cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Proxima Centauri
Proxima Centauri is 'n klein ster sowat 4,2465 ligjare van die Son af in die suidelike sterrebeeld Sentour. Sy Latynse naam beteken "die naaste ster van Sentour". Dit is in 1915 deur Robert Innes in Suid-Afrika ontdek en is die naaste ster aan die Son. Met 'n skynbare magnitude van 11,13 as dit nie opvlam nie, is dit te dof om met die blote oog te sien. Proxima Centauri is as Alpha Centauri C lid van die Alpha Centauri-sterstelsel, en lê 2,18° suidwes van die Alpha Centauri AB-paar. Dit is tans 12 950 AE (0,2 ligjare) van AB af en wentel een keer in 550 000 jaar om dié sterre.
Bloemfontein
Kultuur
Teaters: Sand du Plessis; Sterrewag; Wynand Mouton; Scaena; Odeion; André Huguenot; Stadskouburg. Die Sand du Plessis-teater is een van die grootste en mees moderne in die Suidelike Halfrond met 'n kapasiteit van ongeveer 1 000. Die teater huisves ook die Vrystaatse Simfonieorkes (VSSO).
Proxima Centauri
Proxima Centauri is 'n rooidwergster met 'n massa van omtrent 12,5% van die Son s'n (sonmassa), en 'n gemiddelde digtheid van sowat 33 keer dié van die Son. Omdat Proxima Centauri so naby aan die Aarde is, kan sy hoekdeursnee regstreeks gemeet word: Dit is sowat 'n sewende (14%) van die Son s'n. Hoewel dit 'n baie lae gemiddelde ligsterkte het, is Proxima Centauri 'n opvlamster wat lukraak drastiese toenames in helderheid ondervind vanweë magnetiese aktiwiteit. Die ster se magneetveld word geskep deur konveksie deur die hele ster. Die opvlamaktiwiteit wat daardeur veroorsaak word, wek 'n algehele X-straalemissie op wat ooreenstem met die Son se uitstraling. Die interne vermenging van sy brandstof deur konveksie deur sy kern en Proxima se relatief lae energieopwekkingstempo beteken dit sal vir nog 4 biljoen jaar 'n hoofreeksster bly.
Bloemfontein
Kultuur
Museums: Nasionale Museum; Suid-Afrikaanse Oorlogsmuseum (voor 30 November 2015 bekend as Oorlogsmuseum); Freshford; Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN); Oliewenhuis; Nasionale Vrouemonument.
Proxima Centauri
Proxima Centauri het drie bekende eksoplanete: b, c en d. Proxima Centauri b se wentelbaan is rofweg 0,05 AE van die ster af, met 'n wentelperiode van omtrent 11,2 aarddae. Sy geraamde massa is minstens 1,17 keer dié van die Aarde. Die planeet is in die ster se bewoonbare sone, waar die temperatuur reg is sodat vloeibare water op sy oppervlak kan voorkom. Omdat Proxima Centauri 'n rooidwerg en 'n opvlamster is, is daar egter twyfel oor die bewoonbaarheid van die planeet. Proxima Centauri c is 'n kandidaat-Superaarde en wentel sowat 1,5 AE van die planeet af, met 'n wentelperiode van 1 900 dae (5,2 jaar). Proxima Centauri d is 'n Subaarde wat rofweg elke 5,1 dae sowat 0,029 AE van die ster af om hom wentel.
Bloemfontein
Rosefees
Tot onlangs het Bloemfontein elke jaar in Oktober 'n Rosefees gehou. Dan blom rose in die Vrystaat op hulle beste. Die meeste bedrywighede het by die Loch Logan-waterfront in die stad plaasgevind. Die fees het roosliefhebbers van heinde en ver gelok met 'n groot tentoonstelling van rose en ander plaaslike gebeure. Die fees het Bloemfontein 'n gewilde jaarlikse bymekaarkomplek vir duisende mense gemaak.
Proxima Centauri
Waarneming
thumb|links|240px|Die ligging van Proxima Centauri (in rooi sirkel).
Bloemfontein
Rosefees
Die eerste Rosefees het in 1976 plaasgevind, toe stadraadslede besluit het 'n Rosefees sal geskik wees vir die Rosestad. In 1976 het die feesgebeure oor 'n paar dae plaasgevind en bedrywighede in die Sanlam-plaza ingesluit wat met rose verband hou. Die fees het daarna aansienlik uitgebrei. Tuinmakers is genooi om deel te neem aan kompetisies wat fokus op die ontwerp en verbetering van tuine in die stad. Inwoners het ook hulle tuine vir die algemene publiek oopgestel.
Proxima Centauri
Waarneming
In 1915 het die Skotse sterrekundige Robert Innes, direkteur van die Uniesterrewag in Johannesburg, Suid-Afrika, 'n ster ontdek wat dieselfde eiebeweging as Alpha Centauri het. Hy het voorgestel dit word "Proxima Centauri" genoem (eintlik "Proxima Centaurus").
Bloemfontein
Demografie
Volgens die 2011-sensus het die stad 'n bevolking van 556 000 gehad (meer as 'n verdubbeling sedert 111 697 in 2001), van wie 56% swart mense en 30% wit mense was. Die res was 12,8% bruin mense en 0,8% Asiate.
Proxima Centauri
Waarneming
In 1917, by die Koninklike Sterrewag van die Kaap die Goeie Hoop, het die Nederlandse sterrekundige Joan Voûte die ster se trigonometriese parallaks gemeet as 0.755 ″ en vasgestel Proxima Centauri is min of meer net so ver van die Son af as Alpha Centauri. In daardie stadium was dit die ster met die laagste ligsterkte wat bekend was. Die Amerikaanse sterrekundige Harold L. Alden het in 1928 ook Proxima Centauri se parallaks gemeet en met Innes saamgestem dat dit nader is, met 'n parallaks van 0.783 ″.
Bloemfontein
Joodse gemeenskap
Joodse families het ’n belangrike rol in die totstandkoming en ontwikkeling van die Vrystaatse hoofstad gespeel. Isaac Baumann van Hesse-Cassel (1813–1881), een van die eerste nedersetters wat in 1848 grond in die nuwe dorpsgebied gekoop het, het die eerste winkel opgerig. Die vroegste Groot Versoendag- (Jom Kippoer) dienste is in 1871 in sy huis gehou. In 1873 is huwelike ingevolge Joodse gebruike in die Oranje-Vrystaat gewettig. ’n Hebreeuse gemeente is in 1876 gestig en ’n sinagoge in 1903 opgerig. Die eerste president (1902–’24) daarvan was Wolf Ehrlich. Namate die Oos-Europese element toegeneem het, het die gemeenskapsleierskap geleidelik na hulle toe oorgegaan. Hierin het Jacob Philips en Henry Bradlow ’n belangrike rol gespeel.
