cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Colin McKenzie Fraser
Optrede teen maatskaplike euwels
In Mei 1882 toe hy weer tot moderator van die Vrystaatse Sinode gekies is, het die Sinode onder sy leiding drasties teen die toenemende drankmisbruik te velde getrek. Daarom is in Mei 1882 'n skrywe in dié verband aan die Volksraad gerig. In 1883 het die Volksraad deur 'n ordonnansie duidelik vasgelê op watter wyse drank binne die grense van die Oranje-Vrystaat verkoop kon word. In Mei 1884 het hy weer die moderatorskap beklee en in 1889 is hy vir die vyfde maal in die vername posisie gekies. Tydens die Sinodesitting van 1895 het Philippolis as beskrywingspunt ingestuur dat die Sinode per brief by die Volksraad aansoek doen "om pogingen in het werk te stellen, dat het loopen van treinen door ons land op Zondag kan worden afgeschaft met uitzondering van eene express-passagierstrein". Dit is aan ds. Fraser en die leraar van Heilbron opgedra om 'n brief in dié verband aan die Volksraad te rig. Hierdie skrywe aan die Volksraad het eers in 1898 tot 'n drukke bespreking in die Volksraad aanleiding gegee. Volksraadslid D.W. Steyn het gemeen dat die Volksraad as die hoogste gesag die voorbeeld moet stel om die Sabbat te heilig, want dit beskou hy as die taak van die Volksraad wat verteenwoordigers van 'n Christelike volk is. Die heer Steyn is ondersteun deur die lede G.A. Coetzee, P.J.S. Jooste, P.D.C. Grabe, H.S. Viljoen, C.R. de Wet, E.N. Grobler en J.G. Fraser, wat ook besef het dat Gods wet wat die heiliging van die Sabbat betref, gehandhaaf moes word "en alzoo Gods zegen op den Staat te doen rusten". Gedurende Junie 1898 is aanvullende wetgewing by Wet No. 14 van 1891 oor die heiliging van die Sabbat ingedien en wat die loop van treine op Sondae betref, is in 1898 onder meer bepaal: "1. Het loopen van plezier treinen alsook van alle goederen treinen uitgezonderd van treinen bevracht met vergangbare goederen, is verboden. 2. Het verkeer van passagiers- en vergangbare goederen treinen zal zoo ingericht worden dat zooveel mogelijk vermeden wordt dat zij op Zondag loopen.
Hoewel die Volksraad alreeds in 1890 wetgewing teen loterye in die Vrystaat aangeneem het, het dit gedurende die nedntigerjare in Transvaal so erg toegeneem dat ds. Fraser die saak in die Sinodesitting van 1897 aanhangig gemaak en meegedeel het dat die Sinode met droefheid verneem het "uit de verslagen over den staat van den Godsdienst, dat zoo vele leden onzer Kerk deel nemen aan de z.g. 'sweepstakes' te Johannesburg". Met die meeste nadruk waarsku hy teen dobbelary van enige aard "waardoor zoo vele zonden veroorzaakt worden". In Junie 1898 het die Volksraad aanvullende wetgewing teen dobbelary aangeneem wat daartoe gelei het dat Wet No. 17 van 1890 insake dobbelary strenger toegepas sou word.
Ywer vir die sending
Dit het verder in die Sinodale sittings en Ringvergaderings ook duidelik geblyk wat ds. Fraser vir die sending en Sondagskool in die Vrystaat beteken en gedoen het. Sy sendingwerk was nie net tot Philippolis beperk nie, maar oor die hele Vrystaat en selfs buite die grense van die provinsie, so het hy gevoel, moes sendingwerk aangepak word. Hy het, met Philippolis as praktiese voorbeeld, veel daartoe bygedra dat die Vrystaatse Kerk geïnspireer is om aandag te skenk aan die ewige belange "van de Heidenen, die onder ons en rondom ons wonen". Op Philippolis het hy soveel aandag aan die sendingwerk gegee dat van die wit lidmate begin kla het en in 1883 het twee hulle van die NG Kerk losgeskeur. Die Kerkraad het aan die saak aandag gegee, dog besluit dat die leraar ongesteurd met sy sendingwerk kon voortgaan. Wat sendingwerk betref, het Philippolis tussen die ander gemeentes van die Vrystaat uitgeblink en kon as 'n voorbeeld op dié gebied beskou word, want, hoewel die notules van die Sendinggemeente op Philippolis vantevore deurspek was met ontugsake, het die werk van ds. Fraser sodanig vrug afgewerp dat die sedelike peil van die Sendinggemeente in 1897 besonder hoog was.
Ds. Fraser se skuld
Nadat die gewone werksaamhede van 'n gekombineerde kerkraadsvergadering, gehou in Julie 1866, afgehandel was, het die leraar oor 'n besondere saak die Woord begin voer en hy het aan die broeders gemeld "hoedat hij als leeraar en zij als Kerkeraadsleden in dezer gemeente nu meer dan 3 jaren in het naauwste verband tot elkander stonden, dat hij met vreugde en liefde in deze gemeente werkzaam is en hij vertrouwt ook met den zegen des Heeren. Voor de eerste maal moet hij nu in hun midden van eene zaak melding maken, waarvan hij liever zou zwijgen maar door den nood gedwongen, is hij verpligh zulks te doen n.l. dat hij door wereldsche beslommeringen en zorgen menigmaal zijn werk zuchtend moet verrighten, daar hij door eene schuld gedrukt word, die hij met moeite kon afbetalen met zijn tegenwoordig traktament en verzoekt dus de Kerkeraad indien hij eene mogelijkheid er toe ziet, zijn salaris te verhoogen." Hierop is hy gevra om die vergadering te verlaat en die oudste lid van die Kerkraad het as voorsitter opgetree. Eenparig is besluit om die salaris van die leraar met £50 per jaar te verhoog. Verder het van die broeders geld aan die leraar geskenk ter delging van sy skuld en beloof om hom "ter hulpe te komen en hem hunne innige begeerte te kennen te geven dat hij onbelemmerd het werk des Heeren in hun midden moge verrighten". Ná die vergadering het die kerkraadslede uit eie geledere £205 aan die leraar geskenk.
In 1868, nadat hy weer gevra is om die vergadering te verlaat omdat 'n saak wat hom geraak het, ter sprake gekom het, het die plaasvervangende voorsitter meegedeel dat die leraar nog nie sy finansiële moeilikheide te bowe gekom het nie. Die waarde van die "bluebacks", die destydse 2 sjielings en 6 pennies, wanneer dit uitgewissel word vir koloniale geld, het met die helfte gedaal. As gevolg hiervan kon die leraar nie al sy skuld betaal nie en hierop het die lede van die Kerkraad besluit "dat de leden des Kerkeraads en de vermogende leden der Gemeente verzocht worden een Baal wol den Leeraar te verkoopen tegen kolonialen prijs en als hij eene vracht heeft, deselve naar Colesberg voor hem te voeren". 'n Lys is onmiddellik geopen en op die kerkraadsvergadering is tien bale wol gekollekteer. Ná die vergadering is die leraar hieromtrent ingelig.
