cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Knysna
Oesterkwekery en Oesterfees
Gedurende die eerste week van Julie vind die jaarlikse Oesterfees plaas. Die Suid-Afrikaanse Vloot neem gewoonlik ook deel aan die verrigtinge, en fregatte anker dan by die plaaslike hawe in die dorp. Die bosmarathon, padfiets- en bergfietswedrenne vorm ook deel van die fees.
Visvang
Die strandmeer is die tuiste van bykans 200 visspesies; hier is visvang uiters gewild onder Suid-Afrikaanse hengelaars. Onder die bekende spesies wat hier gevang word tel die kabeljou, stompneus, witsteenbras en knorhaan; terwyl galjoen vanaf die strande en rotse gevang kan word. Reuse-modderkrappe en bloedwurms kom in enkele gebiede voor, terwyl moddergarnale feitlik oor die hele strandmeer voorkom.
Houtnywerheid
Knysna is vandag 'n sentrum vir houtverwerking met meubels en bote as die vernaamste produkte. Knysna word omring deur natuurlike inheemse woude, bekend as die Knysnabos. Die Thesen- en Parkes-families het 'n groot rol gespeel in die ontwikkeling van die houtnywerheid nadat albei families saagmeulens gebou het; Die Thesens op Paardeneiland en Parkes in die dorp. Nadat Parkes hul saagmeule verskuif het is die area ontwikkel tot Woodmill Lane, 'n winkelsentrum. Daar is tans 30 000 ha denne- en bloekomplantasies in die distrik.
Sport
Die dorp beskik oor drie gholfbane en verskeie sportklubs bv. rugby, padwedlopers en 'n kano-klub. Die jaarlikse Karoo-tot-Kus Bergfiets Wedren eindig ook in Knysna gedurende September.
Die Nasionale Seereddingsinstituut van Suid-Afrika bedryf ook 'n stasie in Knysna.
Jimmy Carter
James Earl Carter Jr. (gebore 1 Oktober 1924) was die 39ste president van die Verenigde State, van 1977 tot 1981. Voor dit was hy die goewerneur van die Amerikaanse staat Georgia. Hy het in 1979 die Camp David-vredesooreenkoms tussen Egipte en Israel help sluit. Carter is bekend as ’n godsdienstige persoon wat baie liefdadigheidswerk doen. Hy is ook 'n outeur en ontvanger van die 2002 Nobelprys vir Vrede.
Belangrikste prestasies
James Earl Carter (Jimmy) se belangstelling in politiek kan teruggevoer word na sy pa, wat op Georgia se wetgewende liggaam gedien het. Sy politieke loopbaan het in 1962 begin toe hy vir die senatorskap van die staat Georgia gestaan het. Hy het vir twee agtereenvolgende termyne as senator van Georgia gedien. Gedurende hierdie periode het hy bekend geraak vir sy fiskale konserwatisme en sosiale liberalisme. Hy het veral daarin belanggestel om die onderwysstelsel te verbeter.
In 1974 – net voor die einde van sy tweede termyn as senator – het hy sy besluit bekend gemaak om hom verkiesbaar te stel as 'n kandidaat in die presidensiële verkiesing. Carter het die verkiesing gewen en op 20 Januarie 1977 is hy as president van Amerika ingehuldig. Kort ná die verkiesing het hy egter begin om die steun van liberale Demokrate wat nie saamgestem het met sy ekonomiese beleid nie, te verloor.
In Julie 1980 het Carter die laagste goedkeuringsyfer van enige president in die geskiedenis gehad. Die gyselaarskrisis by die Amerikaanse ambassade in Teheran – waar 50 Amerikaners aangehou is – het grootliks bygedra tot Carter se beeld van swakheid en onbevoegdheid. In 1980 het hy die verkiesing verloor en is Ronald W. Reagan as die nuwe president van Amerika aangewys. Carter het egter nog steeds aktief betrokke gebly en as vryskut-ambassadeur vir 'n aantal internasionale sendings gewerk en presidente geadviseer oor die Midde-Ooste en menseregtevraagstukke.
Een van sy grootste pogings om vrede te bevorder, het in 1994 plaasgevind, toe hy met die Noord-Koreaanse leiers oor die kwessie van internasionale inspeksie van kernterreine vergader het. Hy het ook aan die hoof gestaan van 'n groep Amerikaanse afgevaardigdes wat na Haiti gegaan het om die militêre leiers te oorreed om op 'n vreedsame manier die leisels oor te gee aan die verkose president (wie se bewind hulle omvergewerp het). In 2002 het Carter die Nobel-prys vir Vrede ontvang vir sy volgehoue pogings om oplossings vir internasionale konflik te kry, die bevordering van demokrasie en menseregte en om ekonomie en sosiale ontwikkeling te bewerkstellig.
'n Kort lewensgeskiedenis
James Earl Carter (Jimmy) is op 1 Oktober 1924 in Plains, Georgia, in die VSA gebore. Hy is die oudste seun van James Earl Carter en Lillian Gordy Carter. Sy ouers het 'n grondboontjieplaas en -pakhuis gehad. Carter het sy onderrig in Plains ontvang. Terwyl hy nog op skool was, het hy grondboontjies verkoop en die geld gespaar. Op dertienjarige ouderdom het hy hom as 'n sakeman bewys toe hy met sy spaargeld vyf huise gekoop en verhuur het.
Hy het sy hoërskoolloopbaan met vlieënde vaandels geslaag en het onder die hoogs presterende leerlinge van sy skool getel. Hy was so gefassineer deur die stories van sy ma se broer, wat in die vloot was, dat hy by die Amerikaanse Vlootakademie aansoek gedoen het. In 1942 is sy aansoek goedgekeur en het hy in Annapolis by die Vlootakademie met opleiding begin. Hy het ook die Georgia-instituut van Tegnologie bygewoon voor hy by die vloot aangesluit het.
Carter het in die laaste jare van die Tweede Wêreldoorlog op somervaarte gegaan en het in 1946 gegradueer. In die somer voordat hy gegradueer het, is hy met sy suster se beste vriendin, Rosalynn Smith, getroud. Hulle het vier kinders gehad: John, James Earl (Chip), Jeffrey en Amy. Carter het vir langer as ses jaar as 'n vlootoffisier in die Amerikaanse vloot gewerk. Nadat hy diens gedoen het op die USS Pomfret in die Stille Oseaan, is hy gekies as een van die offisiere om onder kaptein Hyman Rickover op die kernduikbootprogram te werk.
In 1953, ná die dood van sy vader, het hy uit die vloot bedank en na Plains teruggekeer om die familieplaas te bestuur. Aan die begin het dit swaar gegaan, maar ná 'n paar jaar het die besigheid weer begin floreer. Carter het ook op die kerkraad gedien en was 'n Sondagskoolonderwyser by die Baptistekerk in Plains.
