cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ligsterk blou veranderlike
Evolusie
duimnael|220px|Die Homunkulus-newel, wat veroorsaak is deur ’n groot uitbarsting van [[Eta Carinae|η Carinae.]]
Vir swaarder sterre wys rekenaarsimulasies van hul evolusie die LBV-fase kom waarskynlik voor tydens die laaste fases van waterstofverbranding in die kern (LBV's met ’n hoë oppervlaktemperatuur), die waterstofskil-brandfase (LBV's met ’n laer oppervlaktemperatuur) en die vroegste deel van heliumverbranding in die kern (weer LBV met ’n hoë oppervlaktemperatuur) voordat hulle oorgaan na die Wolf-Rayet-fase. Dit stem dus ooreen met die rooireus- en die rooisuperreus-fase van sterre met ’n kleiner massa.
Onlangse modelle toon almal die LBV-fase vind plaas ná die hoofreeksfase en voor die waterstoflose Wolf-Rayet-fase, en dat alle LBV's eindelik as ’n supernova sal ontplof. LBV's kan blykbaar regstreeks as ’n supernova ontplof, maar net ’n klein deel van hulle doen dit waarskynlik. As die ster nie genoeg massa verloor voor die einde van die LBV-fase nie, kan dit dalk ’n besonder kragtige supernova afgee.
Volgens die jongste modelle van sterevolusie sal sommige enkelsterre met ’n aanvanklike massa van sowat as LBV's ontplof as ’n tipe II-P-, tipe IIb- of tipe Ib-supernova, terwyl dubbelsterre ’n veel ingewikkelder evolusie deurmaak, met ’n minder voorspelbare resultaat.
Stedelike hitte-eiland
'n Stedelike hitte-eiland (SHE) is 'n stedelike of metropolitaanse gebied wat as gevolg van menslike aktiwiteite aansienlik warmer as die omliggende landelike areas is. Die temperatuurverskille is snags groter as gedurende die dag, en is veral duidelik wanneer winde swak is. SHE'e is die opmerklikste in die somer en die winter. Die hoofoorsaak van die stedelike hitte-eiland effek is veranderde landoppervlakke. Die minder algemene term hitte-eiland verwys na enige gebied, hetsy bevolk of nie, wat konstant warmer as die omligende area is.
Oorsake
Daar is verskeie oorsake van 'n stedelike hitte-eiland (SHE); donker oppervlakke absorbeer byvoorbeeld aansienlik meer sonstraling. Dit veroorsaak dat paaie en geboue in stedelike konsentrasies bedags meer as voorstedelike en landelike omgewings verhit. Nog 'n groot rede is die gebrek aan evapotranspirasie (deur byvoorbeeld 'n gebrek aan plantgewasse) in stedelike areas. As gevolg van die verminderde hoeveelheid plantegroei is daar 'n verlies aan skaduwee en die verkoelende effek van bome, asook die wegruiming van koolstofdioksied.
Nog 'n oorsaak van stedelike hitte-eilande is geometriese faktore. Die hoë geboue in stedelike gebiede bevat baie oppervlakke vir die weerkaatsing en absorbering van sonlig. Dit word die "stedelike canyon-effek" genoem. Nog 'n effek van geboue is die blokkering van die wind. Dit verhinder afkoeling deur konveksie en voorkom dat besoedeling opklaar. Afvalhitte van motors, lugversorgers, industrieë en ander bronne dra ook by tot die SHE. Hoë besoedelingsvlakke in stedelike gebiede kan die SHE-effek verhoog aangesien die atmosfeer deur baie vorms van besoedeling verander word. Namate stedelike temperature styg, is daar ook 'n verhoging in osoonkonsentrasie, 'n kweekhuisgas waarvan die produksie deur hoë temperature versnel word.
Die stedelike hitte-eiland is snags gewoonlik op sy die grootste. Wat seisoene betref, kom SHE'e in die somer en winter voor. Daar is gewoonlik 'n temperatuurverskil van etlike grade tussen die middestad en omliggende areas.
Impak op diere
Mierkolonies in stedelike hitte-eilande het 'n verhoogde hittetoleransie sonder dat hulle kouetoleransie geaffekteer word.
Spesies wat in kolonies voorkom, kan hitte-eilandtoestande gebruik om in streke buite hulle natuurlik milieu te floreer. Die vlieënde vos (Pteropus poliocephalus) wat in Melbourne Australië aangetref word, het hulle in stedelike habitatte gaan tuismaak nadat daar 'n toename in plaaslike temperature was. Verhoogde temperature wat warmer wintertoestande veroorsaak het, het die stad 'n meer soortgelyke klimaat as die spesie se meer noordelike, natuurlike habitat gegee.
Pogings om die effek van hitte-eilande te verlig en te beheer, lei ook tot veranderde temperature en 'n afname in die beskikbaarheid van kos en water. Stedelike hitte-eilande sal die groeiseisoen verleng en sodoende die aanteelstrategieë van inwonende spesies verander. Dit is veral sigbaar in die uitwerking wat SHE'e op watertemperatuur het. Met die hoë temperature van nabygeleë geboue sal neerslag vinnig warm word. Die afloop na strome, mere en riviere sal oormatige termiese besoedeling veroorsaak. Die toename in hierdie besoedeling kan watertemperature met etlike grade laat styg. Hierdie toename sal daartoe lei dat visspesies termiese spanning en skok opdoen wat deur die vinnige verandering in temperatuur veroorsaak word.
Die teenwoordigheid van nie-inheemse spesies is baie afhanklik van die hoeveelheid menslike aktiwiteit. 'n Voorbeeld hiervan kan in die getalle swaeltjies gesien word wat onder huise se dakrande in stedelike habitatte nesmaak. Die bykomende beskerming wat huise bied en 'n gebrek aan roofdiere veroorsaak hulle toevloei na stede.
Ander impakte op weer en klimaat
Benewens die effek op temperatuur kan SHE'e ook 'n sekondêre uitwerking op plaaslike meteorologie hê, insluitend die verandering van plaaslike windpatrone, die ontwikkeling van wolke en mis, humiditeit en presipitasiekoers. Die ekstra hitte as gevolg van die SHE lei tot 'n toename in opwaartse beweging wat bykomende reënbuie en donderstormaktiwiteit kan veroorsaak. Verder skep die SHE 'n plaaslike laagdrukgebied waar relatief vogtige lug van die landelike omstreke saamvloei en moontlik tot verdere gunstige toestande vir wolkvorming lei. Reënvalkoerse windaf van stede het met 48% tot 116% toegeneem.
