cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert Koch
Die miltvuurkiem
Destyds was daar in Europa 'n siekte, bekend as miltvuur, wat dikwels onder die vee voorgekom het. Hierdie siekte was so hewig dat selfs die gehardste beeste en skape siek geword en binne 'n paar uur gevrek het. 'n Doeltreffende middel teen die siekte het nie bestaan nie. Verskeie jare lank is vermoed dat miltvuur die gevolg was van besmetting deur bakterieë, maar niemand het tot in daardie stadium nog afdoende bewys daarvoor gevind nie.
Robert Koch het 'n paar monsters van diere met die siekte onder lede geneem en dit in 'n klompie muise wat hy in koutjies in sy laboratorium gehou het, gespuit. Hierdie muise het na 'n kort rukkie siek geword en toe Koch hulle doodmaak, het hy vasgestel dat hulle weefsel lewende muise kon besmet. Op hierdie manier het hy miltvuur deur twintig opeenvolgende groepe muise voortgeplant.
Labradoriet
Labradoriet, met chemiese formule (Ca,Na)(Si,Al)4O8, is 'n plagioklaas veldspaat ongeveer halfpad tussen albiet en anortiet, maar meer na die anortiet kant van die vaste oplossingsreeks. Op die fasediagram van die veldspate word gesien dat die plagioklaas veldspate se katioon-inhoud uit hoofsaaklik natrium en kalsium bestaan, met 'n kleiner hoeveelheid kalium. Die hoeveelheid Na+Ca+(kleiner hoeveelhede K) tel op tot 100%, en die persentasie van die Na- en Ca-katione bepaal die tipe veldspaat. Waar die Ca-katioon inhoud tussen 50 en 70% wissel, vorm dit die mineraal Labradoriet.
Robert Koch
Die miltvuurkiem
Ook het hy klein stukkies uit die milt van die siek muise gesny en onder sy mikroskoop gesien hoe die dodelike bakterieë in die stukkies muisweefsel groei. Teen 1876 was Koch oortuig dat die oorsaak van miltvuur daar, onder sy mikroskoop, was. Hy het aan die hoogleraar in plantkunde aan die Universiteit van Breslau, Ferdinand Cohn, geskryf en gevra of hy sy ontdekking aan hom kon kom demonstreer.
Cohn het ingestem, en na die demonstrasie was ook hy oortuig dat die bakterieë inderdaad die oorsaak van miltvuur was. Dit was die eerste onbetwisbare bewys dat bakterieë siektes in diere kon veroorsaak, en gevolglik waarskynlik ook in die mens. Koch het oornag beroemd geword. Hy het sy praktyk laat vaar en hom heeltyds op navorsing toegelê.
Kwekings vir mikrobiologie
Hoewel die wetenskaplikes in daardie jare lank reeds in staat was om bakterieë in hul laboratoriums aan te hou, was hulle verplig om hierdie kulture in 'n vloeistofmedium te kweek. Dik vleissop, aftreksels van hooi en melk was die media wat die meeste gebruik is. Die bakterieë het heel bevredigend gegroei, maar die groot nadeel van die vloeibare media was dat baie soorte bakterieë deurmekaar daarin voorgekom het. Dit was feitlik onmoontlik om hulle van mekaar te skei en 'n kultuur te verkry wat bakterieë van slegs een soort bevat het.
Koch het hierdie probleem op 'n baie vindingryke manier opgelos. Hy het 'n kleim bietjie gelatien in warm vleissop opgelos en sodoende 'n mengsel verkry wat hy voedingsgelatien genoem het. Hierdie mengsel het hy toegelaat om af te koel en toe het hy dit op 'n plat stukkie glas gesit en laat hard word. Nadat die voedingsgelatien gestol het; het hy 'n platinumdraad geneem, dit in een van sy vloeibare kulture gedoop en daarna liggies oor die oppervlak van die voedingsgelatien getrek.
Deur dit te doen, het van die onsigbare bakterieë aan die draad op die gelatien beland, en waar hulle geval het, het elkeen begin om 'n kolonie van bakterieë te vorm. Hierdie kolonies het gou sigbaar geword, en Koch, wat geweet het dat elke kolonie uit 'n enkele organisme gegroei het, was oortuig dat elke kolonie slegs een soort bakterieë bevat het. Met 'n platinumdraad het hy die kolonies afgetrek wat hy nodig gehad het vir 'n suiwer kultuur.
Tuberkulose
Net soos in die geval van miltvuur, is destyds reeds vermoed dat tuberkulose (tering) 'n aansteeklike siekte is, hoewel niemand nog in daardie stadium 'n afdoende bewys kon lewer nie. Op 24 Maart 1882 het Robert Koch die wêreld verras deur voor die Fisiologiese Vereniging van Berlyn te verklaar dat hy die bakterieë wat verantwoordelik is vir hierdie dodelike siekte ontdek het. Koch het stukkies tuberkuleuse weefsel van mense en diere wat aan tering gely het geneem, en nadat hy hulle op 'n spesiale manier gekleur het, het hy die teringkieme in die weefsel ontdek.
Maar dit was nie al nie. Hy het met veel moeite daarin geslaag om hierdie kieme te kweek in buise wat met bloedserum gevul was. Hy het selfs die siekte op hase en marmotjies oorgeplant. Agt jaar later, in 1890, het Koch aangekondig dat hy 'n stof ontdek het wat in mense gespuit kon word om longteringbesmetting die hoof te bied. Deur kulture longteringkieme met gliserien te behandel, was hy in staat om 'n ekstrak te berei wat hy tuberkulien genoem het.
Ongelukkig was tuberkulien nie so 'n wonderlike terapeutiese middel as wat Koch gehoop het nie, maar as 'n hulpmiddel in die diagnose van tuberkulose was dit van onskatbare waarde. Groot hoeveelhede van hierdie diagnostiese stof word vandag nog oor die hele wêreld gebruik.
Bainsvlei
Bainsvlei is 'n nedersetting 8 km wes van die stad Bloemfontein in die Vrystaat. Dit is vernoem na Andrew Hudson Bain, wat die plek in 1849 gekoop het.
Japan Nasionale Roete 200
Japan Nasionale Roete 200 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Joan Whitney Kramer
Joan Whitney Kramer (26 Junie 1914 – 12 Julie 1990) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Cat People (1982), The Right Stuff (1983), en Home for the Holidays (1995).