Sy politieke loopbaan het begin toe hy op die plaaslike raad van onderwys in Georgia gedien het. In 1962 het hy hom as senator van die staat Georgia verkiesbaar gestel. Hy het die verkiesing gewen en is in 1964 herverkies. In 1970 is hy verkies tot goewerneur van Georgia. Carter het vinnig bekend geword as gevolg van die manier waarop hy op die ekologie gefokus het, sy doeltreffende regering en sy pogings om rasseskeiding te verwyder.
In 1974 het hy aangekondig dat hy hom as 'n presidentskandidaat in die volgende verkiesing beskikbaar sou stel. Hy het dadelik met 'n groot veldtog begin. Twee jaar daarna het hy die verkiesing met 297 stemme teenoor president Gerald R. Ford se 241 gewen. In 1980 het hy egter die verkiesing verloor (een rede, wat hiervoor aangevoer word, was die daaglikse mediadekking van die Amerikaanse gyselaarsdrama in Teheran in die hoofnuus van televisienetwerke) en Ronald W. Reagan het hom opgevolg as die nuwe president van die VSA.
Droompop
Droompop is 'n tipe alternatiewe rock wat gedurende die middel 1980's in Brittanje begin vorm het toe groepe soos Cocteau Twins (Treasure), The Chameleons, The Passions, Arab Strap, Dif Juz, Lowlife en A.R. Kane (aan wie hierdie term toegeskryf word) begin het om postpunk- en eteriese eksperimente met bittersoet popmelodieë saam tevoeg om sensuele, sonies ambisieuse klankskappe te vorm.
Skandinawië
Die term Skandinawië verwys in geografiese opsig net tot die Skandinawiese skiereiland met Noorweë in die weste en Swede in die ooste, maar sluit in 'n breë kulturele en politieke sin die vyf lidstate van die Nordiese Raad in, naas Noorweë en Swede dus ook Denemarke, Finland en Ysland. Die terme Skandinawiese en Nordiese lande word gevolglik dikwels as sinonieme gebruik.
Droompop
Die essensie van die musiek is 'n fokus op eteriese teksture en buie, eerder as op voortstuwende rock-riwwe. Asemerige, hoë-register vroulike stemme of byna gefluisterde manlike stemme is gewoonlik die sangstyl; lirieke is normaalweg introspektief en eksistensieel van aard. Albumomslagte neig om uit waserige pastelbeelde en/of rou minimalistiese ontwerpe te bestaan. Die bekendse platemaatskappy wat met die droompopgenre geïdentifiseer word, is 4AD, alhoewel ander uitgewers soos Creation, Projekt, Fontana, Bedazzled, Vernon Yard en Slumberland ook noemenswaardige vrystellings in hierdie genre uitgereik het.
Skandinawië
Met die uitsondering van Finland se Finssprekende meerderheid praat alle Skandinawiese volke verwante Noord-Germaanse tale en het 'n trotse demokraties-parlementêre tradisie wat in die geval van Ysland selfs na die 10de eeu terugdateer. Vandag is Finland en Ysland republieke, terwyl die ander Skandinawiese lande konstitusionele monargieë vorm.
Die huidige politieke bande tussen die vyf lande word versterk deur 'n gemeenskaplike geskiedenis: In die 10de eeu het die Noormanne hulle in groot dele van Noord-Europa gevestig, asook in die Noord-Franse gewes Normandië. Maar afgesien van die Wiking-tydperk en Swede se kortstondige rol as Noord-Europese groot moondheid in die 17de eeu was Skandinawië tradisioneel op die periferie van Europa.
In die loop van hulle geskiedenis is alle Skandinawiese lande gemeenskaplik geregeer. Swede en Finland het eers in 1809 van mekaar geskei, Noorweë en Swede in 1905, en Denemarke en Ysland in 1944.
Vanweë hulle noordelike ligging, wat hulle ook aan Atlantiese weerstelsels blootstel, word die Skandinawiese lande deur 'n koel en vogtige klimaat gekenmerk wat in die algemeen nie bevorderlik vir landbou is nie. Die lang daglig van die Nordiese somer kompenseer egter vir die ongunstige klimaattoestande sodat selfs noord van die Noordpoolsirkel nog graan verbou kan word.
Tot by die 19de eeu was die Skandinawiese nasies suiwer agrariese gebiede wat tot die armste lande in Europa behoort het, en honderdduisende emigrante was gedwing om 'n nuwe heenkome in Noord-Amerika te vind. Die nywerheidsomwenteling van die 19de eeu het van Skandinawië egter een van die welvarendste wêreldstreke gemaak. Die huidige Skandinawiese ekonomieë steun op hulle natuurlike hulpbronne soos geotermiese energie (Ysland) en waterkrag (Ysland, Noorweë en Swede), ru-olie (Noorweë), ystererts (Swede) en hout (Noorweë, Swede en Finland), maar is daarnaas ook hoogs ontwikkelde nywerheidslande met 'n uitgebreide dienstesektor en gevorderde welvaartstelsel.
Die Skandinawiese modelekonomie behels 'n tegnologies innovatiewe sekundêre sektor met 'n groot aandeel van dienste en 'n groot vraag na produksiegerigte dienste. Die huishoudings se moderne struktuur is gekenmerk deur 'n hoë persentasie ekonomies aktiewe vroue wat saam met die gesofistikeerde welvaartstelsel die verskaffing van uitgebreide sosiale dienste deur die staatsektor noodsaaklik en moontlik maak.
Die gewildheid van die Skandinawiese leefstyl en ontwerp het van ondernemings soos die Sweedse meubelvervaardiger Ikea, multinasionale maatskappye gemaak wat wêreldwyd op markte meeding, terwyl die progressiewe en egalitêre houdings en religieuse ongebondenheid van hulle bevolkings van die Skandinawiese lande ook wêreldleiers op die gebied van politieke gelykberegtiging gemaak en verseker het dat hulle tot die lande met die hoogste lewenskwaliteit behoort.
Etimologie
In die antieke oudheid het Skandinawië as Scandza bekend gestaan. Die huidige term is in etimologiese opsig verwant aan Skåne ('n landskap in Suid-Swede) en die stad Skanör. Die oudste Latynse naam vir Skåne, Scadinauia, het na die gebiede noord van Germanië verwys. Sommige geleerdes beweer egter dat die term sy oorsprong by die Germaanse godin Skadi het.
Scadinauia is onder meer deur die Romeinse natuurkundige Plinius die ouere (23–79) as 'n gelatiniseerde vorm van die Oud-Nordiese term Skaðinaujó gebruik. Hierdie term bevat die wortels skaðin- "gevaar" of "skade" (Oud-Nordies skán-) en -aujó "eiland" of "skiereiland" (Oud-Nordies -ey). "Skandinawië" sou dan "gevaarlike skiereiland" beteken en moontlik na gevaarlike seestrominge rondom die Suid-Sweedse skiereiland Falsterbo verwys.