Navorsing wat in 'n paar gebiede gedoen is, dui daarop dat stedelike gebiede minder vatbaar vir swak tornado's is weens die turbulente vermenging wat deur die warmte van die stedelike hitte-eiland veroorsaak word. Deur van satellietbeelde gebruik te maak, het navorsers ontdek dat stadsklimate 'n merkbare invloed van tot 10 km vanaf stadgrense op groeiseisoene het. Die groeiseisoene in 70 stede van Noord-Amerika was ongeveer 15 dae langer in stedelike as in landelike gebiede.
Gesondheidseffekte
SHE'e kan 'n direkte uitwerking op stedelike inwoners se gesondheid en welsyn uitoefen. In die Verenigde State alleen sterf 'n gemiddeld van 1 000 mense per jaar weens uiterste hitte. Aangesien SHE'e deur verhoogde temperature gekenmerk word, kan hulle die intensiteit en duur van hittegolwe in stede laat toeneem. Navorsing het bevind dat die sterftesyfer gedurende 'n hittegolf eksponensieel toeneem, 'n toestand wat deur die SHE vererger word. Die nagtelike uitwerking van SHE'e kan tydens 'n hittegolf veral skadelik wees aangesien dit stedelike inwoners van die koel verligting ontneem wat snags in landelike gebiede ondervind word.
Verhoogde temperature kan sonsteek, hitte-uitputting, hittesinkopee (floutes) en hittekrampe veroorsaak. Sommige studies het ook bevind dat erge sonsteek tot permanente skade aan orgaanstelsels kan lei. Hierdie skade kan die risiko van vroeë sterftes verhoog aangesien orgaanfunksie ernstig ingekort kan word. Ander komplikasies van sonsteek sluit respiratoriese stressindroom by volwassenes en gedissemineerde intravaskulêre stolling in. Navorsers het opgemerk dat individue met kognitiewe gesondheidskwessies (bv. depressie, demensie, Parkinson se siekte) sensitief vir hoë temperature is word gemaan om "ekstra versigtig" te wees aangesien kognitiewe prestasie deur hitte geaffekteer word. Mense wat diabetes het, oorgewig is, aan slaapontneming ly of kardiovaskulêre/serebrovaskulêre toestande het, moet oormatige blootstelling aan hitte vermy. Hitte kan ook 'n invloed op menslike gedrag hê. 'n Amerikaanse studie dui daarop dat hitte mense prikkelbaar en aggressief kan maak, en navorsers het waargeneem dat daar 'n korrelasie tussen 'n toename in geweldsmisdade en stygende temperature is.
Daar is bevind dat daar 'n korrelasie tussen 'n hoë SHE-intensiteit en die verhoogde konsentrasies besoedelingstowwe is wat snags versamel, en dat dit die volgende dag se luggehalte kan affekteer. Dit, gekombineer met die hoër temperature in SHE'e, kan die produksie van osoon, 'n skadelike besoedelingstof, versnel.
Ongelyke boombedekking
Verhouding tussen woonbuurtinkomste en boombedekking
Die afgelope paar jaar het navorsers 'n sterk korrelasie tussen woonbuurtinkomste en boombedding ontdek. In 2010 het navorsers aan die Auburn University en die University of Southern California bevind dat die teenwoordigheid van bome baie sensitief vir veranderinge in woonbuurtinkomste is. Lae-inkomste woongebiede is geneig om aansienlik minder bome as woonbuurte met hoër inkomstes te hê.
Friedrich III van Duitsland
Friedrich III uit die dinastie Hohenzollern, volle naam Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl van Pruise, (* 18 Oktober 1831 in Potsdam, Duitsland; † 15 Junie 1888 in Potsdam) het 1888 as die tweede Duitse keiser en koning van Pruise geregeer.
Stedelike hitte-eiland
Ongelyke boombedekking
Bome is noodsaaklik vir die bekamping van die stedelike hitte-eilandeffek aangesien hulle lugtemperature met tot 10 grade, en grondtemperature met tot 45 grade kan laat daal. Navorsers beweer dat minder gegoede woonbuurte nie oor die finansiële middele beskik om bome te plant en in stand te hou nie. Welgestelde woonbuurte kan meer bome bekostig, op "openbare sowel as privaateiendomme."
Carel Trichardt
Carel Trichardt is 'n Suid-Afrikaanse akteur.
Stedelike hitte-eiland
Impak op nabygeleë watermassas
SHE'e het ook 'n nadelige uitwerking op watergehalte. Warm sypaadjies en dakoppervlakke kan hulle oortollige hitte aan stormwater oordra wat dan in afvoerpype afloop en watertemperature laat styg wanneer dit strome, riviere, dame en mere bereik. In Augustus 2001 het reën oor Cedar Rapids, Iowa, die water van 'n nabygeleë stroom binne 'n uur met 10,5 °C laat styg en 'n visvrekte veroorsaak. Aangesien die temperatuur van die reën self relatief koel was, kon dit aan die warm plaveisel van die stad toegeskryf word. Deurlatende sypaadjies kan hierdie effek verlig deur water deur die plaveisel na ondergrondse stoorruimtes te laat deursyfer waar dit deur absorbering en verdamping kan opklaar.
Carel Trichardt
Hy is tans die hoof van die dramadepartement by die Universiteit van Pretoria. Aanvanklik verwerf hy bekendheid as die stem agter die kinderkarakter, Knersis. Hy het ook in verskeie rolprente, waaronder Katrina, Kruger Miljoene en Kavaliers gespeel. In 2011 ontvang Trichardt die Erepenning vir Toneel- en Verhoogkuns en die Gerhard Beukesprys van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns.
Friedrich III van Duitsland
Friedrich was die kleinseun van die koning Friedrich Wilhelm IV en die seun van Wilhelm I. Sy regeringstyd was slegs 99 dae lang en die jaar 1888 word die Driekeiserjaar in die Duitse geskiedenis.
Stedelike hitte-eiland
Impak op elektrisiteitsverbruik
Nog 'n uitwerking van stedelike hitte-eilande is die groter behoefte aan elektrisiteit vir lugversorging en verkoeling in stede met relatief warm klimate. Aan die ander kant sal stede in koue klimate soos Moskou, Rusland, 'n kleiner behoefte aan verhitting as die omliggende platteland hê.
Friedrich III van Duitsland
Sy regeringsstyl was liberal en deur die keelkanker kon hy op sy kroning nie meer praat nie en sterf reeds ná 'n 56-jarige leeftyd.
Stedelike hitte-eiland
Verligting
Verligtingstrategieë sluit in:
BV Borussia Dortmund
Borussia is in 1909 gestig en na die nabygeleë Borussiabrouery vernoem. Die span het nie in sy vroeë jare onmiddellik sukses behaal nie en het eers die Gauliga Wesfale in 1935 gehaal. Na die Tweede Wêreldoorlog het die klub in die Oberliga Wes groter sukses begin behaal en in 1956 die eerste keer die Duitse kampioen geword. In 1963 was Borussia Dortmund die laaste Duitse kampioen voor die invoer van die Bundesliga.
