cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul de Wispelaere
Hy maak sy literêre debuut met verhale in tydskrifte. Hy skryf bydraes tot Dietsche Warande en Belfort, De Tafelronde, Diagram, Komma, Nieuw Vlaams Tijdschrift, Het Vaderland, De Vlaamse Gids, Kunst van Nu, Nieuw Wereldtijdschrift, en Literatuur'. Sy outobiografiese prosa vertoon ooreenkomste met die Franse nouveau roman, soos bv. in Scherzando ma non tropo (1959) en Mijn levende schaduw (1965).
Gubudam
Die Gubudam is in die Guburivier naby Stutterheim.
Die dam lê aan die voet van Berg Kubusie in die Xoloraberge (Kologhaberge), halfpad tussen Keiskammahoek en Stutterheim, ‘n 100 km van Oos-Londen, langs die R352-pad en naby die Dontsapas. Dit is by die koördinate 32° 36′ 35″ suid en 27° 16′ 41″ oos.
Dit is in 1971 gebou en het ‘n volume van ruim 8½ miljoen m³, ‘n walhoogte van 26 m en ‘n maksimum oppervlakte van ongeveer een km².
Hierdie dam word omring deur besondere natuurskoon. In die staatsbosse en die inheemse woude is wandel- en fietsrypaaie en ‘n kampeerterrein aangelê en besoekers vang ook forelle en besigtig watervoëls.
Saharat Sangkapreecha
Saharat Sangkapreecha (gebore 4 Mei 1968) is 'n Thaise akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Legend of Suriyothai (2001), Laddaland (2011), Together, Wan Di Rak (2012), en Suddenly Twenty (2016).
Gladiolus sufflavus
Gladiolus sufflavus is 'n meerjarige geofiet wat tot die genus Gladiolus behoort. Die plant is endemies aan die Noord-Kaap en kom voor op die Bokkeveld-eskarp. Daar is drie subpopulasies, reg in die gebied wat vir die kweek van Rooibos tee gebruik word. Gelukkig groei die plante in nat moerasagtige gebiede wat nie sommer deur die boere omgeploeg word nie. Tog is een subpopulasie in 2005 vernietig toe 'n boer die gebied per ongeluk omgeploeg het.
Spinosaurus
Spinosaurus ("ruggraat-akkedis") was ’n genus teropode-dinosourusse wat 112 to 97 miljoen jaar gelede, van die Albium- tot die Senomanium-tydsnede van die Kryt-periode, in Noord-Afrika voorgekom het. Die genus is eerste in 1912 in Egipte ontdek. Die aanvanklike oorblyfsels is in die Tweede Wêreldoorlog vernietig, maar nog materiaal is in onlangse jare ontdek. Dit is onduidelik of albei spesies, of net een, in wetenskaplike geskrifte beskryf word. Die bekendste spesies is S. aegyptiacus van Egipte; die ander moontlike spesie is S. maroccanus van Marokko.
Die spinosourus is dalk die heel grootste van alle vleisvretende dinosourusse, selfs groter as Tyrannosaurus en Giganotosaurus. Volgens ramings wat in 2005 en 2007 gepubliseer is, kon hulle 12,6 tot 18 m lank gewees het en 7 tot 20,9 ton geweeg het. Die skedel was lank en smal soos dié van ’n moderne krokodil. Hulle het onder meer vis geëet; daar is bewyse dat hulle dalk op land en in die see gebly het, nes moderne krokodille. Die lang, kenmerkende stekels op die rug van Spinosaurus het tot 1,65 m lank geword en is waarskynlik deur vel verbind om ’n seilagtige struktuur te vorm, hoewel sommige geleerdes dink dit was omring deur vet om ’n boggel te vorm. Daar is verskeie teorieë oor die funksie daarvan, soos hitteregulering of vertoon.
Monika van Paemel
Monika, barones van Paemel (gebore op 4 Mei 1945) is 'n Belgiese skrywer. Sy is gebore in Poesele en het op 14-jarige ouderdom die Heilig Graf kosskool in Turnhout bygewoon waar sy in kommersiële wetenskappe gegradueer het. In 1963 trou sy met Theo Butsen, van wie sy 'n paar jaar later skei. Hulle het saam twee dogters gehad, maar een dogter is op sewentienjarige ouderdom oorlede.
Alamein
Alamein of El Alamein (Arabies: العلمين, "Die twee vlae") is 'n dorp in die noorde van Egipte aan die Middellandse See. Dit lê 106 kilometer wes van Alexandrië en 240 kilometer noordwes van Kaïro. El Alamein het 7 397 inwoners (2007).
Hannah Endicott-Douglas
Hannah Endicott-Douglas (gebore 29 November 1994) is 'n Kanadese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Casino Jack (2010) en in die televisiereeks Flashpoint (2008).
Alamein
Die dorp is bekend as die plek waar die Geallieerde magte, gelei deur veldmaarskalk Bernard Montgomery, 'n belangrike slag tydens die Tweede Wêreldoorlog teen Nazi-Duitsland en Italië gewen het. Die Duitse en Italiaanse Afrikakorps onder leiding van Erwin Rommel verloor 59 000 man (gedood, gewond en krygsgevangenes), terwyl die Britse 8ste leër 13 000 man verloor het. Die Duitsers het ook die grootste deel van hul tenks gedurende hierdie 12-dagse veldslag verloor. Dit was die eerste veldslag wat Duitsland sedert die Slag om Brittanje verloor het.
El Alamein beskik oor 'n museum wat die slag gedenk en die gebeure wat daar afgespeel het dokumenteer.
Siwat Chotchaicharin
Siwat Chotchaicharin (gebore 27 Januarie 1982) is 'n Thaise akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Ghost of Mae Nak (2005) en in die televisiereeks Bo Bay (2011).
Carmen Argenziano
Carmen Argenziano (gebore 27 Oktober 1943 – 10 Februarie 2019) is 'n Amerikaanse akteur, vervaardiger, en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Godfather: Part II (1974), Stand and Deliver (1988), en The Accused (1988), en in die televisiereeks House (2004).
Teenpous Benedictus XIV
Hierdie artikel beskryf twee minder belangrike teenpouse met dieselfde naam Benedictus XIV wat gedurende die 15de eeu aanspraak gemaak het op die pousskap. Die eerste een gebore Bernard Garnier word pous in 1424 en sterf in ongeveer 1429. Die tweede Jean Carrier word pous in ongeveer 1430 en regeer tot ongeveer 1437. Geen van die twee het veel aanhang in die Rooms-Katolieke Kerk gehad nie.
