cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Walser
Geskiedenis
In die 13de tot 14de eeu begin enkele groepe van Walliser of Walser, die Rhône-vallei en sy kantvalleie te verlaat, en het hulle na ander hooggeleë Alpevalleie getrek. 'n Rede vir die middeleeuse Walser migrasie was die groterwordende bevolking (bevolkingsdruk) en die soeke na nuwe landbougrond. Die Walser-migrasie moet hier in 'n soortgelyke konteks as die Duitse nedersettings in die Ooste van Europa in die Middeleeue gesien word. Die Walsers het tegnieke ontwikkel wat hulle in staat gestel het om die hooggeleë berggebiede vir landboudoeleindes te ontsluit. Die Duitssprekende heersers van die meestal Romaans-sprekende Alpe-gebiede het hierdie nedersettings in hulle gebiede sterk aangemoedig deur vryskelding van belasting en die toekenning van spesiale regte aan die koloniste. Die Walsers het dus die moontlikheid gekry om hulleself van die middeleeuse lyfeienaarskap te bevry deur voorheen onbewoonde en onherbergsame gebiede te gaan bevolk en landboukundig te gaan ontsluit. Die Walsers is as gevolg van hulle eiesoortige regstatus en regstelsel ook die "Vrye Walsers" genoem. In die besonder, is die Walsers uit die dorp van Gressoney sedert die 16de eeu bekend as suksesvolle smouse en rondreisende handelaars bekend. Hulle het die kliënte in die laerliggende dele van Sentraal-Europa van goedere bedien wat oor die Alpe vervoer moes word.
'n Uitbeelding van die tye van verandering van die bergboerderystreke, en van die Walsers in besonder is aan die begin van die 1980's, in die 9-deel TV-produksie "Die funfte Jahreszeit" met Dietmar Schönherr, verfilm.
Daar bestaan 'n wydverspreide mening dat daar 'n bepaalde Walser boustyl is. Dit is egter foutief, omdat die houtboustyl nou oor die hele Alpe versprei is.
Weens hulle gesonde lewenstyl en gehardheid was die jong Walsers gesogte huursoldate in die Middeleeue.
Taal
Die kultuur en taal van die Walser het gedeeltelik tot vandag nog lewend gebly; die Hoog-Alemanniese dialek verskil van die hoë Alemanniese dialekte van die Graubünden, en die middel Alemanniese dialekte van die Vorarlbergomgewing. 'n Tipiese kenmerk van die Walser Duits is die sch-klank in woorde soos schi (sie) "jy' (Enkelvoud en Meervoud), böösch (böse) "boos", ünsch/iisch (uns) "ons", Müüsch/Miisch (Maus) "muise", Hüüscher/Hiischer (Hauser) "huise". Verdere kenmerke van die Walserduits is algemene kenmerke van die suidwes-Alemanniese dialekte, maar in die Graubünden en Vorarlberg verskil hulle aansienlik van die eienskappe van die plaaslike Suidoos-Alemanniese dialekte, sodat die taal duidelik 'n eie karakter het. Dit sluit in die teenwoordige tydsvorme er geit/gäit (er geht/hy gaan), schteit/schtäit (steht) "hy staan," (ook in Bernduits en in die naburige nie-Walser dialekte, er gaat/goot, schtaat/schtoot) of die twee-lettergreep Meervoud van sterk manlike vorm, soos Taga, Tage, "dae" (in die naburige dialekte, egter apokopiert en dikwels met umlaut Taag of Tääg). Dieselfde geld vir /ch/ wat 'n skerp en klank /k/ soos in Chind wat "Kind" word, wat wel 'n algemene kenmerk van die hoë Alemanniese dialekte is maar in die naburige dialekte in die Ryn-vallei by Chur, Liechtenstein en Vorarlberg nie meer voorkom nie.
Die inwoners van die Walserdorpe in die Kanton Graubünden staan daar taalkundig uit in die besonder, waar in die omliggende omgewing andersins Rhaetormaans gepraat word. Dus, byvoorbeeld, word in die munisipaliteit van Obersaxen Duits gepraat terwyl in die hele res van die gebied van die Vorderrhein, die grootendeels die Rhaetoromanse dialekte gebruik word.
Alhoewel die Walliserduits en die Walserduits in Switserland behoue gebly het, het dit in Tirool, Piëmont en Savoye heeltemal verdwyn.
Internasionale Walser Vergadering
Sedert 1962, hou die Internasionale Vereniging vir Walserdom (IVfW) elke drie jaar 'n internasionale Walser vergadering. Die belangrikste doel van hierdie vergaderings is die gereelde koestering van die gemeenskaplike kulturele erfenis van verskeie nedersettings met walser erfenis. Die vergaderings het plaasgevind in die volgende plekke:
<div style="">
Mielie
Na rys en koring is dit die belangrikste graansoort ter wêreld, en Suid-Afrika is een van die tien grootste mielieproduserende lande. Sowat 40 % van Afrika se mielies word hier verbou en die oeste verskaf voedsel op groot skaal aan miljoene mense op die vasteland - onder meer deur middel van die Verenigde Nasies se voedselhulpprogram.
Mielies is waarskynlik reeds deur antieke Egiptiese beskawings verbou en is eers teen die 1860s vir handelsdoeleindes in Suid-Afrika aangeplant.
Ongeveer een derde van die land se boere kweek die gewas op 'n totale oppervlakte van sowat 4,5 miljoen hektaar. Die gebied bestaan hoofsaaklik uit die sogenaamde mieliedriehoek, wat die Noord- en Oos-Vrystaat en Gauteng insluit. Aangesien mielies die vernaamste bestanddeel van vee- en pluimveevoere is, is die kostestruktuur daarvan nou verweef met dié van ander landbousektore, byvoorbeeld die suiwel- en braaikuikenbedrywe.
Mielies is 'n somergewas en word gedurende Desember en Januarie as groenmielies en in Mei of daarna as graan geoes.
Mordechai Anielewicz
Mordechai Anielewicz (1919 – 8 Mei 1943) was die bevelvoerder van die Żydowska Organizacja Bojowa ("Joodse Gevegsorganisasie"), ook bekend as die ŻOB, tydens die Warskou Ghetto Opstand.
Hy is as deel van 'n arm gesin gebore in Wyszków naby Warskou en het die leier van die Sionistiese jeugbeweging, "Hashomer Hatzair" geword na hy sy hoërskoolstudies voltooi het. Op 7 September, 1939, 'n week na die inval van Pole deur Nazi-Duitsland, het Anielewicz met die lede van sy groep uit Warskou ontsnap na die oostelike streke met die hoop dat die Poolse leër die Duitsers sou kon teenhou. Na die Rooi Leër die Oos-Pole beset het, het Anielewicz probeer om die Roemeense grens oor te steek na die destydse Britse Mandaat Palestina (vandag Israel, Jordanië en sommige Palestynbeheerde gebiede). Hy is egter gevange geneem en in 'n Sowjetse tronk gegooi. Hy is kort daarna vrygelaat en na die Warskou Ghetto teruggeneem.
