cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plant
Evolusie
Primitiewe landplante het in die laat Siluur, sowat 420 miljoen jaar gelede, begin diversifiseer en teen die middel van die Devoon was die meeste eienskappe wat vandag in plante gesien word, teenwoordig – insluitende wortels, blare en sekondêre hout. Teen die laat Devoon het sade ontwikkel. Plante het teen die laat Devoon dus ’n graad van sofistikasie bereik wat die vorming van woude met hoë bome moontlik gemaak het. Evolusie-innonvasies het in die Kryt en latere periodes voorgeduur en kom vandag steeds voor. Die meeste plantgroepe het taamlik ongedeerd van die Perm-Trias-uitwissing afgekom, hoewel die strukture van gemeenskappe verander het. Dit kon gelei het tot die evolusie van blomplante in die Trias (sowat 200 miljoen jaar gelede), wat ’n ontploffing in die Kryt en Tersiêr ondergaan het. Die laaste groot groep plante wat ontwikkel het, was die grasse, wat in die middel van die Tersiêr, vanaf omtrent 40 miljoen jaar gelede, belangrik geword het. Die grasse, asook baie ander groepe, het nuwe maniere van metabolisme ontwikkel om die min koolstofdioksied en warm, droë toestande van die trope oor die afgelope 10 miljoen jaar te oorleef.
Embriofiete
thumb|190px|Dicksonia antarctica, ’n spesie boomvaring. Die plante wat waarskynlik die bekendste is, is die veelsellige landplante, Embryophytes. Dit sluit vaatplante soos varings, naaldbome en bomplante in, asook die briofiete, waarvan blaarmosse en lewermosse die algemeenstes is.
Al hierdie plante het eukariotiese selle, met selwande wat uit sellulose bestaan, en die meeste verkry hulle energie deur fotosintese – die gebruik van lig, water en koolstofdioksied om kos te fotosintetiseer. Sowat 300 plantspesies is nie in staat tot fotosintese nie en parasiteer op ander plante. Embriofiete word onderskei van groenalge, wat ’n soort fotosintese gebruik soos die plante waaruit moderne plante vermoedelik ontwikkel het; hulle het gespesialiseerde voortplantingsorgane wat deur nievoortplantingsweefsel beskerm word.
Briofiete het in die vroeë Paleosoïkum hulle verskyning gemaak. Hulle kom hoofsaaklik voor in omgewings waar vog vir aansienlike tydperke teenwoordig is, hoewel sommige spesies teen verdroging bestand is. Vaatplante het in die Siluur ontstaan en teen die Devoon gediversifiseer en na baie verskillende omgewings versprei. Hulle het ’n aantal aanpassings ondergaan wat hulle toegelaat het om in al hoe droër gebiede te oorleef, veral die vaatweefsel wat water en kos deur die hele organisme vervoer. Wortelstelsels, wat hulle in staat gestel het om water en voedingstowwe uit die grond te haal het ook in die Devoon ontwikkel.
Die eerste saadplante, pteridosperma (saadvarings), nou uitgesterf, het in die Devoon ontwikkel en deur die Kryt gediversifiseer. Hulle was die voorlopers van moderne naaksadiges, waarvan vier groepe vandag wydverspreid voorkom: veral die naaldbome, wat in verskeie biome die oorheersende bome is. Die naam "naaksadiges" kom van die feit dat dié plante se sade nie in ’n beskermende struktuur voorkom nie, maar naak gedra word.
Struktuur, groei en ontwikkeling
thumb|190px|Die blaar is gewoonlik die belangrikste plek waar fotosintese in plante geskied. Die meeste van die soliede materiaal in ’n plant word uit die atmosfeer geneem. Deur fotosintese gebruik die meeste plante die energie in sonlig om koolstofdioksied uit die atmosfeer en water in eenvoudige suikers om te skakel. Hierdie suikers word dan as boustene gebruik en vorm die hoofstruktuur van die plant. Chlorofil, ’n groen magnesiumbevattende pigment, is noodsaaklik vir die proses; dit kom gewoonlik in die blare voor en dikwels ook in ander dele van die plant.
Plante maak op grond staat vir steun en water, maar kry ook samestellings van stikstof, fosfor, kalium, magnesium en ander voedingstowwe daaruit. Lug- en rotsplante is van lug en afval in die omgewing afhanklik vir voedingstowwe, en vleisetende plante verkry hulle voedingstowwe, veral stikstof en fosfor, uit insekte wat hulle vang. Die meeste plante het ook suurstof in die atmosfeer en om hulle wortels nodig vir asemhaling. Plante gebruik suurstof en glukose (wat uit gestoorde stysel verkry kan word) om energie te verskaf. Sommige plante groei in die water en gebruik suurstof wat in die omringende water opgelos is, en ’n paar gespesialiseerde vaatplante, soos wortelbome en fluitjiesriete, kan groei met hulle wortels in anoksiese water (met baie min opgeloste suurstof).
Faktore wat groei beïnvloed
thumb|190px|Daar is in die [[herfs geen fotosintese in die blare van bladwisselende plante nie.]] Die genoom van ’n plant beheer sy groei. Sekere variëteite of genotipes koring groei byvoorbeeld vinnig en is binne 110 dae ryp, terwyl ander in dieselfde omgewing eers binne 155 dae sal ryp word.
Groei word ook deur omgewingsfaktore beïnvloed, soos temperatuur, beskikbare water, lig en koolstofdioksied en beskikbare voedingstowwe in die grond. Enige verandering in die beskikbaarheid van hierdie toestande sal in hulle groei weerspieël word. Biotiese faktore kan ook ’n rol in groei speel. Plante kan so dig wees dat geen enkele plant normaal kan groei nie. Optimale plantgroei kan ook belemmer word deur plantvretende diere, swak grondsamestellings en deur insekte of plantsiektes.
Baie plante se groei hang van die seisoene af. Jaarplante groei en plant voort in een groeiseisoen, tweejarige plante in twee seisoene en meerjarige plante oorleef baie seisoene – en as hulle eers volgroeid is, sal hulle dikwels jaarliks voortplant. Dit hang gewoonlik af van klimaats- en ander omgewingsfaktore. Plante wat in berg- of gematigde streke eenjarig is, kan in warmer klimate meerjarig wees. Onder vaatplante kom beide immergroen en bladwisselende plante voor. Eersgenoemde behou hulle blare deur die jaar, terwyl laasgenoemde hulle blare vir ’n sekere tyd van die jaar verloor.
Plante se groeitempo wissel baie. Sommige mosse groei minder as 0,001 mm per uur, terwyl die meeste bome 0,025 tot 0,250 mm per uur groei.
Davel
Davel is 'n dorpie in Mpumalanga, Suid-Afrika, geleë tussen Bethal en Ermelo. Die dorpie val in die Msukaligwa Plaaslike Munisipaliteit in Gert Sibande-distriksmunisipaliteit van Mpumalangaprovinsie, Suid-Afrika.