Proxima Centauri
Waarneming
In 1951 het die Amerikaanse sterrekundige Harlow Shapley aangekondig Proxima Centauri is 'n opvlamster. 'n Bestudering van vorige fotografiese rekords het gewys die ster toon 'n merkbare toename in magnitude op sowat 8% van die foto's. Dit was destyds die aktiefste opvlamster bekend.
Bloemfontein
Joodse gemeenskap
Jode het ’n aktiewe aandeel aan munisipale aangeleenthede gehad. Baumann was die tweede voorsitter van Bloemfontein se munisipale raad, die voorloper van die dorpsraad. Sy seun Gustav was die eerste landmeter-generaal van die Oranje-Vrystaat. Moritz Leviseur, wat deelgeneem het aan die Basoeto-oorlog (1865–’66), het die dorp se eerste hospitaal help stig en ook die Nasionale Museum. Sy vrou, Sophie, het Ouma Looks Back geskryf, herinnerings aan die vroeë dae, en het bekend geword as die “Grand Old Lady of Bloemfontein”.
Wolf Ehrlich, ’n vriend van die Boeregeneraal en latere eerste minister J.B.M. Hertzog, het as senator in die Suid-Afrikaanse parlement gedien. Bloemfontein het drie Joodse burgemeesters gehad: Ehrlich (1906–’07 en 1911–’12), Ivan Haarburger (1912–’14) en Sol Harris (1929).
Proxima Centauri
Waarneming
Omdat die ster so naby was, kon sy opvlamaktiwiteit in besonderhede waargeneem word. In 1980 het die Einstein-ruimtesterrewag 'n gedetailleerde X-straalenergiekurwe van 'n opvlamming op Proxima Centauri saamgestel. Ook ander sterrewagte het opvlammings waargeneem en Proxima Centauri is sedertdien die onderwerp van bestudering deur die meeste X-straalsterrewagte, insluitende Chandra.
Bloemfontein
Joodse gemeenskap
Die gemeenskap het ’n goed ontwikkelde netwerk instellings gehad, waaronder ’n doelmatige gemeenskapsentrum vir kultuur- en opvoedingsaktiwiteite. In 1965 is ’n groot nuwe sinagoge gebou. In 1956 het die Hebreeuse gemeente, Chevra Kaddisha, talmoed tora, en liefdadigheidsinstellings saamgespan om die Verenigde Hebreeuse Instellings van Bloemfontein te vorm.
Proxima Centauri
Waarneming
In 2016 het die Internasionale Sterrekundige Vereniging (IAU) 'n werkgroep georganiseer om eiename vir sterre te katalogiseer en standaardiseer. Die werkgroep het die naam "Proxima Centauri" op 21 Augustus 2016 vir die ster goedgekeur en dit word nou as sulks ingesluit op die IAU se lys van goedgekeurde stername.
Bloemfontein
Joodse gemeenskap
Daar was ook onder meer ’n OVS- provinsiale komitee van de Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes en die OVS- en Noord-Kaapse Sionistiese Raad. Ook het die stad ’n klein Hervormde groep gehad. In 1967 het die Joodse gemeente 1 347 getel uit ’n totale bevolking van 119 000. Daarna het die gemeenskap, soos almal landwyd buiten in Johannesburg, Kaapstad en Durban, geleidelik gekwyn. In 1997 is die sinagoge verkoop en het die gemeenskap oorgetrek na die nou ontbinde Hervormde gemeente se tuiste. Teen 2004 het net 180 Jode in Bloemfontein oorgebly.
Proxima Centauri
Waarneming
Vanweë Proxima Centauri se suidelike deklinasie kan dit net suid van breedtegraad 27° N waargeneem word. Rooidwerge soos Proxima Centauri is te dof om met die blote oog te sien. Selfs van Alpha Centauri A of B af sal Proxima net as 'n ster van die 5de magnitude gesien word. Dit het 'n skynbare magnitude van 11, en daarom is 'n teleskoop met 'n lensopening van minstens 8 cm nodig om dit te sien, selfs as die lug baie donker is en Proxima ver bo die horison lê.
Bloemfontein
Woonbuurte
Bloemfontein se woonbuurte sluit in Heidedal in die ooste en suidooste, Bainsvlei, Woodland Hills, Brandwag, Ehrlichpark, Fauna, Fichardtpark, Fleurdal, Gardeniapark, Generaal De Wet, Hospitaalpark, Kiepersol, Lourierpark, Park-Wes, Pellissier, Uitsig, Universitas, Westdene, Wilgehof en Willows in die suide.
Proxima Centauri
Waarneming
In 2016 is die sterkste opvlamming tot in daardie stadium op Proxima Centauri waargeneem. Die optiese helderheid het met 'n faktor van 68× toegeneem tot 'n magnitude van omtrent 6,8. Daar word geraam sulke opvlammings geskied omtrent vyf keer per jaar. Omdat hulle net 'n paar minute duur, is hulle egter nie voorheen gesien nie.
Bloemfontein
Woonbuurte
Wes van Bloemfontein, is daar Langenhovenpark en noord van die stad Arboretum, Baysvalley, Bayswater, Dan Pienaar, Heliconhoogte, Heuwelsig, Hillsboro, Hillside, Hilton, Naval Hill, Navalsig, Noordhoek, Pentagonpark, Panoramapark en Waverley.
Proxima Centauri
Fisiese eienskappe
Proxima Centauri is 'n rooidwerg; dit behoort tot die hoofreeks op die Hertzsprung-Russell-diagram en is van spektraaltipe M5,5. Die "M5,5" beteken die ster is 'n M-tipe dwergster met 'n lae massa, 'n rooierige kleur en 'n effektiewe temperatuur van sowat 3,000 K. Sy absolute magnitude, soos gesien vanaf 'n afstand van 10 parsek, is 15,5. Sy algehele helderheid oor alle golflengtes is 0,17% dié van die Son, maar oor die golflengtes van sigbare lig het dit net 0,0056% van die Son se ligsterkte. Meer as 85% van die lig wat dit uitstraal, is in infrarooigolflengtes.
Bloemfontein
Woonbuurte
In die noordooste kan Roodewal en Vallombrosa gevind word. Die hoofsaaklik swart woonbuurte is Rocklands, Phahameng, Phelindaba, Bloemanda, Bochabela en die historiese Batho met die Maphikela-huis, waar die ANC gestig is. Oos van Bloemfontein is Botshabelo en Thaba Nchu.
Paaie
Bloemfontein se nasionale en streekpaaie is soos volg: Die N1, 'n hoofpad wat tussen Kaapstad in die suidweste en Johannesburg en Zimbabwe in die noorde loop, loop wes van die stad verby. Die N8 loop oos/wes en verbind Bloemfontein met Kimberley en Maseru, die hoofstad van Lesotho. Bloemfontein is ook die noordelike eindpunt van die N6 wat rofweg suidwaarts loop na die hawestad Oos-Londen. By 'n kruising net voor die stad word die N6 die M30. Dié pad eindig in 'n wisselaar met die N1.