Die gemeentelede is op 'n later tydstip in die verband genader. In 1869 is weer bekendgemaak dat genoemde pogings ter delging van die leraar se skuld nie veel vrug afgewerp het nie, maar tydens die Nagmaalsviering op 7 Junie 1869 is die saak verder voortgesit en toe is die leraar se skuld finaal gedelg. In 1871 toe hy na Kaapstad beroep is, het die gemeente hom 'n adres aangebied waarin die wens uitgespreek is dat hy in sy gemeente te Philippolis moet bly. Die adres het hy met dank aanvaar "en verzekert de vergadering dat indien het de wil des Heeren mogh zijn hij wel met vele opofferingen maar toch met blijdschap bij zijne gemeente zou blijven". Vir dié beroep het hy bedank. Twee jaar later het die leraar 'n verdere verhoging van £75 per jaar gekry, want die Kerkraad was verheug omdat hy vir die beroep na Kaapstad bedank het. Sy salaris is tot £500 per jaar verhoog en alle vervoerkoste ten opsigte van sy nuwe meubels wat uit Europa bestel is, is deur die Kerkraad betaal.
Die leraar se rytuig
Gedurende Februarie 1875 het hy weer 'n beroep ontvang waarvoor hy ook bedank het, weer eens tot groot blydskap van sy gemeente. Nadat hy in die volgende jaar vir nog twee beroepe, naamlik Smithfield en Colesberg bedank het, het die Kerkraad twee erwe te Waterkloof aan hom geskenk. Hy was baie verheug daaroor, waarna hy sy dank betuig het en "zijne gewilligheid om steeds zich de moeijelikheden van Waterklocf te laten welgevallen". In dieselfde tyd is "eene geschikte Kerkwagen" vir die leraar aangeskaf. Op versoek van die Kerkraad het die heer Jacob de Villiers, lidmaat van die gemeente wat op besoek in die Paarl was, die wa daar gekoop teen 'n bedrag van £127.10.0. Die kerkraad is hiertoe gedwing "wegens de moeijelikheclen, die er altoos bestaan om een wagen te krijgen, wanneer de Leeraar met zijne familie eene reis doen moet". Baie jare het die leraar die voertuig gebruik, maar in 1894 is dit weer verkoop, want van toe af kon hy en sy gesin van die spoorweë gebruik maak.
Onenigheid
Ds. en mev. Fraser het hul gemeente met 'n onbaatsugtige liefde gedien. Nooit was daar probleme of geskille wat onopgelos gebly het nie. Een keer het die leraar hom in 'n onenigheid met 'n gemeentelid bevind. Die saak is in die Kerkraad te berde gebring. 'n Sekere heer Louw het die leraar daarvan beskuldig dat hy in sy preek op hom (die klaer) geskimp het. Die heer Louw het die leraar baie beledigend aangespreek, dog nieteenstaande die verduideliking van laasgenoemde dat hy nóg tydens die skrywe van sy preek nóg by die lewering daarvan aan die klaer gedink het, het Louw volgehou "dat er wel aan hem gedacht en op hem geschempt was". Die saak is in die kerkraadsvergadering behandel toe die heer Louw ook teenwoordig was. Ds. Fraser is onskuldig bevind en Louw het grootmoediglik die leraar die hand gegee. Nadat die klaer die vergadering verlaat het en die leraar weer alleen met sy kerlcraad was, het hy aan die vergadering verduidelik "de moeijelikheid van het werk des getrouwen Predikers en verzoekt de Broeders hem tog niet in hunne gebeden te vergeten, opdat hij altoos moge gevoelen bij het studeren, dat hij door den Geest Gods geleid wordt".
Reis na Skotland
In 1877 het hy en sy gesin na Skotland vertrek waar hy die Vrystaatse Kerk op die Pan-Presbiteriaanse konsilie moes gaan verteenwoordig. Hulle het met die Dunrobin Castle gereis. Op dieselfde skip was ook die deputasie van die Suid-Afrikaanse Republiek, pres. Paul Kruger, E.J.P. Jorissen en Eduard Bok, wat by die Britse regering moes gaan protesteer teen die proklamasie van Theophilus Shepstone waardeur 'n einde aan die onafhanklikheid van Transvaal gemaak is. Dit was op dié skip waar die jongeheer M.T. Steyn, wat vir verdere studie in die regswese na Europa vertrek het, kennis gemaak het met die 12-jarige dogter van die leraar, Tibbie, wat later sy eggenote geword het en as sy presidentsvrou soveel lief en leed met hom sou deel.
Nog geldprobleme
In Desember 1877 het die gesin Fraser in Philippolis teruggekeer. Gedurende hul afwesigheid is die jongste kind wat by vriende agtergebly het, aan kroep oorlede. Namate die leraar se finansiële verpligtinge ten opsigte van sy kinders se opvoeding toegeneem het, het die kerkraad hom nog meer gehelp. So is in 1879 verdere finansiële steun aan hom geskenk "als eene tegemoetkoming wegens het onderwijs zijner kinderen te Bloemfontein". Hy het gesê dat die gemeente hom innig bind "en het voor hem onmogelijk maakt zich van haar los te scheuren". Hierdie liefde het ook daartoe bygedra om "voor de 4de maal te doen besluiten om voor het beroep naar de Kaapstad te bedanken".
In die volgende jaar het die leraar weer 'n bedrag vir die studie van sy kinders ontvang, dog in 1881 moes hy aan die Kerkraad meedeel "dat hij wegens de duurte van alles en de onkosten van zijne kinderen op school te Bloemfontein ook dit jaar niet was uitgekomen met zijn tractament en dat het hem aangenaam zou zijn indien de Kerkeraad hem als in de twee laaste jaren met eene klein geschenk ter hulpe kon komen". Hy is gevra om die vergadering te verlaat en £50 is as geskenk aangebied. In 1881, toe hy vir die beroep na Uitenhage bedank het, is sy salaris met £300 verhoog en hy sou voortaan £800 per jaar ontvang. Soos so dikwels in die verlede moes hy weer sy kerkraad bedank en het die hoop uitgespreek "dat de Heer door Zijne genade hem tot eene grooteren zegen in de toekomst voor de gemeente zou maken".