Die klubkleure is geel-swart. Die klub se aartsvyand is FC Schalke 04, uit die nabygeleë Gelsenkirchen (hierdie derby staan bekend as die Revierderby). Die Suid-Afrikaner Steven Pienaar is 'n bekende oud-speler van die klub.
Die klub speel sedert 1974 in die grootste stadion van die Bundesliga, Signal Iduna Park (voorheen bekend as die Westfalenstadion). Voor 1974 was die klub se tuisveld die legendariese Rote Erde.
Erelys
Duitse sokkerkampioen DFB-Pokal UEFA Kampioeneliga Interkontinentale beker
Gardeniapark
Gardeniapark is 'n 90% Blanke voorstad van die stad Bloemfontein in Suid-Afrika.
Fred Tatasciore
Fred Tatasciore (gebore 15 Junie 1967) is 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Team America: World Police (2004), Final Fantasy VII: Advent Children (2005), en Kung Fu Panda 2 (2011).
Waterverfskilderkuns
Waterverfskilderkuns (of akwarelkuns, afgelei van die Franse woord vir waterverf) maak gebruik van 'n verf wat verkry word deur 'n kleurpigment te meng met 'n bindingsmiddel wat oplosbaar is in water. Bindmiddels wat gebruik kan word vir waterverf sluit in eiwitte (kaseïen) of koolhidrate (setmeel) of silikaat soos waterglas. Moderne waterverwe word ontwikkel vir beter kleurvastheid en maak gebruik van lateksagtige bindmiddels soos polistireen-butadieen. Waterverf word in buisies of in blokkies verpak vir verspreiding en gebruik.
Waterverf as 'n medium se gedrag is dikwels onvoorspelbaar. In teenstelling met ander media soos byvoorbeeld olieverf is waterverf deurskynend van aard en as 'n laag verf eers aangewend is kan dit nie weer verwyder word nie. 'n Waterverfskildery benodig dus heelwat beplanning sodat ligte lae aangewend kan word voor die donkerder lae. Die voordeel van waterverf bo ander skilderkunstegnieke is dat dit nie duur toerusting benodig nie, toerusting maklik vervoer kan word en opruiming na die tyd maklik is.
François de La Rochefoucauld
François VI, Duc de La Rochefoucauld, Prince de Marcillac (15 September 1613 – 17 Maart 1680) was 'n welbekende Franse skrywer van maxims en memoires. Daar word gesê dat sy uitkyk oor die wêreld kristalhelder en stedelik was. Hy het blykbaar nie menslike gedrag vooroordeel nie, maar dit ook nie sentimenteel gevier nie. Hy is in Parys (Frankryk) op die Rue des Petits Champs gebore in 'n tyd toe die koninklike hof getwyfel het of hulle die adel moet help, of om hulle te bedreig. Hy is as 'n voorbeeld van welvarende 17de-eeuse edelman beskou. Hy het die titel van Prince de Marcillac tot 1650 gedra.
Carl Ballantine
Carl Ballantine (27 September 1917 – 3 November 2009) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente McHale's Navy (1964) en Revenge of the Cheerleaders (1976), en in die televisiereekse Shirley Temple's Storybook (1958) en Love, American Style (1969).
Pepyn die Korte
Aanvanklike gedeelde bewind
Met die dood van Karel Martel in 741 is sy amp as hofmeier volgens die Frankiese tradisie tussen sy twee seuns verdeel: Karloman het hofmeier van Austrasië geword en Alemanië en Thuringen herower, Pepyn het hofmeier van Neustrië geword en Provence en Boergondië behou. Grifon, die derde seun van Karel Martel het slegs 'n paar graafskappe bekom. Die broers het in 742 by Vieux-Poitiers hulle ondeskeie dele herdefinieer en die tradisionele perke van die Frankiese ryk bevraagteken.
Aan hierdie einde van die tydperk van dekadensie van die Merovingiese huis, het die konings, wat as die "lui konings" (rois fainéants) bekend gestaan het, nie meer veel outoriteit gehad nie en was die hofmeiers die werklike heersers van die staat. Karloman en Pepyn het vervolgens die mag van die Frankiese Ryk verdeel en die land gesamentlik regeer. Hulle het van die begin af gesukkel om stabiliteit aan die ryk se grense te vestig.
Pepyn en Karloman ondersteun die hervorming van die Kerk
Hulle het daarna met die ondersteuning van die biskop Bonifatius van Mayence 'n hervorming van die Kerk begin. Die biskop het gemeen dat die kerklui onbekwaam en losbandig geword het: Ek het daarvan bewus geword dat onder die mense wat hulleself diakens genoem het van adolessensie af in brassery, owerspel en allerlei kwaad verval het, en wat as hulle die diakonaat bereik het, en wat as hulle eers diakens geword het, vier, vyf of meer konkubine per nag in hulle beddens ontvang het […]
Die concile (ekumeniese raad), die vergadering van kerklui waartydens besluite van 'n dissiplinêre of teologiese aard gemaak is, het vir geruime tyd nie vergader nie. Verder het die Frankiese kerk gekla dat die onder Karel Martel bederf is.
Twee sinodes (conciles) is in die vroeë jare gereël, die eerste in Austrasië deur Karloman, in 742-743; die tweede deur Pepyn, in 744 in Soissons in Neustrië, waar die besluite wat in Austrasië geneem is bekragtig is. Hierdie hervormings het 'n nuwe hiërargie onder die Frankiese kerklui in plek gestel. Aan die hoof daarvan was Bonifatius (680-754), die evangelis uit Germanië, soos die verdeling van die verskillende biskopdomme in verskillende stde in die ryk. Onwaardige priesters is verwyder. Pepyn het besluit om die grond wat deur sy vader gekonfiskeer is te herstel as précaire à la demande du roi (precaria verbo regis).
Bruinalbatros
Die Bruinalbatros (Phoebetria fusca) is 'n voël wat selde aan die Suid-Afrikaanse kus gesien word. Die voël is 'n swerwer, is roetbruin en het 'n wit oogkring. Die stert is lank en wigvormig en die vlerke is lank en smal. In Engels staan die voël bekend as Sooty Albatross.
Bonnie-Jill Laflin
Bonnie-Jill Laflin (gebore 15 Maart 1976) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rol in die televisiereeks Key and Peele (2012).
E. V. H. Emmett
E. V. H. Emmett (18 Junie 1902 – 7 Junie 1971) was 'n Engelse akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Sabotage (1936), Non-Stop New York (1937), en Dance Hall (1950).