Daar is ook tweesyfer-R-roetes. Die R64 is die ou pad na Kimberley deur Dealesville en Boshof. Dit eindig by die N1. Die R30 eindig by die N1 noord van die stad. Dit is die pad na Welkom en loop deur Brandfort en Theunissen. Dit loop verder na Rustenburg.
Drie driesyfer-R-roetes begin in Bloemfontein. Die R706 begin by die N8 in die middestad en loop suidwes na Jagersfontein en Fauresmith. Die R702 begin ook by die N8 in die middestad, maar loop suidoos na Dewetsdorp en Wepener. Die derde R-roete, die R700, begin suid van die middestad by die M30 en loop noord. Dit kruis die N8 en N1 op pad na Bultfontein.
Bloemfontein het daarbenewens verskeie metropolitaanse of M-roetes. Dié paaie word onafhanklik van dié in ander stede in Suid-Afrika genommer.
Spoorlyne
'n Treinspoor is in 1890 gebou om Bloemfontein met Kaapstad te verbind. Omdat Bloemfontein sentraal geleë is, lê dit tans aan die groot spoorroete tussen Kaapstad en Johannesburg, terwyl treine daagliks na en van stede soos Port Elizabeth, Oos-Londen en ander stede loop.
Lugvervoer
Bloemfontein het twee lughawens: die New Tempe Aerodrome en die Bram Fischer Internasionale Lughawe. Die Tempe-lughawe het geen geskeduleerde vlugte nie, maar word as opleidingsgerief gebruik. Bram Fischer het geskeduleerde vlugte na al die groot stede.
Geïntegreerde Vervoernetwerk
In Oktober 2016 het die Mangaung-munisipaliteit en verskeie taxiverenigings 'n ooreenkoms bereik oor die Geïntegreerde Vervoernetwerk, wat tans in aanbou is. Die projek bestaan uit twee fases – in die eerste fase word buslane in die stad gebou en in die tweede fase bushaltes en -stasies.
Onderwys
Van die skole in Bloemfontein sluit in:
Proxima Centauri
Fisiese eienskappe
In 1998 is vasgestel Proxima Centauri voltooi 'n volle rotasie elke 83,5 dae. Dit is later aangepas tot 82,6 dae.
Vanweë sy lae massa is die binnekant van die ster heeltemal konvekties, en daarom beweeg energie na die buitekant danksy die fisiese beweging van plasma, eerder as deur stralingsprosesse. Dié konveksie beteken die helium-as wat oorbly ná die termonukleêre fusie van waterstof versamel nie in die kern nie, maar word deur die hele ster gesirkuleer. Anders as die Son, wat net 10% van sy totale waterstofvoorraad sal verbrand voordat hy die hoofreeks verlaat, sal Proxima Centauri byna al sy brandstof gebruik voordat die fusie van waterstof eindig.
Konveksie word verbind met die opwekking en instandhouding van 'n magneetveld. Die magnetiese energie van dié veld word op die oppervlak vrygestel deur steropvlammings wat vir 'n kort rukkie (tot net 10 sekondes) die algehele ligsterkte van die ster verhoog. Op 1 Mei 2019 was 'n kort, maar uiterste vlam die helderste wat nog waargeneem is, met 'n verre-ultraviolet-uitstraling van 2 erg. Dié vlamme kan net so groot soos die ster word en temperature van tot 27 miljoen K bereik – warm genoeg om X-strale uit te straal. Proxima Centauri se X-straalsterkte wanneer dit nie opvlam nie, is min of meer dieselfde as dié van die veel groter Son.
Bloemfontein
Geografie en klimaat
Gemiddelde dagtemperature wissel van 16 °C in Junie tot 32 °C in Januarie. Die omgewing is die koudste in Julie wanneer die kwik in die loop van 'n wintersnag gemiddeld tot -2 °C daal.
Ekonomiese basis
Onderwys (Universiteit van die Vrystaat en Sentrale Universiteit vir Tegnologie), ligte nywerhede, spoorwegaanleg (sedert laat 1990's in mindere mate), Provinsiale administrasie en Mangaung metro-munisipaliteit.
Proxima Centauri
Fisiese eienskappe
Proxima Centauri se chromosfeer is aktief en sy spektrum toon sterk emissielyne van enkelgeïoniseerde magnesium op 'n golflengte van 280 nm. Sowat 88% van die ster se oppervlak is dalk aktief. Dié persentasie is veel hoër as by die Son, selfs op die hoogtepunt van die Son se aktiwiteitsiklus. Selfs in stil tye sonder opvlammings verhoog dié aktiwiteit die koronatemperatuur van Proxima Centauri tot 3,5 miljoen K, in vergelyking met die 2 miljoen K van die Son se korona.
Bloemfontein
Sport
Die Vrystaatstadion en die omliggende sportkompleks is van die vernaamste sportgeriewe in Bloemfontein en die Vrystaat. Dit is al tydens geleenthede soos die Rugbywêreldbeker 1995, Afrikanasiesbeker 1996, FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010 benut. Die stad beskik ook oor ander sportplekke, insluitende sportgeriewe van die Universiteit van die Vrystaat, skole en ander sportklubs. Van die ander stadions in Bloemfontein sluit in Mangaung-ovaal, Dr. Petrus Molemela-stadion en Clive Solomons-stadion.
Proxima Centauri
Fisiese eienskappe
Proxima Centauri se algehele aktiwiteitsvlak word as laag beskou in vergelyking met ander rooidwerge, wat ooreenstem met die ster se geraamde ouderdom van 4,85 miljard jaar, want die aktiwiteitsvlak van 'n rooidwerg sal na verwagting oor miljarde jare afneem namate sy sterrotasietempo afneem. Dit lyk of die aktiwiteitsvlak wissel met 'n tydperk van rofweg 442 dae, wat korter is as die Son se siklus van 11 jaar.
Agostinho Neto
António Agostinho Neto (17 September 1922 - 10 September 1979) was die eerste president van Angola (1975–1979), nadat hy die Populêre Beweging vir die Bevryding van Angola (MPLA) gelei het in die oorlog vir onafhanklikheid (1961–1974). Hy het tot en met sy dood die MPLA in die burgeroorlog gelei (1975-2002). Hy is ook bekend vir sy literêre aktiwiteite en word beskou as Angola se mees vooraanstaande digter. Sy verjaardag word gevier as Nasionale Heldedag, welke 'n openbare vakansiedag in Angola is.
Proxima Centauri
Fisiese eienskappe
Proxima Centauri het 'n relatief swak sterwind, met nie meer as 20% van die massverliestempo van die sonwind nie. Omdat die ster baie kleiner as die Son is, kan die massaverlies per oppervlakeenheid van Proxima Centauri agt keer dié van die Son se oppervlak wees.
