cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marion-eiland
Marion-eiland (Engels: Marion Island) is 'n onbewoonde en onherbergsame sub-antarktiese vulkaaneiland in die suidelike Indiese Oseaan en behoort sedert 1947 aan Suid-Afrika, sedert 1994 tot die provinsie Wes-Kaap en maak administratief deel uit van die Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit.
Die eiland is die grootste en suidwestelike van die twee Prins Eduard-eilande en huisves in teenstelling met die noordoostelike Prins Eduard-eiland 'n gletser. Die eiland is op 13 Januarie 1773 deur die Franse ontdekkingsreisiger Marc-Joseph Marion du Fresne ontdek en na hom genoem.
Ligging, geografie en klimaat
Marion-eiland (46˚ 53' S; 37˚ 45' 0) is op die Prins Eduard-Crozetrif in die suidelike deel van die Indiese Oseaan, ongeveer 2 110 km suidoos van Kaapstad, geleë.
Columbiarivier
Die Columbiarivier (Engels: Columbia River) is 'n groot suidwes-vloeiende rivier in Kanada en die Verenigde State. Die Columbiarivier het 'n lengte van 2 000 km en is die waterrykste rivier in Noord-Amerika, wat in die Stille Oseaan uitmond, asook die langste rivier in die Pasifiese Noordweste van Noord-Amerika. Die rivier is genoem na die Amerikaanse kaptein Robert Gray se skip Columbia Rediviva, wie die rivier op 11 Mei 1792 as eerste Europese bevaar het.
Marion-eiland
Ligging, geografie en klimaat
Bogenoemde rif is 'n hoogliggende deel van die groter Atlanties-Indiese Oseaanrif. Die eiland, wat 'n oppervlakte van ongeveer 300 km² beslaan, lê net noord van die Antarktiese konvergensie, dit wil sê die gebied waar die koue Antarktiese water onder die warmer Subantarktiese water inbeweeg. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur van 5,5 °C is gevolglik heelwat hoër as die van byvoorbeeld die Bouveteiland, wat net 'n paar grade verder suid aan die ander kant van die konvergensie geleë is.
Die klimaat van die eiland is tipies oseanies: koel, nat en stormagtig. Die gemiddelde reënval is ongeveer 2 500 mm (dit reën ongeveer 300 uit die 365 dae van die jaar) en die dele van die eiland bo 600 m is permanent onder sneeu. Winde van tot 170 km/h is al aangeteken. Die oorheersende winde wissel dwarsdeur die jaar tussen noordwes en wes. Rukwinde (wessuidwes tot suidsuidwes) gaan oor die algemeen gepaard met koue fronte en sterk noordwestewinde met warm fronte.
Die sterk winde veroorsaak onstuimige water, en golwe van tot 18 m hoog is al aangeteken. Donderweer is feitlik onbekend op die eiland. Die ouderdom van Marion-eiland word op ongeveer 276 000 jaar geskat, maar jonger gesteentes, van ongeveer 15 000 jaar, kom ook voor. Die ou basalt het 'n grys voorkoms en vorm die basis van die eiland, terwyl die nuwer basalt 'n swart voorkoms het en bo-op die grys basalt voorkom.
Verskeie klein kraters op die eiland dui daarop dat vulkaniese uitbarstings periodiek voorgekom het en nog kan voorkom. Tussen die ontstaan van die eiland (die grys basalt) en die neerlegging van die swart basalt was daar 'n koue tydperk waartydens gletsers op die eiland gevorm het. Hierdie gletsers het tipiese erosiepatrone veroorsaak wat vandag waarneembaar is. 'n Geringe mate van riviererosie het ook in die grys basalt voorgekom.
Hoofsaaklik as gevolg van die gletsererosie het die grys basalt 'n baie gladder voorkoms as die swart basalt, wat feitlik geen tekens van erosie toon nie. Die topografie van die eiland as geheel is tot dusver baie min deur erosie beïnvloed en is dus byna uitsluitlik die gevolg van vulkaniese aktiwiteit. Die landmassa is basies koepelvormig en die hoogste piek (President Swart-piek) is 1 230 m hoog. Die tweede hoogste piek, maar die hoogste wat van die weerstasie af gesien kan word, is Jan Smuts-piek, wat 1 186 m hoog is.
19 September
19 September is die 262ste dag van die jaar in die Gregoriaanse kalender (263ste in skrikkeljare). Daar volg nog 103 dae.
Marion-eiland
Ligging, geografie en klimaat
Die paar laagliggende vlaktes op die eiland is hoofsaaklik moerasagtig. Die kuslyn is baie ru en loodregte kranse van tot 170 m hoog is algemeen. Daar is net twee baaie met sand, maar wanneer sterk noordwestewinde waai, word die sand gewoonlik ook weggespoel. Werklike grond is so skaars dat grond vroeër van Suid-Afrika af gebring is om 'n paar bome in te plant. Die meeste grond waarop plantegroei voorkom, is veen, met ander woorde halfverrotte organiese materiaal, wat vanweë die hoë reënval baie uitgeloog en suur is. Langs die kus veroorsaak die soutneerslag uit die sproeireën asook die voël- en robmis 'n toevoeging van minerale voedingstowwe tot die grond.
Geskiedenis
Marion-eiland is, tesame met die nabygeleë Prins Eduard-eiland, op 13 Januarie 1772 deur 'n Fransman met die naam van Marion du Fresne ontdek. Du Fresne is daarvandaan verder op soek na ander landmassas, maar is later in Nieu-Seeland deur Maori's vermoor.
Geen geskrewe verslag van die ontdekking is nagelaat nie. Toe die Britse ontdekkingsreisiger kaptein James Cook op 12 Desember 1776 op die eiland afgekom het, was hy dus onder die indruk dat hy dit ontdek het. Die twee eilande saam het hy die Prins Eduard-eilande genoem, na die Hertog van Kent, die vierde seun van koning George III van Engeland. Toe hy later van een van die mense wat die reis met Du Fresne meegemaak het, hoor dat die eilande reeds ontdek was, het hy die groter eiland tot Marion-eiland herdoop en net die kleiner eiland die Prins Eduard-eiland genoem.
Die twee eilande saam staan egter nog steeds as die Prins Eduard-eilande bekend. Sedert die ontdekking van Marion-eiland is daar weinig boekstawings van besoeke aan die eiland. Dit is egter wel bekend dat heel party jagters die eiland (en ander eilande) aangedoen het om jag te maak op die groot getalle walvisse, robbe en pikkewyne wat daar voorgekom het. Die diere is vir hul vet, olie en pelse gejag. Reeds vroeg in die vorige eeu was die bevolkings van hierdie diere so uitgedun dat van hulle deur uitwissing bedreig is.
