekontroleerde uitbreiding van vuur kan tot 'n brand lei.
Chemies is vuur die vinnige oksidasie van 'n materiaal in die eksotermiese chemiese proses van verbranding, met die gevolglike vrystelling van hitte, lig, en verskeie reaksieprodukte. Hierdie definisie sluit nie stadiger oksiderende prosesse soos roes of vertering in nie.
Vuur is warm omdat energie vrygestel word in die omskakeling van die swak dubbelbinding in molekulêre suurstof, O2, na die sterker verbindinge in die verbrandingsprodukte: koolstofdioksied en water; die bindingsenergie van die brandstof speel slegs 'n geringe rol hierin. Op 'n sekere punt in die verbrandingsreaksie, die ontvlammingspunt, word vlamme geproduseer. Die vlam is die sigbare gedeelte van die vuur. Vlamme bestaan hoofsaaklik uit koolstofdioksied, waterdamp, suurstof en stikstof.
As dit warm genoeg is, kan die gasse geïoniseer word om plasma te produseer. Afhangende van die stowwe wat aan die brand gesteek is, en enige onsuiwerhede daarbuite, kan die kleur van die vlam en die vuur se intensiteit verskillend wees.
Vuur in sy eenvoudigste vorm kan lei tot 'n verwoestende brand, wat fisiese skade kan veroorsaak weens verbranding. Vuur is 'n belangrike proses wat wêreldwyd 'n invloed uitoefen op ekologiese stelsels. Die positiewe gevolge van vuur sluit die stimulering van plantegroei in en die instandhouding van verskillende ekologiese stelsels.
Die negatiewe gevolge van die vuur is die bedreiging van lewens en eiendom; atmosferiese besoedeling en waterbesoedeling. Wanneer vuur die beskermende plantegroei vernietig, kan swaar reënval lei tot 'n toename in gronderosie deur water. Wanneer plantegroei verbrand, word die stikstof wat dit bevat in die atmosfeer vrygestel, in teenstelling met elemente soos kalsium en fosfor wat in die as agterbly en maklik in die grond herwin word. Die verlies aan stikstof bring 'n langtermyn vermindering in die vrugbaarheid van die grond teweeg, en kan slegs herstel word wanneer stikstof vanuit die antmosfeer deur weerlig herstel word.
Argeologiese vondste bewys dat vuur reeds in die vroegste tye aan die mens bekend was. Die beheersing van vuur word saam met die ontwikkeling van die eerste werktuie as een van die eerste en kritieke stappe in die menslike kultuur beskou.
Daar word oor die algemeen aanvaar dat die beheersing van vuur een van die eerste en beslissende stappe in die onwikkeling van die menslike kultuur was. Sommige antropoloë meen selfs dat die ontwikkeling van spraak ten nouste saamhang met die gebruik wat mense gehad het om rondom ŉ vuur te sit. Hierdie stimulerende sosiale gebruik verklaar dan ook waarom oop kaggels, 'n braaivleis en fondues vandag nog so gewild is.
Eerste tegnieke
Verskillende metodes om vuur te maak, het almal op die beginsel van wrywing berus, hetsy die tegniek om vuurstene op mekaar te slaan, of deur stokkies of stukkies hout teen mekaar te vryf. Vuur het altyd 'n belangrike rol in die daaglikse lewens van mense gespeel. Die eerste funksie daarvan was waarskynlik verwarming, waardeur mense ook daartoe in staat gestel is om na kouer dele te trek. Vuur is deur jagters gebruik om wild op te jaag en om beboste gebiede met die oog op nedersetting skoon te brand.
Kulturele betekenis
Dit is te verstane dat mense vanaf die oertyd 'n ontsag vir vuur gehad het, want ondanks die wonderlike moontlikhede wat dit gebied het, kon dit ook lewens en eiendom verwoes. Die houding wat die mens ten opsigte van vuur gehad het, word in talle kulture weerspieël: vuur is naamlik 'n belangrike tema in talle godsdienste en is soms selfs 'n voorwerp van verering.
Die verering van vuur as selfstandige godheid word byvoorbeeld in die Hindoeïsme aangetref - die vuurgod Agni word soms met twee koppe afgebeeld, waarvan die een kop die offervuur en die ander huislike vuur simboliseer. Die ontstaan van vuur is die onderwerp van talle volksmites, waarvan baie in die boek Myths of the origin of fire deur die Engelse etnoloog James Frazer (1854- 1941) opgeneem is.
Die verhaal van Prometheus wat vuur by die gode gesteel het om aan die mense te gee, is 'n bekende voorbeeld. Talle taboes rakende die gebruik van vuur het bestaan en bewys hoe belangrik vuur beskou is. 'n Egiptiese kalender uit die 13e eeu v.C. dui byvoorbeeld aan dat daar dae was waarop geen vuur aangesteek mog word nie.