Suid-Afrikaanse wyn
Suid-Afrikaanse wyn is wyn wat in Suid-Afrika vervaardig word. Die produksie van wyn is hoofsaaklik gekonsentreer rondom Kaapstad, met groot druiweplantasies en produksiesentra by Paarl, Stellenbosch en Worcester. Suid-Afrikaanse wyn is wêreldwyd bekend. Die Suid-Afrikaanse wynbedryf produseer jaarliks gemiddeld een miljoen ton druiwe en verskaf werk aan sowat 300 000 mense.
Colin McKenzie Fraser
Deeltydse diens in Kaapstad
duimnael|regs|180px|Philippolis se pastoriedogter [[Rachel Isabella Steyn|Tibbie Fraser, wat mev. pres. M.T. Steyn geword het. Haar tweede jongste dogter, ook Tibbie, was getroud met dr. N.J. van der Merwe. Een van hul dogters was die ouma van die Springbok-rugbyspeler Theuns Stofberg.]] In 1882 het ds. en mev. Fraser vir drie maande na Kaapstad vertrek om daar waar te neem terwyl ds. A.D. Lückhoff met vakansie na Europa vertrek het. Ds. Fraser het meegedeel dat hy met graagte 'n tydjie in dié gemeente sou wil werk "die hem tot 4-maal toe beroepen had, maar welk beroep bij ter wille zijner gemeente en der Kerk van den Vrijstaat nooit had kunnen aannemen". Die versoek is toegestaan en in September 1882 het De Fakkel (die orgaan van die Vrystaatse Kerk) die volgende beriggie oor Philippolis geplaas wat die gehegtheid aan hul leraar bewys: "Philippolis: Met verlangen ziet deze gemeente de terugkomst van haren herder en leeraar tegemoet."
Ekotoerisme
Die meeste definisies van ekotoerisme het vier basiese elemente gemeen, naamlik:
Colin McKenzie Fraser
Deeltydse diens in Kaapstad
Nadat die rondgaande hof met adv. M.T. Steyn, wat sy studie in Europa voltooi en na Suid-Afrika teruggekeer het, in die tyd op Philippolis sittings gehad het, het die verhouding tussen hom en Tibbie Fraser intiemer geword. In 1884 is hulle verloof en op 10 Maart 1887 is die paartjie op Philippolis in die huwelik bevestig. "Dit was 'n groot dag vir Philippolis, en ter wille van die skaar van vriende en familiebetrekkinge was die resepsie in die magistraatskantoor en alles pragtig in die haak," volgens N.J. van der Merwe in sy boek Marthinus Theunis Steyn.
Nog 'n besoek aan Skotland
Vanaf 1890 het ds. en mevrou Fraser se gesondheid veel te wense oorgelaat. In die jaar was hy vir etlike weke met siekteverlof in Port Elizabeth. In 1892 het hulle vir agt maande na Skotland vertrek omdat sy gade graag haar begeerte asook dié van haar bejaarde moeder wou bevredig "om haar nogeens voor haren dood te besoeken en te zien en ten tweede omdat hij meent dat het beide voor zijne gesondheid en het opscherpen van zijne werklust goed zal zijn eene verandering te maken". Die gemeente van Philippolis het met groot verlange op die koms van hulle herderpaar gewag. Die hartlikheid waarmee hul op Philippolis terugverwelkom is, toon watter innige liefde tussen gemeente en die geagte herderpaar aanwesig was.
Ekotoerisme
Die meeste natuurlike gebiede in Suid-Afrika waar ekotoerisme bedryf word, is binne beskermde of groot wildplaasgebiede geleë. Ekotoerisme vorm deel van die nie-verbruikende benutting van natuurlike gebiede en word dikwels voorgehou as die mees ekonomiese en onderhoubare manier om sulke gebiede te benut. Behoudgerigte en diereregtegroepe bevorder ekotoerisme hoofsaaklik as teenvoeter vir verbruikende benuttingsvorms soos die jag of uitdun van wild. Ongelukkig is daar egter dikwels nie genoeg begrip van die toepassing van volhoubare ekotoerisme in natuurlike of wildgebiede nie.
Colin McKenzie Fraser
Nog 'n besoek aan Skotland
De Fakkel van Januarie 1894 berig soos volg: "Den 16den December 193, was een dag van groote vreugde voor de gemeente van Philippolis. Trouwens het was de dag waarop zij haren herder en leeraar met zijne gade (na eene afwezigheid van 8 maanden) uit den vreemde terug verwachten. Reeds vroeg in den morgen was ons klein dorpje in rep en roer, en maakt men zich gereed den leeraar in gemoet te rijden. Ongeveer een uur in den namiddag vertrokken er ongeveer 100 karren en ruiters naar de plaats Houthaalberg, alwaar men de komst van Ds. Fraser afwachte. Precies om half vier arriveerden zij, en na allen hartelijk gegroet te hebben, werd den Leeraar door ouderling van den Heever een adres voorgelezen en eene beurs overhandigd. De grijze leeraar was zoo aangedaan, dat hij nauwelijks spreken kon. Het aanschouwen van die menigte rijtuigen, de wijze waarop zji ontvangen werden, en de toegenegenheid zijner gemeente, maakten zijn gemoed te vol om behoorlik op alles te antwoorden. Daarna werd het eerste vers van Psalm 146 gezongen, en vertrok de groote menigte naar het dorp."38) Die kerk was die volgende möre stampvol en stoele moes ingedra word. Die Sondagnamiddag is ook 'n diens gehou en toe was die kerk weer van hoek tot kant gevul. Almal was gretig om na „den geachten Leeraar te luisteren." Die innige verhouding en opmerklike hartlike liefde tussen "deze gemeente en leeraar is waarlijk navolgenswaardig en aanmoedigend voor onze Kerk over het algemeen. Moge de band van liefde, die er tusschen gemeente en leeraar bestaat steeds nauwer toegehaald worden".
Gesondheidsbesoek aan Duitsland
In die daaropvolgende jare het albei se gesondheid steeds verswak sodat ds. Fraser besluit het om gedurende 1897 na Karlsbad in Duitsland te vertrek. "Hij wil, hoe pijnlik het hem ook moge zijn om zijne gemeente te verlaten gaarne verlof van den Kerkeraad hebben voor een onbepaalde tijd van afwesigheid." Hy wou hê dat 'n proponent teen 'n salaris van ongeveer £200 per jaar moes waarneem, waarvan hyself £100 sou bydra as die kerkraad daarvoor kans sien om die ander £100 byeen te bring. Die kerkraad het anders besluit en elke veertien dae het leraars van omliggende dorpe op Philippolis dienste gehou. Aan die begin van 1898 het hulle dus weer om gesondheidsredes met die stoomboot Gaul na Europa vertrek, en ongeveer nege maande in die buiteland vertoef. In Januarie 1898, met hul terugkoms in Philippolis, het die kerkraad hul weer 'n mooi adres aangebied.