Bloemfontein
Sport
Bloemfontein is saam met die nabygeleë Botshabelo die tuiste van Bloemfontein Celtic wat in die Premier Sokkerliga meeding.
Proxima Centauri
Fisiese eienskappe
'n Rooidwerg met die massa van Proxima Centauri sal sowat 4 biljoen jaar in die hoofreeks bly. Namate die verhouding van helium toeneem vanweë die verbranding van waterstof, sal die ster kleiner en warmer word en eindelik verander in 'n sogenaamde "blou dwerg". Naby die einde van dié tydperk sal dit aansienlik helderder word en tot 2,5% van die Son se ligsterkte bereik. Dit sal enige liggame wat om hom wentel, vir 'n tydperk van miljarde jare verhit.
Bloemfontein
Sport
Bloemfontein se Vrystaatstadion huisves twee rugbyspanne: die Cheetahs wat in die Pro14 meeding en die Vrystaat Cheetahs wat in die plaaslike Curriebeker speel. Die Vrystaat Cheetahs kon in 2005 die Curriebeker inpalm, nadat hulle die Blou Bulle geklop het, in 2006 het hulle die eindstryd teen die Blou Bulle getrek en kon die Curriebeker in 2007 behou toe hulle die Goue Leeus geklop het. Vervolgens was die Vrystaat Cheetahs tot in 2008 die kampioene, wanneer hulle versuim het om die eindstryd vir die eerste keer sedert 2004 te bereik. In 2009 kon die Vrystaat Cheetahs die eindstryd bereik, maar hulle was nie in staat om die Blou Bulle op Loftus Versfeld te verslaan nie. In 2016 het die Vrystaat Cheetahs die beker na 'n perfekte seisoen ingepalm en die Blou Bulle tuis in Bloemfontein geklop.
Die Knights-krieketspan verteenwoordig die Vrystaat en die Noord-Kaap op Mangaung-ovaal wat tot die Vrystaatstadionkompleks behoort. Bloemfontein is 'n gereelde aanbieder van internasionale en plaaslike kriekettoernooie. Tydens die Krieketwêreldbeker 2003 is vyf wedstryde in Bloemfontein se Mangaung-ovaal beslis.
Proxima Centauri
Afstand en beweging
Gebaseer op 'n parallaks van 768.067 mas is Proxima Centauri 4,2465 ligjare van die Son af. Van die Aarde af gesien, is Proxima Centauri met 2,18 grade van Alpha Centauri geskei, of vier keer die hoekdeursnee van die volmaan. Proxima Centauri het 'n relatief groot eiebeweging en beweeg 3,85 boogsekondes per jaar deur die lug. Dit het 'n radiale snelheid van 22,2 km/s in die rigting van die Son.
Onder die bekende sterre was Proxima Centauri sowat 32 000 jaar lank die naaste ster aan die Son en sal dit nog sowat 25 000 jaar lank die naaste bly. Daarna sal Alpha Centauri A en Alpha Centauri B mekaar sowat elke 79,91 jaar afwissel as die naaste ster. In 2001 het J. García-Sánchez et al. voorspel dat Proxima Centauri oor sowat 26 700 jaar op sy naaste aan die Son sal wees: binne 3,11 ligjare.
thumb|links|240px|Proxima Centauri se wentelbaan soos tans van die Aarde af gesien. Vandat Proxima Centauri ontdek is, is vermoed dat dit 'n ware metgesel van die Alpha Centauri-dubbelsterstelsel is. Data van die Hipparcos-satelliet, saam met grondgebaseerde waarnemings, het ooreengestem dat die drie sterre deur swaartekrag verbind word. Daarom word soms na Proxima as Alpha Centauri C verwys. Kervella et al. (2017) het hoëpresisie-radialesnelheidsmetings gebruik om met 'n groot mate van sekerheid te bepaal dat Proxima en Alpha Centauri gravitasioneel gebonde is.
So 'n driedubbele stelsel kan natuurlik vorm deurdat 'n ster met 'n lae massa deur 'n swaarder dubbelster van 1,5-2 sonmassas vasgevang word in die sterreswerm waarin hulle ontstaan het voordat die swerm uitmekaardryf. Akkurater metings van die radiale snelheid is egter nodig om dié hipotese te bevestig.
As Proxima Centauri tydens sy vorming aan die Alpha Centauri-stelsel verbind is, sal die sterre waarskynlik dieselfde samestelling van chemiese elemente hê. Die swaartekraginvloed van Proxima kon Alpha Centauri se protoplanetêre skyf deurmekaargekrap het. Dit sou die beweging van vlugtige stowwe soos water na die droë innerlike dele aangehelp het en moontlik so enige aardplanete in die stelsel met dié materiaal verryk het. Alternatiewelik kon Proxima Centauri later vasgevang gewees het toe die sterre naby aan mekaar beweeg het. Dit sou gelei het tot 'n hoogs eksentrieke wentelbaan, wat toe gestabiliseer is deur die galaktiese gety en ander stellêre wisselwerkings. So 'n scenario kan beteken die wentelbane van Proxima Centauri se planete het 'n veel kleiner kans gehad om deur Alpha Centauri versteur te word. Daar word voorspel dat namate die Alpha Centauri-dubbelster evolueer en massa verloor, Proxima Centauri oor sowat 3,5 miljard jaar van die dubbelster sal begin wegbeweeg.
Ses enkelsterre, twee dubbelsterre en 'n driedubbele ster het dieselfde algemene beweging deur die lug as Proxima Centauri en die Alpha Centauri-stelsel, onder meer γ2 Normae en Gliese 676. Die ruimtesnelhede van dié sterre is almal binne 10 km/s van Alpha Centauri se sonderlinge beweging. Hulle kan dus 'n bewegende stergroep vorm wat sou dui op 'n gedeelde plek van oorsprong, soos in 'n sterreswerm.
Planeetstelsel
Teen 2022 is drie planete om Proxima Centauri ontdek. Een is onder die ligstes wat nog deur radiale snelheid bespeur is (d), een naby aan die Aarde se grootte in die bewoonbare sone (b) en 'n moontlike gasdwerg wat veel verder as die ander twee van die ster af is (c).
Sedert die eerste eksoplanete ontdek is, is daar al 'n soektog na eksoplanete in die Alpha Centauri-stelsel. Die aktiwiteitsvlak van die ster veroorsaak ruis en bemoeilik so die waarneming van 'n metgesel met behulp van radiale snelheid. In 1998 het 'n ondersoek van Proxima Centauri met die "Faint Object Spectrograph" aan boord van die Hubble-ruimteteleskoop blykbaar bewyse gelewer van 'n metgesel wat op 'n afstand van sowat 0,5 AE wentel. In 'n daaropvolgende soektog met die "Wide Field Planetary Camera 2" is geen metgesel gevind nie.
Sedertdien is drie planete (twee bevestig en een kandidaat) in 'n wentelbaan om Proxima Centauri ontdek.