Van den vos Reynaerde
Van den vos Reynaerde (Afrikaanse titel: Reinard die Vos) is die Middelnederlandse weergawe van die verhaal van Reinard, soos geskryf deur Willem die Madoc maecte. Die gedig dateer uit ongeveer 1250. Dit word beskou as 'n belangrike werk uit die Middelnederlandse letterkunde en word "die hoogtepunt van die Gotiese literatuur in Nederland" genoem.
Bronne
Willem het vir die verhaal van Van den vos Reynaerde op die Franse epiese gedig Le Plaid gesteun, te wete die eerste verhaal van 'n groter versameling vos-verhale wat bekend staan as die Roman de Renard - geskryf deur Pierre de Saint-Cloud in 1160. Hy het die oorspronklike bron vrylik aangepas en ontwikkel, en dit "so behendig en met soveel vryheid en oorspronklikheid gedoen dat sy verwerking universeel beskou word as die beste voorbeeld van die genre in enige taal."
Inhoud
Dit is 'n satiriese stuk oor 'n vos wat andere doodmaak en boelie en daarmee wegkom. Die res van die samelewing is egter nie veel beter af nie. Die adel word uitgebeeld as lui en dikwels dom. Geestelikes is seksueel aktief. Die algemene bevolking is dikwels gewelddadig en wreed. Baie vroue is seksueel losbandig en sluit prostitute in.
Betekenis
André De Vries skryf dat die werk 'n allegorie is van die Nederlandse politiek van die dag, aan die hof van Philip I van Namur, bekend as Philip die Edele: "Die veronderstelling is dat Willem Van den Vos Reynaerde geskryf het om Siger III, van die graafskasteel in Gent, aan te moedig, wat omstreeks 1210 onregverdig van sy pos ontneem is deur Philip die Edele, graaf van Namen en Regent van Vlaandere. Dit wil voorkom asof die figuur van die opsigtelike en wispelturige Edele die Leeu, gebaseer is op Philip, wat die koning van Frankryk se bevele slaafs navolg en twee prinsesse as gyselaars aan sy meester oorhandig. Reinard se kasteel is eintlik Siger III se landelike toevlugsoord by Destelbergen, wat op latere kaarte met dieselfde naam verskyn as Reinard se den, Malpertuus, wat die 'Hekke van Hel' beteken." De Vries voer aan dat die dierekarakters hertoë verteenwoordig wat teen die graaf van Vlaandere saamgesweer het. Hy word van verskillende misdade beskuldig, maar bewimpel en ontwyk gewoonlik die beskuldigers. Desondanks word hy uiteindelik in ballingskap weggestuur.
Gewildheid
Willem se Reynard is in Latynse vers vertaal deur 'n tydgenoot. 'n Ander, onbekende, digter het 'n vervolg daarop geskryf en die oorspronklike uitgebrei tot 'n volledige, agtduisend reël-weergawe. Hierdie weergawe, wat in 1487 gedruk is, was baie gewild in Europa. Dit was die grondslag vir die meeste latere Nederlandse, Duitse en Engelse weergawes, insluitend dié van William Caxton, Goethe en FS Ellis.
Elliott Nugent
Elliott Nugent (20 September 1896 – 9 Augustus 1980) was 'n Amerikaanse regisseur, akteur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente So This Is College (1929), The Unholy Three (1930), The Cat and the Canary (1939), en The Seven Year Itch (1955).
Zandra Bezuidenhout
Lewe en werk
Wanneer haar jongste kind in 1992 die huis verlaat, verhuis sy en haar man na Stellenbosch en studeer sy weer Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Stellenbosch. So behaal sy hier die B.A. Honneurs-graad met lof. In 1994 kry sy ’n beurs van die Nederlands-Suid-Afrikaanse Stigting om aan die Rijksuniversiteit in Leiden te studeer, as deel van die studie vir haar meestersgraad. Onder leiding van Lina Spies behaal sy in 1996 die M.A.-graad met lof aan die Universiteit van Stellenbosch met ’n verhandeling oor “'Die digter as lewensvertolker: die rypheidspoësie van Elisabeth Eybers in ‘Respyt’ en ‘Nuweling’. In die periode 1999 tot 2000 kry sy ’n beurs van die Nederlandse Taalunie en die Huygens Trust en doen vir sewe maande lank navorsing in Nederland en België vir haar proefskrif. In 2002 neem sy deel aan Elly de Waard se poësieslypskool in Leiden en aan die Nederlandse Taalunie se werksessies in literêre vertaling te Utrecht en Antwerpen. Sy kry ook verdere beurse van die Crossley Foundation en in 2001 die D.J. Opperman-beurs vir letterkunde studie, asook toekennings van die Costerfonds in Leiden en die Stichting Neerlandica. In 2004 verwerf sy dan haar Ph.D.-graad aan die Universiteit van Stellenbosch met ’n studie oor “Sosio-literêre perspektiewe op die eietydse digkuns van vroue in die Afrikaanse en Nederlandse taalgebiede”. Vanaf 1992 tot 2000 is sy assistent aan die Departement Afrikaans en Nederlands in die Departement Opvoedkunde aan die Universiteit van Stellenbosch, maar wy haar tyd vanaf 2001 aan die voltooiing van haar proefskrif. Op ’n vryskutbasis lewer sy steeds letterkundige en kulturele artikels vir koerante en tydskrifte soos Die Burger, Insig en De wereld morgen in België. Per geleentheid spreek sy leeskringe toe en dra by verskeie geleenthede haar eie gedigte in die openbaar voor, soos by die Woordfees op Stellenbosch, by Verslantern op die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn en oor die radio. In 2015 lei sy die Universiteit van Stellenbosch se skeppende skryfwerk werksessie vir poësie.