Skandinawiese Korps
duimnael|450px|regs|Die Skandinawiese Korps, foto waarskynlik op 16 Oktober 1899 geneem. Christer Uggla is in die eerste ry heel links. Ander lede wat geïdentifiseer kan word is staande, in die middel sonder bandeliers, van links na regs: (2Lt en KM) Adolf Claudelin, 2iC company Lt Erik Stålberg (swart snor), Veldkornet Johannes Flygare (bril en baard), Lt en KM  Carl David Appelgren (snor) en 2Lt William Baerentsen (Deen, snor)
Die Skandinawiese Korps (Sweeds: Skandinaviska kåren) was 'n militêre eenheid wat deur Christer Uggla gestig is, en hul by Boeremagte aangesluit het toe die Tweede Vryheidsoorlog in 1899 tussen die Boererepublieke en die Verenigde Koninkryk uitgebreek het. Die eenheid het uit ongeveer 100 Sweedse, Finse, Deense en Noorweegse vrywilligers bestaan. Die eenheid het aan die beleg van Mafeking en die Slag van Magersfontein van 10 tot 11 Desember 1899 deelgeneem waar dit swaar verliese gelei het. Die soldate wat gesneuwel het is op die slagveld begrawe. Die eenheid is weer versterk en geherorganiseer. Die oorblywende lede is egter op 27 Februarie 1900 krygsgevangene geneem met Generaal Cronjé se oorgawe by Paardeberg. Later is 'n Skandinawiese monument opgerig op die plek waar die Skandinawiese soldate gesterf het.
Nordiese immigrasie na Suid-Afrika
Nordiese immigrante was reeds aan die begin in die 17de eeu deel van Europese vestiging in Suid-Afrika. Die immigrante wat as werknemers van die VOC aangekom het, is meestal in die Afrikanerbevolking opgeneem. Vanaf 1850 het die patroon begin verander met die vestiging van Finse, Noorse en Sweedse sendeling genootskappe in Suid-Afrika asook die vestiging van Noorweegse en Sweedse gemeenskaplike nedersettings.
Immigrasie van individue uit die arm Nordiese lande het vinnig toegeneem nadat diamante in Kimberley in 1867 en goud in 1886 in die Witwatersrand ontdek is. Duisende Nordiese avonturiers, matrose, spoorwegwerkers, vakmanne en ingenieurs is deur die ekonomiese geleenthede gelok. Immigrasie uit die Nordiese lande het 'n hoogtepunt bereik tussen 1890 en 1910. Teen die einde van die tydperk was daar tussen 4 000 en 5 000 immigrante wat in die Nordiese lande gebore is in Suid-Afrika; rofweg ewe veel uit Swede, Noorweë en Denemarke met 'n kleiner aantal, meestal Sweedssprekende, Finne. Die immigrante het hulle ook ongeveer gelykop in die Kaapkolonie, Natal en Transvaal gevestig.
Stigting
Na die uitbreek van die oorlog is 'n vergadering op 12 Oktober 1899 in Pretoria gehou waar die Skandinawiese korps gestig is vir vrywilligers uit Skandinawië en Finland om magte in die Transvaal te ondersteun. Die stigter was kaptein Axel Christer Helmfrid Uggla, hoofingenieur van die Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Spoorweg Maatschappij. Die diens van die eenheid is aan die ZAR-regering aangebied wat dit aanvaar het. Model 1888 Mausergewere en 90 perde is deur die ZAR-regering verskaf en gepaste klere en uniforms is deur die komitee aangekoop. Op die eerste dag het 68 Skandinawiërs aangesluit waarvan drie vir mediese diens. Drie ossewaens is vir logistieke doeleindes aangeskaf. Johannes Flygare, 'n landmeter wat in Zoeloeland aan Lutherse sendelinge uit Swede gebore is en Afrikaans en swart tale kon praat, is as Veldkornet aangestel. Erik Stålberg wat tevore 'n adjudant-offisier in die Koninklike Sweedse leër was, was die enigste opgeleide offisier en is as luitenant aangestel en die Deen William Baerentzen as tweede luitenant. In 1899 het die eenheid uit 9 offisiere en onderoffisiere bestaan en 104 gewone rekrute waarvan 45 Swede, 24 Dene, 18 Finne, 13 Noorweërs en 13 ander nasionaliteite was. Ander nasionaliteite wat in die vrykorps verteenwoordig is was sewe Duitsers, waaronder die Jood Gustav Lindenberg uit Klerksdorp, drie Nederlanders, twee Russe en een Engelsman.
Die eenheid se hooftaak sou sabotasie-operasies wees maar hulle het ook deelgeneem aan die Beleg van Mafikeng en die Veldslae van Magersfontein en Paardeberg. Luitenant Ståhlberg het slegs ongeveer 'n week gehad om basiese militêre opleiding aan die eenheid wat min vorige militêre, wapen- of ruitervaardighede gehad het, te verskaf.
Op 16 Oktober 1899 het ongeveer 50 manne van die korps voor President Paul Kruger geparadeer voor hulle na die front vertrek het. Kruger het die eenheid toegespreek en al die vrywilligers se hande geskud.
Beleg van Mafikeng
Die eenheid wat teen die tyd ongeveer 100 man en 130 perde getel het is per spoor van Pretoria na Klerksdorp vervoer waar verdere opleiding ondergaan is. 'n Polisie-offisier het luitenant Stålberg hier met perdryopleiding bygestaan. Die troepe het van Kleksdorp af verder te perd gereis. In Polfontein moes die eenheid help met die beskerming van die Long Tom belegkanon wat na Mafeking op pad was. Op 21 Oktober 1899 is twee vrywilligers, die Sweed Carl Hultin en Noorweër Einar Olsen gewond. Olsen het later by Magersfontein omgekom.
Omnivoor
'n Omnivoor (uit Latyn: omne wat die hele ding of alles – in die meervoudsvorm – beteken; en vorare wat om te sluk, of te verorber beteken) of alleseter, is 'n dier wat sowel plantmateriaal as vleis vreet. Omnivore vertoon nie die gespesialiseerde gedrag van die karnivore of die herbivore nie; hulle soek wyd en syd na voedsel en is dus minder kwesbaar vir veranderinge in hul ekologiese stelsel. Die spysverteringstelsel van hierdie diere toon dieselfde veelsydigheid: nes herbivore, is hulle in staat om plantkomponente te verteer, maar is terselfdertyd geredelik daartoe in staat om proteïen en die ander voedselkomponente van vleis te verwerk en te absorbeer.
Harsinggrootte korreleer met die kwaliteit (voedingswaarde en hoeveelheid kalorieë) van die kos wat ingeneem word. Omnivore het volgens dié definisie 'n hoë kwaliteit dieet. Oor die algemeen is die groep omnivore intelligent. Voorbeelde hiervan is die merkwaardige intelligensie wat vertoon word in die voedselvergaringsgedrag van die beer en die kraai. Die geskiedenis van menslike ontwikkeling toon dat die aanvulling van die dieet met vleis die ontwikkeling van aansienlik groter breine verwesentlik het. 'n Groter brein vereis die verbruik van groot hoeveelhede energie en voedingstowwe.
