cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Latynonderrig
Suid-Afrika
Nietemin was die medium van onderrig op Afrikaanse skole in hierdie vak hoofsaaklik in Engels, weens 'n gebrek aan Afrikaanse handboeke, en verder het dit moeiliker geword om bevoegde onderwysers vir die vak te kry (terwyl onderwysers uit Nederland en België voor die erkenning van Afrikaans hierdie leemte maklik sou kon vul). Die hulp van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is ingeroep om praktiese wenke aan die hand te doen wat betref die onderrig van Latyn op skool. 'n Memorandum is opgestel wat by voltooiing in 1961 aan die verskillende onderwysdepartemente en belangstellendes gestuur is, wat op hul beurt weer ernstige aandag aan die saak gegee het. Die afwesigheid van Latynhandboeke in Afrikaans, maar ook sy nou fakultatiewe aard as universiteitstoelatingvak, is maar enkele van die redes wat daartoe gelei het dat meer Engelstalige as Afrikanerskoolverlaters in Suid-Afrika 'n beter en konserwatiewer vakkeuse in die vroeë 1960's kon uitoefen om eindelik geneeshere, ingenieurs, regsgeleerdes en soortgelyke professionele werkers deur tersiêre instellings te word. Skoolhoofde het self ook tot die agteruitgang van Latyn bygedra. In 'n huldeblyk ter viering van Henri Gonin se 70ste verjaarsdag, skryf Piet Meiring op 2 Desember 1976 in Die Beeld hoe skoolhoofde Latyn afkeur (ten gunste van 'n vak soos kriminologie) bloot omdat dit die eksamenprestasies van die skool laat daal.
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
Die ongelukkigheid het onder andere ook geheers omdat die regering besluit het om Latyn as 'n vereiste vir die Prokureurstoelatingseksamen te skrap, sonder dat die Prokureursorde hieroor geraadpleeg is, moontlik omdat die Vereniging van Wetsgenootskappe op meer as een geleentheid die afskaffing afgekeur het. Dit was egter sterk te betwyfel of enige universiteit, in sy eie hoedanigheid, vir sy eie diploma- of graadkursus Latyn sou uitskakel, want geen universiteit by die betrokke konferensie was daarvoor te vinde nie.
Suid-Afrika
AFDELING B.
Duitsland
Latyn word in Duitsland meestal by gimnasia aangebied; ook by party Gesamtschulen. Latyn kan as eerste, tweede (wat meestal die geval is), derde of by uitsondering vierde vreemde taal gekies word. In die klasse is die hoofuitkomste om te leer hoe om Latynse tekste in Duits te vertaal en nie om Latyn te leer praat nie. Die taalvak word dikwels as basisvak vir party studiegeoriënteerde vakrigtings aan die universiteite beskou sodra die Abitur by die middelbare skole afgehandel is. Die Latinum word hier as toelatingsvereiste deur die Departemente van Kultuur en Onderwys in die sestien Duitse deelstate, Oostenryk en Switserland onderskeidelik ondersteun.
Suid-Afrika
Op 5 Julie 1822 het lord Charles Somerset 'n proklamasie uitgevaardig dat Engels die enigste amptelike taal in die Kaapkolonie is. Engels en Latyn was die enigste tale wat in die staatskole onderrig kon word.
16.Plantkunde. †
Latinum
In die ander vyf deelstate (Bremen, Hamburg, Nedersakse, Sakse-Anhalt en Sleeswyk-Holstein) word al drie soorte Latinum aanvaar.
Suid-Afrika
Onder die sub-titel: "REGULASIES VIR DIE GRAAD MAGISTER IN LETTERE EN WYSBEGEERTE":
20.Geskiedenis.
Pole
Die Tsjeggiese priesters was veel meer toegeneë om in Tsjeggies te preek, juis omdat hierdie Slawiese taal op daardie tydstip nog veel nader op die sustertaal, Pools, gelyk het. Maar die taalinvloed op Pools was skynbaar nul. Kennis is mag, en die uitlandse geestelikes het oor al die wysheid en pag beskik, soos net verwoord kon word in Latyn. Hierdie Latyn was dié internasionale simbool van beskawing, terwyl Pools (en alles wat daarmee vereenselwig word) beskou is alles wat onbeskaafd en agterlik is: wild, barbaars, en bowenal, vatbaar vir die heidendom. 'n Suiwer dichotomie is daargestel om Latyn as die verhewe taal van die inligting (kerklik, wêreldlik en wetenskaplik) die volk te probeer oorhaal deur die aanloklike voordele van Latyn soos glinsterende sierade aan te bied; iets wat die volkstaal natuurlik nog nie kon nie. Op hierdie wyse het Latyn 'n noodsaaklike en onmisbare behoefte in Pole geword, die taal van vooruitgang. Maar vir 'n lang tyd kon geen landgenoot as priester of amptenaar dien of kroniek uitgee nie; diegene wat opgang wou maak, of hulself bo die gepeupel wou laat uitstyg, moes Latyn ken.