In die Middeleeue is die Latynse term Terra Scaniae of Terra Scania vir die geweste Skåne, Blekinge en Halland asook die eiland Bornholm gebruik; die Sweedse en Deense volkstaal verwys na hierdie streek nog steeds as Skåneland.
Noorweë
Die weskus van Noorweë word deur gebergtes oorheers en is gebroke met sowat 50 000 klein eilande. Nou fjorde strek soms oor 'n lang afstand tot by die binneland. Akkerbougrond is skaars in die gebied en lê veral aan die einde van die fjorde waar riviere hul lope deur die bergreekse gesny het. Die nedersettings en landbougebiede langs die kus is reeds in die Wikingtydperk deur 'n netwerk van beskermde seeroetes met mekaar verbind.
Ander landboustreke lê in die Jærendistrik in die suidweste, in die omgewing van die stad Trondheim (Trøndelagdistrik) en rondom die Oslofjord met die huidige hoofstad Oslo. Die streke wat minder geskik is vir landbou was net soos die mees noordelike gebiede anderkant die Poolsirkel steeds yl bevolk; in Noord-Noorweë het net enkele vissers- en jagtersdorpies langs die kus ontstaan.
Swede
Swede, in die oostelike helfte van die Skandinawiese skiereiland, word deur wisselende landskappe gekenmerk. Norrland in Noord-Swede word deur digte naaldbosse en harde rotsagtige grond oorheers; die enigste landbougebiede lê in die smal kusstrook langs die Botniese Golf.
Middel-Swede behels twee vrugbare en digbevolkte en een gebied wat minder geskik is vir landbou. Die landskap Svealand was die oorspronklike tuisland van die Svear, 'n stam wat sy naam ook aan die hele land verleen het. Hier lê die provinsie Uppsala met die vroeëre hoofstad Ou-Uppsala, wat tydens die Middeleeue tot die magsbasis van die Sweedse koningshuis ontwikkel het; en die ongerepte Dalarna-streek met sy bergreekse, riviere en mere.
Die suide van Swede was net soos die noordwaarts geleë Småland vroeër yl bevolk; eers in die laat Wiking-tydperk is die Suid-Sweedse hawestad Lund deur Dene gestig. Die vrugbare eilande Gotland en Öland het egter al vroeg tot digbevolkte landbou- en handelsentrums ontwikkel.
Denemarke
Denemarke bestaan uit die laagliggende skiereiland Jutland en meer as 500 eilande langs sy ooskus, asook die eiland Bornholm wat verder ooswaarts in die Oossee lê. Denemarke was vroeër met digte bosse bedek, en die kusstrook langs die Noordsee was vanweë sy sanderige grond nie geskik vir landbou nie. Die plaaslike bevolking het egter reeds in die Middeleeue op perde- en veeteelt gesteun en handelsbande met sy suidelike Duitse buurlande aangeknoop.
Klimaat
Die klimaat van Skandinawië word deur sy noordelike ligging en die invloed van die warm Golfstroom oorheers. In die algemeen is die gemiddelde temperature laer as in Sentraal-Europa, tog geniet die gebied danksy die Golfstroom gematigde temperature – met uitsondering van Groenland wat grotendeels noord van die Arktiese Poolsirkel geleë is en deur 'n polêre en subpolêre klimaat gekenmerk word.
Die binnelandse streke van Noorweë, Swede en Finland het 'n tipiese vastelandsklimaat met koue winters en warm somers, terwyl Denemarke, die Faroëreilande en Åland deur 'n gematigde seeklimaat gekenmerk word. Die gemiddelde temperature in Noorweë se kusgebiede, Ysland en op die Faroëreilande is ten spyte van hul geografiese breedteligging relatief hoog – sonder die matigende invloed van die Golfstroom sou die klimaat vergelykbaar wees met dié van Siberië.
Die Nordiese somers is koeler as dié van Sentraal-Europa – hulle begin daarnaas later en eindig vroeër sodat daar min tyd vir vrugte is om ryp te word. Nogtans word daar ook somertemperature met meer as 30 °C aangeteken. Die mees noordelike gebiede van Skandinawië het aansienlik koeler somers – in die Yslandse hoofstad Reykjavik is die gemiddelde temperatuur in Julie nie hoër as 11,2 °C nie. Die Noordelike somerdae is buitengewoon lank en word deur helder nagte gekenmerk. Vanaf Junie gaan die son in die gebiede noord van die Poolsirkel hoegenaamd nie meer onder – die tyd van die middernagson breek aan. Bepaalde streke soos die Noorse eilandgroep Spitsbergen kry dan tot by vier maande ononderbroke sonskyn.
Daarenteen staan die Nordiese winters vir hul lang en donker poolnagte bekend. Die son bly dan weke lank benede die horison, en baie gebiede kry net enkele ure daglig. Ysland kry tussen November en Januarie slegs tussen drie en vier ure daglig. Die wintertemperature verskil duidelik – terwyl Ysland matige winters met 'n gemiddelde van -0,4 °C het, daal die kwik in Finland soms tot sowat –20 °C.
Tale
Die Skandinawiese of Noord-Germaanse tale, waaronder Deens, Noors (Bokmål en Nynorsk), Sweeds, Yslands en Faroëes met altesaam sowat twintig miljoen moedertaalsprekers, vorm 'n subgroep van die Germaanse tale en het hulle oorsprong in Oud-Yslands, 'n taal wat onder meer in die Edda oorgelewer is. Tans is net moderne Yslands en Faroëes (wat as Eilandskandinawiese tale in 'n mindere mate aan invloede van ander, nie-Skandinawiese tale blootgestel was) nog nou verwant met hierdie oorsprongstaal. Norn, 'n Skandinawiese taal wat tot in die 15de eeu op die Shetland- en Orkney-eilandgroepe noord van Skotland as omgangstaal gepraat is en eweneens by Eilandskandinawies gereken word, het in die 18de eeu uitgesterf. Noord-Germaans het teen die begin van ons tydrekening as 'n selfstandige Germaanse taalgroep van Wes-Germaans geskei en vanaf die 9de eeu in twee hoofgroepe, Wes-Nordies en Oos-Nordies (of Oud-Nordies), verdeel.
Daarnaas word op die Sweedse Oossee-eiland Gotland ook Gutamål gepraat, 'n taal wat uit die Oos-Germaanse Goties ontwikkel het en aan Deense, Nederduitse, Baltiese en Slawiese invloede blootgestel was. Aangesien Sweeds op hierdie eiland reeds in 1645 as onderwystaal ingevoer is, het Gutamål steeds meer Sweedse elemente begin inbed en word sodoende intussen soms as 'n Sweedse dialek geklassifiseer.