Bernard Garnier
In 1417 het die konsilie van Constance die Westerse Skisma beëindig deur die bestaande twee aanspraakmakers op die pousskap af te set en Pous Martinus V as pous te kies. Benedictus XIII een van die aanspraakmakers het nie bedank nie en in 'n kasteel in Peñiscola in die koninkryk van Valencia voortgegaan as pous. Op die dag net voor sy dood het hy vier van sy getroue aanhangers aangestel as kardinale. Drie van die kardinale het na Benedictus se dood vir Teenpous Clemens VIII as pous verkies. Een van Benedictus se kardinale, Jean Carrier wat afwesig was tydens die verkiesing, het die verkiesing as ongeldig verklaar en Bernard Garnier verkies, wat die naam Benedictus XIV aangeneem het. Carrier was aartsdeken van Rodez naby Toulouse en Garnier was die koster van Rodez.
Garnier het in die geheim sy pousskap beoefen en staan bekend as die versteekte pous. In 'n brief aan Johanna van Arkel skryf die graaf van Armagnac dat slegs Carrier geweet het waar Garnier hom bevind. Garnier regeer tot sy dood in 1429 of 1430. Hy het selfs kardinale aangestel waarvan een se naam Jean Farald was.
Jean Carrier
Na die dood van Garnier, stel Carrier homself aan as pous en noem homself ook Benedictus XIV. Carrier word egter deur Clemens VIII gevang en opgesluit in die kasteel van Foix waar hy omstreeks 1437 te sterwe kom.
Daar word beweer dat kardinale lojaal aan Carrier toenemend minder belangrike teenpouse aangestel het in 1437 en 1470.
Sterrestelsel
’n Sterrestelsel is ’n massiewe stelsel wat deur swaartekrag gebind word en bestaan uit sterre, gas, stof en ’n belangrike, dog duistere komponent wat as donkermaterie bekendstaan. Tipiese sterrestelsels strek van dwergsterrestelsels met so min as 10 miljoen sterre tot reusestelsels met tot 1 biljoen sterre. Die sterre wentel om die sterrestelsel se massamiddelpunt, of gemeenskaplike swaartepunt. Sterrestelsels kan ook veelvoudige sterre (sterre wat om mekaar wentel), sterreswerms en verskeie interstellêre wolke bevat. Die Son is een van die sterre in die Melkweg: die sterrestelsel wat die Sonnestelsel en Aarde bevat.
’n Gemiddelde sterrestelsel bevat 100 miljard sterre en die meeste stelsels kom in groepe sterrestelsels voor, wat van slegs ’n paar tot selfs duisende stelsels kan bevat.
Sterrestelsels word reeds ’n lang tyd volgens hulle voorkoms en vorm gekategoriseer. Twee algemene vorms is ’n elliptiese en spiraalsterrestelsel. Daar is ook onreëlmatige sterrestelsels: stelsels met ongewone vorms, dikwels as gevolg van naburige stelsels se swaartekrag.
Martin Sacks
Martin Sacks (gebore 16 Oktober 1959) is 'n Australiese akteur en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Truth (2015) en in die televisiereekse Blue Heelers (1994), Sea Patrol (2007), en Rake (2010).
Sterrestelsel
Waarnemingsgeskiedenis
Die besef dat ons in ’n sterrestelsel woon wat een van baie is, loop hand aan hand met groot ontdekkings oor die Melkweg en ander newels.
Melkweg
Die Griekse filosoof Demokritos (450-370 v.C.) het voorgestel die helder baan aan die naghemel wat as die Melkweg bekend is, bestaan uit verafgeleë sterre. Aristoteles (384-322 v.C.) het egter geglo die Melkweg word veroorsaak deur die "ontvonking van die vlambare uitwaseming van sommige sterre wat groot, talryk en naby mekaar was" en dat "die ontvonking in die boonste deel van die atmosfeer plaasvind". Die Neoplatoniese filosoof Olympiodorus die jongere (omstreeks 495-570 n.C) was skepties oor hierdie siening en het gemeen as die Melkweg tussen die Aarde en die Maan voorkom, moet dit op verskillende tye en plekke op Aarde verskillend lyk en dat dit parallaks sal moet hê, wat dit nie het nie. Volgens hom was die Melkweg ’n hemelliggaam.
Volgens Mohani Mohamed het die Arabiese sterrekundige Alhazen (965–1037) eerste probeer om die Melkweg se parallaks te meet, en omdat hy vasgestel het die Melkweg het nie ’n parallaks nie het hy afgelei dit is ver van die Aarde af en nie in die atmosfeer nie. Die Persiese sterrekundige al-Bīrūnī (973-1048) het voorgestel die Melkweg is ’n "versameling ontelbare fragmente soortgelyk aan newelagtige sterre". Die Andalusiese sterrekundige Ibn Bâjjah ("Avempace", oorlede 1138) het voorgestel die Melkweg bestaan uit baie sterre wat amper aan mekaar raak en lyk of dit aaneenlopend is vanweë die uitwerking van die ligbreking van ondermaanse materiaal; hy het sy waarneming van die konjunksie van Jupiter en Mars aangehaal as bewys daarvan dat dit gebeur wanneer twee voorwerpe naby is. In die 14de eeu het die Siries gebore Ibn Qayyim voorgestel die Melkweg is ’n "menigte klein sterre wat saamgepak is in die sfeer van die vaste sterre". duimnael|Die vorm van die Melkweg soos afgelei uit stertellings deur [[William Herschel in 1785; daar is aangeneem die Sonnestelsel is naby die middel.]]
Werklike bewyse dat die Melkweg uit baie sterre bestaan, is in 1610 gevind toe die Italiaanse sterrekundige Galileo Galilei dit met ’n teleskoop bestudeer en ontdek het dit bestaan uit ’n groot getal dowwe sterre. In 1750 het die Engelse sterrekundige Thomas Wright in sy An original theory or new hypothesis of the Universe korrek voorspel die sterrestelsel is ’n roterende liggaam met ’n groot getal sterre wat deur swaartekrag bymekaargehou word, nes die Sonnestelsel maar op ’n baie groter skaal. Die resultaat is ’n skyf sterre wat ’n band vorm uit ons perspektief binne die skyf. In ’n verhandeling in 1755 het Immanuel Kant uitgebrei op Wright se idee oor die struktuur van die Melkweg.
Die eerste projek om die vorm van die Melkweg en die posisie van die Son te beskryf, is in 1785 deur William Herschel onderneem toe hy die getal sterre in verskillende streke aan die naghemel getel het. Hy het ’n diagram van die sterrestelsel geteken met die Sonnestelsel naby die middel.
Met die ingang van die 20ste eeu was dit algemeen aanvaar dat ons Sonnestelsel in die Melkweg geleë is, maar daar is ook geglo die Melkweg vul die hele heelal en dat ander "newels" (destyds ’n versamelnaam vir allerhande kosmiese liggame) deel van die Melkweg vorm.
Die sterrekundiges het ook "spiraalnewels" waargeneem en teen die 1920's was daar ’n vurige debat oor hierdie verskynsels: was hulle gasagtige voorwerpe of aparte "eiland-heelalle" soos die Melkweg?