J.A. Bosch skryf: "Die baie blyke van welwillendheid en toegeneentheid was die openbaring van 'n goeie wedersydse verstandhouding. Die gemeente van Philippolis het hierdie eerste herderpaar aangehang en innig liefgehad. 'n Hoë agting is jeens hul gekoester, want hul pligsgetrouheid, nougesetheid, stiptelikheid en Godsvertroue was navolgenswaardig. Ds. Fraser was 'n baie ernstige prediker en het bowenal gepoog om die gemeente se Godsvertroue te versterk. In sy preke het hy ook dikwels teen ledigheid en losbandigheid gewaarsku. Hy het gereeld huisbesoek gedoen en daardeur die geestelike liefdesband versterk. Hy en sy gesin het ook die gemeente van Philippolis liefgekry en aan hul geheg geraak. Alhoewel die gemeente 'n baie chaotiese oorlogstyd beleef het en ontwrigting aan die orde was, het leraar en gemeente nie van mekaar vervreem nie. Die liefdesbande wat ná die Tweede Vryheidsoorlog nog net so heg en dit sou selfs in die laaste jare van die herderpaar se verblyf in Philippolis hegter word."
Ekotoerisme
Die begrip van ekotoerisme
Ekotoerisme kan slegs volhoubaar wees as die volgende begryp word:
Colin McKenzie Fraser
Tweede Vryheidsoorlog
duimnael|regs|300px|Die Britse soldate het Philippolis se kerk as fort gebruik; vandaar die sandsakke in twee van die toringvensters. Hulle het die omheining platgetrap, die orrel onherstelbaar beskadig en die preekstoel aan die brand gesteek. duimnael|300px|Die verwoeste pastorie op Philippolis ná die [[Tweede Vryheidsoorlog.]]
Ekotoerisme
Die begrip van ekotoerisme
Wetenskaplik onderskrewe natuurlike verskynsels prikkel baie van die ervarings wat mense in natuurlike omgewings beleef. As dit nie so was nie, sou mense dié ervarings ewe geredelik in winkelsentrums kon beleef as in die natuur – veral wat die geestelike ervarings betref. Die menslike verstand dra egter belangrike komponente by tot die individu se belewenis van die natuur. Ons het ook ontvanklikheid nodig om bewus te word van dié ervarings: Hoewel die meeste mense wat die natuur besoek wel dié geesteservarings beleef, is hulle nie noodwendig bewus van die betekenis daarvan nie omdat hulle nie oor die nodige ontvanklikheid beskik nie. Geesteservarings benodig dus sowel 'n innerlike as 'n uiterlike dimensie. Om dit anders te stel: Mense is bewus van die feit dat hulle die natuur om die voor die hand liggende redes besoek, soos om te ontspan, wild te sien, na voëls te kyk of vis te vang. Onbewustelik ervaar hulle egter die intrinsieke kwaliteite van die natuur. Dit is die geestelike betekenis – die ware rede waarom mense oor en oor na natuurlike plekke terugkeer – en die rede vir 'n groeiende ekotoerismebedryf. Die vraag ontstaan: Sal ons kan byhou in daaglikse omstandighede sonder dié "onbewuste" natuurervaring?
Colin McKenzie Fraser
Tweede Vryheidsoorlog
Met die uitbreek van die oorlog op 11 Oktober 1899, het die burgers van Philippolis ook dadelik aan die roepstem om hul vaderland te verdedig, gehoor gegee. Voordat hulle op kommando gegaan het, het ds. Fraser 'n spesiale diens in die kerk gehou. Die kerk was stampvol en die diens het ongeveer twee uur geduur. Hy het 'n treffende rede gelewer, maar het daarin niks van die oorlog genoem nie. In sy gebed het hy die Allerhoogste gevra om die klein Boerevolkie wat teenoor 'n magtige nasie staan, te help, want dié volkie sal verjaag word, sodat baie in berge en bosse skuiling sal moet soek. Sommige mense wat die diens bygewoon het en wat optimisties was oor die verloop van die oorlog, was gebelgd. Ds. Fraser was tydens die diens merkbaar aangedaan, maar die bykans 250 burgers was moedvol en onbevrees. 'n Paar dae later het die eerste burgers in die rigting van Colesberg vertrek om die noordelike Kaapkolonie te patrolleer.
Die eerste skermutseling waaraan hulle deelgeneem het, het in Januarie 1900 te Colesberg plaasgevind. In Maart 1900 het genl. Clements en sy troepe Philippolis binnegeval. Die dorp was voortaan onder Engelse gesag met offisier Tomkins aan die hoof. Vanaf dié tydstip het die vernietigingswerk op Philippolis begin. Woonhuise van burgers en onder andere ook die pastorie en die meubels van ds. en mev. Fraser, is deur brand in puin gelê. Die kerkgebou het die Britse soldate se fort geword, want sandsakke is in die toringvensters gepak. Vanuit die toring kon hulle cor die dorp en onmiddellike omgewing 'n wakende oog hou. Die omheining om die kerkgebou is ook platgetrap. Die orrel is onherstelbaar beskadig en die pragtige preekstoel moes sy vuurdoop ondergaan. Van die puntige houttierlantyntjies is afgebreek en nooit weer kon die preekstoel herstel word soos dit oorspronklik gelyk het nie.
Die gemeente is in hierdie haglike omstandighede bowendien herderloos gelaat. Ds. Fraser en sy dogter Emmeline is saam met 'n aantal ander republikeine deur die Britse militere owerheid vanaf Philippolis weggeneem. Hy het te voet in Bloemfontein aangekom "en is na die tronk geneem. Emmeline, toe 'n meisie van 21, is in 'n koletrok vervoer. Toe sy op die Bloemfonteinse stasie aankom, moes sy in die brandend hete son drie myl te voet loop na die vrouekamp buitekant die dorp, en self haar bagasie dra, met gewapende soldate agter haar. Een van die soldate het hom ontferm en haar gehelp." Mnr. J.G. Fraser, die broer van ds. Fraser, het van die onsimpatieke behandeling gehoor en gesorg dat laasgenoemde om gesondheidsredes losgelaat word, maar hy moes vir £500 as borg teken vir ds. Fraser. Emmeline is ook uit die kamp gehaal en op dieselfde dag is hulle na die huis geneem waar mev. pres. Steyn op bevel van die Britse regering bedags en snags deur die soldate bewaak is. Ds. Fraser was gekrenk oor die behandeling wat hy van die soldate ontvang het, "maar sy waardigheid was ongeskonde".
