cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Umbria
Die huidige Italiaanse Umbria kom net gedeeltelik met die antieke gewes ooreen, wat van Narni in die suide in noordoostelike rigting tot by die omgewing van Ravenna aan die Adriatiese kus gestrek en dus ook 'n groot deel van Sentraal-Italië ingesluit het, wat tans by die Marche behoort. Die Sabynse gebiede in die omgewing van die moderne Norcia en die regteroewer van die Tiber was destyds nog nie by Umbria ingesluit nie en het deel uitgemaak van die Romeinse gewes Etruria. In hierdie gebiede was onder meer Perusia (die huidige Perugia) en Sarsina (die geboortestad van Plautus) geleë.
Umbria is deur die Apennyne-bergreeks in twee dele verdeel en het naas sy steengroewe, wat tufsteen en kryt opgelewer het, veral op veeteelt en vrugtebou gesteun. Nadat die gebied sedert die 2de eeu onder Romeinse bewind was, het sy inwoners in 90 v.C. Romeinse burgerskap gekry en het tot Rome se betroubaarste bondgenote behoort. Die belangrikste Umbriese stede was die Adriatiese hawestede Ariminum (die huidige Rimini) en Fanum (Fano), en Urvinum (Urbino) en Spoletium (Spoleto) in die binneland.
Die belangrikheid van Umbria in die Romeinse tydperk en die Middeleeue was nou verbind met die Via Flaminia, die konsulêre grootpad, wat as 'n militêre en handelsroete gedien het en waarop 'n groot hoeveelheid goedere na Rome vervoer is. Ná die ineenstorting van die Romeinse Ryk het Umbria 'n omstrede gebied en slagveld geword, waarop die Kerk, die Longobarde en die Bisantyne aanspraak gemaak het. Umbria is as gevolg van hierdie konflikte verwoes en uiteindelik onder die drie moondhede verdeel, sodat sy naam uit die geskiedenis verdwyn het. Met die herlewing van plaaslike identiteit in die 17de eeu is die naam Umbria weer vir die gebied gebruik.
Henno Cronjé
Hendrik (Henno) Cronjé (27 Maart 1931 - 14 Maart 2017) was 'n NG Kerk predikant en 'n Afrikaanse skrywer
Hy het onder N.P. van Wyk Louw sy teologiese studies met 'n meestergraad in Amsterdam voltooi en daarna in New York aan die Union Theological Seminary in New York 'n ThM-graad behaal.
Hy was tot in 1977 'n Suid-Afrikase predikant vir die NG Kerk gewees. Op 15 April 1991 word hy die hoofuitvoerende beampte vir die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge (FAK), wat hy tot 1996 gebly het.
Boom
In plantkunde is 'n boom 'n meerjarige plant met 'n langwerpige stam wat gewoonlik takke en blare ondersteun. Volgens sommige enger definisies is 'n boom slegs houtplante met sekondêre groei, plante wat bruikbaar is vir hul hout of plante bo 'n bepaalde hoogte. In wyer definisies word langer palms, boomvarings, piesangs en bamboes ook as bome geag. Bome is nie 'n taksonomiese groep nie, maar sluit 'n verskeidenheid plantspesies in wat onafhanklik van mekaar 'n stam en takke ontwikkel het as 'n manier om bo ander plante uit te troon om vir sonlig te kompeteer. Die meerderheid boomspesies is angiospermae of hardehoutsoorte; baie van die res is gimnospermae of sagtehoutsoorte. Bome bestaan al vir 370 miljoen jaar en daar is na raming sowat drie biljoen volwasse bome in die wêreld.
'n Boom het tipies baie sekondêre takke wat vry van die grond deur die stam ondersteun word. Hierdie stam bevat tipies houtagtige weefsel vir sterkte, en vaskulêre weefsel om materiaal van een deel van die boom na 'n ander te vervoer. Die meeste bome word omring deur 'n laag bas wat as 'n beskermende versperring dien. Onder die grond vertak die wortels en sprei wyd uit; hulle dien om die boom te anker en vog en voedingstowwe uit die grond te onttrek. Bo die grond verdeel die takke in kleiner takke en lote. Die lote dra gewoonlik blare, wat ligenergie opvang en dit deur fotosintese in suikers omskakel, wat die voedsel vir die boom se groei en ontwikkeling verskaf.
Bome plant gewoonlik voort met behulp van sade. Blomme en vrugte kan teenwoordig wees, maar sommige bome, soos konifere, het eerder stuifmeelkegels en saadkeëls. Palms, piesangs en bamboes produseer ook sade, maar boomvarings produseer eerder spore.
Bome speel 'n beduidende rol om erosie te verminder en die klimaat te modereer. Hulle verwyder koolstofdioksied uit die atmosfeer en stoor groot hoeveelhede koolstof in hul weefsels. Bome en woude bied 'n habitat vir baie dier- en plantspesies. Tropiese reënwoude is een van die mees biodiverse habitatte ter wêreld. Bome bied skadu en skuiling, hout vir konstruksie, brandstof vir kook en verhitting, en vrugte vir kos sowel as baie ander gebruike. In sommige wêrelddele krimp woude omdat bome afgekap word om grond vir landboudoeleindes beskikbaar te stel. Weens hul lang lewe en bruikbaarheid, is bome nog altyd eerbiedig, met heilige bome in verskeie kulture, en hulle speel 'n rol in baie van die wêreld se mitologieë.
Bome is geneig om langlewend te wees, sommige word etlike duisende jaar oud. Dit is byvoorbeeld bekend dat die moerassipres (Taxodium distichum) van die oostelike Verenigde State meer as 2 000 jaar oud kan word. Boomsade kan ook lank kiemkragtig bly. Verskeie sade van die Judese dadelpalm, 'n uitgestorwe variëteit van Phoenix dactylifera, is vanaf 1963 te Masada in Israel gevind. Die sade het volgens koolstofdatering uit die eerste, tweede en vierde eeue voor Christus dateer, asook die eerste eeu n.C.. Etlike hiervan is tog tussen 2005 en 2014 ontkiem en het lewenskragtige dadelpalms van albei geslagte opgelewer.
Beskermde spesies en eksemplare
In Suid-Afrika geniet etlike boomspesies amptelike beskerming. Teen November 2021 het die Departement van Omgewing, Bosbou en Visserye reeds 52 inheemse boomspesies op die beskermde lys geplaas. Eksemplare van hierdie spesies mag ingevolge die Nasionale Bosbouwet (Wet nr. 84 van 1998) nie vernietig, teruggesnoei, verwyder, geskenk, verhandel, vervoer of uitgevoer word sonder die nodige vergunning of lisensie van die departement nie.
