cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blouwang-sonvis
Habitat
Die vis leef in stil water vol plantegroei in damme en riviere. Hulle vreet ongewerweldes en klein vissies. Die spesie broei in die somer. Die mannetjie bou 'n pieringvormige nes waarop die wyfie die eiers lê. Die eiers is taai en klou aan die nes vas en word deur die mannetjie opgepas. Die spesie neig om neste bymekaar te bou in dieselfde area. Die vis kan ouer as 10 jaar word.
Bewaring
Die vis word as 'n plaag beskou aangesien hulle neig om onbeheersd aan te teel en op die inheemse spesies jag te maak. Die vis is ook nie 'n gewilde hengelvis nie.
Cullinan-diamant
Die Cullinan-diamant is die wêreld se grootste diamant. Die diamant is op 26 Januarie 1905 in die Premiermyn by Cullinan (naby Pretoria) deur Frederick Wells gevind. Dit is tot op datum die grootste ruwe sierdiamant wat ooit gevind is. Dit het 3 025 karaat geweeg. Dit was ongeveer 11 cm by 6 cm by 5 cm groot voor dit geslyp is. Wells het 'n beloning van ₤2000 vir sy vonds ontvang. Die diamant is na sir Thomas Major Cullinan, die stigter van die myn, vernoem. Dit is aan die regering van die Transvaalkolonie vir ₤150 000 verkoop. Daarna is die diamant deur die koloniale regering aan koning Edward VII geskenk.
Die diamant is na twee jaar in nege groot en 95 kleiner stene opgesny. Die grootste steen is die Cullinan I van 530 karaat. Die Cullinan II is 317,4 en die Cullinan III is 94,45 karaat groot.
Gallipoli
Die Gallipoli-skiereiland (Turks: Gelibolu Yarımadası) is geleë in die Europese deel van Turkye, met die Egeïese See wes en die Dardanelle-seestraat oos daarvan. Gallipoli is die Italiaanse vorm van die Griekse naam Καλλίπολις (Kallípolis, "Mooi Stad"), die oorspronklike naam van die moderne dorp Gelibolu.
Geskiedenis
Die Gallipoli-skiereiland was deel van die Bisantynse Ryk. Ná ’n verwoestende aardbewing in 1354 was die stad Gallipoli byna verlate, maar dit is vinnig oorgeneem deur Turke van Anatolië, die Asiatiese kant van die Dardanelle. Dit was die eerste vesting van die Ottomaanse Turke in Europa en die basis van waar hulle oor groot dele uitgebrei het.
Tydens die Krim-oorlog in 1854 het Gallipoli ’n groot laer van die Britse en Franse magte gehuisves.
In die Eerste Wêreldoorlog het die Westerse Geallieerde magte in 1915 ’n groot mag van Britse, Australiese en Nieu-Seelandse troepe na Gallipoli gestuur om dit in te val en toegang tot die Dardanelle te kry. Turkse soldate het die Geallieerdes op die strande van die skiereiland vasgekeer. Myne is in die Dardanelle geplaas om te keer dat Geallieerde skepe deurvaar. Hoewel twee skepe dit tog reggekry het, het die poging om Gallipoli te verower misluk en dit is eindelik in Januarie 1916 laat vaar, ná 10 maande van gevegte en meer as 200 000 gesneuwelde soldate.
In 1920, ná die nederlaag van die Russiese Wit Leër, het ’n aansienlike aantal soldate en hul families van die Krim na Gallipoli gevlug en van daar na lande soos Joego-Slawië.
Mustafa Kemal
Die Gallipoli-veldtog het die loopbaan van Mustafa Kemal, ’n onbekende leëroffisier met ’n lae rang, ’n groot hupstoot gegee. Hy het ’n nasionale held geword en eindelik die stigter en eerste president van die moderne Turkse staat met die ondergang van die Ottomaanse Ryk aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog.
Kemal het sy mag oorskry en bevele verontagsaam in sy vasbeslotenheid om die Geallieerdes te stuit. Sy bekende toespraak "Ek gelas julle nie om te veg nie, ek gelas julle om te sterf. In die tyd wat dit ons neem om te sterf, kan ons vervang word deur ’n nuwe besending soldate" (Turks: "Ben size taaruzu değil, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler ve kumandanlar  geçebilir") word voorgehou as bewys van sy dominante persoonlikheid. Die Turkse oorwinning het bygedra tot sy bynaam "Vader van Turkye" (Atatürk).
Anzac-dag
Anzac-dag word elke jaar gevier op 25 April, die dag in 1915 toe die Anzacs (troepe van die Australiese en Nieu-Seelandse Leërkorps) in Gallipoli geland het in wat sedert 1985 Anzac-baai genoem word. Dit is veral in Australië en Nieu-Seeland ’n belangrike dag en tot 10 000 mense woon jaarliks die dienste in Anzac-baai by.
Op 25 April 1990, met die 75ste herdenking van die Gallipoli-landing, en weer op 25 April 2005, met die 90ste herdenking, het regeringsamptenare van Australië en Nieu-Seeland, die meeste van die oorlewende Gallipoli-veterane en duisende toeriste na Turkye gereis vir ’n spesiale dagbreekdiens.
Britse Vloot
Die Koninklike Britse Vloot (Engels: Royal Navy, afgekort RN) is die militêre vloot van die Verenigde Koninkryk. Dit is die oudste deel van die Britse krygsmagte, en word daarom ook die "Seniordiens" genoem. Vanaf die 18de eeu tot die Tweede Wêreldoorlog was dit die grootste en sterkste vloot ter wêreld. Die Britse Vloot het 'n belangrike rol gespeel om Brittanje tot die supermoondheid van daardie tyd te verhef.
Al die skepe van die Britse Vloot word "Haar Majesteit se Skip" (afgekort as HMS) genoem omdat die grondwet bepaal dat die koningin die skepe besit en bevel oor hulle uitvoer. In tye van 'n manlike monarg word "Haar" met "Sy" (in Engels "His") vervang. Die Engelse afkorting bly egter dieselfde.
Die Britse Vloot is een van die grootste vlote in die wêreld gemeet aan die bruto tonnemaat (massa en grootte van al hul skepe). Die Britse Vloot en sy hulpdienste beskik oor ongeveer 98 skepe, insluitend vliegdekskepe, duikbote, mynveërs, amfibiese en patrollievaartuie.