Dikwels was dit die taak van sekere persone om die vuur aan te steek; in Afrika dikwels die stamhoof, terwyl dit in die Rome van ouds die taak van die Vestaalse Maagde was. Hulle was priesteresse wat gevaar geloop het om lewend begrawe te word indien die vuur in die tempel van die god Vesta sou uitbrand.
Simboliek van vuur
In die meeste mites en gebruike is vuur 'n simbool van vernuwing en loutering, soms ook 'n simbool van vrugbaarheid. Die aspek van die louterende en vernuwende werking van vuur kom duidelik na vore in die mite van die wêreldbrand (ekpyrosis) in die Griekse en Oosterse wêreld, waarskynlik van Iraanse oorsprong. Volgens die mite sal 'n nuwe wêreld waar daar geen ouderdom, siekte dood of bederf sal wees nie, ontstaan nadat die hele wêreld deur 'n ontsettende brand geteister is.
Dit is ook duidelik in die Rooms-Katolieke idee van 'n vagevuur, waar siele gereinig word voordat toegang tot die hemel verkry kan word. Ook bekend is die Egiptiese mite van die feniks, 'n mitologiese voël wat uit sy as herrys en vernuwing deur die dood simboliseer. By talle kulture is daar 'n gebruik om tydens die jaarwisseling vure te doof en opnuut aan te steek as teken van 'n nuwe en gelouterde begin.
By die Asteke en Inkas, waar die vuurkultus aan die sonkultus verbonde is, is mense dikwels geoffer deur die slagoffers op brandende kole neer te lê. By die vuurproef is die persoon se hand in die vuur gehou en indien die hand nie verbrand het nie, was die persoon onskuldig.
Wetenskaplike benadering
Vandag is die opvatting dat vuur, gekenmerk deur ligeffekte (vlam en gloed) en deur stralingswarmte, 'n verskynsel is wat plaasvind by heftige verbrandingsprosesse. Of anders gestel, vuur is die sigbare teken van 'n chemiese reaksie wat plaasvind tussen die suurstof in die lug en 'n brandstof.
Chemie
Brande ontstaan wanneer 'n vlambare of 'n ontvlambare materiaal, in kombinasie met 'n voldoende hoeveelheid oksideermiddel (soos suurstofgas of 'n ander suurstof-ryk verbinding), blootgestel word aan 'n hittebron of aan omringende temperatuur bo die vlampunt van die brandstof; en as dit in staat is om 'n tempo van blitsvinnige oksidasie te deurstaan wat 'n kettingreaksie produseer.
Dit staan algemeen bekend as die vuur-tetraëder. Vuur kan nie bestaan sonder dat al hierdie elemente beskikbaar is en in die regte verhoudings is nie. 'n Vlambare vloeistof sal slegs begin brand as die brandstof en suurstof in die regte verhoudings is. Sommige brandstof-suurstof mengsels mag 'n katalisator benodig: 'n stof wat nie verbrand nie, maar wat die reaksiebestanddele meer geredelik laat ontbrand.
Sodra ontbranding plaasgevind het, moet 'n kettingreaksie plaasvind waardeur die vuur kan versprei en sy eie hitte kan handhaaf met die verdere vrystelling van hitte-energie deur die proses van verbranding – dit vereis 'n deurlopende voorsiening van 'n oksideerder en brandstof.
As suurstof uit die omliggende lug die oksideerder is, is die teenwoordigheid van swaartekrag noodsaaklik om konveksie te veroorsaak, wat die verbrandingsprodukte verwyder en 'n toevoer van suurstof vir die vuur meebring. Sonder swaartekrag omring 'n vuur homself met sy eie verbrandingsprodukte en nie-oksiderende gasse uit die lug, wat suurstof uitsluit, en gevolglik word die vuur geblus.
Vuur kan geblus word deur enige een van die elemente van die vuur-tetraëder te verwyder. 'n Natuurlike gasvlam, soos van 'n gasstoof kan op die volgende maniere geblus word: In teenstelling hiermee kan vuur versterk word deur die verhoging van die verbrandingstempo. Dit kan gedoen word deur verskeie metodes naamlik:
Menslike beheer
Die vermoë om vuur te beheer het 'n dramatiese verandering in die gewoontes van die vroeë mens veroorsaak. Dit was vir mense moontlik om hitte en lig te genereer. Omdat dit moontlik was om kos te kook, was daar 'n gelyktydige verhoging in die verskeidenheid en die beskikbaarheid van voedingstowwe asook die vermindering van siektes as gevolg van die vernietiging van organismes in voedsel.