Die jagters het net in geld belang gestel en feitlik geen inligting oor die eiland en sy fauna en flora nagelaat nie. Op 26 Desember 1873 is die Prins Eduard-eilande deur 'n Britse oseanografiese navorsingskip, die Challenger, besoek. Tydens hierdie besoek het 'n plantkundige met die naam van Moseley die eerste plantkundige waarnemings gedoen en monsters versamel. terwyl die eerste kaart van die eilande ook opgetrek is. Die seeroete tussen Engeland, Australië en Nieu-Seeland het in die vorige eeu naby die Prins Eduard-eilande verbygegaan en heel party skepe het naby die eilande op die rotse geloop.
Talle oorblyfsels van wrakke is nog op die eiland te sien. Die oorlewendes van hierdie wrakke het dikwels na die eilande geswem en daar aan die lewe gebly totdat hulle deur ander skepe (gewoonlik jagterskepe) opgelaai is. Na die Tweede Wêreldoorlog het Suid-Afrika en die Verenigde Koninkryk ooreengekom dat Suid-Afrika die Prins Eduard-eilande sou annekseer, en in 1947 is die SAS Transvaal deur genl. Jan Christian Smuts na die eilande gestuur. Op 29 Desember 1947 is die Suid-Afrikaanse vlag op Marion-eiland en op 4 Januarie 1948 op Prins Eduard-eiland gehys.
Die Prins Eduard-eilande is biologies baie belangrik en in 1965 is 'n navorsingsekspedisie na die eilande deur die Suid-Afrikaanse Wetenskaplike Komitee vir Antarktiese Navorsing gereël. Hierdie ekspedisie het as die Suid-Afrikaanse Biologiese en Geologiese Ekspedisie bekend gestaan en het uit ses wetenskaplikes onder leiding van prof, E.M. van Zinderen Bakker gestaan. Die resultate van die navorsing is in 'n lywige boek gepubliseer.
Plantegroei
Die meeste plantsoorte van Marion- en Prins Eduard-eiland behoort tot die laer plantgroepe. Tagtig soorte blaarmosse, 36 soorte lewermosse en 22 soorte vaatplante is geïdentifiseer, terwyl talle soorte ligene, wat moeilik identifiseerbaar is, ook daar voorkom. Die vaatplante is almal varings, kruide (veral grasse) en in een geval ’n dwergagtige struik, Ware struike en bome groei nie op die eiland nie. Tot op 'n hoogte van ongeveer 300 m is vaatplante, dominant, terwyl kriptogame (mosse en ligene) op hoër hoogtes die dominante plantsoorte is.
Spesifieke plantegroeitipes word met hierdie verrykte gronde geassosieer. Vyf hoofplantegroeitipes kan op die eiland onderskei word. Die sproeireën is beperk tot 'n smal strook langs die kus, waar twee bedeksadige plante, Tillaea moschata en Cotula plumosa, die dominante plantsoorte is. Alhoewel die sproeireënneerslag tot diep in die binneland voorkom, het slegs die baie hoe konsentrasie langs die kus 'n effek op die plantegroei omdat die hoe reënval die sout voortdurend van die plante in die binneland afwas en toksiese konsentrasies dus nie kan opbou nie.
Die laagliggende dele van die eiland is byna oral moerasagtig en verskeie tipes moeras word aangetref. Waar die watertafel hoog is en die water stilstaan, heers anaerobiese (suurstoflose) toestande, wat ongunstig vir die groei van vaatplante is. Die oorheersende plantsoort in hierdie tipe moeras is die lewermos Blepharidophyllum densifolium. Waar daar ’n mate van waterbeweging is, is die toestande meer aërobies en in hierdie vleie is die gras Agrostis magellanica dominant.
Die moerasse van die Prins Eduard-eilande kom baie ooreen met die sogenaamde Sphagnum-moerasse van die Noordelike Halfrond, maar is nie heeltemal so suur nie. Die dominante plantsoorte in die omgewing van fonteine waar die water betreklik vinnig vloei, is die dwergstruik Acaena adscendens, wat tot die roosfamilie behoort, en die sogenaamde Kerguelenkool (Pringlea antiscorbutica). Laasgenoemde plant is vir die eerste keer op Kergueleneilande ontdek en lyk baie soos gewone kool.
Die Latynse naam dui daarop dat die plant deur skeepvaarders geëet is om skeurbuik te voorkom. Net onder die fonteine is die mosse Bryum laevigatum en Breutelia integrifolia die dominante plantsoorte en bale min vaatplante groei daar. Op die broeiplekke van voëls en robbe veroorsaak die geweldige hoeveelhede mis dat die grond ryk aan voedingstowwe is. Plante wat nie van hierdie toestande hou nie, vaar nie goed nie en word vertrap, waarna ander plante hul plek inneem.
Die dominante plantsoort in hierdie gebiede is 'n gras, Poa cookii. Die grootste deel van die eiland bestaan uit hellings. Die plantegroei op die hellings varieer na gelang van dreinering en blootstelling. Op die goed gedreineerde, laagliggende hellings word die plantegroei deur die varing Blechnum penna-marina oorheers. Elders is Acaena adscendens, Azorella selago of Poa montane meestal oorheersend. Die Poa/Azorella-plantgemeenskap neem die vorm van klein kolle aan en kom slegs hoër as 200 m tussen kriptogaamgemeenskappe voor.
Azorella vorm groot massas takke wat met fyn, harde blaartjies bedek is en soos groen kussings vertoon. 'n Groot hoeveelheid mosse en talle klein diertjies (insekte, ensovoorts) leef onder hierdie beskermende massas. Die riwwe en plato's op die eiland is so blootgestel dat die plantegroei daarop ondanks die hoë reënval deur die wind uitgedroog word. Hierdie gebiede kan dus as windwoestyne beskou word. Twee duidelike plantegroeitipes word in hierdie gebiede aangetref.
Die een tipe bestaan uit feitlik net Azorella selago-kussings en kom van ongeveer 50 tot 760 m bo seespieël voor, terwyl die ander tipe uit net kriptogame bestaan, deur die mosse Ditrichum strictum en Bartramia patens oorheers word en slegs bo ’n hoogte van 300 m voorkom. Van ongeveer 300 m tot 760 m word altwee tipes dus aangetref. Die meeste van die plante wat op Marion-eiland voorkom, het 'n wye verspreiding op eilande in die subantarktiese en gematigde sones.
Van die 36 lewermosse is nege spesies endemies op Marion-eiland, maar geen blaarmosse of vaatplante is endemies nie. Die aantal plantsoorte wat van wes van die eiland gekom het, is ongeveer dieselfde as die aantal wat van oos van die eiland af gekom het. Verspreiding van die plante vind hoofsaaklik plaas deur middel van spore wat deur die wind vervoer word of deur middel van sade wat aan voëls vassit en so vervoer word. Dertien van die vaatplante op die eiland is vermoedelik deur die mens daar ingebring. Ongeveer 25 jaar gelede is wilde dennebome van Suid-Afrika af ingebring en in "ingevoerde" grond geplant. Die klimaat is egter so ongunstig dat almal gevrek het.