Ekotoerisme
Ontwikkeling en volhoubaarheid
Suid-Afrika is vinnig aan die ontwikkel, veral wat sy potensiaal as 'n ekonomies haalbare ekotoerismebestemming betref. Dit is belangrik om die natuurlike omgewing te bewaar om ekonomiese groei op dié gebied te handhaaf. Dit is ewe belangrik om die bevolking in te lig oor die voordele van bewaring. Dit kan gedoen word deur:
Colin McKenzie Fraser
Tweede Vryheidsoorlog
In die tussentyd het mev. Fraser op Philippolis agtergebly en ds. Fraser-hulle het niks van haar gehoor nie, wat 'n ontsettende bekommernis veroorsaak het. "Ds. Fraser was op parool uit en is nie eens toegelaat om die kamp te besoek waarin baie van sy gemeentelede verkeer het en soveel sterfgevalle voorgekom het nie. Die omstandighede het swaar op hom gedruk, sodat mev. Steyn kragdadig opgetree het om verlof te verkry dat hy na Philippolis kan terugkeer. Hy het sy pas ontvang en na drie maande terug-gegaan . . . 'n Paar maande later is die gesin Fraser na die kamp op Norvalspont geneem en vandaar na Oos-Londen." (Aangehaal uit Nellie Kruger se boek Rachel Isabella Steyn) Vanaf Oos-Londen het hul na Kaapstad vertrek "waar hij sich onder geneeskundige behandeling wenscht te stellen" (''De Kerkbode, 14 Augustus 1902). Daar het hy 'n ernstige operasie ondergaan.
Ekotoerisme
Ontwikkeling en volhoubaarheid
Die behoud van biodiversiteit, ekostelselfunksie, ekologiese prosesse en genetiese diversiteit is sommige van die doelwitte wat in beskermde gebiede bestuur word om volhoubare benutting te verseker. Dit is aanvaarde praktyk waar verbruik plaasvind, maar kan net verkry word waar gebiede groot genoeg is om toe te laat vir natuurlike prosesse, of waar kleiner gebiede aktief bestuur word om ewewig te handhaaf. Dieselfde begrip geld vir ekotoerismepraktyke. Gebiede word dikwels ontwikkel sonder beplanning, of ekotoerisme word nie aktief bestuur nie, sodat die intrinsieke kwaliteite van die natuur verlore gaan. Die boublokke vir positiewe ervarings is dan nie meer beskikbaar nie. In dié stadium begin mense soek na ander bestemmings en keer hulle nie terug na die gebied nie. Dit kom neer op onvolhoubare ekotoerismepraktyk.
Colin McKenzie Fraser
Tweede Vryheidsoorlog
Omdat baie burgers in die suidelike dele van die noordelike magte afgesny geraak het, het sommige gedurende Julie tot Oktober 1900 stil op hul plase gaan bly. In Oktober het Boerepatrollies uit die noorde onder Fouché, Scheepers en Hertzog, tot in die suide deurgedring. Die meeste burgers het toe weer moed geskep en opnuut op kommando gegaan. Verskeie gevegte het hierna in Philippolis se omgewing plaasgevind. By Havenga-koppies aan die Philippolis-Fauresmith-pad, is N.C. Havenga, wat onder bevel van genl. Hertzog was en ook laasgenoemde se militêre sekretaris was, in November 1900 gewond. Daarom is dié koppies na hom genoem. Nog 'n geveg het by Hamelfontein in die rigting van Luckhoff plaasgevind. In albei gevegte moes die Boere terugval weens die tekort aan ammunisie.
In Philippolis was ook 'n botsing. Die Boere het Philippolis omsingel sodat die Engelse hulle in Tomkinskop aan die kant van die dorp moes verskans. Etlike dae was hulle daar vasgekeer en het byna van dors vergaan. Die reuk van ontbindende lyke in die Engelse laer het onuithoudbaar geword. Eers nadat kolomme onder Barber en White met versterkings opgedaag het, is die vasgekeerde Engelse ontset. Hierna het kleiner skermutselings op Tuinplaas, Kleinwaaihoek en Boesmansfontein plaasgevind. Enkele Philippolis-burgers het in hierdie en in ander gevegte in die Vrystaat gesneuwel. In dié verband kan die name van H. Gertenbach en Willie Muller in herinnering geroep word. In dié tyd is dr. Eagle, wat baie gewondes in Philippolis behandel het, ook daar oorlede. Soos verwag kan word, was die atmosfeer in die dorp baie gespanne. Aan alle kerklike bedrywighede het 'n einde gekom. Benewens die kerkgebou is huise in die dorp ook as forte gebruik en skietgate is in die mure aangebring. Manspersone wat moontlik by die Boeremagte kon aansluit, moes elke môre by die Engelse offisiere gaan rapporteer en die dorp kon alleen met 'n skriftelike toestemming verlaat word.
Aan die einde van 1900 het lord Kitchener, wat lord Roberts as opperbevelhebber van die Imperiale troepe in Suid-Afrika opgevolg het, met sy verwoestingskampanje begin. Hy het op groot skaal getrag om die hardnekkige Boere tot onderwerping te dwing deur hul plase te vernietig en hul huisgesinne na konsentrasiekampe te vervoer. Die Philippolis-krygsgevangenes is na die kampe te Norvalspont, Springfontein, Bethulie, Bloemfontein, Kimberley, Heilbron en na die Oranjerivier-kamp, wat tussen Philippolis en Jacobsdal aan die Oranjerivier geleë was, vervoer. Die meeste Philippolis-krygsgevangenes was egter in die eersgenoemde drie kampe. Die grootste aantal was in die Bethulie-kamp, waar 89 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar oorlede is. Daar is 21 volwassenes in dié kamp oorlede. In Norvalspont is 41 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar oorlede. In die kamp is 10 volwassenes oorlede. In die Springfontein-kamp is 30 kinders en krygsgevangenes onder 20 jaar en sewe volwassenes oorlede. Die totale aantal Philippolis-kinders onder tien jaar wat in al die konsentrasiekampe oorlede is, is 160. Dertig kinders tussen 11 en 20 jaar en 42 volwassenes is in al die kampe oorlede. Die totale aantal oorledenes uit Philippolis, is 232.