Die opwekking van hitte sou mense help om warm te bly in koue weer, en hulle in staat stel om in koeler klimate te leef. Vuur is ook aangewend om nagtelike roofdiere in toom te hou. Daar is bewyse gevind van 1.9 miljoen jaar gelede dat kos gekook is, alhoewel daar 'n teorie bestaan dat vuur op 'n beheerde wyse gebruik was meer as 'n miljoen jaar gelede. Die gebruik van vuur het geleidelik meer gesofistikeerd geword, deurdat dit gebruik word om houtskool te maak en om diere en plante te beheer vanaf duisende jare gelede.
Vuur is vir eeue gebruik as 'n metode van marteling en teregstelling. Die bewyse hiervan word gevind in die doodbrand van mense, sowel as martel toestelle soos die beenskroef: 'n toestel wat met water, olie, of selfs lood gevul kon word en dan oor 'n oop vuur verhit is – tot die foltering van die draer.
Met die bekendstelling van graan-gebaseerde landbou, het mense wêreldwyd van vuur gebruik gemaak as 'n instrument om die landskap te bestuur. Vir hierdie doel is beheerde brande of "koel vure" gebruik en nie onbeheerde, "warm vure" wat gewoonlik skade aanrig in die grond nie.
Koel brande word gewoonlik in die lente en herfs uitgevoer. Die vure verwyder ondergroei en verbrand biomassa wat warm vure kan veroorsaak wanneer dit te dig groei. Die gebruik van brande maak digte woude begaanbaar. Ander menslike gebruike van brande met betrekking tot landskapbestuur is die ontbossing van grond vir landboudoeleindes.
Daar bestaan verskeie moderne toepassings van vuur. In sy breedste sin word vuur elke dag deur byna elke mens op aarde gebruik in 'n beheerde omgewing. Gebruikers van binnebrandenjins gebruik eintlik vuur elke keer wanneer hulle bestuur. Termiese kragstasies voorsien elektrisiteit vir 'n groot persentasie van die mensdom.
Gebruik as brandstof
Die brandsteek van brandstof stel op sy beurt bruikbare energie vry. Hout is 'n fossielbrandstof en is steeds lewensvatbaar vandag. Die gebruik van fossielbrandstowwe soos petroleum, aardgas en steenkool in kragaanlegte, verskaf vandag die oorgrote meerderheid van die wêreld se elektrisiteit; die Internasionale Energie Agentskap meen dat byna 80% van die wêreld se krag van hierdie bronne afkomstig is.
Die vuur in 'n kragstasie word gebruik om water te verhit en stoom op te wek wat turbines aandryf. Die turbines draai 'n elektriese kragopwekker om elektrisiteit te produseer.
Die onbrandbare soliede oorblyfsels van brandbare materiaal wat oorbly na 'n vuur, word sinter genoem wanneer die smeltpunt onder die vlam se temperatuur is, sodat dit versmelt en stol wanneer dit afkoel. Dit word as genoem wanneer die smeltpunt bo die vlam temperatuur is.
Soogdier
Soogdiere is enige van 'n verskeidenheid warmbloedige vertebrata diere van die klas Mammalia, insluitend mense.
Vandag is daar ongeveer 5 000 spesies wat tot 26 ordes behoort.
Alle huidige soogdiere word deur ses eienskappe gekenmerk:
Die meeste word ook gekenmerk daardeur dat hul lewend deur hul moeders gebaar word, maar daar is soogdiere wat eiers lê.
Die naam "soogdiere" is gegee op grond daarvan dat die moeders hul kleintjies vir ŉ wisselende tyd met melk, afkomstig van die melkkliere, voed. Die diere toon ook 'n groot mate van ouersorg, wat noodsaaklik is vir die fisieke en gedragsontwikkeling van die jong diere.
Soogdiere van die klas Mammalia is een van die werweldierklasse (subphylum Vertebrata). Hierdie soogdiere se voorouers was soogdieragtige reptiele (subklas Synapsida, orde Therapsida) en die diere het tydens die Perm en Trias tydperke (280 tot 190 miljoen jaar gelede) geleef. Die Therapsida het aan die einde van die Trias uitgesterf, maar het toe reeds as klein, knaagdieragtige diertjies bestaan.
Die dinosouriërs het hulle heeltemal tydens die Jura en die Kryt oorheers, hoewel groot getalle van die diertjies blykbaar gedurende die tyd verder ontwikkel het. Die soogdiergeskiedenis is egter nie goed bekend nie, omdat daar tot dusver min fossiele uit die tydperk gevind is. Fossiele van buideldiere (infraklas Metatheria) en plasentale soogdiere (infraklas Eutheria) is in gesteentes, afkomstig uit die Tersiêr, gevind, wat daarop dui dat die twee soogdierlyne reeds apart bestaan het.