Geskiedenis
Alfred die Grote het waarskynlik die Engelse vloot in die 10de eeu gestig om die Deense invalvlote te verslaan. Die Admiraliteit van Engeland is in die 16de eeu gestig, toe ekspedisies toegerus is om die Nuwe Wêreld te verken en later ook as 'n begeleiding van die vaarders na Indië. Engeland het meer as een keer met Spanje in konflik gekom en in die 16de eeu betrokke geraak in die stryd om onafhanklikheid van die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande. Die vernietiging van die Spaanse Armada in 1588 het in die tyd plaasgevind. Na die einde van die Tagtigjarige Oorlog het die voormalige bondgenote en nou in handelskompetisie in die 17de eeu mekaar in die drie Engelse oorloë gekonfronteer. Destyds was die Britse Vloot ongetwyfeld die grootste vloot in Europa en daarom ook in die wêreld, sekerlik na die Napoleontiese Oorloë, 'n posisie wat die vloot kon behou tot die Eerste Wêreldoorlog waarin hy deur die Amerikaanse vloot op gelyke voet gekonfronteer word. In Asië het Japan intussen as 'n opkomende maritieme mag ontstaan.
Die Vlootverdrag van Washington, wat op inisiatief van die Verenigde State in 1922 laat onderteken is, het die Verenigde Koninkryk steeds die magsposisie van die Britse Vloot laat behou. Die verdrag het gelykheid aan die Verenigde State gebied, maar probeer om die Japannese Vloot op 60% van die Britte te hou. Weens druk van Duitsland, wat vanaf die vroeë dertigerjare probeer het om die bepalings van die Verdrag van Versailles te omseil, is Duitsland toegelaat om na die Duits-Engelse Vlootverdrag van 1935, hul vloot uit te brei tot 35% van die grootte van die Britse Vloot.
Na die Tweede Wêreldoorlog het die vloot van die Sowjetunie vinnig gegroei en die grootte van die Verenigde Koninkryk s'n oortref. Tydens die Suez-krisis in 1956 het die Verenigde Koninkryk saam met Frankryk die Suezkanaal in Egipte beset, maar onder druk van die Verenigde State en die Sowjetunie moes hierdie aksie vinnig opgegee word. Dit het getoon hoeveel die magsbalans verander het. As gevolg van die dekolonisasie in die 1960's en dalende begrotings, het die Britse Vloot se rol minder belangrik geword en is hulle toenemend teruggetrek na Europa en die Noord-Atlantiese Oseaan. Die Britse Vloot het in die 1960's 'n nuwe rol gekry: kernafskrikking. Vier duikbote is met Amerikaanse tegniese ondersteuning gebou en met Polaris-missiele toegerus.
Die veranderde rol en moontlikhede van die Britse Vloot is in 1982 onderstreep deur die Falklandoorlog, wat, hoewel dit relatief klein van formaat was, slegs met groot moeite en relatiewe groot verliese gewen kon word, danksy die ontplooiing van 'n buite verhouding groot deel van die Britse Vloot. Tydens hierdie oorlog het die Britte toegang tot Amerikaanse satellietbeelde gehad wat van groot waarde was gedurende die oorlog.
Die einde van die Koue Oorlog in 1989 het die Britse Vloot verder laat besnoei. Net soos in ander lande het 'n heroriëntasie plaasgevind, wat daartoe gelei het dat die vloot se pligte van die oseaan na die kusgebiede verskuif het. Die getal fregatte en jagters is van ongeveer 50 na ongeveer 30 verminder, maar die amfibiese kapasiteit is aansienlik versterk deur die aankoop van 'n helikoptervaartuig en landingsvaartuie.
Teunis Kruger
regs|200px|duimnael|Teunis Johannes Kruger.
Teunis Johannes Kruger (Beestekraal teen die Krokodilrivier, distrik Rustenburg, Transvaal, 7 Julie 1868 – onbekend) was ’n boer op die plaas Berea in die distrik Burgersdorp, ’n soldaat in die Tweede Vryheidsoorlog en 18 jaar kerkraadslid van die Gereformeerde Kerk.
Herkoms en vroeë jare
Kruger se ouers was Theunis Johannes en Magdalena Kruger, geb. De Bruyn. Sy oupa het met dieselfde trek uit die Kaapkolonie na Transvaal gegaan waarmee Paul Kruger gekom het en hy het al die oorloë met die inboorlinge deurgemaak en ook in die Eerste Vryheidsoorlog geveg. Sy vader het ook in al die oorloë en by die Jameson-inval geveg. Teunis Kruger het self as 'n seun van 13 jaar wag gestaan in 1881, en het 'n paar oorloë met die inboorlinge van Transvaal deurgemaak.
Tweede Vryheidsoorlog
In 1899, met die uitbreek van die Driejarige Oorlog, het sy vader met vier seuns, die jongste 12 jaar oud, aangesluit by genl. De la Rey se kommando. Almal het deurgeveg tot die end in 1902. In 1901 is Teunis gevang en ná enige dae uitgelaat op parool. Hy het egter ná 25 dae weer aangesluit en het in verskillende swaar gevegte deelgeneem, te wete te Sterkstroom, Nooitgedacht, Maanhaarrand, Moedwil, Wilgeboomspruit en Middelfontein. Hy het saam met genl. De la Rey op Doornkop wapen neergelê. Die laaste sewe maande van die oorlog het hy as veldkornet onder kmdt. Steenkamp gedien. Drie maal het hy nadat hy gehensop is, onder die vyand uitjaag.
Politieke betrokkenheid
Ná die kongres op De Aar, waar die Nasionale Party in die Kaapland amtelik gestig is, het Louw Steytler, LV, en hy en nog een ander persoon (wie se naam hy later vergeet het), die eerste Nasionale Party-tak op Burgersdorp gestig. Hy was enkele jare lank voorsitter en het ook gedien in die distriksbestuur. In 1914 is hy aangestel as veldkornet, maar het bedank toe die Rebellie uitbreek. Hy het in 1914 twee trokke slagskape aan die gevange rebelle gestuur. Kruger was die eerste 100-ponder (iemand wat £100 tot die saak bygedra het) van die Helpmekaar in Burgersdorp.
Huwelikslewe
Sy eerste huwelik, met Elizabetha, ’n dogter van pres. Paul Kruger, was op 23 September 1888 op Rustenburg. Hulle het vier kinders gehad. Op 23 Augustus 1909 is hy weer getroud, dié keer met Gloudina van Niekerk. Hulle het een kind gehad. Sy tweede vrou is op 27 Oktober 1869 op die plaas Kwaggafontein, distrik Winburg, gebore.
Isaac Hayes
Isaac Hayes (20 Augustus 1942 – 10 Augustus 2008) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Shaft (1971), Escape from New York (1981), Robin Hood: Men in Tights (1993), en Reindeer Games (2000).