Die mees onlangse spesies om tot die beskermde lys gevoeg te word is die rooi-ivoor, jakkalsbessie, manketti en omtisa (Umtiza listeriana) in 2021. Ander boomspesies wat wetlik beskerm word is die kameeldoring, vaalkameeldoring, kremetart, peulmahonie, groendoring, poeierkwasboom, witgat, msasa, mingerhout, swartwortelboom, swazi-uiehout (Cassipourea swaziensis), boesmanstee, Indiese wortelboom, bastertambotie, Pondo-treurdoring (Colubrina nicholsonii), hardekool, assegaai, bosveldsaffraan, bosveld-rooiklapperbos, ebbehoutghwarrie, moerasvy, silwerboom, Tongawortelboom (Lumnitzera racemosa), Pondo-boesmanstee (Lydenburgia abbottii), Sekhukhuni-boesmanstee (L. cassinoides), kusrooimelkhout, Lebombowattel, stinkhout, Gariep-harpuisboom (Ozoroa namaquensis), appelblaar, kasuur, breëriviergeelhout, Outeniekwageelhout, Henkel-se-geelhout, opregte geelhout, Barbertonse bergsuikerbos, Barbertonse veldsuikerbos, rooistinkhout, kiaat, rooiwortelboom, maroela, krinkhout, witmelkhout, Pondo-gifertjie (Tephrosia pondoensis), peperbasboom, Clanwilliamseder en Baviaanskloofseder.
Die wet maak ook voorsiening vir die beskerming van besonderse individuele bome deur hulle as kampioenbome te verklaar. Sogenaamde "grootbome" benewens sekere lanings en aanplantings van historiese belang, hetsy inheems of uitheems, kan hierdeur beskerming verkry. Teen 2015 is amptelike beskerming reeds aan 82 Suid-Afrikaanse kampioenbome toegeken, waaronder die Kanferlaning (Cinnamomum camphora) te Vergelegen, die Poskantoorboom (Sideroxylon inerme) in Mosselbaai, die Ou slaweboom (Quercus robur) in George en die Wonderboom (Ficus salicifolia) in Pretoria. Buite Suid-Afrika word registers van amptelike kampioenbome ook in Kanada, die Verenigde State, Verenigde Koninkryk en Nieu-Seeland gehou.
Macdonald Carey
Macdonald Carey (15 Maart 1913 – 21 Maart 1994) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Shadow of a Doubt (1943), Comanche Territory (1950), en These Are the Damned (1962), en in die televisiereeks Days of Our Lives (1965).
Namibharpuisboom
Die Namibharpuisboom (Ozoroa crassinervia) is 'n klein boom. Dit kom vanaf die Noord-Kaap deur die sentrale deel van Namibië tot by die Kunenerivier voor. Die boompie groei in klipperige en rotsagtige dor bosveld. Die blare is breed en by die punte van die takke saamgebondel met 'n viltagtige, grys onderkant.
Floris Brown
Floris Brown (1948–) is ’n Afrikaanse digter, musikant, komponis en skaakspeler wat 'n groot rol in die maatskaplik-sosiale opheffing van sy gemeenskap speel. Gedurende sy loopbaan as digter publiseer hy 34 digbundels. In 2002 het die Nederlandse tydskrif Lava sy jaarlikse Lava Themaschrijfwedstrijd-prys vir die gedig Geraamtes aan hom toegeken.
Herkoms en opleiding
Floris Abraham Brown is op 10 September 1948 op Worcester in die Boland gebore as die middelste van vyf kinders. Sy ouers is Johnny, ’n musikaal begaafde wat verskeie kerkkore gelei het, en die onderwyseres Maggie Brown. Die naam Floris is ’n familienaam wat slegs aan die oudste seun in die families gegee word. Hy het twee ouer susters (Florence en Magdaleen) en twee jonger broers (John en Charles). Sy laerskoolopleiding voltooi hy aan die African Methodist Episcopal (AME) Kerkskool en hy matrikuleer dan in 1967 aan Hoërskool Esselenpark op Worcester. Vanaf 1968 tot 1970 studeer hy aan Hewat Onderwyskollege, waar hy ernstig begin om skaak te speel en hy sy Hoër Primêre Onderwyssertifikaat behaal. Hy is in 1971 vir ’n jaar laerskoolonderwyser op Laerskool Esselenpark en trou dan op 18 Desember 1971 met Gloria Susan Magdaleen Bailey. Uit hierdie huwelik word een seun en drie dogters (Rumacques, Natasha, Clarisca en Rhandi) gebore. Vanaf 1972 tot 1976 gee hy skool aan Laerskool Steenvliet te Touwsrivier. In 1977 word hy by Hoërskool Breërivier aangestel as onderwyser in Tegnologie en hier tree hy op 31 Maart 1999 as departementshoof af. In 1983 verwerf hy sy POD III Kursus-A aan die Opleidingskollege Bellville, waar hy in Afrikaans en Geskiedenis spesialiseer, nadat hy voorheen ook Houtwerk onderrig het. Vanaf Januarie 2006 werk hy by die Instituut vir Blindes op Worcester, waar hy toergids is en opleiding gee in rekenaargeletterdheid vir volwasse blindes en diegene met gedeeltelike sig.
Loopbaan as komponis en musikant
Hy is ook bekroonde komponis en musikant, wat met die liedjie Until tomorrow saam met die groep Restless Children in 1973 Goue Plaatstatus verwerf. Hy is sedert 1966 by hierdie groep betrokke. Hulle langspeler Restless Children verkoop ook goed. In 2001 word nog ’n liedjie van die groep wat deur Floris gekomponeer is, Hard to find you, op die CD Cape Gold Originals 1970–1980 opgeneem. Die groep ontbind later en hy bring hierna sy eie groep, Bacarasj, op die been, wat in 1992 hulle eerste CD uitreik en ook in ’n episode van die televisiereeks Die Allemans optree. Hy komponeer en verwerk ook van die liedjies van hierdie groep en in 2000 is hy verantwoordelik vir die produksie en meng van snitte op ’n gospel-CD van die Zion AME-gemeente se kerkkoor. By verskeie geleenthede tree hy saam met sy orkes op televisie (SAUK TV2, SAUK TV3, Fokus, Pasella, KykNet) en oor die radio (Radiosondergrense en Radio Station Valley) op.
Betrokkenheid by die gemeenskap
Op ’n gereelde grondslag besoek hy skole om die leerlinge te onderrig in die digkuns en in skaak. Hy dien in die Bolandse Skaakvereniging en is sedert die laat sewentigerjare toernooidirekteur vir Skaak by skole en kolleges en vir Ussassa en CAPSA (Chess Association for the People of South Africa). As skaakspeler eindig hy in 1983–1985 eerste in die International Correspondence Chess Federation World Tournament. In 1986 word hy genomineer as die SACOS Sportman van die Jaar vir Skaak, terwyl hy ook aangewys word as bestuurder van die SA Braille Skaakspan wat na Spanje gaan. Sedert 2003 is hy toernooidirekteur vir die Suid-Afrikaanse Braille Skaakvereniging.