Ridley Scott
Sir Ridley Scott (* 30 November 1937) is 'n Engelse rolprentregisseur en -vervaardiger wie se kommersiële deurbraak in 1979 met die wetenskapsfiksiefilm Alien gekom het. Sy mees bekende werke is die neo-noir-distopiese wetenskapsfiksiefilm Blade Runner, die misdaaddrama Thelma & Louise (1991), die historiese drama Gladiator (2000, bekroon met die Oscar vir beste rolprent), die oorlogsrolprent Black Hawk Dawn (2001), die misdaadriller Hannibal (2001), die biografiese rolprent American Gangster (2007), en die wetenskapsfiksiefilms Prometheus (2012) en The Martian (2015).
Leslie
Leslie is 'n klein dorpie in die Govan Mbeki Plaaslike Munisipaliteit in Gert Sibande-distriksmunisipaliteit van Mpumalangaprovinsie, Suid-Afrika. Dit is deel van Leandra.
Die dorpie is 63 km wes van Bethal, Mpumalanga en 56 km oos-suid-oos van Springs, Gauteng. Dit word geadministreer deur 'n dorpsraad en is op die plaas Brakkefontein uitgelê en in Desember 1939 geproklameer, 'n uitbreiding is in Desember 1957 gemaak. Die dorp is vermoedelik vernoem na Leslie in Fife, Skotland.
2014 Hongaarse Grand Prix
Die 2014 Formule Een Hongaarse Grand Prix is op 27 Julie 2014 op die Hungaroring renbaan in Mogyoród, Hongarye gehou. Dit was die elfde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur Daniel Ricciardo in sy Red Bull-Renault gewen.
Lane Bradford
Lane Bradford (29 Augustus 1922 – 7 Junie 1973) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Invisible Monster (1950), Zombies of the Stratosphere (1952), The Lone Ranger and the Lost City of Gold (1958), en The Toughest Gun in Tombstone (1958).
Wim Kok
Willem (Wim) Kok (gebore op 29 September 1938 in Bergambacht; oorlede op 20 Oktober 2018 in Amsterdam) was 'n Nederlandse politikus van die Partij van de Arbeid (PvdA). Hy was vanaf 1994 tot 2002 Eerste Minister van Nederland gewees. In die Lubbers III-kabinet (1989–1994) het hy as Minister van Finansies gedien. Kok was oorspronklik voorsitter van die vakbond FNV (Federatie Nederlandse Vakbeweging) gewees.
Chemiese verbinding
Daar is 'n groot verskeidenheid chemiese verbindings. Volgens die tipe binding kan drie ekstreme tipes onderskei word.
Daar bestaan egter talle tussenvorme tussen hierdie drie bostaande tipes. Die meeste molekulêre en ioniese verbindings word gekenmerk deur 'n vaste verhouding in die getalle atome van die elemente wat die verbinding vorm. Voorbeelde is water en tafelsout. Die watermolekuul bevat twee waterstofatome en een suurstofatoom. Die verhouding atome sal altyd 2:1 wees en die verbinding word as geskryf. Tafelsout is 'n ioniese sout wat uit natrium-katione en chloor-anione  bestaan. Die verhouding is altyd 1:1, anders is die sout nie neutraal nie. Die stof word as geskryf. Hierdie verhoudings word stoigiometrie genoem.
In metallieke verbindings is die verhouding dikwels minder vas en kan mens beter oor fases as oor verbindings praat. Koper en sink kan byvoorbeeld 'n verbinding vorm wat as die β'-fase bekend is en ongeveer die samestelling het, maar dit kan wissel vanaf 48% tot effens meer as 50% sink.
'n Ander onderskeiding is tussen organiese verbindings en anorganiese verbindings. Organiese verbindings bevat die element koolstof, maar nie alle koolstofverbindings word as organies beskou nie. Hierdie verdeling is gedeeltelik net geskiedkundig.
Acanthodendrilla australis
Acanthodendrilla australis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Acanthodendrilla en tot die familie Dictyodendrillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1995 deur Bergquist.
Stinkmuishond
Die stinkmuishond (Ictonyx striatus) is 'n soogdier en 'n karnivoor wat in die grasvlaktes en oop velde van Suider- en Wes-Afrika voorkom. Die dier se naam is afgelei van die stinkende vloeistof wat dit afskei om vyande mee af te weer.
'n Stinkmuishond se pels is meestal donkerbruin bo en swart onder, maar het prominente wit strepe wat van sy kop tot die punt van sy stert strek. 'n Gemiddelde volwasse stinkmuishond is tussen 50 en 60 cm lank, insluitende 'n 20 cm stert. Die mannetjies weeg gemiddeld 1,4 kg, terwyl die wyfies ongeveer 1 kg weeg.
Hulle vreet hoofsaaklik voëls, muise, groot insekte en ander klein reptiele waarop hulle in die nagtelike ure jag. Om potensiële vyande af te skrik, skei hulle 'n stink vloeistof deur hul anale kliere af. Behalwe vir sy onwelriekende geur, kan die stinkmuishond sy vyande ook vermy deur voor te gee asof dit dood is, of deur bome te klim.
Stinkmuishonde is alleenlopers, maar sal kontak met ander stinkmuishonde tydens die paarseisoen duld. Die wyfie is vir ses weke dragtig en gee tussen September en Desember geboorte aan een tot drie kleintjies. Stinkmuishonde het 'n leeftyd van tussen 13 en 15 jaar.
Stella Maeve
Stella Maeve (gebore 14 November 1989) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Brooklyn's Finest (2009), The Runaways (2010), Starlet (2012), en Cloned: The Recreator Chronicles (2012).
Arkadië
Arkadië is 'n utopiese land vol blomme, vrugte en woude, helder water, voëlsang en 'n ewigdurende somer. Dit is 'n plattelandse plek waar mense eenvoudig en ongestoord kan lewe. In die klassieke oudheid was hierdie elemente al deel van 'n ideale landskap, wat in die verlore "Goue Tyd" aan die begin van die mensdom se geskiedenis moes bestaan het.
Frank Powell
Frank Powell (1886 – 1957) was 'n Amerikaanse regisseur, akteur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente From the Valley of the Missing (1915), Princess Romanoff (1915), The Final Payment (1917), en Mrs. Balfame (1917).
Arkadië
Arkadië is die eerste keer in antieke Griekse en Latynse gedigte gebruik as die naam van 'n pragtige gebied in antieke Griekeland. As gevolg van Vergilius het die literêre beskrywing van hierdie Arkadiese of pastorale landskap 'n aansienlike rol in die latere letterkunde gespeel. 'n Oplewing hiervan vind met die herontdekking daarvan deur klassieke skrywers in die renaissance plaas.