Die Amerikaner Harlow Shapley (1885 – 1972) was een van die sterrekundiges wat geglo het die Melkweg beslaan die hele heelal en dat die spiraalnewels gasagtig en deel van die Melkweg was. Een van die redes wat hy aangevoer het, is dat hulle die wentelvlak van die Melkweg vermy en, indien hulle onafhanklike stelsels was, ’n mens hulle dwarsoor die hemelruim sou kon waarneem. Shapley het egter nie rekening gehou met die uitwerking van ruimtestof nie: wanneer lig deur die ruimtestof beweeg, kan dit rooier en dowwer voorkom as wat dit in werklikheid is. Sterre wat dowwer voorkom, kan foutiewelik as verder weg beskou word, terwyl stof in die wentelvlak van die Melkweg stelsels agter die vlak kon wegsteek.
Shapley en sy mede- Amerikaanse sterrekundige Heber Curtis (1872-1942) het op 26 April 1920 ’n groot debat gevoer oor die karakter van newels en sterrestelsels en die grootte van die heelal. Albei sterrekundiges het korrekte bewerings aangevoer (Shapley oor die vorm van die Melkweg, Curtis oor die grootte), maar ook inkorrekte bewerings (volgens Shapley was die spiraalvoorwerpe gasagtig, terwyl Curtis geglo het die Son is naby die middelpunt van die Melkweg).
Van 1923 tot 1926 het Edwin Hubble (1889-1953) by Mount Wilson in Kalifornië waarnemings van die heelal gemaak met behulp van die 2,5 m hoë Hooker-teleskoop, toe die grootste teleskoop op Aarde. Sy bevindings het getoon hierdie voorwerpe is gans te ver weg om deel van die Melkweg te wees en dat hulle aparte sterrestelsels buite die Melkweg is. Hubble het sy ontdekking op 1 Januarie 1925 aangekondig en die mens se siening van die heelal geheel en al omvergewerp.
Vorming
Om sonder twyfel te kan weet hoe ’n sterrestelsel gevorm word, moet die vorming van een waargeneem word. In beginsel is dit nie onmoontlik nie: indien ’n persoon vandag deur ’n teleskoop na ’n sterrestelsel kyk, sien hy nie die sterrestelsel soos dit vandag is nie, maar soos dit in die verlede gelyk het omdat die lig wat die sterrestelsel uitstraal etlike jare neem om die aarde te bereik. In die geval van die Groot Magellaanse Wolk, een van die sterrestelsels wat die naaste aan die Melkweg is, sien ’n sterrekyker hoe dit 160 000 jaar gelede gelyk het. Die verste sterrestelsel wat ooit waargeneem is, is ’n stelsel in die sterreswerm Abell 2218 en ’n mens op Aarde sien dit soos dit 13 miljard jaar gelede gelyk het. Deur hierdie oudste sterrestelsels waar te neem, kan sterrekundiges bevestig hoe sterrestelsels ontwikkel, maar die vorming van een is nog nie waargeneem nie en daar bestaan ’n aantal teorieë wat dit probeer verduidelik.
Volgens die klassieke teorie word sterrestelsels gevorm deur die instorting van reusegaswolke wat uit ’n mengsel van waterstof en helium bestaan. Die wolke het reusemassas, groter as die sterrestelsels wat die resultaat van sy ineenstorting is. Indien ’n gaswolk besig is om stadig te draai met sy ineenstorting, vorm ’n elliptiese sterrestelsel, terwyl ’n vinnig draaiende wolk ’n spiraalstelsel vorm.
’n Meer onlangse teorie is in kontras met die klassieke teorie: hoewel die twee teorieë dit eens is dat sulke gaswolke bestaan, stel die tweede teorie dat hulle nie ineenstort nie maar in kleiner stukke breek en dat dit hierdie kleiner stukke is wat sterrestelsels vorm. Hierdie teorie sou die bestaan van sterreswerms en superswerms kon verduidelik.
’n Derde teorie stel dat daar kleiner gaswolke is wat ineenstort om ’n sterrestelsel of veelvoudige stelsel te vorm en dat hierdie kleiner sterrestelsels mekaar aantrek en samesmeltings tussen hulle groter sterrestelsels veroorsaak. Volgens hierdie teorie behoort daar dan meer kleiner sterrestelsels as groter sterrestelsels te wees (wat inderdaad die geval is).
Klassifikasie
Edwin Hubble het die bestaan van sterrestelsels buite die Melkweg gedemonstreer en het hulle ook gekategoriseer volgens hulle voorkoms en vorm.
Een van die algemeenste vorms is die elliptiese sterrestelsel. So ’n stelsel het ’n ovaalvorm en Hubble het ovaalstelsels ’n gradering van E0 tot E7 gegee om aan te dui hoe ellipties hulle is. ’n E0-stelsel is byna rond, terwyl E7 ’n afgeplatte elliptiese vorm het.
Elliptiese sterrestelsels bevat ou sterre en baie min gas en sluit die grootste bekende sterrestelsels in (wat tot ’n biljoen sterre kan bevat). Daar word geglo sommige elliptiese stelsels ontstaan ná botsings tussen spiraalstelsels.
Voorbeelde van elliptiese sterrestelsels:
Hubble se klassifiseringstelsel kan in die volgende skema saamgevat word:
Beweging
Sterrestelsels is in konstante beweging: hulle wentel om hulle middelpunt (die sterre naby aan die kern beweeg vinniger as die sterre in die buitenste rand van die stelsel) en hulle beweeg voortdurend deur die ruimte. Die afstand tussen sterrestelsels word ook groter as gevolg van die uitsetting van die heelal (’n resultaat van die Oerknal). ’n Sterrestelsel wat deel is van ’n groep sterrestelsels (’n swerm), wentel ook om die massamiddelpunt van die swerm.
’n Sterrestelsel het as massamiddelpunt ’n swartkolk of ’n digte opeenhoping van sterre, of bol (sommige het ’n swartkolk binne-in ’n bol). Meer onlangse waarnemings dui daarop dat baie, moontlik die meeste, elliptiese en spiraalstelsels ’n swartkolk as massamiddelpunt het. Die Melkweg het ook ’n swartkolk in die middel, met ’n massa van 3,7 miljard sonmassas. Die tydperk wat ’n ster neem om een omwenteling te maak staan as ’n "kosmiese jaar" bekend en die lengte van so ’n jaar hang af van die grootte van die sterrestelsel en hoe ver die ster homself van die kern bevind. Ons Sonnestelsel wentel teen ’n spoed van 220 km/s en neem tussen 225 en 240 miljoen jaar (berekenings verskil) om ’n omwenteling te voltooi.