Skandinawiese Korps
Magersfontein
regs|duimnael|450px|Hierdie Nordiese Kruise staan by die grafte van gesneuwelde Skandinawiese krygers. Die inskripsie lees:Hulle kon nie retireer, hulle kon slegs sneuwel. Ter nagedagtenis aan die Skandinawiërs wat hier gesterf het. Ook is 'n [[Skandinawiese monument opgerig ter nagedagtenis aan die lede van die Skandinawiese vrywilligerskorps wat te Magersfontein gesneuwel het.]] Op 20 November 1899 het die Skandinawiese Korps saam met die res van Generaal Cronje se mag begin beweeg om te verhoed dat die Britte onder Lord Methuen die beleg van Kimberley kon oplê. In Klerksdorp het nog 15 vrywilligers wat deur Uggla gewerf is by die eenheid aangesluit wat per trein na en van daar te perd na Jacobsdal vertrek het. Die eenheid is beveel om by genl. De la Rey by Scholtznek aan te sluit om die twee Krupp veldkanonne te verdedig.
Omnivoor
(Daarteenoor bestaan egter 'n ander wetenskaplike argument wat, veral in die werk van die antropoloog Richard Wrangham en kollegas van die Harvard-universiteit, teoretiseer dat dit die inname en kook van wortelagtige groente was wat die ontwikkeling van groter breine tot gevolg gehad het, benewens die ontwikkeling van kleiner tande, die hedendaagse proporsies van die ledemate en selfs die band tussen man en vrou).
Skandinawiese Korps
Magersfontein
In Scholtznek is verdere opleiding gedoen en het sabotasiespanne die spoorweglyn na Kimberly opgeblaas. Generaal Cronje het die eenheid na aanleiding hiervan 'n donkiewa vol plofstof en loopgraafgereedskap toegeken. 'n Demolisiespan bestaande uit tien vrywilliggers onder leiding van twee Finse deskundiges het die spoorweg op twee plekke omtrent 20 km suid van die Modderrivier vernietig.
Pelagius
Pelagius was 'n Britse (Ierse) monnik wat om en by die jaar 400 in Rome aankom. Hy leer die volgende:
Skandinawiese Korps
Magersfontein
Luitenant-Kwartiermeester Appelgren was nie by die voorpos nie maar is in die hoofverdedigingslinie gewond en het 'n paar dae later beswyk wat Luitenant-Kwartiermeester Claudelin as die laaste oorblywende offisier gelaat het. Hansen-Stoermoen van die Johannesburgse Komitee is deur Uggla gestuur om die eenheid te help. Drie grafte is gegrawe en Claudelin het die begrafnis behartig.
Pelagius
Augustinus het Pelagius direk teengestaan.
Skandinawiese Korps
Paardekraal en oorgawe
regs|duimnael|250px|Medaljes uitgereik aan lede van die Skandinawiese vrywilligerskorps. regs|duimnael|250px|Medaljes uitgereik aan lede van die Skandinawiese vrywilligerskorps.
Die swaar verliese onder die Skandinawiese helde tydens die Slag van Magersfontein het 'n skokgolf deur die Afrikanergemeenskap gestuur. Daar is besluit om die eenheid te ontbind en die oorblywende manskappe by 'n Boerekommando in te sluit. Uggla het egter aanhou om vrywilligers te werf en op 20 Januarie 1900 het 20 nuwe vrywilligers by die eenheid aangesluit onder bevel van kapt. Jens Friis, 'n Deen. Die besluit om die eenheid te ontbind is opsy gestel en die eenheid is geherorganiseer. Jens Friis is as veldkornet aan die hoof van die eenheid geplaas en die Swede Helge Fägersköld en Magnus Lang is onderskeidelik as eerste en tweede luitenant aangestel.
Op 16 Februarie 06:00 het die Britse berede eenheid die klomp begin teister en moes hulle die aanvalle 'n paar keer afweer voor hulle Klipdrift 10 km wes van Paardeberg bereik het. In die nag van 17 Februarie het die eenheid verder marsjeer met Bloemfontein as eindbestemming. Teen dagbreek het hulp kamp opgeslaan by Wolwespruit. Die volgende dag is 'n aanval deur die Britte afgeweer maar die Sweed Elof Blombergson en die Nederlander Jacob Woolf het omgekom. Die Finne, sersant Johan Viklund en vrywilliger Otto Backman, sowel as die Deense vrywilliger Peter Krohn is gevangene geneem deur die Britte. 'n Ernstige terugslag is dat die wa met proviand en wapens deur kanonvuur getref is en uitgebrand het.
Op 19 Februarie is die Sweed Oscar Cederström en die Noorweër Adolf Hansen gewond. Beide is 'n week later as krygsgevangenes gevangene geneem. Nadat genl Cronje nog vir 'n week aanhou veg het, het hy op 27 Februarie aan die Britte oorgegee en die oorblywende 47 lede van die Skandinawiese Korps is saam met die Boere krygsgevange geneem. Drie van hulle het daarin geslaag om te ontsnap voor hulle uit Simonstad verskeep is. Twee het hulself in die sand laat begrawe terwyl hulle in die see geswem het en een het oorboord gespring met 'n reddingsgordel en mes. Al drie het die Boerelinie veilig bereik.
Breëpeulvalsdoring
Die breëpeulvalsdoring (Albizia forbesii) is 'n boom wat groei in valleie en langs waterlope. Die boom kan groot word en het neerhangende takke. Dit is inheems aan Suid-Afrika (KwaZulu-Natal, Mpumalanga en Limpopo) alsmede Eswatini, Mosambiek, Tanzanië en Zimbabwe. Op die SANBI-rooilys is dit as 'veilig' (LC) gelys.
Cleavon Little
Cleavon Little (1 Junie 1939 – 22 Oktober 1992) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Vanishing Point (1971), Blazing Saddles (1974), en Once Bitten (1985), en in die televisiereeks CBS Summer Playhouse (1987).
Erica chonantha
Erica chonantha is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Pernambuco
Pernambuco (uitgespreek in Portugees [pɛʁnɐ̃ˈbuku]) is een van die 26 deelstate van Brasilië. Pernambuco se hoofstad en grootste stad, Recife, het 'n bevolking van 1 561 659 in 2009 gehad.
Mercedes-Benz A-klas (W169)
Die tweede generasie Mercedes-Benz A-klas (fabrieksbenaming W169) was 'n verbetering op die eerste A-klas (W168) wat in produksie was van 2004 tot 2012 by Mercedes-Benz se fabriek in Rastatt, Duitsland, asook by Thonburi Automotive Assembly in Bangkok, Thailand.
BWT AG
BWT AG is 'n Oostenrykse vervaardigingsonderneming van waterbehandelingstelsels met sy hoofkwartier in Mondsee.