Skryfwerk
Haar eerste gediggie, “O skone lente!”, word in Die Jongspan gepubliseer toe sy slegs tien jaar oud is. Sy begin ernstig dig in 1994 en vanaf 1995 word van haar gedigte in letterkundige tydskrifte gepubliseer. Hierdie tydskrifte sluit in Concept (’n Vlaams-Nederlands-Afrikaans publikasie), Tydskrif vir Letterkunde, Insig, Boekewêreld, LitNet, Meander (Nederlandse elektroniese poësietydskrif), Karapaks, Vlugskrif en Penseel. Haar debuutbundel, “Dansmusieke”, ondersoek verskeie elemente van dans (metafories en letterlik) in vier afdelings. Soos die titel reeds aandui, is daar ’n meervoudigheid in die danse en musieke en word ’n wye verskeidenheid van kontekste en intertekste, tempo’s, ritmes en toonaardes hier aangespreek. Die eerste afdeling is “paringsdans”, wat gedigte bevat oor veral die (erotiese) liefde, plante en voëls en rypwording en bedreiging. “Drie blomstudies” gee ’n beskrywing van die fases in die lewe van ’n blom (en by suggestie ook die vrou) van jonk na jarig en dan oud, terwyl “Klokkespel” se beelding van die liefdesspel aan “Hooglied” in die Bybel herinner. “Tango” is ’n hoogtepunt in hierdie afdeling, met sy ritmiese, stuwende maat wat die dansvorm suksesvol oproep. Die afdeling “tongdans” het betrekking op die digterskap en die dinamika van taal. “Aan die lede van die stam” is ’n heftige vers wat taalpraktisyns wat idees en beelde van ander roof aanval, met “Nagvoël” wat die digter se nagtelike worsteling met die aanmeld van beelde en rym vir gedigte skets, totdat dit in die oggend neergepen kan word. Die derde afdeling is “bloeddans”, wat veral gaan oor herinneringe aan en verhoudings met geliefdes. In “Die middag van die ooms” word die jeugherinneringe aan die verlange en begeerte van die jong meisies uitgebeeld om deel te wees van die plaaslewe wat deur die ooms en hulle hubare seuns voorgestel word. Die bundel sluit af met die afdeling “ringdans”, waarin tydelikheid, sterflikheid en religie in sintuiglike gedigte oorheers. “Nagtuin” beeld die bewussyn van die mens se nietigheid teenoor die skepping mooi uit. “Dansmusieke” word in 2001 met die Ingrid Jonker-prys bekroon. Zandra wen ook in hierdie jaar die Taal Kreatief-prys vir haar vertalings van poësie.
Soule
Soule (Baskies: Zuberoa, Xiberu of Xüberoa, Gaskons: Sola) is 'n voormalige Franse provinsie en deel van die hedendaagse Pyrénées-Atlantiques département. Dit is ook deel van die historiese Baskeland en die kleinste van die tradisionele streke van die kulturele gebied. Die hoofstad van die provinsie was Mauléon, wat in 1841 met Licharre saamgesmelt het om "Mauléon-Licharre", te vorm maar wat vandag algemeen as "Mauléon-Soule" bekend staan.
Zandra Bezuidenhout
Skryfwerk
In haar tweede bundel, “Aardling”, staan die mens sentraal as ’n wese wat in die aarde gewortel is en daaruit groei, maar terselfdertyd ver daarbo uitreik. Hierin neem sy sekere van die temas in haar eerste bundel verder, soos die natuur as bron, en ook herinneringsverse, veral oor die digter se ma. Sy sluit ook gedigte in oor ’n wêreldreis, waar haar sintuie as’t ware die kamera is wat die visuele en atmosfeer vasvang, gedigte oor die misterie van die dinge wat die aardelinge in hulle wêreld omring en meer religieuse gedigte. Hierdie bundel word in vier afdelings verdeel. Die eerste afdeling is “In stof”, wat veral gedigte aan die oorlede moeder en ander geliefdes insluit. Die vyf gedigte onder die oorhoofse titel “Briewe aan my moeder” strek vanaf die spreker se geboorte tot ’n besoek aan haar moeder se graf. “Deurreis” is ’n afdeling met verse oor ’n wêreldreis, waar nie net die omgewing geskets word nie, maar daar ook besin word oor wat die ervaring beteken. “Tot stof” bevat besinningsverse oor die misterie van die aardse bestaan, veral soos dit gemanifesteer word in die skryfproses. Die afdeling “Gees” verwerk hierdie stof verder om die spirituele en metafisiese inhoud daarvan weer te gee.
Soule
Soule het 'n tradisie van volksmusiekteater, die pastoral, waarin die inwoners dorpies die opvoering die hele jaar lank voorberei. Die onderwerp van die toneelstukke was tradisioneel Katoliek, maar in die afgelope tyd is Baskiese geskiedenis ook verteenwoordig. Zuberoan is 'n dialek van die Baskiese taal wat in die streek gepraat word. Soule is reeds vir eeue tweetalig as gevolg van die teenwoordigheid van die nabygeleë Béarn. Die Baskiese souletaanse dialek is dan ook deur die Béarnese romaanse taal beïnvloed.
Zandra Bezuidenhout
Skryfwerk
Haar gedigte word opgeneem in versamelbundels soos “Groot verseboek”, “Honderd jaar later”, “As die son kom oogknip” en die Nederlandse “Tegen beter weten”. Vir laasgenoemde bundel is 450 inskrywings ontvang van oor die hele Nederlandse taalgebied en haar gedig “Apollo in sy laboratorium” verower die vierde plek en is een van dertig wat in die bundel opgeneem word. Nederlandse vertalings van haar gedigte deur Jacqueline Caenberghs verskyn in 2001 in die Vlaamse letterkundige tydskrif Deus ex Machina. ’n Program van Vers en klank oor die radio word in Januarie 2001 geheel aan haar poësie gewy. In 2020 word haar gedigte ‘Falliese vrou’, ‘Primitief’ en ‘Moeder en kriek’ in Vers en vrou opgeneem.
Sy skryf ook kortverhale en “Die afskop – Januariewind” word in die versamelbundel “Kosblik” opgeneem, wat deur Nicole Jaekel Strauss saamgestel is. Van haar artikels en resensies verskyn in publikasies soos Die Burger, Beeld, Literator, Tydskrif vir Letterkunde, Insig en Stilet en op die webwerf LitNet. As vertaler is sy verantwoordelik vir die vertaling van Fred de Vries se “Rigtingbedonnerd: Op die spoor van die Afrikaner post-'94” uit die Nederlands.
VSK Osterholz-Scharmbeck
VSK Osterholz-Scharmbeck is 'n sportklub uit Osterholz-Scharmbeck in die deelstaat Neder-Sakse in Duitsland, veral bekend vir sy sokkerafdeling.
Die klub speel sedert 2006 in die Oberliga Noord. Behalwe sokker, bied die klub ook heelwat ander sportsoorte, insluitend die binneshuise sportsoort prelbal.
Fidji
Fidji (Engels: Fiji, [ˈfiːdʒiː], ; Fidjiaans: Viti, [ˈβitʃi]; Fidjiaanse Hindi: फ़िजी, Fijī), amptelik die Republiek Fidji (Engels: Republic of Fiji; Fidjiaans: Matanitu Tugalala o Viti; Fidjiaanse Hindi: फ़िजी गणराज्य, Ripablik ăph Phījī), is 'n eilandstaat in die Stille Oseaan en Oseanië met 'n oppervlakte van 18 274 km². In 2018 het dit 'n bevolking van 926 276 gehad. Fidji bestaan hoofsaaklik uit die twee eilande Viti Levu en Vanua Levu, asook omliggende eilandjies, met die Korosee binne-in.