Op kultuurgebied is hy ook bedrywig en is in 2001 een van die trustees van die Kleinplasie Museum op Worcester. Hy beywer hom vir die maatskaplik-sosiale opheffing van die gemeenskap en is betrokke by verskeie aksies, soos die Worcester Vigs Aksie, waarvan hy sentrumbestuurder is. Die opbrengs van sy digbundel Gloei skenk hy in 1994 aan die Eden Opleidingsentrum vir verstandelik erg gestremde kinders in Worcester om te help met die bou van ’n koshuis, terwyl die bundel Phoenix ten bate van die organisasie Chipros Landelike Bemagtiging versprei word. In 2002 stig hy die Breedevallei Dichters onder die leuse “Ons aktiveer Afrikaans” en hy bied verskeie werksessies aan vir aspirantskrywers en leerlinge in die Breederiviervallei. Hy is ’n lid van die Afrikaanse tak van die internasionale PEN-skrywerskring. Hy tree gereeld by kunstefeeste op, waar hy van sy eie gedigte voorlees. In 2007 besoek hy Nederland op uitnodiging van die digter Joz Brummans en tree op in Harderwijk, Amsterdam en Nijmegen.
Digkuns
Hy debuteer in 1988 in die versamelbundel Aankoms uit die skemer waarin veral debutant bruin digters se werk opgeneem word. Hierna gee hy self verskeie digbundels uit. Sy gedigte berus sterk op die alledaagse belewenisse van emosies soos vreugde en verdriet en hy skryf verskeie liefdesgedigte en gedigte oor die natuur en maatskaplik-politieke aangeleenthede.
In Die woudmaker dig hy oor sy liefde vir sy medemens, sy omgewing, sy Skepper en sy perspektief op die sosiale stryd. Die titel van die bundel dui op die skepper van die woude, naamlik God. Die koei stort ’n traan beskryf die landskap van Worcester met sy vloede, droogtes, stof, windpompe en sneeu. As versvorm gebruik hy hoofsaaklik sonnette en rymende kwatryne. Die gedigte spreek van liefde, verlange, alleenheid en ontsteltenis oor armoede. Gedigte soos Troje en Liefde maak maatskaplik-politieke waarnemings en Skoolbrood takel die misbruik van skoolkinders. “
Klank van die byl bevat gedigte oor diverse onderwerpe, wisselende van histories en sterk betrokke politieke gedigte tot liefdesgedigte. Die gedigte spreek telkens van ’n sterk godsdienstige gevoel. Kaleidoskoop gee op deels chronologiese en deels tematiese wyse insig in sy persoonlike en literêre lewe. Weens sy gewildheid in Nederland gee hy verskeie bundels uit saam met Nederlandse digters, wat dan gedigte in beide Afrikaans en Nederlands bevat. Saam met Janneke Prins verskyn Altijd de liefde / Altyd die liefde; saam met Michel Marinus (pseudoniem van Joz Brummans) verskyn Die hand wat ons voed is weg; saam met Marion de Vos en Hilde Vaatstra verskyn Drieluik en saam met Jan Kleefstra Sing vir my / Uit het lege midden.
Blue ribbons is ’n bundel met Engelse gedigte.
Versamelbundels
Van sy gedigte is opgeneem in versamelbundels soos Honderd Dichters, Honderd Nieuwe Dichters, Aankoms uit die skemer, Groen, Poskaarte, Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte, Reënboogstemme, Metafore van herlewing, As die son kom oogknip en Nuwe verset.
Eerbewyse
In 1997 word ’n televisieprogram oor hom uitgesaai oor die SABC se Kaap om ses en Anthony Wilson saai in dieselfde jaar ’n dokumentêre program oor sy digkuns oor Arts Unlimited op SABC3 uit. Die plaaslike radiostasie, Radio Station Valley fm en Shell Ultra City bekroon hom in 2000 as die Millennium Sportpersoonlikheid vir Skaak. In 2001 word hy deur die Rapportryersbeweging aangewys as die Worcester inwoner van die jaar op grond van sy wye gemeenskapsbetrokkenheid en ook sy prestasies as skrywer, wat hom plaaslik en ook oorsee bekend en gewild maak. In dieselfde jaar is hy een van die benoemdes vir die beroemde Nederlandse letterkundige prys Rottend Staal Cultuur Award. Die ATKV gee vir hom ’n toekenning vir Afrikaans en in 2007 aanvaar hy lidmaatskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Die Wes-Kaapse regering vereer hom in 2007 met ’n toekenning vir sy lewenslange bydrae tot skaak. Van die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans kry hy in 2011 op Stellenbosch ’n eretoekenning. In 2012 vereer die Cordis-Trust hom met Orde van die Kruik en Goue Pen-toekennings vir sy bydrae tot die taal en kultuur van Afrikaans. Die Rotariërklub vereer hom in 2013 met ’n Merietetoekenning vir sy bevordering van Afrikaans.
Ben Woolf
Ben Woolf is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Woggie (2012) en Haunting Charles Manson (2014), en in die televisiereekse Dexter (2006) en American Horror Story (2011).
Mamehlabe
Mamehlabe is 'n Swart nedersetting wes van Polokwane, in die Limpopoprovinsie van Suid-Afrika.
Uys
Die familie-naam Uys is vreemd in Nederland en België, maar is welbekend in Suid-Afrika. Die eerste voorvader van die Uyse, was Cornelis Janse wie saam met sy vrou Dirkje Matthysen en sy weduwee moeder in ongeveer 1700 aan die Kaap geland het. Volgens Ian Uys se boek "Die Uys Geskiedenis", bl.2, dui inligting in die argiewe dat die moeder haar naam as Huijs gespel het. Dieselfde afleiding word in J.R. Uys se boek "Uys Familie Register" in die aanvangsbladsye gemaak, waar vermeld word dat die H in byvoorbeeld Frankryk dikwels nie uitgespreek word nie.
Dit kan aanvaar word dat 'n amptenaar van die Nederlands Oos-Indiese Kompanjie die H weggelaat het met die inskrywing van Cornelis en sy vrou se name. Huijs het gevolglik Uijs en later Uys geword. Lees en skryf was in daardie dae vir baie van minder belang, en die nuwe spelling is aanvaar as die korrekte.
Syd Saylor
Syd Saylor (24 Maart 1895 – 21 Desember 1962) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Lost Jungle (1934), The Three Mesquiteers (1936), Arizona Days (1937), en Six Gun Man (1946).
Namibkurper
Die Namibkurper (Thoracochromis buysi) is 'n varswatervis wat in die Kunenerivierstelsel in Angola en Namibië voorkom en tot 175 mm lank word. In Engels staan die vis bekend as Namib river bream.