Moedertaalsprekers van Deens, Noors en Sweeds kan mekaar maklik verstaan, selfs al praat hulle almal in hul eie taal. 'n Gevorderde kennis van ander Skandinawiese tale vereis nogtans die aanleer daarvan en woordeboeke. Die basiese woordeskat word deur alle Nordiese tale gedeel, selfs al het Sweeds soms afwykende woorde wat in die ander tale nie voorkom nie en verskil Deens vanweë sy uitspraak duidelik van Sweeds en Noors. Sprekers van Noors trek die meeste voordeel uit die hoë graad van verwantheid, terwyl Yslanders en Finne die meeste moeilikhede ondervind wanneer hulle in hul eie taal met ander Skandinawiërs wil kommunikeer. Yslandse en Finse kinders leer op skool naas Engels tenminste een van die ander Skandinawiese tale aan.
Vroeë geskiedenis
Gedurende die laaste ystydperk (omtrent 18 000 v.C.) was Skandinawië en Ysland vergletser. Toe die ys begin afsmelt het, het die sogenaamde Hamburgse beskawing – 'n volk van rendierjagters – na Jutland in Denemarke begin uitbrei.
Omtrent 4000 v.C. het albei etniese groepe begin om pyl en boog, harpoen en speer vir jagdoeleindes te gebruik, terwyl daar ook die eerste vissers en akkerbouers was. Die tradisionele jagkuns van die Samivolk in Noord-Finland toon sekere ooreenkomste met hierdie vroeë beskawings.
Argeologiese opgrawings het spore van 'n aantal verdere immigrasiegolwe opgelewer, waaronder mense van die sogenaamde Tregterbeker-beskawing wat vanuit die suide na Skandinawië getrek en 'n gebied bewoon het wat van die Oslofjord en Suid-Swede tot in die huidige Nedersakse, Slowakye en Pole gestrek het.
Tydens die Jongsteentydperk het die jagter- en versamelaar-volke geleidelik begin om akkerbou te beoefen. Megaliet-grafstene uit hierdie periode dui op kulturele bande met verder afgeleë gebiede soos Engeland, Frankryk en die Mediterreense wêreld, maar ook na die feit dat die destydse bewoners reeds bepaalde organisasiestrukture ontwikkel het. Die oostelike gebiede, wat van Oos-Pole en die Baltiese lande tot by Finland en Suid-Swede gestrek het, is deur die sogenaamde Kamkeramiek-beskawing oorheers. Gedurende die laat Bronstydperk het die Baltiese Bootbyl-beskawing na Skandinawië uitgebrei. Argeoloë verwys dan ook na 'n Noord-Eurasiese Kultuurkring wat van Skandinawië en Noord-Rusland tot by Siberië gestrek het, alhoewel die verskillende deelgebiede hul eie kulturele kenmerke ontwikkel het. Motiewe soos ineengestrengelde lyne en dierfigure was veral kenmerkend vir die Germaanse gebied en was tot in die tydperk van die Noorse staafkerke gewild.
Vanaf 1500 v.C. het die vroeë Skandinawiese volke meer voorwerpe begin vervaardig; ryk argeologiese vondse is onder meer deur setlaars uit die Bronstydperk agtergelaat wat nedersettings in die Oslofjord van Suid-Noorweë en die noordelike Varangerfjord bewoon het. Die vondse dui op permanente dorpstrukture met stabiele ekonomieë en etniese ooreenkomste met die destydse relatief welvarende bewoners van Denemarke. Eerste handelsbande is aangeknoop, en Deense handelaars het Jutlandse barnsteen teen goud, koper en tin uit die noorde geruil. Grafvondse bewys dat daar in hierdie periode reeds gespesialiseerde ambagsmanne was wat versierde wapens en juweliersware vervaardig het. Godsdienstige voorwerpe soos die Sonstrydwa uit Trundholm (Denemarke), 'n vroeë bronskunswerk, verwys naas steeninskrifte na die kenmerke van die destydse godsdienste.
Houtsnywerk en reliëfs verduidelik kenmerke van die vroeë beskawings – roeibote, jag- en trekdiere was gewilde kunsobjekte, net soos manlike figure wat in hierdie tydperk meestal naak uitgebeeld is. Argeoloë het nogtans danksy talle vondse in koepelgrafte oorblyfsels van tekstiele en leerskoene ontdek sodat die destydse kleredrag gerekonstrueer kan word.
Die Ystertydperk
Die einde van die Bronstydperk en begin van die periode van ysterbewerking omtrent 500 v.C. is gekenmerk deur nuwe begrafnispraktyke en 'n verdere uitbreiding van akkerbou. In sommige gebiede is die tradisionele koepelgrafte vervang deur bootvormige grafte wat met stene begrens was. Hulle word in kulturele opsig as voorlopers van die latere Wiking-tydperk se boot- en skeepsgrafte beskou.
Skandinawië was egter as gevolg van die Keltiese magsuitbreiding in Europa in ekonomiese en politieke opsig geïsoleer. 'n Tweede probleem was die negatiewe uitwerkings van die destydse klimaatsverandering. Die yster, wat aanvanklik in Skandinawië vervaardig is, was bros en nie bestand teen die lae temperature van die noordelike gebiede sodat dele van Skandinawië deur stagnasie en selfs agteruitgang gekenmerk was.
Hierdie volke het in die Romeinse tydperk met die Romeine handel begin dryf – goedere soos huide, see-ivoor, slawe en pelse is na die Romeinse Ryk uitgevoer, terwyl Romeinse voorwerpe uit hierdie periode orals in Skandinawië opgegrawe is. Die beste akkerbougronde in Suid-Noorweë, Suid-Swede en Denemarke was reeds omstreeks 100 v.C. dig bevolk, en daar was die eerste emigrasiegolwe waartydens die Gote Swede verlaat en die Kimbers en Teutone na Sentraal-Europa begin trek het. Gelyktydig het die Finne vanuit die Wolga-gebied na die noord-weste getrek om hulle in die huidige Suid-Finland te vestig, terwyl ook Baltiese stamme na Finland geïmmigreer en Germaanse groepe hul stamgebiede na die noordelike Noorweë uitgebrei het.
Vroeë Germaanse beskawings
Die Romeine het Skandinawië gewoonlik as die tuisland van die Kimbers beskou, 'n Noord-Germaanse stam wat in die 1ste eeu v.C. op soek na 'n nuwe tuiste suidwaarts getrek en as plunderaars opgetree het. Ook ander barbaarse stamme soos die Langobarde, Boergondiërs en Gote, wat later 'n bedreiging vir die Romeinse Ryk sou vorm, is gewoonweg as Skandinawiërs beskryf. Plinius die ouere het in die 1ste eeu n.C. na die eiland Scandia verwys, terwyl Tacitus die Suiones uit Swede beskryf het – 'n volk van krygers met ongewone skepe.