Uit 'n brief wat ene mev. P.J. Botha aan 'n suster in Kaapstad geskryf het, blyk dit duidelik hoe die kamplewe was. In haar brief vertel sy dat daar 31 gesinne uit Philippolis in die konsentrasiekamp is, te midde van die haglikste omstandighede. Sy en haar vyf kinders is in 'n kloktent, wat totaal ondoeltreffend is, ingeprop: dit is nie net baie warm en bedompig nie, maar wanneer dit reën, stroom die water van alle kante in om alles en almal in 'n ommesientjie te benat. Voorts deel sy mee dat hulle water by 'n waterkar moet kry en dat hulle self vir vuurmaakhout moet sorg. Hulle is verbied om na die dorp te gaan en in die kamp kon hulle ook nie besoek word nie. Hulle kos word gerantsoeneer en geen eetgoed kon van goedgesinde persone ontvang word nie. Sy voel trots om saam met haar volksgenote te ly en sal in hierdie tye van beproewing die geloof behou. Haar seun is reeds as 'n krygsgevangene na Ceylon gestuur en van haar eggenoot het sy maande gelede iets verneem. Al hul aardse besittings is deur die kakies vernietig en as enigste troos besef sy dat die mens nakend die wêreld binnegekom het en weer so sal heengaan.
Heropbou na dié oorlog
Ná die Vrede van Vereeniging is die vroue en kinders per trein tot op Springfontein vervoer. Vandaar moes hulle self planne beraam om hulle vernielde tuistes te bereik. Vanaf Oktober 1902 het die krygsgevangenes wat na Indië en Ceylon gestuur is, begin terugkeer en 'n aanvang met die heropbou van hul eiendom gemaak. Eers in April 1903 het ds. en mevrou Fraser per trein op Springfontein aangekom en na Philippolis vertrek om hul geestelike arbeid te hervat. Hul tuiskoms, so anders as in die verlede, was doodstil. Min gemeentelede het hulle langs die pad ingewag, want die meeste was verarm en het toe geen rytuie besit nie. Die terugkoms in Philippolis het 'n einde gebring aan die langdurige wedersydse bekommernis van leraar en gemeente, want vir meer as drie jaar was hulle van mekaar geskei.
Ekotoerisme
Menslike interaksie
Ekologiese probleme is dikwels die gevolg van die mens se optrede ten opsigte van die natuur. Dié optrede word grootliks bepaal deur ons siening van ons plek in die natuur, asook ons kennis van die natuur. Die mens staan nie buite die natuur nie, maar vorm deel daarvan. Ons is bloot een van die baie spesies op aarde. Is dit dus moontlik dat ons tuis voel in die natuur – tussen ander spesies – omdat ons deel van die geheel vorm? Dit lyk asof mense dit nodig vind om te "ontsnap" van hul eie spesie en die kunsmatige wêreld wat hulle geskep het om ontspanning en stresverligting in die natuur te vind. "Ekologie" kan gesien word as 'n term wat nie net die biologiese wêreld insluit nie, maar ook kulturele, sosiale en menslike verhoudinge. Ekotoerisme plaas in al dié gevalle die klem op die menslike ervaring. Daar is tans nie net 'n toename in besoekers aan natuurlike plekke nie, maar ook 'n aanvraag na al meer afgeleë bestemmings. Daarby word die natuur toenemend ingespan in sekere beradingspraktyke. Dit lyk asof mense al meer besef hoe belangrik die natuur vir hul geestesgesondheid is. Die logiese afleiding is dat meer ongerepte gebiede beskerm behoort te word en nie ontwikkel moet word nie. Ongelukkig is dit nie wat gebeur nie. 'n Toneel wat hom dikwels afspeel, is: Enkele mense kom af op nuwe, ongerepte bestemmings. Hulle word gevolg deur avontuurlike stappers en kampeerders. Nog besoekers daag op en uiteindelik word geriewe op aanvraag gebou. Dié sogenaamde "ontwikkeling" vernietig dit waarvoor mense in die eerste plek gekom het. Wat sal met mense se natuurervaringe gebeur as ons toelaat dat omgewingsbedreigings, wat deur die mens self geskep word, intrinsieke natuurwaardes vernietig? Hoe sal ons byhou sonder die gerusstelling wat ons in die natuur vind?
Colin McKenzie Fraser
Heropbou na dié oorlog
Hoewel die gesondheid van ds. en mev. Fraser veel te wense oorgelaat het, het hulle geen steen onaangeroerd gelaat om met die heropbouingswerk van hulle gemeente te begin nie. Eers moes hulle self gehuisves word en tydelik het hulle hul intrek in die huis van mnr. J.J. Gertenbach geneem. Die ou woning wat hulle op die stadium betrek het, is later afgebreek en deur 'n nuwe vervang. Die afgebrande pastorie is spoedig herstel, sodat hulle dit in 1904 weer in gebruik geneem het. Hulle het self die pastorie van meubels voorsien, want die Kerkraad was slegs in staat om die vervoerkoste daarvan te betaal. Die gemeente van Philippolis wat voor die oorlog welvarend was, is in die tussentyd verarm en ontwrig. Hierdie gemeente wat voorheen ander kon help, moes nou self hulp ontvang en besuinigingspogings moes aangewend word. Die gemeente het verskillende gifte ontvang, onder andere van die susters in Kaapstad en mev. Marie Koopmans-De Wet. Sy het verskeie kiste met benodigdhede aangestuur, sodat dit aan die armes uitgedeel kon word. Kollektes is in die Kaapkolonie ten bate van die geruïneerde gemeente gehou en goedgesindes het vee en graan voorsien.
Ekotoerisme
Belang van ekotoerisme
Uit die aard van die saak is ekotoerisme belangrik vir die ekonomiese bevoordeling van plaaslike gemeenskappe. Maar wat van die oorlewing van die mensdom? Wat sal individue motiveer en inspireer as daar geen natuurlike en ongerepte plekke sou oorbly nie? In die ongerepte natuur kan ons deel hê in iets wat, indien nie ewig nie, ten minste langdurig is in vergelyking met die menslike lewensduur. Dit is gerusstellend in die lig van die mens se sterflikheid en die tydelikheid van alles waarvoor ons omgee. Dit is nie die abstrakte idee van duursaamheid wat ons in die wildernis teëkom nie, maar die ervaring van duursaamheid wat belangrik is. Sonder dié idee sou ons ervaring "blind" wees, soos wat die filosoof Immanuel Kant in 1929 geskryf het: "Gedagtes sonder inhoud is leeg, intuïsies sonder begrip is blind." In die natuur kom ons die goddelike, of die analoog daarvan, teë, omdat ons van aangesig tot aangesig kom met oeroue dinge en tydlose siklusse. Wanneer ons snags opkyk na die sterre, word ons herinner aan hul ouderdom en die geweldige misterie waarin ons lewens gehul is. Om deur die Richtersveld te bestuur of in die Grand Canyon af te klim is om onsself te voel afdaal in 'n tydlose ryk. Ons kan oor hierdie dinge in handboeke lees – maar wanneer ons hulle in die natuur teëkom, is dit dié regstreekse kontak wat van die natuurervaring 'n geesteservaring maak.