Geskiedenis
Die geskiedenis van BWT AG begin in 1823, toe Johann Adam Benckiser in Duitsland as Benckiser Wassertechnik gestig is. Na verskeie verkrygings en samesmeltings is die onderneming in 1990 deur Andreas Weißenbacher gekoop in 'n bestuursuitkoop. Die maatskappy is in 1992 op die aandelebeurs van Wene genoteer. Die WAB-groep is die hoofaandeelhouer van BWT AG, met ongeveer 20% van die aandele wat deur verskillende aandeelhouers besit word (en ongeveer 6% deur die maatskappy (soos in Februarie 2014).
Produkte
BWT bied produkte, waterbehandelingstelsels en dienste vir:
Die produkportefeulje dek die hele spektrum van waterbehandelingstegnologie. Dit sluit in filtrasie, ioonuitruilingstelsels vir filtermedia vir demineralisasie, alternatiewe beskerming van kalkvorming, versagting van water, ontwatering, ontsmetting (UV, osoon, chloordioksied, ens.), metertegnologie, membraantegnologie- mikrofiltrering, ultrafiltrering en nanofiltrering, tru-osmose), suiwer stoomgenerators, suiwer waterdistillasie, UV-stelsels, osoongenerators, ioonuitruilmembrane, elektrolise, elektrodialise, elektrode-ionisasie, chloordioksiedopwekkers en doseerpompe. BWT ontwikkel tans ook membrane vir brandstofselle en batterye.
Motorsportborgskap
BWT het 'n wye verskeidenheid borgskappe met verskillende motorsportspanne. Die belangrikste is dat hulle hul pienk korporatiewe kleure sedert 2017 aan die Racing Point F1-span (voorheen Force India Formule Een) geleen het.
Mahayana
duimnael|links|Antieke Boeddhistiese [[stoepas in Borobodur, Indonesië.]]
Mahayana (Sanskrit: महायान, mahāyāna; mahā "groot", yāna "voertuig" of "weg") is een van die hoofstrominge in Boeddhisme. Dit het omstreeks die 1ste eeu n.C. ’n aparte Boeddhistiese beweging geword in die noordweste van Indië. In die 2de eeu het dit na China versprei. ’n Sentrale idee in die Mahayana is dié van bodhisattvas: dat alle mense verligting kan behaal en nie net Boeddha nie.
Volgens Paul Williams (1989) was die ontwikkeling van die Mahayana ’n stadige, geleidelike proses en het dit nie uit ’n skeuring ontstaan nie. Mahayana- en nie-Mahayana-monnike kon sonder onenigheid in dieselfde klooster bly, solank hulle dieselfde kloosterreëls gevolg het. Volgens Ninian Smart (1989) het die Mahayana ontstaan vanweë die spanning oor die vraag of ’n individu wat homself met behulp van dhyana inspan om tot verligting te kom, nie eintlik ’n selfsugtige daad verrig nie. Die probleem is opgelos met die idee van bodhisattvas, wat uit meelewing hul eie verlossing uitstel om ander te help verlos.
Die Mahayana word ook "die groot voertuig" genoem, in teenstelling met "die klein voertuig", of Theravada-Boeddhisme. Albei strominge bestaan egter naas mekaar, en daar is ook ander vorme van Boeddhisme.
Klein-Amsterdam
Klein-Amsterdam is ’n nedersetting in die munisipaliteit Voorst in die provinsie Gelderland in Nederland.
Waterkoedoe
Die waterkoedoe (Tragelaphus spekei) (Engels: Sitatunga) is 'n wildsbok wat in Suider-Afrika voorkom; in die noorde van Botswana, die Caprivistrook en die suide van Angola. Die bul weeg tot 114 kg en die koei tot 55 kg. Dit is 'n baie sku bok van middelslaggrootte. Dit het langerige hare en 'n wit chevronmerk tussen die oë. Die bulle is donkergrysbruin en die koeie geelbruin tot kastaiingkleurig. Daar is wit kolle op die sye en boude. Die koeie het nie horings nie. Hulle kom veral voor in oorstroomde gebiede soos die Okavangodelta. Hulle kan goed swem en hul natuurlike vyande is leeus en krokodille.
Japan Nasionale Roete 202
Japan Nasionale Roete 202 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Japan Nasionale Roete 204
Japan Nasionale Roete 204 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Koran
Die Koran (Arabies: القرآن, al-qur'ān, [alqur'ʔaːn]) is die Heilige Skrifte van die Islam, wat die openbaring bevat wat Mohammed klaarblyklik van die engel Gabriël ontvang het. Ná Mohammed se dood is die openbarings uit aantekeninge en mondelinge oorlewering versamel en geredigeer. Die oudste Koran-redaksie sou dié van kalief Oethman (ongeveer 650) wees. Ander spellings is Quran, Koer'aan Qoer'aan of Qur'aan
Die Koran is verdeel in 114 hoofstukke (soeras), onderverdeel in verse (ajat). Die eerste soera (al-Fatiha) is kort. Elke soera meld of dit in Mekka of Medina geopenbaar is. Die korter stukke kom gewoonlik uit Mekka en bevat die waarskuwing oor die Laaste Oordeel en vertel van die Eenheid en Enigheid van Allah. Die latere soeras kom uit Medina en handel oor beloning en straf in die hiernamaals, asook wetgewende voorskrifte en polemiek met Jode en Christene met wie Mohammed in aanraking gekom het in Medina.
Moslems beskou die Koran as 'n wonder waarmee die egtheid van Mohammed se sending bewys word. Moslems huldig die opvatting dat die inhoud ewig en 'ongeskape' is, omdat dit presies ooreenstem met Allah se oereksemplaar in die hemel. Die Koran bevat die laaste en definitiewe openbaring ná die Tora se Evangelie- heilige boeke, wat eweneens aan 'n hemelse oereksemplaar ontleen is, maar deur die besitters (Jode en Christene) vervals en vermink is. Die Koran is die mees gesaghebbende bron van die Moslemse teologie (kalam) en pligsleer (fikh), al is daar later verskil ten opsigte van interpretasie en regskole.
Groot dele van die Koran is geskryf in rymprosa. Sonder dat kommentare geraadpleeg word, is die Koran moeilik verstaanbaar. Pragtige en kosbare handgeskrewe eksemplare kan in sommige private en openbare biblioteke besigtig word. 'n Vers word soms voorgedra met 'n speiale soort voordrag bekend as tadjwid.
Oosterveld
Oosterveld is ’n nedersetting in die munisipaliteit Berkelland in die provinsie Gelderland in Nederland.
Koran
Die belangrikste en gesaghebbendste bron van inligting oor die Islamitiese godsdiens is die Koran, wat bestaan uit openbaringe wat die profeet Mohammed tussen 610 en 632 n.C. deur visioene ontvang het. Met tussen 700 en 1 200 miljoen Moslems op aarde wat die Koran as die "foutlose en volledige woord van God (Allah)" beskou, beteken dit dat dié geskrif vandag die geestelike hoeksteen is van een uit elke ses mense op aarde. Daar is verskillende menings oor die presiese betekenis van die woord "Koran" (Qur'an), maar die algemeenste verklaring is dat dit "voordrag" beteken, wat verwys na die boodskap wat Mohammed in die visioene ontvang het en wat hy aan die mense moes voordra of verkondig.