Voorkoms
Die vis het 'n breë kop, groot oë en 'n kort bek. Die mannetjies is groenerig-geel aan die sye, geel op die kieue en blou onder die oë tot by die bek. Die dorsale vin het oranje punte met 'n blou streep net onder die punte. Daar is oranje kolle op die dorsale vin se membraan. Die anale vin het oranje kolle op.
Habitat
Die vis verkies om in sanderige omgewings wat vol plantegroei is, te leef.
Drie Formuliere van Eenheid
Die Drie Formuliere van Eenheid verwys na die Calvinistiese belydenisskrifte wat tydens die Kerkhervorming in Nederland opgestel is. Dit bestaan uit:
Pous Benedictus IX
Benedictus IX was die 145ste, 147ste sowel as die 150ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk en die derde Tusculum pous. Hy was drie keer pous (die enigste persoon wat dit vermag het) en hy was ook die enigste persoon wat die pous-amp verkoop het.
Biografie
Pous Benedictus IX is gebore as Theophylactus III van Tusculum ongeveer in 1012 in Italië die seun van Alberic III van Tusculum en sy vrou Ermilina. Hy was die neef van Pous Benedictus VIII en Pous Johannes XIX. Op 21 Oktober 1032 volg hy Pous Johannes XIX toe hy 12 jaar  of 18 jaar (CE skakel) oud was. Sy vader het die amp vir hom gekoop. Keiser Koenraad II het hom as die wettige pous erken. Die naam ‘Benedictus' beteken 'geseënde'.
Pontifikaat
Die lewenswandel van Pous Benedictus VI was nie besonder stigtelik nie. In September 1044 word hy deur die volk van Rome verdryf en in Januarie 1045 word Johannes van Sabina as Pous Silvester III verkies. Op 10 Maart 1045 is Benedictus terug in Rome as pous. Hy kon egter nie die orde in Rome herstel nie en verkoop toe die pous-amp op 1 Mei 1045 vir 1000 tot 2000 pond silwer aan sy peetvader Pous Gregorius VI.
In 1045 is daar dus drie pouse in Italië. Onder die inwerking van die hervormingsbeweging van Cluny, besluit keiser Hendik III skoon skip te maak. Onder sy leiding word 'n sinode in Sutri gehou op 20 Desember 1046 waar beide Pous Silvester III en Pous Gregorius VI afgeset word. Op die vervolgsitting van die sinode in Rome op 23 en 24 Desember word Pous Benedictus IX ook afgeset. Die sinode gee ook aan Hendrik die reg om kandidaatpouse te nomineer. Hy nomineer Pous Clemens II wat dan ook verkies word. Een dag later kroon die nuwe pous Hendrik en sy vrou Agnes van Poitou as keiser en keiserin van die Heilige Romeinse Ryk.
Na die dood van Clemens II op 9 Oktober 1047 het Benedictus met die hulp van markgraaf Bonifatius van Tusculum Rome binne getrek op 8 November 1047 en homself die regmatige pous verklaar. Die benoeming van Poppo van Brixen tot pous (Damasus II) deur keiser Hendrik het eers nie veel gevolg gehad nie, omdat Poppo nie Rome kon binne te trek nie. Om die dreiging van 'n keiserlike veldtog teen Tusculum af te weer, moes Bonifatius uiteindelik tog Poppo van Brixen naar Rome bring. Op 16 Julie 1048 het Pous Damasus II Rome binne gegaan en was Benedictus sy amp vir die derde keer kwyt.
Dit is onduidelik waarom hy in 1048 besluit om van die pous-amp af te sien. Daar word gespekuleer dat hy daartoe omgekoop is. of dat hy weens skaamte oor sy losbandige lewe homself in 'n klooster in Grottaferrata terug getrek het.
Nota
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.
Slag van Elandslaagte
Die Slag van Elandslaagte het plaasgevind op 21 Oktober 1899 by Elandslaagte in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika tydens die Tweede Vryheidsoorlog.
Agtergrond
Generaal Johannes Kock en 700 man is opdrag gegee om die spoorlyn tussen Ladysmith en Dundee op te blaas. Dit sou die Britte daarvan weerhou het om troepe per trein na die Transvaal te stuur. Kock het egter te naby die Britse vesting by Ladysmith verby beweeg en sy posisie het aan die Britte bekend geraak.
Sleeswyk-Holstein
Sleeswyk-Holstein (Duits: Schleswig-Holstein [ˈʃleːsvɪç ˈhɔlʃtaɪ̯n], Deens: Slesvig-Holsten, Noord-Fries: Slaswik-Holstiinj, Nederduits: Sleswig-Holsteen) is die mees noordelike deelstaat van die Federale Republiek van Duitsland en word dikwels as die "Land tussen die mere" (Noord- en Oossee) beskryf. Sedert die stigting van die huidige deelstaat op 23 Augustus 1946 dien die hawestad Kiel as die administratiewe hoofstad.
Met 'n oppervlakte van 15 799,65 vierkante kilometer is Sleeswyk-Holstein – behalwe vir die stadstate Berlyn, Vrye en Hansestad Hamburg en Vrye Hansestad Bremen – die kleinste Duitse deelstaat ná die Saarland. Sleeswyk-Holstein grens in die noorde aan Denemarke, aan die deelstate Hamburg en Nedersakse in die suide en Mecklenburg-Voorpommere in die suidooste.
Geografie
Sleeswyk-Holstein vorm in geografiese opsig die suidelike gedeelte van die skiereiland Jutland (Duits: Jütland, Deens: Jylland) en word omsluit deur die Noordsee in die weste, die Oossee en Mecklenburg-Voorpommere in die ooste, Hamburg en Nedersakse in die suide en Denemarke in die noorde.
Die belangrikste landskappe in wes-oostelike-rigting is die Marsch, die Geestland en die Oostelike Heuwelland. Die ooskus word deur fjorde en baaie in die kleiner skiereilande Angeln, Schwansen, Deense Wohld en Wagrien verdeel. Die grootste rivier is die Eider, terwyl die Bungsberg met 'n hoogte van 168 meter bo seevlak die hoogste bergspits is.
Sleeswyk-Holstein behels 189 natuurbewaringsgebiede en 275 sogenaamde Landschaftsschutzgebiete ("Landskapsbewaringsgebiede") met 'n totale oppervlakte van 2 000 vierkante kilometer (waarvan sowat 1 600 vierkante kilometer see- en waddeseegebiede). Naas vyf natuurparke in die binneland is ook die grootste nasionale park in Sentraal-Europa, die Nasionale Sleeswyk-Holsteinse Waddeseepark, in die deelstaat geleë.
Vroeë geskiedenis
Ná die laaste kouetydperk het jagters en versamelaars hulle in Sleeswyk-Holstein gevestig. Vanaf 4000 v.C. het akkerboere die gebied begin koloniseer wat tussen 3500 en 2800 v.C. 'n groot aantal megalietstrukture gebou het. Net sowat 100 van hierdie monumente het bewaar gebly. Die sogenaamde Ossepad, 'n belangrike handelsroete vir vee uit Noord-Jutland, het vermoedelik reeds sedert die Bronstydperk bestaan.