Die Joods-Christelike eweknie van die Grieks-Romeinse Arkadië is die Bybelse Tuin van Eden (die paradys).
Daggakraal
Daggakraal is 'n Swart dorp in die Pixley ka Seme Plaaslike Munisipaliteit in Gert Sibande-distriksmunisipaliteit van Mpumalangaprovinsie, Suid-Afrika.
Wolfgang Schmieder
Wolfgang Schmieder (* 29 Mei 1901 in Bromberg, provinsie Posen; † 8 November 1990 in Freiburg im Breisgau) was 'n Duitse bibliotekaris en musiekkundige.
Lisa Flanagan
Lisa Flanagan is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Australian Rules (2002), Look Both Ways (2005), en Strangerland (2015), en in die televisiereeks Glitch (2015).
Wolfgang Schmieder
Schmieder het musiekwetenskap, literêre geskiedenis en kunsgeskiedenis aan die Universiteit van Heidelberg studeer, waar hy sy doktorsgraad in 1927 ontvang het en tot 1930 as assistent by die musiekwetenskapinstituut gewerk het. In 1931 het hy die bibliotekaris-eksamen in Leipzig geslaag en daarna as bibliotekaris by die TH Dresden-biblioteek gewerk. Van 1933 tot 1942 was hy 'n argivaris en musiekbibliotekaris by Breitkopf–Härtel in Leipzig. Van 1942 tot sy aftrede in 1963 het hy by die Stad en Universiteitsbiblioteek in Frankfurt am Main gewerk en vanaf 1946 as hoof van hul nuutgestigte musiekdepartement. Vanaf sy aftrede tot sy afsterwe het hy in Freiburg in Breisgau geleef.
Schmieder is veral bekend vir die Bach-Werke-Verzeichnis (BWV), wat hy geskep het tussen 1946 en 1950, waarin hy die werke van Johann Sebastian Bach gekatalogiseer het. Die Bach-Werke-Verzeichnis is sedertdien 'n feitlik wêreldwye standaard onder musikante en liefhebbers.
2 April
2 April is die 92ste dag van die jaar in die Gregoriaanse kalender (93ste in 'n skrikkeljaar). Daar is nog 273 dae in hierdie jaar.
Kennisbestuur
Kennisbestuur kan verwys na:
Onderemingsproses
Kennisbestuur is 'n ondernemingsproses wat strategiese kennis identifiseer, organiseer, benut en behou ten einde die doelwitte van die onderneming te bereik. Daar word wyd gedebateer oor die aard van kennis en hoe dit verskil van data en inligting.
Dissipline
Kennisbestuur is ook 'n ontluikende dissipline wat fokus op die bestuur van kundigheid in ondernemings. Dit word gevestig op die werk van Peter Drucker, Theodore Schultz, Michael Polanyi, Alvin Toffler, en meer onlangs Thomas Davenport, Larry Prusak, David Seeley-Brown, Peter Senge, Thomas Stewart, en Karl-Erik Sveiby. Daar ontstaan ook professionele organisasies soos die Knowledge Management Professional Society en die Information & Knowledge Management Society.
Vulkaan
'n Vulkaan is 'n skeuring in die kors van 'n planeet soos die Aarde wat toelaat dat warm lawa, vulkaniese as en gasse uit 'n magmakamer onder die oppervlak ontsnap.
Vulkane kan ook vorm waar die aardkors se plate gerek en dus verdun word, soos met die Oos-Afrikaanse Skeur. Vulkanisme op ander plekke as by plaatgrense word vermoedelik veroorsaak deur opstotende magma vanaf die grens tussen die Aarde se mantel en kern, 3 000 km onder die oppervlak. Dit veroorsaak warmkolvulkanisme, waarvan die Hawaise warm kol 'n voorbeeld is. Vulkane vorm gewoonlik nie waar twee tektoniese plate verby mekaar skuif nie.
Groot vulkaanuitbarstings kan die atmosferiese temperatuur beïnvloed wanneer as en druppels swaelsuur die Son verduister en die Aarde se troposfeer afkoel. Dit absorbeer ook die hitte wat van die Aarde af uitgestraal word en verhit die stratosfeer. Groot uitbarstings word soms gevolg deur vulkaanwinters, wat al rampspoedige hongersnood veroorsaak het.
Ander gevolge is vir onder meer lugvaart, wanneer die as dit moeilik of onmoontlik vir vliegtuie maak om te vlieg.
Etimologie
Die woord "vulkaan" is afgelei van die naam Vulcano, 'n vulkaniese eiland in die Eoliese Eilande van Italië, wat die naam gekry het van Vulcanus, die god van vuur uit die Romeinse mitologie. Die studie van vulkane word vulkanologie genoem.
Grense tussen divergente plate
By die mid-oseaanriwwe divergeer twee tektoniese plate van mekaar terwyl warm mantelrots opwaarts kruip tussen die verdunde oseaankors in. Die afname van druk in die stygende mantelrots lei tot adiabatiese uitsetting en die gedeeltelike smelting van die rots, en dit veroorsaak vulkanisme en skep nuwe oseaankors.
Die meeste grense tussen divergente plate lê op die bodem van die oseane, en daarom vind die grootste vulkaniese aktiwiteit op Aarde onder die water plaas. Swart rookgate is bewys van dié soort vulkaniese aktiwiteit. Wanneer die mid-oseaanrif bo die seevlak is, word vulkaaneilande gevorm, soos Ysland.
Grense tussen konvergente plate
Subduksiesones is plekke waar twee plate, gewoonlik 'n oseaniese en 'n kontinentale plaat, bots. Die swaarder oseaniese plaat trek af onder die kontinentale plaat in, en vorm naby die kus 'n diep oseaantrog. Water wat vrygestel word van die aftrekkende plaat, verlaag die smelttemperatuur van die mantelwig bo hom en skep dus magma.
Dié magma is geneig om uiters vloeitraag, of taai, te wees vanweë die groot silika-inhoud – dit bereik dus nie die oppervlak nie, maar koel af en stol. Wanneer dit wel die oppervlak bereik, word 'n vulkaan gevorm. Subduksiesones word dus begrens deur kettings vulkane, wat vulkaanboë genoem word. Tipiese voorbeelde is die vulkane van die Pasifiese Ring van Vuur, soos die Japannese Argipel.
Warm kolle
Warm kolle is vulkaangebiede wat vermoedelik geskep word deur mantelpluime, wat hipotetiese kolomme warm materiaal is wat van die grens tussen die aarde se mantel en kern af opstyg. Nes by middeloseaniese skeure, ondergaan die stygende mantelrots dekompressiesmelting, wat groot hoeveelhede magma voortbring.
