cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Algemene oefeninge
(a)        Die onderwyser skryf  'n woord in die middel van die krytbord en die klas hou 'n dinkskrum daaroor deur van al hulle sintuie gebruik te maak. Hulle gee dan hul gedagtes, gevoelens en assosiasies weer, bv.
grotte      vuurwerke      slym    nag      maan   vonkel
Op 'n stadium kan elke leerlinge sy/haar eie doen en dan uitkyk vir enige patrone of drade wat deur hul idees loop. Uit hierdie idees sal die gedig dan groei.
(c)        Wat is dit? Laat elke leerling 'n onderwerp kies: iets waarin hy belangstel en waarvan hy kennis dra. Laat hom dan daaroor skryf terwyl hy van soveel moontlik sintuie as wat hy by sy onderwerp kan betrek, gebruik. Hy is toegelaat om slegs een woord, waarskynlik 'n byvoeglike naamwoord, te gebruik om elke sintuig te beskryf en die titel moet tot by die laaste reël weerhou word, bv.
slymerig                                      paddas                                                            visvang
Sien:    geel, gloeiende goud
Ruik:    klawerryk reuk
Gevoel:           Swaar, taai vloeistof
Onderwerp:    Heuning
Swart, brandende rookwolke
Warm soos 'n lap op vuur
Gebrande roosterbrood.
(d)        Die leerlinge kan oor iets skryf wat hulle aan 'n plek of gebeurtenis herinner. Dit kan 'n blom, 'n reuk, 'n kunsproduk, ens wees wat simboliseer wat die plek vir hulle beteken. Kyk in die verband na die volgende gedig van DJ Opperman:
Voorbeeld
Sproeireën
my ouma in kaneel,
daar's iemand … iemand in anys,
daar's 'n vrou in elke geur!
As ek 'n stukkie nartjieskil
tussen my vingers buig of knak,
breek uit die klein sproeireën
wat geurend om my hand uitsak
die boorde weer van Swartfoloos
en met die nartjies om my heen
O my nooi is in 'n nartjie,
Hier vind ons dat verskillende geure die digter aan verskillende vroue laat dink en die reuk van 'n nartjie voer hom terug na sy nooientjie en die boorde van die Swartfoloos. Die beelde is so realisties en treffend dat 'n mens jou amper kan verbeel dat jy die nartjiesproei kan ruik!
(e)  Alliterasie kan ingebring word. Die meeste kinders is lief daarvoor om met klanke en tongknopers te speel. Hulle kan enige getal van een tot tien of enige van die letters in die alfabet neem om hulle eie nonsenssinne te skep. Hulle kan ook van woorde boeke gebruik maak om hul woordeskat uit te brei, bv.
·        Wie weet waar Willem Wouter woon, Willem Wouter woon waar Westewinde waai
·        Daar druk Danie die duiwel deur die driedubbele doringdraad
·        Klein Katie Kritzinger kou knaend krummelrige koekies
·        Sannie sê Sannie sal sewe sakke sout sleep, sowaar Sannie sê sy sleep swaar
(f) Kleure: Na 'n algemene bespreking van kleure en hul assosiasies (bv rooi is 'n warm kleur wat ons laat dink aan gevaar, verleentheid, ens.) kan die kinders aangemoedig word om self 'n kleur te kies en dan te skryf oor die emosies en gevoelens wat dit by hulle opwek. Die assosiasies hoef nie noodwendig slegs die dinge wat die kleur uitmaak te wees nie.
Hulle kan die gediggies illustreer of hulle kan in 'n skildery die gevoelens wat hulle in die gedig probeer oordrag het, weergee.
Of hulle kan dink aan 'n toneel wat baie kleure behels, bv die mallemeule, 'n kersboom, ens, en dit in 'n gedig of in 'n paragraaf probeer beskryf.
(g) Vormgedigte: Kinders geniet dit om met vormgedigte te eksperimenteer, di gedigte wat 'n impak op die oog sowel as op die oor maak. Woorde kan ook op 'n bladsy geplaas word op so 'n manier dat hulle lyk soos die woord wat hulle weergee. Dit staan bekend as Kalligramme.
Met tye is hierdie gediggies weinig meer as blote vermaak en maak hulle geen ware impak nie, maar hulle bied tog aan die kinders die geleentheid om met woorde te speel.
Dit kan begin met 'n eenvoudige woordcollage soos om 'n woord in die vorm blom te skryf om die blom te beskryf. Ander moontlike voorbeelde is 'n kat, 'n krap, 'n fiets, 'n rugbybal, ens. Dit mag in 'n gedig ontwikkel.
Lees uit die volgende beskrywings hoe verskillend 'n emmer water beskou kan word:
Elkeen behoort sy eie gesigspunt te hê…
Van hier af lyk dit soos 'n emmer water, maar
uitgestrekte oseaan,
'n olifant sien dit as 'n koel drankie,
en vir 'n vis is natuurlik sy tuiste.
Die manier hoe ons dinge sien, hanf af van waar ons kyk.
Dink net hoe elk van die lede van die volgende (persone) 'n boom sal sien:
'n houtkapper                        'n skrynwerker                       'n ontsnapte bandiet
Pous Gregorius X
Gregorius X was die 184ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk van 1271 tot 1276.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Algemene oefeninge
'n moeë reisiger                    'n voël                                    'n eekhorinkie
'n houtluis                              'n kameelperd
Daar kan nou 'n paragraaf of 'n gediggie oor die gevoelens van elkeen van die bostaandes geskryf word. Gebruik metafore, vergelykings en personifikasie.