Colin McKenzie Fraser
Heropbou na dié oorlog
Ds. Fraser het ook aangebied dat sy jaarlikse salaris met £200 verminder moes word. Die Kerkraad het egter besluit op £160 per jaar. In September 1903 is vergoedingsgeld van die regering ontvang, wat 'n bedrag van £551.8.0 beloop het. Benewens die besnoeiing van die leraar se salaris, is die gemeente se uitgawes ook verminder deurdat die Sinode slegs die noodsaaklikste bydraes van hulle geëis het, naamlik dié vir die predikante-pensioenfonds, die sending, die Kweekskool en die teologiese studente se ondersteuningsfonds.
Ekotoerisme
Belang van ekotoerisme
Wanneer ons die natuur besoek, ondervind ons 'n beeld of analoog van die goddelike wat tot ons diepgewortelde spiritualiteit spreek. Oeroue rotse en oseane, die oënskynlik eindelose ritmes van die lewe en die jaargetye herinner ons daaraan dat ons deel van iets nimmereindigend is. Die geweldige uitgebreidheid en asemrowende krag van wilde plekke, en selfs hul ongeërgdheid teenoor ons, is nog 'n bron van geestelike gerusstelling. In vergelyking met die wilde natuur lyk ons persoonlike probleme, en selfs die onderlinge geskille van die menslike ras, nietig genoeg om vergeet te word. Die natuur bevorder die aflegging van die self wat in elke spirituele tradisie ingeskryf staan. Dit trek ons weg van ons eie klein probleempies in die rigting van vereenselwiging met 'n groter geheel. Dié beweging word versterk deur fisieke verwydering van die tonele wat ons daagliks sien en die oorsake van ons alledaagse kwellinge, en deurdat van ons vereis word om ons aandag toe te spits op enkele diepgaande en onmiddellike sake. Ons word verder deur die skoonheid van die natuur gerusgestel en na buite getrek – weg van die self en in ons omgewing in.
Colin McKenzie Fraser
Emily Hobhouse se bydrae
In dieselfde maand het sy 'n besoek aan Philippolis gebring. 'n Groot verwelkoming is in die Christelike Jongeliedesaal gereël om "die groote weldoenster van ons volk in den tijd des oorlogs en nog bij voortduring, van harte te verwelkomen".
Die gemeente herstel
duimnael|links|230px|Die herstelde NG kerk Philippolis, afgeneem omstreeks 1916. Die gedenkteken vir ds. Fraser staan voor die kerk.
Aan die begin van 1904 het sake in Philippolis al weer beter begin lyk, want ds. Fraser het die volgende in De Kerkbode laat publiseer: "De Heere heeft in Zijne goedheid ons nu gezegende regens geschonken, en ik wil hopen dat, hoewel zij te laat gekomen zijn voor den milie-oogst, er toch nog wat groenten zullen gewonnen worden, en dat onze toestand alzoo wat verbeteren zal . . . de Heere heeft ons, boven onze stoutste verwachting, in staar gesteld om onze geruineerde eigendommen zoo ver te herstellen dat zij weer goed bruikbaar zijn."
Ekotoerisme
Intrinsieke eienskappe van die natuur
As mens aanneem dat ekotoerismebestemmings in Suid-Afrika "ongerep" moet bly, is 'n begrip van wat mense wil hê en waarom hulle bepaalde gebiede besoek van uiterste belang. Dit gaan nie oor vyfsterverblyf met lugreëling, uithalerkookkuns en uitsonderlike luuksheid nie, maar oor die intrinsieke eienskappe van die natuur. Dié eenvoudige feit word dikwels verontagsaam, of gaan ontwikkelaars verby omdat hulle onbewus is daarvan. Die eindresultaat is oorontwikkelde gebiede wat die landskap blywend ontsier. Dit lei tot 'n verlies aan belangstelling in die gebied, en uiteindelik tot 'n verlies aan inkomste en broodnodige werk vir die plaaslike gemeenskap. Met behoorlike ontwikkeling en bestuur van geriewe en infrastruktuur hoef die teenwoordigheid van die mens by 'n ekotoerismebestemming nie sigbaar te wees nie. As ontwikkeling goed beplan word met samewerking tussen professionele kundiges op alle terreine, behoort dié ontwikkeling nie die natuurlikheid van die gebied aan te tas nie. Met die ontwikkeling van randgebiede kan die kerne van die meeste gebied onaangeraak gelaat word. Die indeling in sones kan verskillende ervarings verseker en voorsiening maak vir mense met verskillende vlakke van bewustheid oor die natuur. Die tegnologie wat hiervoor nodig is, is geredelik beskikbaar, maar word blykbaar selde toegepas. Die belangrikste probleme is steeds onkunde en onvolhoubare ekonomiese doelwitte, waar korttermyn-doelwitte bepaal watter ontwikkeling plaasvind en die langtermyn-uitwerking verontagsaam word.
Colin McKenzie Fraser
Die gemeente herstel
Weens gebrek aan geld kon in 1906 eers met die herstel van die kerk begin word. Die heer Botha het die kerk teen die geringe som van £225 herstel en omdat die kerk so diep in die skuld gedompel was, is dit slegs met draad en ysterpale omhein. In 1907 het die pas herstelde, stewige gebou byna in ligte laaie gestaan. Gedurende 'n aanddiens het een van die paraffienlampe langs die preekstoel afgeval en in 'n oogwenk het 'n geweldige brand ontstaan. Baie toehoorders was paniekbevange en het na buite gestroom. Mnr. J.J. Gertenbach, wat later £70 bygedra het vir die gasbeligting, het na die vuur gesnel en met behulp van die tapyt wat voor die kansel gelê het, die vlamme geblus. As gevolg van hierdie gebeurtenis, en ten einde die beligting te verbeter het baie gemeentelede sterk op die installering van gaslampe in die kerk aangedring. Na aanleiding van 'n brief van Hofmeyer en Du Toit van Kaapstad, wat gemeld het dat hulle die kerk teen billike voorwaardes met gaslampe kon verlig, is in 1907 besluit om van die aanbod gebruik te maak. Die beligting het die Kerkraad £140 gekos. Van hierdie bedrag het die heer J.J. Gertenbach toe die helfte bygedra op voorwaarde "dat het toestel alleen voor de Kerk en niet voor eenig ander gebouw, Pastorie of Zaal zal gebruikt worden". Die ander gemeentelede het ook ruim vir dié doel bygedra en die gasbeligting is aangebring.