Die buideldiere van daardie tyd het soos die hedendaagse opossums gelyk, terwyl die plasentale diere insekte-eters was wat soos groot spitsmuise gelyk het. Die soogdiere het aan die begin van die Mioseen (26 miljoen jaar gelede) die dominante klas gewerwelde diere gevorm. Drie groepe lewende soogdiere kan onderskei word: die eierlêende soogdiere (subklas Prototheria, orde Monotremata), die buideldiere (subklas Theria, infraklas Metatheria, orde Marsupialia) en die plasentale soogdiere (subklas Theria, infraklas Eutheria)
Bou
Soogdiere kan in teenstelling met reptiele, 'n konstante liggaamstemperatuur handhaaf. Die gemiddelde liggaamstemperatuur is ongeveer 37 °C en enige skerp daling of styging kan tot hul dood lei. 'n Doeltreffende bloedsomloopstelsel is nodig om ŉ konstante liggaamstemperatuur te handhaaf. Die hart bestaan uit twee gedeeltes wat heeltemal van mekaar geskei is en elk is in twee kamers verdeel.
Die linker- en regtervoorkamers word die atria genoem en die ander twee die ventrikels. Die atria en die ventrikels word met behulp van kleppe aanmekaar verbind. Die regterventrikel pomp suurstofarme bloed na die longe, waar gaswisseling plaasvind. Suurstofryke bloed keer na die linkeratrium terug, waar dit deur die linkerventrikel weer na die res van die liggaam gepomp word om die weefsels daar van suurstof te voorsien.
Soogdiere raak van oortollige liggaamshitte ontslae deur meer bloed na die onderhuidse bloedvate te kanaliseer ten einde meer warmte uit te straal. Die huid is ook op plekke van sweetkliere voorsien. Die liggaam kan verder hitte verloor deur die verdamping van sweet op die oppervlak. 'n Aantal ander kliere kom ook in die vel voor, soos olie- en geurkliere. Laasgenoemde skei kenmerkende reuke af wat gebruik word vir die identifisering van genera en spesies, terwyl dit ook gebruik kan word vir die afbakening van territoriums.
Die ligging van die geurkliere kan van spesie tot spesie verskil. Die onderkaak of mandibula van soogdiere bestaan slegs uit twee bene, die tandlysbene, wat aan die voorpunt van die ken aanmekaar geheg is. Dit artikuleer met die skedel by ŉ gewrigsvlak op die skwamosaalbeen of platbeen, terwyl die skedel met behulp van twee oksipitale kondiele met die nekwerwels artikuleer. Die skedel bevat ook minder bene in vergelyking met ander werweldiere, terwyl die wangbeen (sigomatiese boog, ŉ kombinasie van die skwamosaalbeen en jugale uitgroeisels) goed ontwikkel is.
Soogdiere se breinkapasiteit is ook vergroot, wat tot die vergroting van die voorste breingedeelte gelei het. Dit het veroorsaak dat die diere kan leer om hul gedrag by veranderlike omstandighede aan te pas, en dat hul gedrag dus nie meer net tot onveranderlike, aangebore gedragspatrone of instink beperk is nie.
Die soogdiergebit is baie gespesialiseer om by hul dieet aan te pas, en daarom het soogdiere net twee stelle tande in hul leeftyd, naamlik melk- en permanente stelle. Volwasse diere het hoogstens drie snytande, een hoektand, vier voormalers en drie malers per kaakhelfte. Die meeste ordes het egter minder as 44 tande en die tandvorms kan ook na gelang van die diere se dieet wissel. Herbivore het goed ontwikkelde malers, karnivore het sterk hoektande en snyende voormalers, terwyl visetende diere, soos die tandwalvisse en dolfyne (orde Odontoceti), se tande almal dieselfde struktuur het.
Die baleinwalvisse (orde Mystacoceti) se kleintjies word met tande gebore, maar dit word kort daarna deur ŉ aantal horingplate of baleine vervang, wat dan hul voedsel (plankton) uit die water sit. Die gebit kan ook by sommige ordes met gespesialiseerde diëte (byvoorbeeld insekte-eters) gedeeltelik of heeltemal ontbreek. Die bewegingsledemate van soogdiere is direk onder hul liggame geleë, terwyl reptielliggame as 't ware tussen hul pole hang. Dit veroorsaak dat soogdiere doeltreffender as reptiele beweeg.
Die oorspronklike soogdiere het vyf vingers en vyf tone aan die uiteindes van hul ledemate gehad. Die ledemate het gedurende die soogdierevolusie baie veranderinge ondergaan en groot afwykings van die basiese plan kan tussen die verskillende ordes waargeneem word. Sommige ordes toon ŉ vermindering in die aantal vingers en tone, terwyl die aantal vingerkootjies baie by seelewende soogdiere toegeneem het ten einde die handoppervlakte te vergroot. Hoefdiere se ledemate word vir voortbeweging gebruik, terwyl ander diere se voorste ledemate ook as gryporgane gebruik word en dus groter vryheid van beweging moet hê.