Pous Gregorius X
Biografie
Pous Gregorius X is gebore as Tebaldo Visconti in die jaar 1210 in Piacenza, Italië. Op 1 September 1271 volg hy Pous Clemens IV op en regeer tot sy dood op 10 Januarie 1276. Hy word opgevolg deur Pous Innocentius V. Die naam ‘Gregorius’ beteken 'wagter'.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Algemene oefeninge
(i) Enkelbeelde: Die leerlinge kan 'n onderwerp kies en baie helder besonderhede oor daardie onderwerp in 'n enkele beeld probeer weergee.
Herfsaand –
'n kraai op 'n kaal tak
'n Warm kombuis,
Golf
Pous Gregorius X
Pontifikaat
Na die dood van Pous Clemens IV was die setel van Petrus bykans drie jaar vakant weens 'n stryd tussen die Italiaanse en Franse kardinale. Uiteindelik besluit die inwoners van Viterbo, waar die konklaaf gehou is, om die kardinale toe te sluit en net water en brood te gee totdat hulle 'n pous verkies het. Die kompromie kandidaat was die aartsdiaken van Luik die Italiaans gebore Tebaldo Visconti wat op 1 September 1271 as Gregorius X verkies is. Dit was die langste konklaaf in die geskiedenis van die Roomse Kerk tot op hede. Tebaldo was op die oomblik in Akko, besig met die negende kruistog. Hy was nie priester nie is hy eers in Rome tot priester gewy op 12 Maart 1272 en as pous gekroon op 27 Maart 1272.
Jeffrey Epstein se dood
Op 10 Augustus 2019 is die Amerikaanse finansierder en veroordeelde seksoortreder Jeffrey Epstein, in sy tronksel in New York se Metropolitaanse Korrektiewe Sentrum waar hy verhoorafwagtend was op nuwe aanklagte van sekshandel, in 'n toestand van nie-reaksie gevind. Volgens die amptelike verklaring van die Departement van Justisie, die Federale Departement vir Gevangenisse, "is hy na 'n plaaslike hospitaal vervoer vir die behandeling van lewensgevaarlike beserings en daarna deur die hospitaalpersoneel dood verklaar." New York se Hoof Mediese Beampte het beslis dat Epstein se dood selfmoord was. Epstein se advokate het die gevolgtrekking betwis en hul eie ondersoek geopen.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Algemene oefeninge
Dit het geleef in groen
en gesterf in wit.
(j) Emosies: Soek woorde of maak woorde op wat jy sal gebruik om aan te toon dat jy een van die volgende gevoelens ondervind: Watter dinge is vir jou werklik belangrik?
Wat verskaf jou baie geluk?
Jeffrey Epstein se dood
Epstein se broer, Mark, het Michael Baden ('n Amerikaanse dokter en forensiese patoloog) gehuur om toesig te hou oor die lykskouing. Aan die einde van Oktober het Baden aangekondig dat lykskouingsgetuienis meer dui op dood deur verwurging eerder as deur te hang. Prokureur-generaal William Barr het Epstein se dood beskryf as "'n perfekte storm van verkeerde behandelinge". Beide die FBI en die VSA se Inspekteur-generaal van die Departement van Justisie is besig met die ondersoek na die omstandighede van sy dood. Die wagte aan diens is later van sameswering en vervalsing van rekords aangekla. Epstein se dood het veroorsaak dat die voortgesette sekshandel-ondersoeke se aandag na sy medewerkers verskuif het.
Pous Gregorius X
Pontifikaat
Gregorius X het al in Maart 1272 'n algemene konsilie byeen geroep, maar dit het eers op 1 Mei 1274 in Lyon begin as die tweede konsilie van Lyon. Die konsilie wou graag 'n nuwe kruistog organiseer maar weens beperkte entoesiasme en finansiële steun het daar niks van gekom nie. Op die konsilie het daar op die inisiatief van keiser Michael VIII Paleologus word 'n einde gebring aan die skisma van 1054, dit is egter deur Michael se seun Andronikos II Palaeologos weer herroep. Die konsilie het ook die prosedure vir pouskeuse vasgelê, wat tot Pous Paulus VI ongewysig gebly het.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Algemene oefeninge
Probeer die dinge beskryf wat jy haat.
Wat vrees jy? (Werklik en in jou verbeelding)
Pous Gregorius X
Pontifikaat
Om die kruistog aan die gang te kry het Pous Gregorius hom beywer vir die beëindiging van die stryd tussen die Welfe en die Ghibellyne. Tussen 1254 en 1273 beskik die Heilige Romeinse Ryk wel oor 'n keiser, maar die het geen mag gehad nie. Pous Gregorius het gedreig om self 'n keiser te benoem as die keurvorste nie 'n daadkragtige keiser kies nie. Op 1 Oktober 1273 word Rudolf van Habsburg in Frankfurt am Main gekies en op 24 Oktober 1273 in Aken gekroon. Rudolf sou deur die pous gekroon word op 2 Februarie 1276, maar die pous sterf op 10 Januarie 1276.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Algemene oefeninge
Hoe voel jy wanneer jy alleen is?
Hoe voel jy wanneer jy verveeld of die josie in is?
Wat laat jou so voel?
Pous Gregorius X
Pontifikaat
Gregorius X was die Jode goed gesind. Hy het die petisie-reg aan hulle toegestaan in 'n bul gedateer 7 Oktober 1272 en bevestig dat Jode nie onder dwang gedoop mag word nie. In konflikte tussen Jode en Christene sou die getuienis teen die Jode deur Christene nie geldig wees nie tensy dit deur minstens een Jood bevestig word. Sedert die begin van die kruistogte was Jodevervolging algemeen in Europa.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Algemene oefeninge
Wat kan jy doen om van die bui ontslae te raak?
Aandag aan detail
In skryfonderrig is dit belangrik dat leerders begelei word om aandag aan besonderhede te gee.