Latinum
Vir die Latinum moet 'n eenvoudige oerteks (byvoorbeeld 'n geskiedkundige teks deur Caesar) vertaal word. Vir die groot Latinum moet 'n abstrakter oerteks (byvoorbeeld 'n filosofiese teks deur Cicero) vertaal word. Die regsbeginsel word bepaal deur die reedsvermelde Ooreenkoms van die Kultuurministerkonferensie (2005), asook die verdere onderhewige bepalings in die onderskeie deelstate.
Teenstrydigheid rondom die voordele van Latyn vir ander vakke
'n Amerikaanse studie onderskraag ook nie die aanname dat Latynkennis die aanleer van mediese terminologie vergemaklik nie.
Suid-Afrika
18.Geologie. †
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
"Is u ten gunste van Latyn as voorvereiste vir prokureurs wat
(Voorgestelde) vertalings van Afrikaanse romans in Latyn
Van die redes wat aangevoer word dat juis Loeloeraai die eerste geskikte vertaalde werk in Latyn moet wees, is omrede die vertaling in Latyn ook 'n pluimpie vir Afrikaans sal wees, omrede die Latiniste op sowel die bronteks as die vertaling sal fokus. Voorts bly die temas wat in die roman aangeroer word 'n eeu later steeds aktueel, van universele aard en humanisties. Die boek is meermale herdruk en vir sowel matrikulante as tweedejaarstudente voorgeskryf, en is in 'n proefskrif ondersoek. Die boek is sowel toeganklik vir die gewone mens as vir die akademici. Enkele Afrikaanse woorde in die roman is reeds verouderd, maar Latyn kan 'n makliker verklaring en standhoudende vertaling bied. Loeloeraai is ook deurspek van Latynse begrippe in vertaalde vorm. Die boek word veral in 2021 as relevant beskou in die tydperk wat Langenhoven sou beïnvloed het toe die boek geskryf is 'n eeu tevore - die Groot Griep het juis Oudtshoorn in daardie dekade getref. Boonop was Langenhoven self versot op Latyn.
Denemarke
Die Kongelige Danske Videnskabernes Selskab (Die Koninklike Deense Akademie vir Wetenskap) is in 1742 gestig en die publikasietaal was van meet af aan Deens (hoewel die universiteit op daardie tydstip nog Latyn verkies het). Deens was egter nog geen taal met internasionale reikwydte nie.
Suid-Afrika
[L.W.-In die geval van Frans en Duits moet kandidate op hul inskrywingsvorm vermeld waar hulle hul mondelinge onderrig in die vak ontvang het; en in die geval van natuurwetenskapvakke moet kandidate op hul inskrywingsvorms vermeld waar hulle hul praktiese (proefondervindelike) onderrig in die vak ontvang het. Vakke erken as natuurwetenskapvakke word met 'n kruisie † aangedui.]
Afskaling sedert 1990's
In April 1990 het die staat besluit om die taalvereistewet nie te skrap nie, maar te verslap. Die sekere minimum standaarde is ingestel as oorgangswet wat "onder die bestaande bedeling afgehandel moet word".
Rusland
Hierdie agteruitgang van Latyn is nie noodwendig toe te skryf aan die afwesigheid van die eeue-oue tradisie van Latyn as leertaal soos in Wes- en Sentraal-Europa die geval was nie. Teen die 18de eeu was Latyn tog geen nuutjie in Rusland meer nie. Nog minder was die debat rondom Latyn wat in Wes-Europa gewoed het (en in Rusland aangehoor is), wat later ook teen die laaste helfte van die agttiende eeu onder die hoogadel 'n besprekingpuntjie sou word en die toekomstige taalbeleid sou skaaf. In die koningshuis self het die onderwyser (Frédéric-César de La Harpe) van die kleinkinders (Aleksander I en Konstantyn Pawlowitsj) van Katharina II aangevoer Latyn is oorbodig - die tsarin het hom gelyk gegee. Nietemin het van die adel hul kinders in Duitsland en Frankryk laat leer - en hierdie instansies het dikwels steeds Latyn as pligvak gestel, of as voertaal laat dien. Selfs al het Frans ook baie van die oorspronklike funksies van Latyn oorgeneem, het heelwat Franse handboeke die leser aangeraai om Latyn as byvak te neem om die geskiedenis van Frans ten volle te begryp en waardeer. Dit het Latyn opnuut onder die aandag van die adel gebring.