Fidji is in die ooste van Vanuatu en Nieu-Kaledonië, in die suidooste van die Salomonseilande, in die suide van Tuvalu en Wallis en Futuna, in die weste van Tonga en in die noorde van Nieu-Seeland geleë. Die hoofstad en grootste stad is Suva.
Die Nederlandse ontdekkingsreisiger Abel Tasman het in 1643 die eerste Europeër geword wat Fidji bereik het. Fidji het in 1874 'n Britse kolonie geword en die Britte het kontrakwerkers vir die suikerplantasies uit Brits-Indië ná Fidji gebring. Op 10 Oktober 1970 het Fidji sy onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk ontvang en op 7 Oktober 1987 ná verskeie staatsgrepe 'n republiek geword. Fidji is 'n unitêre parlementêre grondwetlike republiek binne die Britse Statebond met 'n president as staatshoof.
Sport
Rugby is verreweg die gewildste sportsoort in Fidji en dit is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die Cookeilande, Nieu-Seeland, Samoa, Tonga en Wallis kan soortgelyke bewerings maak. Die Fidjiane is in rugbyunie steeds onder die 15 beste spanne wêreldwyd. Die Fidjiaanse nasionale rugbyspan het sedert 1987 vir amper elke rugbywêreldbekertoernooi (behalwe vir dié van 1995) gekwalifiseer. Hulle is veral bekend vir die tradisionele Cibi-oorlogsdans voor elke wedstryd. Daar is ongeveer 80 000 geregistreerde spelers uit 'n totale bevolking van sowat 950 000 wat in meer as 600 klubs aktief is. Fidji ly egter onder 'n groot uitvloei aan talent, aangesien baie spelers in die professionele ligas in Australië, Nieu-Seeland, Europa of Japan speel en deur die onderskeie land ingeburger word. Volgens Wêreldrugby se reëls is 'n tydperk van vyf jaar ononderbroke blyplek genoeg om vir die nasionale span van 'n ander land uit te draf (tot aan die einde van 2020 was dit net drie jaar). Verder speel 'n beduidende aantal spelers, wat vir Fidji verkiesbaar is, vir Australië of Nieu-Seeland; noemenswaardige voorbeelde is die Fidjiaans gebore All Blacks Joe Rokocoko en Sitiveni Sivivatu asook die Wallabies Tevita Kuridrani en Lote Tuqiri.
Hulle is egter nog meer suksesvol in sewesrugby, waarvan die reëls op rugbyunie s'n geskoei is. Die Fidjiaanse nasionale sewesrugbyspan is 'n bekende en internasionale suksesvolle span wat die Hongkong Sewes sedert die eerste toernooi in 1976 18 keer gewen het, meer as enige ander land. Fidji het ook die sewesrugbywêreldbeker drie keer gewen — in 1997, 2005 en 2022. Die Fidjiaanse nasionale sewesrugbyspan is die huidige wêreldkampioen in Wêreldrugby. Tydens die Olimpiese Somerspele 2016 in Rio de Janeiro het hulle Fidji se eerste goue medalje ingepalm, nadat hulle die sewesrugbytoernooi se eindstryd teen Groot-Brittanje met 43–7 gewen het. Dit was die eerste goue medalje vir een van Oseanië se eilandstate. Tydens die Olimpiese Somerspele 2021 in Tokio het hulle daarin geslaag om dié sukses te herhaal. Vir die sewesrugbyspan het spelers verskyn wat voorheen of later ook vir die rugbyuniespan gespeel het. Volgens Wêreldrugby se reëls is dit egter nie moontlik om terselfdertyd vir albei nasionale spanne in aanmerking te kom nie; hierdeur sal veral uitputting van spelers vermy word.
Fidji beskik met die HFC Bank-stadion oor 'n baie moderne rugbystadion, maar dit word die meeste van die tyd nie gebruik nie. Daar is min opponente wat bereid is om die lang rys na Tonga aan te pak. Australië en Nieu-Seeland kom net selde teen die eilandstate te staan. Teen einde van meer toetswedstryde is die toernooi Stille Oseaan-nasiesbeker (tot 2006 die Stille Oseaan-drienasies genoem) gestig, waaraan onder andere die nasionale spanne van Fidji, Samoa en Tonga deelneem.
Soos in ander Pasifiese eilandstate word op Fidji 'n tradisionele plaaslike soort krieket beoefen.
Dasyatidae
Die Pylsterte (Dasyatidae) is 'n kraakbeenvis-familie wat tot die orde Myliobatiformes behoort. Daar is ses genera met meer as 70 spesies in hierdie familie. Veertien soorte kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor.
Porto Venere
Porto Venere [pɔrtoˈvɛːnere] is 'n nedersetting in die Italiaanse provinsie La Spezia (wat op sy beurt deel uitmaak van die administratiewe streek Ligurië), met 'n oppervlakte van 7 km² en 'n bevolking van 3 510 (soos op 31 Desember 2018). In Italiaaans word na die bewoners verwys as Portoveneresi.
Dasyatidae
Agtergrond
Die kop en lywe van hierdie soorte is afgeplat om saam met die pektorale vinne 'n plat skyf te vorm. Die stert is lank en dun en die punt is giftig; hulle verdedig hulle daarmee deur die aanvaller met die stert te steek. Al die visse is ovovivipaar.
Porto Venere
In 1997 het Unesco aan Porto Venere, die hawedorpies van Cinque Terre en die nabygeleë eilande Palmaria, Tino en Tinetto die status van wêrelderfenis toegeken.
Sterretjies-bontpaling
Die Sterretjies-bontpaling (Gymnothorax nudivomer) is 'n bontpaling wat wydverspreid voorkom in die Stille en Indiese oseane; meer spesifiek die Rooisee en aan die ooskus van Afrika suidwaarts tot by die Oos-Kaap. In Engels staan die vis bekend as die Yellowmouth moray.
Identifikasie
Die vis word tot 180 cm lank. Die bontpaling is geelbruin en die lyf is bedek met klein, wit kolletjies met donkerbruin rante wat digby mekaar is. Die kolletjies word groter en minder vanaf die kop na die stertvin.
Irma Grese
Irma Ida Ilse Grese (7 Oktober 1923 - 13 Desember 1945) was 'n SS-wag by die Nazi-konsentrasiekampe Ravensbrück en Auschwitz. In die konsentrasiekamp Bergen-Belsen was sy daarnaas as hoof van die vroueafdeling.
Grese is skuldig bevind aan misdade wat mishandeling en moord op gevangenes in Auschwitz en Bergen-Belsen gedoen het, en ter dood veroordeel tydens die Belsen-verhoor. Grese, wat op 22-jarige ouderdom tereggestel is, was die jongste vrou wat in die 20ste eeu onder Britse wetgewing sou sterf. Gevangenes in Auschwitz noem haar die "Hiëna van Auschwitz" (Duits: «die Hyäne von Auschwitz»).