Omdat tektoniese plate oor mantelpluime beweeg, word elke vulkaan onaktief wanneer dit van die pluim af dryf, en nuwe vulkane word geskep waar die plaat oor die pluim beweeg. Die Hawaise Eilande het vermoedelik op so 'n manier gevorm. Die Yellowstone-kaldera is vermoedelik deel van die Noord-Amerikaanse Plaat wat op die oomblik bo die Yellowstone- warm kol lê.
Die mantelpluimhipotese word egter betwis.
Kontinentale skeure
Die volgehoue opwelling van warm mantelrots kan onder die middel van 'n kontinent ontwikkel en tot skeure in die aardkors lei. Vroeë fases van skeurvorming word gekenmerk deur vloedbasalt, en baie vorder tot op die punt waar 'n tektoniese plaat heeltemal gesplits word.
'n Divergente plaatgrens ontwikkel dan tussen die twee helftes van die gesplete plaat. Skeure splits egter dikwels nie die aardkors heeltemal nie, en mislukte skeure word gekenmerk deur vulkane wat ongewone alkali- of karbonaatgesteentes uitwerp. Voorbeelde sluit in die vulkane van die Oos-Afrikaanse Skeur.
Soorte vulkane
Die algemeenste opvatting van 'n vulkaan is dié van 'n keëlvormige berg wat lawa en giftige gasse uit 'n krater se kruin spoeg. Dit is egter maar net een van talle soorte vulkane. Die eienskappe van vulkane is baie komplekser as dit en die strukture en aktiwiteite daarvan hang van verskeie faktore af. Sommige vulkane het rowwe pieke wat deur lawakoepels gevorm is, eerder as 'n kruinkrater, terwyl ander weer soos enorme plato's lyk.
Openinge wat vulkaniese stowwe (insluitende lawa en as) en gasse (hoofsaaklik stoom en magmagasse) uitlaat, kan op enige plek op die grondoppervlak ontwikkel en aanleiding gee tot kleiner koepels, soos Puʻu ʻŌʻō teen 'n hang van Hawaii se Kīlauea.
Ander soorte vulkane sluit in kriovulkane (of ysvulkane), veral op sommige mane van Jupiter, Saturnus en Neptunus; en moddervulkane, formasies wat dikwels nie met bekende magmatiese aktiwiteit verbind word nie. Aktiewe moddervulkane neig om by temperature baie laer as dié van stollingsgesteentevulkane voor te kom, behalwe wanneer die moddervulkaan inderdaad 'n uitlaatklep is van 'n stollingsgesteentevulkaan.
Skeuropeninge
Vulkaniese skeuropeninge, of net vulkaanskeure, is plat, liniêre breuke waardeur lawa uitloop, gewoonlik sonder enige ontploffende aktiwiteit. Die opening is gewoonlik 'n paar meter breed en kan 'n paar kilometer lank wees. Groot basaltvloede kan daaruit loop: eers in lawakanale en later in lawatonnels.
Skildvulkane
Skildvulkane, wat so genoem word vanweë hulle breë, skildvormige profiel, word gevorm deur die uitbarsting van nieklewerige lawa wat ver van 'n breuk af kan vloei. Hulle ontplof gewoonlik nie op 'n katastrofiese wyse nie, maar word gekenmerk deur relatief bedaarde uitvloeiings. Aangesien dié soort magma gewoonlik min silika bevat, is skildvulkane algemener in die oseane as op land. Die Hawaise vulkaniese ketting is 'n reeks skildkeëls. Dit kom ook algemeen in Ysland voor.
Lawakoepels
Lawakoepels word opgebou deur stadige uitbarstings van dik, taai lawa. Dit vorm soms binne die krater van 'n vorige vulkaanuitbarsting, soos die geval was met Mount Saint Helens, maar kan ook onafhanklik vorm, soos met Lassenpiek. Soos met stratovulkane, kan lawakoepels gewelddadige, ontploffende uitbarstings skep, maar die lawa vloei gewoonlik nie ver van die uitlaat af nie.
Kriptokoepels
Kriptokoepels vorm wanneer taai lawa na bo gedwing word en die oppervlak laat uitbult. Die uitbarsting van 1980 van Mount Saint Helens is 'n goeie voorbeeld hiervan. Lawa onder die oppervlak van die berg het dit laat uitbult, en dit het later aan die noordekant van die berg afgestort.
Sintelkeëls
Sintelkeëls ontstaan uit die uitbarsting van klein stukke vulkaanslak en piroklaste (wat albei soos sintels lyk, vandaar die naam van dié vulkaansoort) wat om die opening opgebou het. Dié uitbarstings kan kort duur en 'n keëlvormige heuwel skep wat miskien 30-400 m hoog kan wees. Die meeste sintelkeëls bars net een keer uit. Hulle kan aan die hange van groter vulkane vorm, of op hulle eie. Parícutin in Mexiko is 'n voorbeeld van 'n sintelkeël. In Nieu-Mexiko is Caja del Rio 'n vulkaanveld met meer as 60 sintelkeëls.
Na aanleiding van satellietfoto's is voorgestel dat sintelkeëls ook op ander hemelliggame in die Sonnestelsel kan voorkom: op die oppervlak van die Maan en van Mars.
Stratovulkane (saamgestelde vulkane)
Stratovulkane is hoë, keëlvormige berge wat saamgestel is uit afwisselende lawastrome en puinlae – dit is die lae wat tot die naam aanleiding gegee het. Stratovulkane is ook as saamgestelde vulkane bekend omdat hulle uit 'n verskeidenheid strukture bestaan wat gedurende verskillende soorte uitbarstings gevorm word. Klassieke voorbeelde is die berge Foedji in Japan en Vesuvius in Italië.
As wat deur die ontploffings van stratovulkane gevorm word, word histories beskou as die grootste gevaar wat vulkane vir beskawings inhou. Die lawa van stratovulkane bevat meer silika en is dus taaier as lawa van skildvulkane. Silikaryk lawa is geneig om ook meer opgeloste gas te bevat. Die kombinasie is dodelik en lei tot ontploffende uitbarstings wat groter hoeveelhede as tot gevolg het, sowel as piroklastiese strome soos die een wat die stad Saint-Pierre op Martinique in 1902 verwoes het.
Stratovulkane is ook steiler as skildvulkane, met hange van 30-35° in vergelyking met die 5-10° van skildvulkane. Hulle los puin is ook materiaal vir gevaarlike modderstrome (lahars). Groot stukke vulkaanpuin is bekend as "vulkaanbomme". Groot bomme kan tot meer as 1,2 m breed wees en verskeie tonne weeg.
Supervulkane
'n Supervulkaan is 'n vulkaan wat een of meer keer meer as 1 000 km3 vulkaandeposito's in 'n enkele uitbarstings uitgewerp het. Sulke uitbarstings kom voor wanneer 'n baie groot magmakamer vol gas- en silikaryk magma in 'n katastrofiese kalderavormende uibarsting leeggeskiet word. Vulkaniese as uit sulke uitbarstings is die enigste vulkaniese produk met volumes wat dié van vloedbasalt kan ewenaar.