Wetsvereistes
Volgens die Amptelike Jaarboek van die Republiek van Suid-Afrika (1986) word die onderskeid en (voor)vereistes wat betref die onderwys en opleiding van advokate en prokureurs onderskeidelik, só uiteengesit:
Die Universiteit van Kaapstad het in 1986 appèl aangeteken nadat die Kaapse Hooggeregshof bevind het dat die intensiewe kursusse in Afrikaans en Latyn van die betrokke universiteit niks hoër as matriekvlak is nie. Die appèl het misluk: die Appèlhof het beslis dat Afrikaans en Latyn op tersiêre vlak 'n vereiste tot die toelating van advokate tot die balie is – die UK se kursusse was substandaard. Volgens De Villiers (in 1988) verskil die prokureurs se siening van Latyn noodwendig van advokate s'n, omrede die prokureur nie oor dieselfde kennis van Latyn hoef te beskik as 'n advokaat nie. "'n Advokaat moet bevoeg wees om aan so 'n debat [in die Appèlhof] te kan deelneem en sy deel by te dra. As hy nie daartoe in staat is nie, sal sy opponent hom die loef kan afsteek". In 1988 het die Minister van Justisie daarop gewys dat Latyn in wese slegs van belang is indien die betrokke persoon 'n advokaat wil word. Reeds in 1988 het die Algemene Balieraad van Suid-Afrika al besluit om hierdie Latynvereiste te skrap. In 1988 het sowat 75 persent van Suid-Afrika se advokate gestem vir die afskaffing van Latyn as 'n voorvereiste vir toelating tot die Balie of as advokaat: "'n Belangrike rede vir dié verandering in die Balie se houding is dat Latyn as voorvereiste 'n groot struikelblok is vir swartmense wat tot die Balie toegelaat wil word" Dit beteken dat die skrapping van die genoemde vereiste bloot die status quo ante sou teweegbring, dus, voor 1964. Die verordening van artikel 3(2) van Wet 74 van 1964 het die Latynvereiste vir die eerste keer op die wetboek geplaas, wat die outonomie van die universiteite se leerplanne beïnvloed het. Nietemin is geglo dat die universiteite steeds Latyn sal behou as vereiste ter verwerwing van die LLB-graad, selfs al sou die wet geskrap word. Die Balies van Bloemfontein, Kimberley en Pretoria het egter teen die mosie gestem. Sowat die helfte van die Kaapse advokate het in die plaaslike stemming teen die afskaffing van Latyn gestem. Regstudente van die Universiteit van die Noorde het ook beswaar gemaak teen die motivering van die Algemene Balieraad, omdat dit die indruk geskep het dat swart studente nie Latyn onder die knie kan kry nie; uit die statistiek is bewys dat die swart studente nie meer met Latyn sukkel as hul blanke medestudente nie, selfs al het die meeste swart hoërskole nie Latyn aangebied nie. Verskeie lesersbriewe aan Die Burger het hierdie voorgestelde afskaffing beskou as paternalisties, kortsigtig, 'n afskaling van standaarde, 'n leerplan wat die pad van die minste weerstand volg, asook 'n bedekte innuendo dat swartmense nie skrander genoeg is om Latyn baas te raak nie; buitendien was Latyn vir die studente van vroeër geen struikelblok nie – dit sou so goed wees om ander vakke af te skiet, soos die wetenskap vir 'n voornemende ingenieur.
Afskaling sedert 1990's
In 1989 het die Minister van Justisie, Kobie Coetsee, aangekondig dat Latyn nie afgeskaf kan word as toelatingsvereiste vir advokate nie. Coetsee het ook gesê die bewering dat Latyn vir swart studente moeilik is, "smaak na paternalisme", omrede Latyn ook vir baie Afrikaans- en Engelssprekendes moeilik is. In 1990 het die minister die volgende voorwaardes vir voornemende advokate as wetsontwerp tydens 'n Parlementsitting ingedien:
Teen 1996 het die nuwe Suid-Afrikaanse skoolwet van die Minister van Onderwys, prof. Sibusiso Bengu, voorgestel die leerling/onderwyser-verhouding moet landwyd 40 tot 1 vir laerskole en 35 tot 1 vir hoërskole wees. Oortollige onderwysers kon kies om af te tree, of na 'n ander provinsie verplaas te word. Op daardie tydstip was die Wes-Kaapse leerling/onderwyser-verhouding 26 leerlinge per onderwyser. Rapport van 28 Mei 1996 stel die volgende probleem:
Suid-Afrika
Die lys van goedgekeurde vakke is soos volg: -
Afskaling sedert 1990's
In Augustus 1994 het die Minister van Justisie, Dullah Omar, bevestig dat wetgewing ingedien gaan word om Latyn as voorvereiste vir regspraktisyns af te skaf. In vroeg-Augustus 1994 het die Universiteit van Kaapstad dit reeds oorweeg om Latyn vir LL.B. af te skaf. Agt ander universiteite het Latyn reeds opsioneel verklaar, maar het die studente gewaarsku dat die wet steeds geld dat hulle nie sonder Latyn mag praktiseer nie. Teen laat-Augustus 1994 was Omar besig om wetgewing op te stel om die verskyningsbevoegdheid aan prokureurs in die Hooggeregshof te verleen en om Latyn as toelatingsvereiste vir regspraktisyns af te skaf.