Paul Ballantyne (akteur)
Paul Ballantyne (18 Julie 1909 – 26 Julie 1996) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprent The Andromeda Strain (1971) en in die televisiereekse Naked City (1958) en Play of the Week (1959).
Koring
Koring is een van die vernaamste grane waarmee die mensdom homself voed, oorspronklik vanuit die Levantgebied in die Midde-Ooste en die Ethiopiese hooglande, maar wat nou dwarsoor die wêreld verbou word.
Koring word op 'n groter landoppervlakte verbou as enige ander voedselgewas (220,4 miljoen hektaar in 2014). Die wêreldhandel in koring is groter as die totaal van al die ander gewasse gekombineer. In 2017 was die wêreldproduksie van koring 772 megaton, met 'n vooruitskatting van 766 megaton vir 2019, wat dit die tweede mees produseerde graan naas mielies maak, met rys 'n knap derde plek.
Sedert 1960 het die wêreldproduksie van koring en ander graangewasse verdriedubbel en sal dit na verwagting verder groei teen die middel van die 21ste eeu. Die wêreldwye vraag na koring neem toe as gevolg van die unieke visko-elastiese en kleefeienskappe van gluten proteïene, wat die produksie van verwerkte voedsel vergemaklik, waarvan die verbruik toeneem as gevolg van die wêreldwye industrialiseringsproses en die verwestering van die dieetpatroon.
Oorsprong
Koring is ook een van die oudste gedomestikeerde plante. Die temming van koring vind waarskynlik reeds ongeveer 10 000 jaar gelede plaas in die Midde-Ooste en Noord-Afrika, van Sirië tot Kasjmir en na die suide tot in Ethiopië. Teen ongeveer 5 000 jaar gelede het koringverbouing ook die grootste deel van Europa bereik. Twee millenia later het die Chinese met die gewas kennis gemaak. Met die koms van seevaart, het koring na die Nuwe Wêreld en die Suidelike Halfrond versprei.
Verbouing
Koring is 'n eenjarige gewas. Vir eeue heen word daar al teling gedoen om beter koringkultivars te probeer skep. Daar is byvoorbeeld winterkoring wat in die herfs geplant word en veral geskik is vir broodmeel, en lentekoring wat vir sagte gebak soos koek gebruik word. In die 20ste eeu is 'n buitengewone Japannese kultivar gebruik om korter, meer windbestande plante te teel.
In Suid-Afrika is daar minder onderskeid tussen winter- en lentekoring as in kouer lande en word die meeste koring in die herfs gesaai.
Koring word in bykans elke provinsie in Suid-Afrika verbou, wat 'n bewys van die gewas se besondere aanpasbaarheid is. Die Wes-Kaap, Vrystaat en Suid-Transvaal is groot koringproduserende gebiede.
Die saad kom voor in die vorm van are, en ongeag die soort, dra die meeste koringare van dertig tot vyftig korrels.
Koring word op ploeglande gesaai en deur groot stropers geoes wat die koringare afsny en die koringkorrels van die res van die plant skei. Die oorblyfsels van die gedorste graan word kaf genoem.
Koring behoort tot die grasfamilie (Poaceae, vroeër bekend as Gramineae), wat meer as 660 genera en 10 000 spesies insluit. Sowat 170 genera van hierdie familie kom in Suid-Afrika voor. Die genus Triticum, die belangrikste graansoort ter wêreld, kom waarskynlik oorspronklik van Mesopotamië (die huidige Irak). Die belangrikste spesies is Triticum vulgare, Triticum durum, Triticum turgidum en Triticum polonicum. Triticum vulgare (broodkoring) is die spesie wat die meeste in Suid-Afrika verbou word. Koring is 'n kruidagtige eenjaarplant wat korrelagtige sade voortbring nadat die wit blomme bevrug is.
Hoewel koring by uitstek ŉ wintergewas is, word sogenaamde lente- en somerkoring ook as variëteite aangetref. Met die volksplanting in 1652 is koring vir die eerste keer aan die suidpunt van Afrika gesaai en vandag is koring een van Suid-Afrika se belangrikste landbouprodukte. Suid-Afrika produseer jaarliks tussen 1,5 en 2,5 miljoen ton koring. Die Koringraad oefen beheer uit oor die produksie van koring in Suid-Afrika en stel die pryse van koring, brood en meel vas. Die Regering subsidieer die prys van broodmeel om die broodprys so laag moontlik te hou aangesien brood een van Suid-Afrika se stapelvoedselsoorte is.
Geskiedenis
Koring speel reeds sedert die volksplanting in 1652 'n belangrike rol in die geskiedenis van Suid-Afrika. Een van Jan van Riebeeck se opdragte was om vars produkte aan verbygaande skepe te verskaf. Die eerste paar koringoeste het egter misluk vanweë verspoelings in die Kompanjiestuin en sterk suidoostewinde. Vier jaar later het Van Riebeeck koring wat die eerste geslaagde koringoes sou lewer, teen die hange van Tafelberg laat saai waar Rondebosch vandag is.
Die eerste meulenaar, Wouter Mostert, het sy eie meul langs die Varsrivier opgerig. Dit het egter byna 60 jaar geduur voordat die Kaapse nedersetting geheel en al selfonderhoudend was en terselfdertyd verbyvarende skepe van vars produkte kon voorsien. Die koringverbouing het 'n sukkelbestaan gevoer vanweë droogtes en verskeie insekteplae, terwyl wanbestuur en korrupsie dikwels aan die orde van die dag was. Mettertyd het die oeste egter beter en bestendiger geword.
Die koringstreke het met verloop van tyd uitgebrei na die Swartland, Noordoos-Kaapland, die Oos- Vrystaat en Transvaal. Koring is egter nooit in Natal verbou nie omdat die klimaat nie gunstig is nie. Die regering het koringverbouing deurentyd aangemoedig maar die gehalte en opbrengs het van jaar tot jaar gewissel. Die koringprys was ook baie wisselvallig en in 'n poging om die boere te help, het die regering in 1935 'n beheerliggaam, die Koringraad, tot stand gebring.
Die ou Koringraad
Die destydse Koringraad is in 1935 gestig en was een van die eerste beheerliggame vir landbouprodukte in Suid-Afrika. Die raad het volle bevoegdheid gehad om beheer uit te oefen oor die aankoop en verkoop van koring, asook oor die maal- en bakkersbedryf. Die beginsel van vraag en aanbod was streng toegepas en die raad moes die koringboer adviseer ten opsigte van onder meer die beste variëteite vir ŉ bepaalde streek. In die laboratoria was brood voortdurend aan streng toetse onderwerp om te verseker dat die gehalte by bakkerye nie verswak nie.