Planeet b
thumb|240px|'n Kunstenaar se voorstelling van Proxima Centauri b, met Proxima en die Alpha Centauri-dubbelsterstelsel op die agtergrond. thumb|240px|'n Voorstelling van Proxima Centauri d.
Proxima Centauri b, of Alpha Centauri Cb, wentel op 'n afstand van rofweg 0,05 AE om die ster, met 'n wentelperiode van sowat 11,2 aarddae. Sy massa is na raming minstens 1,17 keer dié van die Aarde. Die planeet se temperatuur is na raming binne die omvang waar water op sy oppervlak as vloeistof kan bestaan en dit is in die ster se bewoonbare sone.
Die eerste aanduiding van Proxima Centauri b se bestaan is in 2013 deur Mikko Tuomi van die Universiteit van Hertfordshire ontdek in argiefwaarnemingsdata.
'n Span sterrekundiges het later sy ontdekking bevestig.
Planeet c
Proxima Centauri c is 'n kandidaat-Superaarde of gasdwerg van sowat 7 aardmassas wat elke sowat 1 900 dae rofweg 1,5 AE van die ster af om hom wentel. As dit die stelsel se Aarde was, sou Proxima Centauri c gelykstaande aan Neptunus gewees het. Vanweë sy groot afstand van die ster af is dit waarskynlik nie bewoon nie. Dit het 'n lae temperatuur van sowat 39 K.
Die Italiaanse astrofisikus Mario Damasso en sy kollegas het dit in April 2019 die eerste waargeneem.
Dit is in 2020 met Hubble-data van omstreeks 1995 bevestig, maar wetenskaplikes is nie heeltemal seker nie. As dit wel Proxima Centauri c is wat hulle bevestig het, is dit te helder vir 'n planeet van sy massa en ouderdom, wat kan beteken die planeet het 'n ringstelsel met 'n radius van sowat 5 Jupiter-radiusse.
Planet d
In 2019 het 'ns pan sterrekundiges weer deur date van ESPRESSO oor Proxima Centauri b gegaan om sy massa te herbereken. Hulle het toe nog 'n radialesnelheidspiek gekry met 'n tydperk van 5,15 dae. Hulle het geraam dat as dit 'n planeet was, dit nie kleiner as 0,29 aardmassas sou wees nie. Verdere ontleding het daartoe gelei dat die ontdekking bevestig is en in Februarie 2022 aangekondig is.
Ander ontdekkings
In 2017 het 'n span sterrekundiges wat ALMA gebruik het, berig dat hulle 'n gordel koue stof waargeneem het wat om Proxima Centauri wentel op 'n afstand van 1-4 AE. Dié stof het 'n temperatuur van sowat 40 K en 'n totale geraamde massa van 1% van die Aarde s'n. Hulle het tentatief twee bykomende verskynsels waargeneem: 'n koue gordel met 'n temperatuur van 10 K sowat 30 AE van die ster af en 'n kompakte emissiebron sowat 1,2 boogsekondes van die ster af. Daar was ook 'n aanduiding van 'n warm gordel op 'n afstand van 0,4 AE. By nader ondersoek is egter vasgestel dié emissies is hoogs waarskynlik vanweë 'n groot opvlamming deur die ster in Maart 2017. Die teenwoordigheid van stof is nie nodig om die waarnemings te vorm nie.
Bewoonbaarheid
Voor die ontdekking van Proxima Centauri b het die TV-dokumentêr Alien Worlds gehipotetiseer dat 'n lewe-onderhoudende planeet dalk in 'n wentelbaan om Proxima Centauri of ander rooidwerge kan voorkom. So 'n planeet sal in die bewoonbare sone van Proxima Centauri lê wat sowat 0,023-0,054 AE van die ster af is. Dit sal 'n wentelperiode van 3,6-14 dae hê.
'n Planeet wat in dié sone wentel, kan in 'n gebonde rotasie om die ster wees. As die eksentrisiteit van dié hipotetiese planeet laag is, sal Proxima Centauri min in die planeet se lugruim beweeg en sal die helfte van die planeet heeltyd dag hê en die ander helfte heeltyd nag. Die teenwoordigheid van 'n atmosfeer kan dien om die energie van die verligte kant na die donker kant te versprei.
Proxima Centauri se opvlammings kan die atmosfeer van 'n planeet in sy bewoonbare sone vernietig, maar die dokumentêr se wetenskaplikes was van mening dat dié struikelblok oorkom kan word. Gibor Basri van die Universiteit van Kalifornië, Berkeley het gesê: "Niemand het nog [enige] stok in die wiel vir bewoonbaarheid gevind nie." Een bekommernis was byvoorbeeld dat die strome gelaaide deeltjies van die ster se opvlammings enige planeet daarnaby se atmosfeer kan wegstroop.
As die planeet 'n sterk magneetveld het, sal die veld egter die deeltjies wegkaats. Selfs die stadige rotasie van 'n gebonde planeet, wat net een keer in die rondte draai vir elke keer dat hy om die ster wentel, sal genoeg wees om 'n magneetveld op te wek, solank 'n deel van die planeet se binnekant gesmelt bly.
Ander wetenskaplikes, veral aanhangers van die Seldsame Aarde-hipotese, stem nie saam dat rooidwerge lewe kan onderhou nie.
In Desember 2020 is aangekondig 'n kandidaat-SETI-radiosein kan van die ster af kom. Later is vasgestel die sein was 'n mensgemaakte radiosteuring.
Toekomstige verkenning
links|240px|thumb|Die Son soos gesien van die Alpha Centauri-stelsel af, met die gebruik van die program [[Celestia.]]
Vanweë die ster se nabyheid aan die Aarde, is Proxima Centauri al voorgestel as 'n verbyvlugbestemming vir interstellêre reise. As konvensionele aandrywingstegnologie gebruik word, sal dit 'n ruimtetuig waarskynlik duisende jare kos om Proxima Centauri te bereik. Voyager 1, wat nou teen 17 km/s relatief tot die Son beweeg, sou Proxima oor sowat 73 775 jaar bereik het as hy in die ster se rigting beweeg het. 'n Stadig bewegende tuig sal net 'n paar tienduisend jaar hê om Proxima Centauri te bereik naby sy naaste afstand aan die Son, voordat die ster uit bereik beweeg.
Kernpulsaandrywing kan die duurte van so 'n reis tot 'n eeu verkort, en dié idee het verskeie projekte geïnspireer, soos Projek Orion, Projek Daedalus en Projek Longshot.
Projek Breakthrough Starshot het ten doel om die Alpha Centauri-stelsel binne die eerste helfte van die 21ste eeu te bereik met mikrotuie wat teen 20% van die ligsnelheid aangedryf word deur Aardgebaseerde lasers van sowat 100 gigawatt. Die tuie sal 'n verbyvlug van Proxima Centauri uitvoer om foto's te neem en data te versamel van sy planete se atmosferiese samestellings. Dit sal 4,25 jaar duur om die inligting terug te stuur Aarde toe.