Tydens die tweejaarlikse dinee van die Bloemfonteinse Prokureursvereniging, in September 1994, het die oudpresident Nelson Mandela gesê dat die voorvereiste van Latyn, "wat so baie jong swart regstudente kniehalter", heroorweeg moet word. In die middel van November 1994 is die wetsontwerp, wat voorsiening daarvoor maak dat Latyn nie meer in Suid-Afrika 'n vereiste vir die toelating van prokureurs en advokate nie, deur die Senaat aanvaar. Op 23 November 1994 teken Mandela as president die Engelse teks van Wet No. 55 van 1994, wat op 2 Desember 1994 in werking tree. Die Wysigingswet op die Toelating van Advokate lui:
Abolisioniste
Die sogenaamde "abolisioniste", wat vir die afskaffing van Latyn stry, het op die volgende argumente gesteun:
Suid-Afrika
13.Natuurkunde † (mag nie met Meganika geneem word nie).
27. Snel-en Tikskrif.
Denemarke
In die daaropvolgende periode speel die kerk steeds 'n belangrike rol, maar na afloop van die Hervorming speel Latyn 'n mindere rol in die Deense Nasionale Kerk. Teen die einde van die 17de eeu en veral die 18de eeu begin die universiteite al meer wegbeweeg van die kerk [en die geestelike waardes wat met Latyn vereenselwig word] en toenemend fokus op die Verligting en die Rede.
Suid-Afrika
(iii) 'n Wetenskapvak uit Afdeling A (nl. Natuur en Skeikunde, Natuurkunde, Skeikunde, Biologie, Plantkunde, Dierkunde, Geologie) of Matesis.
24. Boekhou en Handelsrekene.
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
In Duitsland is Latyn derde op die ranglys van vreemdetaalkeusevakke by die skole van algemene onderwys (naas Engels en Frans), hoewel sewende by die ambagskole. Terwyl Europese lande, soos Duitsland, grootliks nog Latyn doseer omrede Latyn jare lank die beskawings-, regs- en godsdienstaal was (en daarom ook in die oudste geskrifte gevind kan word as die voertaal), sien Suid-Afrika anders daaruit. 'n Hewige debat of Latyn in die kurrikulum van voornemende regsgeleerdes behoue moes bly, het teen die middel van die 20ste eeu ook sy beslag gekry en met elke dekade verder in sy felheid toegeneem, tot en met die afskaffing daarvan in 1994.
Suid-Afrika
In 1980 het daar nog slegs 18,1% skole in Suid-Afrika Latyn aangebied, en slegs 1,6% leerlinge het Latyn as een van hulle vakke gehad. Vanaf 1983 tot einde 1988 het die getal Latynmatrikulante in Transvaal van 305 tot 252 gedaal. In 1988 was daar in die Kaapprovinsie 260 Latynmatrikulante, Oranje-Vrystaat 38, Natal 64, Gemeenskaplike Matrikulasieraad 35 en Onderwys en Opleiding 25. Na raming het daar jaarliks nie meer as omtrent 10 universiteitstudente in die Vakdidaktiek Latyn klaargemaak nie. Die Universiteit van Pretoria het toe kragte saamgespan met Unisa en ander vrywilligers om elementêre Latynklasse vir standerd 4 en 5 leerlinge op vrywillige basis aan te bied.
Latinum
Die poging om in Duitsland 'n eenvormige Latinum daar te stel waar die onderskeid tussen die "klein" en "groot" Latinum verdwyn, lê nog êrens in die verskiet. Na gelang van deelstaat en taalvaardigheid bestaan daar ongeveer drie soorte Latinum: die klein Latinum, die Latinum (KMK-Latinum) en die groot Latinum.
Suid-Afrika
Vanaf 1994 het die Suid-Afrikaanse prokureursorde egter verklaar dat dit nie meer nodig is om Latyn op sekondêre of universiteitsvlak te neem nie. Afrikaans gebruik Latyn nog grootliks in die vaktaal van die wetenskap. Benewens formele skool- en universiteitsopleiding bestaan daar wel die Schola Scripta-kursus wat deur afstandonderrig geskied. Meer as 700 studente uit alle ouderdomme, vanaf Graad 6, van regoor Suid-Afrika heen het die kursus tussen 2000–2010 voltooi.
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
Die prokureurs wat hul opleiding voor 1939 gekry het...
Teenstrydigheid rondom die voordele van Latyn vir ander vakke
Hierdie aanname van die groot voordele wat Latyn bied word reeds deur Edward Lee Thorndike (1923) in twyfel getrek. Die punteverskil tussen die Natuurwetenskap- en Wiskundeleerlinge met of sonder Latynkennis vind hy onbeduidend.