In die tyd van die groot volksverhuisings het talle Germaanse stamme die gebied verlaat. So het die Angele tussen die 3de en 5de eeu uit die gelyknamige streek noord van die Schlei-rivier na Groot-Brittanje geëmigreer waar hulle met ander Germaanse stamme tot die Angel-Saksiese volk verenig en groot dele van die Keltiese eiland verower het. Hulle sou die naamgewers vir die latere Engeland word. Sleeswyk-Holstein was in hierdie periode yl bevolk.
Wikings en Slawiese bewoners
Ná die Angelse emigrasiegolf het Deense en Jutlandse setlaars hulle in die gebied gevestig. Omstreeks 770 het hulle die hawestad Haithabu gestig en die Danewerk (Deens: Danevirke) gebou, 'n magtige beskermingswal teen Saksiese aanvallers uit die suide. Tussen 768 en 811 is die heidense Noord-Germane verskeie kere in gevegte met Frankiese magte gewikkel sodat die wal steeds verder uitgebou is. Eers in 811 is 'n vredesooreenkoms gesluit waarin die Eider-rivier as grenslyn tussen Denemarke en die Frankiese Ryk bepaal is.
Gedurende die Wiking-tydperk (omstreeks 800–1050) en die Middeleeue (1050–1500) was die handelstad Haithabu (Deens: Hedeby, Duits: Haddeby) en die stad Schleswig (Deens: Slesvig) die mees suidelike nedersettings in die Koninkryk Denemarke. Hulle was in die grensgebied tussen Denemarke en die Saksiese en Slawiese gebiede in die suide geleë.
Argeologiese opgrawings het die destydse nou bande met Skandinawië bevestig, terwyl ook die huidige plekname noord van die Eiderrivier dikwels van Deense oorsprong is. Die weste van Holstein tussen die Eider en die benedeloop van die Elbe is deur Noord-Albingiese Saksers bewoon wat ná die Saksiese Oorloë van Karel die Grote die Frankiese gesag oor die gebied aanvaar het. Esesfeld naby Itzehoe het in die vroeë 9de eeu as militêre buitepos van die Frankiese Ryk gedien, terwyl Hamburg in die Laat-Karolingiese periode as die eerste biskopsetel noord van die Elbe ontstaan het.
Die ooste van Holstein en Wes-Mecklenburg is deur die Slawiese Abodrite (soms ook Obodrite genoem) bewoon; die grenslyn (Latyns: limes Saxoniae) tussen hul gebied en die Saksers het vanuit die Kieler Förde (Kielse Fjord) in suidelike rigting tot by die Elbe geloop. Die Abodrite het deel uitgemaak van die Elbe- en Oossee-Slawiese volke wat by die Polabo-Pomoraniese taalgroep gereken word. Net soos die oorspronklik Deense taalgebied van die noorde sy Skandinawiese name bewaar het, word ook Oos-Holstein in toponimiese opsig deur 'n groot aantal Slawiese plekname gekenmerk. Tydens die Slawiese periode tussen omstreeks 700 en die Duitse kolonisasie in die middel van die 12de eeu het die Slawiese dorpe en versterkings van Oldenburg, Ou-Lübeck en Ratzeburg 'n belangrike rol as Slawiese sentra gespeel.
Die weskus van Sleeswyk-Holstein noord van die Eider is deur Noord-Friese bewoon wat hul taal tot vandag op 'n aantal eilande en in dorpe op die vasteland bewaar het. Vanweë die Middeleeuse taalsituasie – met Oud-Fries (Noord-Fries) in die noordweste, Oud-Deens in die noorde, Oud-Saksies in die suide en Oud-Polabies in die ooste – vergelyk die destydse Sleeswyk-Holstein met die huidige Switserland. In handelsentrums soos Haithabu is ook ander tale gebesig, terwyl Latyn as kerktaal gedien het. In die loop van die Middeleeue het Middelnederduits in die gebied geleidelik begin uitbrei, net soos Duitse plekname.
Bevolking
Sleeswyk-Holstein het 'n bevolking van 2,92 miljoen en is met 'n bevolkingsdigtheid van 185 inwoners per vierkante kilometer op vyf ná die ylste bevolkte deelstaat van Duitsland. Daar is sowel 'n Deense asook 'n Noord-Friese minderheid in die landsdeel Sleeswyk. Die histories inheemse bevolking is van Nedersaksiese, Jutse en Noord-Friese afkoms. Ná die Tweede Wêreldoorlog was Sleeswyk-Holstein egter die Duitse deelstaat met die grootste aandeel van vlugtelinge uit die Russies- en Pools-besette Duitse oosgebiede, veral uit Agterpommere en Oos-Pruise. In die tydperk tussen 1939 en 1949 het die bevolking met 1,1 miljoen gegroei.
Die bevolking is oneweredig oor die deelstaat versprei. Naas die groter stede, wat in administratiewe opsig selfregerende gebiede vorm, is die noordelike metropolitaanse gebied van Hamburg net soos die distrikte Pinneberg en Stomarn dig bevolk, terwyl die landsdeel Sleeswyk en die distrik Dithmarschen deur 'n baie lae bevolkingsdigtheid gekenmerk word.
Vanweë sy afgeleë geografiese ligging en stadiger ekonomiese groei is die persentasie buitelanders die laagste van alle Duitse deelstate. Driekwart van die sowat 140 000 buitelanders is Europeërs en 22 persent van alle buitelanders is in die ou lidstate van die Europese Unie gebore. Die grootste groepe buitelanders is Turke (42 000) en immigrante uit die voormalige Joego-Slawië (14 000).
Minderhede
Sleeswyk-Holstein is die enigste deelstaat in Duitsland waar die Duitssprekende meerderheidsbevolking, twee nasionale minderhede – Deens- en Noord-Friessprekendes – en een volksgroep – Sinti en Roma met Duitse burgerskap – naas mekaar leef. Die deelstaat was die eerste in Duitsland wat in 1988 'n spesiale amptenaar benoem het wat na die belange van etniese minderhede omsien.
Geskiedenis
Sedert die Pruisiese oorwinning in die oorlog teen Denemarke in 1864 en die insluiting van Noord- en Suid-Sleeswyk by Pruise is daar 'n inheemse Deenssprekende minderheid in die landsdeel Suid-Sleeswyk. Ná die Eerste Wêreldoorlog is in 1920 'n referendum oor die staatkundige toekoms van dié gebiede gehou waarin die meerderheid van die bevolking van Noord-Sleeswyk ten gunste van Denemarke gestem het, terwyl die meeste bewoners in Suid-Sleeswyk hulle ten gunste van Duitsland uitgespreek het.