Daar verneem Anielewicz dat ander Joodse vlugtelinge, jeugbeweginglede en politieke groepe vlug na Vilnius, Litaue, wat toe onder Sowjetse beheer was. Hy het ook daarheen gegaan om sy kollegas te oorreed om mense terug na Pole te stuur om aan te hou veg teen die Duitsers. Hy het in Januarie 1940 na Warskou teruggekeer met sy meisie, Mira Fuchrer. Daar het hy jeuggroepe georganiseer en instruksies gegee, deelgeneem aan ondergrondse publikasies, vergaderings en seminare georganiseer en ander groepe in verskeie stede besoek.
In die somer van 1942 het Anielewicz die suidwestelike deel van Pole besoek - wat deur Duitsland geannekseer was - om 'n gewapende versettingsbeweging te probeer organiseer. Met sy terugkoms in Warskou het hy uitgevind dat 'n grootskaalse deportering na die Treblinka verdelgingskamp plaasgevind het en dat slegs 60 000 van die ghetto se 350 000 Jode nog daar was. Hy het by die ŻOB aangesluit en was in November as die hoofbevelvoerder aangewys. Vroeg in 1943 was 'n verbinding met die Poolse regering, wat in ballingskap in Londen was, gemaak en het die groep wapens ontvang van die Poolse ondergrondse bewegings aan die "Ariese" kant van die stad.
Op 18 Januarie, 1943, het hy 'n sleutelrol gespeel in die eerste opstand in die Warskou ghetto en het daarin geslaag om die meerderheid Jode te red van die tweede vlaag Jode wat na die verdelginskampe gedeporteer is. Hierdie insident van gewapende versetting was 'n inleiding tot die Warskou Ghetto Opstand wat begin het op 19 April en Duitse groepe geveg het tot die onderdrukking daarvan op 16 Mei, 1943. Anielewicz het selfmoord gepleeg, saam met sy meisie en baie van sy personeel, in die ŻOB skuilplek by Miłastraat 18, na in gevangenisneming deur die Duitsers onvermydelik geword het. Sy liggaam is nooit gevind nie en dit word algemeen aanvaar dat dit na nabye krematoriums geneem is soos al die ander Joodse oorledenes. In 1944 is die Virtuti Militari, die Poolse militêre kruis, postuum aan hom toegeken deur die Poolse regering in ballingskap.
Die kibboets Yad Mordechai in Israel is na hom vernoem en 'n monument is ter herinnering aan hom daar opgerig.
Mielie
Gebruike
Etanol verkry uit mielies word gebruik om die konsentrasie alkohol te verhoog (10% of meer) wat in brandstowwe gebruik word. Die oktaanvlak daal in dié geval en verlaag dan ook besoedeling. Mieliepap is die stapelvoedsel vir baie lande soos Italië, Meksiko, die VSA en Suid-Amerika. Dit word adza, nshime, ugla en mieliepap in Afrika genoem.
Oorsprong
Mielies is oorspronklik in Meso-Amerika aangeplant, waarna dit deur die res van Amerika versprei. In die laat 15de en vroeë 16de eeu is mielies verder oor die wêreld versprei, nadat Europa kontak gemaak het met die Amerikas. Die Afrikaanse benaming vir die graan is afkomstig van die Middelnederlandse woord "milie", wat as "Turkse koring" omskryf is.
Die Nederlandse vorm is weer afkomstig van die Portugese "milho", indirek verwant aan die Latynse "mille" ("duisende"), wat verwys na die groot aantal saadkorreltjies wat in die aar voorkom. Mielies was een van die eerste aangeplante genetiesgemodifiseerde plantsoorte.
Daar is baie natuurlike vyande vir 'n mielieplant, bv. voëls, rotte en insekte.
Produksie en beheer
Mielies is Suid-Afrika se vernaamste landbouproduk en ook die land se stapelvoedsel. Ongeveer een derde van die boere verbou mielies (25 000 vir winsdoeleindes) op 'n totale oppervlakte van sowat 4,5 miljoen ha, wat sowat die helfte van die land se totale bewerkte landbougrond is.
In 1981 is 'n opbrengs van 14,5 miljoen ton gelewer, maar die knellende droogte van die daaropvolgende jaar het 'n opbrengs van slegs 8,5 miljoen ton tot gevolg gehad. Produksie in Suid-Afrika is dus besonder afhanklik van die weersomstandighede.
Vanweë onder meer die faktor, is die gemiddelde opbrengs per ha in Suid-Afrika (2 ton per ha maar sowat een derde van die van die VSA se 6 ton per ha), wat die grootste mielieproduserende land ter wêreld is (die helfte van die wêreld se mielies word daar geproduseer). Mielies word byna oral in Suid-Afrika geproduseer, maar die hoofgebied val in die sogenaamde mieliedriehoek, wat die Hoëveldstreek van Gauteng asook die Noord- en Oos-Vrystaat insluit.
Die mieliegebied was voorheen deur die Mielieraad in 3 gebiede ingedeel, naamlik gebied A, gebied B en die vrygestelde gebied. Eersgenoemde sluit die hele Gauteng en die Vrystaat asook 'n aantal distrikte in die Kaapprovinsie en Natal in. Gebied B omsluit slegs distrikte in Natal en die Kaapprovinsie, terwyl die vrygestelde gebied uit 'n klein area van hoofsaaklik selfvoorsienende boerderye bestaan.
Gebied A se totale produksie word deur die Mielieraad gekoop teen pryse wat in oorleg met die Staat vasgestel word. Die mielies word ook deur die raad geberg en bemark, terwyl gebied B se opbrengs aan geregistreerde handelaars verkoop word. Die opbrengste van gebied C (die vrygestelde gebied) kan na willekeur deur die produsente bemark word. Die Mielieraad is in 1935 gestig en beheer benewens binne- en buitelandse bemarking ook die mieliepryse.
Dit pas ook gehalte- en graderingstandaarde toe, sorg vir doeltreffende opberging en ontwikkel die bedryf oor die algemeen. Navorsing word deur die Mielieraad, maar veral ook deur deskundiges by die somergraansentrum op Potchefstroom gedoen.