Die meeste sterrestelsels bevind hulself in ’n groep stelsels, bekend as ’n sterrestelselswerm (’n kleiner swerm word ook ’n "groep" genoem). So ’n groep kan uit slegs ’n paar stelsels bestaan, maar groter swerms bevat tot duisende sterrestelsels. Hierdie sterrestelsels wentel dan ook om die swerm se massamiddelpunt.
Naas dié omwentelings beweeg sterrestelsels ook deur die ruimte en verder van mekaar af. Die spoed van ’n sterrestelsel kan slegs relatief tot ander sterrestelsels of soortgelyke voorwerpe gemeet word en hierdie voorwerpe is ook voortdurend in beweging – almal in verskillende rigtings. Die Melkweg en die Andromeda-sterrestelsels is byvoorbeeld besig om nader aan mekaar te beweeg teen ’n spoed van 130 km/s. Verder beweeg die Melkweg en die ander sterrestelsels in die Plaaslike Groep (die sterrestelselswerm waarin die Melkweg hom bevind) in die rigting van die sterrebeeld Noordelike Waterslang teen ’n spoed van 130 km/s. Die Melkweg (en die Plaaslike Groep) beweeg boonop teen 600 km/s nader aan die Groot Aantrekker, ’n gebied in die heelal met ’n uiters sterk swaartekrag ongeveer 150-250 miljoen ligjare van hier.
Hierdie konstante beweging lei dikwels tot botsings of samesmeltings; sterrekundiges glo die Melkweg sluk op die oomblik ’n dwergsterrestelsel, die Virgo-dwergsterrestelsel, in. Daar word ook voorspel dat dit eendag die Magellaanse Wolke sal insluk. Oor ongeveer 4,5 miljard jaar sal die Melkweg ook met die Andromeda-sterrestelsel bots, waarna hulle waarskynlik ’n groter elliptiese sterrestelsel sal vorm.
Katalogisering
In 'n poging om newels van komete te onderskei, het die Franse sterrekundige Messier in 1787 'n lys van alle newelagtige voorwerpe saamgestel. Dit was die Messier-katalogus waarin voorwerpe die letter M en 'n nommer 8 gekry het. Andromeda is byvoorbeeld M 31.
William en John Hersche l het 'n sistematiese soektog na newels begin en in 1888 is hul waarnemings deur Dreyer gekatalogiseer in die New general catalogue (NGC) en 2 daaropvolgende byvoegsels (IC: Index catalogue), wat altesaam 13000 voorwerpe lys. Die katalogusse het newels, sterrestelsels en bolvormige sterrehope ingesluit. Die Shapley-Ames- katalogus (1932) en die Reference catalogue of bright galaxies van G. en A. De Vaucouleurs (1964) lys egter net sterrestelsels.
Rooiverskuiwing
In 1929 het Hubble gevind dat die spektra van sterrestelsels 'n rooiverskuiwing loon en dat die verskuiwing eweredig is aan die afstand van die sterrestelsel. Indien die rooiverskuiwing deur die dopplereffek veroorsaak word, beteken dit dat die sterrestelsels met groot snelhede van die Melkweg (en van mekaar) al wegbeweeg.
Van die verste stelsels beweeg teen 250 000 km/s (0,83 van ligsnelheid) en is 8 miljard ligjaar ver geleë. Dit beteken ook dat die sterrestelsels waargeneem word soos hulle 8 miljard jaar gelede gelyk het - lank voordat die son gevorm is. Die waarnemings van sterrestelsels verskaf waardevolle inligting oor die ontstaan en die evolusie van die heelal, asook oor die struktuur van die Melkwegstelsel.
Fisiese eienskappe
Die spiraalstelsels het gewoonlik die grootste deursnee (die van Andromeda is 175 000 ligjaar) en die onreëlmatige stelsels die kleinste. Daar is ook dwergstelsels wat skaars 10 keer groter as die bolvormige sterrehope is. Die helderheid van 'n sterrestelsel word deur die gesamentlike helderheid van al sy sterre bepaal. Die helderste stelsels is die elliptiese reusestelsels (absolute magnitude - 22), gevolg deur die spiraalstelsels en dan die dwergstelsels (- 8). In 1957 het Morgan en Mayall ŉ spektraalklassifikasie van sterrestelsels opgestel, met tipes a, f, k en g, en oorgangstipes af, fk en kg.
Die kern bestaan dus uit 'n ander soort ster as die in die spiraalarms. Baade het dit onderskeidelik Populasie II- en Populasie I-sterre genoem en afgelei dat die verskillende populasies ooreenkom met die verskillende stadia in sterevolusie. Populasie I - sterre is jong sterre wat saam met stol- en gaswolke in die spiraalarms van spiraalstelsels en in onreëlmatige stelsels voorkom. In die gebiede is stervorming nog aan die gang. Populasie II-sterre (baie ou sterre) word veral in die elliptiese stelsels en in die bolvormige sterrehope aangetref.
Alle sterrestelsels wentel om 'n as. Die wentelsnelheid kan uit die verskuiwing van hul spektraallyne bereken word. Sterre naby die kern wentel baie vinniger as die naby die rand. Met behulp van die wentelkurwe (die verband tussen die wentelsnelheid en die afstand na die kern) kan 'n sterrestelsel se massa bereken word. Andromeda se massa is 3 tot 6 X 1011 sonmassas. Dwergstelsels is skaars 105 of 106 sonmassas. Elliptiese stelsels daarenteen, se massas kan tot 1013 sonmassas wees.
Sterrestelsels het waarskynlik kort na die ontploffing van die "oeratoom" ontstaan. Namate die uitdyende gaswolk afgekoel het, het sterrestelsels begin kondenseer. Dit is nie bekend waarom stelsels soveel ten opsigte van vorm verskil nie.
Radiobronne en kwasars
Radiobronne in die ruimte is deur ŉ Amerikaner, Karl Jansky, in 1931 ontdek. In 1949 is 'n sterk bron, Centaurus A, ontdek en geïdentifiseer as 'n elliptiese sterrestelsel (NGC 5128) op 'n afstand van 16 miljoen ligjaar. Cygnus A (1946) is ŉ eienaardig gevormde stelsel op ŉ afstand van 550 miljoen ligjaar. Die vermoede is dat geweldige ontploffings in die kerne van die sterrestelsels vir die radiostraling verantwoordelik is. Die oorsaak van die ontploffings is nie duidelik nie.
Radiostelsels verskyn in 'n reeks katalogusse van Cambridge, soos byvoorbeeld die stelsel 3C 275, nommer 275 uit die derde Cambridge-katalogus. A.R. Sandage het in 1960 'n paar radiobronne geïdentifiseer wat nie van sterre onderskei kon word nie. Hulle was blou, steragtige voorwerpe wat baie ultravioletgolwe uitgestraal het. Die spektra het egter nie soos die van sterre gelyk nie, maar breë emissielyne met groot rooiverskuiwings getoon. In 1963 het Maarten Schmidt hulle as kwasars ("quasars": quasi-stellar radio sources) geïdentifiseer.