'n Supervulkaan kan op 'n kontinentale skaal verwoesting saai. Hulle kan die temperatuur wêreldwyd vir baie jare laat daal weens die groot hoeveelhede swael en as wat in die atmosfeer vrygestel word. Hulle is die gevaarlikste soort vulkane. Voorbeelde sluit in die Yellowstonekaldera in die Yellowstone Nasionale Park, die Valleskaldera in Nieu-Mexiko, die Tobameer in Soematra en die Ngorongorokrater in Tanzanië.
Gelukkig kom supervulkaanuitbarstings selde voor, maar die vulkane kan moeilik wees om in die geologiese rekord te identifiseer vanweë die enrome gebied wat hulle beslaan en die bedekking daarvan deur plantegroei en gletsers.
Ondersese vulkane
Ondersese vulkane is 'n algemene verskynsel. Vulkaanaktiwiteit gedurende die huidige geologiese epog, die Holoseen, is by net 119 ondersese vulkane aangeteken, maar daar kan meer as 'n miljoen geologies jong ondersese vulkane op die seebodem wees.
In vlak water wys aktiewe vulkane hulle teenwoordigheid deur stoom en stukke rots hoog bokant die seeoppervlak uit te blaas. In die diep oseane verhoed die ontsettende gewig van die water die ontploffende uitlaat van stoom en gasse, maar ondersese uitbarstings kan bespeur word met hidrofone en die verkleuring van die water deur vulkaniese gasse. Kussinglawa is 'n algemene uitbarstingsproduk van ondersese vulkane en word gekenmerk deur dik lae onderbroke, kussingvormige massas wat onder die water vorm.
Selfs groot ondersese uitbarstings sal dalk nie die see-oppervlak versteur nie vanweë die vinnige afkoelingsuitwerking en groot dryfvermoë in water (in teenstelling met lug), wat dikwels veroorsaak dat vulkaanopeninge op die seebodem steil pilare vorm.
Mettertyd kan die formasies wat deur ondersese vulkane geskep word so groot word dat hulle deur die oppervlak breek as nuwe eilande of puimsteenvlotte.
In Mei en Junie 2018 is talle seismiese seine wêreldwyd bespeur deur agentskappe wat aardbewings monitor. Dit was ongewone gonsgeluide, en in Novermber dié jaar is seine van tot 20 minute waargeneem. Oseaniese navorsing in Mei 2019 het getoon die gonsgeluide is veroorsaak deur die vorming van 'n ondersese vulkaan naby die kus van Mayotte.
Subglasiale vulkane
Subglasiale vulkane word onder yskappe gevorm. Hulle bestaan uit lawaplato's wat uitgebreide kussinglawas en palagoniet bedek. Dié vulkane word ook tafelvulkane genoem. Baie goeie voorbeelde daarvan kan in Ysland en Brits-Columbië gesien word.
Moddervulkane
Moddervulkane (modderkoepels) is formasies wat deur uitgeworpe vloeistowwe en gasse geskep word, maar ook deur verskeie ander prosesse. Die grootste strukture is 10 km breed en tot 700 m hoog.
Uitgeworpe materiaal
Die materiaal wat gedurende 'n vulkaanuitbarsting uitgewerp word, die ejekta of ejektamenta, kan in drie soorte geklassifiseer word:
Vulkaangasse
Die konsentrasies van verskillende vulkaangasse wissel geweldig van een vulkaan tot die volgende. Waterdamp is gewoonlik die volopste vulkaangas, gevolg deur koolstof- en swaeldioksied. Ander hoofsoorte gas sluit in waterstofsulfied, waterstofchloried en waterstoffluoried. Baie spoor- en klein hoeveelhede gasse word ook aangetref, soos waterstof, koolstofmonoksied, halokoolstowwe, organiese verbindings en vlugtige metaalchloriede.
Lawastrome
Die vorm en styl van 'n vulkaan se uitbarsting word grootliks bepaal deur die samestelling van die lawa wat uitgewerp word. Die taaiheid (hoe vloeibaar die lawa is) en die hoeveelheid opgeloste gasse is die belangrikste eienskappe van magma, en albei word in 'n groot mate bepaal deur die hoeveelheid silika in die magma. Magma wat ryk aan silika is, is taaier as silika-arm magma en is geneig om ook meer opgeloste gasse te bevat.
Lawa kan breedweg in vier soorte samestellings geklassifiseer word:
Tefra
Tefra en ander vergruisde vulkaniese materiaal maak 'n groter deel van die volume van baie vulkane uit as die lawa. Dit kon tot 'n derde van alle sediment in die geologiese rekord gevorm het. Die skepping van groot hoeveelhede tefra is kenmerkend van ontploffende vulkanisme.
Soorte vulkaanuitbarstings
Uitbarstingsmetodes word breedweg ingedeel in magmatiese, freatomagmatiese en freatiese uitbarstings.
Magmatiese uitbarstings
Magmatiese uitbarstings word hoofsaaklik aangedryf deur gasvrystelling vanweë dekompressie. Magma wat nie baie taai is nie en dus min gas bevat, veroorsaak bedaarde uitvloeiings. Taai magma met 'n groot hoeveelheid gas veroorsaak gewelddadige, ontploffende uitbarstings.
Die intensiteit van ontploffende vulkanisme word uitgedruk met die Vulkaaneksplosiwiteitsindeks (VEI), wat wissel van 0 vir 'n Hawaise uitbarsting tot 8 vir supervulkaniese uitbarstings.
Freatiese uitbarstings
'n Freatiese uitbarsting word gekenmerk deur die superverhitting van grondwater wat in verbinding kom met warm rots of magma. Hulle word onderskei van freatomagmatiese uitbarstings deurdat die uitgeworpe materiaal net rots van die omgewing is; geen magma word uitgewerp nie.
Vulkaanaktiwiteit
Vulkane se aktiwiteitsvlak wissel in 'n groot mate. Sommige bars 'n paar keer per jaar uit en ander een keer elke paar duisend jaar. Vulkane word informeel beskryf as aktief, rustend of uitgedoof, maar dié terme is nie goed gedefinieer nie.
Aktief
Daar is geen konsensus onder vulkanoloë oor hoe om 'n "aktiewe" vulkaan te definieer nie. Die lewensduur van 'n vulkaan kan wissel van maande tot miljoene jare en dit maak so 'n onderskeid waardeloos wanneer dit vergelyk word met die lewensduur van mense of selfs beskawings. Baie van die Aarde se vulkane het byvoorbeeld in die afgelope paar duisend jaar tientalle kere uitgebars, maar toon nie tans enige tekens van uitbarsting nie. As die lang lewensduur van sulke vulkane in ag geneem word, is hulle beslis aktief. In vergelyking met menselewens is hulle egter nie.