Dierelewe
Enige diere wat op oseaniese eilande soos Marion-eiland voorkom, moet geweldige afstande oor die see gemigreer het om daar uit te kom. Dit is dus nie verbasend dat die meeste werweldiere op Marion-eiland seevoëls is wat oor lang afstande kan beweeg nie. Die verskeidenheid is nie baie groot in vergelyking met baie ander wêrelddele nie, maar die wat daar voorkom, kom in baie groot getalle voor. 'n Totaal van 25 voëlspesies broei op die eiland, terwyl nog ongeveer ag af en toe op die eiland gesien word, maar nie daar broei nie.
Die meeste van hulle is diere wat deur wind of deur seestrome versprei kan word. Die 25 voëlspesies wat op die eiland broei, bestaan uit vier spesies pikkewyne (familie Spheniscidae), sewe spesies stormvoëls (familie Procellariidae), vyf spesies malmokke (familie Diomedeidae), drie ander stormvoëlagtiges (twee van die familie Pelecanoididae en een van die familie Chionidae), een roofmeeu (familie Stercorariidae), een seeswael (familie Sternidae) en een kormoraan (familie Phalacrocoridae).
Die totale pikkewynbevolking op die eiland is ongeveer twee miljoen, waarvan ongeveer 40% koningpikkewyne (Aptenodytes patagonicus), 40% macaronipikkewyne (Eudyptes chrysolophus) en 20% geelkuifpikkewyne (Eudyptes cristatus) is. Van die vierde spesie, die sogenaamde witoorpikkewyn (Pygoscelis papua), is daar maar ongeveer 2 000. Die drie volopste spesies swerf oor groot dele van die oseane rondom Antarktika rond en kom net een keer per jaar na Marion-eiland om te broei.
Hulle kom op effens verskillende tye by die eiland aan en versamel dan in groot getalle – tot 200 000 macaronipikkewyne is al op 'n enkele broeiplek gelei. Die witoorpikkewyn is ’n alleenloper en bly permanent op die eiland. Dit is ook die enigste spesie wat werklik nes maak, gewoonlik ver van die groot kolonies pikkewyne af. Die meeste van die stormvoëlspesies maak nes in gate. Bedags vlieg hulle uit om kos te soek en in die middag laat keer hulle na hul neste terug.
Tydens die terugkeer word hulle dikwels ingewag deur voëls soos die roofmeeu, wat hulle uit die lug vang. Twee spesies robbe, die olifantrob (Mirounga leonina) en die Kerguelen-pelsrob (Arctocephalus tropicalis), vorm deel van die soogdierfauna van Marion-eiland. Teen die einde van die winter kom die olifantrobbulle by die eiland aan om territoriums af te baken. Die koele volg in die lente. Die kleintjies word dan gebore, paring vind daarna plaas en in die helfte van November verlaat almal die eiland om in die see rond te swerf tot die volgende broeiseisoen.
NG gemeente Muldersdrif
Die NG gemeente Muldersdrif is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die Sinode Goudland (voorheen Sinode van Wes-Transvaal).
Marion-eiland
Dierelewe
Ongeveer dieselfde tyd dat die olifantrobbe die eiland verlaat, kom die pelsrobbe daar aan. Waar die olifantrobbe egter strande met ’n effense helling langs die ooskus verkies, verkies die pelsrobbe die ruwe rotsagtige strande langs die weskus. Ook die pelsrobbe verlaat die eiland na die teelseisoen. Nog 'n soogdier wat in die Marion-eiland-ekostelsel 'n rol speel, is die moordwalvis (Orcinus orca). Veral wanneer die robbe op die eiland is, word hulle dikwels langs die kus gesien.
Normaalweg leef hulle hoofsaaklik van vis, maar af en toe vang hulle klein robbe en pikkewyne. Die luiperdrob (Hydrurga leptonyx) is nog 'n dier wat pikkewyne vang, maar slegs in uitsonderlike gevalle die eiland aandoen. Veral die voëls is ekologies belangrik omdat hulle 'n groot bron van voedingstowwe vir die eiland-ekostelsel is. Hul mis word deur mikroörganismes afgebreek en stel so minerale voedingstowwe vry, wat weer deur die plantegroei opgeneem word.
NG gemeente Muldersdrif
Die gemeente is gestig in 1962. Die kerkgebou is geleë op die hoek van Beyers Naudélaan en die N14-snelweg, Muldersdrift. Tans in 2020 is die leraars di. C.B. Kloppers en S. Redelinghuys. Daar is tot dusver 282 doop- en 785 belydende lidmate.
Marion-eiland
Dierelewe
Op die wyse word minerale voortdurend vanuit die see in die eiland-ekostelsel ingewerk. Sedert die anneksasie van Marion-eiland in 1947 het muise, hoenders, skape en katte al op die eiland voorgekom deur die toedoen van die mens. Die muise was waarskynlik al vroeër daar, en die katte is juis in 1949 ingevoer om die muise te beheer. Die katte het egter meer in die kleiner soorte wilde voëls, wat geen natuurlike soogdiervyande geken het nie, belang gestel as in die muise.
Die katte het so aangeteel dat die straal van hul verspreidingsgebied met ongeveer 2 km per jaar vanaf die basis uitgebrei het. In 1976 is die bevolking op 6 200 geskat en die vermeerderingstempo op 23%. Die gevolg was dat daar rondom 1976 ongeveer 600 000 voëls per jaar gevang is. Die afname in die voëlbevolkings was in daardie stadium duidelik sigbaar. Die katte was heeltemal wild en is min gesien. Daar was dus geen konvensionele manier om van hulle ontslae te raak nie.
Gevolglik is die katgriepvirus in 1977 na die eiland gebring in ’n poging om die bevolking uit te wis, en navorsing het daarop gevolg om die resultaat te boekstaaf. Die bevolking is nie uitgewis nie, maar wel drasties verminder. Daar kan egter verwag word dat die katte mettertyd immuniteit teen die virus sal opbou, en aanvallende metodes van beheer sal dus gevind moet word. Navorsing oor die probleem gaan voort en jag word tans op die proef gestel. 'n Kombinasie van verskeie metodes sal waarskynlik uiteindelik nodig wees. Alle hoenders en skape is reeds van die eiland verwyder.
NG gemeente Nietverdiend
Die NG gemeente Nietverdiend is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die Sinode Goudland (voorheen Sinode van Wes-Transvaal).