Voortplanting en ouersorg
Die kleintjies van visse, amfibieë en reptiele word nie deur hul ouers versorg nadat hulle uitgebroei het nie, terwyl die kleintjies van soogdiere en voëls vir 'n tydperk na geboorte versorg word. Ouersorg is belangrik vir die liggaamlike en gedragsontwikkeling van die jong diere, omdat hulle aangebore gedragspatrone deur 'n leerproses aangevul word. Die moeder dra in baie gevalle haar ervaring aan haar kleintjies oor. Navorsing met sommige spesies het getoon dat kleintjies wat in 'n vroeë stadium van hul moeders verwyder is, afwykende sosiale en seksuele gedrag toon.
Roofdierwyfies leer hul kleintjies ook hoe om te jag en hul prooi dood te byt, maar die kleintjies wat sonder moeders grootgemaak is, vang moeilik hul prooi. Die enigste eierlêende soogdiere (oviparie) is die voëlbekdiere (orde Monotremata). Die oorblywende twee groepe soogdiere baar hul kleintjies lewendig (viviparie). Die moederdier word inwendig bevrug en die embrionale ontwikkeling vind ook in haar plaas. Nadat die dooierlose eiersel bevrug is (nou die sigoot), word dit met die eierleiers na die baarmoeder (uterus) vervoer en in die baarmoederwand ingeplant (implantasie).
Die uitruiling van voeding- en afvalstowwe tussen die embrio en die moeder vind deur middel van die plasenta plaas. Die plasentastruktuur wissel baie tussen die verskillende ordes en is oor die algemeen afwesig by die Monotremata en buideldiere. Na geboorte word die kleintjies met melk gevoed, wat van spesiale melkkliere afkomstig is. Die melkkliere open in die tepels en die aantal, sowel as die ligging daarvan wissel baie in die verskillende ordes.
Slegs die wyfies produseer melk. Soogdierkleintjies word in verskillende stadia van ontwikkeling gebore. Buideldierkleintjies (orde Marsupialia) verkeer tydens geboorte nog in 'n embrionale toestand. Hulle ondergaan verdere ontwikkeling in 'n huidplooi, die buidel, waar hulle aan 'n tepel vasgeheg is. Die kleintjies van ander ordes, soos knaagdiere en roofdiere, word in 'n onderontwikkelde toestand gebore (altrisieel). Die kleintjies van die primate, byvoorbeeld ape, moet ook vir 'n lang tyd deur die ouers versorg word. Die kleintjies van hoefdiere word volledig ontwikkeld gebore (prekosiaal) en hulle kan enkele ure na geboorte reeds saam met die kudde beweeg.
Klassifikasie
Moderne soogdiere word in 2 subklasse ingedeel: die subklas Prototheria, waarin die eierlêende soogdiere die orde Monotremata vorm, en die subklas Theria. Twee infraklasse word in die subklas Theria onderskei. Die infraklas Metatheria bevat die buideldiere (orde Marsupialia), terwyl die plasentale soogdiere tot die infraklas Eutheria behoort. In die infraklas word 16 ordes aangetref.
Geskiedenis
Die soogdiere het 'n lang geskiedenis. Hulle stam van die Cynodonta, wat tot die Therapsides behoort, 'n groep wat reeds voor die dinosourusse bestaan het. Tydens die mesosoïkum het daar baie groepe soogdiere bestaan, die meeste van hulle was nie groter as 'n muis nie en heelparty van hierdie vorme het aan die Kryt-Paleogeen-grens uitgesterf. Van die mesosoïese groepe soos die Multituberculata, Gondwanatheria en Dryolestida het hierdie uitwissing wel oorleef, maar het later uitgesterf.
'n Vereenvoudigde stamboom sien so uit:
Daar is drie groepe wat KT-uitwissing oorleef het en vandag steeds bestaan:
Deur genetiese navorsing het dit duidelik geword dat die Placentalia in vier groepe verdeel kan word en in watter tydperk hulle ongeveer ontstaan het: die laat Kryt. Saam met die Monotremata en die Marsupialia is daar dus ses groepe huidige soogdiere.
Monotremata
Vandag word hulle steeds net in Australië en op Nieu-Guinea aangetref. Daar is egter 'n fossiel van hulle uit die paleoseen van Argentinië gevind.
Marsupialia
Ongeveer 164 miljoen jaar gelede het die Theria verdeel in die Metatheria en die Eutheria. Nasate van die Metatheria, die Marsupialia of buideldiere word vandag -soos die kangaroe of die Tasmaniese duiwel- steeds in Australië en in Suid-Amerika aangetref. Noord-Amerika het ook een buideldier, die opossum. Hulle kry lewende jonge, maar die kleintjies is baie onderontwikkeld en bly in die ma se buidel tot hulle groter geword het. Hulle suig vas aan 'n tepel.