Rustend
Dit is moeilik om 'n uitgedoofde vulkaan van 'n rustende een te onderskei. Rustende vulkane is dié wat in duisende jare nie uitgebars het nie, maar waarskynlik in die toekoms weer sal uitbars. Vulkane word gewoonlik as uitgedoof beskou as daar geen geskrewe rekords van sy aktiwiteit is nie. Vulkane kan egter baie lank rustend wees. Yellowstone het byvoorbeeld 'n uitbarstingsperiode van sowat 700 000 jaar, en Toba sowat 380 000 jaar.
Romeinse skrywers het Vesuvius beskryf as bedek met tuine en wingerde voordat hy in 79 n.C. uitgebars en die stede Herculaneum en Pompeji verwoes het. Voor sy katastrofiese uitbarsting in 1991 was die berg Pinatubo in die Filippyne 'n onopvallende vulkaan wat onder die meeste mense van die omringende gebiede onbekend was. Nog 'n voorbeeld is die Soufrière Hills-vulkaan op die eiland Montserrat, wat glo uitgedoof was voordat dit in 1995 weer uitgebars en die hoofstad, Plymouth, in 'n spookdorp verander het.
Uitgedoof
Uitgedoofde vulkane is dié wat volgens wetenskaplikes onwaarskynlik weer sal uitbars omdat die vulkaan nie meer 'n magmavoorraad het nie. Voorbeelde van uitgedoofde vulkane is baie in Hawaii in die Stille Oseaan, Hohentwiel in Duitsland, Shiprock in Nieu-Mexiko, Zuidwalvulkaan in Nederland en baie vulkane in Italië. Die Edinburg-kasteel in Skotland is op 'n uitgedoofde vulkaan, Arthur's Seat, geleë. Of 'n vulkaan werklik uitgedoof is, is dikwels moeilik om te bepaal. Aangesien die kalderas van "supervulkane" uitbarstingsperiodes van miljoene jare kan hê, kan 'n kaldera wat nie in tienduisende jare uitgebars het nie, as rustend beskou word eerder as uitgedoof.
Vulkaanwaarskuwingsvlak
Die bogenoemde drie gewilde klassifikasies van vulkane kan subjektief wees en sommige vulkane wat as uitgedoof beskou is, kan weer uitbars. Om te voorkom dat mense valslik glo hulle is veilig wanneer hulle op of naby 'n vulkaan woon, het lande nuwe klassifikasies aanvaar om die verskillende vlakke en fases van vulkaniese aktiwiteit te beskryf. In sommige waarskuwingstelsels word syfers of kleure gebruik om tussen die fases te onderskei. In ander stelsels word kleure en woorde gebruik. Sommige stelslels gebruik 'n kombinasie van die twee.
Dekadevulkane
Die Dekadevulkane is 16 vulkane wat deur die International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior (IAVCEI) geïdentifiseer is as waardevol om te bestudeer vanweë hulle geskiedenis van groot, verwoestende uitbarstings en hulle nabyheid aan dig bevolkte gebiede. Hulle word "Dekadevulkane" genoem omdat die projek in die 1990's begin is as deel van die VN-geborgde Internasionale Dekade vir die Verkleining van Natuurrrampe. Die 16 huidige Dekadevulkane is:
Vulkane en die mens
Vulkaanuitbarstings hou 'n groot gevaar vir die menslike beskawing in. Vulkaanaktiwiteit het die mens egter ook al van belangrike hulpbronne voorsien.
Gevare
Daar is baie verskillende soorte uitbarstings en verwante aktiwiteit: freatiese uitbarstings (deur stoom aangedryf), ontploffende uitbarstings van lawa met baie silika, uitvloeiende uitbarstings van lawa met min silika, piroklastiese strome, lahars (moderstrome), die vrystelling van koolstofdioksied, en baie meer. Elk van hierdie aktiwiteite kan 'n gevaar vir die mens inhou. Aardbewings, warmbronne, rookgate, modderpoele en geisers gaan dikwels met vulkaniese aktiwiteit gepaard.
Vulkaniese gasse kan die stratosfeer bereik, waar hulle swaelsuuraërosols vorm wat sonstraling kan weerkaats en oppervlaktemperature aansienlik kan verlaag. Swaeldioksied van die uitbarsting van Huaynaputina in Peru kon die Russiese hongersnood van 1601-'03 veroorsaak het. Chemiese reaksies van sulfaataërosols in die stratosfeer kan ook die osoonlaag beskadig, en sure soos waterstofchloried (HCl) en waterstoffluoried (HF) kan op die grond val as suurreën.
Ontploffende uitbarstings stel die kweekhuisgas koolstofdioksied vry en verskaf dus 'n groot bron van koolstof vir stofkringlope.
As wat in 'n uitbarsting die lug ingeskiet word, kan 'n gevaar vir vliegtuie inhou, veral straalvliegtuie: Die deeltjies kan deur die hoë werkingstemperatuur gesmelt word; die gesmelte deeltjies kan dan aan die turbineskroewe vasklou, hulle vorm verander en die werking van die turbine beïnvloed. Dit kan groot ontwrigtings vir die lugvaart inhou.
'n Vulkaanwinter het vermoedelik sowat 70 000 jaar gelede voorgekom ná die superuitbarsting van Toba in Indonesië. Dit kon 'n bevolkingsbottelnek veroorsaak het wat die genetiese erfenis van alle mense wat vandag lewe, kon beïnvloed het. Vulkaniese uitbarstings kon tot groot uitsterwings gelei het, soos die Ordovisium-Siluur-, die Perm-Trias- en die Laat-Devoon-uitwissing.
Harry C. Bradley (akteur)
Harry C. Bradley (15 April 1869 – 18 Oktober 1947) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente House of Mystery (1934), Riding on Air (1937), Flash Gordon Conquers the Universe (1940), en The Pay Off (1942).
Vulkaan
Gevare
Die uitbarsting in 1815 van die berg Tambora in Indonesië het wêreldwye klimaatsafwykings veroorsaak wat bekend geword het as "die jaar sonder 'n somer" vanweë die uitwerking op die Noord-Amerikaanse en Europese weer. Die yskoue winter van 1740-'41, wat tot 'n hongersnood in Noord-Europa gelei het, kon ook deur 'n vulkaniese uitbarsting veroorsaak gewees het.
Voordele
Hoewel uitbarstings groot gevare vir die mens inhou, het vulkaniese aktiwiteite al belangrike ekonomiese bronne geskep.
Vulkaniese as en verweerde basalt vorm van die vrugbaarste grondsoorte in die wêreld wat ryk is aan voedingsbronne soos yster, magnesium, kalium, kalsium en fosfor.