Jeffrey Epstein se dood
Aanhouding
Op 6 Julie 2019 is Epstein in New York in hegtenis geneem op verskeie aanklagte, waaronder sekshandel, en in die Metropolitaanse Korrektiewe Sentrum in Laer-Manhattan geplaas. Hy het onskuldig gepleit. Hy het vroeër in 2008 voor soortgelyke aanklagte in Florida in die gesig gestaar, maar het in 'n pleitooreenkoms vrygekom van federale aanklagte. Ingevolge die pleitooreenkoms het hy skuldig gepleit op twee aanklagte van misdade van die staat, restitusie betaal aan drie-dosyn slagoffers wat deur die FBI geïdentifiseer is, en hy is geregistreer as 'n seksoortreder in beide die state Florida en New York. Op 18 Julie 2019 is Epstein borgtog geweier nadat hy VS$600 000 aangebied het om 'n opsporingstoestel op sy enkel te dra by sy stadshuis in New York. Hy is beskou as 'n potensiële vlugrisiko as gevolg van sy 20 internasionale vlugte in die voorafgaande 18 maande. Epstein het teen die weiering van die borgtog appèl aangeteken en ten tyde van sy dood was hierdie saak nog hangende.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Aandag aan detail
Bruikbare instrumente wat handig is om (in konteks) denkvaardighede te ontwikkel in die taalonderrigklaskamer is Bloom se taksonomie:
In die afdeling wat handel oor sintuie is daar wenke wat kan help dat leerders leer om nie net holisties en gevoelvol nie, maar ook rasioneel bewus te wees van detail deur hul waarneming te verskerp met behulp van hul sintuie.
Om by gevoelens uit te kom, kan leerders oefening kry daarin om te reflekteer en so ook bewus te raak van hul emosies.
Annie Mumolo
Annie Mumolo (gebore 10 Julie 1973) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Bridesmaids (2011), This Is 40 (2012), Joy (2015), en Bad Moms (2016).
Jeffrey Epstein se dood
Aanhouding
Na 'n voorval op 23 Julie waarin sy selmaat Nicholas Tartaglione ('n veelvuldige moordenaar en dwelmhandelaar) betrokke was en waarin Epstein halfbewus in sy sel gevind is, is hy ses dae lank in 'n waarnemingsel geplaas onder selfmoordwag. Hierna verhuis hy na 'n spesiale wooneenheid waar hy veronderstel was om 'n selmaat te hê en elke 30 minute nagegaan te word.
Dood
Toe Epstein in 'n spesiale wooneenheid in die tronk geplaas is het die tronk die departement van justisie in kennis gestel dat hy 'n selmaat sou hê en dat 'n wag elke 30 minute na die sel sou kom kyk. Hierdie prosedures is nie gevolg op die nag wat hy gesterf het nie. Op 9 Augustus is Epstein se selmaat oorgeplaas, en geen vervangende selmaat is ingebring nie. Video-getuienis toon dat die twee wagte om 10nm nie die vereiste institusionele telling kon verrig nie. In teenstelling met die tronk se normale prosedure, is daar nie elke 30 minute na Epstein gekyk nie. Die twee wagte, Tova Noel en Michael Thomas, wat oornag opdrag gegee is om na sy sel te gaan, het ongeveer drie uur aan tafel geslaap, en later verwante rekords vervals. Twee kameras voor Epstein se sel het ook daardie aand nie gefunksioneer nie. 'n Ander kamera het beeldmateriaal gehad wat 'onbruikbaar' was.
Terwyl die wagte 06:30 die oggend van 10 Augustus ontbyt uitgedeel het, is Epstein in sy sel met hartstilstand gevind, wat aanvanklik as 'n oënskynlike selfmoord aangemeld is. Hy is in 'n knielende posisie gevind met 'n strook laken om sy nek. Die laken is aan die bokant van sy stapelbed vasgemaak. Na bewering was hy al ongeveer twee ure dood.
Lykskouing en mediese bewyse
'n Lykskouing van die liggaam van Epstein is op 11 Augustus deur Barbara Sampson, hoofmediese ondersoeker van New York, uitgevoer. Epstein se advokate het patoloog Michael Baden gestuur om die lykskouing van die stad persoonlik waar te neem. Na die lykskouing het die kantoor van die mediese ondersoeker berig dat Epstein homself met 'n laken van sy bed opgehang het. Op 14 Augustus het nie-amptelike bronne berig dat 'n gebreekte hyoïedbeen in Epstein se nek gevind is en, hoewel dit in die selfmoord van bejaardes kan voorkom, dit ook voorkom in gevalle van verwurging.
Reaksie
Die Amerikaanse president Donald Trump het gereageer op die dood van Epstein deur 'n samesweringsteorie te herhaal wat die dood van Epstein aan die voormalige president Bill Clinton en die voormalige staatsekretaris Hillary Clinton gekoppel het, enkele ure nadat die dood van Epstein aangekondig is. Voor Epstein se dood het verskeie mense in die openbaar 'n ontydige dood vir Epstein in die gevangenis voorspel. In 'n onderhoud op 27 Julie het Bob Fitrakis ('n jarelange ondersoeker na Epstein) gesê dat hy dink dat dit 'waarskynlik' is dat Epstein 'in die tronk doodgemaak sal word'. Vanweë sy verbintenis met baie ryk en magtige mense, is daar bespiegel dat die een of ander mede-samesweerder of deelnemer aan sy seksmisdade hom moontlik kon stilgemaak het. Hierdie en ander verwante samesweringsteorieë het gelei tot die meme "Epstein het homself nie doodgemaak nie"
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Aandag aan detail
Dit is veral in die hersien en redigering waar besonderhede belangrik is, byvoorbeeld wanneer spelling, woordkeuse en taal- en tikfoute nagegaan word.
Ook wanneer letterkunde gelees word, is alles belangrik, niks behoort ongelukke te wees nie. Elke gedagte, elke woord behoort ’n bydrae te lewer tot die totale effek wat die digter wil bewerkstellig.