Volgens Hubble se Wet beteken die groot rooiverskuiwing dat die voorwerpe op ontsaglike afstande van die Melkweg geleë moet wees – van 8 tot 15 miljard ligjaar. Hulle kan dus nie sterre wees nie, maar is skynbaar sterrestelsels met deursnee wat 100 000 keer kleiner as gewone sterrestelsels is. Om op sulke groot afstande nog sigbaar te wees, moet hulle ongelooflike hoeveelhede energie uitstraal. Sommige kwasars se rooiverskuiwing is so groot (3,5) dat, indien dit deur die dopplereffek veroorsaak word, die snelheid 90 % van die van lig moet wees.
Kwasars sal dus van die verste waarneembare voorwerpe in die heelal wees. Dit beteken ook dat ons 15 miljard jaar " terugkyk" in die tyd - omtrent die tyd dat die heelal ontstaan het. Die moontlikheid bestaan egter dat die rooiverskuiwing deur sterk gravitasievelde veroorsaak word. Volgens die algemene relatiwiteitsteorie verloor lig energie en vertoon dit 'n rooiverskuiwing wanneer dit uitwaarts deur 'n uiters sterk gravitasieveld beweeg. As kwasars se rooiverskuiwings deur gravitasievelde veroorsaak word, is hulle moontlik baie nader aan die Melkwegstelsel geleë.
Daxue
Tradisionele Oos-Asiatiese maansonkalenders verdeel ’n jaar in 24 sontermyne.
Daxue (Chinees: 大雪; pinyin: dàxuě) of taisetsu (Japannees: 大雪) is die 21ste sontermyn en die tyd wanneer dit goed begin sneeu. Dit begin wanneer die son die luglengtegraad 255° bereik en eindig wanneer dit die lengtegraad 270° bereik. Dit verwys meer dikwels spesifiek na die dag wanneer die son presies op die lengtegraad 255° is.
Volgens die Gregoriaanse kalender begin dit gewoonlik omstreeks 7 Desember (8 Desember Oos-Asiatiese tyd) en eindig dit omstreeks 21 Desember (22 Desember Oos-Asiatiese tyd).
Pentades
Elke sontermyn word in drie pentades verdeel. Die pentades van daxue is:
Brachiosaurus
Brachiosaurus of bragiosourus was ’n genus Sauropoda-dinosourusse uit die Laat Jura-periode in Noord-Amerika. Dit is die eerste keer in 1903 beskryf na aanleiding van fossiele wat in Colorado, VSA, ontdek is. Die brachiosourus was groot, met ’n lang nek en klein skedel – alles tipiese eienskappe van Sauropoda. In teenstelling met ander genera, was die brachiosourus se voorpote egter langer as sy agterpote, en al was die stert lank, was dit steeds kort vir Sauropoda.
Brachiosaurus is uit die familie Brachiosauridae, wat ’n paar ander, soortgelyke dinosourusse insluit. Baie van dit wat gewone mense van Brachiosaurus weet, het eintlik betrekking op Giraffatitan brancai, ’n spesie uit Tanzanië wat oorspronklik geklassifiseer is ’n lid van Brachiosaurus. Onlangse navorsing het egter gewys die verskille tussen die voorbeelde uit Afrika en die tipe-spesie van Brachiosaurus is groot genoeg dat eersgenoemde ’n aparte genus vorm.
Anders as ander lede van Sauropoda, en ondanks sy uitbeelding in die rolprentreeks Jurassic Park, kon hy nie op sy agterpote staan nie.
Karena Evans
Karena Evans (gebore 17 Desember 1995) is 'n Kanadese aktrise en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Every Day (2018) en Firecrackers (2018), en in die televisiereeks Mary Kills People (2017).
Trakai
Die gelyknamige nedersetting Trakai het sy Middeleeuse straatrooster, wat van die 14de en 15de eeu dateer, bewaar. Die stad self het sy oorsprong in 'n aantal kleiner nedersettings wat in die vroeë 12de eeu langs versterkings ontstaan het, byvoorbeeld Ou Trakai (Senieji Trakai) drie kilometer suidoos van Trakai.
Ou Trakai is net soos die ander historiese nedersettings in die Historiese Nasionale Trakai-park geleë wat met sy oppervlakte van sowat 8 200 hektaar ook altesaam 32 mere behels. 'n Ander belangrike besienswaardighede sluit die Karaïete-museum en historiese Karaïetiese houthuise in. Die Karaïete is 'n oorspronklik Joodse godsdienstige gemeenskap wat slegs die Tora erken en die Talmoed en Rabbynse tradisies verwerp het. In die 14de eeu het Karaïete hulle op die Krim-eiland gevestig. Op hul lang pad deur die Midde-Ooste het hulle 'n Turktaal as hul omgangstaal oorneem. Die Litause grootvors Vytautas het Karaïete en Tatare in die laat 14de eeu as paleiswagte vir sy kasteel in Trakai in diens geneem. Klein Karaïetiese gemeenskappe word tans nog in Warskou en Gdańsk aangetref.
Norman Bailey
Norman Stanley Bailey (* 23 Maart 1933 in Birmingham, Engeland) is 'n internasionale bekende bas. Sy ouers het kort na sy geboorte na Suid-Afrika geëmigreer, waar hy sy skoolopleiding in Boksburg begin het. Later is hy egter na Salisbury. In 1955 het die B.Mus-graad aan die Rhodes-universiteit behaal.
In 1958 het na Wene vertrek om daar aan die Staatsakademie te studeer. Hy het sy professionele loopbaan in 1960 by die Landestheater in Linz begin. Na verskeie jare in Wupperthal, Düsseldorf en die Deutsche Oper am Rhein, waartydens hy ook as gas in La Scala, Covent Garden, Bayreuth, Hamburg, München en Stuttgart opgetree het, is hy op kontrak by Sadler's Wells aangestel as voltydse sanger. Sedert 1971 tree hy egter weer as vryskutsanger op en onderskei hy hom al hoe meer in die Wagnerrolle. Hy het ook rolle gesing in plaatopnames wat van Die Meistersinger, Die Walküre en Der Fliegende Holländer gemaak is.
William Sturgeon
William Sturgeon (Whittington, 22 Mei 1783 – Prestwich, 4 Desember 1850) was 'n Engelse natuurkundige en uitvinder. In 1825 vervaardig hy die eerste prakties bruikbare elektromagneet en in 1832 'n gelykstroommotor.
Sturgeon is gebore as die seun van 'n skoenmaker John Sturgeon en Betsy Adcock. Na die dood van sy moeder gaan leer hy op tienjarige leeftyd verder by 'n ander skoenmaker. In 1802 sluit hy by die leër aan en leer homself wiskunde en natuurkunde. In 1824 word hy dosent by die Oos-Indiese Kompanjie Kollege in Addiscombe, Surrey en in die daaropvolgende jaar demonstreer hy die eerste elektromagneet. Om sy studente te laat kennis maak met die natuurwette, bou hy sy eie wetenskaplike demonstrasiemodelle. In 1828 vertoon hy Ampère se idee van 'n solenoïde in die praktyk.