Die Sitones, 'n volk in die noorde van Swede en Finland, is na bewering deur 'n vrou oorheers en soms valslik as Amasone beskryf. Kaarte uit die 2de eeu, wat deur Ptolemeüs geskep is, het die Saksers en Kimbers as bewoners van die huidige Denemarke getoon, terwyl Finne en Sami op die kaarte as bewoners van die noordelike Scandia verskyn het.
Germaanse rune-alfabette was vanaf 200 v.C. gebruiklik, maar kon net deur 'n klein aantal ingewydes gelees word. Hulle is soms ook vir magiese doeleindes gebruik, maar het op sigself nie oor magiese simbool-inhoud beskik nie.
In die volgende eeue is daar – ondanks die florerende handel tussen Skandinawië en die Romeinse wêreld – min oor Noord-Europa geskryf. Die riviere Weichsel en Elbe het 'n belangrike rol vir die handel met Gotiese stamme in die suide gespeel, en in Swede en Denemarke is Romeinse glas- en juweliersware, muntstukke en wapens opgegrawe wat deur die plaaslike stamme met huide, pelse, slawe, barnsteen en ander handelsgoedere betaal is.
Ná die ondergang van die Wes-Romeinse Ryk is geen Romeinse of Griekse werke oor Skandinawië meer gepubliseer nie, behalwe vir Cassiodorus se "Geskiedenis van die Gote" in die 6de eeu. Die Skandinawiërs is hier uitgebeeld as die stamme wat 'n einde aan die Romeinse Ryk en beskawing gemaak het. Die noorde van die eiland Scandia is volgens Cassiodorus deur die Adogit en Scerefennae bewoon, die Suehan (of Swede) in die suide het bekend gestaan vir hulle uitstekende perde en pelse. Ander suidelike stamme was die Halin, Liothida, Bergio, Gauthigoth, Rugi, Augandzi, Grannii en Raumarici.
Die vroeë Swede is as 'n konfederasie van hierdie stamme beskryf, terwyl die Dane of vroeë Dene uit 'n kleiner aantal stamme bestaan het. Denemarke en die legendariese eiland Thule in die noorde is deur die Bisantynse geskiedskrywer Procopius as onvrugbare en troostelose gebiede uitgebeeld waar die son ook teen middernag geskyn het. Volgens Procopius was die Sami nog deur 'n baie eenvoudige leefwyse gekenmerk, terwyl ander Skandinawiese volke eerder deur hul religie van ander mense verskil het.
Latere Skandinawiese bronne verwys na die politieke eendrag van Swede en Dene. Die Ynglinga-saga en ander bronne vermeld dat die Swede van Uppland deur 'n magtige heerser geregeer is, terwyl die Angel-Saksiese Beowulf na die Skandinawiese "seekonings" verwys. Denemarke is eweneens deur magtige konings oorheers.
Argeologiese opgrawings het getoon dat Skandinawië in hierdie periode 'n agrariese ekonomie was wat met sy welvarende markte ook die ontwikkeling van gespesialiseerde ambagte bevorder het. Die Skandinawiese politiek, administrasie, skeepvaart en krygskuns het destyds van Noord-Europa 'n relatief stabiele gebied gemaak wat tot die bakermat van die Wiking-beskawing sou ontwikkel.
Die Wiking-tydperk
Vanaf 799 het die Wikings ook die Fries-Saksiese kusstroke aangeval en in 845 Hamburg geplunder. Die rooftogte is gewoonlik deur relatief klein groepe Wikings onderneem wat op een dag onverwags opgedaag en hulle meestal op die volgende dag weer teruggetrek het. Selfs in gevalle waar daar 'n poging onderneem is om bystand aan die slagoffers te verleen, het hierdie hulp gewoonlik te laat gekom. Terwyl aanvalle deur rowers steeds voorgekom het, was die Noormanne se taktiek van blitsaanvalle ongekend in Europa. Vlug was die enigste kans op redding vir die aangevallenes, tog het die vrees wat Wiking-rooftogte versprei het ook verlammend op die kusbewoners ingewerk. Terwyl die laasgenoemdes die hele somer lank aan aanvalle blootgestel was, het die Wikings tydens die najaar met hul prooi – slawe, edelmetale, vleis, graan en ander alledaagse goedere – na hul tuishawens teruggekeer om daar te oorwinter.
Tans is navorsers glad nie eens oor die beweegredes vir die rooftogte nie. Daar was moontlik 'n hele reeks oorsake waardeur die begin en die einde van die Wiking-aanvalle op Wes-Europese kusgebiede verklaar kan word. Dikwels word aangevoer dat die Wikings as gevolg van vinnige demografiese groei en hoë bevolkingsdigthede genoodsaak was om hulle tot rooftogte in oorsese gebiede te wend – argeologiese vondse dui immers op 'n sterk toename van nedersettings. Maar daar is nogtans geen bewyse dat landbou en vissery destyds nie meer in staat was om in die bevolking se behoeftes te voorsien nie. Dit was juis hul liggaamsgrootte en krag – wat beslis aan goeie voeding te danke was – waarmee Skandinawiërs vrees in Wes-Europese kusbewoners ingejaag het. Eerder as honger word dus faktore soos veglus en die persepsie dat die weerlose kusbewoners en hul welvarende nedersettings 'n maklike prooi was aangevoer. 'n Suksesvolle rooftog het 'n hoë sosiale status aan Wiking-mans verleen en was 'n middel om vinniger rykdom, mag en invloed te bekom as in die tradisionele landbou- of handelsektor. Die Wikings se sedes en godsdiens was ook nie van so 'n aard dat hulle enige morele bedenkinge oor aanvalle op weerloses sou gehad het nie.
Die plaaslike skeepsboutradisie het 'n buitengewone vervoermiddel aan die Wiking-plunderaars verskaf – hul kenmerkende langskip wat sowat 300 jaar lank ongeëwenaar in Europa was. Sy bouwyse was lig en het van hom 'n vinnige en aanpasbare voertuig gemaak wat snelhede van twintig knope kon behaal (Christophorus Columbus se seilskip Santa Maria het teen tien knope in die rigting van Amerika beweeg). Selfs in ongunstige omstandighede soos 'n windstilte kon hulle as roeibote nog 'n spoed van tot by sewe knope bereik. Die langbote se minimale diepgang het Wiking-ekspedisies in staat gestel om selfs rivierop te seil. Vanweë die gebrek aan paaie langs die riviere was dit haas onmoontlik om binnelandse stede met behulp van ruiters teen 'n Wiking-aanval te waarsku.
Danksy hul ligte bouwyse kon langskepe daarnaas oor langer afstande op land gedra word. Sodoende het Wikings dikwels 'n landengte van sowat twaalf kilometer in die huidige Sleeswyk-Holstein gebruik om van die Noord- na die Oossee te beweeg en was nie genoodsaak om die lang vaart deur die Skagerrak te onderneem nie. Sweedse Wikings het oor honderde kilometer na die Russiese binneland beweeg en selfs pogings onderneem om Konstantinopel te verower.