Soms is die bydraes ooglopend en direk, ander tye is dit implisiet en subtiel. Die besonderhede speel saam met die konteks om ’n geheel te vorm.
Dit is hier waar die leser van leerders se skryfsels ’n belangrike rol speel. Portuurassessering is ook ’n vaardigheid wat aangeleer kan word.
Pous Gregorius X
Diplomatieke betrekkinge met die Mongole
Net na sy verkiesing in 1271 het Pous Gregorius 'n bief van die Mongoolse Khan Kubilai gekry, aangedra deur Niccolo en Maffeo Polo. Kubilai het gevra vir honderd sendelinge en olie van die lamp van die Heilige Graf. Die pous het net twee sendelinge gestuur en die olie. Die Polo broers het nou hulle jonger broer Marco Polo saamgevat en teruggekeer na die Khan met die pous se presente. Die Mongoolse leier Abaqa het 'n delegasie met meer as tien lede na die konsilie in Lyon gestuur, waar planne beraam is vir 'n alliansie tussen die Europese magte en die Mongole. Na die konsilie het Abaqa nog 'n delegasie gestuur onder leiding van die Georgiese Vassali broers. Gregorius het laat weet dat sy legaat die kruistog sou vergesel en dat hulle die militêre samewerking sou koördineer. Die kruistog het egter nooit plaasgevind nie.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Aandag aan detail
Hieronder volg enkele oefeninge om leerders se waarneming te verskerp voordat gedigte geskep word. Vryskryfoefeninge kan help om idees en woordeskat te genereer wat leerders dan in gedigte kan gebruik.
Beskryf die volgende:
(a)       'n Hondjie
(i)        uit die oogpunt van 'n seuntjie wat hom baie graag wil hê.
(ii)       'n Ou oom wat niks van honde hou nie.
Pous Gregorius X
Verering
Pous Gregorius X is salig verklaar op 12 September 1713 deur Pous Clemens XI. Sy feesdag is op 10 Januarie.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Aandag aan detail
(ii)       asof jy 'n ou tannie is wat glad nie van motors hou nie,
(iii)      asof dit 'n simpel motor is (sarkasties),
(iv)      asof jy spog met die motor.
(c)        Die dood van …
(i)        'n hondjie
Albert Conti
Albert Conti (29 Januarie 1887 – 18 Januarie 1967) was 'n Italiaans-Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Show People (1928), Plastered in Paris (1928), Torch Singer (1933), en The Black Cat (1934).
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Aandag aan detail
(iii)      enige persoon
Pous Gregorius X
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.
MAK - Oostenrykse Museum vir Toegepaste en Eietydse Kuns
MAK – Oostenrykse Museum vir Toegepaste en Eietydse Kuns
Paul Sorensen
Paul Sorensen (16 Februarie 1926 – 17 Julie 2008) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Hang 'Em High (1968) en Star Trek III: The Search for Spock (1984), en in die televisiereekse Charlie's Angels (1976) en Dallas (1978).
MAK - Oostenrykse Museum vir Toegepaste en Eietydse Kuns
Haus am Ring, Wene
Stigting
MAK Wene
Die MAK – Oostenrykse Museum vir Toegepaste en Eietydse Kuns, wat in die historiese Haus am Ring in Wene gehuisves word, is een van die belangrikste musea van sy soort wêreldwyd. Die museum, wat oorspronklik in 1863 as Keiserlike en koninklike Oostenrykse Museum vir Kuns en Nywerheid (k. k. Österreichisches Museum für Kunst und Industrie) gestig is om 'n monsterversameling te vertoon, beskik tans oor 'n unieke versameling kunswerke wat die buitengewone verbinding tussen toegepaste kuns, ontwerp, argitektuur en eietydse kuns verduidelik.
Met die ombou van die MAK in 1986 is nuwe strategieë ontwikkel om die omvangryke versamelings aan die publiek te vertoon. Sentraal staan die idee om die kunserfenis tesame met eietydse bydraes van kunstenaars soos Barbara Bloom, eichinger oder knechtl, Günther Förg, Gangart, Franz Graf, Jenny Holzer, Donald Judd, Peter Noever, Manfred Wakolbinger en Heimo Zobernig te rangskik. Vertoonsale is in 'n chronologiese volgorde ingerig, met die doelwit om eerder buitengewone kunswerke as hele reekse daarvan te vertoon en dele daarvan gereeld te roteer.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Aandag aan detail
(iv)       'n soldaat
(v)        'n moordenaar
(d) Vertoon aan die leerlinge 'n sneeutoneel
-           knus in jou warm huisie sit en uitkyk.
-           'n arm klonkie is wat buite loop en bedel.
-           'n hartseer vrou is wat loop en bedel.
-           'n skilder is.
-           iemand van 'n sonnige land is wat nie van koue hou nie/nie koue ken nie.
(e) Laat die leerlinge met 'n vergrootglas kyk na, en paragrawe skryf oor bv. paddas, 'n verkleurmannetjie, spinnekoppe, ens. Die leerling mag nie sê of hy van die goeters hou nie, maar uit sy woordkeuse/gebruik moet die leser kan aflei of hy van die goeters hou of nie.
(f) Skep 'n bepaalde stemming deur woordgebruik:
Tonden
Tonden is ’n nedersetting in die munisipaliteit Brummen in die provinsie Gelderland in Nederland.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Aandag aan detail
-           'n Wintersaand voor die kaggel.
-           Frederick is toe dood.
-           In die kafee.
(g) Mense kan beskryf word sonder 'n omhaal van woorde, bv. ipv om te sê iemand is nors, stuurs, groot of ongeskik, sê ons hy is 'n buffel.