Die gemeente is gestig in 1957. Die kerkgebou is geleë op Nietverdiend. In 2013 was die kontrakleraar dr. Havenga. Daar was in daardie jaar 4 doop- en 45 belydende lidmate.
Albina Bini
Albina Bini (1899–1998) was ’n Italiaansgebore pianis en sopraan. Sy het haar as 'n konsertpianis in Suid-Afrika gevestig en gereeld as solis saam met Suid-Afrikaanse simfonie-orkeste opgetree. Sy het ook die Florence Kameropera Groep in Kaapstad gestig en was 'n gesogte sang-en-klavier-dosent aan die Suid-Afrikaanse Kollege vir Musiek in Kaapstad.
Hlanganani, Limpopo
Hlanganani is 'n samevoeging van verskeie groot nedersettings wat in die noordwestelike gedeelte van die voormalige Gazankulu-tuisland in Suid-Afrika geleë is.
Albina Bini
Lewensloop
Albina Bini is op 11 Julie 1899 in Florence in Italië gebore. In 1904 immigreer sy saam met haar ouers na Suid-Afrika en ontvang haar eerste musikale opleiding aan die St Mary's Convent School in Kaapstad. Op 11 het sy elke aand klavier by die Claremont-bioskoop vir 'n beloning van drie goue soewereine gespeel. Op 15 studeer sy onder madame Niay Darroll, 'n stigterslid van die Suid-Afrikaanse Musiekkollege, en wen talle wedstryde en goue medaljes by die Eisteddfod.
Hlanganani, Limpopo
Die groot woongebied (9.1 km²) van Hlanganani lê langs die R578-teerpad ongeveer halfpad tussen Louis Trichardt en Giyani, naby die Elim Hospitaal.
Albina Bini
Lewensloop
Bini maak haar debuut as 'n konsertpianis met die Kaapstadse Munisipale Orkes. In haar eerste opera speel sy die rol van Rosina in 'n produksie van die Barbier van Sevilla, ook saam met die Kaapstadse Munisipale Orkes. Sy het vir bykans 30 jaar, van die 1930's tot in die 1960's, as 'n opera prima dona opgetree.
Hlanganani, Limpopo
Hlanganani se buurdorp aan die westekant is die woongebied Bungeni. Die meeste inwoners (81.4%) is Tsongasprekend.
Albina Bini
Lewensloop
Sy is op 24 Maart 1998 in San Gimignano, Italië oorlede.
Mstislaf I van Kiëf
Mstislaf I of Mstislaf die Grote (Russies: Мстислав Владимирович Великий; 1 Junie 1076 – 14 April 1132) het van 1125 tot 1132 as grootprins oor Kiëf-Roes regeer. Hy was die oudste seun van Wladimir Monomach by Gytha van Wessex. Hy kom prominent voor in die Noorse Sagas onder die naam Harald, ’n verwysing na sy oupa, Harold II van Engeland.
As sy pa se toekomstige opvolger het Mstislaf van 1088 tot 1093 in Nowgorod regeer en, ná ’n kort rukkie in Rostof, weer van 1095 tot 1117. Daarna was hy Monomach se medeheerser in Belgorod-op-die-Dnieper, en ná sy pa se dood het hy die troon van Kiëf geërf. Hy het verskeie kerke in Nowgorod laat bou, waarvan twee nog staan. Mstislaf het konstant oorlog teen ander lande gevoer. Hy was die laaste heerser van Kiëf-Roes voor die land verbrokkel het.
In 1095 is Mstislaf getroud met prinses Christine of Swede, dogter van koning Inge I van Swede. Hulle het verskeie kinders gehad, onder andere Wsewolod van Nowgorod en Pskof, Isjaslaf II van Kiëf, Rostislaf I van Kiëf en Swjatopolk van Pskof.
Christine is op 18 Januarie 1122 oorlede, en later in dié jaar is Mstislaf getroud met die dogter van Dmitri Zawiditsj, ’n adellike van Nowgorod. By haar het hy ’n seun en dogter gehad.
Clathria collosclera
Clathria collosclera is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Clathria en tot die familie Microcionidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2009 deur Van Soest.
Universiteit van Limpopo
Die Universiteit van Limpopo is 'n universiteit in die Limpopoprovinsie, Suid-Afrika. Dit is op 1 Januarie 2005 gestig met die samesmelting van die Universiteit van die Noorde en die Mediese Universiteit van Suider-Afrika (MEDUNSA). Die vorige instellings dien tans onderskeidelik as die Turfloop- en MEDUNSA-kampusse van die universiteit.
Vertaalstudies
Vertaalstudies is ’n akademiese intervakgebied wat die stelselmatige bestudering van die teorie, beskrywing en toepassing van vertaling, tolking en lokalisering behels. As ’n intervakgebied is vertaalstudies baie verskuldig aan die studievelde wat vertaling ondersteun. Dit sluit vergelykende literatuurstudie, rekenaarwetenskap, geskiedenis, taalkunde, filologie, filosofie, semiotiek en terminologie in.
Die term vertaalstudies ("translation studies") is gevorm deur James S Holmes, ’n Amerikaanse geleerde wat in Amsterdam werksaam was, in sy artikel "The name and nature of translation studies" (Die naam en aard van vertaalstudies), wat as ’n fundamentele stelling van die vakgebied beskou word.
Vroeë studies
Geskiedkundig was vertaalstudies lank voorskriftelik (vertel vir vertalers hoe om te vertaal), dermate dat daar oor die algemeen nie eers gemeen is dat gesprekke oor vertaling wat nie voorskriftelik was nie, hoegenaamd oor vertaling gehandel het nie. Wanneer vertaalgeskiedkundiges vroeë Westerse denke oor vertaling naspeur, beskou hulle gewoonlik Cicero se kommentaar oor hoe hy vertaling uit Grieks in Latyn gebruik het om sy redenaarsvermoë te verbeter as die begin—’n vroeë beskrywing van wat Hieronimus uiteindelik betekenis-vir-betekenisvertaling genoem het. Die beskrywende geskiedenis van tolke in Egipte wat etlike eeue vroeër deur Herodotus voorsien is, word tipies nie as vertaalstudies beskou nie—vermoedelik omdat dit nie vir vertalers sê hoe hulle moet vertaal nie. In China het die gesprek oor hoe om te vertaal ontstaan met die vertaling van die Boeddhistiese soetras gedurende die Han-dinastie.