Skandinawiese koninkryke
In die 9de eeu, die begin van die Wiking-tydperk, was daar nog nie sprake van die huidige Skandinawiese nasies nie. Politieke grense het dikwels as gevolg van veldtogte of dinastiese ontwikkelinge verander, en die gebied van die huidige Denemarke, Noorweë en Swede was in 'n aantal provinsies verdeel wat deur onafhanklike plaaslike heersers (sogenaamde jarls), konings of invloedryke goewerneurs geregeer is. Baie van hierdie Skandinawiese provinsies (land) het tot vandag toe as administratiewe geweste bewaar gebly.
'n Land het in die Wiking-tydperk ook die basis van die militêre strukture gevorm. Elke provinsie is in 'n aantal hund verdeel – kleiner administratiewe en militêre eenhede met sowat honderd krygers, en terwyl die provinsies se grense as gevolg van samesmeltings en ander ontwikkelinge voortdurend verander het, is die hund gewoonlik nie aangetas nie en het as stabiele eenhede voortbestaan. Die provinsies het geleidelik tot groter monargiese ryke saamgesmelt wat deur konings geregeer is en geleidelik tot sentralistiese nasionale state ontwikkel het. Noorweë het sy magsgebied in die 13de eeu tot by die voorheen onafhanklike gebiede Ysland en Groenland uitgebrei en die proses van politieke verenigings sodoende afgesluit. Ná die kerstening van Skandinawië het ook die plaaslike koningshuise voordeel uit die kerk se administratiewe strukture getrek wat veral politieke stabiliteit en die opbou van 'n regstelsel bevorder het.
Reeds in die Wiking-tydperk was Skandinawië in ekonomiese en politieke opsig een van die mees stabiele gebiede in Europa, en moderne historici neem aan dat sowel die bevolkingsgroei in die Nordiese lande asook die aantreklikheid van welvarende gebiede in Wes- en Sentraal-Europa die aanleiding tot die Wiking-rooftogte vanaf die 9de eeu gegee het. Ten spyte van hul wrede aanvalle op kloosters en stede was die Wikings 'n belangrike ekonomiese faktor wat die rykdomme van Wes-Europa as handelsgoed gebruik en sodoende ook 'n bydrae tot die ontwikkeling van Noord- en Oos-Europa gelewer het.
Denemarke was die mees sentralistiese staat in Skandinawië nadat die koningshuis sy politieke invloed al in die vroeë Wiking-tydperk stelselmatig uitgebrei en uiteindelik 'n ryk oorheers het wat tot by die Elberivier in die huidige Noord-Duitsland gestrek het. Veldtogte teen die Franke in Duitsland en die Saksers en Engeland het die politieke, ekonomiese en militêre groei van die Deense staat nog versterk, en 'n aantal Deense stede het tot demografiese sentra ontwikkel, terwyl die kerk sy invloed vanuit die hoofstad Roskilde geleidelik oor die hele land uitgebrei het. Die koninklike Deense leër was 'n beslissende faktor by die verkiesing van nuwe heersers aangesien die monargiese stelsel net gedeeltelik erflik was.
Swede was in teenstelling met Denemarke 'n agrariese gebied, maar desondanks het die Sweedse koningshuis met die uitbreiding van sy invloed na Finland en Rusland oor steeds groter bronne van staatsinkomste beskik. Die laat kerstening van die land het die kerk as 'n tweede mag naas die koning gevestig en sy magsuitbreiding beperk.
In Noorweë het topografiese faktore die ontwikkeling van 'n magtige monargiese stelsel aanvanklik belemmer. Terwyl die meeste noordelike geweste selfregerende gebiede was, is die provinsie Vestfold in die suide van die land selfs deur 'n dinastie van oorspronklik Sweedse afkoms oorheers. Eers koning Harald Hårfagre het die verskillende klein Noorse ryke in die laat 9de eeu met sy oorwinning oor die noordelike heersers in 'n eenheidsstaat verenig, en sy dinastie het Noorweë tot die einde van die Wiking-tydperk oorheers.
Eksterne skakels
Die Nordiese Model – welvaartstaat en vryemarkekonomie
Bartolomeus (apostel)
Bartolomeus (Aramees: ܒܪ ܬܘܠܡܝ; Antieke Grieks: Βαρθολομαῖος (geromaniseer: Bartholomaîos); Latyn: Bartholomaeus; Armeens: Բարթողիմէոս; Kopties: ⲃⲁⲣⲑⲟⲗⲟⲙⲉⲟⲥ; Hebreeus: בר-תולמי (transliterasie, bar-Tôlmay); Arabies: بَرثُولَماوُس (geromaniseer: Barthulmāwus) ) was ingevolge die Nuwe Testament een van die twaalf apostels van Jesus. Hy is ook geïdentifiseer as Nathanael of Nataniël, wat in die Evangelie volgens Johannes verskyn wanneer hy bekendgestel word aan Jesus deur Filippus (wat ook 'n apostel sou word; Johannes 1:43–51), alhoewel verskeie moderne kommentators die gelykstelling van Nathanael met Bartolomeus verwerp.
Końskowola
Końskowola is 'n dorp naby Kurów in Suidoos-Pole, tussen Puławy en Lublin aan die Kurówka-rivier. Dit is die hoofdorp van 'n kommune in die Puławy-distrik in die woiwodskap Lublin. Die dorp het in die 2004-sensus 'n bevolking van 2 188 gehad.
Bartolomeus (apostel)
Volgens die Synaxarium van die Koptiese Kerk word Bartolomeus se martelaarskap herdenk op die eerste dag van die Koptiese kalender (d.w.s. die eerste dag van die maand van Thout), wat tans val op 11 September (dit kom ooreen met 29 Augustus in die Juliaanse kalender). Die Oosterse Christendom herdenk hom op 11 Junie en die Katolieke Kerk op 24 Augustus. Die Kerk van Engeland en ander Anglikaanse Kerke eer hom ook op 24 Augustus.
Końskowola
Geskiedenis
Końskowola het waarskynlik in die 14de eeu ontstaan onder die naam Witowska Wola. Die naam Konińskawola ('n kombinasie van Jan z Konina (Jan Koniński, Jan van Konin): die naam van die eienaar; en wola: 'n landboudorp) kom in 1442 voor, maar dit is eers in die 19de eeu na Końskowola verander. Die dorp het op 8 Junie 1532 amptelike dorpstatus gekry. Baie mense het na die dorp getrek, veral van Sakse en ander dele van Pole.
Ná die derde verdeling van Pole in 1795 is dit deur Oostenryk geannekseer. In 1809 het dit deel geword van die Hertogdom van Warskou en in 1815 van die Koninkryk van Pole. Ná die Januarie-rebellie in 1870 het die dorp sy oktrooi verloor, en nooit weer herwin nie.