Wat bedoel ons met die volgende:
platjie                         suurknol                      korrelkop                    babbelkous
kaartman                   brompot                     bangbroek                  bittereinder
remskoen                   agie
(h) Een leerling vertel aan die klas hoe kwaad dit hom maak as sy toebroodjie elke dag platgedruk word tussen sy boeke in sy tas.
'n Volgende leerling vertel dieselfde storie, maar vir hom is dit 'n groot grap.
'n Ander leerling het 'n baie klein hartjie. Hy voel baie hartseer as sy brood so platgedruk is, want hy dink aan al die moeite wat sy ma gedoen het.
Die ander leerlinge moet goed luister en sê watter leerling die oortuigendste is. Watter treffende woorde het elkeen gebruik?
(i) Die onderwyseres bring sekere prente klas toe, bv. 'n prent van 'n meisie, 'n plaat, 'n boek, ens. Die klas moet nou die verskillende prent beskryf soos wat 'n professor, 'n skollie, 'n student, jou ouma dit sal beskryf.
Takashi Takabayashi
Takashi Takabayashi (高林 隆) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japannese nasionale sokkerspan uitgedraf.
Papowo Biskupie
Papowo Biskupie dien as die administratiewe setel van die munisipaliteit Gmina Papowo Biskupie. Die belangrikste besienswaardighede is die bouvalle van 'n kasteel wat deur die Duitse Orde opgerig is en 'n kerk in die Gotiese styl.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Aandag aan detail
(Woorde het sekere gebruiksvlakke – nie elke mens het dieselfde woordgebruik nie.)
(j) Oefening om te visualiseer: Neem enige objek/item uit 'n pakkie wat die onderwyser klas toe bring, of 'n versameling items wat die leerders self skool toe bring uit hul huise.
Klank: poësie is musiek in woorde
Baie lank gelede in die Middeleeue, is gedigte liedere genoem. As 'n digter 'n "lied" geskryf het, het hy dit in die kastele gaan voorsing. Gewoonlik het hy self dan op 'n lier, begelei. Daardie gedigte was natuurlik baie sangerig of, om 'n woord van lier af te lei, liries. Sulke digters is troebadoers, minstrele of minnesangers genoem.
Vandag nog het die digter verskillende maniere om 'n gedig sangerig (klankryk) te maak. Hy sal woorde en klanke herhaal; hy sal van rym gebruik maak. Soms sal sy woorde soek waarin sekere klanke voorkom en as sy nie sulke woorde kry nie, sal hy selfs nuwe woorde maak om sekere klanke te maak.
Partykeer maak die digter van ritme gebruik om die lied soos ’n dans te laat wees, asof dit
swaai en draai. Dit is wanneer daar spesifiek gelet word op die beklemtoonde en onbeklemtoonde klankgrepe.
Soms sal hy spesifieke klanke wil namaak. Ons noem dit klanknabootsing. Miskien het sommige van julle al probeer om 'n tortelduif na te maak. Die geluid wat 'n mens dan maak, is eintlik 'n klanknabootsende woord.
Moderne gedigte is aan te beveel, maar moderne digters maak dikwels nie van hoofletters, leestekens en rym gebruik nie en dit kan verwarrend vir die kind wees. 'n Verduideliking aan die leerling in die laerskool dat leestekens en rym nie noodwendig bepaal of 'n gedig geslaagd is of nie, maar dat daar ook baie ander dinge is waarna gelet word, is nie altyd so maklik nie en val buite die leerling se aanvoeling.
Indien moderne gedigte dus gelees word, is dié verkieslik waarin tradisionele leestekengebruik en rym voorkom.
Moeilike ritmiese patrone behoort vermy te word. Om ritme te demonstreer, is dit aan te beveel dat gedigte waarin aanvoelbare en visueel-voorstelbare bewegings voorkom aan die begin gebruik word, byvoorbeeld gedigte oor galoppende perde.
Rym en rymdwang
Die herhaling van klanke wat met mekaar ooreenstem; gewoonlik in die laaste lettergreep of woorde van 'n versreël.
Kruisrym:                   ABAB
Paarrym:                    AABB
Omarmende rym:      ABBA
Gebroke rym:             ABAC of ABCB
Ritme
Bv. die OSse stap AAN deur die STOWwe
geDULdig, geDIENStig, geDWEE
(Jan F.E. Celliers)
o KOUD is die WINDjie en SKRAAL
en BLEEK in die DOFlig en KAAL
(Eugéne Marais)
Klanknabootsing (onomatopee)
grom                           hoep-hoep                  klots                tjirp                             toet
bokmakierie               Piet-my-vrou Leerders kan gestimuleer word om hul eie klanknabootsende woorde te skep.
SCAMPER-tegnieke
'n Praktiese instrument wat leerders se kreatiwiteit in skryfonderrig kan bevorder in dinkskrumme en skryftake:
Eienaarskap van leser/skrywer van gedigte/stories
Wanneer leerders self gedigte geskryf het, word hulle ook goeie lesers van gedigte. Hulle begin verstaan waaroor al die versbou-elemente handel en wat die funksie van elkeen is. Dit beteken dat hulle ook kan begin om mekaar se gedigte te assesseer. Hierdie proses van lees en skryf kan anoniem gedoen word sodat ’n ruimte van respek en vertroue geskep kan word.
Om leerders aktief te betrek by die leerproses – en eienaarskap te aanvaar vir hul eie leer, lees en skeppingsproses – is dit vir taalonderwysers belangrik om kennis te dra van hul individuele leerstyle (visueel, ouditief en kinesteties). Die heelbreinbenadering tot leer bied bruikbare inligting oor die funksionering van die linker- en regter brein wat deesdae die rasionele en kreatiewe breinhemisfere genoem word. Veral ook koöperatiewe leer kan met vrug gebruik word vir portuurassessering in die skeppingsproses.