Daar is sewe ordes, waarvan drie in Suid-Amerika en vier in Australië gevind kan word.
Placentalia
By die Eutheria, wat ongeveer 164 mj gelede verskyn, het 'n belangrike ontwikkeling plaasgevind. 'n Nuwe orgaan, die plasenta, het die verbinding tussen die moeder en die fetus moontlik gemaak. Daardeur kon die kleintjie langer in die baarmoeder bly. Soogdiere wat se voortplanting 'n plasenta gebruik word die Placentalia genoem. Hulle is die grootste groep huidige soogdiere. Behalwe op Australië en Antarktika kom hulle op alle kontinente en in alle oseane voor.
In die Kryt-tydperk het die kontinente verder verbrokkel en daardeur het verskeie groepe Placentalia gevorm. Dit is moeilik om die presiese volgorde hiervan te bepaal, maar die nuuste werk van Tarver et al. (2015) sê dat eers (ongeveer 93 mj gelede) 'n noordelike groep, die Boreoeutheria, afgestig is van Gondwana s'n, die Atlantogenata. Daarna is die Atlantogenata omstreeks 90 mj verdeel in 'n Suid-Amerikaanse groep die Xenarthra en 'n Afrikaanse groep die Afrotheria. Die noordelike Boreoeutheria het later (ca. 87 mj) vertak in die Euarchontoglires en die Laurasiatheria.
Chet Brandenburg
Chet Brandenburg (15 Oktober 1897 – 17 Julie 1974) was 'n Amerikaanse akteur en assistentregisseur. Hy was bekend vir sy rol in die rolprent Name the Woman (1934).
Soogdier
Atlantogenata
Die Atlantogenata het op die suidelike kontinent Gondwana ontstaan, wat ná 'n paar miljoen jaar in Suid-Amerika (met die Xenarthra) en Afrika (met die Afrotheria) verder verbrokkel is.
Xenarthra
Van hierdie Suid-Amerikaanse tak het net twee ordes oorgebly:
Hulle kom in Suid-Amerika voor, hoewel die armadillo ook in die Verenigde State aangetref kan word.
Aan die einde van die laaste Ystyd het baie megavorme verdwyn. Megalocnus het dalk 5000 jaar gelede nog op Kuba geleef. Daar word gedink dat die mens hierdie vorme uitgewis het.
Afrotheria
Die Afrikaanse kontinent was lank 'n eilandkontinent en hierdie Afrikaanse tak van die Atlantogenata se nasate het daar ses ordes gevorm:
Die meeste Afrotheria word ook vandag in Afrika aangetref, maar die slurpeters en lamantyne het hulle voorkomsgebied oor die res van die wêreld uitgebrei. Baie van hulle -soos die mammoet - het egter later uitgesterf.
Daar is lank gedink dat die Afrosoricida en die Eulipotyhpla (sien onder) tot een orde behoort, die Insectivora, maar genetiese inligting het getoon dat dit glad nie waar is nie. Gouemolle en molle het amper dieselfde lewenswyse en sien amper dieselfde daar uit, maar die een behoort tot die suidelike Atlantogenata en die ander tot die noordelike Boreoeutheria.
Boreoeutheria
Die Placentalia op die noordelike kontinente, die Boreoeutheria het omstreeks 85 mj gelede in twee groepe vertak. Vandag kan hulle nasate op alle kontinente behalwe Antarktika en ook in al die oseane aangetref word.
Laurasiatheria
Daar is lank gedink dat die walvisse en dolfyne 'n eie orde Cetacea vorm en seehonde die orde Pinnipeda, maar genetiese navorsing het bewys dat die walvisse taamlik verwant aan seekoeie is en binne die Cetartiodactyla orde behoort; saam met kamele, wildsbokke en skape. Seehonde behoort ook in een orde saam met leeus en wolwe.
Die Eulipotyphla is lank saam met die Afrosoricida in een orde Insectivora geplaas, maar genetika het bewys dat dit op gesigsbedrog berus.
In Suid-Amerika het lank 'n hoefdierorde Meridiungulata bestaan, wat in die laaste Ystyd uitgesterf het. Genetiese navorsing op fossielreste dui aan dat ook hierdie groep tot die Laurasiatheria behoort en dalk aan perde en renosters verwant was.
Rhiana Griffith
Rhiana Griffith (gebore 16 April 1985) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente 15 Amore (1998) en Pitch Black (2000).
Deon Fourie
Deon Fourie (gebore in Pretoria op 25 September 1986) is 'n rugbyspeler wat vir die Westelike Provinsie in die Curriebeker en die Stormers in Superrugby as losvoorspeler of op haker speel. Hy is ook die kaptein van die Westelike Provinsiespan.
Uitbeelding
Fourie matrikuleer aan die Hoërskool Pietersburg.