Bartolomeus (apostel)
Die Armeense Apostoliese Kerk herdenk Bartolomeüs saam met Sint Thaddeus as hul beskermheiliges. Bartolomeus is Afrikaans vir Bar Talmai; (Grieks: Βαρθολομαῖος, getranslitereer as Bartholomaios in Grieks) dit kom uit die Aramees: בר-תולמי "bar-Tolmay", Hebreeus: "seun van Talmai", of boer, "seun van die vore". Bartolomeus word gelys as een van die Twaalf Apostels van Jesus in die drie sinoptiese evangelies: Matteus,Markus, en Lukas, en verskyn ook as een van die getuies tot die Hemelvaart van Jesus; tydens elke geleentheid word hy egter genoem in die teenwoordigheid van Filippus. Hy word nie genoem onder die naam "Bartolomeus" in die evangelie van Johannes nie, en ook is daar nie 'n vroeë Acta Sanctorum nie, die vroegste is geskryf deur 'n skrywer, Pseudo-Abdias, wat die identiteit van Abdias van Babilon aangeneem het en aan wie die Sint-Thierry- (Reims, Bibl. mun., ms 142) en Pseudo-Abdias manuskripte toegeskryf word.
In die kunste word Bartolomeus meestal uitgebeeld met 'n baard en krullerige hare ten tyde van sy martelaarskap. Ingevolge die legendes is hy lewendig ontvel en onthoof, en derhalwe word hy dikwels uitgebeeld waar hy sy vel of die gebuigde flensmes waarmee hy ontvel is vashou.
Nuwe Testamentiese verwysings
In die Ooste, waar die evangeliese arbeid van Bartolomeus te berde gebring is, word hy geïdentifiseer as Nathanael, in die werke van Abdisho bar Berika (dikwels bekend as 'Ebedjesu' in die Weste), die 14de eeuse Nestoriaanse metropool van Soba, en Elias, die biskop van Damaskus. Natanael word slegs in die Evangelie van Johannes genoem. In die Sinoptiese Evangelies word Filippus en Bartolomeus altyd saam genoem, terwyl Nathanael nooit genoem word nie. In Johannes se evangelie word Filippus en Nathanael egter ook saam genoem. Giuseppe Simone Assemani merk spesifiek op: "die Chaldeërs vereenselwig Bartolomeus met Nataniël." Sommige Bybelkenners verwerp egter hierdie identifikasie.
Końskowola
Geskiedenis
Gedurende die Russiese Rewolusie van 1905 is betogings en solidariteitstakings gehou. Die dorp het in 1918 weer deel van Pole geword.
Końskowola is op 15 September 1939 gedurende die Tweede Wêreldoorlog deur Duitse troepe beset. 'n Krygsgevangenekamp en kampe vir slawe (wat tot 1943 op plase gewerk en paaie en spoorlyne gebou het) is deur die Duitsers opgerig.
'n Ghetto het ook ontstaan, waarheen baie Jode, insluitende van Slowakye, gestuur is. Op 8 Mei 1942 is baie Jode na die Sobibor-verdelgingskamp geneem. 'n Menseslagting is in Oktober deur die Duitse Reserwepolisie-bataljon 101 uitgevoer. Tussen 800 en 1 000 Jode, insluitende vroue en kinders, is vermoor. Die oorblywende bewoners van die ghetto is na ander kampe gestuur.
In 1944 het die Duitsers beplan om die dorp af te brand met die aantog van die anti-Fascistiese magte. Vegters van die Poolse ondergrondse Armia Krajowa en die Bataliony Chłopskie het die Duitsers op 25 Julie 1944 aangeval; en die gebied later met behulp van die Sowjetmagte oorgeneem.
Toerisme
'n Rooms-Katolieke kerk met grafte van die Opaliński- en die Lubomirski-familie wat in 1670 gerestoureer is, 'n Rooms-Katolieke kerk wat in 1613 in die Lublin Renaissance-styl gebou is en die ruïne van 'n Lutherse begraafplaas is toeriste-attraksies.
Die dorp is ook bekend as die plek waar die Poolse digters Franciszek Dionizy Kniaźnin en Franciszek Zabłocki gesterf het.
Die Poolse skrywer Henryk Sienkiewicz, wat 'n Nobelprys vir letterkunde gewen het, het die dorp in sy roman Met vuur en swaard genoem: "baie swak bier ook in hierdie Końskowola, het Mr. Zagłoba opgemerk".
Mantsjoe
Mantsjoe (, manju gisun) is 'n Toengoesiese taal wat eens deur die Mantsjoes in Mantsjoerye van die Volksrepubliek China gepraat is. Dit is tans amper uitgestorwe.
Mantsjoe was een van die amptelike tale van die Qing-dinastie (1644–1912), ook bekend as Mantsjoe-dinastie, in China. Die meeste Mantsjoes praat intussen Mandaryns. Volgens data van Unesco word Mantsjoe tans deur 10 Mantsjoes as moedertaal gebesig, uit 'n totaal van byna 10 miljoen etniese Mantsjoes. Onlangs het egter baie Mantsjoes begin om die taal aan te leer. Nou kan 'n paar duisend Mantsjoe dit as 'n tweede taal besig te danke aan regeringsonderwys of gratisklasse vir volwassenes in klaskamers of aanlyn.
Mantsjoe geniet hoë historiese waarde vir historici van China, veral weens die Qing-dinastie. Mantsjoe-tekste verskaf inligting wat nie in Chinees beskikbaar is nie, en wanneer beide Mantsjoe en Chinese weergawes van 'n gegewe teks bestaan, verskaf dit sekerheid om die Chinese eweknie te kan verstaan. Amptelike dokumente is tydens die Qing-dinastie in beide Chinees en Mantsjoe geskryf, en baie geboue uit die Qing-dinastie vertoon Mantsjoe-inskripsies.
Mantsjoe word as 'n dogtertaal van Jurgies beskou en word met die Mantsjoe-alfabet, 'n gewysigde Mongoolse skrif, geskryf. Dit toon in teenstelling met al die ander Toengoesiese tale 'n hoë persentasie van Koreaanse leenwoorde wat op 'n invloed van Koreaans op Jurgies en die vroeë Mantsjoes dui. Mantsjoe is nou verwant aan Xibe van Xinjiang en albei tale is onderling verstaanbaar.
Buffalopark
Buffalopark is 'n krieketstadion in Oos-Londen, Suid-Afrika. Dit is een van die tuisvelde van die Warriors-krieketspan (voorheen die Grens-krieketspan). Die stadion kan tot 15 000 toeskouers huisves.
Die stadion was voorheen as die Mercedes-Benz Park bekend, danksy 'n borgskap deur dié Duits-Suid-Afrikaanse motorvervaardiger.
Vrede
Vrede is 'n toestand van stilte of harmonie, of 'n toestand sonder gevegte of oorloë. In hierdie begrip is vrede, onder ander toestande, 'n doelwit vir baie mense en organisasies. 'n Voorbeeld van 'n organisasie wat se doelwit vrede behels en wat betrokke is om die wêreld 'n vreedsame plek te hou, is die Verenigde Nasies. Vrede kan uit vrye wil bereik word, maar dit kan ook op mense afgedwing word.