Skrifberyming
'n Skrifberyming is 'n lied waarvan die woorde 'n direkte omdigting uit die Bybel is. Die liedere word saam met die Psalms in die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika gebruik. Tot onlangs was daar nog net 50 Skrifberymings, maar nuwe Skrifberymings word bygevoeg.
Aplysina holda
Aplysina holda is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Skrifberyming
Die woorde van Skrifberyming 1-1, die Lofsang van Maria (Lukas 1:46 55), word as voorbeeld hieronder aangehaal: Ek wil die hoogste Heer
Aplysina holda
Die spons behoort tot die genus Aplysina en tot die familie Aplysinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1889 deur Lendenfeld.
Skrifberyming
met blye roemtaal eer,
Sleeswyk-Holstein
Geskiedenis
Die meeste Deenssprekendes is in die grensstad Flensburg, in die administratiewe distrikte Noord-Friesland en Schleswig-Flensburg asook in die noordelike deel van Rendsburg-Eckernförde saamgetrek. In Flensburg en sommige kleiner nedersettings beloop die aandeel Deenssprekendes tot twintig persent.
Skrifberyming
my Redder en Bewaker.
Sleeswyk-Holstein
Taal
Van sentrale belang vir die bewaring van Deens is die privaatskoolstelsel met 48 laer en hoërskole, 'n koshuisskool en 'n gimnasium (met altesaam 5 700 leerders) met Deens as onderrigmedium wat deur die Dansk Skoleforening for Sydslesvig (Deense Skoolvereniging vir Suid-Sleeswyk) onderhou word. Hierdie vereniging sien ook na die opvoedkundige belange van volwassenes om. Daar is 55 crèches vir sowat 1 900 Deenssprekende kinders.
Organisasies en strukture
'n Verskeidenheid organisasies neem die belange van Deenssprekendes, maar ook alle ander belangstellendes waar, waaronder kultuur, politiek, kleuterskole, onderwysinstellings, jeug, sport, biblioteke, perswese, gesondheid- en bejaardesorg en godsdiens.
Die jeugorganisasie Sydslesvigs Danske Ungdomsforeninger ("Deense Jeugverenigings van Suid-Sleeswyk") dien as sambreelorganisasie vir 75 selfstandige jeug- en sportverenigings met altesaam 12 500 lede en onderhou twaalf jeugsentrums. Die Dansk Central-bibliotek for Sydslesvig behels die hoofbiblioteek in Flensburg, vier filiale in groter nedersettings asook twee busbiblioteke, 'n argief en 'n navorsingsinstelling.
Die Deense Luthers-Evangeliese Kerk (Danske Kirke i Sydslesvig) het 24 predikante in byna veertig gemeentes met 6 600 lidmate. Die tweetalige dagblad Flensborg Avis het 'n oplaag van sowat 5 500 eksemplare. Die Deense minderheid word ook op politieke vlak deur sy eie party, die Südschleswigscher Wählerverband (SSW), met raadslede op munisipale vlak en drie afgevaardigdes in die Sleeswyk-Holsteinse parlement in Kiel verteenwoordig. In Junie 2012 het die SSW, wat sowat 3 700 lede het, geskiedenis geskryf as die eerste politieke party van 'n etniese minderheid wat op deelstaatvlak deel van 'n koalisieregering geword het.
Die Sydslesvigsk Forening onderhou sy eie inligtingskantoor vir die uitruil van idees en menings met afgevaardigdes en mediaverteenwoordigers by die Deense parlement, die Folketing, in Kopenhagen.
Skrifberyming
wou Hy my nie verlaat,
my God en Saligmaker.
Sleeswyk-Holstein
Geskiedenis
Die oudste beskikbare historiese bronne verwys na die Noord-Friese as bewoners van die Noordseekusgebiede. Noord-Friesland was vanaf die tyd van die groot volksverhuisings 'n tydelik onbewoonde streek, terwyl die Friese taalgebied in die vroeë Middeleeue vanaf die Rynmonding tot by die Weser-rivier in die huidige Nedersakse gestrek het.
Taal
Fries is geen Duitse dialek nie, maar 'n selfstandige taal wat saam met Engels, Nederlands en Duits by die Wes-Germaanse taalgroep gereken word. Daar is drie taalvariante: Wes-Fries in die Nederlandse provinsie Friesland met sowat 400 000 moedertaalsprekers, Oos-Fries (wat in sy oorspronklike taalgebied, Oos-Friesland, lankal uitgesterf het, maar buite dié gebied nog in die Saterland, 'n streek in die deelstaat Nedersakse, deur sowat 2 000 moedertaalsprekers gepraat word, sien Saterfries) en Noord-Fries. Noord-Fries word tans in die noordwestelike kusgebiede van Sleeswyk-Holstein en op die eiland Helgoland deur byna 10 000 moedertaalsprekers gepraat.
Die Noord-Friese taalgebied in Sleeswyk-Holstein dek onder meer die westelike deel van die distrik Noord-Friesland asook die eilande Sylt, Föhr, Amrum, enkele Halligen-eilande en Helgoland. Noord-Friese moedertaalsprekers is veral in die dorp Risum-Lindholm op die vasteland en die westelike dele van die eiland Föhr saamgetrek. Eiland- en Vastelandse Noord-Fries vorm twee dialekgroepe binne die Noord-Friese taal.
Vanaf die vroeë 19de eeu is Noord-Fries as skryftaal gebruik en woordeboeke, grammatikas en talle literêre werke vir die hoofdialekte gepubliseer. In die skooljaar 2009/2010 was Noord-Fries 'n taalvak in 17 skole (veral laerskole). Die universiteite van Kiel en Flensburg bied eweneens Fries as studievak aan. Die Noord-Friese Woordeboekkantoor in Kiel stel leksikale werke vir wetenskaplike en privaat gebruikers saam.
Fries geniet intussen ook in die openbare lewe weer meer aandag. Munisipaliteite mag sedert 1997 tweetalige straatborde gebruik, terwyl ook huwelikseremonies en enkele kerkdienste in Fries aangebied word.
Organisasies en strukture
Die belange van die Friese beweging in Noord-Friesland word deur 'n aantal verenigings waargeneem waarby die Frasche Rädj ("Friese Raad") as sambreelorganisasie fungeer. Die Frasche Rädj is 'n lidorganisasie van die Interfriese Raad, die gemeenskaplike sambreelorganisasie van Wes-, Oos- en Noord-Friese; die Raad van Minderhede, 'n vereniging van die vier inheemse minderhede van Duitsland; die Federalistiese Unie van Europese Volksgroepe en die Europese Buro vir Minder Gebruikte Tale.