Produkte en neweprodukte
Mielies is een van die goedkoopste voedselbronne ter wêreld en kan tot 'n groot verskeidenheid produkte en neweprodukte verwerk word. Benewens groenmielies, mielierys, stampmielies en mieliemeel, wat as voedsel vir miljoene mense dien, word dit in neweprodukte soos papier, gom, tekstielware, alkohol, etanol en metanol gebruik.
Die moontlikheid om etanol en metanol as brandstof te gebruik, is in die laaste tyd ondersoek en het groot reaksie uitgelok vanweë die implikasie wat die toepassing daarvan op die Suid-Afrikaanse ekonomie kan hê. Ander neweprodukte is glukose, stysel, dekstrien, dekstrose, koeldrank, kitskoffie, tandepasta, bier, lekkers, vuurhoutjies, verf en whisky. Mielies is 'n produk met 'n hoë koolhidraatinhoud wat energie verskaf, asook proteïene, minerale en vitamiene.
Sowel wit as geel mielies word verbou en laasgenoemde word hoofsaaklik as gemengde vee- en pluimveevoer gebruik. Sowat 3 miljoen ton mielies word jaarliks vermeng, en proteïene vir die produksie van onder meer vleis, kaas, melk en eiers word so voorsien. Omdat mielies die vernaamste bestanddeel van veevoer is, is die prysstruktuur van die gewas uiters nou verweef met die van ander voedselprodukte.
Wanneer die mielieprys styg, styg die prys van onder meer rooivleis, eiers en suiwelprodukte gewoonlik ook. Plaaslik word mielies onder meer as krummelpap, stywepap en slappap voorgesit, terwyl die tradisionele Meksikaanse "tortilla" ook daarvan gemaak word. Mielies aan die stronk is in Meksiko, maar veral ook in die VSA, 'n baie gewilde gereg.
Uitvoer
Mielies is een van Suid-Afrika se vernaamste uitvoerprodukte (surplusse beloop soms tot meer as 80 % van die totale produksie) en goud is dikwels die enigste produk wat die "goue oes" in verdienste aan buitelandse valuta oortref. Die gehalte van Suid-Afrikaanse mielies word oor die algemeen as die beste ter wêreld beskou.
Belangrike kopers is China, Japan, Brittanje asook vele Afrikalande. Die moontlikheid word tans ondersoek om uitvoere te verhoog deur meer hawens vir die doel te ontwikkel.
Die hawens van Oos-Londen en Durban hanteer onderskeidelik twee derdes en een derde van die mielie-uitvoere. In 1982 het mielies R650 miljoen aan buitelandse valuta vir Suid-Afrika verdien, 'n syfer wat baie hoër kon gewees het indien die hele surplus uitgevoer is. Ruilhandel met ander lande, waarvolgens Suid-Afrikaanse mielies vir kunsmis geruil word, het ook al plaasgevind.
Geskiedenis
Die woord mielies is afgelei van die Portugese woord milho, wat "graan" beteken. Die Swart stamme aan die ooskus van Suid-Afrika het mielies by die Portugese gekry en dit mlungu of mbila genoem. Antieke Egiptiese graftekeninge van graan oeste (1450 v.C.) dui daarop dat mielies waarskynlik reeds in die vroeë tyd as voedsel verbou is, en die Mochica-Indiane van Peru het selfs 3 mieliegode aanbid.
In 1492 is mielies deur Columbus van Sentraal-Amerika af na Spanje gebring en daarvandaan is dit na ander dele van die wêreld versprei. Die Portugese ontdekkingsreisigers het die gewas na Oos-Afrika gebring, maar daar kan nie met sekerheid vasgestel word wanneer die eerste mielies in Suid-Afrika geplant is nie. Jan van Riebeeck het wel in 1655 mieliesaad uit Nederland ontvang en die Vryburgers het in 1658 mieliesaad uit Nieu-Guinee aan die Kaap geplant.
Die sade het destyds as "Turchse tarwe" bekend gestaan. Mielies is eers teen ongeveer die middel van die vorige eeu vir handelsdoeleindes begin verbou toe dit sorghum as stapelvoedsel van die Swartes in Oos-Kaap begin vervang het. Sorghum word steeds gebruik vir die vervaardiging van mout en meet vir die bereiding van magou, en dit word ook in veevoer gebruik. Die Groot Trek (1836-1838) het ŉ belangrike rol gespeel in die verspreiding van mielies na die binneland en in die sewentiger- en negentigerjare van die vorige eeu het die groot sametrekking van mynwerkers op die diamantmyne van Kimberley en die Witwatersrandse goudmyne 'n groot vraag na mielies tot gevolg gehad.
Sodoende is die verbouing daarvan in veral die Vrystaat en Gauteng aangemoedig. Aan die begin van die vorige eeu was die jaarlikse opbrengs ongeveer 3 miljoen sak en sedert 1960 het die produksie met 5 % per jaar toegeneem.
Verbouing
Mielieboerdery is 'n dinamiese sektor van die landbou wat voortdurend verander ten opsigte van verbouingsaspekte. Dit is 'n minder ingewikkelde bedryf vergeleke met ander gewasse, onder meer omdat dit in die reël nie met besproeiing gepaard gaan nie. Mielies is 'n somergewas wat 'n reënneerslag van 500 mm tot 900 mm benodig en wat van November tot Maart nie aan ryp blootgestel moet word nie.
Grondbewerking
Hoewel daar streekverskille bestaan ten opsigte van grondvoorbereiding, is dit noodsaaklik om die grond vroegtydig te bewerk ten einde insekteplae te beheer, vog te bewaar, oesreste in die grond in te meng en onkruid aan te moedig om vroeg, voor die mielies opkom, te ontkiem. Gewoonlik word die land in die winter – na die vorige oes – diep geploeg, waarna dit weer verskeie kere bewerk word, gewoonlik na reëns en net voor planttyd.
Die stoppelland van die winteroes kan ook deur vee bewei word. In gebiede met swaar grond, waar ploegsole gevorm word, moet die landerye soms met diepbewerking voorberei word, terwyl streke met ligter grond, byvoorbeeld dele van die Vrystaat en Gauteng wat aan winderosie blootgestel is, meestal met skottelimplemente bewerk word.
In laasgenoemde geval word 'n deklaag, die sogenaamde stoppelkombers, verkry, wat die grond teen reën en wind beskerm, die grondvog bewaar en die grond koel hou. 'n Goeie saadbedding moet ook die regte hoeveelheid kalk bevat en dit word gedurende die wintermaande of voor planttyd ingeploeg indien die suurgehalte van die grond te hoog is.