Pole
Om die Christendom (en uitlegging) verstaanbaar onder die Pole te maak, skyn dit of daar tog aanvanklik oorweeg is om die nasionale taal uit te bou, maar hierdie besluit val op dowe ore en die Poolse moedertaal bly sodoende agterweë. Die geestelikes gestuur uit die buiteland het nie die volkstaal van die kerkgangers geken nie en hul nog minder die moeite getroos om Pools aan te leer. Hul apostolaat begin en eindig gewoon by die liturgie, en dit was nou maar eenmaal in Latyn. En basta.
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
Die prokureurs wat hul opleiding ná 1960 gekry het...
Suid-Afrika
1. SKOOLEINDSERTIFIKAAT.
…
17.Dierkunde.†
(i) By die vier vakke minstens een van die vakke Matesis, Latyn, Grieks, Frans of Duits (of tot en met Maart 1960, enigeen van die volgende vakke, Hoër of Laer Graad: Xhosa, Zoeloe, Tswana, Noord-Sotho, Suid-Sotho, Tsonga, Venda) ingesluit het;
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
Die eerste 800 vraelyste wat teen Augustus 1969 terugontvang is, lyk so: 614 is beantwoord deur prokureurs en 186 deur leerklerke/kandidaatprokureurs. Omrede die Republiek van Suid-Afrika op daardie stadium byna 3 700 prokureurs gehad het en omtrent 1 000 leerklerke, is dit 'n steekproef van om en by 16% van die teikengroep.
Suid-Afrika
29. Meganika (mag nie met Natuurkunde of sonder Matesis geneem word nie).
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
1960's In 1968 dreig die wending weer teen Latyn, toe die Sekretaris van Justisie in sy jaarverslag van 1967 'n pleidooi lewer om Latyn af te skaf - wat ook die LL.B.-graad insluit. Maar die Algemene Balieraad, Vereniging van Wetsgenootskappe en die pers was sterk gekant teen die afskaffing daarvan, en het eerder vir sy behoud gestry. In die daaropvolgende jaarverslag van 1968 wys die Sekretaris van Justisie daarop dat "moontlik 80% van alle regspraak in die Republiek in die landdroshowe verrig word, vir die behartiging waarvan geen Latyn van die regsprekendes vir daardie howe vereis word nie." En kom tot die slotsom dat daar nou finaliteit oor hierdie saak bereik moet word wat Latyn se plek in die regsopleiding is.
Oostenryk
Universiteite vereis minstens 10 lesure Latyn vanaf die 9de skoolvlak, waarby elkeen van die reedsvermelde vorme erken word. Andersins word die Latinum vereis. Latyn het daarom 'n stewige vastrapplek in Oostenryk.
België
Met die verbrokkeling van die Oostenrykse Ryk en die Franse revolusioniste wat aspirasies onder die Belge gekweek het om hul eie dominansie te vestig, het ook Napoleon bygedra om die nasionale geskiedenis van België in ere te herstel. Die Belgiese nasionale sentiment (en politici) bly egter lojaal aan die Franse Ryk. Hierdie lojaliteit duur voort toe Willem I, Prins van Oranje-Nassau die Nederlandssprekendes (alle dialekte) onder hom probeer verenig in die Verenigde Koninkryk der Nederlande wat vanaf 1814 sal voortduur tot 1830. Al slaag hy gedeeltelik daarin om die Nederlandssprekendes te verenig, span die Katolieke en Liberales in 'n verenigde front saam tot die Belgiese Revolusie uitbreek in 1830.
Suid-Afrika
7. Grieks.
óf
(Voorgestelde) vertalings van Afrikaanse romans in Latyn
Vermoedelik is Elegans et accurata gentis Africanae circa Promontorium Capitis Bonae Spei vulgo Hottentotten nuncupata Descriptio epistolaris deur De Grevenbroek (1695) die eerste werk uit Latyn wat in Kaaps-Hollands vertaal is (gepubliseer Januarie/Februarie 1886); maar die 19de en 20ste eeu het geen noemenswaardige werke uit Afrikaans in Latyn opgelewer nie.
Abolisioniste
In elf jaar (1957-1967) is 'n Romeinsregtelike teks net twee keer woordeliks in Latyn aangehaal. Romeins-Hollandse bronne is ses keer in Latyn aangehaal. In 'n verdere tien uitsprake word verwys na die Corpus Iuris of ander ou skrywers in Latyn, maar die teks word nie aangehaal nie. Dit is egter duidelik dat 'n leeskennis van Latyn daarby te pas gekom het. Daar was altesame 762 gerapporteerde appèlsake en daar kan dus gesê word dat die regters in 2,5% daarvan 'n leeskennis van Latyn aangewend het. Van hulle het een-derde, dit wil sê 0,8% 'n ondersoek van die Romeinse reg geverg. Die ander het net Romeins-Hollandse bronne vermeld. Prof. Lee het uitsluitend na Romeinse reg gekyk en in tien jaar 37 sake gevind wat die teks in die oorspronklike aanhaal. Ek vind in elf jaar 18 sake waarby Latyn gelees is, Romeins plus Romeins-Hollands, en in net 8 daarvan word Latynse teks in die oorspronklike aangehaal. In die laaste vyf jaar was daar net ses uitsprake waarin Latyn hoegenaamd gelees is... Van die 18 uitsprake waarby 'n leeskennis van Latyn ingespan is, was 14 afkomstig van een besondere regter, 'n voortreflike kenner van die ou bronne. As dié een daar dus toevallig nie was nie, kon ons moontlik 'n toestand gehad het dat uit 762 uitsprake, gelewer oor elf jaar, in slegs vier gevalle 'n leeskennis van Latyn ingespan is!