Isabel Lamon
Isabel Lamon (1898 – 1958) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rol in die rolprent Little Women (1918).
Koran
Oorspronklike in die hemel
Moslems glo die Koran is 'n weergawe van 'n gegraveerde klip-tablet (of goue stene, volgens ander bronne) wat sedert alle ewigheid in die hemel bestaan. Die inhoud van dié tablet is basies Allah se boodskap aan die mensdom waarin Hy Hom as die enigste God openbaar en die mense leer om volgens Sy wil te lewe. Moslems glo dié boodskap is bedoel vir die ganse mensdom. Hulle glo egter ook dat elke mens die vrye wil het om self te kies om aan hierdie boodskap gehoor te gee of dit te verwerp. Allah wil hê dat mense daaraan gehoor gee en hulle van hul verkeerde, sondige dade bekeer sodat hulle ná hul dood die ewigheid in die Paradys (hemel) kan deurbring. Diegene wat die boodskap verwerp, sal egter die gevolge dra deur die ewigheid in die hel in pyn en lyding deur te bring.
Mohammed, die boodskapper
Toe Mohammed 40 jaar oud was, het 'n wese wat homself as die engel Gabriël geïdentifiseer het, in 'n visioen aan hom verskyn en vir hom gesê dat Allah hom gekies het om Sy finale boodskapper aan die mensdom te wees. Die nag toe dit gebeur het, staan bekend as Lailat al-'Kadr, maar die presiese datum is onbekend en word nie eens in die Koran genoem nie. Oor die volgende 22 jaar het Mohammed nog talle sulke visioene gehad waartydens die engel bepaalde opdragte en inligting aan hom geopenbaar het wat hy aan die mense moes oordra.
Geskrewe boodskap
Omdat hy as weeskind in Mekka (hedendaagse Saoedi-Arabië) grootgeword het, het Mohammed nooit geleer om te lees of skryf nie. Hy het daarom die inhoud van sy visioene mondelings aan volgelinge oorgedra, wat dit neergeskryf het. Volgens oorlewering is dit aanvanklik op palmblare, op die bladbene van kamele en op klippe neergeskryf. Ná die dood van Mohammed in 632 n.C. het sy opvolger en eerste kalief, Aboe Bakr, opdrag gegee dat al die geskrifte met die profeet se openbaringe versamel en in 'n eenheid saamgestel moet word. Hierdie taak is eers voltooi tydens die heerskappy van die derde kalief, 'Oehtman ibn Affan. Die saamgestelde geskrifte is as die amptelike weergawe van die Koran aanvaar en daar is opdrag gegee dat alle ander weergawes vernietig word sodat alle Moslems dieselfde bron kon gebruik.
Struktuur van die Koran
Die Koran bestaan uit 114 hoofstukke (soeras), ongeveer 6 236 verse, 77 500 woorde en 320 000 alfabetiese letters. Die Bybel bestaan uit ongeveer 800 000 woorde en 3,1 miljoen letters. Dus is die Koran ongeveer 10% van die Bybel. Hoofstukke in die Koran wissel in lengte van 3 tot 306 verse (ajat). Die hoofstukke is nie chronologies of volgens onderwerpe gerangskik nie. Met die uitsondering van die eerste soera, wat baie kort is, is die res min of meer volgens lengte van die langste tot die kortste gerangskik. Die soeras begin almal met die woorde: "In die naam van God, die Genadige, die Barmhartige" (sien Basmala). Elk van die soeras het 'n opskrif bestaande uit 'n woord wat in die betrokke hoofstuk voorkom, byvoorbeeld "Die Opening" (1), "Die Tafel" (5), "Abraham" (14), "Die By" (16), "Die Nagreis" (17), "Maria" (19) en "Gelowiges" (23). Sommige soeras dateer uit die tydperk voor Mohammed se vlug uit Mekka; ander is weer tydens sy verblyf in Medina geskryf.
Styl en inhoud
Die temas en skryfstyle van die verskillende soeras wissel heelwat. In sommige het Mohammed die wedervaringe opgeteken van vroeë profete, meestal uit die Ou Testament. Op ander plekke is daar beskrywings van sensuele plesiere wat in die hemel was en elders weer beskrywings van die lyding wat wag op dié wat verdoem is tot die hel. Die Koran bevat ook wette en voorskrifte vir die Moslem-gemeenskap (oemma) en vir die familie. Die Eenheid (monoteïsme) van God word dikwels beklemtoon. Enkele geskiedkundige verwysings, soos na die oorlog tussen die Grieke en die Perse (614 n.C.), kom ook daarin voor.
Mense van die boek
In die gedeeltes wat handel oor Mohammed se vroeë openbaringe, is die Koran Christene en Jode goedgesind. Daar word in dié dele na hulle verwys as "mense van die boek" omdat dié godsdienste dieselfde oorsprong as Islam sou hê. Die Koran erken ook Christelike en Joodse geskrifte soos die Pentateug (eerste vyf boeke van die Bybelse Ou Testament en die Tora) en die *Psalms van Dawid (zaboer). Die Koran bevat ook 'n weergawe van die evangelie of verhaal van Jesus Christus, soos geopenbaar aan Mohammed. Hoewel Jesus se maagdelike geboorte, sy wonderwerke en hemelvaart in die Koran erken word, word sy goddelikheid en die feit dat hy aan die kruis vir die mensdom se sonde gesterf het, verwerp. In gedeeltes van die Koran wat dateer uit die tydperk in Medina nadat Mohammed se boodskap deur die Christene en Jode verwerp is, is die Koran dié groepe minder goedgesind. 'n Voorbeeld van dié gesindheidsverandering is dat Mohammed sy volgelinge oorspronklik beveel het om na Jerusalem te draai wanneer hulle bid (Koran 2: 125), maar in 'n gedeelte wat later geskryf is, sê hy hulle moet na Mekka draai as hulle bid (Koran 2: 125).
Vertalings
Dit is ironies dat die Koran die eerste keer in 1143 in 'n ander taal as die oorspronklike Arabies vertaal is deur die Kruisvaarders, bitter vyande van die vroeë Islamitiese Ryk. Die vertaling is deur Rooms-Katolieke monnike in Latyn gedoen in opdrag van die Kruisvaarders se leiers met die doel om daardeur meer oor hul vyand se godsdienstige oortuigings te wete te kom. Teen hierdie agtergrond is dit verstaanbaar dat sommige Moslemgroepe lank sterk gekant was teen die vertaling van die Koran in enige taal. Nogtans is daar veral sedert die agttiende eeu heelwat gedoen om die Koran toeganklik te maak vir mense wat nie Arabies kan lees of praat nie en vandag is hierdie geskrif in die meeste Westerse tale beskikbaar. Omdat Allah sy boodskap oorspronklik in die Arabiese taal aan Mohammed openbaar het, word net die Arabiese weergawe vandag nog deur die meeste Moslems aanvaar as die ware en foutlose Koran.