Meervoudige Intelligensies
Hieronder volg ’n uiteensetting van leerders se meervoudige intelligensies wat onderwysers met vrug kan integreer in taalonderrig om leerders aktief te betrek in die leerproses.
Leerstyle
Vervolgens word die verskillende leerstyle uiteengesit:
=== Digter/skrywer as portuurleser === Letterkunde is 'n kommunikasieproses, waarin die leser 'n belangrike rol speel. Daarom is dit belangrik om in die onderrig van kreatiewe skryf ook te fokus op die respons van die leser op die teks.
'n Nuwe benadering tot die onderrig van letterkunde, is die responsbenadering (ook genoem die resepsie-estetika). Die doel van hierdie benadering is om die leser se respons op of teenoor letterkunde te ontwikkel en te verfyn sodat hy/sy uiteindelik 'n teks selfstandig kan lees en met selfvertroue daarop kan reageer. Hierdie benadering het dus te doen met die leeshouding van die leser.
In die bepaling van die respons van 'n leser op 'n teks, word daar gekonsentreer op die leser se identifikasie met die karakters, sy/haar projeksie in die situasie van die verhaal, 'n toepassing op sy/haar eie leefwêreld, die leser se lees as 'n objektiewe waarnemer en uiteindelik ook sy/haar evaluering van die teks.
Biemna plicata
Biemna plicata is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Anton Lesser
Anton Lesser (gebore 14 Februarie 1952) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Miss Potter (2006), Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides (2011), en Allied (2016), en in die televisiereeks Game of Thrones (2011).
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Maniere om kommentaar as individuele (subjektiewe) respons te lewer m.b.v. resonerende sinne
A.  Betrokkenheid:  vooruitloop van gebeure
B. Betrokkenheid:  identifikasie en assosiasie
C. Betrokkenheid:  inlewing
Biemna plicata
Die spons behoort tot die genus Biemna en tot die familie Desmacellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1907 deur Whitelegge.
Kreatiwiteit en skryfonderrig
Maniere om kommentaar as individuele (subjektiewe) respons te lewer m.b.v. resonerende sinne
D. Emosionele betrokkenheid
John Levene
John Levene (gebore 24 Desember 1941) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprent CanniBallistic! (2002) en in die televisiereekse Doctor Who (1963) en BeetleBorgs (1996).
Gazania krebsiana
Die botterblom (Gazania krebsiana) - ook bekend as die Bruingousblom - is 'n meerjarige blomplant wat blom in die lente en somer. Die plant is 'n vinnige groeier en dra madeliefieblomme aan lang stele wat net in sonskyn oopgaan. Die blomme kom in baie kleure voor.
Bosviooltjie
Die Bosviooltjie (Barleria repens) is 'n klein struik wat blom vanaf Februarie tot April. Dit is inheems aan die provinsie KwaZulu-Natal van Suid-Afrika en word op die SANBI-rooilys as 'veilig' (LC) gelys.
Die plant is 'n vinnige groeier met blink, saggroen blare en pers en pienkrooi buisvormige blomme. Die plant versprei vinnig en benodig gedeeltelike skadu en matige water.
Gazania krebsiana
Die plant het drie subspesies:
Roger Converse
Roger Converse (26 Junie 1911 – 21 September 1994) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente My Dear Miss Aldrich (1937) en Calling Dr. Kildare (1939).
Agra
Agra (Hindi: आगरा, Oerdoe: آ گرہ, uitgespreek /ˈɑːɡrə/) is 'n groot stad in die Indiese deelstaat Uttar Pradesh. Die stad is ook die tuiste van die Taj Mahal langs die Yamunarivier. In 2010 het die stad 'n bevolking van sowat 1,7 miljoen gehad.
Biemna polyphylla
Biemna polyphylla is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Biemna en tot die familie Desmacellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1963 deur Lévi.
Isao Iwabuchi
Isao Iwabuchi (岩淵 功) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het vir die Japannese nasionale sokkerspan uitgedraf.
Dubielno
Dubielno is 'n dorp in die Chełm-distrik in die woiwodskap Kujawië-Pommere in Pole. Die dorp is in die Middeleeue gestig.
Bren
'n Bren is ’n ligte masjiengeweer (LMG). Die naam is afgelei van die wapenvaardiger by Brno in die voormalige Tsjeggo-Slowakye, waar dit ontwikkel is, en die Engelse fabriek in Enfield, waar dit onder lisensie vervaardig is. Die Britse weermag en Statebondslande het die geweer tydens die Tweede Wêreldoorlog gebruik. Dit is ook in ander oorloë ingespan, soos die Korea-oorlog (1950-1953) en die Falklandoorlog in 1982.
Anders as wat mens sou verwag, is die Bren LMG se magasyn (patroonhouer) bokant die geweer geplaas. 'n Standaardmagasyn kan maksimum 30 patrone van kaliber .303 (7,7 x 56 R) bevat. In die praktyk word die magasyn egter nie met meer as 28 patrone gevul nie. Daar is, vir gebruik op voertuie, ook 'n drommagasyn met 'n kapasiteit van 100 patrone. Die Bren LMG is 633 mm lank en weeg 10,35 kg.
Verkeersirkel
'n Verkeersirkel is 'n sirkulêre padkruising waar verkeer in een rigting om 'n sentrale eiland vloei en verkeer binne die kruising voorrang geniet.
Suid-Afrika
In Suid-Afrika moet bestuurders wat 'n verkeersirkel nader, aan aankomende verkeer van regs toegee, links draai wanneer dit veilig is en kloksgewys om die sentrale eiland beweeg. Verkeersirkels word in die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap met padteken R137 aangedui. Dit is 'n bevelteken met drie wit pyle in die middel wat kloksgewys in die rondte wys. Wanneer hierdie teken nie voldoende sigbaar is nie of die verkeersirkel bestuurders mag verras, word padteken W201 aangewend om verkeer van 'n naderende sirkel te waarsku. Dit is 'n waarskuwingteken met drie swart pyle in die middel wat kloksgewys in die rondte wys.