Watervervoer
Watervervoer is die verplasing van mense, diere en goedere van een punt na ’n ander op see, riviere, kanale, damme en mere deur skepe, bote en vlotte. Laasgenoemde is ’n drywende platform wat van ’n verskeidenheid materiaalsoorte gemaak word, insluitend vate, boomstompe, planke en riete.
Aandrywingsmetodes
Watervervoer kan enjinloos wees, soos die eerste bote en skepe was. Dit sluit in kano’s, roeibote en seilskepe, wat deur die vernuftige inspan van windenergie aangedryf word. In sommige gebiede word vlotte gebruik om riviere oor te steek.
Enjin-aangedrewe watervervoer is vandag algemeen in gebruik. Dit word vir onder meer groot skepe, kragbote en lugkussingtuie en skeerbote ingespan om van een punt na ’n ander te kan beweeg.
Geskiedenis van watervervoer
Vervoer het stadig ontwikkel tot sowat 3000 v.C., maar daar is argeologiese bewyse dat primitiewe vlotte en uitgeholde boomstompe reeds tussen 10000 v.C. en 8000 v.C. gebruik is om veral oor riviere en mere te kom. Daar is selfs aanduidings dat vaartuie in daardie tyd gebruik is om van Griekeland se oewer tot by die eiland Milos in die Middellandse See te kom.
Verskeie van die eerste groot beskawings het watervervoer bemeester, insluitend die Egiptenare, Mesopotamiërs, Grieke, Chinese, Arabiere, Romeine en Fenisiërs.
Navigasie
Een van die grootste kopsorge in die vroeë geskiedenis van watervervoer was om koers te hou op die wye oseane. Weens die gebrek aan enige navigasie-instrumente en nie voldoende kennis van die see nie, het die baanbrekers op see altyd ’n ogie op die kus gehou.
Die Polinisiërs naby Australië het byvoorbeeld hul vlotte afsienlike afstande gestuur deur die sterre en beweging van die golwe te bestudeer. Seemanne in die Middellandse See het ook die winde bestudeer en van 1200 n.C. ’n magnetiese kompas gebruik, wat hulle uiteraard nie heeltemal koersvas gehou het nie omdat dit nie ware noord aangedui het nie. Met die hulp van die wetenskap is geleidelik al hoe meer hulpmiddels ontwikkel om beter navigasie moontlik te maak, insluitend die oktant, die sekstant en teleskope, maar die groot uitdaging was om die probleem van lengtegrade en dus akkurate navigasie moontlik te maak. Die breedtegrade is reeds maklik deur ’n astrolaber bereken.
In 1598 het Spanje ’n groot beloning uitgeloof om die lengtegraadprobleem op te los, gevolg deur die Britse parlement in 1714, wat £20 000 beloof het aan iemand wat die probleem kon oplos. Die horlosiemaker John Harrison het uiteindelik met verskeie uitvindsels, insluitend sy H-4 in 1759, die probleem opgelos.
Soorte bote of skepe
Oor die eeue is verskeie soorte bote en skepe ontwerp en gebou. Die volgende kan as voorbeelde genoem word:
Vraghouers
Watervervoer kos sowat een derde van spoorvervoer en minder as 5% van lugvervoer. Daarom speel vragskepe ’n groot rol om vrag na die verskillende kontinente en ook in riviere en kanale te vervoer.
Acanthotetilla enigmatica
Acanthotetilla enigmatica is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Watervervoer
Vraghouers
Behouering, wat beteken dat vrag – soos masjinerie en toerusting – in groot kratte verpak word, is ontwerp om intermodale vervoer moontlik te maak. Dit kan maklik deur hyskrane in hawens gehanteer word deur dit byvoorbeeld van treine af na die vragskip te verplaas.
Acanthotetilla enigmatica
Die spons behoort tot die genus Acanthotetilla en tot die familie Tetillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1964 deur Lévi.
Carly Simon
Carly Simon (gebore 25 Junie 1945) is 'n Amerikaanse sangeres en skrywer van kinderstories. Sy is bekend vir haar 13 Top 40 V.S. liedjies "Anticipation" (No. 13), "You Belong To Me" (No. 6), "Coming Around Again" (No. 18), "Jesse" (No. 11), "Mockingbird" (No. 5), "You're So Vain" (No. 1), en "Nobody Does It Better" (No. 2) van die 1977 James Bond-film The Spy Who Loved Me.
Mallorie Rodak
Mallorie Rodak (gebore 16 Augustus 1987) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Fairy Tail (2009) en Izetta: The Last Witch (2016).