Suid-Afrika
2)
Daar heers 'n koppige misverstand in sekere sleg ingeligte kringe dat die Klassieke „dood” is. Meer as een, wat hom graag daarop beroem dat hy in alle opsigte „modern” is, kyk vreemd op as hy die naam van 'n mitologiese god hoor, hy gebruik miskien dit soms selfs verkeerd by wyse van geleerdheidsuitstalling wanneer hy 'n artikel moet skrywe en beeldspraak as 'n noodsaaklike euwel gevoel word, of hy voel dalk weersin in hom opstyg as daar gepraat word oor Grieks en Latyn, oor deegliker onderwys in hierdie vakke, oor hul humanistiese waarde, oor hul algemeen vormende draagkrag, oor hul onmisbaarheid vir taal- en letterkundige kennis. Hy voel dat dit „dooi” vakke is wat sy lewe stelselmatig verpes het op skool en later miskien 'n rukkie ook nog aan die universiteit … Sommige het al begin wanhoop aan die „herstel” van die Klassieke...
Afskaling sedert 1990's
Luidens die Kwalifikasieraamwerk vir Hoër Onderwys, soos gewysig op Januarie 2013 (maar reeds aangedui in die Staatskoerant van 5 Oktober 2007 ), word Latyn op die sertifikate van Suid-Afrikaanse instansies ook nie deur die Staat aangemoedig nie:
Suid-Afrika
* Eksamens in die hoër en laer grade in Nederlands sal nie meer na Maart 1957 afgeneem word nie. Vanaf November 1957 sal Nederlands saam met Frans, Duits, ens., gegroepeer. word.
5. Alle Bantoetale (Hoër Graad) waarin die Raad eksamen afneem.
Denemarke
Dit is wat betref hoe die voertaal daar uitsien. Wat die ondersoek-/navorsings- en publikasietaal betref, lyk dinge bietjie anders. Latyn word tot in die 1800's nog gebruik as navorsingstaal, maar dit is nie meer die oorheersende taal soos in die onderwys nie. Deens word sedert die 1600's al hoe meer as boeketaal by uitgewers gebruik, net soos te sien by Duits en Frans. Dit kan ook toegeskryf word omdat Latyn nie, soos met die godsdiens en regstaal, tradisioneel gebruik is in die omskrywing van die natuurwetenskap, die digkuns of die Deense of ander moderne tale nie.
Suid-Afrika
31. Musiek.
Afskaling sedert 1990's
The use of  Latin  in  certificates  and  transcripts  has  been  practised  by  some  South African institutions  as an historical  legacy. Its continued use  for  this  purpose  is not encouraged but is left to the discretion of individual institutions. A certificate in Latin must also be in English in addition to any other official language.
Binne 'n bestek van vyf maande het die Afrikaanse regsfakulteite 'n ander deuntjie begin sing: daar was nou geen regverdiging meer vir die verpligte studie van Latyn deur regstudente nie – die mosie is unaniem aanvaar op 'n konferensie van die Vereniging van Universiteitsdosente. Die rede: die statutêre vereiste dat studente Latyn moet slaag, het ingedruis teen die selfstandigheid van regsfakulteite se besluit oor watter vakke studente moes slaag. Nietemin het die staat in Mei 1991 volgehou dat Latyn moet bly. In 1991 het die Wet no. 106 van 1991, wat oor die toelating van advokate tot die Balie handel, vereis dat die aansoeker, benewens universiteitskursusse in Afrikaans en Engels (destyds die twee amptelike landstale), óf in matrieklatyn, óf in 'n spesiale universiteitskursus in Latyn moes geslaag het ten einde toegelaat te word tot die Balie.
Een van die noodwendige gevolge is dat van die keusevakke aan hoërskole sal wegval. Die toekoms van vakkeuses soos kuns en musiek is in gedrang. So ook derde tale, soos Duits, Latyn en inheemse swart tale.