767
Die jaar 767 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 67ste jaar van die 8ste eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Australopithecus africanus
Australopithecus africanus was ’n vroeë hominied van die genus Australopithecus wat tussen sowat 3,03 en 2,04 miljoen jaar gelede in die laat-Plioseen en vroeë Pleistoseen geleef het. Nes die ouer Australopithecus afarensis was ''Au. africanus'' fyn gebou en daar word geglo dit was ’n direkte voorouer van die moderne mens. Uit fossieloorblyfsels blyk ''Au. africanus het baie meer met die moderne mens ooreengestem as Au. afarensis'', met ’n meer mensagtige kopbeen wat plek gehad het vir ’n groter brein en meer menslike gelaatstrekke. ''Au. africanus'' is nog net op vier plekke in Suider-Afrika gevind – Taung (1924), Sterkfontein (1935), Makapansgat (1948) en Gladysvale (1992).
Taung-kind
Raymond Dart het begin belangstel in fossiele wat in 1924 naby ’n myn in Taung naby Kimberley, Suid-Afrika, gevind is. Die belowendste van hierdie fossiele was ’n kopbeen van ’n snaakse aap-agtige kreatuur wat sekere eienskappe met mense gemeen gehad het soos oogholtes, tande en die opening by die basis van die kopbeen oor die ruggraat wat gedui het op ’n menslike houding. Dart het aan die fossiel die naam Australopithecus africanus ("suidelike aap van Afrika") gegee. Dit was die eerste keer dat die naam Australopithecus aan ’n hominied gegee is.
Dart het beweer die kopbeen is ’n tussenspesie tussen die aap en die mens, maar dit is destyds deur die wetenskaplike gemeenskap verwerp weens die geloof dat ’n groter kopbeenkapasiteit nodig was vir loop op twee bene. Sir Arthur Keith het gemeen die kopbeen is dié van ’n jong aap, waarskynlik ’n klein gorilla. Die publiek het die nuwe genus eers 20 jaar later aanvaar en dit het toe ’n ware lid van die Homininae geword.
Mev. Ples
Dart se teorie is ondersteun deur Robert Broom. In 1938 het Broom ’n volwasse kopbeenafgietsel met ’n breinkapasiteit van 485 cm3, wat deur G.W. Barlow ontdek is, geklassifiseer as Plesianthropus transvaalensis. Op 18 April 1947 het Broom en John T. Robinson die kopbeen van ’n middeljarige vrou by Sterkfontein ontdek. Broom het dit ook as Plesianthropus transvaalensis geklassifiseer, en jong medewerkers van hom het dit "Mev. Ples" gedoop, hoewel daar nou geglo word dit het aan ’n jong man behoort. Albei fossiele is later geklassifiseer as Australopithecus africanus.
Morfologie en interpretasies
Nes ''Au. afarensis het die Suid-Afrikaanse Au. africanus'' die eienskappe gehad van ’n hominied wat op twee bene loop, met sy arms effens langer as sy bene (’n eienskap wat by sjimpansees voorkom). Hoewel die kopbeen meer mensagtig was, was daar ook primitiewe eienskappe soos aapagtige, gekrulde vingers vir boomklim.
Vanweë ander primitiewer eienskappe van ''Au. africanus glo sommige navorsers dat die Hominini nie die direkte voorouer van die moderner Hominini's is nie, maar in die Paranthropus'' ontwikkel het.
Onlangse getuienis oor menslike geslagsdimorfie (die fisieke verskille tussen mans en vroue) in die lendestreek is gesien in pre-moderne primate soos ''Au. africanus''. Dié verskille word beskou as ’n evolusionêre aanpassing van vroue om ’n swaar las in die lende tydens swangerskap te dra, ’n aanpassing wat diere op vier bene nie sou hoef te maak nie.
Corvospongilla bhavnagarensis
Corvospongilla bhavnagarensis is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Corvospongilla en tot die familie Spongillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1984 deur Soota, Pattanayak & Safena.
Indonesies
Indonesies (Bahasa Indonesia, [baˈhasa indoneˈsia], ) is 'n Maleis-Polinesiese taal wat deur sowat 23 miljoen mense in Indonesië, Oos-Timor en Singapoer as moedertaal gepraat word. Dit is 'n gestandaardiseerde variante van Maleis en geniet amptelike status in Indonesië. Indonesies word deur sowat 175 miljoen as 'n tweede taal gepraat. In Oos-Timor is dit saam met Engels 'n werkstaal na die amptelike tale Tetoem en Portugees.
In Indonesië word dit algemeen Bahasa Indonesia ("Indonesiese taal" of "taal van Indonesië") genoem, maar Bahasa Nasional ("Nasionale taal") en Bahasa Persatuan/Pemersatu ("Verenigende taal") is ook gebruiklike terme. In die streke van Sumatra en Riau, waar die taal inheems is, verwys die Indonesiërs ook na die taal as Bahasa Melayu.
Indonesies/Maleis is verwant aan Balinees, Bandjarees, Chamorro, Javaans, Madoerees, Minangkabau, Palauaans en Soendanees. Dit is ietwat minder verwant aan Filippynse tale soos Cebuano en Tagalog (Filippyns) en het daarnaas nog 'n los verbintenis met Malgassies in Madagaskar.
Oksana Fadeyeva
Oksana Fadeyeva (gebore 16 Maart 1975) (née Kushch) is 'n Russiese tafeltennisspeler. Sy het aan die Olimpiese Somerspele 2008 deelgeneem, en het die eerste ronde van die enkelspelkompetisie bereik. Sy het in 2004 aan beide die enkelspel en dubbelspel deelgeneem.
Jocelyn Breno
Jocelyn Brando (18 November 1919 – 27 November 2005) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente The Big Heat (1953), Nightfall (1956), en Mommie Dearest (1981), en in die televisiereeks General Electric Theater (1953).
Pou
Pou verwys algemeen na enige van die voëlspesies in die genus Pavo. Daar is ook 'n Kongo-pou in Afrika, maar dié behoort tot sy eie genus, Afropavo. Poue is bekend vir die mannetjies se uitspattige stertvere, wat vertoon word wanneer hulle vlerk sleep. Die wyfie is bruin of bruingrys. Dit is minder bekend dat hulle familie van fisante is.
Die twee pouspesies is:
Egte poue, Kongopoue en fisantpoue onderskei hulle van die ander lede van die groot jagvoëlfamilie (Phasianidae) deurdat die mannetjies oor die algemeen ŉ veelkleurige verekleed en lang siervere aan die stert het.
Egte poue (subfamilie Pavoninae) kom in die tropiese oerwoude van Asië voor en word gewoonlik naby water aangetref. Daar is 2 spesies, naamlik die blou pou (Pavo cristatus) van Indië en die groen pou (Pavo muticus) wat oor Maleisië, Indo-China en Java versprei is.
Blenheim
Blenheim is 'n dorp in die administratiewe gewes Marlborough op die Suideiland van Nieu-Seeland met 'n bevolking van 29 700 mense in 2008. Die dorp is na die Slag van Blenheim (1704) genoem waartydens Britse troepe onder bevel van John Churchill, die 1ste hertog van Marlborough, 'n oorwinning oor 'n Frans-Beierse leër behaal het.