Lees en voordra van die Koran
Behalwe dat die inhoud daarvan as riglyn vir die Moslem-lewe dien, het die Koran ook 'n bonatuurlike, geestelike funksie. Moslems glo dat wanneer die inhoud daarvan voorgelees of voorgedra word, 'n heilige atmosfeer geskep word waar Allah op 'n spesiale manier teenwoordig is. Die voorlees van die Koran is daarom 'n baie besonderse en waardevolle ritueel. Die voorleser sit gewoonlik plat op die grond in 'n posisie soortgelyk aan die lotus-posisie wat tydens meditasie in Oosterse religieë gebruik word. Die Koran word op sy skoot of op 'n lae tafeltjie voor hom gehou. 'n Spesiale ritmiese leestegniek word gebruik waar die leser se bolyf in ligte sirkels beweeg. Sommige waarnemers meen dat hierdie voorlesing, wat enige tyd en op enige plek gedoen kan word, 'n vorm van meditasie is. Sedert die ontstaan van Islam is Moslems aangemoedig om die Koran, of dele daarvan, uit hul kop te leer. Sommige Moslems glo dit is selfs waardevol om te leer om die Arabiese skrif te lees en die woorde van die Koran dan hardop te lees, al verstaan hulle nie noodwendig die inhoud daarvan nie.
Vertolking
Die inhoud van die Koran is die fokuspunt van alle Moslems se godsdiens. Dit word beskou as die ewige woord van Allah, en Moslems gebruik dit as bron en riglyn vir byna alle vlakke van hul bestaan, insluitend hul geestelike lewe, politieke lewe, ordening van sosiale strukture, gesinslewe en regstelsel. Omdat die Koran 'n taamlik ingewikkelde geskrif is waarvan die betekenis soms vir die onkundige onduidelik is, steun Moslems sterk op Islamitiese geleerdes om hulle te help om die interpretasie en toepassing van leerstellings te verstaan. Dit het deur die eeue daartoe gelei dat daar heelwat onderlinge verskille tussen verskillende Islamitiese groepe ontstaan het oor bepaalde leerstellinge. Enkele voorbeelde van sake waaroor daar vandag nog onderling deur Moslems verskil word, is die rol van die vrou in Islam, die djihad, politieke stelsels en strukture en Islam se houding teenoor nie-Moslems.
Haikoe
'n Haikoe is 'n digvorm (ontleen aan die Japannese digkuns) met 5 klankgrepe (soos lettergrepe) in die eerste reël, sewe in die tweede reël en weer vyf in die laaste reël. Gewoonlik is daar 'n verwysing na 'n spesifieke seisoen êrens in die gedig.
Ncalukeni
Ncalukeni is 'n nedersetting geleë noord van Oos-Londen in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Dit val onder die Groot Kei Plaaslike Munisipaliteit.
Vicky Lane
Vicky Lane (23 April 1926 – 1 Augustus 1983) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Cisco Kid Returns (1945) en The Jungle Captive (1945), en in die televisiereeks Ethel Barrymore Theater (1956).
Toyota Land Cruiser Prado
Die Toyota Land Cruiser Prado is 'n middel-grootte vierwielaandrywing voertuig in die Toyota Land Cruiser-reeks. Dit word deur die Japannese motorvervaardiger, die Toyota Motorkorporasie vervaardig en bemark. Die Prado is een van die kleiner voertuie in die reeks. Die 2014 Prado is gebaseer op Toyota se J150 platform.
Prado's het leerraamonderstelle, tweespoed-oordragkaste en agterste balkasse. Die J70 platform het 'n voorste balkas terwyl die J90, J120 en J150 platforms met onafhanklike vering aan die voorkant toegerus is.
Die 2014 Prado is beskikbaar in GX, GXL, VX en Grande weergawes. Die GX is die intreevlakmodel, terwyl die Grande die luukse weergawe is. In die meeste markte is die Prado beskikbaar met 'n 4.0 L V6-petrolenjin of 3.0 L inlynviersilinder dieselenjin. Dit is ook beskikbaar in 4.6 L V8 petrol. In sommige Europese lande is sekere kommersiële variante beskikbaar, gebaseer op die kortasafstandonderstel.
Teen 2014 was die LC Prado beskikbaar in alle Toyotamarkte, behalwe Suid-Korea, die VSA (beskikbaar as die Lexus GX), Kanada (beskikbaar as die Lexus GX), en Meksiko.
Kālidāsa
Kālidāsa (Sanskrit: कालिदास) was 'n klassieke Sanskrit-skrywer en word allerweë beskou as die grootste digter en dramaturg van die Sanskrit-taal. Sy toneelstukke en gedigte is hoofsaaklik op Hindu-mitologie en filosofie gebaseer.
Toneelstukke
Kālidās het drie toneelstukke geskryf: Mālawikāgnimitra ("Mālavikā en Agnimitra"), Abhijñānashākuntala ("Die Erkenning van Shakuntala"), en Vikramorwasheeya ("In Verband met Vikram en Urwashi").
Abhijñānashākuntala, wat as 'n meesterstuk word beskou, is sy eerste toneelstuk wat tot Engels en Duits vertaal is. Dit vertel die verhaal van koning Dushyanta, wie verlief geraak het op Shakuntalā, 'n landelike dame uit die bos.
"''Willst du die Blüthe des frühen, die Früchte des späteren Jahres,
Willst du, was reizt und entzückt, willst du was sättigt und nährt,
Willst du den Himmel, die Erde, mit Einem Namen begreifen;
Nenn’ ich, Sakuntala, Dich, und so ist Alles gesagt.''"
Madurai
Madurai (Tamil: மதுரை Maturai [ˈmaðɯrɛi̯]; tot 1949 Madura) is die derde grootste stad in die Indiese deelstaat Tamil Nadu ná die hoofstad, Chennai, en Coimbatore, met 'n bevolking van 1 230 015 in 2011. Die stad is een van die oudste stede van Suid-Asië en is bekend as Athene van die ooste. Madurai is geleë aan die Vaigairivier. Die Minakshi-tempel is die belangrikste aantreklikheid.
Kālidāsa
Toneelstukke
"Wouldst thou the young year's blossoms and the fruits of its decline
And all by which the soul is charmed, enraptured, feasted, fed,
Wouldst thou the earth and heaven itself in one sole name combine?
I name thee, O Sakuntala! and all at once is said."
- vertaling deur E. B. Eastwick
Dhyana
duimnael|200px|’n [[Bodhisattva sit en mediteer (Afganistan, 2de eeu).]]
2019 Azerbeidjanse Grand Prix
Die 2019 Formule Een Azerbeidjanse Grand Prix is vir die derde keer op 28 April 2019 op die Bakoe-straatrenbaan in Bakoe, die hoofstad van Azerbeidjan gehou. Dit was die vierde wedren van die kampioenskapseisoen gewees.
Bande
Pirelli het die volgende bande aan alle spanne verskaf:
Dhyana
Dit is ook in ander vorme van meditasie, soos joga, opgeneem.
2019 Azerbeidjanse Grand Prix
Verslag
Na kwalifisering, ontvang Alfa Romeo-jaer Antonio Giovinazzi 'n straf van tien wegspringplekke. Voor die rennaweek moes hy na sy derde elektroniese beheerstelsel van die seisoen oorskakel, terwyl slegs twee per jaar toegelaat word. Red Bull-renjaer Pierre Gasly is verplig om uit die kuipe weg te spring, omrede hy nie by die weegbrug aangemeld het na die tweede vrye oefening nie, en sy span boonop daarna aan sy motor gewerk het.
Oosterhuizen, Gelderland
Oosterhuizen is ’n dorp in die munisipaliteit Apeldoorn in die provinsie Gelderland in Nederland.
Klein Dochteren
Klein Dochteren is ’n nedersetting in die munisipaliteit Lochem in die provinsie Gelderland in Nederland.
Japan Nasionale Roete 205
Japan Nasionale Roete 205 is 'n nasionale snelweg in Japan.
Nikotien
thumb|200px|Die struktuurformule van nikotien. Nikotien is ’n organiese verbinding wat in ’n relatief hoë konsentrasie in die tabakplant (Nicotiana tabacum) voorkom, asook in gedroogde tabak. Dit is een van die grootste oorsake van die verslawende, maar ook verdowende, uitwerking van die rookgewoonte. Wanneer die dwelm uitgewerk het, ontstaan onttrekkingsimptome. Nikotien is in 1828 die eerste keer geïsoleer deur twee Duitse chemici, Posselt en Reiman. In 1895 het Adolf Pinner die struktuurformule bepaal.
Nikotien kom nie net in tabak voor nie, maar ook in allerlei plante wat tot die familie Solanaceae (die aartappelfamilie) behoort, saam met tamaties, aartappels en soetrissies. Dit kom ook voor in die blare van die kokaplant (Erythroxylum coca).
Eienskappe
Die stof is ’n higroskopiese, kleurlose, olieagtige vloeistof wat goed met water meng. Dit kan uit tabak onttrek word deur die blare 12 uur lank in water te week, waarna die nikotien bo dryf. Die stof smaak bitter en is sterk alkalies. Saam met ’n suur vorm dit ’n sout.
By ’n hoë temperatuur verdamp die nikotien maklik, waarna dit ingeasem kan word uit byvoorbeeld ’n sigaret. In kontak met die lug verkleur die stof bruinerig.
Erica cincta
Erica cincta is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap en kom voor op die Kogelberg se kruin. Die habitat word nie bedreig nie maar die plant is kritiek seldsaam.
Lucien Littlefield
Lucien Littlefield (16 Augustus 1895 – 4 Junie 1960) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Cat and the Canary (1927), Seven Keys to Baldpate (1929), Ruggles of Red Gap (1935), en The Westerner (1940).
Mary Lawlor
Mary Lawlor (28 Junie 1907 – 20 April 1977) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Good News (1930) en Shooting Straight (1930).
Transuraan
Die transurane is die chemiese elemente met atoomgetalle groter as 92 (die atoomgetal van uraan). Al dié elemente is onstabiel en verval radioaktief in ander elemente.
Oorsig
Van die elemente met atoomgetalle 1 tot 92 word die meeste in die natuur aangetref. Hul isotope het ’n stabiele (soos waterstof) of baie lang halfleeftyd (soos uraan), of word geskep as algemene vervalprodukte van uraan en torium (soos radon). Die uitsonderings is 43, 61, 85 en 87; al vier kom in die natuur voor, maar net in baie klein takke van die uraan- en torium-vervalkettings; dus is hulle almal buiten element 87 eers in die laboratorium ontdek en daarna in die natuur.
Alle elemente met ’n groter atoomgetal is eers in die laboratorium ontdek met neptunium en plutonium wat later ook in die natuur ontdek is. Hulle is almal radioaktief, met ’n halfleeftyd wat baie korter is as die ouderdom van die Aarde. As enige atome van hierdie elemente dus enigsins bestaan het met die vorming van die Aarde, het hulle lank gelede reeds verval. Spoorhoeveelhede neptunium en plutonium vorm in sommige uraanryke rotse, en klein hoeveelhede word vervaardig tydens atmosfeertoetse van kernwapens. Hierdie twee elemente ontstaan uit die neutronvangs in uraanerts met ’n gevolglike betaverval (byvoorbeeld 238U + n → 239U → 239Np → 239Pu).
Transurane kan kunsmatig vervaardig word as sintetiese elemente in kernreaktors of deeltjieversnellers. Die halfleeftye van hierdie elemente neig om korter te word namate die atoomgetal toeneem. Daar is egter uitsonderings, soos verskeie isotope van curium en dubnium. Verdere afwykende elemente in hierdie reeks is deur Glenn T. Seaborg voorspel en word gekategoriseer as die “eiland van stabiliteit”.
Dit is moeilik en duur om swaar transurane te vervaardig en hul prys neem vinnig toe saam met die atoomgetal. In 2008 was die koste van wapengehalte-plutonium byvoorbeeld sowat $4 000/gram, en dié van kalifornium meer as $60 000 000/gram.
Einsteinium is die swaarste transuraan wat nog in makroskopiese hoeveelhede vervaardig is.
Superswaar elemente
Superswaar elemente, ook bekend as transaktiniede, begin by rutherfordium (atoomgetal 104). Hulle word net kunsmatig vervaardig en dien tans geen praktiese doel nie, omdat hul kort halfleeftyd meebring dat hulle ná ’n baie kort tydjie verval – van ’n paar minute tot ’n paar millisekondes (buiten dubnium, wat ’n halfleeftyd van meer as ’n dag het). Dit is dus baie moeilik om hulle te bestudeer.
Superswaar atome is almal sedert die laaste helfte van die 20ste eeu vervaardig, en word steeds vervaardig. Hulle word geskep deur die beskieting van elemente in deeltjieversnellers. Die kernfusie van 249Cf en 12C skep 261Rf.
Ching Shih
Hierdie is 'n Chinese naam; dus is die familie naam Ching (鄭).