In 1832 begin Sturgeon vir die nuutgestigte Adelaide Gallery of Practical Science in Londen werk, waar praktiese wetenskap op 'n lighartige wyse onderrig en gedemonstreer is. Hier het hy die eerste elektriese motor gedemonstreer wat met 'n kommutator toegerus was. In 1836 het hy die tydskrif Annals of Electricity gestig, en in dieselfde jaar het hy die galvanometer uitgevind.
In 1840 word hy direkteur van die Royal Victoria Gallery of Practical Science in Manchester. Dié instelling sluit in 1842 hul deure, en hy moes daarna homself onderhou deur die gee van lesings en demonstrasies. In 1850 sterf William Sturgeon in armoede.
Elektromagneet
Ná die ontdekking van elektromagnetisme in 1820 het Sturgeon maniere begin soek om Ørsted se eksperimente na te boots. Met die hulp van die instrumentmaker Francis Watkins het hy in 1825 'n toetsopstelling gebou. Hy het 'n hoefystervormige ysterstaaf met sestien windings koperdraad toegedraai en dit aan 'n Volta-kolom verbind. Deur 'n elektriese stroom deur die drade te lei, het hy waargeneem hoe die stuk yster gemagnetiseer word; elektrisiteit het 'n magnetiese veld opgebou wat in die ysterkern gekonsentreer was.
Saampersbaarheid
waar V die volume is en p die druk is.
William Sturgeon
Elektromagneet
Sy uitvinding is dieselfde jaar in Londen uitgestal, en Sturgeon self is in 1825 met 'n silwermedalje van die Royal Society of Arts bekroon. Sy elektromagneet sou 'n belangrike bron van elektriese krag word en bydra tot die ontwikkeling van die elektriese telegrafie en die elektriese motor.
Saampersbaarheid
Vloeistowwe is gewoonlik baie min saampersbaar, teenoor gasse wat baie saampersbaar is (kyk ook Ideale gaswet).
Walter van den Broeck
Walter Stefaan Karel van den Broeck (gebore 28 Maart 1941 in Olen) is 'n Vlaamse skrywer en dramaturg. Hy gradueer as opvoedkundige in Nederlands en Geskiedenis (Lier).
In 1965 stig hy die tydskrif Heibel saam met Frans Depeuter en Robin Hannelore. In 1974 bedank hy as onderwyser en word hoofredakteur van Turnhout Ekspres. Hy is sedert 1979 lid van die redaksie van die Nieuw Vlaams Tijdschrift.
Hy word bekend vanweë sy toneelstuk Groenten uit Balen en die roman Brief aan Boudewijn, wat opgevolg word deur die tetralogie Het beleg van Laken.
Amoco Cadiz
Die Amoco Cadiz was 'n reuse-olietenkskip wat op 16 Maart 1978 gestrand het, vyf kilometer van die kus van Portsall, munisipaliteit Ploudalmézeau, in die noordwestelikste punt van Bretagne (Frankryk). Die tenker was besit deur die Amerikaanse oliemaatskappy Amoco.
Die skip wat onder die Liberiese vlag gevaar het, was van die Persiese Golf na Le Havre in Frankryk onderweg toe dit swaar weer teëgekom het. 'n Geringe stuurprobleem het die skip buite beheer gelaat, waarna dit na die Franse kus gedryf het en op die riwwe langs Portsallbaai gestrand het. As 'n laaste uitweg het die skip probeer anker, maar tevergeefs. Gevolglik het die skip opgebreek en 233 000 ton ru-olie in die see gemors, wat die Engelse Kanaal ernstig besoedel het en die Bretonse strand oor 'n lengte van meer as 300 kilometer ernstig beskadig het. Dit het een van die grootste omgewingsrampe in die geskiedenis geword. Die opruim van die olie het meer as 'n jaar geneem.
Die ramp het gelei tot die bou van 'n vaartuigverkeersbeheertoring op die eiland Ouessant. Sedertdien het die kusreddingsdiens in Brest ook 'n kragtige sleepboot gekry.
Die anker van die Amoco Cadiz, wat meer as 20 ton weeg, is nou as 'n monument by die hawe van Portsall geleë.
Affiksering
Affiksering kan plaasvind deur middel van prefikse, suffikse of ambifikse. Affiksering vind plaas om afgeleide of flekteerde woorde te vorm.
Verlede
In die verlede was affiksering in 6 kategorieë gedeel naamlik:
Kombinasie sonder meer
Dit is die kombinasie van bestaande woorde. ’n Voorbeeld is: rookloos bestaan uit rook+loos
Kombinasie met meer
Tydens die kombinering van woorde, kan die items ook verander. Die verandering kan plaasvind deur middel van verkorting, verlenging, wysigings en vervanging.
Kombinasie-plus-verkorting
Hierdie kombinasie kan as ’n soort reduksie gesien word. Affikse word afgeknot en aan ander stamme gelas. Die morfeem -eer in kombineer en opereer kan afgeknot word en die nominaliserende suffiks -asie kan aangelas word
Kombinasie-plus-verlenging
Voegsels word hier gebruik om stamme, suffikse en enkele prefikse te verleng. Voorbeeld: universiteit en raad kan nie universiteitraad vorm nie omdat dit geen morfologiese valensie beskik nie. Die voegsel -s- moet tussen die twee stamme gevoeg word (universiteitsraad) om ’n verlenging te laat plaasvind.
Kombinasie-plus-wysigings
Die volgende voorbeeld verduidelik hierdie kombinasie volledig: As prefiks, suffiks, affiks of larinks met -aal in die orde gekombineer word, word die /ks/ van die stam gewysig tot ’n /x/- vgl. Prefigaal, affigaal, suffigaal en laringaal.
Kombinasie-plus-vervanging
Vokale word met mekaar vervang wanneer affikse bygevoeg word. Hierdie proses is vervanging deur ’n vormverwante morfeem. Voorbeeld: stad en -(e)ling word gekombineer, dan word die -a- in stad verband met -ee- om steed te vorm. Daarom is die resultaat dan stedeling
Vandag
Vandag is dit duidelik dat Afleidings en Fleksies uit Affikse spruit. 'n Afleiding is 'n woordvormingsproses waar affiksering gebruik word om nuwe woord te vorm. 'n Afleiding bestaan uit 'n affiks en 'n stam wat aan mekaar verbind. 'n Afleidingsaffiks het nie almal duidelike betekenisse nie en kan die leksikale kategorie (woordsoort) van die grondwoord verander.