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
1970's Dit wou voorkom of daar 'n ommeswaai begin plaasvind het teen 1973. Want nie alleen van die akademici nie, maar ook uit die geledere van die georganiseerde prokureursberoep het nou die Latynvereiste vir die toelating as prokureur sterk bevraagteken. Die Transvaalse én Kaaplandse Prokureursordes het albei in hul jaarverslae aangedui "dat komitees aangestel is om die noodsaaklikheid van Latyn as verpligte vak by die opleiding van prokureurs te ondersoek". En nie alleen verskyn daar 'n hoofartikel in Januarie 1973 in De Rebus Procuratoriis wat die vraag opper of die Latynvereiste die beroep in sy geheel benadeel nie, maar volgens 'n berig in Hoofstad (17 Januarie 1973) "was die oorgrote meerderheid van prokureurs wat gevra is om 'n mening uit te spreek, asook 'n regsakademikus, prof. M. L. Benade, nie ten gunste van die behoud van Latyn nie."
Die Minister van Justisie het die wetsontwerp teruggetrek, en geen haan het vir die volgende 10 jaar daarna gekraai nie, maar "op versoek van die Departement van Justisie het verskeie universiteite egter in die sestigerjare grade in die regte (B. Iuris) sonder Latyn ingestel."
En in 1957 is daar ook gepoog om Latyn as vereiste by prokureurs af te skaf. Die rede wat die Minister van Justisie en die Gemeenskaplike Komitee vir Professionele Eksamens hiervoor aangevoer het, is: daar is te min geleentheid op die platteland vir skoliere om dosering in Latyn te ontvang, omrede daar 'n gebrek aan bevoegde onderwysers is om hierdie vak aan te bied, met dien gevolge dat die stedelike leerling in hierdie opsig onregverdige voorkeur sou kry. Kansgelykheid was daarmee die oogmerk.
Suid-Afrika
15.Biologie † (mag nie met Plantkunde of Dierkunde geneem word nie).
23. Huisvlyt en Gesondheidsleer.
Afskaling sedert 1990's
Die reëls wat geskrap is dui uit die vorige Wysigingswet op die Toelating van Advokate, No. 106 van 1991 dat die voornemende advokaat vroeër in sy matriekjaar Latyn HG moes geslaag het of op naskoolse vlak minstens een kursus in Latyn wat van 'n gelykstaande of hoër standaard was.
Suid-Afrika
(iv) 'n Vak gekies uit (ii) (wat nie reeds genoem is nie), of Hebreeus of Portugees of Matesis [indien nie onder (iii) genoem nie] of Geskiedenis of Aardrykskunde.
26. Handel.
Afsterwe en toekomsverwagtinge
Van hierdie vereenvoudigde Latynse kunstale (of kunstale wat grootliks van Latynse woordeskat gebruikmaak) is:
Afskaling sedert 1990's
Die afskaling van Latyn en die klassieke erfenis aan staatsinstansies word onder andere ook deur party as die doelbewuste aftakeling van die Westerse waardestelsel beskou, ten gunste van die Afrikaniseringsbeleid, wat vervreemding veroorsaak. 'n Senior politieke joernalis van Rapport skryf in 1999 eksplisiet in sy boek rondom Afrikaneridentiteit: "Die Afrikaner, gedra deur 'n nuwe Afrikaner-nasionalisme, is die produk van sy volledige Europese geskiedenis. Dit behels sy erfenis van die klassieke beskawings, onder meer die Romeinse reg, die Griekse filosofie en rasionalisme, Latyn en die Christendom en die Renaissance."
Suid-Afrika
AFDELING A.
Afskaling sedert 1990's
To amend the Admission of Advocates Act, 1964, so as to abolish the requirement that must be complied with by persons in respect of the Latin language in order to be admitted to practise as advocates;
Suid-Afrika
C.M. van den Heever merk die tanende belangstelling reeds teen 1935 op:
(Voorgestelde) vertalings van Afrikaanse romans in Latyn
In navolging van veral die Europese tale wat hul uiters gewilde romans en blitsverkopers in Neolatyn onsterflik maak, ten einde die aanleer van Latyn sowel te vergemaklik en ook prettig te maak vir die Afrikaanse leerling, is daar ook al aan die hand gedoen dat C.J. Langenhoven se wetenskapsfiksieroman, Loeloeraai uit Afrikaans in Latyn vertaal moet word.
Suid-Afrika
22. Landbou.
II. MATRIKULASIESERTIFIKAAT.
'n Skooleindsertifikaat sal uitgereik word aan 'n kandidaat wat nie minder as ses en nie meer as sewe vakke, gekies uit Afdeling A en B, by een en dieselfde eksamen geneem het nie, en wat in ten minste vyf vakke geslaag het, waarvan twee tale moet wees, die een Engels of Afrikaans in die Hoër Graad, of tot en met Maart 1957, Nederlands in die Hoër Graad.