Bemesting
Fosfaat is noodsaaklik vir die ontwikkeling van die mielie se wortelstelsel en vir die jong plant, en 'n gebrek daaraan word dikwels deur 'n rooierige of perserige kleur van die jong blare gekenmerk. 'n Sinktekort veroorsaak vergeling van die plante net nadat hulle opgekom het, en wanneer die plant te min potas kry, verdor die blaarrande. Potas maak die mielies meer siektebestand en speel 'n belangrike rol in die wortel- en graanontwikkeling.
Ander tekorte aan elemente en spoorelemente ontstaan van tyd tot tyd in sekere streke, onder meer die element molibdeen, waaraan daar gedurende die laaste paar seisoene in sekere dele van die Hoëveld ŉ tekort was. Kunsmis word gewoonlik in 3 stadia toegedien, naamlik voor planttyd, met planttyd en na planttyd (kantbemesting). Voor planttyd word daar meestal 'n fosfaathoudende kunsmis met potas, sink en soms ook stikstof diep ingeploeg, ingesny of ingeëg.
'n Hoeveelheid kunsmis word altyd met planttyd toegedien en word meestal effens weg van die sade geplaas (bandplasing) sodat die sade nie beskadig word nie. In droër gebiede word 'n bietjie kunsmis saam met of na aan die saad in die grond gevoeg. In die geval van bandplasing bevat die kunsmismengsel minstens stikstof en fosfaat, en indien nodig, ook sink en potas. Sink kan alleenlik toegedien word voordat die mielies opkom. Ongeveer 'n maand na planttyd benodig die mielies 'n groot hoeveelheid stikstof en is die element vir die volgende 4 of 5 weke 'n kritieke taktor vir 'n goeie opbrengs.
Kantbemesting met stikstof word toegedien wanneer die mielieplante ongeveer kniehoogte staan, onder meer deur die skoffelmetode of as blaarbespuiting. Die groeiproses word hierdeur aangewakker.
Onkruid
As 'n mielieland meganies skoongehou word, moet dit 'n paar dae nadat die sade geplant is en voordat die mielies opgekom het, gedoen word. Die tandeg en veral die roltandeg of "duisendpoot" word vir dié doel gebruik. Hoewel daar meestal voor en tydens planttyd op die verbouingsaspek gekonsentreer word, kan onkruid ook bestry word nadat die mielies opgekom het: met die hand, met meganiese bewerking of met chemiese hulpmiddele. Die roltandeg is veral gewild omdat die moontlikheid dat dit die jong plante kan beskadig, maar gering is. Daarbenewens word lande met trekkerskoffels skoongehou of word chemiese onkruiddoders met ligte vliegtuie op die landerye gespuit.
Plae en siektes
Deur in die winter te ploeg, kan insekteplae - waarvan die snywurm en die mieliestamruspe die belangrikste is - beter beheer word. Hoewel snywurms die afgelope tyd minder skade aanrig, moes boere in die verlede tot byna 'n kwart meer sade plant om voorsiening te maak vir die wat deur die snywurms gevreet word.
Snywurms kom snags na die grondoppervlak en vreet die plant van onder af sodat 'n hele saailand soms vernietig word. Volgroeide stamrusperwurms, wat beheer kan word deur vroegtydig te ploeg, leef weer in die reste van vorige oeste. Die wurms wat oorleef, se motte lê hul eiers op die blare en stamme van jong mielieplantjies, en die klein, swart wurmpies vreet later "venstertjies" in die mielieblare en kruip in die stingel op na die sagte plantdele. Die plaag moet dikwels bestry word deur herhaalde behandelings met vloeibare of gekorrelde chemiese insekdoders wat op die plante gesproei word.
Ander minder ernstige plae is die bontmieliekewer, die mieliekopkewer, die bruinkewer (doodhouertjies), plantluise en die kommandowurm. Die bontmieliekewer berokken skade aan die pluime en baard van die mieliekop, terwyl die swart mieliekewer, wat veral in die Vrystaat voorkom, die jong plant onder die grondoppervlak aanval. Die mieliekopwurm vreet weer die jong mieliepitte.
Die bruinkewer is veral in Noordwes 'n probleem. Dit rig skade aan van die oomblik wanneer die plant opkom totdat die mielieplant ongeveer 20 cm hoog is; plantluise val die mielies aan wanneer die koppe begin vorm en kommandowurms kan binne 'n kort tyd 'n hele oes vernietig. Mieliesiektes kan oesverliese van tot 40 % tot gevolg hê en word met saadbehandeling, wisselbou, ploeg, bastersaadteling en 'n reeks voorkomende maatreëls beheer. Siektes wat deur saadbehandeling beheer kan word, is fusarium (saadvrot), droëkopvrot (diplodia), pienk kopvrot en pluim- of kopbrand.
Fusarium is die algemeenste kopvrot en die besmette pitte is dikwels oor die hele mieliekop versprei. Droëkopvrot kom, na gelang van weersomstandighede, as 'n saailingroes, 'n stamvrot of 'n kopvrot voor. Pienk kopvrot is 'n minder algemene siekte en maak sy verskyning eers bo-aan die mieliekop, terwyl pluimbrand in ernstige gevalle as 'n massa swart swamspore op die jong mieliekoppe bemerk word. Siektes wat nie deur saadbehandeling beheer kan word nie, is blaasbrand, streepsiekte, witroes en bruinroes (gewone roes).
Streepsiekte word deur 'n virus veroorsaak en kom veral in die laerliggende mieliegebiede voor. Fyn geel strepies oor die blaarlengte dui aan dat die plant besmet is. Die siekte kan voorkom word deur mielies op baie skoon lande en nie langs ou stoppellande of wintergrane te plant nie. Blaasbrand word versprei wanneer spore deur die wind aangewaai word en met ander plante in aanraking kom. Die siekte is 'n ernstige bedreiging vir die mieliebedryf.
Dit kom as blase op die stam, kop of blare van die plant voor, en kan deur wisselbou bekamp word - alle besmette plante moet egter begrawe of verbrand word. Witroes veroorsaak dat daar gryserige vlekke op die blare ontstaan wat later verkleur. Die siekte word ook deur die wind versprei. By bruinroes vorm donker blasies op die blare. In beide gevalle moet bestaande bastersoorte aangeplant word om die siekte te bekamp, hoewel witroes ook beheer kan word deur die landery om te ploeg sodat alle ou plantreste bedek is.
Plantproses
Die groeiperiodes van die verskillende kultivars bepaal ook die geskikte plantdatum en sekere sade aard beter in bepaalde grondtipes. Mielies word meestal op 'n diepte van 6 tot 12 cm geplant en die rye is 90 cm of 225 cm uitmekaar met afstande van 20 cm tot 60 cm tussen elke pit. Die tremspoorstelsel, waar volgens die rye alternatief na en ver uitmekaar gespasieer word, word ook toegepas. Hoewel 'n reënneerslag van 50 mm nodig is voordat daar geplant behoort te word, kan ŉ boer met die korrekte voghoudende grondbewerking na 'n neerslag van slegs 10 mm saai. Wanneer die reën wegbly, word boere soms genoodsaak om droog te plant.