Fleksie is 'n proses waar verskillende woordvorme geskep word. Hierdie woordvorme wat geskep word verander nie die woordsoortelike eienskappe van die bestaande grondwoord nie. Volgens Combrink het fleksieaffikse 'n duidelike betekenis en is die geflekteerde woorde voorspelbaar ten opsigte van vorm en betekenis. Hulle verander nooit die leksikale kategorie nie en sluit die moontlikheid van aanbou uit
Voorbeelde van fleksie:
ham+brood+jie = hambroodjie ("ham" en "brood" is beide Nomen, deur om die Diminuitief "jie" by te voeg, behou hy nogsteeds sy Nomenale waarde).
Vanuit Fleksie, spruit Supplesie. Supplesie word beskou as 'n proses waar 'n woord wat etimologies gesproke, nie verband hou met die grondwoord nie.
Voorbeeld
Die komparatief- en superlatiefvorme van goed is beter en beste.
Mantsjoerye-insident
Die Mantsjoerye-insident, ook bekend in Chinees as die 9.18 insident (九・一八), was 'n valsvlag gebeurtenis uitgevoer deur Japannese militêre personeel wat as 'n voorwendsel vir die 1931 Japannese inval in Mantsjoerye gedien het.
Op 18 September 1931 het luitenant Suemori Kawamoto van die Onafhanklike Garnisoen-eenheid van die 29ste Japannese Infanterie Regiment (独立守備隊) 'n klein hoeveelheid dinamiet laat ontplof naby 'n spoorlyn wat besit word deur Japan se Suid-Mantsjoerye Muangden-spoorweg. Die ontploffing was so swak dat dit nie daarin geslaag het om die spoor te vernietig nie, en 'n trein het minute later daaroor gery. Die keiserlike Japannese weermag het Chinese andersdenkendes van die daad beskuldig en gereageer met 'n volle inval wat gelei het tot die besetting van Mantsjoerye, waarna Japan ses maande later sy marionetstaat Mantsjoekwo gevestig het. Die misleiding is ontbloot deur die Lytton-verslag van 1932, wat Japan diplomatiek geïsoleer het en tot sy onttrekking in Maart 1933 aan die Volkebond gelei.
Die bomaanval staan bekend as die Liutiao-meer-insident (tradisioneel Chinees: 柳條湖事變; ; vereenvoudigde Chinees: 柳条湖事变; pinyin: Liǔtiáohú Shìbiàn, Japannees: 柳条湖事件, Ryūjōko-jiken), en die hele episode van gebeure is bekend in Japan as die Mantsjoerye-insident (Kyūjitai: Manchurian Incident, Shinjitai: 満州事変, Manshū-jihen) en in China as die 18 September insident (tradisioneel Chinees: 九一八事变; vereenvoudigde Chinees: 九一八事變; pinyin: Jiǔyībā Shìbiàn
Megan Fahlenbock
Megan Fahlenbock (gebore 30 Junie 1971) is 'n Kanadese aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Resident Evil: Apocalypse (2004) en The Baby Formula (2008), en in die televisiereekse 6Teen (2004) en Warehouse 13 (2009).
Moisés Arias
Moisés Arias (gebore 18 April 1994) is 'n Amerikaanse akteur, vervaardiger, en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Nacho Libre (2006), Despicable Me 2 (2013), Ender's Game (2013), en The Kings of Summer (2013).
Xavier Samuel
Xavier Samuel (gebore 10 Desember 1983) is 'n Australiese akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Twilight Saga: Eclipse (2010), Adore (2013), Fury (2014), en Love & Friendship (2016).
Gladiolus pulcherrimus
Die kalkoentjie (Gladiolus pulcherrimus) is 'n meerjarige geofiet wat tot die genus Gladiolus behoort. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap.
Amir Arison
Amir Arison (gebore 24 Maart 1978) is 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent The Visitor (2007) en in die televisiereekse Homeland (2011) en The Blacklist (2013).
Teenpous Felix V
Teenpous Felix V gebore hertog Amadeus VIII van Savoje is deur die konsilie van Basel aangestel as teenpous in 'n konflik met Pous Eugenius IV oor die pouslike mag. Pous Eugenius het gewen en teenpous Felix het hom uiteindelik aan Pous Nicolaas V onderwerp. Hoewel Felix as die laaste historiese teenpous gereken word, was daar in 1511 nog 'n kortstondige Teenpous Martinus IV.
Biografie
Amadeus VIII van Savoje gebore op 4 September 1383 was 'n Italiaanse adellike. Hy was die seun van Amadeus VII, graaf van Savoje en Bonne van Berry. Sy bynaam was die vreedsame. Hy was graaf van Savoje van 1391 tot 1416 en word hertog nadat keiser Sigismund Savoje as hertogdom verklaar het. Amadeus is deur die konsilie van Basel, in hulle geskil met pous Eugenius IV oor die pouslike mag, verkies as Teenpous Felix V en regeer van November 1439 tot April 1449.
Na die dood van sy vader in 1391, regeer sy moeder as regent omdat hy nog te jonk was. In 1418 sterf sy agterneef Louis van Savoje-Achaea sonder manlike erfgename en Amadeus word die alleenheerser van die Huis van Savoje. Hy het sy grondgebied vergroot en verskeie keer probeer om die Honderdjarige oorlog te beëindig. Hy het getrou met Maria van Boergondië dogter van Philips die Stoute, hertog van Boergondië en kleindogter van die Franse koning Jean II. Hulle het nege kinders gehad. Na die dood van sy vrou, het hy as hertog afgetree en 'n kluisenaar geword in Ripaille. Die konsilie van Basel stel hom aan as Teenpous Felix V. In April 1449 onderwerp Felix hom aan Pous Nicolaas V en word kardinaal-biskop van Sabina en pouslike gesant in Savoje.
Felix se reputasie as pous is geskend deur die kommentaar van Pous Pius II waarin beweer word dat hy behep was met geld en die bevoordeling van sy naasbestaandes. Daar is egter geen bewys daarvoor nie en ook nie vir die bewering dat sou hy die biskoppe van Savoje na Basel gestuur het om as pous verkies te word nie.
Elisabetta Fantone
Elisabetta Fantone (gebore 12 Augustus 1982) is 'n Kanadese aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Havana 57 (2012), Big Eyes (2014), en Call Me Sandy.
USS Thresher (SSN-593)
Die USS Thresher was 'n kernaangedrewe duikboot van die Amerikaanse Vloot wat op 10 April 1963 gesink het na 'n ongeluk aan boord. Die Thresher was die leierduikboot in sy klas. Toe dit te water gelaat is, het dit nuwe standaarde ten op sigte van snelheid en diepteduik daargestel. Tydens 1963 ondergaan dit toetse te Charleston en oppad terug na die hawe word hy deur 'n sleepboot gestamp wat skade aanrig aan een van sy ballastenks. Hy word na Groton, Connecticut gestuur vir herstelwerk by die Electric Boat Company. Nadat die herstelwerk voltooi moet hy weer sertifiseringstoetse ondergaan, wat plaasvind ongeveer 322 km vanaf die kus van New England.