Van Proxima Centauri af sal die Son lyk soos 'n helder ster met 'n magnitude van 0,4 in die sterrebeeld Kassiopeia, wat ooreenstem met die helderheid van Achernar of Procyon soos gesien van die Aarde af.
413
Die jaar 413 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 13de jaar van die 5de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Provence
Die huidige Franse naam is afgelei van die Latynse Provincia, soos hierdie deel van die provinsie Gallia Narbonensis in die omgangstaal van Romeine genoem is. In die Romeinse tydperk het 'n groot aantal veterane van die Romeinse leër hulle hier in nuutgestigte Romeinse nedersettings, sogenaamde coloniae, gevestig en sodoende bygedra tot die vinnige Romanisering van die gebied en die daarstelling van moderne Romeinse infrastruktuur - met paaie, brûe, waterleidings, Romeinse baddens, tempels, amfiteaters en ander geriewe.
Pieter Strauss
Lewe en werk
Na skool doen hy sy verpligte militêre diensplig, waartydens hy in Noord-Namibië kennis maak met die wrede werklikheid van oorlog. Aan die Universiteit van Stellenbosch behaal hy dan die B.A.-graad en B.A. Honneurs-graad in Afrikaans en Nederlands. Hier is hy lid van die Letterkundige Laboratorium onder leiding van Lina Spies en redakteur van Penseel, 'n tydskrif vir studente digters en skrywers. Hy bekwaam homself as onderwyser en is as Afrikaans onderwyser verbonde aan die Hoërskool Stellenberg in Bellville. As bedrewe musikant is hy lid van die orkes Tokkel los! Hierdie orkes sing van sy komposisies en toonsettings en neem ook daarvan op CD op, onder andere op die CD “Hartlangs huis toe”. Vir Die Burger lewer hy gereeld artikels oor die Noord-Kaap en sy mense. Hy is getroud met Johanna en hulle het twee seuns, Petri en Dian.
Provence
Gedurende die 19de eeu het Provence se kusdorpe tot gewilde vakansieoorde ontwikkel wat welvarendes uit heel Europa gelok het. In 1834 het 'n Britse adellike, lord Brougham, Cannes met sy aangename Middellandse Seeklimaat as 'n geskikte verblyfplek gedurende die wintermaande ontdek. Steeds meer van sy welvarende landgenote het na Cannes gekom om die Engelse winternewels te ontvlug, en kort voor lank het ook welgestelde Franse en Russiese toeriste in sy voetspore gevolg.
Pieter Strauss
Skryfwerk
Van sy gedigte en kortverhale word opgeneem in literêre en ander tydskrifte, soos Stet, Tydskrif vir Letterkunde, Upstream, New Contrast, Huisgenoot en De Kat, terwyl hy ook op die webwerf van LitNet publiseer. Sy verse word opgeneem in “Nuwe stemme I” en ook in André P. Brink se “Groot verseboek”. Sy gedigte in “Nuwe stemme” behandel onder andere gedigte oor Jonker Afrikaner en Hendrik Witbooi, wat van toepassing gemaak word op die moderne jong man se ervaring van geweld. Saam met Adinda Vermaak is hy medesamesteller van “Rymreise”, 'n poësie-bloemlesing gemik op die skole mark.
Provence
In 1887 het die Franse romanskrywer Stéphen Liégeard (1830–1925), wat self lankal in vergetelheid geraak het, in een van sy werke 'n treffende naam aan die Alpekuslandskap van Provence gegee wat 'n sinoniem vir die plaaslike simfonie van kleure, betowerende landskapsvorme en luukse toerisme met alle moderne gerieflikhede geword het - Côte d'Azur, die Asuurblou Kus.
Pieter Strauss
Skryfwerk
Sy grootste bydrae maak hy egter met sy Noord-Kaapse stories, wat in verskeie versamelings saamgebundel word. “Fluitwiel!” is 'n bundel kontreiverhale uit die Hantam, Boesmanland en Namakwaland, vertel in die kontreitaal en verwysend na hierdie mense se unieke leefwyse en kultuur. “Tussen kokerboom en kaiingklip” vertel met humor en deernis in die outentieke Boesmanland se taal oor gewone mense se pogings om 'n bestaan te maak in hierdie ongenaakbare deel van die wêreld. Baie van die stories is grappig, maar sommige raak ook universele kwessies aan wat die verhale tydloos maak, terwyl die opteken van die streek se taal van taalkundige belang is. “Bitterboela en soetgousblom” vertel 'n paar humoristiese stories uit die kontrei, wat groot liegstories en spookstories insluit, maar bevat ook 'n aantal verhale met diepgang oor Boesman-digters soos //Kabbo, waarin die onreg wat hierdie volksgroep oor die jare aangedoen is, aandag kry. Die titel vat reeds die soet en die suur van die verhale saam. Voor en agterin die boek is daar kaarte van Boesmanland en die boek sluit af met sowat vyftien bladsye woordverklarings en gesegdes. Van sy kortverhale word opgeneem in versamel bundels soos “Blaaskans”, “Alles goed en wel”, “Spekskiet!” en “Sweef en ander verhale”. Uit die geskrifte van E. de Roubaix stel hy die bloemlesing “Vlam uit die vlaktes” saam.
Provence
Geografie
Die huidige départements Alpes-de-Haute-Provence, Var, Vaucluse en Bouches-du-Rhône maak deel uit van die historiese gebied Provence. Hulle vorm saam met die départements Hautes-Alpes en Alpes-Maritimes die administratiewe région Provence-Alpes-Côte d'Azur. Die onafhanklike vorstedom Monaco lê halfpad tussen Nice en die Frans-Italiaanse grens.
Pieter Strauss
Publikasie
2003 - Fluitwiel!
Provence
Geografie
Provence bevat 'n wye verskeidenheid landskapsvorme, wat van die vrugbare riviervallei van die Rhône in die weste tot by die berglandskap van die Seealpe in die ooste strek (met Mont Ventoux, die Luberon en die Alpilles as die belangrikste berggebiede). Die suidelike kusgebiede langs die Middellandse See word onder meer deur die vleilandskap van Camargue gekenmerk.
Pieter Strauss
Publikasie
2006 - Tussen kokerboom en kaiingklip
Provence
Geografie
Die reliëf van Provence word deur heuwellandskappe oorheers. Erosie, wat as gevolg van die swaar somerreëns 'n tipiese verskynsel in Provence is, het diep bergklowe en ravyne gevorm. Die kusgebied van Cassis staan bekend vir sy steil rotswande, wat soms meer as 500 meter hoog is, en les calanques, klein fjorde met soms skouspelagtige rotsformasies en grotte. Die hoogland van Provence in die noorde spog met die hoogs geleë dorp in Europa (St. Veran, wat 2 020 meter bo seevlak lê), die hoogs geleë stad (Briançon, 1 326 meter bo seevlak) en die grootste kunsmatige meer van Frankryk, die Lac de Serre-Ponçon, wat ná die oprigting van 'n dam in die Durancerivier ontstaan het.