Die belangrikste Friese verenigings vir die hele Noord-Friesland is die Nordfriesischer Verein (wat saam met sy geassosieerde verenigings sowat 4 800 lede het) en die Friisk Foriining met 650 lede. Die Nordfriisk Instituut in Bredstedt fungeer as sentrale wetenskaplike instelling vir die bevordering, navorsing en dokumentasie van die Friese taal, geskiedenis en kultuur.
Tradisies
Jaarliks word op 21 Februarie op die eilande, Halligen en die vasteland (veral in die noorde) meer as sestig Biiken ('n soort vreugdevuur of vuurteken; vergelyk Engels beacon) gestook. Hierdie tradisie word algemeen as die "nasionale fees" van Noord-Friesland beskou. Sy oorspronge lê waarskynlik in ou vastydrituele waarmee vroeër die winter (of bose geeste) simbolies verdryf of die nuwe saad beskerm is. As lentefees vervang die tradisionele Biikebrennen in Noord-Friesland en Denemarke ook die Paasvuur wat in ander dele van Europa gestook word.
Op die Friese eilande is met Biiken-vure later ook van walvisvangers plegtig afskeid geneem. Volgens 'n besluit van die Hansestede het vanaf 1403 geen walvisskip tussen 11 November en 22 Februarie die hawens verlaat nie.
Die fees is waarskynlik in die 19de eeu op die eiland Sylt vir die eerste keer op 'n bepaalde dag, naamlik 21 Februarie as die vooraand van Petridag, gevier nadat dit oorspronklik deur talle dorpe op verskillende datums waargeneem is. Op daardie dag het mense tradisioneel vergader om regspraak te hou, maar ook om fees te vier. Intussen het die Biiken-vure, wat deur die dorpsgemeenskappe gestook word, ook 'n soort toeristetrekpleister geword, en spesiale treine neem besoekers na die gasheerdorpe.
Tale
Terwyl Duits (Hoogduits) as amptelike taal dien, word Nederduits as streektaal en Deens, Fries en Romanes as minderheidstale erken. In sommige dorpe naby die Deense grens tussen Niebüll en Flensburg (Deens: Flensborg) word daarnaas ook Suid-Juts of Platdeens as omgangstaal gepraat.
In 2004 het die parlement van Sleeswyk-Holstein 'n wetsontwerp, die Friisk Gesäts ("Friese wet"), goedgekeur waarvolgens Fries in die distrikte Noord-Friesland en op die eiland Helgoland in die distrik Pinneberg as tweede ampstaal ingevoer is. Die distrik Noord-Friesland maak tans byvoorbeeld gebruik van tweetalige straatborde.
Die suidooste van die deelstaat is tot by die 12de eeu deur Slawiese volke bewoon, en daar is nog steeds 'n aantal plekname van Slawiese oorsprong soos Lübeck, Laboe, Eutin, Preetz en Ratzeburg.
Ekonomie
Sleeswyk-Holstein se ekonomie word deur klein- en middelgroot ondernemings met minder as 250 werknemers oorheers – sowat 99 persent van alle firmas in die deelstaat val in hierdie kategorie. Danksy dié ekonomiese struktuur is Sleeswyk-Holstein minder deur die globale finansiële krisis geraak, al het ook hier werkgeleenthede verlore gegaan.
'n Tweede kenmerk van die plaaslike ekonomie is die groot aandeel sektore wat sterk groei toon, waaronder geneeskundige tegnologie, maritieme bedrywe, voedselnywerhede, inligtings- en kommunikasietegnologie, masjienbou, hernieubare energie en gesondheidsorg. Die beroepsbevolking het in 2010 1,282 miljoen beloop.
Drie Susterskerke
Die Drie Suster(s)kerke verwys na die drie oorspronklike gereformeerde Kerke onder die Afrikaners. Vir 'n groot deel van die Afrikaner se geskiedenis, het die meeste Afrikaners tot een van hierdie kerke behoort. Die drie denominasies het dieselfde belydenisskrifte, naamlik: die Nederlandse Geloofsbelydenis, die Heidelbergse Kategismus en die Dordtse Leerreëls. Die drie kerke is:
Hulle voer gesprek met mekaar deur middel van die Tussenkerklike Raad.
Daar het intussen kerke van die NG Kerk afgestig, en daar word na hierdie kerke verwys as "dogterkerke" van die NG Kerk. Die Kerke is:
Fynblaarsepter
Die fynblaarsepter (Paranomus capitatus) is 'n blomdraende struik wat tot die genus Paranomus behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit voorkom in die Du Toit's-berge suid van Du Toitskloofpas tot die noord hellings van die Riviersonderendberge.
Soechoi Su-33
De Soechoi Su-33 (NAVO-kodenaam: Flanker-D) is 'n veeldoelige jagvegvliegtuig van die Russiese Vloot. Dit is eintlik 'n verbeterde en verder ontwikkelde Soechoi Su-27, maar is aangepas om vanaf 'n vliegdekskip ontplooi te word.
Fynblaarsepter
Die struik word tot 50 cm hoog en blom hoofsaaklik van Julie tot Oktober. 'n Brand vernietig die plant maar die sade oorleef. Die plant is tweeslagtig en bestuiwing vind deur die werking van insekte plaas. Die vrugte word, twee maande nadat die plant geblom het, ryp en die sade val na die grond waar dit deur miere versprei word. Die plant groei in bergagtige sandsteen fynbos op hoogtes van 400 - 1500 m.
Soechoi Su-33
Beskrywing
Die Su-33 lyk nogal baie soos die Su-27 betreffende die uiterlike, bewapening en kajuit. Die meeste veranderinge is aangebring om die vliegtuig geskik te maak om vanaf vliegdekskepe te bedryf. Een van die verbeteringe was om die landingstel te verstewig en 'n tweede neuswiel is bygevoeg. Die vlerke kan opvou om plek in die vliegtuigloods te spaar. Die vliegtuig het ook 'n haak om die vangkabel te vang en klein stabiliseringsvlerkies wat help tydens opstyging en landing vanaf die vliegdek aan boord van die Admiraal Koeznetsov. Die Su-33 kan met sy gevorderde elektronika volledig met sy outomatiese loods op die Admiraal Koeznetsov land. Die Su-33 kan in die lug vanaf 'n brandstoftenker hervul word, en kan ook self as brandstofdraende vliegtuig gebruik word.
Fynblaarsepter
In Engels staan die struik as die Fine-leaf sceptre bekend.
Soechoi Su-33
Bewapening
Die Su-33 kan sowel vir lug-tot-lug as lug-tot-grond gevegte gebruik word. In die grondaanvalsrol kan verskeie geleide en ongeleide missiele gebruik word, soos die Kh-29T bomme en missiele. Terselfdertyd is die Su-33 toegerus met lug-tot-lug missiele soos die R-27EM wat spesifiek ontwikkel is om kruismissiele te onderskep en te vernietig.