Sint-Genesius-Rode
Sint-Genesius-Rode (Nederlands: [sɪnt xeːˌneːsɪjɵs ˈroːdə], Frans: Rhode-Saint-Genèse [ʁɔd sɛ̃ ʒəˈnɛːz]) is 'n stad in die Nederlandstalige Belgiese provinsie Vlaams-Brabant met 'n oppervlak van 22,77 vierkante kilometer en 'n bevolking van sowat 18 000 (2013). Sint-Genesius-Rode is een van die voorstede van die Belgiese hoofstad Brussel, wat Franse taalfasiliteite aanbied, alhoewel dit in die Nederlandstalige gewes Vlaandere lê.
Bevolking
Tans is sowat sestig persent van die bevolking Franstalig, terwyl veertig persent Nederlands praat. Daar is ook minderhede van EU-burgers (veral medewerkers van internasionale ondernemings en organisasies) en Amerikaners.
Geskiedenis
Vanweë sy ligging tussen Brussel en Waals-Brabant en ook danksy die spoorwegverbinding tussen Brussel en Eigenbrakel (Frans: Braine-l'Alleud) vestig talle Brusselaars en Wale hulle in die 20ste eeu in Sint-Genesius-Rode. In 1963 kry die stad taalfasiliteite vir sy Franstalige bewoners. Die stad word in 1995 deel van die nuwe provinsie Vlaams-Brabant.
6 April
6 April is die 96ste dag van die jaar in die Gregoriaanse kalender (97ste in 'n skrikkeljaar). Daar volg nog 269 dae in die jaar.
Ed Brandenburg
Ed Brandenburg (5 Mei 1893 – 17 November 1968) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rol in die rolprent Name the Woman (1934).
Victoria Mallory
Victoria Mallory (20 September 1949 – 30 Augustus 2014) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse The Young and the Restless (1973) en Santa Barbara (1984).
Sandspruit (Vaalrivier, -27,59, 26,12)
Die Sandspruit is 'n rivier wat by die Vaalrivier aansluit, noordoos van Hoopstad in die Vrystaat van Suid-Afrika.
Rachel Griffiths
Rachel Griffiths (gebore 18 Desember 1968) is 'n Australiese aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Muriel's Wedding (1994), Blow (2001), en The Rookie (2002), en in die televisiereeks Six Feet Under (2001).
Dorsiventrale blaar
'n Dorsiventrale blaar is 'n blaar waarvan die bo- en die onderkant duidelik van mekaar verskil. Die blaar bestaan in dwarssnee uit drie streke, naamlik die epidermislae (bo en onder), die groen mesofil en die are (vaatbondels).
Epidermis
Sowel die boonste as die onderste oppervlak van die blaar word bedek deur 'n epidermislaag. Dit is 'n enkele, dig gepakte laag selle sonder intersellulêre lugruimtes. In dwarssnee vertoon hulle baksteenvormig, maar van bo gesien is hul vorm onreëlmatig. Gewoonlik besit gewone epidermissele geen cholorofil en is hulle deurskynend sodat lig deurgelaat kan word vir fotosintese. Die funksie van die epidermis is om die binneste blaarweefsels te beskerm. 'n Waterdigte, wasagtige kutikula bedek gewoonlik die buitekant van die epidermis en beperk waterverlies hoofsaaklik tot die stomata. Die onderste epidermis van 'n dorsiventrale blaar besit openinge wat deur twee cholorofilbevattende sluitselle, naamlik die huidmondjies (stomata) begrens word. Die huidmondjies laat gaswisseling toe sodat fotosintese, asemhaling en transpirasie kan plaasvind. Soms groei een- of meersellige hare ook uit die epidermis van die blare.
Mesofil
Die ruimte tussen die boonste en die onderste epidermis word hoofsaaklik in beslag geneem deur dunwandige parenchiemselle wat chloroplaste besit en as mesofil bekend staan. Omdat hierdie selle chloroplaste besit, word hulle ook soms chlorenchiem genoem. Clorenchiem sluit egter enige plantweefsel in wat chloroplaste bevat, dit wil sê groen selle van blare, stingels, groen blomdele, jong vrugte, en so voorts. Daar word twee soorte mesofil in 'n dorsiventrale blaar aangetref, naamlik palissadeweefsel (palissadeparenchiem) en sponsweefsel (sponsparenchiem). Die mesofil, veral die palissadeselle, is die vernaamste weefsel vir fotosintese.
Palissadeweefsel
Die palissadeweefsel of palissadeparenchiem is een of meer lae langwerpige, dunwandige parenchiemselle net onder die boonste epidermis. Hierdie selle besit baie chloroplaste sodat die bokant van die blaar donkerder van kleur vertoon as die onderkant, dit wil sê 'n dorsiventrale blaar. Intersellulêre lugruimtes wat met die ander groter intersellulêre lugruimtes in die sponsweefsel verbind, kom voor. Hierdie intersellulêre lugruimtes is nie so groot soos dié in die sponsweefsel nie. Intersellulêre lugruimtes maak gaswisseling deur die blaarselle moontlik.