Die Verdon, 'n takrivier van die Durance, het ravyne met 'n lengte van veertig kilometer en steil rotswande met 'n hoogte tussen 200 en 800 meter in die kalkgesteente van sy omgewing gesny. Grotte, watervalle en buitengewone rotsformasies kenmerk die gebied. Twee waterkragsentrales in die Verdonrivier, Castillon en Chaudanne, en een by die dam van die Sainte-Croixmeer lewer elektrisiteit vir die metropolitaanse gebied van Marseille op, terwyl die Sainte-Croixmeer Marseille van drinkwater voorsien.
Pieter Strauss
Publikasie
Samesteller
Provence
Geografie
Danksy die baie gematigde klimaat het Provence tot een van die belangrikste Franse reisbestemmings ontwikkel. Die somers is baie warm en droog, terwyl die winters in die kusgebied baie mild, vogtig in die oostelike deel en koud in die berglandskap van die noorde is. Die temperatuurverskil tussen somer en winter is in die hoogland van die Verdonrivier net vier tot ses °C. Die flora in die warmer gedeelte langs die kus het by die droë klimaat aangepas en word veral deur die garrigue oorheers. Veldbrande kom dikwels voor in die gebied.
Pieter Strauss
Publikasie
2010 - Vlam uit die vlaktes – E. de Roubaix
2011 - Rymreise (saam met Adinda Vermaak)
Provence
Geografie
Die belangrikste Provensaalse stede is Marseille, die historiese hoofstad en huidige administratiewe sentrum van die département Bouches-du-Rhône en die région Provence-Alpes-Côte-d'Azur, Nice, Toulon, Cannes, Aix-en-Provence, Avignon, Arles en Orange.
Geskiedenis
In die antieke tydperk maak Provence deel uit van die Narbonensis. Sy oorspronklike bewoners is Liguriërs en later ook Kelte, tog begin ook die Grieke en Fenisiërs sedert 600 v.C. kolonies langs die kus van Provence stig. Die Griekse stad Massilia (die huidige Marseille) ontwikkel tot een van die belangrikste handelsentrums van die Middellandse See. Sedert die 2de eeu v.C. het 'n groot aantal Romeinse setlaars hulle in die gebied gevestig wat uiteindelik by die Romeinse Ryk ingelyf is. Die naam Provence, afgelei van die Latynse provincia ("provinsie"), verwys enersyds na die feit dat Provence een van die eerste en mees geromaniseerde provinsies van die Romeinse Ryk was, maar insinueer ook dat die gebied veraf van die moederland of enige ander beduidende sentrum geleë was. Die Romeinse skrywer Plinius die Ouere het die streek as 'n "tweede Italië" beskryf wat, net soos die Romeinse kernland Italia, groot hoeveelhede olyfolie en graan opgelewer het. Hier, veraf van Rome, was die lewe en klimaat vir hom aangenamer, en die land was vrugbaarder.
Ná die ondergang van die Romeinse Ryk het die gebied onder die herhaalde invalle van vreemde volke gely. Die Wes-Gote het Provence in die 5de eeu verower, die Franke in die 6de eeu en die Arabiere in die 8ste eeu.
In 843 het Provence 'n deel van die Frankiese ryk van Lothar I geword. Ná sy afsterwe in 855 het die gebied onder die heerskappy van Lothar se jongste seun Karel feitlik selfregerende status gekry danksy die selfbewuste optrede van die plaaslike adel. Die opkoms van die feodalisme teen die einde van die 9de eeu het tot politieke anargie gelei.
In die tydperk tussen 1032 en 1246 het Provence deel uitgemaak van die Heilige Romeinse Ryk, tog het destydse heersers min belang in die gebied gestel. Die moeilike politieke situasie en die gebrek aan militêre beskerming het van Provence 'n geskikte teiken vir die strooptogte van Berberse seerowers uit Noord-Afrika gemaak.
Tot by die einde van die 12de eeu is Provence feitlik deur plaaslike grawe oorheers, alhoewel die grawe van Toulouse net soos dié van Barcelona aanspraak gemaak het op die heerskappy oor Provence. Die grawe van Barcelona en Aragón het uiteindelik in 1154 daarin geslaag om Provence by hulle gebied in te lyf.
Met die uitsterwe van die Katalaanse grawe het Provence in die jaar 1246 'n leengebied van die Franse kroon geword en onder die heerskappy van Karel van Anjou, die hoof van die Angevin-dinastie en broer van die Franse koning Lodewyk IX, gestaan. Karel het hom vir die ekonomiese ontwikkeling van die gebied beywer en 'n gevorderde administratiewe en regstelsel ingestel. Hy het Provence in 1266 verlaat om eers in Napels en later in Palermo te bly. Provence is in hierdie tydperk deur Karel se bekwame beamptes regeer. Die noue handelsbande met Napels en die verskuiwing van die pouslike hoofkwartier vanuit Rome na Avignon het 'n baie gunstige uitwerking op die plaaslike ekonomie gehad. In die 14de eeu het Provence tot een van die welvarendste gebiede in Europa ontwikkel.
Jon Huertas
Jon Huertas (gebore 23 Oktober 1976) is 'n Amerikaanse akteur, vervaardiger, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Imprisoned en in die televisiereekse Castle (2009) en This Is Us (2016).
Sol Plaatje Prys vir Vertaling
Die Sol Plaatje Prys vir Vertaling is 'n letterkundige toekenning deur die Engelse Akademie van Suid-Afrika vir 'n vertaling uit 'n amptelike Suid-Afrikaanse taal in Engels, ter nagedagtenis aan Sol Plaatjie. Die prys word sedert 2007 toegeken.
Noordeiland
Die Noordeiland (Engels: North Island, Māori: Te Ika-a-Māui ) vorm saam met die Suideiland die twee hoofeilande van Nieu-Seeland; hulle word deur die Cookstraat van mekaar geskei. Die Noordeiland het 'n oppervlakte van 113 729 km² en 'n bevolking van 3 749 200 in 2018 gehad. Dit is die 14de grootste eiland ter wêreld, die tweede grootste van Nieu-Seeland en die mees bevolkte eiland van die eilandnasie.
Die Noordeiland grens in die weste aan die Tasmansee en in die ooste aan die oop Suidelike Stille Oseaan. Oorkant die Tasmansee is Australië geleë.
Humansdorp
Geskiedenis
Die dorp se ontstaan kan terugvoer word na die afstiging van die NG gemeente Humansdorp in 1849 van die NG gemeente Uitenhage. M.G. Human het in latere jare 'n stuk grond aan die Kerkraad van die NG Gemeente Humansdorp geskenk waarop dorpserwe uitgelê is in 1853. Aanvanklik was die kerkgebou opgerig te Kerkplaas in die distrik. Met die ontwikkeling van die dorpserwe het die kerkgebou geskuif na die nuwe dorp wat knus ontwikkel het naby die Kromrivier.