Pou
Egte poue vreet plante sowel as klein diertjies, selfs slange. In teenstelling met die indrukwekkende voorkoms van die mannetjie is die wyfie van die blou pou onopvallend. By die groen pou is die verskil tussen die geslagte kleiner. Die mannetjie en die wyfie is groen met bronskleurige vlekke en glansende blougroen en swart vlerke.
Kenmerkend vir die groen pou is die skubvormige rangskikking van die nekvere. Die mannetjies van albei spesies het lang siervere wat verlengde stertdekvere met geïriseerde kolle (pou-oë) is.
Blenheim
Geografie
Blenheim is op die Wairau-vlakte by die samevloeiing van die Taylor- en Opawa-riviere geleë en word deur kleiner heuwelreekse omring wat min beskerming teen die sterk winde bied wat vanuit die Cook-seestraat oor oop gebiede in Blenheim en sy omgewing waai.
Die gebied van Blenheim is in tektoniese opsig nog aktief - die grens tussen die Pasifiese Plaat (waarop die dorp geleë is) en die Indo-Australiese Plaat loop net boord van Blenheim sodat die dorp elke jaar deur 'n aantal kleiner aardbewings getref word.
Pou
Die siervere vertoon op hul mooiste wanneer die mannetjie dit oplig en uitsprei om voor 'n wyfie te pronk. Sodra die wyfie belangstelling toon, draai hy sy rug op haar sodat sy om hom moet loop om sy pronkery te kan sien. Tydens die paring word die siervere ingevou. Die wyfie van die blou pou broei en versorg haar kuikens alleen.
Die verekroontjie op die kop ontwikkel terwyl die voëls nog jonk is, maar die mannetjie kry sy siervere eers wanneer hy 3 jaar oud is. Die stert is volgroeid wanneer hy 6 jaar oud is. Jong hane pronk reeds voordat hul siervere uitgegroei is. Die groen pou leef ook buite die broeityd in klein groepe bestaande uit 'n mannetjie, 'n paar wyfies en hul kuikens. In die winter vorm hulle groot groepe. In teenstelling met die blou pou is die groen pou baie sku en word selde in die omgewing van menslike nedersettings aangetref. Die pou is waarskynlik die oudste bekende siervoël.
Hy is reeds sowat 4000 jaar gelede via Mesopotamië na Europa ingevoer. Aanvanklik is die voëls net in parke en tuine aangehou, maar gebraaide pou het gou 'n gereg geword wat as ŉ statussimbool beskou is. Rangskikking van pouvere asook pouvere as versiering vir hoede was ook baie gewild. Blou en groen poue kan maklik in gevangenskap gekruis word. Van die rasse wat uit die blou pou geteel is, is veral die wit pou, die bont of gevlekte pou en die swartvlerkpou baie gewild.
Dit is moeilik om groen poue in parke aan te hou omdat die mannetjies baklei en omdat sowel die mannetjies as die wyfies dikwels aggressief teenoor die mens optree. Groen poue is ook nie goed teen die winter bestand nie.
Kongopoue en poufisante
Die subfamilie van die Kongopoue (Afropavoninae) bestaan net uit een spesie, naamlik die Kongopou (Afropavo congensis). Dit is 'n baie sku oerwoudbewoner wat in 1936 die eerste keer beskryf is. Die mannetjie het geen siervere nie en die sogenaamde pou-oë ontbreek ook. Sy nek is gedeeltelik kaal en die res van die liggaam is met sagte, oranje vere bedek. Hy het egter ŉ opvallende groot verekuif. Kongopoue leef in pare. Tydens die broeityd bly die wyfie op die eiers sit terwyl die mannetjie die nes bewaak.
Die kuikens kan al na 5 dae vlieg. Poufisante (subfamilie Argusianinae) kom net in Suid-Asië voor. Net soos egte poue blink hul verekleed baie en is daar pou-oë op die siervere van die mannetjies. Een van die mooiste spesies is die argusfisant (Argusianus argus), wat 2 m lank kan word. Op die vlerke is daar oogvormige patrone (argusoë) wat 'n belangrike rol speel tydens die balts. Aan die begin van die broeityd skrop die mannetjie vir hom 'n baltsplek in die oerwoud oop en roep hard.
Sy vlerkvere word so ver opgelig dat die punte daarvan bokant die rug teen mekaar raak. Die 2 lintvormige stertpenne steek bo die boog uit. Na die paring verlaat die mannetjies en wyfies mekaar. Buite die broeityd is poufisante baie sku. Hulle kan nie goed vlieg nie en kan gevaar dus net vryspring deur weg te kruip. Die 3 Suider-Afrikaanse voëlspesies wat as poue bekend staan, naamlik die gompou (Otis kori), die ludwigpou (Otis ludwigii) en die veldpou (Otis denhami), behoort tot die korhaanfamilie (familie Otidae) en is dus glad nie aan die egte poue verwant nie.
1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix
Onder die Formule Eenwedrenne wat by Kyalami gehou is, staan die 1977 Grand Prix uit weens die noodlottige ongeluk wat die lewens van veiligheidsbeampte Frederick Jansen van Vuuren en bestuurder Tom Pryce geëis het.
Kanada-Frankryk-Hawaii-teleskoop
Die Kanada-Frankryk-Hawaii-Teleskoop (Engels: Canada-France-Hawaii-Telescope, CFHT) is naby die bergspits van die vulkaan Mauna Kea (Hawaii-eiland, deelstaat Hawaii, Verenigde State) op 'n hoogte van 4 204 meter (13 793 voet) geleë. Die teleskoop maak deel uit van die Mauna Kea-sterrewag en word gesamentlik deur die Nasionale Navorsingsraad van Kanada (National Research Council of Canada / Conseil national de recherches Canada), die Nasionale Sentrum van Wetenskaplike Navorsing (Centre national de la recherche scientifique, CNRS) in Frankryk en die Universiteit van Hawaii beheer.
Verónica Macamo
Verónica Nataniel Macamo Dlovo (gebore 13 November 1957) is 'n Mosambiekse politikus. Sy dien tans as die minister van buitelandse sake. Vanaf 2010 tot 2020 was sy die speaker van die Vergadering van die Republiek Mosambiek. Macamo is 'n lid van die regerende FRELIMO.
Joroeba
Joroeba (èdè Yorùbá, letterlik: "Joroeba-taal") is 'n Niger-Kongo-taal in Wes-Afrika wat deur sowat 30 miljoen mense gepraat word. Dit word deur die Joroeba-volk gepraat en is na Engels en saam met Hausa en Igbo een van Nigerië se amptelike tale.