Versoeke vir ’n akademiese studieveld
In 1958 het die debat tussen taalkundige en letterkundige benaderings tot vertaling by die Tweede Kongres van Slaviste ’n punt bereik waar daar voorgestel is dat dit die beste sou wees om ’n afsonderlike wetenskap te hê wat alle vorme van vertaling kon bestudeer, sonder om ten volle binne die gebied van die Taalkunde of ten volle binne die gebied van Literatuurstudies te val. In Vergelykende Literatuurstudies, is vertaalwerkswinkels gedurende die 1960's in party Amerikaanse universiteite, soos die Universiteit van Iowa en die Princeton-universiteit bevorder. Gedurende die 1950's en 1960's het sistematiese taalkundig-georiënteerde vertaalstudies begin verskyn. In 1958 het Jean-Paul Vinay en Jean Darbelnet ’n kontrasterende vergelyking van Frans en Engels in Quebec gedoen. In 1964 het Eugene Nida Toward a Science of Translating, ’n handleiding tot Bybelvertaling wat in sekere mate deur Chomsky se generatiewe taalkunde beïnvloed is, gepubliseer. In 1965 het John Catford ’n vertaalteorie uit ’n taalkundige perspektief gevorm. In die 1960's en vroeë 1970's, het die Tsjeggiese geleerde Jiří Levý en die Slowaakse geleerdes Anton Popovič en František Miko aan die styl van literêre vertaling gewerk. Hierdie aanvanklike stappe in die rigting van navorsing oor literêre vertaling is saamgestel in James S Holmes se referaat by die Derde Internasionale Kongres van Toegepaste Taalkunde wat in 1972 in Kopenhagen gehou is. In daardie referaat, "Die naam en aard van vertaalstudies ("The name and nature of translation studies"), het Holmes gevra vir die konsolidasie van ’n aparte studieveld en het hy ’n klassifikasie van die veld voorgestel. ’n Visuele "kaart" van Holmes se voorstel sou later deur Gideon Toury in sy Descriptive Translation Studies and beyond van 1995 aangebied word.
Die bloei van vertaalstudies
Vertaalstudies het oor die daaropvolgende jare goed ontwikkel. Gedurende die 1980's en 1990's het twee baie verskillende paradigmas ontwikkel wat weggebreek het van die vorige navorsing wat op ekwivalensie gebaseer was.
Aan die een kant is die doel van deskriptiewe vertaalstudies (’n term wat gevorm is ná Toury se boek Descriptive Translation Studies and beyond van 1995) om ’n empiriese beskrywende studieveld te skep, om een afdeling van die Holmes-kaart te vul. Die idee dat wetenskaplike metodes toegepas kan word op kulturele produkte is in die vroeë deel van die 20ste eeu deur die Russiese Formaliste ontwikkel en is weer gedek deur etlike navorsers op die gebied van Vergelykende literatuurstudie. Dit is nou op literêre vertaling toegepas. ’n Deel van hierdie toepassing van die teorie van polistelsels (Even-Zohar 1990 ) waarin vertaalde literatuur beskou is as ’n substelsel van die ontvanger- of teiken literêre stelsel. Gideon Toury baseer sy teorie op die nodigheid om vertalings vir die doel van navorsing as “feite van die teikenkultuur” te beskou. Die konsepte van “manipulasie” en "beskerming" is ook ontwikkel ten opsigte van literêre vertalings.
Aan die ander kant dateer ’n ander paradigmaskuif in die vertaalteorie uit 1984 in Europa. In daardie jaar is twee boeke in Duits uitgegee: Foundation for a General Theory of Translation by Katharina Reiss en Hans Vermeer, en Translatorial Action (Translatorisches Handeln) deur Justa Holz-Mänttäri. Uit hierdie twee het voortgespruit wat die Skopos-teorie genoem word, wat prioriteit verleen aan die doel van die vertaling eerder as om voorrang te verleen aan ekwivalensie.
Die kulturele verskuiwing het nog ’n stap vorentoe in die ontwikkeling van die studieveld beteken. Dit is uiteengesit deur Susan Bassnett en André Lefevere in Translation – History – Culture en het kort voor lank die interaksie tussen vertaalstudies en studies en konsepte op ander gebiede verteenwoordig: geslagstudies, kannibalisme, post-kolonialisme of kulturele studies, onder andere.
Aan die begin van die 21ste eeu, speel die sosiologie (Wolf en Fukari) en die historiografie (Pym) ’n relevante rol, maar word ook globalisering (Cronin) en die gebruik van nuwe tegnologieë (O’Hagan) in vertaalstudies ingevoer.
In die volgende dekades het die groei van vertaalstudies op ander maniere sigbaar geword.
Eerstens, met die groei van vertaalskole en -kursusse op universiteitsvlak. In 1995 het 'n studie van 60 lande getoon dat daar 250 liggame op uitversiteitsvlak was wat kursusse in vertaling of tolking aangebied het. In 2013 het dieselfde databasis 501 instansies vir vertalersopleiding gelys. Gevolglik was daar ’n toename in konferensies oor vertaling, vertaalvaktydskrifte en vertalingverwante publikasies. Die sigbaarheid wat vertaling gekry het, het ook gelei tot die ontwikkeling van nasionale en internasionale verenigings oor vertaalstudies.
Vestiging en toekomsvooruitsigte
Die groeiende verskeidenheid paradigmas word genoem as een van die moontlike bronne van konflik in die studieveld.
Reeds in 1999 het die konseptuele gaping tussen nie-essensialistiese en empiriese benaderings onder bespreking gekom by die Vic Forum on Training Translators and Interpreters: New Directions for the Millennium. Die lede van die besprekingsgroep, Rosemary Arrojo en Andrew Chesterman, het gemeenskaplike grond vir albei benaderings gesoek. Interaksie tussen studievelde het die skepping van nuwe paradigmas moontlik gemaak, aangesien die meeste van die ontwikkelde teorieë ontwikkel het uit kontak met ander studievelde soos taalkunde, vergelykende literatuurstudie, kulturele studies, filosofie, sosiologie of historiografie. Terselfdertyd het dit moontlik die versplintering van vertaalstudies as ’n studieveld in eie reg veroorsaak.
’n Tweede bron van konflik ontstaan uit die gaping tussen die teorie en die praktyk. Namate die voorskriftelikheid van die vroeëre studies plek maak vir deskriptivisme en teorievorming, vind professionele vertalers vertaalstudies minder relevant. Terselfdertyd plaas navorsingsassessering op universiteit min indien enige klem op vertaalpraktyk.
Kulturele vertaling
Dit is ’n nuwe gebied van belangstelling in die vakgebied van vertaalstudies wat hoofsaaklik ontstaan het uit Homi Bhabha se vertolking van Salman Rushdie in The Location of Culture. Kulturele vertaling is ’n konsep wat gebruik word in kultuurstudies om die proses van transformasie, taalkundig of andersins, in ’n gegewe kultuur aan te dui. Die konsep maak gebruik van linguistiese vertaling as ’n hulpmiddel of metafoor om die aard van transformasie en interaksie tussen kulture te ontleed. "Nietemin, ten spyte van die feit dat vertaling kulture nader aan mekaar bring, sal daar in elke vertaling ’n besliste vervorming tussen kulture wees."