Dataverbinding
Net soos by die Su-27 kan die Su-33 onderling hul radargegewens met mekaar deel via 'n dataverbindig, sodat elke vliegtuig in die vlug die ander se radarskerms kan sien.
Hittesoekende sensors
Die Su-33 beskik ook oor 'n hittesoekende optiese soekstelsel wat vliegtuie, helikopters en missiele tot 70 km ver kan opspoor.
Lupercalia
duimnael|160px|Lupercalia is moontlik afgelei van die woord lupus, "wolf" (wolfkop van koper, 1ste eeu).
Lupercalia was ’n baie antieke, moontlik pre-Romeinse herdersfees wat elke jaar op 15 Februarie in antieke Rome gehou is om bose geeste af te weer en die stad te reinig, om so gesondheid en vrugbaarheid los te laat. Lupercalia het die plek van Februa ingeneem; dit was ’n vroeëre lentereinigingsritueel wat op dieselfde datum gehou is en waarvan die woord "Februarie" afgelei is.
Die naam Lupercalia kom moontlik van die Latynse woord lupus, "wolf", hoewel beide die etimologie en die betekenis daarvan onseker is
Kanaal
Kanale verbind gewoonlik mere, riviere of oseane. Die Panamakanaal is 'n voorbeeld van 'n bekende kanaal wat die Atlantiese Oseaan met die Stille Oseaan verbind. Die Sueskanaal verbind die Middellandse See met die Rooisee.
Daar is verskillende soorte kanale:
Geskiedenis
Die eerste kanale is gebruik om water na landerye aan te lê. Vroeë beskawings, soos in Antieke Egipte en Mesopotamië, het reeds kanale vir besproeiing gebruik. In China met mense begin om riviere bevaarbaar te maak deur water op te dam, asook riviere te verdiep en te verbreed. Later het mense begin om nuwe kanale te grawe sodat meanders (kronkels) en vlak gedeeltes uitgesny kon word. Hulle het ook begin om sluise te installeer om die watervlak te beheer.
Frank Brilando
Frank Brilando (29 Junie 1925 — 5 Mei 2019) was 'n Amerikaanse resiesfietsryer. Hy neem deel aan die Olimpiese Somerspele van 1948 en 1952.
Hy sterf op 5 Mei 2019 in die ouderdom van 93.
Kanaal
Geskiedenis
Die eerste kanale vir die vervoer van goedere was relatief klein. Bote het nie enjins gehad nie en moes meestal deur mense of perde van die kant af getrek word. Paaie is soms langs kanale hiervoor aangelê. In die 19de eeu is stoombote gebruik om sleepbote oor breër riviere te trek of te stoot. Na die Tweede Wêreldoorlog is skepe met enjins op kanale gebruik, en het die skepe al groter begin word. Talle kanale is verbreed en klein skepe wat nie meer winsgewend was nie is deur groter skepe vervang.
Voor die koms van spoorweë was dit aansienlik goedkoper en vinniger om goedere oor water as oor land te vervoer. Vervoer oor kanale is mettertyd deur spoorweë en later met snelweë en vlugroetes aangevul of vervang.
Philip Carey
Philip Carey (15 Julie 1925 – 6 Februarie 2009) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Calamity Jane (1953), Pushover (1954), en The Time Travelers (1964), en in die televisiereeks One Life to Live (1968).
Matlaleng
Matlaleng is 'n Swart nedersetting wes van Polokwane, in die Limpopoprovinsie van Suid-Afrika.
LaPerm
Die LaPerm is ’n katras met die krullerige pels van ’n rex-kat wat in die VSA ontstaan het.
Geskiedenis
Die eerste LaPerm is in 1982 gebore en was ’n spontane mutasie in ’n andersins normale werpsel. Linda en Richard Koehl, wat die ras ontwikkel het, het op ’n plaas in Oregon gewoon, waar een van die plaaskatte, ’n gestreepte korthaarkat, geboorte aan dié krulhaarkat geskenk het. Sy is Curly gedoop. Later het Curly ook ’n werpsel gehad – vyf mannetjies wat almal soos sy gelyk het. Hulle het ook op die plaas aangebly, waar nog katte met dieselfde voorkoms mettertyd gebore is. Daar was kort- en langharige katte en ’n verskeidenheid kleure, onder meer sjokoladebruin en met kleurpunte.
Met behulp van ander katliefhebbers het Linda die kat ontwikkel om ’n gevestigde kampioenskap-ras in Amerika en ander dele van die wêreld te word.
Die LaPerm het noue bande met die Indiaanse kultuur in Amerika omdat die Koehls se plaas in ’n gebied is wat as ’n heilige gebied beskou word deur die Wishram-Indiane, ’n Chinook-sprekende stam. Baie Amerikaanse telers gee dus hul katte Indiaanse name en versier hul hokke in ’n Amerikaanse tema wanneer hulle hul katte skou. Linda het eers ander name oorweeg, maar toe op La Perm besluit weens die "permanente golwing" (Engels: perm) van die kat se pels. Dit is in lyn met die Chinook-tradisie om Franse leenwoorde aan te neem en die Franse onbepaalde lidwoord te gebruik om nuwe woorde te vorm.
Beskrywing
Die LaPerm is geneties uniek en nie verwant aan ander rex-katrasse nie. ’n Dominante geen veroorsaak die krul in die pels. Hulle is atleties gebou, met ’n gespierde, Oosterse tipe lyf van gemiddelde grootte, en langerige bene en nek. Hulle het groot, amandelvormige oë en ’n breë neus. Soos by ander rex-katte word alle kleure en patrone aanvaar, hoewel gestreepte, rooi en skilpaddop-patrone volop is vanweë hul herkoms. Veral die vroeë, oorspronklike kleure is gewild: lila, sjokoladebruin en met kleurpunte. Die pels is krullerig, maar sag en het dikwels ’n taamlik veeragtig gevoel as ’n mens daaraan raak. Die langste krulle kom aan die nek en maag en agter die ore voor. Hulle het ’n wollerige, krullerige stert.
Die LaPerm is liefdevol en sosiaal. Hulle is na bewering hipoallergenies en veroorsaak dus heelwat minder allergiese reaksies by die mens as ander katte.
Ladismithsepter
Die Ladismithsepter (Paranomus centaureoides) is 'n blomdraende struik wat tot die genus Paranomus behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Wes-Kaap waar dit voorkom in die Klein Swartberg tussen Ladismith en Seweweekspoort.
Die struik word tot 1.5 m hoog en blom hoofsaaklik van Junie tot November. Vuur vernietig die plant maar die sade oorleef. Die plant is tweeslagtig en bestuiwing vind deur die werking van insekte plaas. Die vrugte word, twee maande nadat die plant geblom het, ryp en die sade val na die grond waar dit deur miere versprei word. Die plant groei in sandsteen sand op hoogtes van 1000 - 2000 m.
In Engels staan die struik as die Ladismith sceptre bekend.