Joroeba is 'n analitiese toontaal met 'n onderwerp-werkwoord-voorwerp-volgorde.
Nyabêla
Nyabêla (1825/30 – 1902) in Afrikaans ook bekend as Niabel, was gedurende die negentiende eeu 'n opperhoof van die Ndzundza-Ndebele. Hy word onthou vir sy stryd teen blankes vir beheer oor sy stam se eie grondgebied.
Herkoms
Nyabêla se voorsate het waarskynlik in die sestiende of sewentiende eeu vanaf die suidooskus van Afrika na die Hoëveld verhuis en hulself naby die latere Pretoria gevestig. Hierdie mense is later die Ndebele van Transvaal genoem. Deesdae noem ons hulle die Ndebele van Suid-Afrika. Een van hul hoofmanne, Ndzundza, het na die Steelpoortvallei in Mpumalanga verhuis. Na vele ontberings het hierdie deel van die stam by 'n plek langs die Steelpoortrivier genaamd Nomtshagelo gaan bly. Nomtshagelo is later opgemeet as die plaas Mapochsgronde. Dit omring die huidige dorpie Roossenekal.
Mapog is in 1865 oorlede en twee van sy seuns het hom opgevolg. Die Britte het die Transvaal in 1877 geannekseer. In 1879 het Mapog se hoofvrou se derde seun, Nyabêla, die leisels van die Mapogstam oorgeneem. Op daardie stadium was daar reeds verskeie hoofmanne onder hom en hy kon as opperhoof beskou word. Sy onderdane het hom Ingwayama genoem.
Die Britte het intussen vir Sekhukhune oorwin en hom in die tronk gestop. In 1881 het die Boere die Britte oorwin. Laasgenoemde twee strydendes het die Pretoriakonvensie aangegaan. Die konvensie het twee bepalings bevat wat 'n katastrofiese uitwerking op Nyabêla en die Mapoggers gehad het. Ingevolge een bepaling moes Sekhukhune vrygelaat word. Die konvensie het ook bepaal dat 'n lokasiekommissie aangestel word om lokasies vir alle swart stamme in die Transvaal uit te meet.
Lokasiekommissie
Na die eerste Anglo-Boereoorlog, en wel op 3 Augustus 1881, het die strydendes die Pretoriakonvensie onderteken. Ingevolge artikels 21 en 22 daarvan moes 'n Naturelle Lokasie Kommissie aangestel word om lokasies vir swart stamme af te baken. Die kommissie het bestaan uit kommandant-generaal Piet Joubert, die Britse Resident, ene Hudson, en Hendrik Jacobus Schoeman, die naturellekommissaris van Heidelberg en Pretoria. Hulle het besluit om onmiddellik te werk aan die lokasie vir die Mapoggers.
Die kommissie het op 1 Oktober 1882 op Middelburg aangekom. Nyabêla is per brief aangesê om die kommissie op 6 Oktober op die plaas van Dirk Stoffberg, net onderkant Bothasberg, te ontmoet. Nyabêla is ook versoek om inligting omtrent die aantal hutte, grootvee en onderdane aan die kommissie te verskaf. Grové, die naturellekommissaris van Middelburg, en veldkornet is met die brief na Nyabêla gestuur. Volgens Grové, wat die brief gaan aflewer het, het Nyabêla woedend met sy ampstok op die grond geslaan en gesê: "Gaan en bring Piet, en ek sal met hom praat". Die Piet waarna hy verwys is natuurlik Piet Joubert. Volgens het Nyabêla gesê: "Ek sal my vee en strooihutte nie laat tel nie; nog minder sal ek die getal van my volk opgee. Sê aan Piet hy moet self hierheen kom en dan sal ek vir hom 'n os slag". Grové het probeer om Nyabêla te oorreed om na die Lokasiekommissie te gaan en het selfs belowe om hom weer na sy stat terug te bring, maar Nyabêla het volstrek geweier en herhaal dat Grové vir Piet moes bring. Hy voeg by dat Nyabêla ook gesê het dat hy dit vreemd vind dat die kommissie nie na hom toe wou kom nie. As hy, Nyabêla, na Pretoria gaan om Paul Kruger of Piet Joubert te ontmoet, stop hy nie halfpad daarheen nie.
Die kommissie het intussen op 5 Oktober by Dirk Stoffberg se plaas aangekom. Tydens hulle vergadering op daardie dag, het Grové berig dat Nyabêla weier om na Stoffberg te kom en aandring dat die kommissie na sy stat moes kom. Die kommissie het toe die aangeleentheid bespreek en besluit toe dat dit onmoontlik vir die kommissie was om verdere stappe te neem, inaggenome die posisie van die kommissarisse en die verslae wat deur hulle ontvang is. Daarop het Hudson aangebied om die volgende dag self na Nyabêla te gaan. Die ander twee kommissarisse het dit egter duidelik gemaak dat hy nie in sy hoedanigheid as kommissaris daarheen kon gaan nie.
Die volgende dag het Grové en Veldkornet Trichard Hudson na Erholweni vergesel. Aan Trichard, die tolk, het Nyabêla gevra: "Fanis, wat kom jy hier met jou buitgemaakte Engelschman maak, waarom zeg jij voor my dit is een Kapteijn, waarom heb jy niet Piet gebring nie"? Trichard lag toe en Hudson vra hom wat Nyabêla gesê het. Nyabêla wou nie gehad het dat Trichard sy woorde aan Hudson moes tolk nie en vra toe vir Trichard om aan Hudson te sê dat hulle na sy kantoor moes gaan, sodat dit wat Hudson te sê gehad het, voor Nyabêla se raadgewers gesê kon word. Toe hulle by Nyabêla se kantoor kom, sê Nyabêla dat sy raad voltallig was en dat Hudson maar kon praat. Volgens Trichard het hy Nyabêla daarop gewys dat Magelembe, 'n jonger volbroer van Nyabêla, nie teenwoordig was nie. Hy het gewoonlik as voorsitter opgetree tydens sodanige vergaderings. Nyabêla het geantwoord dat sy afwesigheid niks met Trichard te doen gehad het nie. Hudson sê toe dat hy die Resident was en die man wat deur Haar Majesteit se regering aangestel is om toe te sien dat alles tussen die naturelle en die Transvaal goed verloop. Daarna moes hy dan die waarheid aan Haar Majesteit oordra. Nyabêla sê toe aan Trichard: "Vra hom waar Haar Majesteit is". Toe Hudson dit aan Nyabêla duidelik gemaak het, antwoord Nyabêla: "Sê aan Hudson dat ons in hierdie land niks met Haar Majesteit te doen het nie. Sy is te ver; ons werk hierdie sake self uit". Op 'n vraag van Hudson aan Nyabêla of hy weet dat hy ook onder regeringsgesag staan, antwoord Nyabêla: "Ek weet nie dat ek onder 'n regering staan nie, maar dit weet ek, dat ek die regering se maat is". Toe sê Hudson dat hy spyt was dat hy probeer het om Nyabêla te oorreed om na die Lokasiekommissie te kom. Die Kommissie is gestuur om 'n lokasie vir hom op te meet. Die Kommissie sou dit doen en die bakens sou opgerig word. Nyabêla vra toe wat was hierdie bakenlyn waarvan Hudson praat. Hudson moes toe maar onverrigter sake na Bothasberg terugkeer.