Die raad het op sy beurt koring teen 'n vasgestelde prys aan die meulenaar en in die handel verkoop. Die Koringraad was ook verantwoordelik vir die regulering van die in- en uitvoer van koring as lid van die Internasionale Koringraad. ('n Internasionale Koringooreenkoms het in 1949 tot stand gekom.) In die vroeë sestigerjare moes Suid-Afrika nog koring invoer. Maar rekordoeste het die stand van sake sodanig verander dat die land selfversorgend geword het. Die Koringraad het uit 13 lede bestaan, wat die produsent, die meulenaar, die bakker en die verbruiker verteenwoordig het. Daar was ook afdelings wat tegniese en gespesialiseerde dienste gelewer het.
Ontkieming en groei van die koringplant
Koring is 'n eenjarige gewas. Twee seisoensvorms, winter- en lentekoring, word verbou. Hierdie twee vorms verskil hoofsaaklik ten opsigte van saaityd en groeiperiode. Die winterkorings word voor die winter gesaai en begin eers in die lente vinnig groei.
In Kanada en Noord-Europa word dit dikwels in die winter deur sneeu bedek. Lentekoring, daarenteen, word in die winterkoue gesaai en het ‘n baie korter groeiperiode as winterkoring. In Suid-Afrika is daar nie so 'n duidelike skeidslyn tussen winter- en lentekoring as in die kouer lande nie. By ons word die meeste koring in die herfs gesaai. Koring word, afhangende van watter soort grond dit is, ongeveer 50 mm diep gesaai. In kleigrond word dit vlak en in sandgrond diep gesaai.
Sodra die voginhoud en die temperatuur van die grond gunstig is, sal die saad begin swel, wat aantoon dat ontkieming ophande is. Mettertyd bars die saadvel oor die embrio oop en die kiem of saadworteltjie, asook die pluimpie, kom te voorskyn. Eersgenoemde groei afwaarts en vertak in die eerste paar wortels van die jong saailing. (Die permanente wortels ontwikkel mettertyd uit die ondergrondse knope van die stam.) Die pluimpie daarenteen, groei opwaarts en is die begin van die bogrondse deel van die plant.
Die aanvanklike ontwikkeling van die kiemworteltjie en die pluimpie is afhanklik van die opgebergde voedsel in die saad, maar sodra die plant bo die grond verskyn, is sy verdere ontwikkeling te danke aan die proses van fotosintese in die blare en die opname van minerale en water deur die wortels. Die stam van koring is 'n tipiese grashalm en is in knope en litte opgedeel. Daar is gewoonlik sowat ses litte bogronds sigbaar. Op elk van die bogrondse knope ontwikkel ŉ blaar.
Die plant het gewoonlik nie net een stam nie, maar sekondêre syhalmvorming staan bekend as die “stoel” van koring. In baie gunstige omstandighede kan selfs ŉ paar dosyn halms per plant gevorm word, sodat daar uiteindelik ŉ hele aantal are per plant kan wees. Die volwasse plant is 0,5 tot 1,5 m hoog, afhangende van die omgewingstoestande en die variëteite. Die neiging is tans om variëteite te ontwikkel wat nie baie hoog groei nie, aangesien hulle gewoonlik die hoogste opbrengste lewer.
Deursnee van 'n koringkorrel
Die koringkorrel is 'n tipiese graanvrug met 'n groot endosperm en 'n klein embrio. 'n Ander kenmerk is dat die saadhuid (testa) vergroei is met die vrugwand (perikarp). 'n Lengtesnit deur die koringkorrel toon die volgende:
Semellaag of saadvel: Hierdie laag dien as beskerming vir die embrio en die endosperm en is taai en houtagtig. Drie afsonderlike weefsellae kan in die semellaag onderskei word, nl. die perikarp heel buite, gevolg deur die testa en die nucellus. Laasgenoemde bestaan net uit een laag selle en is soms heeltemal afwesig. Die semellaag word in die maalproses as semels van die res van die korrel verwyder. Dit vorm 5% tot 9% van die koringkorrel.
Kiem of embrio: Hoewel dit slegs 2% tot 3% van die korrel uitmaak, is dit die deel wat tot 'n nuwe plant ontwikkel as die saad geplant word. Dit is ryk aan proteïen, minerale, vitamiene en ook vet: Vanweë die hoë vetinhoud moet die embrio in die maalproses saam met die semels van die endosperm geskei word, want die vet word galsterig in die meel en sal dit gou bederf.
Verbouing
Koring, die belangrikste graansoort ter wêreld, behoort tot die grasfamilie (Poaceae) en die genus Triticum. Daar is verskeie spesies waarvan die volgende die bekendste in Suid-Afrika is: Triticum vulgare (broodkoring). T. durum (harde- of durumkoring), T. Compactum (knopkoring), T. polonicum (Iang of Poolse koring) en T. Turgidum (kort- of Turgidumkoring). T. vulgare is die spesie wat die meeste in Suid-Afrika verbou word. Hoewel die ander drie spesies tog verbou word, is hulle nie van so ŉ goeie gehalte nie. Heelparty variëteite word ook aangetref.
Groei en bou
Koring is ‘n kruidagtige plant met enkelvoudige, lynvormige blare wat afwisselend om die stam gerangskik is. Die bloeiwyse is aarvormig, terwyl die eenheid van die bloeiwyse 'n blompakkie is wat uit 'n aantal blommetjies bestaan. Die blomme is op die aartjies saamgegroepeer en van die blomme word bevrug en bring graankorrels voort.
Klimaat en grond
Die klimaat van Noordoos-Kaap stem baie ooreen met die van die Oos-Vrystaat en koringverbouing is in hierdie streek 'n riskante onderneming. In Noordwes-Kaap word koring ook onder besproeiing verbou. Triticum durum word gebruik vir die maak van pasta. Die are is breed, plat en dig en het 'n sterk baard. Die korrels is redelik hard en ellipties. Triticum turgidum lyk baie soos Triticum durum en die are is kort en dig. In Gauteng word koring hoofsaaklik onder besproeiing in die winter verbou.
Hael rig egter dikwels skade aan wanneer die koring nog nie geoes is nie. Koring het vrugbare, sanderige grond met 'n goeie leemgehalte nodig. Die grand moet goed gedreineer wees maar moet nie brak wees nie, en dit moet genoeg fosfaat, potas en stikstof bevat. Triticum compactum stem baie ooreen met Triticum vulgare en word hoofsaaklik gebruik om banketmeelblom van te maak. Die aar is baie kort en dig en so ook die korrels, wat knopagtig lyk.
Saad
Die boer moet altyd sorg dat hy goeie, vars saad gebruik. Dit moet 'n suiwer variëteit wees sodat 'n goeie opbrengs verseker is, en die saad moet ook onbeskadig en siektevry wees.