Op die Hoëveld en in die Oos-Vrystaat wissel die planttyd van middel Oktober tot einde November, en in Gauteng, die Noordwes-Vrystaat en dele van Natal word daar tot in Desember geplant. Die groeitydperk van mielies verskil na gelang van klimaatsveranderings en saadvarieteite. Die plantjies neem 8 tot 10 dae om uit te skiet en na ongeveer 70 dae word die mielies bevrug en begin die mieliekoppe ontwikkel. Na sowat 3 maande, wanneer die voginhoud van die pitte 60 tot 70 % (Desember - Januarie) is, word die koppe gepluk en as groenmielies bemark. Na 135 tot 150 dae staan die mielies, afhangende van die kultivar, van 2 m tot 3,65 m hoog en is die voggehalte 14 tot 18 %.
Die korrekte voggehalte is 14 %, en wanneer dit hoër is, word die mielies in die graansuiers verder drooggemaak. Die feit dat die mielies hoofsaaklik op die land droog word en nie soos in ander lande kunsmatig uitdroog word nie, is een van die vernaamste redes waarom die Suid-Afrikaanse produk wêreldwyd vir sy goeie gehalte bekend is. Sommige boere oes nog met die hand. Die mielies word in sakke geplaas, en die pitte word daarna met 'n dorsmasjien gestroop. In die praktyk word 95 % van die mieliekoppe egter met meganiese stropers afgesny en direk gedors.
Gradering geskied ten opsigte van kleur, gehalte en suiwerheid van die betrokke klassifikasie. Die mielies word ook skoongemaak en die kiemselle en semels van die res geskei sodat dit later in veevoer gebruik kan word. Daarna gaan die gesuiwerde graan na meulens en fabrieke, waar dit verwerk word, of dit word na graansuiers aan die kus vervoer, waarvandaan dit oorsee verskeep word. In die vernaamste gebiede van die mieliedriehoek is graansuiers naby spoorlyne opgerig om vervoer te vergemaklik. Suid-Afrika se mieliemeulens is wêreldwyd bekend vir hul doeltreffendheid. Die graan word daar gesif en 'n hele paar keer tot 'n fyn mieliemeel gemaal. Daarna word dit onder streng beheerde toestande geberg.
Slag van Platrand
Die Slag van Platrand het op 6 Januarie 1900 plaasgevind tydens die Tweede Vryheidsoorlog.
Andromeda (sterrebeeld)
Andromeda (ook die Latynse naam) is een van die 48 sterrebeelde wat deur die 2de-eeuse sterrekundige Ptolemeus genoem is en is steeds een van die 88 moderne konstellasies. Dit is noord van die hemelewenaar geleë en is genoem na die prinses in die Griekse mite van Perseus wat aan ’n rots vasgeketting is sodat ’n seemonster haar kon eet.
Slag van Platrand
Die geveg
Tydends die Boere se beleg van 188 dae van Ladysmith het hulle slegs een poging aangewend om die dorp in te val. Die Vrystaatse kommando's onder bevel van Cornelis de Villiers het die Britse verdedigers onder bevel van kol. Ian Hamilton aangeval by 'n heuwel wat die Boere Platrand en die Britte Wagon Hill genoem het. Die heuwel is 200 m hoog, ongeveer 5 km lank en is 5 km suidwes van Ladysmith. Die Britte het die Boere se aanval afgeslaan maar albei kante het swaar verliese gely.
Gedenktekens
Die slagveld is op 1938 tot 'n nasionale monument verklaar. Gedenktekens is vir die gesneuweldes van beide kante opgerig. Die Burgergedenkteken bevat 'n ererol van al dié wat in die Natalse teater van die Tweede Vryheidsoorlog dood is. Op versoek van die Britte is 'n gedenkteken opgerig vir ds. J.D. Kestell wat tydens die geveg hulp aan vriend en vyand gebring het.
Andromeda (sterrebeeld)
Die sterrebeeld is die sigbaarste in die Noordelike Halfrond saam met ander sterrebeelde wat na karakters in die Perseus-verhaal genoem is. Dit is net sigbaar tot 40° suid; vir waarnemers verder suid is dit onder die horison.
Andromeda is een van die grootste sterrebeelde, met ’n grootte van 722 vierkante grade. Dit is 1 400 keer so groot soos die volmaan en sowat tien keer so groot soos die kleinste sterrebeeld, die Suiderkruis.
Dit bevat ook die Andromeda-sterrestelsel (M31), die naaste spiraalsterrestelsel aan die Melkweg.
Mitologie
Die naam Andromeda kom uit die Griekse tradisie, hoewel ’n vrouefiguur in Andromeda se ligging vroeër al in Babiloniese sterrekunde bestaan het.
Andromeda was ’n prinses in die Griekse mitologiese verhaal van Perseus. Haar ma, Kassiopeia, die koningin van Ethiopië, het gespog haar dogter is mooier as die pragtige seenimfe die Nereïdes. Die nimfe het aanstoot geneem en Poseidon gevra om Kassiopeia te straf. Hy het ingestem en die seemonster Cetus gevra om Ethiopië aan te val. ’n Orakel het vir Andromeda se pa, koning Kefeus, gesê die enigste manier om sy koninkryk te red, was om sy dogter aan Cetus te offer.
Sy is aan ’n rots by die see vasgeketting, maar Perseus het haar gered deur die monster met Medusa se kop te versteen. Algol (β Persei), die "Duiwelster", stel Medusa se kop voor. Perseus en Andromeda is hierna getroud en het nege kinders gehad. Ná Andromeda se dood het Atena haar in die lug geplaas as ’n sterrebeeld om haar te vereer. Verskeie van die naburige sterrebeelde (Perseus, Kassiopeia, Walvis en Kefeus) stel ook karakters uit die mite voor.
Diepruimtevoorwerpe
Die sterrebeeld Andromeda lê ’n hele ent van die galaktiese vlak van die Melkweg, en daarom is geen van die helder sterreswerms en newels van ons sterrestelsel daarin te sien nie. Vanweë sy ver afstand in die lug van die baan stof, gas en helder sterre van die Melkweg, kan verskeie verafgeleë sterrestelsels in Andromeda gesien word.