Opmars
Sekhukhune was die opperhoof van die Bapedi, 'n stam wat tussen die Olifants- en Steelpoortrivier gewoon het. Sy halfbroer, Mampuru, se trawante het Sekhukhune op 13 Augustus 1882 vermoor. Daarna het Mampuru op verskeie plekke gaan wegkruip en aanvalle geloods teen hoofmanne wat die Boere of Sekhukhune goedgesind was. Piet Joubert, die kommandant-generaal van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR), het vroeg in Oktober 1882 al die ZAR se kommando's opgeroep om Mampuru te gaan vang en na Pretoria te bring. Sy roete het hom verby Middelburg in die rigting van die Steelpoortvallei geneem.
Joubert en die kommando's het op 29 Oktober 1882 die plaas Hoedspruit bereik. Dit was omtrent 30 kilometer suidoos van Erholweni. Terwyl die kommando by Hoedspruit was, het Nyabêla se veggeneraal, Swaas, en sy tolk, Kleinbooi, by die laer opgedaag. Daar is verskeie weergawes van die gebeure. Die volgende is Joubert se weergawe. Nyabêla het 'n boodskap aan hom gestuur om te verneem of Joubert teen hom wou optree. Indien Joubert teen hom wou veg, moes hy dit openlik sê en hom nie bekruip nie. Joubert het geantwoord dat hy gestuur is om Mampuru te haal en al sou Nyabêla hom ookal insluk of verberg in sy maag, dan moet Joubert hom daar uithaal. Hy het bygevoeg dat dit die plig van elke onderdaan van die staat was om mee te werk om die wet te handhaaf en moordenaars te laat straf.
Teen 3 November was Joubert se laer op Blinkwater of Laersdrif, omtrent 15 kilometer van Erholweni. Daar besluit Joubert om 'n ultimatum aan Nyabêla te stuur. Daarin roep Joubert vir Nyabêla in die naam van die volk en regering van die Republiek op om sommige van Joubert se offisiere op of omtrent een uur te perd vanaf die hooflaer met twee of drie van sy vernaamste raadsmanne te ontmoet ten einde te verneem wat die oorsaak is dat daar geen gevolg gegee word aan die wense van die regering nie. Joubert waarsku ook vir Nyabêla wat die gevolge van sy weiering vir sy stam sou kon hê, naamlik dat dit as verset en opstand teen die wettige gesag beskou sou word en dat dit dan met geweld onderdruk sou word. Otto Riedl, die vorige bevelvoerder van die artillerie, het die ultimatum afgelewer. Hy is vriendelik deur Nyabêla ontvang en is selfs bier en vleis as verversing aangebied. Riedl het die ultimatum aan Nyabêla voorgelees en die inhoud daarvan aan hom verduidelik. Nyabêla het te kenne gegee dat hy nie die generaal wou besoek nie, want hy was siek en bang, maar dat hy die volgende dag sy hoofgeneraal, 'n tolk en 'n paar hooggeplaastes sou stuur om te onderhandel. Van Nyabêla se raadgewers het hom aangeraai om self na die generaal te gaan, maar hy het steeds geweier. Riedl reik toe 'n pas aan hulle uit om die laer die volgende oggend te besoek en hy vertrek terug kamp toe om aan die kommandant-generaal te rapporteer. Op Sondag 5 November arriveer die tolk (Kleinbooi) en drie ander ondergeskiktes van Nyabêla by een van die Boere se voorposte, ongeveer 'n halfuur te perd van die hooflaer. Hulle is nie toegelaat om nader te kom nie, maar is die boodskap gegee dat "als Nyabêla zelf niet komt, geen andere Kaffer behoeft te komen". Die gesante is toe terug na Nyabêla se stat.
Die Mapochoorlog het toe begin.
Mapogoorlog
Na raming het die Mapogstam in 1879 uit omtrent 10,000 siele bestaan. Hieronder was daar waarskynlik nie meer as 2 000 weerbare mans nie. Hulle het die Sotho-gewoonte om in groterige dorpe of statte te woon, aanvaar. Hutte is van hout en messelklei gebou en met grasdakke bedek. Klipmure is om elke hut opgerig. Meeste van die statte is aan die hange van koppies, in die onmiddellike omgewing van kranse en grotte, opgerig. Die statte was deur klipmure omhein en het gewoonlik 'n paar skietgate gehad. Wanneer gevaar gedreig het, het die inwoners soms die statte verlaat en in die grotte gaan skuil. Die grotte is ook gebruik om voedsel te berg en as bees- en bokkrale te dien. Nyabêla se hoofstat, Erholweni, staan deesdae ook as die Mapochs Grotte bekend. Die afdraai daarheen is omtrent vyf kilometer anderkant Roossenekal op die Lydenburgpad. Omtrent agt kilometer noord van die hoofstat was Makwanistat. Tussen die twee was Vaalstat, Perskestat, Galgstat en Lemoenstat. Platstat was oos van Hoofstat en Vlugkraal suid daarvan. Die totale gebied van hierdie hartland was omtrent 80 vierkante kilometer.
Die eerste geveg van die oorlog het op 7 November plaasgevind toe die Mapoggers 96 van die Boere se osse geskraap het. Op 8 November het Joubert 'n boodskap aan Nyabêla gestuur om sy gewondes uit die veld te laat haal. Nyabêla antwoord dat hy besig was om te veg en sou sorg vir diegene wat met hom was, maar dié wat in die veld doodgaan kon die aasvoëls maar oppas.