Daar is baie kwessies in vertaling wat teenwoordig kan wees wanneer ’n stuk werk vertaal word. Dan is daar ook die vraag "Is dit moontlik om hierdie teorie van humor vir ’n ander kultuur te vertaal?" Om kulturele verwysings te vertaal is besonder moeilik. Om die taal vlot te kan gebruik is nie genoeg nie. Jy moet ’n grondige kennis van die kultuur van die teikentaal sowel as van die kultuur van die brontaal hê.
Etiek
In die afgelope dekade het belangstelling onder teoretici en praktisyns oor die kwessie van etiek as gevolg van etlike redes noemenswaardig toegeneem. Die essays van Antoine Berman en Lawrence Venuti is indringend bespreek. Hulle het in sekere aspekte verskil, maar het saamgestem oor die idee dat die verskille tussen die bron- en teikentaal en -kultuur beklemtoon moet word wanneer daar vertaal word. Albei stel belang in hoe die 'kulturele andere daardie andersheid op die beste manier kan behou'. In meer onlangse studies het deskundiges die filosofiese werk van Emmanuel Levinas oor etiek en subjektiwiteit oor hierdie saak toegepas. Aangesien sy publikasies op verskillende maniere vertolk is, is verskillende gevolgtrekkings gemaak oor sy konsep van etiese verantwoordelikheid. Party het aangeneem dat die idee van vertaling as sodanig eties twyfelagtig kan wees, terwyl ander dit beskou as ’n oproep om die verhouding tussen die outeur of teks en vertaler as meer interpersoonlik te beskou, wat dit sodoende ’n gelyke en wedersydse proses maak.
Parallel met hierdie studies die algemene erkenning van die vertaler se verantwoordelikheid toegeneem. Al hoe meer vertalers en tolke word beskou as aktiewe deelnemers in geopolitieke konflikte, wat die vraag laat ontstaan hoe hulle eties onafhanklik van hulle eie identiteit of oordeel kan optree. Dit lei tot die gevolgtrekking dat vertaling en tolking nie as bloot ’n proses van taaloordrag beskou kan word nie, maar ook as sosiaal en polities gerigte aktiwiteite.
Daar is algemene eenstemmigheid oor die behoefte aan ’n etiese praktykkode wat riglyne voorsien om onsekerheid te verminder en professionalisme te verbeter, soos in ander vakrigtings (byvoorbeeld militêre mediese etiek of regsetiek). Daar is egter nog steeds geen duidelike begrip van die konsep van etiek op hierdie gebied nie, opinies oor hoe so ’n kode daar sou uitsien, verskil hemelsbreed.
Antoine Berman dring aan op die behoefte daaraan om ’n vertaalprojek vir elke vertaling te definieer; die vertaler moet hom by sy eie projek hou en dit sal die enigste maatstaf vir getrouheid wees by vertaling.
Jaropolk II van Kiëf
Jaropolk II (Russies: Ярополк II Владимирович; 1082 – 18 Februarie 1139) het van 1132 tot 1138 as grootprins oor Kiëf-Roes regeer. Voor dit, van 1114 tot 1132, was hy grootprins van Perejaslaf. Hy was die seun van Wladimir Monomach en Gytha van Wessex. In 1116 is hy getroud met ’n Ossetiese prinses, Helena. Hy het ’n seun, Wasilko Jaropolkowitsj, by haar gehad.
Sophia van die Palts
Sophia van die Palts (beter bekend as die keurvorstin van Hannover; 14 Oktober 1630 – 8 Junie 1714) was van 1692 tot 1698 die keurvorstin van Hannover. Sy was ’n kleindogter van koning Jakobus VI en I en ook die erfgenaam van die troon van Engeland (later Groot-Brittanje), en dus die vermoedelike troonopvoler van koningin Anna. Sy is egter twee maande voor Anna dood en haar oudste seun, Georg Lodewyk, het die nuwe troonopvolger geword. Hy het Anna op 1 Augustus 1714 as koning George I opgevolg.
Lewe
Sophia was die dogter van Frederik V, die keurvors van die Palts, en Elizabeth Stuart, die dogter van koning Jakobus I. Sy het in Nederland grootgeword omdat haar ouers daarheen gevlug het ná die sekwestrasie van hul keurvorstedom tydens die Dertigjarige Oorlog. Op 30 September 1658 is sy getroud met Ernst August, wat in 1692 die eerste keurvors van Hannover geword het. Hy was ’n kleinneef van Sophia se ma – hulle was albei agterkleinkinders van Christiaan III van Denemarke.
Haar eggenoot, eens ’n man sonder land, het die Huis van Hannover eindelik in 1692 verhef tot ’n keurvorstedom. Sophia het toe die keurvorstin van Hannover geword en dit is die titel waaronder sy die bekendste is.
Erfgenaam
In September 1700 het Sophia haar neef koning William III van Engeland ontmoet, net twee maande ná die dood van die toekomstige koningin Anna se seun prins William. ’n Jaar later het die Engelse parlement ’n wet deurgevoer dat die troon na Sophia sou gaan indien nie Anna of William kinders sou hê nie omdat Sophia Protestants was. So is verhoed dat ’n Rooms-Katoliek weer monarg van Engeland word.
Teen dié tyd was Sophia steeds fiks en gesond, al was sy 71 jaar oud en 35 jaar ouer as die siek Anna. Sy het ook vyf kinders en drie wettige kleinkinders gehad. Daar is tans 5 000 afstammelinge van Sophia, al het hulle nie almal ’n aanspraak op die troon nie.
Dood
In Junie 1714 het Sophia in haar tuin geloop toe sy inmekaarsak en sterf. Sy was 83 jaar oud – ’n gevorderde ouderdom vir dié era. Koningin Anna is net ’n paar weke daarna self op 49 oorlede. As Anna voor Sophia gesterf het, sou Sophia die oudste persoon geword het wat nog die Britse troon bestyg het.
Met Sophia se dood het haar oudste seun, keurvors Georg Lodewyk van Brunswyk-Lüneburg, in haar plek die Britse troonopvolger geword. ’n Paar weke later het hy Anna opgevolg as George I van Groot-Brittanje.
Mila Guy
In haar graad 8-skooljaar het sy en haar gesin na Nieu-Seeland geëmigreer en het sy Hoërskool Nelspruit verruil vir 'n hoërskool in Rotorua, in die dorp waar hulle gewoon het. Guy het haar eerste jaar aan die Universiteit van Auckland voltooi. In 2014 het sy haar BA Drama-graad aan die Universiteit van Pretoria behaal. Aanvanklik was haar plan om slegs haar tweede jaar van haar dramagraad in Suid-Afrika te voltooi, maar omdat die toneelbedryf meer bedrywig in Suid-Afrika was, het dit meer belowend gelyk om aan te bly in haar vaderland. Haar ouers woon steeds in Palmerston North.