Tuf wat van vulkaniese as gevorm het, is 'n relatief sagte klip en word sedert antieke tye vir bouwerk gebruik. Die Romeine het dikwels tuf, wat volop in Italië is, vir bouwerk gebruik. Die Rapa Nui-volk het tuf gebruik vir die meeste van die moai-standbeelde op Paaseiland.
Vulkaniese aktiwiteit is verantwoordelik vir kosbare mineralebronne, soos metaalerts.
Vulkane op ander hemelliggame
Die Aarde se Maan het geen groot vulkane en op die oomblik geen bekende vulkaniese aktiwiteit nie. Die Maan het egter baie vulkaniese eienskappe, soos maria (die donkerder kolle op die Maan), groewe en koepels.
Venus het 'n oppervlak van 90% basalt, wat daarop dui dat vulkanisme 'n groot rol gespeel het in die vorming van sy oppervlak. Die hele planeet se oppervlak is dalk sowat 500 miljoen jaar gelede heeltemal oorbedek, volgens wat wetenskaplikes kan aflei van die digtheid van impakkraters op die oppervlak. Lawastrome is algemeen en vorme van vulkanisme wat nie op die Aarde aangetref word nie, kom ook voor.
Veranderinge in die planeet se atmosfeer en waarnemings van weerlig is al toegeskryf aan voortdurende vulkaniese uitbarstings, hoewel daar geen bevestiging is van of Venus nog vulkanies aktief is of nie. Radartoetse deur die Magellanruimtetuig het bewyse onthul van onlangse vulkaniese aktiwiteit by Venus se hoogste vulkaan, Maat Mons, in die vorm van asstrome naby die kruin en aan die noordelike flank. Die inligting word egter betwis.
Daar is verskeie uitgedoofde vulkane op Mars. Van hulle is enorme skildvulkane wat baie groter is as enigiets op Aarde. Hulle sluit in Arsia Mons, Ascraeus Mons, Hecates Tholus, Olympus Mons en Pavonis Mons. Hierdie vulkane is al baie miljoene jare uitgedoof, maar die Mars Express-ruimtetuig het bewyse ontdek dat vulkaniese aktiwiteit in die onlangse verlede op Mars kon voorgekom het.
Jupiter se maan Io is die vulkanies aktiefste voorwerp in die Sonnestelsel vanweë die invloed van Jupiter se getykragte. Dit is bedek met vulkane wat swael, swaeldioksied en silikaatrots uitskiet. As gevolg hiervan word Io se oppervlak gereeld oorbedek. Sy lawas is sover bekend die warmste in die Sonnestelsel, met temperature van hoër as 1 800 K (1 500 °C). In Februarie 2001 het die grootste aangetekende vulkaniese uitbarsting in die Sonnestelsel op Io voorgekom. Europa, die kleinste van Jupiter se Mane van Galilei, het blykbaar ook 'n aktiewe vulkaanstelsel, hoewel dit heeltemal in die vorm van water is wat op die koue oppervlak tot ys vries. Dié proses is bekend as kriovulkanisme en kom blykbaar die algemeenste voor op die mane van die buitenste planete.
In 1989 het Voyager 2 kriovulkane op Triton, 'n maan van Neptunus, waargeneem. In 2005 het Cassini-Huygens fonteine van bevrore deeltjies afgeneem wat op Enkelados, 'n maan van Saturnus, uitgewerp word. Die ejekta kan bestaan uit samestelling van water, vloeibare stikstof, ammoniak, stof of metaan. Cassini-Huygens het ook bewyse gevind van 'n metaanspuwende kriovulkaan op Saturnus se maan Titaan, wat vermoedelik 'n aansienlike bron van die metaan is wat in sy atmosfeer aangetref word. Daar is 'n teorie dat kriovulkanisme ook op die Kuipergordelvoorwerp Quaoar voorkom.
'n Studie in 2010 van die eksoplaneet COROT-7b, wat in 2009 met die oorgangsmetode ontdek is, dui daarop dat getyverhitting van die moederster baie na aan die planeet en naburige planete intense vulkaniese aktiwiteit kan genereer soos wat op Io aangetref word.
Sahel
Die Sahel (uit Arabies: ساحل, [ˈsaːħil], sāḥil; letterlik: "strand", "grens" of "kus", van die Saharawoestyn) is die grensgebied in Afrika tussen die Sahara in die noorde en die meer vrugbare gebied in die suide, wat as die Soedan (wat nie met die land met dieselfde naam verwar moet word nie, sien Soedan) bekend staan.
Acanthopolymastia
Acanthopolymastia is 'n genus van sponsdiere uit die klas van die Demospongiae (gewone sponse).
Sahel
Geografie
Die lande van die Sahel sluit vandag Senegal, Mauritanië, Mali, Burkina Faso, Niger, Nigerië, Tsjad, Soedan, Suid-Soedan, Ethiopië, Eritrea, Djiboeti en Somalië in.
Deedee Magno Hall
Deedee Magno Hall (gebore 2 April 1975) is 'n Amerikaanse aktrise en kinematograaf. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Sister Act 2: Back in the Habit (1993) en in die televisiereeks Steven Universe (2013).
Sahel
Omgewing
Omtrent 12 500 jaar gelede was die Sahel deel van die Saharawoestyn en was dit bedek in sandduine wat die landskap wat ons vandag sien gevorm het. Die Sahel kry 150–500 mm reënval per jaar, meestal in die monsoonseisoen. Die reënval word gekenmerk deur jaar-tot-jaar en dekadegewyse wisselings. Die twee grootste bepalende faktore van grondproduktiwiteit in die Sahel is water en mikrovoedingstowwe, meestal stikstof en fosfate.
Malene Breytenbach
Malene Breytenbach (1948-) is ’n Afrikaanse skrywer. Breytenbach skryf verskeie liefdesverhale, maar lewer ook verskeie ander romans met ernstige temas. Sy skryf ook onder die skuilnaam Marilyn Bennet.
Sahel
Omgewing
Daar is 'n sterk korrelasie tussen reënval in die Sahel en intense orkaanaktiwiteit in die Atlantiese Oseaan.
Kiepie Jaftha
Ds. Cupido (Kiepie) David Jaftha (Kaapstad, 31 Mei 1949 – Bloemfontein, 2 Maart 2021) was ’n predikant in die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika, ’n onderwysman en ’n gemeenskapsleier.
Ds. Jaftha was dertien jaar lank heeltyds predikant van die Gereformeerde Kerk Heidedal in Bloemfontein wat hy in 1977 gestig het. Van 1987 tot 1994 het hy ook die Gereformeerde Kerk Bronville by Welkom bedien, maar dié gemeente het in laasgenoemde jaar ontbind. Einde 2021 het hy ná vyf jaar uitgetree as adjunkvoorsitter van die Federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse Skole (Fedsas) in die Noord-Kaap.