Op Sondag 19 November stuur Nyabêla drie van sy volgelinge, Kleinbooi, Jonas en Esau, na die kommandant-generaal om hom mee te deel dat Nyabêla nie meer wou veg nie en dat hy vrede verlang. Hulle bring 'n wit os saam. "De os is zijn mondt om te kom praat met de Generaal", deel die boodskapper Joubert mee. Nyabêla versoek die generaal om vir Klaas en nog 'n wit man te stuur om Nyabêla se mening te hoor. Nyabêla is self te bang om na die generaal te kom. Joubert het aan die boodskappers gesê dat hy nie bereid was om met ondergeskiktes te onderhandel nie. Indien Nyabêla wou onderhandel, moes hy en sy generaal uitkom en persoonlik met die generaal praat. Die boodskappers sou aan die generaal gesê het dat Nyabêla bang was dat Joubert hom sou opsluit, soos wat met Sekhukhune en Cetswayo gebeur het. Joubert se eerste oogmerk was om Vlugkraal in te neem. Op 21 November het Joubert self die aanval op Vlugkraal gelei. Die teiken is eers met drie kanonne saggemaak en die burgers storm toe. Hulle vorder tot in die stat, maar word toe deur hewige geweervuur teruggedryf. Daarna het die kommando's liewers vyf klipforte rondom die stat gebou en dinamiet in die grotte gegooi. Ver noord van die Mapoggers se hartland het een van die kommando's op 5 Desember Mampoerskop aangeval, maar Mampuru het ontsnap en na Makwanistat gevlug.
In Maart het Nyabêla weer probeer vrede maak. Eers stuur hy boodskappers om naturellekommissaris S.P. Grové te oorreed om as bemiddelaar op te tree. Grové weier egter. 'n Paar dae later arriveer Kleinbooi en 'n paar ander in die hooflaer. Kommandant Fourie staan hulle te woord. Kleinbooi sê dat Nyabêla al vier maal vir vrede gevra het, maar dit nie verkry het nie. Nyabêla vra dat 'n persoon na hom gestuur word om Nyabêla se woord te hoor. Nyabêla vertrou nie sy eie boodskappers om alles wat hy te sê gehad het, behoorlik oor te dra nie. Nyabêla was bereid om alle uitgawes van die oorlog te betaal, maar dan moes sy eie vryheid gewaarborg word. Kommandant Fourie deel die boodskappers mee dat slegs onvoorwaardelike oorgawe aanvaar sou word.
Die Boere gaan voort om landerye te verwoes, vee te buit en forte te bou. Op 5 April word Makwanistat weer aangeval maar die Boere slaag nie daarin om dit in te neem nie. Op 8 April arriveer Nyabêla se vredesgesante weer in die hooflaer. Hulle word deur die generaal meegedeel dat Nyabêla moes uitkom en indien dit nie gebeur nie, kon hulle geen verdere genade van die regering verwag nie; indien Nyabêla homself oorgee en belydenis doen, sou sy lewe gespaar word en sy volk toegelaat word om 'n woning te kry.
Teen die einde van Junie 1883 was die Mapoggers eindelik heeltemal omsingel, hul landerye verwoes en hul vee weggedryf. Op 6 Julie 1883 het Kleinbooi met 'n wit vlag in die hooflaer aangekom. Hy sê Nyabêla wou weet of hy vrede kon kry indien Mampuru uitgelewer word. Joubert se antwoord was dat onderhandelings eers kon begin nadat Mampuru oorhandig is. Die volgende oggend het 'n groepie krygers die hooflaer onder 'n witvlag genader. Saam met hulle was 'n prisonier met sy hande agter sy rug vasgebind. Die gevangene was Mampuru. Binne 'n week het Nyabêla en sy hoofmanne uitgekom. Die oorlog het agt maande geduur. Mampuru, Nyabêla en sommige hoofmanne is na Pretoria geneem vir verhoor.
Verhoor deur die Zuid-Afrikaansche Republiek
Mampuru is op 17 September 1883 verhoor op aanklagtes van moord op Sekhukhune, openbare geweld en oproer. Hy is die doodstraf opgelê. Op 21 September 1883 het Nyabêla voor regter J.G. Kotze en 'n jurie van agt blanke mans verskyn op aanklagte van openbare geweld en oproer, op grond daarvan dat hy as onderdaan van die Zuid-Afrikaansche Republiek onwettiglik, kwaadwilliglik, met voorbedagte rade en met bose opset en oogmerk, die openbare rus en vrede geskend het deur die wettige gesag van die Republiek te weerstaan en te trotseer, en wapens op te neem, te dra en te gebruik aan die hoof van sy gewapende onder-kapteins en sy volk, met die doel om teenstand te bied teen die wettige gesag van die ZAR. Carl Ueckermann, die waarnemende staatsprokureur, het die vervolging waargeneem, terwyl advokaat Cooper vir Nyabêla pro Deo opgetree het.
Nadat die akte van beskuldiging gelees is, het advokaat Cooper die hof meegedeel dat Nyabêla se verweer nie teen die feite in die akte van beskuldiging gemik sou wees nie, maar hoofsaaklik sou wees dat die verhouding van staat en onderdaan nie tussen die Regering van die ZAR en Nyabêla bestaan het nie en dat Nyabêla altyd 'n onafhanklike kaptein was. 'n Pleit van onskuldig is deur die hof aangeteken. Ses getuies is deur die staat geroep: staatssekretaris Eduard Bok, naturelle-kommissaris S.P. Grové, veldkornet S.P. Trichard, generaal Joubert, kommandant Weilbach en Kleinbooi. Joubert het versuim om te meld dat sy ultimatum aan Nyabêla gestuur was voordat die kommando se osse weggedryf is. Kleinbooi is nie oor die ultimatum uitgevra nie.
Die enigste geskil in die verhoor was dus of Nyabêla 'n onderdaan van die Republiek was of nie. In die eerste plek het die vervolging op 'n ooreenkoms op 28 Maart 1860 met Mabhoko staatgemaak. Ingevolge hierdie ooreenkoms sou Mabhoko erken het dat hy 'n onderdaan van die Republiek was. Cooper se antwoord op hierdie getuienis was dat die ooreenkoms nie op Nyabêla bindend was nie. Tweedens het Ueckermann 'n proklamasie van Sir Hercules Robinson, waarin hy bekend gemaak het dat die regte en verpligtinge van alle inboorlinge na die ondertekening van die Pretoria Konvensie dieselfde sou bly. Cooper argumenteer dat Nyabêla nie teenwoordig was toe Sir Hercules die opperhoofde toegespreek het nie en daarom was die proklamasie nie op hom van toepassing nie. Hy voer ook aan dat Nyabêla nooit belasting betaal het nie en daarom moes hy as 'n onafhanklike opperhoof beskou word. Ueckermann se antwoord hierop was dat die wanbetaling van belasting nie bewys van onafhanklikheid was nie. Kleinbooi het in elk geval getuig dat Nyabêla aan Shepstone erken het dat hy 'n "Goewermentskaffer" was en dus opgaaf moes betaal. Die verdediging het egter geen effektiewe antwoord gehad nie op die staat se argument dat Nyabêla die oorlog begin het deur die Boere se osse af te neem. Ueckermann se enigste antwoord was dat Nyabêla dan as 'n krygsgevangene beskou moes word en dat hy reeds 'n geruime tyd in die tronk deurgebring het. In sy opsomming van die getuienis aan die jurie het die regter daarop gewys dat Nyabêla naby Middelburg, binne die grense van die Republiek, gewoon het en dus 'n onderdaan van die Republiek was. Die jurie het eenparig besluit dat Nyabêla skuldig was aan die misdaad wat hom ten laste gelê is. Toe Nyabêla gevra is of hy enigiets wou sê voordat die doodsvonnis uitgespreek word, antwoord hy dat hy nie minder nie as tien keer om vrede gevra het. Hierop is die doodsvonnis oor hom uitgespreek.