Haar eerste rol in ŉ vollengte film was vlugtig in Ballade vir ŉ Enkeling en daarna het sy die rol van 'n kinderoppasser in kykNET se sepiereeks, Binnelanders, gekry. Na Binnelanders, het sy in die komediereeks, Hotel, ŉ rol gekry, waarvan die regie deur Bennie Fourie behartig is. In die televisiereeks, Keeping Score, op SABC-kanaal, het sy die rol van ŉ bokser vertolk en het ook 'n rol in die reeks Bedford Wives gespeel. Guy se eerste hoofrol was as Nonnie in die film Liewe Kersfeesvader en die volgende hoofrol as die bruid in die film Wonderlus. Wonderlus is tot op hede een van haar uitdagendste rolle, wat ŉ teenstrydige emosionele situasie uitbeeld.
''“Ek wou van kleins af nét dit doen. Daar gebeur net iets wanneer jy in die oomblik is en amper vergeet van die regte wêreld.”'' – Mila Guy
Tsesarewitsj
duimnael|200px|Die keiserlike standaard van die tsesarewitsj. duimnael|200px|Die wapen.
Tsesarewitsj (Russies: цесаре́вич, IFA: tsɨsɐˈrʲevʲɪtɕ, meervoud: tsesarewitsji) was die titel van die regmatige of vermoedelike troonopvolger in die Russiese Keiserryk. Dit is óf voor die naam en patroniem geskryf óf het dit vervang. Dit is afgelei van "tsesar" (die ou Russiese woord vir "tsaar"), wat weer afgelei is van Caesar.
Gebruik
Die term word dikwels verwar met tsarewitsj, wat ’n ander betekenis het: Laasgenoemde was die titel van enige seun van ’n tsaar, insluitende seuns van nie-Russiese heersers, byvoorbeeld die khans van die Krim en Siberië en die afgesette heersers van Georgië. Daar was feitlik altyd net een tsesarewitsj op ’n slag en die titel is slegs in Rusland gebruik.
Die titel is saam met die woord "opvolger" (naslednik) gebruik, met die formele vorm: "Sy Keiserlike Hoogheid die Opvolger-tsesarewitsj en Groothertog". Sy vrou is die tsesarewna genoem.
Geskiedenis
In 1721 het Pieter die Grote opgehou om "tsaar" as sy hooftitel te gebruik en die titel imperator (keiser) aangeneem. Toe het die titel tsarewitsj (en tsarewna, wat lewenslank deur tsaar Iwan V se dogters gebruik is), in onbruik verval. Die keiser se dogters het hierna die titel tsesarewna gekry (Pieter het in dié stadium geen oorlewende seuns gehad nie). In 1762 het Pieter III, nadat hy tsaar geword het, die nuwe titel tsesarewitsj aan sy enigste seun, die toekomstige keiser Paul, gegee – Paul was die eerste van nege Romanof-erfgename wat dié titel gehad het. Paul was egter nie in dié stadium sy pa se aangewese opvolger nie, en ook nie dié van sy ma, Katharina II, wat Pieter se bewind oorgeneem het nie
Daar is meer dikwels na Paul verwys as groothertog, of grootprins, sy ander titel. Dit was ’n ouer titel as tsesarewitsj en ’n oorblyfsel uit die dae van die vorige heersershuis, die Rjoerik-dinastie, voordat die heersers van Moskowië die titel tsaar aangeneem het. Toe Paul die troon bestyg, het hy die titel tsesarewitsj dadelik aan sy seun, die toekomstige Aleksander I, toegeken en die titel is in 1797 regtens erken as die amptelike titel van ’n Russiese troonopvolger. Aleksander I het nie kinders gehad nie en die titel het toe gegaan aan sy broer, groothertog Konstantyn Pawlowitsj; hy het vreemd genoeg die titel behou selfs nadat hy in 1825 afstand van die troon gedoen het ten gunste van hul jonger broer, Nikolaas I.
Daarna het die titel gegaan aan elke keiser se oudste seun tot in 1894, toe Nikolaas II die titel aan sy broer groothertog Georgi Aleksandrowitsj gegee het op voorwaarde dat sy reg op die titel sal verval wanneer Nikolaas ’n seun kry. Ná Georgi se dood in 1899 het Nikolaas nie die titel aan sy oudste oorlewende broer, groothertog Michail Aleksandrowitsj, gegee nie, hoewel Nikolaas se enigste seun eers vyf jaar later gebore is. Dié seun, Aleksei Nikolajewitsj (1904-1918), was Rusland se laaste tsesarewitsj.
Ná die monargie
Nadat groothertog Kirill Wladimirowitsj van Rusland in 1924 in bannelingskap op die troon aanspraak gemaak het, het hy die titel tsesarewitsj aan sy seun, groothertog Wladimir Kirillowitsj, gegee. Sedert 1997 maak dié se kleinseun, Georgi Michailowitsj aanspraak op die titel nadat sy ma, groothertogin Maria Wladimirowna, dit aan hom gegee het in haar hoedanigheid as aanspraakmaker op die troon. Hy word egter meestal as "groothertog" aangespreek.
Riviersonderendberge
Die Riviersonderendberge is 'n bergreeks in die Wes-Kaap, wat strek vanaf Villiersdorp in die weste tot verby Stormsvlei in die ooste. Dit is deel van die Kaapse Plooigordel. Die noordekant van die berg word deur die Breederivier gedreineer en die suide deur die Sonderendrivier.
Die dorpe Genadendal, Greyton en Riviersonderend lê aan voet van die berg aan die suidekant en McGregor aan die noordekant. Kanonberg (1 466 m) is een van die pieke van die berg by Greyton terwyl Pilaarkop (1 627 m) die hoogste piek van die berg is.
By die dorp Riviersonderend gaan die N2 nasionale pad digby die berg verby. Die Boesmanskloof-wandelroete gaan oor die berg en verbind Greyton met McGregor.
Saasveld, George
Op Saasveld in die oostelike buitewyke van George is die kampus van die Nelson Mandela-universiteit gevestig.
Río Magdalena
Die Río Magdalena ([ˈri.o maɣðaˈlena]) is 'n groot noord-vloeiende rivier in Suid-Amerika. Die rivier, met 'n lengte van 1 528 km, is die langste rivier in Colombia.