Verkeersirkels moenie met mini-sirkels verwar word nie. Laasgenoemde word aangedui met padteken R2.2. Dit is 'n toegeeteken (SAOG-padteken R2) met drie swart pyle in die middel wat kloksgewys in die rondte wys. Mini-sirkels werk in Suid-Afrika anders as verkeersirkels in die sin dat verkeer wat eerste by die mini-sirkel aankom, voorrang geniet. Mini-sirkels werk dus in wese dieselfde as 'n vierrigtingstop.
Bokbaaivygie
Die bokbaaivygie (Cleretum bellidiforme) G.D.Rowley ) is 'n klein, eenjarige blomplant en blom in die lente. Die plant het klein, vlesige blare en veelkleurige blomme in verskillende kleurkombinasies. Dit benodig vol son en min water.
Die plant kom in die Noord-Kaap en die Wes-Kaap voor en is endemies aan Suid-Afrika. Dit word as veilig (LC) beskou op de SANBI-rooilys. Dit groei veral in die sukkulente Karoo-ekostreek.
Liliana Mumy
Liliana Mumy (gebore 16 April 1994) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Santa Clause 2 (2002), Cheaper by the Dozen (2003), Cheaper by the Dozen 2 (2005), en The Santa Clause 3: The Escape Clause (2006).
Bertie Reed
Stanley John (Bertie) Reed (19 Januarie 1943 - 18 Desember 2006) was ’n Suid-Afrikaanse seiljagvaarder. Hy is in Port Elizabeth, Suid-Afrika, gebore en het in sy seilloopbaan van 20 jaar meer as 170 000 seemyl tydens wedvaarte afgelê, waarvan meer as 100 000 seemyl as alleenvaarder.
Rickie Sorensen
Rickie Sorensen (26 Augustus 1946 – 24 Augustus 1994) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Man of a Thousand Faces (1957), The Sword in the Stone (1963), en Airport '77 (1977), en in die televisiereeks Father of the Bride (1961).
Bertie Reed
Sy alleenvaartloopbaan het in alle êrens begin toe hy in 1982 die eerste BOC-alleenvaart om die wêreld op voorgee wen en tweede oor die eindstreep was op die Altech Voortrekker-seiljag. Dit het hom 170 dae, 16 uur en 51 minute geneem om die roete te voltooi teen ’n gemiddelde spoed van 6,61 knope. Dit was ’n nuwe rekord vir seiljagte kleiner as 15,5 meter en het die vorige rekord van 224 dae deur David Scott-Cowper op Outward Bound verbeter.
Reed word ook veral onthou vir die manier waarop hy sy landgenoot John Martin in ’n hewige storm naby die Suidpool gaan red het nadat Martin se boot ’n ysberg getref het. Vir sy reddingspoging is Reed destyds deur oudpresident F.W. de Klerk vereer vir sy uitsonderlike seemanskap, dapperheid en sportmanskap.
In 1991 het Reed die eerste Suid-Afrikaner geword wat drie keer alleen om die wêreld geseil het. Op 17 Desember 2006 is hy in die VSA vereer in die heldesaal van die seilmuseum in Newport, Rhode Island.
Bertie is in 1968 met Pat getroud en hulle het vier kinders gehad. Hy is op 18 Desember 2006 aan kanker oorlede.
Biemna rhabderemioides
Biemna rhabderemioides is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Biemna en tot die familie Desmacellidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1961 deur Bergquist.
Adrienne Bailon
Adrienne Eliza Houghton (née Bailon; gebore 24 Oktober 1983) is 'n Amerikaanse aktrise en regisseuse. Sy is bekend vir haar rol in die rolprent Coach Carter (2005).
Politieke party
'n Politieke party is 'n politieke organisasie wat poog om die regering se beleid te beïnvloed, gewoonlik deur hul eie kandidate daar te stel en te wedywer vir stemme en regeringsposte. Politieke partye neem gewoonlik deel aan verkiesingsveldtogte, opvoedkundige uitreik- en protesaksies en gee sodoende uitdrukking aan die ideologie of visie van die party. Partye vorm ook soms koalisies waartydens hulle saamwerk om 'n gemeenskaplike doelwit te bereik (soos om te verhoed dat 'n groter party 'n meerderheid verkry). 'n Politieke party word gevorm deur mense wat ooreenstem met 'n aantal politieke beginsels, hoewel daar min partye is waar alle lede saamstem oor al die beginsels.
Hoewel dit teenswoordig dikwels die geval is, is politieke partye nie 'n voorwaarde vir die funksionering van 'n parlementêre stelsel nie. Waar die parlementariërs voorheen onafhanklik gewerk en verenig het in informele alliansies en verkiesingsverenigings, het daar verskeie groot politieke partye daarna ontstaan. In baie demokratiese lande, waaronder Suid-Afrika, is dit gebruiklik vir persone wat politieke funksies uitvoer om lede te wees van 'n politieke party. Maar dit is nie altyd die geval nie. In diktature en eenparty-state het die dominante politieke party 'n ander funksie as in 'n demokrasie, terwyl 'n politieke opposisie gewoonlik ontbreek of ondergronds funksioneer.
Konsepgeskiedenis
Alhoewel historici soms praat van partye in die klassieke oudheid, middeleeue of vroeë moderne tye, was dit nie partye nie, maar bloot faksies volgens hedendaagse konsepte. Die onderskeid tussen hierdie twee tipes groeperings is gemaak deur die Engelse parlementariër Henry St John, 1ste burggraaf Bolingbroke (vroeë 18de eeu), vir wie 'n faksie 'n sekere belang gedien het, maar 'n party die nasionale belang.