Die bekendste diepruimtevoorwerp is die spiraalsterrestelsel wat Messier 31 (M31), NGC 224 en meer algemeen die Andromeda-sterrestelsel genoem word. M31 is een van die verste ruimtevoorwerpe wat met die blote oog gesien kan word: dit is 2,2 miljoen ligjare van die Aarde af en kan op ’n donker, helder nag as ’n dynserige kol in die noorde van die sterrebeeld gesien word. Dit is die naaste spiraalsterrestelsel aan die Melkweg en die stelsel met die meeste sterre in die Lokale Groep van sterrestelsels.
Dit het ’n deursnee van sowat 200 000 ligjare, twee keer so groot soos dié van die Melkweg. Dit is ’n enorme (192,4 by 62,2 boogminute in skynbare grootte) staafspiraalstelsel soortgelyk aan die Melkweg en het ’n benaderde magnitude van 3,5 – dus een van die helderste voorwerpe in die Noordelike Halfrond. Hoewel dit met die blote oog gesien kan word, is die "klein wolk" eers in 964 n.C. aangeteken deur die Arabiese sterrekundige Al Soefi in sy Boek van Vaste Sterre. M31 is in 1612, kort ná die uitvinding van die teleskoop, die eerste keer teleskopies waargeneem deur Simon Marius.
M32 het altesaam 15 satelliet-sterrestelsels, onder meer Messier 32 en Messier 110. Nege van hulle lê op dieselfde vlak, wat sterrekundiges laat vermoed hulle het ’n gemeenskaplike oorsprong. Hoewel M31 twee keer so groot soos die Melkweg is, is sy massa maar die helfte van ons sterrestelsel s’n. In sowat 5 miljard jaar sal die twee stelsels waarskynlik bots en dit sal 'n groot mate van stervorming tot gevolg hê.
Die sterrebeeld bevat ook NGC 891 (Caldwell 23), ’n kleiner sterrestelsel oos van die ster Gamma And (Almach). Dit is ’n staafspiraalstelsel met ’n donker stofbaan in die middel. Die stelsel is baie dof en klein ondanks sy magnitude van 9,9, soos wat sy oppervlakhelderheid van 14,6 aandui; dit is 13,5 by 2,8 boogminute groot. NGC 891 is in Augustus 1783 deur die broer en suster William en Caroline Herschel ontdek. Dit is sowat 30 miljoen ligjare van die Aarde af en het ’n rooiverskuiwing van 0,002.
Die Andromeda-sterrebeeld se bekendste oop sterreswerm is NGC 752; dit het ’n algehele magnitude van 5,7. Dit is ’n los verspreide swerm in die Melkweg wat 49 boogminute breed is en sowat 12 helder sterre het, hoewel meer as 60 sterre van ongeveer 9 mag teen lae vergrotings in ’n teleskoop sigbaar raak. Die ander oop sterreswerm in Andromeda is NGC 7686, wat dieselfde magnitude het en ook deel is van die Melkweg. Dit bevat sowat 20 sterre in ’n deursnee van 15 boogminute en dit is dus ’n meer kompakte swerm.
Daar is een prominente planetêre newel in Andromeda: NGC 7662 (Caldwell 22). Dit is sowat drie grade suidwes van die ster Iota And geleë op ’n afstand van sowat 4 000 ligjare van die Aarde af: die Blou Sneeubal-newel is ’n gewilde teiken onder amateursterrekundiges. Dit kry sy naam van die feit dat dit soos ’n dowwe, ronde, blou-groen voorwerp lyk in ’n teleskoop. Dit het ’n algehele magnitude van 9,2.
Met ’n groter teleskoop is dit sigbaar as ’n effens elliptiese skyf wat donkerder word na die middel toe, met ’n sentrale ster wat ’n magnitude van 13,2 het. Dit is 20 by 130 boogsekondes groot.
Meteoorreëns
Elke November vind ’n meteoorreën, die Andromedides, plaas wat lyk of dit uit Andromeda kom. Dit bereik sy hoogtepunt in middel tot laat November, maar het ’n lae maksimum tempo van minder as twee meteore per uur. Die reën is verspreid en dit lyk of van die meteore uit ander sterrebeelde kom. Andromedides-meteore lyk soms soos rooi vuurballe.
Die Andromedides van 1872 en 1885 was skouspelagtig en het op hul hoogtepunt ’n tempo van twee meteore per sekonde gehandhaaf. Nog ’n groot reën het op 3-5 Desember 2011 plaasgevind – dit was die aktiefse meteoorreën sedert 1885. Waarnemers het voorspel dat nog aktiewe reëns in 2018, 2023 en 2036 sal voorkom.
Verwysings
Bibliografie
Aanlyn bronne
SIMBAD
Nick Cogley
Nick Cogley (4 Mei 1869 – 20 Mei 1936) was 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rol in die rolprent The Dramatic Life of Abraham Lincoln (1924).
William Atherstone
William Guybon Atherstone (Sion Hall, Nottingham, 29 Mei 1814 - 26 Junie 1898) was 'n Suid-Afrikaanse geneesheer, chirurg, natuurkenner, geoloog enpolitikus in die Kaapkolonie. Atherstone was die eerste dokter wat narkose in Suid-Afrika gebruik het toe hy in Junie 1847 in Grahamstad 'n been van 'n pasiënt moes afsit.
Hy kom in 1820 saam met sy gesin aan in die Kaapkolonie. Nege jaar later gaan hy na die Uitenhage-akademie onder dr. Rose-Innes en tree daarna by sy vader, John Atherstone, distriksgeneesheer van Albanie, in diens as leerjonge. In 1834 word hy gedurende die Sesde Grensoorlog as geneesheer van sir Harry Smith aangestel. Hy gaan studeer in Dublin, Ierland, en behaal in 1838 die graad M.D. aan die Universiteit van Heidelberg en keer terug na die Kaap, waar hy vennoot van sy vader word. In 1847 gebruik hy vir die eerste maal in Suid-Afrika eter tydens 'n operasie. Hy stel veel belang in die geologie en lewer in 1856 in Grahamstad 'n belangrike lesing oor die onderwerp. In 1867 verklaar hy dat die blink klippie wat naby Hopetown gevind is 'n diamant is en so begin die geskiedenis van diamantdelwery in Suid-Afrika. In 1874 gaan inspekteer hy die goudveld van Lydenburg en in 1881 word hy lid van die Kaapse Wetgewende Vergadering vir Grahamstad. Drie jaar later word hy benoem as lid van die Wetgewende Raad, die Kaapse koloniale kabinet van destyds. Swak sig dwing hom in 1887 om sy praktyk te laat vaar en uit die Wetgewende Vergadering te tree. Hy bly nietemin aktief en op sy aandrang word die eerste gesondheidslaboratorium, die Colonial Bacterial Institute, in 1891 gestig. In 1896 word hy as voorsitter van die vierde Suid-Afrikaanse Mediese Kongres in Grahamstad verkies. Hy sterf twee jaar later.
'n Koshuis van Rhodes-universiteit is ter ere van hom Atherstone House genoem.
Irving Stone
Irving Stone (14 Julie 1903 – 26 Augustus 1989) was 'n Amerikaanse skrywer bekend vir sy biografiese romans van bekende historiese persoonlikhede.
Biografie
Stone is gebore in San Francisco, in die VSA. In die 1960's, verkry Stone 'n eredoktorsgraad in Letterkunde van die Universiteit van Suidelike Kalifornië, sy alma mater waar hy vantevore 'n meestersgraad in die departement van letterkunde, kuns en die wetenskappe behaal het. Hy is getroud met Jean. Sy het talle van sy werk geredigeer. In hulle lang huwelik leef hulle hoofsaaklik in Los Angeles, Kalifornië. Hulle stig 'n liefdadigheidsorganisasie ter ondersteuning van talle liefdadigheidsake waarby hulle belang gehad het.
Werksmetode
Stone het verkies om primêre bronmateriaal te gebruik in sy navorsing, soos byvoorbeeld sy bestudering van die briewe wat Vincent van Gogh aan sy broer geskryf het. Soortgelyk is sy bronmateriaal vir 'Adversary in the House' waarskynlik ook die briewe wat Eugene Debs aan sy broer geskryf het. Hy het ook ter plaatse navorsing gedoen: hy het vir baie jare in Italië gewoon ter voorbereiding van sy werk oor Michelangelo.
As dit nie anders kon nie, het hy navorsing gedoen deur gebruik te maak van die navorsingsfasiliteite en deskundigheid in die persoon van Esther Euler, die hoofnavorsingsbibliotekaresse by die Universiteit van Kalifornië Los Angeles.
Bibliografie
Sommige van Stone se belangrike werke in sluit in:
Walderveen
Walderveen is 'n nedersetting in die munisipaliteit Ede in die provinsie Gelderland in Nederland.
Axinyssa aurantiaca
Axinyssa aurantiaca is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Axinyssa en tot die familie Halichondriidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1864 deur Schmidt.
Misao Tamai
Misao Tamai (玉井 操) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japannese nasionale sokkerspan uitgedraf.
Kettingreël
Die kettingreëel is 'n formule vir die bepaling van die afgeleide van 'n funksie wat die komposisie is van twee funksies. Die meeste funksies is saamgestel uit 'n aantal eenvoudige funksies, waarvoor die afgeleide makliker bepaal kan word.
Michelle Monaghan
Michelle Monaghan (gebore 23 Maart 1976) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Kiss Kiss Bang Bang (2005), Gone Baby Gone (2007), Source Code (2011), en Pixels (2015).
Kettingreël
As 'n funksie f geskryf kan word as f(x) = g(h(x)), en van die funksies g en h bestaan die afgeleide, dan is:
Toepassing van die kettingreël
Die kettingreël maak dit moontlik om van ingewikkelde funksies die afgeleide te neem. Stel ons het die volgende funksie:
Dit is moontlik bostaande funksie te ontleed in 'n ketting van funksies:
Hieraan dank die kettingreël sy naam. Danksy die kettingreël kan ons naamlik van elke afsonderlike skakel in die ketting die afgeleide neem:
Die afgeleide van die funksie word dan bepaal deur alle afsonderlike afgeleides te vermenigvuldig:
Shiri Appleby
Shiri Appleby (gebore 7 Desember 1978) is 'n Amerikaanse aktrise, regisseuse, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Thirteenth Floor (1999) en Charlie Wilson's War (2007), en in die televisiereekse Roswell (1999) en UnREAL (2015).
David Horovitch
David Horovitch (gebore 11 Augustus 1945) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente 102 Dalmatians (2000), Cassandra's Dream (2007), The Young Victoria (2009), en The Nun (2018).
Vlag van die Kerseiland
Die vlag van die Kerseiland is op 26 Januarie 2002 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n diagonale tweekleur in groen bo en blou onder met ’n wit Suiderkruismotief in die blou driehoek, ’n goue witpylstert in die groen driehoek en ’n groen silhoeët van die eiland in ’n goue skyf in die middel van die vlag.
Simboliek
Die blou stel die see wat die eiland omring voor en die groen die plantegroei van die eiland. Die Suiderkruismotief is ’n voorstelling van dieselfde motief wat op die Australiese vlag verskyn. Die witpylstert is uniek aan die eiland. Die goue skyf stel die eiland se geskiedenis in die fosfaatmynbou voor en is ingesluit om ’n agtergrond te bied vir die groen silhoeët van die eiland.
Ontwerp
Die ontwerp van die vlag herinner baie aan die vlag van Papoea-Nieu-Guinee.
Groot Donker Vlek
Eienskappe
Die donker, ovaalvormige vlek (met aanvanklike afmetings van 13 000 × 6 600 km) van GDS-89 was omtrent dieselfde grootte as die Aarde en het nes Jupiter se Groot Rooi Vlek gelyk. Winde van tot 2 100 km/h is aan die rand van die vlek gemeet, wat die vinnigste winde is wat nog in die Sonnestelsel aangeteken is. Die Groot Donker Vlek is vermoedelik ’n gat in die metaanwolkkombers van Neptunus. Die vlek is op verskillende tye met verskillende vorms en groottes waargeneem.
Die Groot Donker Vlek het groot wit wolke geskep in of net onder die tropopouse, soortgelyk aan hoë cirruswolke op Aarde. Anders as die Aarde se wolke, wat uit yskristalle bestaan, bestaan Neptunus se cirruswolke uit kristalle van bevrore metaan. En terwyl cirruswolke gewoonlik binne ’n paar uur vorm en verdwyn, was die wolke in die Groot Donker Vlek nog sigbaar ná 36 uur, of twee rotasies van die planeet.
Neptunus se donker vlekke kom vermoedelik voor in die troposfeer by laer hoogtes as die ligter, boonste wolkkombers. Omdat hulle stabiele verskynsels is wat maande lank bestaan, is hulle vermoedelik werwelstorms.
Verdwyning
thumb|’n Donker vlek op Neptunus in volkleur (links) en blou lig (regs). Toe Hubble die vlek in November 1994 moes afneem, het dit heeltemal verdwyn. Wetenskaplikes het gedink dit het óf verdwyn óf is bedek. Die meegaande wolke wat steeds voorgekom het, het gewys sommige vorige donker vlekke kan steeds as siklone bestaan, al is hulle nie meer as donker vlekke sigbaar nie. Donker vlekke kan verdwyn as hulle te na aan die ewenaar kom, of andersins vanweë ’n ander, onbekende meganisme.
In 2016 het ’n feitlik soortgelyke vlek in Neptunus se noordelike halfrond ontstaan. Dié vlek, wat die Noordelike Groot Donker Vlek (NGDS) genoem word, was ’n paar jaar lank sigbaar. Dit is onbekend of die vlek steeds teenwoordig is, want waarnemings met Hubble is beperk.
Gimcheon
Gimcheon (Koreaans: 김천시) is 'n stad in die provinsie Gyeongsangbuk-do in Suid-Korea, met 144,587 inwoners (2004). Gimcheon is geleë tussen die groote stade Daejeon en Daegu.
Gavin Hood
Gavin Hood (gebore op 12 Mei 1963) is 'n Suid-Afrikaanse filmmaker, draaiboekskrywer, vervaardiger en akteur, veral bekend vir die skryf en regie van Tsotsi (2005), wat die Oscar-toekenning vir beste vreemde taalfilm gewen het. Hy het ook die films X-Men Origins: Wolverine, Ender's Game en Eye in the Sky geregisseer.
Monteagudo de las Vicarías
Monteagudo de las Vicarías is 'n munisipaliteit in die provinsie Soria in die Spaanse outonome gebied Kastilië en León.
Waterval-Boven
Waterval-Boven is 'n dorp in Mpumalanga, in Suid-Afrika. Die dorpie is 8 km wes van Waterval-Onder bokant die Elandsrivierwaterval. Die naam van die dorp is in 2009 amptelik gewysig na Emgwenya.
Geskiedenis
Die dorp se geskiedenis is nou verbind met dié van die Pretoria-Maputo-spoorlyn. Dit het sewe jaar geneem om die spoorlyn te voltooi en die lewensverlies weens malaria was skrikwekkend. Vanaf Komatipoort het die spoorlyn Waterval-Boven in Maart 1894 bereik. Gedurende 1895 het die Zuid-Afrikaansche Republiek 'n deel van die plaas Doornhoek van Charles de Curer gekoop om 'n rangeerwerf en werkswinkels hier te bou en het dit Waterval-Boven genoem.
Die NZASM-monument is in 1934 op die stasie onthul.
Distrik
Die Emakhazeni munisipale area is 4 736 km2 groot en sluit Belfast, Machadodorp en Dullstroom in. Bees- en skaapboerdery is die belangrikste ekonomiese bedrywighede.
Junji Nishikawa
Junji Nishikawa (西川 潤之) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japannese nasionale sokkerspan uitgedraf.
Basic English
Basic English (Afrikaans: Basiese Engels) is 'n 850-woord internasionale hulptaal wat in die 1920's deur Charles Kay Ogden opgestel is. BASIC in die geval staan vir British American Scientific International Commercial.
Basiese Engels is 'n vereenvoudigde vorm van Engels, waarin slegs die belangrikste woorde van die woordeskat ingesluit is. Hierdie vorm van Engels is in 1930 deur die Britse taalkundige en filosoof C. K. Ogden ontwerp, wat dit in sy boek Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar beskryf het. Die "Basiese" komponent in die naam verwys nie net na die basiese woordeskat waaruit die taal bestaan ​​nie, maar is ook 'n afkorting van British American Scientific International Commercial.
Ogden se argument het berus op sy aanname dat die aanleer van Engels sewe jaar geneem het, die aanleer van Esperanto sewe maande en die leer van Basiese Engels sewe weke. Volgens hom is Basiese Engels nie net 'n kunsmatige taal nie, maar ook 'n vinnige leermetode vir Engels en 'n nuwe manier van dink.
Eienskappe
Die Basiese Engelse woordeskat bestaan ​​uit 850 Engelse woorde, wat volgens Ogden alles kan uitdruk wat gewone Engels ook kan uitdruk. Ogden vermy om woorde in te sluit wat deur ander woorde voorgestel kan word. In werklikheid is die woordeskat baie groter, want verbuigings en vervoegings (soos ek/ons, wees/is/was) word as een woord hanteer en woordreekse (soos maandname en nommers) word nie bygetel nie. Woorde wat as tegniese taal gereken kan word, word ook toegelaat, maar verskyn nie op die lys nie. Die grammatika is vereenvoudig in vergelyking met gewone Engels, maar bly korrek binne die raamwerk van Engels.
Agtergrond
Kort na die Tweede Wêreldoorlog het Basiese Engels 'n mate van gewildheid as internasionale hulptaal geniet. Winston Churchill het die idee ondersteun en dit in 'n toespraak by Harvard in 1944 genoem. Die storie lui egter dat sy waardering tot 'n einde gekom het toe hy verneem het dat die frase "bloed, swoeg, trane en sweet" in Basiese Engels vertaal is as "blood, hard work, eyewash and body water."
Basiese Engels was nog altyd omstrede, selfs onder die minder prominente vegters vir 'n internasionale taal. Die kritici maak byvoorbeeld beswaar teen die onreëlmatige spelling, wat geheel en al ooreenstem met dié van Standaard Engels; spelling en uitspraak verskil dus soveel as in natuurlike taal. Ook voldoen Basiese Engels glad nie aan die kriterium van neutraliteit nie, want dit sou eerder 'n verlengstuk wees van gewaande Westerse linguistiese imperialisme. Dit is immers by uitstek gegrond op die Westerse wêreld.
Tipologie
Van alle kunsmatige tale is Basiese Engels die bekendste voorbeeld van 'n aposteriori-taal wat geheel en al op een bestaande natuurlike taal gebaseer is. Dit word 'n subsettaal genoem, 'n taal wat uit een deel van 'n ander bestaan. (Die teenoorgestelde van hierdie, superset-taal, word onder andere in Nadsat aangetref.) Die voorbeeld van Basiese Engels is daarna op ander tale toegepas, soos in Français Fondamental en Basic Slovak.
Basiese Engels is op een of ander manier verwant aan Newspeak wat George Orwell in sy 1984-boek gebruik het, en sommige gesê het Basic English parodieer. Daar is egter ook groot verskille: Newspeak is deur Orwell met hoogs satiriese bedoeling beskryf, en is 'n voorbeeld van propagandataal, wat bedoel is om waarhede te verdraai en te verdoesel. Basiese Engels, aan die ander kant, streef na eenvoud en duidelikheid.
Basiese Engels is nie dieselfde as Simple English (Vereenvoudigde Engels) nie, hoewel die twee dikwels verwar word. Trouens, Basiese Engels kan beskou word as een van die moontlike voorbeelde van Eenvoudige Engels. Daarbenewens is daar ook Simplified English, 'n spesifieke geskrewe vorm van Engels wat bedoel is vir gebruik in die lugvaartbedryf.
Voorbeeld
Die Onse Vader in "Basic English":