Sahel
Droogtes
'n Erge droogte in die Sahel in 1914, is veroorsaak deur ver ondergemiddelde jaarlikse reënval, wat grootskaalse hongersnood veroorsaak het. In die 1960's was daar 'n vermeerdering in die jaarlikse reënval in die gebied, wat die noordelike droër gebied meer toeganklik gemaak het. Daar was druk vir mense om noordwaarts te trek, wat deur hul regerings ondersteun is. Toe die lang droogtetydperk van 1968–1974 'n aanvang neem word die weiding vinnig ononderhoubaar en wydverspreide degradering van die gebied vind plaas. Soos met die droogte in 1914, lei dit tot 'n grootskaalse hongersnood, maar die keer word dit tot 'n mate getemper deur die internasionale sigbaarheid daarvan en die instroming van hulpverlening. Die katastrofe lei tot die stigting van die Internasionale Fonds vir Landbouontwikkeling.
Kiepie Jaftha
Herkoms en jeugjare
Die saadjie om predikant te word is reeds kleintyd in Grassy Park op die Vlakte geplant waar hy gebore is en grootgeword het. Sy pa, Japie, het busse geverf by City Tramways en sy ma, Jacoba (Coo-ee), was ’n huishulp. Die gesin was lidmate van die destyds NG Sendingkerk, maar in 1957 het sy pa dié kerkverband verlaat en was hy een van die stigters van die Gereformeerde kerk Grassy Park, waar ds. Jaftha van die ouderdom van tien jaar orrelis was. Hy het ook klavierlesse geneem solank sy ouers dit kon bekostig en ’n klavier gehad wat sy ma vir hom gekoop het.
Georgia Flood
Georgia Flood (gebore 1994) is 'n Australiese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Home and Away (1988), Wentworth (2013), en Here Come the Habibs! (2016).
Kiepie Jaftha
Herkoms en jeugjare
Ds. Jaftha het tydens ’n Vrydagbyeenkoms in st. 4 in die Sendingkerk se skool in Southfield besluit hy “wil iets met my lewe” dien nadat ’n onderwyser met die leerders oor Jesus se liefde gepraat het en “oor die belangrikheid om jou lewe vir Jesus oor te gee”.
Opleiding
So is hy in 1969 na die Hammanskraalse Teologiese Skool, die destydse opleidingsentrum vir bruin en swart predikante van die Gereformeerde Kerke, omdat net wit studente regtens aan die Teologiese Skool Potchefstroom toegelaat is. Ds. Jaftha het sy voorbereidingstudie deur Unisa gedoen en in 1976 die eerste “niewit” student geword wat ’n graad in teologie aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys verwerf het.
Acanthodendrilla levii
Acanthodendrilla levii is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Kiepie Jaftha
Bediening
Ds. Jaftha het in 1975 vir sy praktiese opleiding sendingwerk in Lesotho saam met die Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid gedoen. In dié tyd het hy vriendskappe gesmee met onder andere ds. Ferdi Postma, Bloemfontein-Suid se predikant van 1974 tot 1979, Annie van Dyk en haar gesin wat die dryfveer agter die evangelisasie- en sendingwerk was, en talle ander lidmate. Met hulle hulp en geldelike ondersteuning kon hy die Gereformeerde Kerk Heidedal in Bloemfontein se bruin woonbuurt in 1977 stig. Oor die toe 92-jarige “tannie Annie” het ds. Jaftha in 2019 gesê: “Was dit nie vir haar wat voorgevat het en die res van die gemeente nie, was Heidedal se kerk nie so sterk gevestig nie. Daar is mense wat neerkyk op Afrikaners en sê hulle is almal sleg en deur apartheid bevlek. Dis nie waar nie. Mense veralgemeen. Dit is verskriklik en onnodig om so onder mense se velle in te klim.”
Malene Breytenbach
Lewe en werk
Malene Breytenbach is op 1 September 1948 op Port Shepstone in Natal gebore. Haar pa en ma ontmoet mekaar in die Oos-Kaap. Die gesin emigreer na Rhodesië (tans Zimbabwe) en sy bly tot veertienjarige ouderdom in Gwelo (later Gweru) in Zimbabwe. Hier werk haar pa by die Dairy Marketing Board. Hulle woon op die dorp maar woon ook ’n tyd lank op ’n plaas. Op Gwelo ontvang sy haar skoolopleiding aan die Cecil John Rhodes Primary School en Chaplin High School. Die politieke onrus in Rhodesië neem toe. Die gesin keer in die sestigerjare terug na Suid-Afrika en woon in Pretoria, waar sy matrikuleer aan die Afrikaanse Hoër Meisieskool.
Ná skool studeer sy ’n B.A.-graad behaal met Frans en Engels as hoofvakke en daarna ’n B.A. Honneurs-graad in Engels aan die Universiteit van Pretoria. Hierna werk sy as vertaler by onder meer Krygkor en word ook ’n beëdigde vertaler. Sy trou in 1970 met professor Willie Breytenbach, leraar in Volkekunde. politieke wetenskaplike en Afrika-kenner. Hulle het ’n dogter, Karen, wat in 1981 gebore is. In 1985 verhuis die egpaar na Stellenbosch, waar haar man hoof word van die Departement Afrikastudie aan die Universiteit van Stellenbosch. Sy werk vanaf 1990 tot 2008 by die Universiteit van Stellenbosch, eers in Openbare Betrekkinge en later in Kommunikasie en by die Stellenbosch Stigting. Aan die Universiteit van Stellenbosch behaal sy ’n B.A. Honneurs-graad met lof in die Joernalistiek en later ook die M.A.-graad en D.Phil.-graad in hierdie rigting. Sy behaal ook ’n M.A.-graad in Ou Nabye Oosterse Studie en ’n M.Phil.-graad in Antieke Studies. Nadat sy in 2008 aftree, skryf sy voltyds. Haar kortverhale en boekresensies verskyn in verskeie koerante en tydskrifte en ook op LitNet.
Malene Breytenbach
Nadat sy klaar is met jarelange studies begin sy skryf en sy debuteer in 2005 met ’n liefdesroman, Palmyra herleef.  Daarna volg ongeveer vyftig kontemporêre, historiese en mediese liefdesromans.
Sy lewer ook meer ernstige werk. Gister is ’n ver land het as tema die onafhanklikwording van Afrikalande, die einde van kolonialisme en die konflik wat dit meebring. Die geleidelike politieke onrus, eers in Kenia en later in Rhodesië, en veral die Rhodesiese oorlog van 1972 tot 1980, laat liggaamlike en diep geestelike letsels op etlike karakters. Die verhaal word ’n indringende studie in die werklikhede van Afrika, waar geweld en konflik en die begeerte om te besit en heers altyd net onder die oppervlak skuil en witmense dit alte dikwels moet ontgeld. In Afrika is alle besit en heerskappy bloot ’n tydelike vergunning. Die skrywer vertaal dié roman in Engels: Yesterday is a Lost Country.