Op 10 April 1963 word die Thresher vergesel deur die USS Skylark, met 16 offisiere, 96 manskappe en 17 siviele tegnici aanboord die Thresher. Die Skylark was toegerus met monitor- en onderwaterkommunikasietoerusting. Nadat die Thresher geduik het, rapporteer hy dat hy in die moeilikheid is. Die kommunikasie het toe onduidelik geraak en skielik was die Thresher stil.
Ondersoek
Na 'n ondersoek is daar tot die slotsom gekom dat 'n seewaterpyp moes gebars het in die agterste enjinkamer en water in die enjinkamer ingespuit het. Dit het 'n kortsluiting veroorsaak in een van die elektriese stroombane. Dit het veroorsaak dat die duikboot elektriese kragverlies ondervind het en die kernreaktor was onbruikbaar. Donkerte, mis op see en paniek verhoed die bemanning om die kleppe met die hand te bewerk. Die agterste gedeelte van die duikboot word vol water en dit hang teen 'n helling in die water. Met geen krag nie, sink die duikboot verby die 600 m punt waar dit inplof as gevolg van die druk.
Mdlotirivier
Die Mdlotirivier vloei in die ooste van die KwaZulu-Natalprovinsie in Suid-Afrika. Die monding van die Mdlotirivier is 20 km noord van Durban geleë, by die Umdloti vakansiedorp (deel van eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit). Die naam Mdloti is die Zoeloe-woord vir 'n spesie van wilde tabak wat hier groei.
Suidoos-Europa
Suidoos-Europa is 'n geografiese gebied in die suidooste van Europa wat hoofsaaklik oor die Balkanskiereiland strek.
1992 Italiaanse Grand Prix
Die 1992 Formule 1 Italiaanse Grand Prix is op 13 September 1992 op die Autodromo Nazionale Monza gehou. Die wedren is deur Ayrton Senna in 'n McLaren-Honda gewen.
Suidoos-Europa
Die volgende lande is in Suidoos-Europa geleë:
Die volgende lande word soms as deel van Suidoos-Europa beskou, maar word meestal eerder onder Oos-Europa of Asië ingedeel:
Susan Boyle
Met Boyle se eerste verskyning op die verhoog van Britain's Got Talent het die gehoor en die beoordelaars versigtig bevrees en krities jeens haar ongepoleerde voorkoms voorgekom. Toe sy haar lewering voltooi het, is sy egter met 'n staande ovasie deur die regstreekse gehoor geprys, en het die beoordelaars deur die bank positiewe beoordelings gelewer. Boyle is as "die vroumens wat Simon Cowell sy mond laat hou het" gedoop. Luidens berigte is Cowell van plan om 'n platekontrak met Boyle aan te gaan op sy Syco-etiket, 'n subsidiêr van Sony Music.
Die kontras tussen die gehoor se eerste indrukke van haar toe sy op die verhoog verskyn het en die ovasie wat sy daarna ontvang het, het wêreldwye geïnteresseerdheid gelok. Nuusberigte het in koerante wêreldwyd verskyn, terwyl die aantal mense wat die video's van haar oudisie op die internet gekyk het, 'n aanlyn-rekord gestel het. Binne nege dae ná haar geteleviseerde debuut is video's van haar oudisie, daaropvolgende onderhoude met haar en haar 1999-interpretasie van Arthur Hamilton se "Cry Me a River" in totaal meer as 100 miljoen keer op die internet bekyk.
Vroeë lewe
Tydens haar 47-jarige moeder se moeilike geboorteskenking aan haar is sy kortliks van suurstof beroof; sy is gevolglik met leergestremdhede gediagnoseer. Sy voer aan dat sy as kind afgeknou is en by die skool as "Susie Simple" gespot is.
Nadat sy die skool met weinig kwalifikasies verlaat het, is sy slegs een keer in haar lewe in diens geneem toe sy as 'n leerlingkok in die kombuis van die West Lothian-kollege vir ses maande gewerk het en aan regeringsopleidingsprogramme deelgeneem het. Sy het soms die teater besoek om na professionele sangers te luister en het self by 'n aantal plaaslike plekke opgetree.
Vroeë sangloopbaan
Boyle het sanglesse van stemafrigter Fred O'Neil ontvang. Sy het die Edinburgse Toneelskool bygewoon en aan die Edinburgh Fringe deelgeneem. Voor haar deelname aan Britain's Got Talent was haar grootste sangondervinding opgedoen deur in die kerk en karaoke in die plaaslike kroeë in haar nedersetting te sing. Sy het ook vele kere aan die televisiereeks My Kind of People deelgeneem, maar met geen sukses. Sy het lank deelgeneem in haar kerk se pelgrimstogte na die Knock Shrine in County Mayo (Ierland), waar sy by die Mariaanse basilika gesing het.
Haar repertoite deur die jare het liedjies soos "The Way We Were" en "I Don't Know How to Love Him" ingesluit. Britse poniekoerante het verklaar dat hulle eksklusiewe videogrepe van sommige van Boyle se vroeëre optredes besit. In 1995 is 'n filmgreep van haar oudise vir Michael Barrymore se reeks My Kind of People by die Olympia-inkopiesentrum in Glashow verfilm. Die amateurvideo wys dat Barrymore meer daarin geïnteresseerd was om haar te bespot.
In 1999 het sy haar interpretasie van "Cry Me a River" vir 'n liefdadigheids-CD, wat deur die plaaslike owerheid befonds is en by 'n skool in Whitburn, West Lothian, vervaardig is, laat opneem om die Millennium te herdenk. Slegs 1 000 kopieë van hierdie CD, getiteld Music for a Millennium Celebration, Sounds of West Lothian, is gedruk. In die eerste aangetekende resensie van Boyle se sangtalent het 'n resensent vir die West Lothian Herald & Post Boyle se weergawe van "Cry Me a River" as "hartverskeurend" beskryf, en dat dit "op herhaal in my CD-speler was vandat ek die CD gekry het..." Hierdie opname is op die internet geplaas ná Boyle se eerste geteleviseerde optrede en is deur die New York Post geprys en sy is deur daardie koerant as "nie 'n een-truuk-ponie nie" beskryf. Hello! het aangevoer dat die opname haar status as 'n sangster gevestig het.
In 1999 het Boyle vir die vervaardiging van 'n professionele demo-band betaal. Sy het kopieë hiervan aan platemaatskappye, radiotalentkompetisies en plaaslike en nasionale televisie gestuur, en het kopieë aan haar nabye vriende gegee. Die demo het bestaan uit weergawes van "Cry Me a River" en "Killing Me Softly with His Song", wat ná haar oudisie op die internet gelaai is.