Martin Luther King Jr. het 'n brief vanuit die Birmingham-tronk geskryf waarin hy sê: "Ware vrede gaan nie net oor die afwesigheid van konflik nie: dit gaan oor die aanwesigheid van regverdigheid".
Pous Bonifatius III
Bonifatius III was die 66ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
Biografie
Pous Bonifatius III is van Griekse oorsprong, maar gebore in Rome die seun van Johannes Katadiokus. Op 19 Februarie 607 volg hy Pous Sabinianus op en regeer tot sy dood op 12 November 607. Hy word opgevolg deur Pous Bonifatius IV. Die naam ‘Bonifatius’ beteken 'weldoener'.
Pontifikaat
Tydens die pontifikaat van Pous Gregorius I was Bonifatius pouslikgesant in Konstantinopel. Hy het daarvoor gesorg dat keiser Phokas die patriarg van Konstantinopel, sy titel van Universele Patriarg ontneem en dit slegs aan die biskop van Rome toeken. Hy laat ook die keiser 'n dekreet uitvaardig waarin die biskop van Rome as die hoogste gesag in die Kerk verklaar word. Dit was egter reeds sedert die regering van keiser Justinianus die geval. Pous Bonifatius het 'n verbod geplaas op die bespreking van 'n pous se opvolger voordat die regerende pous dood is. Verder stel hy vas dat geen nuwe pous verkies mag word voordat die pous drie dae dood is nie.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia.
Jemdet Nasr-tydperk
Die Jemdet Nasr-tydperk is ’n argeologiese tydperk in Suid-Mesopotamië (die hedendaagse Irak). Die datum van die tydperk word gewoonlik beskou as 3100-2900 v.C. Dit is genoem na die tipeterrein, Tell Jemdet Nasr, waar artefakte uit dié tyd eerste ontdek is. Die geografiese verspreiding daarvan is beperk tot Suidsentraal-Irak. Die kultuur het uit dié van die Uruk-tydperk ontstaan en het voortgeduur tot in die Vroegdinastiese 1-tydperk.
Datum
In ouer wetenskaplike geskrifte is die datum van die Jemdet Nasr-tydperk beskou as 3200-3000 v.C., maar vandag word 3100-2900 v.C. as meer korrek beskou vanweë radiokoolstofdatering. Die tyd stem ooreen met die vroeë Nineve-tydperk van Bo-Mesopotamië en die Proto-Elamitiese tydperk van Iran.
Tipiese eienskappe
thumb|200px|links|Die Blau-monumente kombineer proto-[[wigskrifkarakters en illustrasies, 3100-2700 v.C. Britse Museum.]] thumb|240px|’n Silinder van seepsteen uit die Jemdet Nasr-tydperk en ’n moderne seëlafdruk wat by Tell Khafajah, Irak, ontdek is. Die stempel van die Jemdet Nasr-tydperk is sy kenmerkende monochrome en polichrome potteware. Ontwerpe is beide geometries en figuratief; laasgenoemde bevat bome en diere soos voëls, visse, bokke, skerpioene en slange. Dié geverfde potte maak egter net ’n klein deel van die totaal uit en dit lyk of dit met mense of aktiwiteite van hoë status verband hou. By Jemdet Nasr is die geverfde potteware net in die nedersetting se groot sentrale gebou aangetref en het dit vermoedelik ’n rol gespeel in die administrasie van baie ekonomiese aktiwiteite. Dié soort potte is ook ontdek by Tell Fara en Tell Gubba, albei in die Hamrinberge.
Dit is ook bekend as ’n tydperk waarin wigskrif ontwikkel het. Die oudste kleitablette kom uit Uruk en dateer van die laat 4de millennium v.C., effens voor die Jemdet Nasr-tydperk. Teen die tyd van laasgenoemde tydperk het die skrif al ’n paar aansienlike veranderings ondergaan. Dit het aanvanklik uit piktogramme bestaan, maar teen die Jemdet Nasr-tydperk is eenvoudiger en abstrakter ontwerpe al gebruik. Dit is ook in dié tyd dat die skrif sy ekoniese wigvormige voorkoms aangeneem het.
Hoewel die taal op die tablette nie definitief geïdentifiseer kan word nie, was dit vermoedelik Sumeries. Die teks handel sonder uitsondering oor administratiewe sake soos die rantsoenering van kos of in verband met voorwerpe of diere. Letterkundige genres soos gesange en koningslyste, wat later in Mesopotamië se geskiedenis gewild geword het, ontbreek. Argiewe uit dié tyd is by Tell Uqair, Tell Khafajah en Uruk ontdek.
Rotterdam
Rotterdam is 'n groot Nederlandse hawestad en die tweede grootste stad van Nederland. Rotterdam maak deel uit van die Randstadgebied en is in Zuid-Holland aan die Nieuwe Maas geleë, wat 'n tak van die Maas in die Ryn-Maas-delta is. Die Maasstad het ontstaan op dié rivier se noordelike oewer, maar het sedert ongeveer 1900 ook uitgebrei op die suidelike oewer, wat op die eiland IJsselmonde geleë is.
Die hawe van Rotterdam is een van die grootste en belangrikste hawens ter wêreld, en die grootste in Europa.
Met ongeveer 655 000 inwoners (2022) is Rotterdam die tweede grootste stad (naas Amsterdam) in Nederland.
Rotterdam het sy naam te danke aan 'n dam in die Rotterivier. Die stad is geleë aan die Nieuwe Maas, een van die riviere in die delta wat deur die Ryn en die Maas gevorm word. Die hawe van Rotterdam was lank die grootste ter wêreld en is steeds die grootste en belangrikste in Europa. Die hawegebied strek oor 'n lengte van 40 kilometer en is 'n belangrike logistieke en ekonomiese sentrum. Deels vanweë die hawebedryf het Rotterdam die beeld van 'n werkersklasstad en die stad het 'n diverse bevolking.
Nadat die historiese middestad op 14 Mei 1940 grootliks deur 'n Duitse oorlogsbomaanval vernietig is, het Rotterdam 'n bakermat geword vir innoverende argitektuur, insluitend die Erasmusbrug, die kubushuise en 'n groot aantal wolkekrabbers. Die stad is ook bekend vir die Erasmus Universiteit, die kunsversamelings van Museum Boijmans Van Beuningen en die Sparta, Excelsior en Feyenoord sokkerklubs.
Plekke
Stad:
Predore
Predore is 'n stad en munisipaliteit in die Italiaanse provinsie Bergamo (administratiewe gewes Lombardye) met 'n bevolking van sowat 1 900 in 2010.
Rotterdam
Plekke
Dorpies:
Gehuggies: