cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dolf van Niekerk
Drama
“Die paddas” is ’n satiriese eenbedryf wat in P.J. du Toit en A. Kloppers se versamelbundel “Tema en tegniek” opgeneem word en ook deur Dalro gepubliseer word. “Niemand se dag nie” is ’n radiodrama oor 27 Februarie 1881, die dag van die Slag van Amajuba. Dit beeld die geestelike emansipasie van Paul Kruger uit, wat hom in staat stel om sy mense op hierdie dag triomferend deur die Eerste Vryheidsoorlog te lei. “Niemand se dag nie” is in 1983 op die kortlys vir die toekenning van die Perskorprys en in 1984 ontvang Dolf van Niekerk die Ruiterbeeld-toekenning van die Federasie van Rapportryerskorpse vir hierdie hoorspel en ander werke. Hy skryf ook die ongepubliseerde eenbedryf “Terugkeer van ’n soldaat” (gebaseer op sy gelyknamige kortverhaal) en die ongepubliseerde vollengte drama “Die beeldhouers”. In 1965 ontvang hy vir die hoorbeeldreeks “Land van ons vaders” die SAUK-prys vir Radiohoorspele en hy verwerf ook ’n Artes-toekenning vir die beste radioteks in 1977 vir “Oujaar 1977”.
Kernmagnetiese resonansie
Chemiese verskuiwing
Gewoonlik is daar egter nie een resonansiepiek nie, maar meer as een, omdat die magneetveld soos dit op die kern waargeneem word ook 'n bietjie deur die chemiese omgewing van die atoom beïnvloed word. Dit lei tot verskuiwings in die waargenome resonansiepiek en dié fenomeen word chemiese verskuiwing of isomeerverskuiwing (Eng: chemical shift) genoem.
Indien die stof byvoorbeeld uit 'n mengsel van twee organiese verbindings bestaan sal beide stowwe hul eie patroon gee, omdat die waterstofatome wat aan die molekules geheg is, in verskillende chemiese omgewings is. Die patroon van 'n bepaalde suiwer stof bestaan egter dikwels ook uit meer as een piek omdat waterstofatome wat deel van dieselfde molekule uitmaak in verskillende dele van die molekule in 'n verskillende omgewing verkeer.
Dolf van Niekerk
Poësie
Sy eerste gepubliseerde werk is gedigte wat hy vanaf 1953 in Standpunte en ander tydskrifte publiseer en dwarsdeur sy kreatiewe loopbaan gaan hy voort om in hierdie genre te skep. Sy eerste bundel gedigte verskyn egter eers in 1975. Sy gedigte getuig van fyn waarneming en suggestie, wat in ’n gestroopte styl weergegee word. “Karoosange” is liries van aard en bestaan hoofsaaklik uit kort verse, wat sober filosofie of die natuur aan die bod bring. Die titel illustreer reeds die eenvoudige landelikheid en pretensieloosheid van hierdie verse. Niel van der Watt toonset enkele gedigte uit hierdie bundel, wat deur die Tukkie-koor op CD opgeneem word. In “Dubbelster” word die gedigte van “Karoosange” weer opgeneem saam met sowat veertig nuwe verse. Die sentrale tema van die dubbelster simboliseer die keersye van lewe en dood, wat veral in die aarde en die natuur weerspieël word. In eenvoudige maar treffende verse dig hy dan ook hoofsaaklik oor die natuur, met voëls, skoenlappers en selfs brommers, skape en ander diere as onderwerpe saam met die wind, wolke, reën, blomme en stilte en afsondering. Hierdie temas ontlok dan ook verskeie godsdienstige gedigte. Hy begin die bundel met familieportrette oor ’n ouma, ma en pa, waarmee hy dan die mens en sy plek in die natuur vestig. Die aangrypende sonnetreeks van nege gedigte, “Elegie vir verlore aarde”, behandel ’n greep uit die geskiedenis van die oorspronklike Noord-Amerikaners.
Kernmagnetiese resonansie
Spinkoppeling
Vir etanol byvoorbeeld (sien afbeelding) is daar waterstofatome in drie verskillende chemiese omgewings: die drie H-atome van die metielgroep -, die twee atome van die metileengroep -- en die een H-atoom van die hidroksielgroep -. Hulle besit verskillende chemiese verskuiwings en dit veroorsaak drie pieke wat egter by hoër resolusie uit 'n kwartet, 'n triplet en 'n enkele piek bestaan. Die kwartet en die triplet word deur die koppeling tussen die metiel- en die metileenatome veroorsaak.
Dolf van Niekerk
Poësie
“Nag op ’n kaal plein” is vol gedigte van die misterie van die lewe en die wonder van die dood. Hierin verwerk hy die visioene en drome van sy jeugjare op sy geboortedorp, wat hy weer intens beleef na ’n besoek aan hierdie dorp. Sy inspirasie vir die bundel kry hy nadat hy na baie jare sy tuisdorp besoek en toe hy in die nag op die kaal dorpsplein staan, weer die mense, ervarings en herinneringe van die verlede herleef. Die gedigte het nie titels nie, slegs nommers, en kan dus aaneenlopend gelees word as slegs een gedig met 26 dele. Die gedigte kyk terug na die herinnerings van die jeug, maar vanuit die jeug kyk dit ook vorentoe na die einde, sodat die relevansie van ’n lewe oor en weer gekaats word en daardeur groter perspektief verkry. Hy behandel ook verskeie karakters in hulle werksaamhede as skoolhoof, winkelier, skoenmaker of kleremaker, tiperend van hulle rol in die gemeenskap eerder as in hulle eie identiteit. Hierdeur word die gemeenskaplike van hierdie klein dorp simbool van die groter samelewing. In die bedrieglike eenvoud van die taal en beelding lê veel van die bekoring van die bundel opgesluit.
Elisabethaanse Bybel
regs|200px Die  Elisabethaanse Bybel (Russies: Елизаветинская Библия, Jelizawetinskaja Biblija) is die goedgekeurde weergawe van die Bybel in die Russies-Ortodokse Kerk. Dit is die derde volledige gedrukte weergawe in Kerkslawies, en is in 1751 in Rusland gepubliseer onder, en met die hulp van, die Russiese keiserin Elisabeth. Die vorige weergawes was die Ostrogbybel van 1581 en die Moskoubybel van 1663.
Dolf van Niekerk
Poësie
Die titel van “Lang reis na Ithaka” verwys na Odysseus se lang swerftog na sy tuiste na die uitgerekte Trojaanse oorlog. Odysseus beleef soveel teenslae dat sy tuiste amper ’n onbereikbare bestemming word. Die digter skryf hierin oor sy lewenservaringe, verlange na afgeleë bestemmings en die soeke na ’n geliefde en sielsmaat wat hy nooit tydens sy aardse reis ontmoet het nie. Die eerste afdeling, “Pellafolio”, doen verslag oor ’n eertydse reis in die dorre streke van Namakwaland met die geliefde as reisgenoot, waarin die natuur uitgebeeld word as beide ’n simpatieke en negatiewe element wat sy hunkering na die geliefde verydel. Die tweede afdeling is “Historia”, wat besinnende herinneringsverse bevat en die bundel word afgesluit met “Lang reis na Ithaka”.
“Bleek planeet” se tema is omgewingsbewustheid, waarin ’n ontnugterende en ontstellende blik op die toekoms van die aarde weens omgewingsvernietiging verbeeld word. Die titel se “bleek” verwys in Afrikaans na kleurloos, dof en selfs bladgroenloos, terwyl die Engelse “bleak” ook die betekenisnuanses van donker, verlate en vreugdeloos byvoeg. ’n Pessimistiese toekomsperspektief word gestel in die openingsgedig “2111”, waar die “geel planeet” nou niks meer is as ’n museumstuk in die ruim nie. In die “Nuwe seisoen”-trilogie slaag die spreker goed daarin om die Bybelse verhaal van die genesing by Betesda (Johannes 5:1-17) in verband te bring met ’n planeet wat smag na ’n wonderwerk, maar soos die verlamde man by Betesda nooit ’n kans kry om by die helende badwater uit te kom nie. Hoewel ’n wonderwerk nodig is, wys die titel van die siklus dat daar steeds hoop is vir ’n herbegin. Die bundel behandel deurlopend teenstellende begrippe en hulle samehang, soos lewe en dood, einde en begin, verlede en toekoms. Die gedig “25/12” is ’n geslaagde herinterpretasie van die geboorte van Christus waar die wit vlinders hulle evangelie van skoonheid probeer verkondig, maar dit weens hulle kort lewensverwagting nie op ’n volgehoue wyse kan doen nie, sodat hulle met die boodskap sterf. Die gedig belig die kortstondige skoonheid van sekere spesies in die natuur op ’n ontroerende wyse. Die tema en helende krag van stilte vind uiting in ’n aantal gedigte, soos in “Meditasie”, waar die stilte die mens laat kontak maak met God, terwyl “Missa Solemnis” ’n soortgelyke gedagte uitspreek oor woorde wat bande het in stilte. In ’n aantal gedigte is daar sprake van ’n terugkeer na ’n oorsprong, sodat die verwoesting veroorsaak dat alles weer eindig by die begin soos in “Osoon”. Kompakte verse soos “Die sterrewag by Sutterland”, “25ste uur”, “Tuinier” (laasgenoemde twee oor die saambestaan van alle dinge) en “Golden Gate” is geslaag. Juis omdat alle dinge in ’n fyn ewewig verkeer, het die mens se vergrype aan die aarde fatale gevolge, soos die aangrypende reeks “Elegie vir verlore aarde” oordra. By monde van die inheemse hoofman See-at-hl (wat sy grondgebied moes ontruim om hervestig te word  in ’n Amerikaanse reservaat), word die verbondenheid van alle dinge bevestig. Die lang “Ballade van die hande”, die hoogtepunt in die derde afdeling, handel oor die interessante en vreemde lewe van Helen Martins, die uilvrou van Nieu-Bethesda. Dit is veral die spanning tussen natuur en kultuur (en die uiteindelike versoening tussen dié twee wêrelde) wat in hierdie gedig oortuigend belig word.
Radikaal (chemie)
'n Radikaal is 'n chemiese spesie wat ongepaarde elektrone besit.
Elisabethaanse Bybel
Keiser Pieter die Grote het in 1712 ’n oekase uitgereik waarin gelas is dat die gedrukte Kerkslawiese teks versigtig met die Grieks van die Septuagint vergelyk moet word en dat dit in elke opsig daarmee moet ooreenstem. Die hersiening is in 1724 voltooi en opdrag is gegee dat dit gedruk word. Pieter se dood in 1725 het dit egter verhoed. Die manuskrip van die Ou Testament van hierdie hersiening word in die sinodale biblioteek in Moskou gehou.
Onder keiserin Elisabeth is die hersieningswerk hervat kragtens ’n oekase van 1744, en in 1751 is ’n hersiene Elisabethaanse Bybel, soos dit genoem word, gepubliseer. Nog drie weergawes is in 1756, 1757 en 1759 gepubliseer, waarvan die een van 1756 effens hersien is.
Alle latere herdrukke van die Russiese kerk se Bybel is geskoei op die uitgawe van 1756, wat die goedgekeurde weergawe van die kerk is.
Radikaal (chemie)
Anorganiese radikale
Hierdie woord word veral in die organiese chemie gebruik en hoewel byvoorbeeld 'n neodimium-ioon soos ook drie ongepaarde elektrone het word dit selde 'n radikaal genoem. Ander anorganiese radikale is die molekule, en. Die laaste is selfs 'n diradikaal met twee ongepaarde elektrone. Hierdie spesies word soms wel radikale genoem.
Organiese radikale
'n Goeie voorbeeld van die vorming van 'n organiese radikaal is die reaksie van die gasse metaan en chloor in teenwoordigheid van sonlig.
Die binding in 'n chloormolekuul word eers deur absorpsie van 'n foton verbreek, 'n proses wat fotolise genoem word.
Die gevormde chlooratome het 'n [Ne]3s23p5-konfigurasie met een ongepaarde elektron. Hulle is dus (anorganiese) radikale. Radikale is dikwels taamlik reaktief en in hierdie mengsel kan hulle 'n waterstofatoom van 'n metaan molekuul vat. Dit het die vorming van 'n (organiese) metielradikaal tot gevolg.
Die gevormde metielradikaal is uiters reaktief. Hierdie is 'n algemene kenmerk van organiese radikale.
Rekombinasie
Organiese radikale het dikwels 'n kort lewensduur. Daar is gewoonlik volop rekombinasiereaksies, soos dié wat chlorometaan en etaan vorm.
In reaksies wat volgens 'n radikaalmeganisme verloop word daarom dikwels 'n mengsel van produkte gevorm.
Dolf van Niekerk
Poësie
“Portrette in my gang” se titel verwys na die portrette van lank gelede wat steeds lewendig gehou word deur die herinnering. Hierdie bundel bevat dan ook verse oor die aard van tydsverloop, met “Muse” wat verklaar dat baie inspirasie kom van geheue en die bewussyn van wat verby is. Ekologiese gedigte sluit in “Swartberg” en “Tablet”, waarin die gevare wat hidrobreking vir die Karoo inhou die tema is. Herinnering aan die ouers vind gestalte in “Mastos”, gerig aan die moeder wat kort na sy geboorte oorlede is, en “Verhuising”, oor die dood van die vader. “Mutant” is ’n treffende politieke gedig waarin die blanke in Afrika beskryf word as ’n “eurobaster”, wat nie genoeg geëvolueer het om deel van die vasteland te word nie en dus tot ondergang en uitwissing gedoem is. Daar is ook talle gedigte met verwysings na ander kunstenaars, soos Van Wyk Louw, Opperman, Watermeyer, Fagan en A. Roland Holst.
Van sy gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende “Groot verseboek”, “Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte”, “Digters en digkuns”, “Die dye trek die dye aan” en die “Versindaba” bundels wat jaarliks na hierdie fees uitgegee word. Hy publiseer ook gedigte in letterkundige tydskrifte soos Tydskrif vir Letterkunde. Hy het ook die skoollied van die Laerskool Skuilkrans geskryf.
Eerbewyse
In 2001 ontvang hy die Laureaat-toekenning vir besondere prestasie van die Alumniraad van die Universiteit van Pretoria en in 2008 ontvang hy ’n CLRU-toekenning vir sy uitstekende bydrae tot die Afrikaanse jeugboek. Sy werk is die onderwerp van verskeie meestersgraad- en doktorsgraadstudies. Die boek “Geteleskopeerde visie” is ’n ontleding van “Die son struikel”, en word gepubliseer na aanleiding van Anita Lindenberg se proefskrif vir haar Ph.D.-graad.
Die Eugène Maraisprys is in 1963 aan hom toegeken vir die bundel novelles Skepsels. In 1986 word die MER-prys asook die Scheepersprys vir Jeugliteratuur aan hom toegeken vir die jeugverhaal Die Haasvanger.
Kanton Aargau
Aargau is 'n kanton in noordelike Switserland met sowat 600 duisend inwoners. 85,7% van die inwoners praat Duits as moedertaal. Ongeveer 50% is gereformeerd en 50% katoliek. Die hoofstad is Aarau.
Distrikte
Aargau is onderverdeel in 11 distrikte:
Verdampingswarmte
Die verdampingswarmte is 'n fisiese eienskap van 'n stof. Dit word gedefinieer as die warmte wat per eenheidsmassa van 'n stof geabsorbeer moet word om 'n hoeveelheid van 'n stof (vloeistof of vastestof) geheel en al te laat verdamp. In die termodinamika word dit gewoonlik by konstante druk getabelleer as die verdampingsentalpie ΔvapHo
Die kookpunt van die stof is afhanklik van die verdampingswarmte en van die omgewingsdruk. Daarom moet die temperatuur en druk van die proses vermeld word wanneer 'n waarde weergegee word. In die literatuur word die verdampingswarmte by 1 bar of 1 atm dikwels aangegee met die plimsolsuperskipt (o).
Die verdampingswarmte word dikwels uitgedruk as kJ/mol 'n Ander eenheid wat ook gebruik word is kJ/kg. BTU/lb kan veral in Amerikaanse tegniese publikasies nog gevind word. Verdamping is die teenoorgestelde proses as kondensasie en daar kan ook gepraat word van kondensasiewarmte. Laasgenoemde se waarde is dan ook dieselfde as eersgenoemde en word gedefinieer as die hoeveelheid warmte per eenheidsmassa wat vrygestel moet word om 'n sekere hoeveelheid van 'n stof in sy geheel te laat kondenseer.
Water se verdampingswarmte is ongeveer 2 260 kJ/kg of dan 40,8 kJ/mol. Die latente verdampingswarmte van water is hoog: vyf keer die energie wat benodig word om water vanaf 0 tot 100 grade Celsius te verhit.
TSV 1896 Rain
TSV 1896 Rain  is 'n sportklub uit Rain (Lech) in die deelstaat Beiere in Duitsland. Behalwe sokker, het die klub ook onder meer afdelings vir swem, kegelbal, basketbal, handbal, gimnastiek, taekwondo, tafeltennis, atletiek, ski, pluimbal en liggaamsbou.
Die klub is op 10 Januarie 1896 gestig as 'n gimnastiekklub genaamd TV Rain. 'n Onafhanklike sokkerklub genaamd FC Rain is intussen op 31 Augustus 1920 in Rain gestig. As gevolg van die Tweede Wêreldoorlog het die twee klubs in 1941 tydelik saamgesmelt om Turn- und Sportgemeinschaft Rain am Lech te vorm. Na die oorlog het die klubs weer hulle eie gang gegaan, maar in 1946 is daar weer besluit om saam te smelt en die huidige klub is tot stand gebring.
Die klub se grootste presatsie was om die hoofrondte van die DFB-Pokal in 2000 te haal, waar daar in die eerste rondte met 7-0 verloor is teen FC Schalke 04 voor 'n tuisskare van 6 000.
Petrus Abaelardus
Héloïse
Abaelardus is ook bekend vanweë sy privaatlewe, veral weens 'n uitgebreide briefwisseling tussen hom en sy geliefde Héloïse. Terwyl Abaelardus doseer in Parys, verwek hy 'n kind by Héloïse, die niggie van die katedraalkanunnik by wie hy aan huis woon. Sy gasheer laat hom kastreer weens die verwikkeling en hulle word verbied om mekaar weer te sien. Na 'n lang periode van geen kontak begin Héloïse 'n briefwisseling met Abélard, wat later van tyd openbare kennis sou word.
Sic et Non / Ja en Nee
Hy skryf Sic et Non, wat uit middeleeuse Latyn vertaal kan word na Ja en Nee. Hy wil die korrekte vrae stel by die ordening van die bestaande informasie van die Kerkvaders oor tradisionele teologiese onderwerpe. In die proses kom heelwat teenstrydighede aan die lig. Selfs deur teenstrydighede te noem vind sommige van sy tydgenote as gevaarlik. So vind Bernard van Clairvaux slegs die geloof in 'n vaste uitgangspunt as aanvaarbaar. Bernardus sou die mees prominente teenstander van Abaelardus wees en die twee sou volgens legende eers by die sterfbed van Abaelardus versoen word. In Abaelardus se werk Sic et Non, wek hy die indruk dat hy teenstellings waar kan vind en dat niks vir hom vas staan nie.
Abaelardus wil egter eers begryp en dan glo (nihil credendum nisi prius intellectum). Sy leer gebruik dus twyfel as vertrekpunt. Sy teenstanders vind dat hy nie na die bedoeling van 'n verkeerde daad moet vra nie, maar so 'n verkeerde daad onmiddellik in stryd met God se gebooie moet verklaar. Abaelardus vind dat 'n sonde alleen 'n sonde is as die uit vrye wil gepleeg word en dus teen die eie gewete ingaan. Hy wys hiermee as eerste op die belang van die intensie van 'n daad, 'n aspek wat 'n groot rol sal speel in die latere middeleeuse teologie oor skuld en boete. Die leer van Abaelardus was in stryd met die heersende kerklike idees van sy tyd. Hy word in die ban gedoen en sy leer word in 1140 deur die sinode van Sens veroordeel.
Digwerk
Abaelardus is eweneens bekend as 'n digter en komponis. Abaelardus komponeer enkele liefdesliedere vir Héloïse wat verlore gegaan het. Hy komponeer eweneens 'n sangboek vir die religieuse orde waartoe Héloïse toegetree het.
Filosofiese werke
•	Logica ingredientibus ("Logic for Beginners") voltooi voor 1121
•	Petri Abaelardi Glossae in Porphyrium ("The Glosses of Peter Abailard on Porphyry"), 1120
•	Dialectica, voor 1125 (1115–1116 volgens John Marenbon, The Philosophy of Peter Abelard, Cambridge University Press 1997).
•	Logica nostrorum petitioni sociorum ("Logic in response to the request of our comrades"), 1124-1125
•	Tractatus de intellectibus ("A treatise on understanding"), geskryf voor 1128.
•	Sic et Non ("Yes and No") ('n Lys van aanhalings van Christelike denkers oor filosofiese en teologiese sake)
•	Theologia 'Summi Boni', Theologia christiana, and Theologia 'scholarium'.Sy hoofwerk oor sistematiese teologie, geskryf tussen 1120 en 1140.
•	Dialogus inter philosophum, Judaeum, et Christianum, (Dialoog van 'n filosoof met 'n Jood en Christen) 1136–1139.
•	Ethica or Scito Te Ipsum ("Ethics" or "Know Yourself"), voor 1140.
Laerskool Newton Park
Die Laerskool Newton Park is ’n Afrikaansmedium- primêre skool in Port Elizabeth.
Die skool is oorspronklik op 25 Januarie 1926 met 18 leerlinge in ’n huis op die hoek van Eerste Laan en Mowbraystraat, Newton Park, gestig. Die eerste onderwysers, wat ook as skoolhoof opgetree het, was ene mej. Damerell. Later het die skool verskuif na die St. Hughes-kerksaal, Dit was destyds ’n Engelsmediumskool en het as die Newton Primary School bekendgestaan. In Januarie 1930 is die eerste gebou op die huidige perseel betrek. Die hoeksteen van dié gebou pryk vandag in die huidige skoolgebou se voorportaal.
In 1932 het die Newtonskool parallelmedium geword en begin 1954 Afrikaansmedium. Die Engelse leerlinge het toe oorgeskuif na die pasvoltooide Laerskool Herbert Hurd. In 1970 is die Afrikaansmediumskool herdoop tot die Laerskool Hendrik Verwoerd en ’n jaar later is die huidige skoolgebou betrek. Weens die konnotasies van die skool se naam het die ouers in Oktober 1994 ’n referendum versoek waarin oor ’n ander naam besluit kon word. Die uitslag daarvan was dat die naam met ingang 1 Januarie 1995 weer die Laerskool Newton Park geword het.
Die skool se leuse is "Dink en doen".
William Gill
duimnael|regs|200px|Hierdie gedenkteken is in 1923 by [[Gill-kollege opgerig ter nagedagtenis aan dr. Gill.]]
Dr. William Gill (Engeland, 1795 – Somerset-Oos, Kaapkolonie, 14 September 1863) was ’n medikus en kultuurleier wie se erflating die oprigting van Gill-kollege op Somerset-Oos moontlik gemaak het.
Hy keer na Engeland terug, maar sy swerwersdrang dryf hom na Suid-Afrika, waar hy op 24 Junie 1818 aan boord van die Venus in Kaapstad aankom. In Augustus 1818 kry hy 'n lisensie om in die Kaapkolonie te praktiseer, en begin as distriksgeneesheer op Caledon. Op 1 September 1822 vestig hy hom in die Swartland (Malmesbury), waar hy hoog aangeprys word vir die ywer waarmee hy 'n maagkoorsepidemie bestry. Ná 'n aantal jare in die Swartland koop Gill vir hom 'n wa, gewere en proviand en trek, vergesel van twee diensbodes, in 'n noordwestelike rigting oor die Oranjerivier om te jag en plante te versamel en te bestudeer. Hy bereik Kuruman en ontmoet A.G. Bain aan die Moloporivier, maar nadat een van sy waens deur 'n brand en 'n ander deur olifante verniel is, keer hy na Kaapstad terug.
Danksy sy vriendskap met eerw. George Thom en die hulp van dr. James Barry word Gill in Julie 1829 deur lord Charles Somerset as opvolger van dr. Younger (distriksgeneesheer van Somerset-Oos) aangestel. Gedurende sy verblyf van 24 jaar aldaar is hy geliefd onder die hele gemeenskap. Onder sy talle vriende tel ook Robert Hart van Glen Avon, Philip Marillier en verskeie predikante.
Gill was 'n medestigter van die Somerset East Reading Society en as lid van die plaaslike skoolbestuur help hy met die werwing van Joseph Reid, een van die twaalf onderwysers wat deur James Rose-Innes van Skotland ingevoer is, as hoof van die skool. Nadat Gill op Somerset-Oos begin praktiseer het, laat vaar hy sy plantkundige studie, maar bly steeds 'n versamelaar van seldsame orgideë. As dokter was Gill te goedhartig en vrygewig om ryk te word. Hy begin 'n trop merinoskape teel en koop mettertyd 'n plaas naby Cookhouse.
Die onderwysgeriewe op Somerset-Oos het later aansienlik baat gevind by sy florerende boerdery op hierdie plaas. Op 68 sterf hy aan watersug in sy huis in Pauletstraat en word, deur vele betreur, in die ou begraafplaas van Somer-set-Oos begrawe. In Januarie 1916 is sy stoflike oorskot voor Gill-kollege herbegrawe.
As persoon wat die opvoeding steeds op sy hart gedra het, het Gill £23 000 in sy testament nagelaat vir die oprigting en instandhouding van 'n inrigting vir hoër onderwys in die Oostelike Provinsie. Die hoeksteen van Gill-kollege, ontwerp deur die Kaapse argitek en siviele ingenieur James Bisset, is op 1 April 1867 en in 1923 is 'n monument naby sy graf opgerig. Gill was 'n toegewyde dokter, 'n vriend van almal en oorvrygewig. Hy was 'n liefhebber van die natuur en die eenvoudige dinge in die lewe en sal altyd as 'n milde weldoener onthou word. Hy was nooit getroud nie.
Hannah Spearritt
Hannah Spearritt (gebore 1 April 1981) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente S Club Seeing Double (2003), Seed of Chucky (2004), Agent Cody Banks 2: Destination London (2004), en One Day (2011).
Smeltingswarmte
Die smeltingswarmte (ook latente smeltingswarmte genoem) is die hoeveelheid warmte-energie wat 'n materiaal moet absorbeer om 'n bepaalde hoeveelheid massa van die stof van 'n vastestof tot 'n vloeistof en omgekeerd te verander. Die temperatuur waarteen hierdie omskakeling van toestand plaasvind word die smeltpunt genoem. Die warmte-energie wat afgegee word om die teenoorgestelde toestandsverandering te bewerkstellig is gewoonlik ewe veel en daar kan daarna verwys word as die stollingswarmte.
Wanneer 'n mens termiese energie van 'n vloeistof of 'n vastestof onttrek, val die temperatuur. Wanneer warmte-energie bygevoeg word styg die temperatuur. Wanneer die oorgangspunt tussen die vastestof- en vloeistoffases egter bereik word (die smeltpunt), bly die temperatuur vir 'n suiwer stof konstant met verdere toevoeging of onttrekking van energie totdat die toestandverandering voltooi is, voordat daar weer 'n verdere styging of daling respektiewelik in die temperatuur sal plaasvind. Dit is dan ook die rede waarom daar na die latente smeltingswarmte verwys word, aangesien die addisionele toegevoegde energie se impak "weggesteek" is in soverre dit die temperatuur betref. Om van 'n vloeistof- na 'n vastestoftoestand te verander moet die molekules van die stof meer georden raak en moet addisionele hitte verwyder word. In die teenoorgestelde rigting moet daar 'n groter wanorde tussen die molekules wees en moet hitte bygevoeg word.
Die eenhede waarin smeltingswarmte gewoonlik uitgedruk word is: of of
Smeltingswarmte van bekende stowwe
Die smeltingswarmte van water is Die smeltingswarmte van 'n paar ander algemene stowwe: Hierdie waardes is afkomstig van die CRC Press se Handbook of Chemistry and Physics, die 62ste uitgawe.
Erica gysbertii
Erica gysbertii is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Roman Griffin Davis
Roman Griffin Davis (gebore 5 Maart 2007) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rol in die rolprent Jojo Rabbit.
The Showgrounds
The Showgrounds is 'n sokkerstadion in Newry, Noord-Ierland. Dit is die tuisstadion van Newry City AFC. Die stadion kan 7 949 toeskouers akkommodeer, maar word volgens die land se wet op gesondheid en veiligheid tot 2 275 beperk.
Adam Rodriguez
Adam Rodriguez is 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Magic Mike (2012) en Magic Mike XXL (2015), en in die televisiereekse Roswell (1999) en CSI: Miami (2002).
5
Die jaar 5 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 5de jaar van die 1ste eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Christendom in Denemarke
Die Christendom vorm die oorheersende godsdiens van Denemarke, met ’n beraamde 80% van die Deense bevolking wat kerkgangers van die “Folkekirken” (Volkskerk), naamlik Denemarke se nasionale Lutherse kerk, is. Behalwe die Lutherse kerk is daar ook ’n klein Rooms-Katolieke minderheid, sowel as ander klein Protestante denominasies soos die Baptiste Unie van Denemarke.
Denemarke is vandag ’n baie wêreldlike land, maar die Deense kultuur is sterk deur die Christendom beïnvloed.
Erica haemastoma
Erica haemastoma is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap.
Blaarsnyermier
Die blaarsnyermier (Atta cephalotes) is 'n mierspesie wat in die tropiese reënwoude van Suid-Amerika voorkom.
Blaarsnyermiere is sosiale insekte wat in kolonies van tot twee miljoen miere voorkom. Hulle bedryf 'n vorm van landbou. Die hoofvoedselbron is 'n fungus wat in reekse ondergrondse kamers op blare gekweek word wat deur verkennermiere vir die kolonie versamel word. 'n Enkele mier sou 'n ryk bron van blare soos 'n boom nie kon benut nie, maar die verkennermiere los 'n chemiese spoor na die voedselbron wat ander miere na die boom lei. Talle miere werk saam om die blare te oes wat in die nes aan die fungus blootgestel word. Die chemiese spoor bevat die verbinding metiel-4-metielpirool-2-karboksilaat.
RT
RT, voorheen bekend as Russia Today, is 'n wêreldwye Russiese televisienetwerk wat sy hoofkwartier in Moskou het en programme vir internasionale gehore in Engels, Spaans, Frans, Duits en Arabies uitsaai.
RT, wat teen 'n koste van VS$ 30 miljoen gestig is, het op 15 September 2005 begin uitsaai. Sedertdien saai die netwerk, wat sowat 500 Russiese en nie-Russiese medewerkers en kantore met korrespondente in Londen, Washington, DC, Parys, Kaïro en Jerusalem het, sy Engelse program die hele dag uit. Parallele programme in Spaans en Arabies word sedert 2007 aangebied.
RT word gereeld beskryf as 'n propaganda-uitsaaier vir die Russiese regering en sy buitelandse beleid. Akademici, feitekontroleerders en nuusverslaggewers (insluitend sommige huidige en voormalige RT-verslaggewers) het RT geïdentifiseer as 'n verskaffer van disinformasie en samesweringsteorieë. Britse mediareguleerder Ofcom het herhaaldelik bevind dat RT sy reëls oor onpartydigheid oortree het, insluitend verskeie gevalle waarin RT "wesenlik misleidende" inhoud uitgesaai het.
RT is in 2014 in Oekraïne verbied ná Rusland se anneksasie van die Krim. Letland en Litaue het 'n soortgelyke verbod in 2020 geïmplementeer. Duitsland het RT DE in Februarie 2022 verbied. Na die Russiese inval in die Oekraïne in 2022, het Pole en toe die hele Europese Unie aangekondig dat hulle RT ook formeel verbied, terwyl onafhanklike diensverskaffers in meer as 10 lande uitsendings van RT opgeskort het. Sosiale media-webwerwe gevolg deur eksterne skakels na RT se webwerf is blokkeer en toegang tot RT se inhoud is beperk. Microsoft het RT uit hul toepassingswinkel verwyder en hul soekresultate op Bing afwaarts aangepas, terwyl Apple die RT-toepassing uit alle lande behalwe Rusland verwyder het.
Demid Pjanda
Demid Pjanda was in die 17de eeu ’n ontdekkingsreisiger in Siberië. Hy was ’n groot pelsjagter wat van 1620 tot 1624 altesaam 8 000 km voorheen onbekende Siberiese riviere ontdek het, onder andere die Lena-rivier. Hy was ook die eerste Rus wat Jakoetië en Boerjatië bereik het.
Iwan Moskwitin
Iwan Moskwitin was in die 17de eeu ’n ontdekkingsreisiger in Siberië. Hy was die eerste Rus wat die Stille Oseaan bereik het. Hy het ook die See van Ochotsk en die Sjantar-eilande ontdek.
Die Antwoord
Die Antwoord is 'n musiekgroep wat in 2009 deur Watkin Tudor (Waddy) Jones (in Die Antwoord bekend as Ninja), Anri du Toit (Yo-Landi Vi$$er) en Justin de Nobrega (DJ Hi-Tek) in Kaapstad, Suid-Afrika, gestig is. Hul debuutalbum, $O$, is vir 'n kort rukkie gratis op die internet uitgereik. Die groep was in 2010 op 'n musiektoer deur Europa (insl.Skandinawië) en later in dieselfde jaar deur die VSA.
Wêreldwye deurbraak
Met behulp van die internet het Die Antwoord binne 'n week 'n massiewe ondersteunersbasis gekry. Op 1 Februarie het Boing Boing die musiekvideo vir "Enter the Ninja" en 'n quasidokumentêr genaamd "Zef Side" gepubliseer. Soekenjinstatistieke toon dat Die Antwoord in Februarie 2010 op grond van internetsoeke selfs bekende musiekgroepe soos Animal Collective, Pavement en Wilco oortref het. Tweets deur bekende musikante soos Fred Durst en Katy Perry het bygedra tot Die Antwoord se vinnige roem. In 2022 het Ninja en Yolandi se aangenome seun, Gabriel "Tokkie" du Preez, hulle beskuldig van mishandeling, seksuele aanranding en slawerny op hom en sy suster Meisie in 'n video wat op Youtube geplaas is.
Louis Hynes
Louis Hynes (gebore 9 Oktober 2001) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse Breakfast (2000), Barbarians Rising (2016), en A Series of Unfortunate Events (2017).
Jessica Harper
Jessica Harper (gebore 10 Oktober 1949) is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Phantom of the Paradise (1974), Suspiria (1977), Shock Treatment (1981), en Minority Report (2002).
Newton se Swaartekragwet
Volgens Newton se Swaartekragwet trek elke massapunt in die heelal elke ander massapunt aan. Die krag van dié aantrekking is eweredig aan die produk van hul massas en omgekeerd eweredig aan die kwadraat van die afstand tussen hulle, en vind plaas al langs die lyn wat albei punte kruis. (Daar is apart bewys dat groot, ronde simmetriese massas aantrek en aangetrek word asof hul massa by hul middelpunt gekonsentreer is.) Newton het dié wet geformuleer in sy werk Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, wat op 5 Julie 1687 die eerste keer gepubliseer is.
Dit word soos volg aangedui: waar:
In SI-eenhede word F gemeet in newton (N), m1 en m2 in kilogram (kg), r in meter (m) en die konstante G is min of meer gelyk aan 6.674 N m2 kg−2.
Die waarde van die konstante, G, is die eerste keer reg vasgestel uit die resultate van die Cavendish-eksperiment wat in 1798 deur die Britse wetenskaplike Henry Cavendish uitgevoer is, hoewel Cavendish nie self die waarde bereken het nie. Dié eksperiment was ook die eerste toets van Newton se teorie van swaartekrag tussen massas in die laboratorium. Dit het plaasgevind 111 jaar ná die publikasie van die Principia en 71 jaar ná Newton se dood; Newton kon dus nie die waarde van G in sy berekenings gebruik nie – in plaas daarvan kon hy net ’n krag relatief tot ’n ander krag bereken.
Verwysings
Painovoima
Visrivier-canyon
Die Visrivier-canyon in die suide van Namibië is die derde langste canyon ter wêreld, naas die Yarlung Tsangpo-canyon in Tibet en die Grand Canyon in die Verenigde State. Dit is die langste canyon in Afrika, en die tweede mees besoekte plek deur toeriste in Namibië. Dit is ongeveer 160 km lank, tot 27 km breed en is op sommige plekke tot 550 m diep.
Die canyon is geleë aan die benedeloop van die Visrivier. Hierdie rivier is nie standhoudend nie en is ook nie bevaarbaar nie, en die water is oranje gekleur. Die canyon begin by die plekkie Seeheim en eindig by Ai-Ais. Daarna vloei die rivier uit in die Oranjerivier langs die grens met Suid-Afrika. Hobas is 'n kampterrein 70 km noord van Ai-Ais.
Staproete
Die Visrivier-canyon is een van die gewildste staproetes in Suider-Afrika. Die skaal en rowwe terrein lok besoekers van regoor die wêreld. Behalwe vir die 2 kilometer daling wes van Hobas en enkele opsionele kortpaaie, volg die roete gewoonlik 88 kilometer van die Visrivier tot by Ai Ais en kan binne 5 dae voltooi word. Alhoewel daar 'n aantal voetpaadjies deur die canyon is, is die roete nie vasgelê nie en moet mens self besluit waar en hoe lank om te stap. Daar is geen geriewe op die staproete nie.
Die temperature wissel tussen 5 °C en 30 °C met lae humiditeit. Erge weer, soos flitsvloede, stormwind en reën kan soms verwoesting pleeg gedurende die stapseisoen.
Permitte
Weens vloede en warm somertemperature van 48 °C in die dag 30 °C saans, word permitte slegs uitgereik tussen 1 Mei en 15 September. Voor jy by Hobas aankom, moet 'n stappermit van Namibië Wildlife Resorts verkry word vir groepe nie kleiner as 3 maar nie groter as 30 nie. Almal moet ouer as 12 jaar wees en 'n fiksheidsertifikaat wat deur 'n dokter voltooi was, moet by die kantoor van die Ministerie van Omgewing en Toerisme by Hobas aangebied word. In die afgelope jaar het die roete gewild geword, veral tydens skoolvakansies en langnaweke, en permitte moet vroegtydig aangevra word. Besprekings vir die volgende jaar se seisoen open 1 Mei.
Die roete
Die spoorkop is geleë in 'n parkeerterrein 13 kilometers wes van Hobas. Die afdraand is steil en kettings word voorsien om stappers deur die eerste 100 meter te help. Daarna volg die ongemerkte paadjie 'n grondpad na die strand onderaan. Op die afdraand lei sommige misleidende wildroetes na die noorde en moet vermy word.
Die roete kan in drie belangrike gedeeltes verdeel word:
Opsionele kortpaaie is beskikbaar. Hulle bied weinig skoonheid aan, maar dit kan 'n welkome verandering van natuurskoon en terrein wees. Gewilde kortpaaie is beskikbaar by:
Die rivier
Die rivier vloei vroeg in die seisoen sterk en word gewoonlik droog teen September. Water is veilig om te drink, maar die gebruik van watersuiweringtablette word aanbeveel. Rivieroorgange is 'n noemenswaardige kenmerk met meer as 20 kruisings in die loop van die roete, en kruisings kan 'n oorweging word wanneer watervlakke hoog word.
Noodgevalle
Daar is geen selfoon ontvangs in die canyon nie en slegs twee nooduitgange is beskikbaar. Ontruiming vanuit die diep canyon word gedoen deur middel van 'n helikopter en voertuie in die latere dele van die roete.
Die Visrivier-canyon Ultra Maraton
Nie-amptelike hardloop deur die canyon het ontwikkel tot die jaarlikse Visrivier-canyon Ultra Maraton wat op 27 Augustus 2011 sy eerste wedloop gehou het. Die roete begin naby Hobas en na 'n kort gedeelte op die rand van die canyon daal 500 meter na riviervlak. Daarna volg die deelnemers meestal die rivier na Ai Ais. Hulle word toegelaat om hul eie roetes te beplan en kortpaaie deur die canyon te neem, mits hulle 'n aantal voorafbepaalde kontrolepunte bereik. Kortpaaie kan die totale afstand van die wedloop aansienlik verminder. Alle mededingers moet selfvoorsienend wees en word verwag dat hulle genoeg voedingstowwe moet hê. Water word gewoonlik van die rivier gebruik.
Wassili Pojarkof
Wassili Pojarkof was in die 17de eeu ’n ontdekkingsreisiger in Siberië. Hy is in 1643 saam met 133 man na Jakoetië gestuur om nuwe gebiede te verken. Hy was die eerste Rus wat die Amoer-rivier bereik het.
Bergkoester
Die bergkoester (Anthus hoeschi) is 'n broeiende-endemiese voël en algemene besoeker van Oktober tot April. Die voël leef in berggrasveld en sy nie-broeigebied is waarskynlik Sentraal-Afrika. Hulle kan in die winter op enige plek noord van die Drakensberg aangetref word. Die voël is 19 cm groot en weeg 27 gram. In Engels staan die voël bekend as die Mountain pipit.
Samantha Spiro
Samantha Spiro (gebore 20 Junie 1968) is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente From Hell (2001) en Me Before You (2016), en in die televisiereeks Game of Thrones (2011).
Nijkerk
Nijkerk is ’n stad en munisipaliteit in die provinsie Gelderland in Nederland.
Woongebiede
Achterhoek, Appel, De Veenhuis, Doornsteeg, Driedorp, Hoevelaken, Holk, Holkerveen, Kruishaar, Nekkeveld, Nijkerkerveen, Prinsenkamp, Slichtenhorst, 't Woud en Wullenhove.
Namakwa-ghieliemientjie
Voorkoms
Die vis het 'n slanke lyf met die dorsale vin agter op die rug en die stertvin is diep gevurk. Die bek is klein met twee pare baarde om. Die vis is gryswit of wit oor sy hele lyf en die vinne is kleurloos. Die vis word tot 75 mm groot.
Nijkerk
Openbare vervoer
Spoorwegstasie: Nijkerk
Politiek
In 2000, het die ou munisipaliteite Nijkerk en Hoevelaken saamgesmelt, om die nuwe munisipaliteit Nijkerk te vorm. sedertdien het die stadsraad 25 setels.
Namakwa-ghieliemientjie
Habitat
Die vis leef in oop water in die hoofstroom en vreet soöplankton en waterinsekte.
Bewaring
Die vis word bedreig maar trek voordeel uit die feit dat water meer konstant vloei in die Oranjerivier as gevolg van die groot hidroëlektriese skemas in die Gariepdam en Vanderkloofdam.
Tore Foss
Tore Foss (21 Februarie 1901 – 6 Augustus 1968) was 'n Noorse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Kristine Valdresdatter (1930), Saint Hans' Celebration (1947), en Vildanden (1963).
Quigney
Quigney is 'n voorstad van Oos-Londen, in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika. Dit val onder beheer van die Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit.
Langley Kirkwood
Langley Kirkwood (gebore 14 April 1973) is 'n Engelse akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent Dredd (2012) en in die televisiereekse Banshee (2013), Black Sails (2014), en The Catch (2016).
Nijbroek
Nijbroek is ’n dorp in die munisipaliteit Voorst in die provinsie Gelderland in Nederland.
Dwergkrimpvarkie-aalwyn
Die dwergkrimpvarkie-aalwyn (Aloe humilis) is 'n aalwyn wat endemies aan die Oos-Kaap en Wes-Kaap is. Dit word gevind vanaf Calitzdorp in die Klein Karoo tot by Port Elizabeth en vandaar in die binneland tot by Somerset-Oos.
Leerproses
Die proses waardeur 'n verandering in gedragsmoontlikhede plaasvind as gevolg van 'n ervaring, word die leerproses genoem. Gedragsmoontlikhede is alle moontlike maniere waarop handelinge uitgevoer kan word, terwyl ervaring die ondervinding is wat opgedoen word deur opvoeding, opleiding of waarneming. Leer kan ook slaan op die aanleer van motoriese vaardighede of die aanleer van leerstof waarby die geheue betrokke is.
Talle sielkundiges het uiteenlopende teorieë oor die leerproses geformuleer, maar die teorieë wat oor kondisionering handel, is oor die algemeen die bekendste. Die Russiese fisioloog I.P. Pavlov het eksperimente met honde gedoen en sy teorie staan as klassieke kondisionering bekend. B.F. Skinner het weer veral met rotte en duiwe proefnemings gedoen en sy teorie staan as operante kondisionering bekend. Afgesien van kondisionering is daar ook ander vorme van leer, soos die probeer-en-trefmetode, gedragsontwikkeling deur modellering en leer deur insig.
Erica haematosiphon
Erica haematosiphon is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is inheems aan die Wes-Kaap. Volgens SANBI staan die plant bekend as bloedbuisies.
Leerproses
Inleiding
Reeds by geboorte voer 'n kind outomatiese bewegings uit, maar deur ervaring leer hy voortdurend nuwe gedrag by. Hierdie gedrag kan wissel van motoriese handeling tot die uiteindelike bestudering van uiters ingewikkelde abstrakte leerstof. Die leerproses hang ten nouste saam met 'n hele aantal sielkundige prosesse, en is dus moeilik om omvattend te definieer.
Definisie
Die definisie wat die algemeenste gebruik word, is dat leer 'n proses is waardeur ŉ betreklik blywende verandering van gedragsmoontlikhede plaasvind as gevolg van 'n ervaring, byvoorbeeld oefening, opleiding of waarneming. In die definisie word van gedragsmoontlikhede in plaas van gedrag gepraat, omdat 'n mens iets kan leer (soos mond-tot-mond-asemhaling) sonder am die geleentheid te hê om dit wat geleer is, toe te pas. Tydelike veranderinge in gedrag, byvoorbeeld vanweë vermoeidheid of die gebruik van dwelmmiddels, is dus nie leer nie.
Die verloop van die leerproses
Die struktuur waarbinne iemand tot ŉ bepaalde prestasie kom, word deur die Utrechtse sielkundige C.F. Parreren die handelingstruktuur genoem. Die handelingstruktuur behels dus ook die veranderings wat op 'n bepaalde wyse gedurende die leerproses plaasvind, en daarom sal leer die verloop van hierdie veranderings wees.
'n Goeie voorbeeld hiervan is die steeds beter wordende prestasies van 'n atleet wat intensiewe onderrig ondergaan. Die atleet sal mettertyd die tyd waarin hy die afstand van 100 m aflê, verbeter en dit lyk as of hy steeds dieselfde handeling uitvoer (hardloop), maar dit steeds vinniger doen. Dit is egter nie die geval nie. Hy hardloop nie slegs vinniger nie, maar ook anders: hy verbeter sy tegniek deur byvoorbeeld oorbodige bewegings uit te skakel, sy arms meer doeltreffend te gebruik, ensovoorts.
Die wysigings in 'n handelingstruktuur tydens 'n leerproses verloop nie altyd reëlmatig nie. Hierdie feit is lank verontagsaam, omdat leerprosesse vroeër byna uitsluitlik aan die hand van die eindresultaat beoordeel is. Tans word egter juis in die beoordeling van die leerproses self belang gestel.
Historiese oorsig
Verskillende sielkundiges het leerteorieë ontwikkel om die groot aantal prosesse wat as leer bekend staan, te probeer orden. Die Griekse filosowe Aristoteles en Plato het reeds voor Christus oor leer gefilosofeer, terwyl John Locke in die 17e eeu die belangrikheid van die sintuie in die leerproses beklemtoon het. In 1885 het Hermann Ebbinghaus sy bevindings oor leer en vergeet gepubliseer.
Na aanleiding van sy tydgenoot Joseph Jacobs se eksperimente in hierdie verband het Ebbinghaus gewys op die nut van herhalings in die leerproses, op die heel- en deelmetodes van leer en hy het ook die kurwe van vergeet opgestel. C.L. Morgan het die probeer-en-trefmetode van leer op diere toegepas en na aanleiding daarvan beweer dat diere nie tot hoer denkprosesse in staat is nie. E.L. Thorndike het proefnemings met diere, veral katte, uitgevoer, en dit het gelei tot die formulering van leerwette wat volgens hom ook op die mens van toepassing is.
Die leerkurwe is aan die einde van die 19e eeu deur Bryan en Harter beskryf, terwyl l.P. Pavlov vroeg in die 20e eeu met sy eksperimente in klassieke kondisionering begin het en groot invloed op die denke van J.B. Watson, die vader van behaviorisme, uitgeoefen het. Koffka, Wertheimer en Köhler het met die Gestaltteorie vorendag gekom en leer deur insig beklemtoon.
Moderne leerteorieë
Twee hoofgroepe teorieë kan onderskei word, naamlik die assosiasieteorieë (monisties) en die veldteorieë (pluratisties). Volgens eersgenoemde kan alle vorme van leer, hetsy dit te doen het met die aanleer van motoriese vaardighede of met die leer van verbale leerstof, na dieselfde basiese sielkundige beginsel herlei word. Die veldteoretici meen egter dat daar fundamenteel verskillende vorme van leer bestaan en dat leer verskillende onderskeibare sielkundige prosesse impliseer.
Assosiasieteorieë
Die bekendste en invloedrykste assosiasieteorie is die stimulus- respons-teorie (S-R-teorie: stimulus = prikkel, respons = reaksie). Hierdie teorie weerspieël veral die siening van die behaviorisme, 'n denkrigting in die sielkunde wat in die twintiger- en dertigerjare oorheers het.
Absolute assosiasieleerteorieë, soos die S-R-teorie, het daarom min werklik oortuigde aanhangers. Die S-R-teorie is egter geleidelik aangevul en uitgebrei, en het mettertyd sy oorspronklike karakter verloor. Die aanvanklik behavioristiese sielkundige E.C. Tolman (1886- 1959) het die begrip veranderlike ingevoer (veranderlikes is allerlei werkingsprosesse wat intree tussen die waarneming van 'n stimulus en die reaksie daarop, en wat die resultaat van 'n eksperiment kan beïnvloed). Binne die ou S-R-model het hy dus die veranderlike of faktororganisme O geplaas, en sy model die S-O-R model genoem.
Veldteorieë
Vir die veldteoretici kan alle leer nie tot een basiese sielkundige beginsel herlei word nie. Leer is volgens hulle 'n samestelling van verskillende, uiteenlopende sielkundige prosesse. Gevolglik het hulle nie 'n teorie oor leer nie, maar 'n paar teorieë oor verskillende tipes leerprosesse.
Volgens sommige ondersoekers kan die verskillende leerprosesse los van mekaar voorkom, wat beteken dat meer komplekse leerprosesse onafhanklik van die eenvoudiger leerprosesse kan ontstaan. Volgens ander ondersoekers word die leerproses trapsgewys opgebou, sodat elke hoër trap 'n meer komplekse leerproses impliseer, wat slegs kan ontstaan as dit deur eenvoudiger leerprosesse voorafgegaan is. 'n Eenvoudige leerproses vind plaas wanneer 'n persoon byvoorbeeld sonder veel inspanning geleidelik beter presteer.
Dit beteken hy leer sonder om hom bewustelik daarop in te stel (toevallige leer), met ander woorde daar is by hom geen leerintensie nie. Intensionele leer kom in die alledaagse lewe, behalwe in die skool, slegs af en toe voor. Verreweg die meeste inligting word terloops opgedoen en leer vind terloops plaas: dit word outonome leerprosesse genoem. Outonome leerprosesse kom egter nie slegs by toevallige leer voor nie. Wanneer daar intensioneel geleer word, is die onderdele van die bereikte leerresultaat dikwels ook die gevolg van outonome leerprosesse.
'n Mens kan jou dus wel bewustelik op leer instel, maar jy het maar weinig beheer oor die totale leerverloop. As 'n persoon byvoorbeeld leer fietsry, doen hy dit doelbewus, maar presies hoe hy sy ewewig behou, vorm nie deel van die bewuste waarneming nie. Hier is dus wel sprake van outonome leerprosesse, aangesien intensionele en outonome leerprosesse ondersteunend op mekaar inwerk.
Klassieke kondisionering
Hoewel daar heelwat besware teen die S-R-teorie as algemene leerteorie bestaan, verklaar die teorie tog eenvoudige, outonome leerprosesse. 'n Belangrike outonome leerproses is kondisionering, en kondisionering kan in klassieke en operante kondisionering onderverdeel word.