Op Maandag 24 September 1883 is 22 van Nyabêla se onderkapteins verhoor. Hulle name op die akte van beskuldiging was Matsitsi, Umbela, Magabalela, Elambies, Maboy, Magaloel, Maningi, T'komans, Boesman, Massloslobonka, Donnkolo alias Jonkman, Salempa, Pankalala, Makondoulo, Sekiti, Umlangoul, Umtmessa; Mandienda, Umbavi, Samokaloto, Mamoka en Wildebeest. Nes Nyabêla is hulle ook aangekla van openbare geweld en oproer. Hulle is almal skuldig bevind en tot sewe jaar gevangenisstraf met harde arbeid gevonnis.
Paul Kruger het intussen na Londen vertrek vir samesprekings oor wysigings aan die Pretoria Konvensie en Piet Joubert het waargeneem as staatspresident. Die voorsittende regter het op 1 Oktober sy verslag aan die Uitvoerende Raad opgestel en dit op 7 Oktober aan hulle gestuur. Nadat die regter die feite en die argumente opgesom het, skryf hy dat die wet hom verplig het om die doodsvonnis uit te spreek. Maar generaal Joubert het in sy getuienis verklaar dat hy aan Nyabêla 'n boodskap gestuur het dat, indien hy nie oorgee nie, hy van 'n koeël in die kop of van die honger in 'n gat sou sterf. Kan dit nie wees dat Nyabêla gedink het dat sy lewe gespaar sou word indien hy oorgee nie? Want kort daarna het hy oorgegee. Hy stel dus voor dat die Uitvoerende Raad die doodsvonnis versag. Die Uitvoerende Raad besluit toe om Nyabêla se doodsvonnis te verander na lewenslange gevangenisstraf met dwangarbeid. Mampuru is nie begenadig nie en hulle besluit dat hy op 22 November 1883 opgehang sou word.
Mampuru is in die teenwoordigheid van Nyabêla op 22 November 1883 opgehang. Met die eerste probeerslag het die tou gebreek en hy het met 'n harde slag op die grond geval. Hy is onmiddellik daarna weer opgehang. Nyabêla is in 1898 vrygelaat en hy het naby Derdepoort in Pretoria gaan woon. Hy is in 1903 oorlede.
Skotse nasionale krieketspan
Die Skotse nasionale krieketspan (Engels: Scotland national cricket team; Skots-Gaelies: Sgioba nàiseanta criogaid na h-Alba; Skots: Scotland naitional cricket team) is die nasionale krieketspan wat Skotland in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Skotland deur Krieket Skotland (CS, van Engels: Cricket Scotland) beheer. Skotland speel sy tuiswedstryde meestal op The Grange Club, Edinburg. Saam met Nederland is Skotland tradisioneel een van die sterker Europese nasionale krieketspanne na die toetslande Engeland en Ierland.
Wedywering met Ierland bestaan sedert die eerste spanne in 1888 teen mekaar gespeel het. Tot in die vroeë 1990’s is Skotland nes Ierland in internasionale krieket amptelik deur die Engelse nasionale krieketspan verteenwoordig. Skotland het ná die verbreking van bande met die Engelse nasionale krieketspan twee jaar vroeër in 1994 ’n medelid van die Internasionale Krieketraad geword. Sedertdien het hulle aan drie krieketwêreldbekertoernooie (in 1999, 2007 en 2015) en vyf T20I-wêreldbekertoernooie (in 2007, 2009, 2016, 2021 en 2022) deelgeneem. Hul eerste oorwinning in enige van hierdie toernooie het egter eers gekom nadat hulle Hongkong tydens die T20I-wêreldbeker 2016 verslaan het. Daarbenewens het Skotland twee wedstryde tydens die 1999-toernooi tuis gespeel en sodoende die eerste assosiaatland geword om wêreldbekerwedstryde aan te bied. Skotland het aan al die IKR Interkontinentale Bekertoernooie deelgeneem en ook die eerste toernooi in 2004 gewen. Tussen 2010 en 2013 het die span aan die ECB 40 as die Skotse Saltires meegeding.
In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens sal al die T20I-wedstryde wat Skotland ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel, as ’n volle T20I erken word. Skotland is tans (Julie 2023) twaalfde op die eendagranglys en 14de op die Twintig20-wêreldranglys.
Beheerliggaam
Krieket Skotland (Engels: Cricket Scotland, CS) is in 1908 as die Skotse Krieketunie (Scottish Cricket Union, SCU) gestig en verantwoordelik vir die reëling van krieket in Skotland. In 1994 het hulle as ’n assossiaatlid by die Internasionale Krieketraad (IKR) aangesluit.
Krieket Skotland bestuur al die Skotse verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van EDI- en T20I-reekse teen ander spanne, en die reëling van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is CS verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Skotse span.
Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hul met hul afrigting. Nes ander krieketlande beskik Skotland oor ’n o/19-nasionale span wat aan die o/19-krieketwêreldbeker deelneem.
Voor hul toetreding tot die IKR
In 1874 het Skotland teen die MCC op Lord’s geseëvier. In 1878 het Australië tydens sy eerste toer na die Britse Eilande Skotland besoek en in Glasgow teen ’n Wes-Skotse keurspan te staan gekom. In 1879 is met die Skotse Krieketunie (Scottish Cricket Union, SCU) die eerste beheerliggaam gestig, wat weens finansiële moeilikhede en ’n dalende ledetal egter net vier jaar bestaan het. In 1880 het Skotland Australië in Edinburg verwelkom en hulle het met agt paaltjies verloor. In 1882 het die nasionale span Australië met sewe paaltjies verslaan. Ná die ontbinding van die eerste Skotse beheerliggaam het die Grange-krieketklub tot in 1909 al die krieket bestuur. In 1888 het die eerste wedstryd teen Ierland in Dublin gevolg en dit is deur die gasheer gewen. In 1894 het hulle vir die eerste keer Suid-Afrika ontmoet, in 1906 Wes-Indië, in 1911 ’n gesamentlike Indiese span en in 1927 Nieu-Seeland. In 1908 is die Skotse Krieketunie opnuut gestig en van 1909 af is ’n jaarlikse eersterangse wedstryd teen Ierland gespeel.