Bolingbroke het steeds gevoel dat partye tydelike groepe moet wees wat bedoel is om wanbestuur deur die koning of regering reg te stel. Die idee van 'n permanente politieke party dateer terug na Edmund Burke (tweede helfte van die 18de eeu), wat die kriterium aanvaar het van 'n nasionale belang (of 'n visie daarvan) van Bolingbroke oorneem.
Die konserwatiewe Burke was amper alleen in sy positiewe siening van partye en partyvorming. Volgelinge van die ander twee groot strome van sy tyd, die liberale en die radikale demokrate, het politieke organisasies gewantrou. Die liberale was bang vir partye omdat hulle soms die (arm) meerderheid sou verteenwoordig, teen die belange van die (ryk) minderheid. Die liberale staatsgeleerdes het dus grondwette ontwerp met spesiale regulasies (soos die Amerikaanse "checks and balances") om party en meerderheidsvorming so moeilik as moontlik te maak. Vir die radikale demokrate was die teenoorgestelde beswaar waar: hulle was bang dat die partye in die weg van die eenheid van die volk sou kom en die "volk se wil" sou versplinter.
Dit het tot die middel van die 19de eeu geduur voordat partye ontstaan het wat voldoen aan die betekenis wat Burke gestel het. Die eerste het in die Verenigde Koninkryk voorgekom, waar die Tories en Whigs partyvorming rondom daardie tyd begin het. Albei het destyds uit lang bestaande politieke strome ontstaan.
Funksies van politieke partye
Volgens baie politieke wetenskaplikes speel politieke partye 'n baie belangrike rol in moderne verteenwoordigende demokrasieë. Politieke partye het 'n belangrike funksie in verkiesings en in die formulering en implementering van regeringsbeleid.
Tydens verkiesings mobiliseer politieke partye die burgers om deel te neem aan die demokratiese proses , sowel as vir lede en simpatiseerders om deel te neem aan die verkiesingsveldtog. Deur die verskillende duidelike veltogte en konsekwente posisies in te neem, kan politieke partye dit makliker maak vir kiesers om standpunte oor politieke kwessies in te neem en 'n keuse te maak in verkiesings. Mense kan die party volg wat volgens hulle die beste hul belang verteenwoordig. Politieke partye bied ook kiesers inligting oor politieke kwessies. Hulle bring sekere kwessies onder die aandag van die kiesers en probeer om hulle te oortuig om sekere standpunte in te neem.
Na die verkiesing probeer politieke partye hul verkiesingsprogramme omskep in beleid. Hulle het byvoorbeeld 'n belangrike rol in die bepaling van beleidsdoelwitte van die regering. Hulle doen dit deur 'n regering te vorm wat op 'n meerderheid van die parlement kan reken ter ondersteuning van sy beleid voorstelle. Sodra 'n party 'n meerderheid in die parlement het, kan dit 'n eenparty-regering vorm. As meer partye nodig is vir 'n politieke meerderheid, kan 'n koalisie gevorm word of 'n minderheidskabinet. Benewens die partye wat aan die kabinet deelneem, is daar byna altyd partye wat die opposisie vorm. Hulle kan dus alternatiewe bied en kritiseer die regering se beleidsdoelwitte. Deur saam te werk in 'n politieke groep, met fraksiedissipline en politieke groepspesialiste, kan parlementariërs die wetgewende proses doeltreffender maak. Aangesien ministers feitlik altyd partypolitici is, kan partye beheer oor die manier waarop die regering se beleid geïmplementeer word, behou. Politieke partye word dus polities verantwoordelik vir die uitgevoerde beleid. Sodoende kan by die volgende verkiesing, die partye wat die regering gevorm het, mee afgereken word of beloon word deur die kiesers oor die uitgevoerde beleid.
Tierkardinaal
Voorkoms
Die volwasse vis het 7–10 donker strepe oor die sye en die rante van die stertvin is ook donker. Daar is ook twee dorsale vinne teenwoordig. Die onvolwasse vissies het 2–6 strepe en 'n donker kol op die stertvin se basis. Soos die onvolwassenes groei word die kol groter totdat dit 'n band om die stertbasis vorm. Die vis word tot 25 25 lank.
Habitat
Die vis leef in koraalriwwe in water wat 3 – 30 m diep is. Die vis het groot tande, sy naam macrodon beteken "groot tande".
André Joubert
André Johan Joubert (gebore 15 April 1964 in Ladysmith, KwaZulu-Natal) is 'n voormalige Suid-Afrikaanse rugbyspeler. Hy was welbekend as "die Rolls-Royce van Heelagters" vir sy spoed, klas en moeitelose styl. Hy het 34 keer op heelagter vir die Springbokke uitgedraf in die 1990′s, en 115 toetspunte waarvan tien drieë, 17 strafskoppe en sewe doelskoppe opgestapel. Hy was 'n lid van die span wat die Rugbywêreldbeker 1995 gewen het.
Rugbywêreldbeker 1995
Joubert het 'n groot rol in die Springbokke se sukses tydens die Rugbywêreldbeker 1995 gespeel. Hy het 'n uitstaande vertoning gelewer in die 15–12-oorwinning teen die All Blacks in die eindstryd, al het hy met 'n gebreekte hand gespeel. Die kwarteindstryd was byna Joubert se laaste toe hy sy hand gebreek het in kontak met die Wes-Samoaanse speler George Harder. Hy het daardie selfde nag 'n operasie ondergaan.
Ysreus
’n Ysreus is ’n reuseplaneet wat hoofsaaklik uit elemente swaarder as waterstof en helium bestaan, soos suurstof, koolstof, stikstof en swael. Daar is twee ysreuse in die Sonnestelsel: Uranus en Neptunus.