Ching Shih  (vereenvoudigde Chinees: 郑氏; tradisionele Chinees: 鄭氏; pinyin: Zhèng Shì; letterlik: "weduwee van Zheng") (gebore Shih Yang (vereenvoudigde Chinees: 石阳; tradisionele Chinees: 石陽; pinyin: shí yáng; 1775–1844), ook geken as Cheng I Sao (vereenvoudigde Chinees: 郑一嫂; tradisionele Chinees: 鄭一嫂; pinyin: zhèng yī sǎo; letterlik: "vrou van Cheng I"), was 'n voormalige seerower wat eens op 'n tyd die Chinese See geterroriseer het tydens die Jiaqing Keiser tydperk van die Qing-dinastie in die vroeë 19de eeu. Sy het meer as 300 junks (tradisionele Chinese seilskepe) beveel wat beman was deur 20 000 tot 40 000 seerowers—mans, vrouens en selfs kinders. Sy het in konflik met die groot nasies getree, soos die Britse Ryk, die Portugese Ryk en die Qing-dinastie.
Ching Shih en haar bemanning se uitbuiting word sedertdien gekenmerk in talle boeke, romans, video speletjies, asook films oor seerowery, seerowers en hul manier van lewe in China sowel as wêreldwyd.
Christian Political Movement
Dit is in 2014 gestig (en amptelik by die Onafhanklike Verkiesingskommissie in 2018 geregistreer) deur 'n groep pastore en leiers van talle Suid-Afrikaanse kerke.
Die party het die 2019 algemene verkiesing betwis, en Mahlati het gesê dat hy vol vertroue was dat die party sou wen. Die party het geen setels gewen nie.
Kripton
Kripton is 'n chemiese element in die periodieke tabel met die simbool Kr en atoomgetal van 36. Kripton is 'n kleurlose edelgas wat in spoorhoeveelhede in die atmosfeer voorkom en word ontgin deur die distillasie van vervloeide lug. Dit word dikwels saam met ander skaars gasse gebruik in fluoresserende lampe. Kripton is vir alle praktiese doeleindes inert maar daar is al verbindings met fluoor bekend. Kripton vorm ook klatrate met water wanneer atome daarvan in die waterkristalnetwerk vasgevang word.
Halfgeleier
'n Halfgeleier is 'n vastestof met geleidingseienskappe tussen 'n geleier en dié van 'n isolator; dit kan wissel oor 'n wye bestek hetsy permanent of dinamies. Halfgeleiers is belangrike materiale in vandag se tegnologie. Halfgeleiertoestelle, elektroniese komponente wat gemaak word van halfgeleiermateriale, is belangrike moderne elektriese toestelle. Hierdie toestelle word gebruik in die vervaardiging van rekenaars, selfone en digitale klankspelers. Silikon word tans gebruik om die meeste kommersiële halfgeleiers te vervaardig, maar daar bestaan dosyne ander materiale wat ook gebruik kan word.
Oorsig
Die twee kategorieë van vastestowwe verskil hoofsaaklik in die opsig dat isolators 'n lae mobiliteit van ladingsdraers besit. In halfgeleiers is die aantal (vrye) ladingsdraers klein. Daar is 'n bandgaping tussen die energieë wat elektrone moet verkry om vrylik van atoom tot atoom te kan beweeg. In halfgeleiers verkry baie min elektrone voldoende termiese energie om oor die bandgaping te spring vanaf die valensieband tot in die geleidingsband, wat nodig is vir elektrone om beskikbaar te wees om 'n elektriese stroom te gelei. Om hierdie rede het suiwer halfgeleiers en isolators, in die afwesigheid van toegepaste elektriese velde, soortgelyke weerstande. Vir halfgeleiers met kleiner bandgapings is dit egter moontlik om ander metodes buiten termiese energie te gebruik om hulle elektriese eienskappe te beheer.
Halfgeleiers se intrinsieke elektriese eienskappe word dikwels permanent verander deur die invoeging van onsuiwerhede deur 'n doteringsproses. By benadering kan gesê word dat elke atoom van die onsuiwerheid 'n elektron of "gat" (later bespreek) byvoeg sodat elektrone vryelik kan beweeg. As 'n voldoende hoeveelheid onsuiwerheid bygevoeg word sal die halfgeleier elektrisiteit byna so goed as metale gely. Afhangende van die soort onsuiwerheid sal 'n gedoteerde gebied op die halfgeleier meer elektrone of gate hê en word dienooreenkomstig N-tipe of P-tipe halfgeleiers materiaal onderskeidelik genoem. Sperlae tussen die N- en P-tipe halfgeleiers skep elektriese velde wat veroorsaak dat elektrone en gate om van hulle af weg te beweeg, 'n eienskap wat krities is vir die werking van halfgeleiertoestelle. 'n Digtheidsverskil in die hoeveelheid onsuiwerhede lewer 'n klein elektriese veld in die gebied wat gebruik word om elektrone of gate wat nie in ewewig is nie te versnel.
Bo en behalwe die permanente verandering wat deur dotering meegebring word sal die weerstand van halfgeleiers gewoonlik dinamies verander word deur elektriese velde dinamies toe te pas. Die vermoë om die weerstand/geleiding in gebiede in die halfgeleiermateriaal te beheer deur die toepassing van elektriese velde is die eienskap wat halfgeleiers nuttig maak. Dit het gelei tot 'n wye reeks halfgeleiertoestelle, soos transistors en diodes. Halfgeleiertoestelle wat oor dinamies beheerbare geleiding beskik, soos transistors, is die boustene van geïntegreerde stroombaan-toestelle soos mikroverwerkers. Die "aktiewe" halfgeleiertoestelle (transistors) word gekombineer met passiewe toestelle wat uit halfgeleiermateriaal vervaardig word, soos onder andere kapasitore en resistors,om volledige elektroniese stroombane te lewer.
Die meeste halfgeleiers waarin die elektrone voldoende energie verloor het om vanaf die geleidingsband na die valensieband terug te val (die energievlakke tussen die bandgaping), sal lig uitstraal gelykstaande aan 'n kwantum energie in die sigbare elektromagnetiese spektrum. Hierdie foto-emissieproses is die verskynsel waarop lig-emissie diodes (LED) en halfgeleierlasers op gebaseer word. Daarteenoor kan die absorpsie van lig in fotodetektors elektrone opwek om vanaf die valensieband na die hoër geleidingsband te beweeg, 'n verskynsel wat die basis vorm vir die opwekking van elektrisiteit vanaf sonselle.
Halfgeleiers kan uit elementêre materiale soos silikon en germanium bestaan of saamgestelde halfgeleiers soos galliumarsenied en indiumfosfied of legerings soos silikongermanium of aluminiumgalliumarsenied.
Ontwikkeling
Sedert 1930 is die moontlikheid ondersoek om elektroniese komponente uit halfgeleiers te vervaardig. Die eerste tipe komponent was 'n diode of gelykrigter, wat 'n elektriese stroom slegs in een rigting deurlaat en dus gebruik kan word om wisselstroom in gelykstroom om te sit.