Die naam van die Río Magdalena kom van sy ontdekking deur Spaanse conquistadores. Sy ontdekker, Rodrigo de Bastidas, het die monding van die rivier op 1 April 1501 bereik. Soos dit destyds gebruiklik was, het hulle riviere en plekke na heiliges genoem. Die dag se heilige op 1 April was Maria Magdalena. Die volle naam van die rivier is Río Grande de la Magdalena. Vertaal uit Spaans beteken dit: "Groot rivier van (Maria) Magdalena".
Tydens die Spaanse koloniale bewind het die Río Magdalena as belangrike skeepsroete tussen die hoofstad Bogotá, die belangrike hawestad Cartagena en Europa gedien.
Saasveld, George
Verskeie vroeë reisigers in die Kaapkolonie soos Carl Peter Thunberg, Francois le Vaillant en Anders Sparrman het Pampoenkraal besoek.
Slowenië
Slowenië (Sloweens: Slovenija, [slɔˈʋèːnija], ), amptelik die Republiek Slowenië (Republika Slovenija, ), is 'n land in die suidelike Sentraal-Europa, aan die suidoostelike uitlopers van die Alpe. Slowenië beslaan 'n oppervlakte van 20 271 km² en het 'n bevolking van 2 108 708 in 2021 gehad.
Slowenië word in die weste begrens deur Italië, in die suide deur die Adriatiese See, Kroasië in die suide en ooste, Hongarye in die noordooste en Oostenryk in die noorde. Die hoofstad en grootste stad is Ljubljana.
Tot en met sy onafhanklikheid in 1991 was Slowenië 'n deelstaat van Joego-Slawië. Slowenië is sedert 1 Mei 2004 een van die lidlande van die Europese Unie en op 1 Januarie 2007 is die Euro as geldeenheid ingevoer. Die land is ook 'n lid van die Europese Raad, NAVO en het waarnemerstatus in die gemeenskap van Franstalige state, La Francophonie.
Slowenië is die welvarendste en mees ontwikkelde van alle voormalige Joego-Slawiese deelstate. Op 25 Junie 1991, aan die begin van die Joego-Slawiese oorloë het Kroasië en Slowenië gelyktydig hul onafhanklikheid van Joego-Slawië verklaar, waarmee die verbrokkeling van dié multi-etniese staat, maar ook die Joego-Slawiese Oorlog van die 1990's, begin het.
Plutonium
Plutonium is 'n chemiese element met die simbool Pu en atoomgetal 94. Dit is 'n silwerwit aktinied.
Ontdekking
Plutonium is in 1940 ontdek deur Glenn Seaborg, Edwin McMillan, JW Kennedy en AC Wahl aan die Universiteit van Kalifornië, Berkeley nadat hulle uraan gebombardeer het met deuterium in 'n siklotron, maar hierdie ontdekking het vir 'n geruime tyd geheim gebly. Vir die Manhattan-projek is daar tydens die Tweede Wêreldoorlog kernreaktors gebou om die plutonium te produseer wat nodig was vir die twee atoombomme Trinity en Fat Man. Plutonium is gebruik omdat daar net één atoombom gemaak kon word met uraan as gevolg van die enorme hoeveelheid benodigde materiaal en die koste. Die eerste kernontploffing in die geskiedenis was dus gedoen met 'n plutoniumbom.
Plutonium is vernoem na die dwergplaneet (toe nog 'n planeet) Pluto. Hiermee is 'n tradisie voortgesit, want die twee voorafgaande elemente is genoem uraan na Uranus en neptunium na Neptunus. Behalwe dat hulle daarna vernoem is, het die elemente niks met die planete te doen nie.
Die naam plutonium vir die chemiese element met atoomgetal 94 is amptelik bekend gemaak op 21 Maart 1942.
Toepassings
Tydens die Koue Oorlog is daar beide deur die Sowjetunie (in Maják, Seversk en Zjeleznogorsk) en deur die Verenigde State van Amerika na raming 300 ton plutonium geproduseer, hoofsaaklik vir toepassing in kernwapens. Sedert 1982 is, as gevolg van die nieverspreidingsverdrag, met die aftakeling van hierdie wapens begin en word plutonium steeds meer dikwels vir vreedsame doeleindes gebruik. Die VSA en die Russiese Federasie het onderling ooreengekom om elk 34 ton van hul oortollige kernwapen-plutonium te vernietig. Tans vind proewe plaas om dit te bereik deur die plutonium as brandstof in gewone kernkragsentrales te gebruik.
Plutonium is 'n belangrike neweproduk van kernreaktors wat uraan gebruik. Deur die verwerking van neweproduksplytstof in spesiale chemiese fabrieke word die plutonium vir hergebruik beskikbaar gemaak. Sulke verwerkingsfabrieke bestaan in Engeland, Frankryk, Rusland, China en Japan.
In ruimtesendings soos Voyager 1, Galileo en Cassini-Huygens word elektriese stroom opgewek deur verval van radioaktiewe isotope soos plutonium-238. Die kragopwekker word 'n termo-radio-isotoopgenerator (afgekort RTG) genoem. Ook toerusting wat deur die Apollo-program op die Maan agtergelaat is, gebruik 'n RTG. Die Curiosity-voertuig wat in 2011 deur NASA gelanseer is en wat die oppervlak van die planeet Mars ondersoek, verkry sy energie uit 'n verbeterde soort RTG wat die naam MMRTG dra. Die MMRTG van Curiosity word gevoed deur 4,8 kg plutonium-238. 'n RTG lewer 'n geringe vermoë, maar dit hou lank. 'n MMRTG lewer meer energie as 'n RTG, maar hou vir 'n korter tydperk.
Eienskappe
In suiwer vorm is plutonium 'n silwerwit metaal, maar deur oksidasie in lug verander dit vinnig na geel. Deur spontane verval met uitstraling van α-deeltjies is plutonium altyd warmer as die omgewing. In groot hoeveelhede kan dit selfs water laat kook. In waterige oplossings kan plutonium as vier verskillende ione voorkom: Pu3+ (blou), Pu4+ (geelbruin), PuO2+ (pienk-oranje) en PuO+ (pienk, maar ioon is onstabiel).
Verskyning
Die halfleeftyd van alle isotope is baie keer korter as die ouderdom van die aarde, dus kom hulle feitlik nie meer op die aarde voor nie. Die weinige natuurlike plutonium word in baie lae konsentrasies aangetref in uraniumerts. Dit word wel kunsmatig vervaardig vir gebruik as brandstof in kernreaktors. Daar word jaarliks ​​wêreldwyd ongeveer 200 000 kg plutonium produseer.
Isotope
Van plutonium is 21 radioaktiewe isotope bekend. 244Pu is met 'n halfleeftyd van ruim 80 miljoen jaar die stabielste. 242Pu en 239Pu het 'n halfleeftyd van onderskeidelik 373 duisend en 24 duisend jaar. Alle oorblywende isotope halveer in minder as 7 000 jaar.