Hersiening van gehalte van gegradueerdes
In 2010 uiter Dircksen haar kommer oor die kwyning van Latyn by die Suid-Afrikaanse regsopleiding. Op 29 Mei 2013 is 'n spoedberaad gehou deur die Wetgenootskap van Suid-Afrika (LSSA), die Algemene Balieraad (ABR) en regsdekane en -dosente. Die swakker gehalte van die LLB-graad wat die land uitlewer aan swakker opgeleide regslui is bespreek. Eerstens is bevind dat daar gebreke in die regsgegradueerdes se geletterdheid en syfervaardighede bestaan. Tweedens was almal by die beraad dit eens dat die huidige LLB onvoldoende is. Prof. Marinus Wiechers, voormalige regsdosent en rektor aan Unisa, het tydens 'n onderhoud aan Beeld sy kommer uitgespreek oor die regters van die toekoms wat met geen behoorlike regsopleiding die bewakers van die reg gaan wees. Hy noem onder meer dat regstudente vroeër eers 'n ander B-graad moes behaal het, soos BA Regte of BCom Regte, voordat die LL.B. aangepak is. Dit is tydens laasgenoemde dat ook Latyn en Romeinse reg as vereistes gestel is: "As ’n mens nie Latyn ken nie, kan jy ook nie die Romeinse reg bestudeer nie. Jy kan dus nooit ’n begrip vorm van die regsreëls waarop ons huidige reg gegrond is nie." Die uiteinde hiervan is dat jong advokate en prokureurs pleitstukke in die howe indien wat "amper kinderagtig naïef is". Sowel Dircksen as Schumann beaam in hul briewe dat die waarde van Latyn in die regswese beslis nie onderskat moet word nie.
Suid-Afrika
28. Addisionele Matesis (mag nie sonder Matesis geneem word nie).
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
Van die redes sluit in:
Onderwyspraktyk en vakinhoud
Die jongste opleidingsvraagstukke behels:
Latyn verloor sy openbare waarde
Dit is interessant om te sien hoe die oortuiging omtrent die siel se onsterflikheid van die vroegste tye die mensdom in twee groepe verdeel. Daar is die materialiste aan die een kant of die mense wat glo in 'n treurige bedrukkende voortbestaan soos ons in Homerus vind; en daar is diegene wat glo dat die aardse lewe nie die einddoel is nie, maar 'n voorbereiding vir iets wat tot 'n hoër stap van geluk kan voer. Tot die tweede groep behoort Vergilius; en ons vind die voortsetting van sy gedagte by Augustinus en die Kerkvaders. Aan die Christelike Latynse literatuur, wat van enorme omvang en belangrikheid is, word veel te weinig aandag gewy; dit vorm een van die fondamente van ons kultuur.
Afsterwe en toekomsverwagtinge
Sedert die 1960's is Latyn by die skole in die meeste Westerse lande nie meer 'n verpligte vak nie. Uiteindelik het Latyn, gelaai met simboliek en weinig pragmatistiese waarde, gesneuwel. Dit is nie die taal se skuld nie. Dit is ook nie noodwendig die doodvertaalde kurrikulum se skuld nie. Die taal het eenvoudig net nie meer vir die algemene samelewing waarde gehad nie. Die volkstale het die rol oorgeneem: boompie groot, plantertjie dood. Latyn was die plantertjie. Daar is ook vrugteloos in die laat-19de en 20ste eeu probeer om een of ander vereenvoudigde vorm van Latyn as wêreldtaal of ten minste in Europa as lingua franca op te hef (as keerwal teen Volapük).
Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding
De Rebus maak die volgende opmerkings:
Suid-Afrika
14.Skeikunde. †
...”
25. Meetkundige Tekene.
Afskaling sedert 1990's
Wat dus nou gebeur het is dat dit nie meer nodig was vir die voornemende advokaat om Latyn op ná-matrikulasievlak te slaag nie – voorbereidende Latyn was nou as voldoende beskou vir toelating tot die Balie.
Oostenryk
In Oostenryk is Latyn 'n toelatingsvereiste vir baie vakrigtings en daarom by die gimnasium (maar nie by die Realgymnasium nie) 'n verpligte bestanddeel van die leerplan. Latyn kan by die gimnasium vanaf die 7de skoolvlak (3de graad in die gimnasium) onderrig word. Wanneer daar in die 7de skoolvlak reeds 'n ander vreemde taal gekies kan word, word Latyn vanaf die 9de skoolvlak (5de graad in die gimnasium) verpligtend. Die jongste ontwikkeling toon in die juniorstanderds van die gimnasium word graag 'n tweede, lewende vreemde taal gekies, naas Latyn in die seniorstanderds wat in elk geval verpligtend is.
Suid-Afrika
(a)
(ii) as 'n vyfde vak, ten minste een van die vakke Matesis, Latyn, Grieks, Frans of Duits (of tot en met Maart 1960, enigeen van die volgende vakke, Hoër of Laer Graad: Xhosa, Zoeloe, Tswana, Noord-Sotho, Suid-Sotho, Tsonga, Venda) geneem het, en nie minder as 33 1/3 persent van die totale aantal punte daarin behaal het nie.