Ligging en afstande
Humansdorp is baie strategies geleë, slegs 15 km van die bekende branderplankmekka Jeffreysbaai.
Die bekende Roete 62 begin hier.
Landboubedrywighede
Vandag is Humansdorp die hartklop van die Kougastreek. Daar kan tereg verwys word na die streek as die "melkspens" van Suid-Afrika. Die Woodlands-melkery se aanleg is in die nywerheidsgebied, Panorama, geleë. Humansdorp is ook die sentrale punt van landboubedrywighede vir die nabye distrikte van die Gamtoosvallei, Langkloof en Tsitsikamma. Die Humansdorp Koöperasie is ook op die dorp geleë, met 'n ryk geskiedenis van diens aan die landbougemeenskap.
Skole en hospitale
Die dorp beskik oor 'n hele aantal skole ondermeer die Laerskool Stulting, Graslaagte, Kruisfontein en Mzingizi. Die Hoërskole van Humansdorp is Nico Malan, Humansdorp Sekondêr en Lungiso. Die eerste vennootskapshospitaal in die Oos-Kaap was ook in 2005 op Humansdorp gevestig. Die vennootskap tussen die Oos-Kaapse Departement van Gesondheid en die Life-Hospitaalgroep het gelei tot die Kouga Vennootskapshospitaal wat uit twee afdelings bestaan, naamlik die Humansdorp Provinsiale (Staats-) Hospitaal en die Isivivana Privaat Hospitaal.
Joseph Pilato
Joseph Pilato (16 Maart 1949- 24 Maart 2019) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Dawn of the Dead (1978), Effects (1980), Day of the Dead (1985), en Pulp Fiction (1994).
Lili Taylor
Lili Taylor (gebore 20 Februarie 1967) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente I Shot Andy Warhol (1996) en The Conjuring (2013), en in die televisiereeks American Crime (2015).
Brades
Brades is sedert 1998 de facto die hoofstad van die eilandnasie Montserrat, 'n Britse oorsese grondgebied in die Karibiese See in Noord-Amerika. Voor 1997 was Plymouth die hoofstad en is sedert 'n vulkaniese uitbarsting in 1997' n spookdorp en de jure die hoofstad.
Guancha camura
Die spons behoort tot die genus Guancha en tot die familie Clathrinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2006 deur Rapp.
Suidpunt/Hendrik Jacob Wikar
Uitgawes
Die Berigt word vir die eerste keer in 1916 gepubliseer in die tweede deel van E.C. Godée Molbergen se Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tyd, wat volg net ná Baron van Plettenberg se eie reisbeskrywing.
In 1935 word die teks weer uitgegee as Deel XV van die publikasies deur die Van Riebeeck-Vereniging, voorsien met 'n inleiding van E.E. Mossop en taalkundige kommentaar deur J.L.M. Franken.
Afrikaans en sy Europese verlede (1976)
Die twee uittreksels uit die Berigt wat in die boek as voorbeelde geplaas is, word voorafgegaan deur 'n waardering.
Dialekwoorde uit Nederlandse volkstaal uit die 17de eeu, wat nie in die Standaardnederlands opgeneem is nie, soos "skurf" (teenoor grof, ruw), is ook te vinde in Wikar se Berigt. Ook die nuwe bybetekenis van skof ('n dagreis met 'n ossewa (van inspan tot uitspan); trekafstand; reis met enige soort voertuig) is ook in Berigt vervat.
Raidt vind egter die Afrikaanse vorme in die dag- en kasboekie van Johanna Duminy (1797, 1790-1795) oor die algemeen betroubaarder as Wikar s'n, aangesien Duminy nie geskryf het met publikasie voor oë of vir 'n amptenaar nie.
Taalgeskiedenis (1986)
Die volgende uittreksel verskyn in die teksgerigte inleidende werk, geskryf deur C.J. Conradie, wat bedoel was vir voorgraadse studente:
Uit hierdie aangehaalde stukkie maak Conradie die volgende aantekeninge:
Die slot -n val weg, omdat dit na [ə] gewoonlik nie uitgespreek word in Hollands nie; vgl. hier wegkruype, hartloope, zeekoeye, ens. Aazem is in Nederlands 'n wisselvorm van adem. Braaf as bywoord van graad (Afr. bra) kom ook in Nederlandse dialekte voor. Intervokaliese [d]-verlies - 'n neiging wat in Nederlands oorgeërf is - is te vinde in weye en sneyen. 'n Zeekoey (of zeekoe) is in Nederlands 'n soort seedier. Assagaye is 'n leenwoord in Nederlands via Frans uit Spaans of Portugees ontleen. Hazaardeerlijk (riskant) is 'n Franse leenwoord. Teenwoordige deelwoorde soos navolgende en zijnde is skeppings wat dikwels in gekunstelde skryftaal voorkom; daarvan is Wikar se styl betreklik vry.
In Taalgeskiedenis word die voorgraadse student dan die opdrag gegee om in die eerste paar reëls van hierdie Olifant-passasie, by twee persoonsvorme, die ontbreekte -t-uitgang ('n aanduiding van die derdepersoon - hy, sy, dit) uit te wys. Die afwyking is inderdaad by "want wegkruype[n] help[t] niet, hy zoek[t] my op, [...]"
Die student moes ook die bepaalde lidwoord soek wat twee keer by dieselfde selfstandige naamwoord verkeerd gebruik is; die student moes ook sê wat hy daaruit kan aflei. Die ooglopendste voorbeeld is "spoor", dit moet in hierdie geval "het" wees, nie "de" nie. Dit beteken moontlik dat die bepaalde lidwoorde in die volkstaal besig is om eenvormig te raak, of dat Wikar steeds met die aanleertaal sukkel, veral by die wisselende woordgeslag by polisemiese woorde wat die verskillende betekenisse van mekaar onderskei. "De spoor" bestaan wel, maar dit bedoel o.a. die spoor aan die rystewel waarmee die perd aangespoor word. Dan is daar die gebruik van "den" by zeekoey. Die leek sou kon aanvoer "den" is voorheen ná 'n voorsetsel as bepaalde lidwoord by manlike selfstandige naamwoorde gebruik; -koe(y) is egter vroulik, dit maak die hele woord dus vroulik, so "der" moes ná die voorsetsel volg, en daarom is "den" twee keer by dieselfde selfstandige naamwoord verkeerd gebruik. Maar die woord "seekoei" kan egter manlik én vroulik wees, na gelang van die dier se (onbekende) geslag. Die probleem lê eerder by "zou den" - "zou" is 'n werkwoord, nie 'n voorsetsel nie; dit moet dus "de" wees. "Met" is wel 'n voorsetsel, dáár word "den" korrek gebruik.