Die nuwe orrel
Wat die aankoop van 'n nuwe orrel betref, het die Kerkraad in September 1903 besluit dat hulle geen vrymoedigheid het "om thans tot het aankoopen van een orgel overtegaan". In 1904 het ds. Fraser aan die kerkraad meegedeel dat die NG gemeente Middelburg, Kaap, hul ou orrel as geskenk wil weggee. Namens die kerkraad het hy toe 'n versoek aan die kerkraad van Middelburg gerig "dat hij goedgunstiglik gemeld oud orgel aan de Gemeente van Philippolis, die onder haar vele verliezen, ook haar orgel heeft verloren, moge geven". Op dié versoek het Middelburg geantwoord dat die orrel reeds as geskenk aan die Gereformeerde gemeente aldaar gegee is. In 1906 het M. Liefman £250 in sy testament aan die Kerkraad vir 'n nuwe orrel nagelaat. Mnr. J.J. Gertenbach het ook £250 geskenk op voorwaarde dat die Kerkraad £250 skenk. Laasgenoemde is voorlopig van die weduwee R. Grobbelaar geleen. Op 22 Januarie 1906 is besluit om op advies van orrelis P.K. de Villiers van Worcester 'n nuwe orrel te bestel.
Kalamata-olyf
Die Kalamata-olyf is 'n groot, donkerpers olyf met 'n gladde, vleisagtige tekstuur, vernoem na die stad Kalamata in die suide van die Peloponnesos, Griekeland. Dit word gereeld as tafel-olywe gebruik, en word gewoonlik in wynasyn of olyfolie gepreserveer. Buite die Europese Unie word "Kalamata" algemeen gebruik as die naam van die variëteit en word wettiglik en algemeen gebruik vir sulke olywe wat oral gekweek word. Binne die EU word die naam egter met handelsnaamstatus beskerm, wat beteken dat die naam in die EU slegs vir olywe (en olyfolie) uit die Messinia-streek van Griekeland gebruik kan word. Olywe van dieselfde variëteit wat elders gekweek word, word as Kalamon-olywe in die EU bemark.
Colin McKenzie Fraser
Die nuwe orrel
Sonder veel versuim is 'n groot veldtog geloods om die orrel kontant in te wy. Die gemeente het die hand diep in die sak gesteek en op 25 Januarie 1907 is die nuwe orrel wat destyds as die mooiste in die Oranjerivier-kolonie en een van die beste kerkorrels in Suid-Afrika beskou is, in gebruik geneem. Dit was 'n groot funksie, want ses predikante, seuns van Philippolis het die geleentheid bygewoon. "De gemeente van Philippolis kan sich verblijden met in het bezit te zijn van zulk een prachtig degelijk orgel. Het instrument is van de wereld bekende makers, de heren Brindley en Foster van Sheffield en heeft met kosten van oprichten omtrent £950 gekost, dit bedrag is geheel gedekt. Daartoe hebben bijgedragen een legaat van wijlen den heer M. Liefman £250, gift van de heer J.J. Gertenbach van Grootfontein £250, en de balans werd gevonden uit opbrengs van een Vrouwen bazaar, en giften uit de gemeente."
Ds. Fraser se aftrede
duimnael|190px|links|Ds. Colin Fraser jr. as bejaarde predikant. Te midde van al die blydskap oor die aankoms van die nuwe orrel, het menigeen in die hart diep bedroef gevoel, want die gemeente het geweet "dat haar ouden leeraar haar weldra gaat verlaten om ene welverdiende rust te genieten". Op 3 Junie 1907 is 'n gekombineerde kerkraadsvergadering te Philippolis gehou. Dit was die laaste kerkraadsvergadering wat ds. Fraser te Philippolis gehou het. In sy verwelkomingsrede aan die begin van die vergadering het hy meegedeel dat "het de begeerte zijns harten was om bij de laaste Kerkeraadsvergadering van beide dienstdoende en rustende Kerkeraadsleden afscheid te nemen". Voorts het hy al die boeke en dokumente oorhandig en van die gemeente se finansies verslag gedoen. Die verslag het getoon dat daar £181.19.81 aan kontant was en aan goeie skuldbewyse £487.15.3, 'n totaal van £669.14.11.
Op dieselfde vergadering het hy gesê dat hy altyd openhartig met sy kerkraad was en dat hy dit ook in dié vergadering wou doen. Voorts het hy tot die teer saak oorgegaan om hulle te versoek om aan hom jaarliks £80 te leen ter betaling van sy premies op sy assuransiepolisse. Daarna het hy vir enkele oomblikke die vergadering verlaat en toe hy weer binnegeroep is, is aan hom meegedeel dat besluit is om aan hom "in plaats van £80, £100 per jaar overeenkomstig de door hem gestelde voorwaarden te leenen". Hy het met merkbare aangedaanheid van die besluit verneem en sy dank aan die broeders betuig "voor dit bewijs hunner liefde, die overeenstemt met al hunne daden en hunne handelwijze jegens hem en zijne gade gedurende de 44 jaar", wat hy in hulle midde werksaam was. Nadat al die werksaamhede van die vergadering afgehandel is, het hy die lede vir hulle geduld bedank en op versoek van die leraar het br. Van Zyl die vergadering met gebed afgesluit "waarin hij op zeer gevoelige wijze gewag maakt van de hartelike wijze waarop steeds in de vergadering alle werksaamheden, zelfs de moeijelikste worden volbracht en draagt vooral den Voors. met zijne gade op hun ouden dag en in het werk dat zij nog mogen doen aan de bewaring en zegen des Heeren op"."
Kalamata-olyf
Kalamata-olywe word so genoem omdat hulle oorspronklik in Kalamata in Messinia en ook in die nabygeleë Laconia verbou is, albei op die Peloponnese-skiereiland. Hulle word nou op baie plekke regoor die wêreld gekweek, ook in die Verenigde State en Australië. Dit is amandelvormige, mollige, donkerpers olywe van 'n boom wat van die gewone olyf onderskei word weens die grootte van die blare, wat tot twee keer so groot as ander olywe word. Die bome is onverdraagsaam teen koue en is vatbaar vir verticillium-verwelking, maar is bestand teen olyfknoop en die olyfvrugtevlieg.
Kalamata-olywe, wat nie groen geoes kan word nie, moet met die hand gepluk word om kneusplekke te voorkom. Hulle word geklassifiseer as swart olywe.
Colin McKenzie Fraser
Ds. Fraser se aftrede
Op 5 Julie 1907 het ds. Fraser sy eervolle ontslag gekry nadat die konsulent, ds. Jooste van Trompsburg, wat die voorsitterstoel ingeneem het, 'n paar woorde ter bemoediging aan die vertrekkende leraar gerig het. As 'n aandenking van die gemeente wat hul 44 jaar getrou gedien het, het hul 'n silwer teestel ontvang "waarop hunne namen geschreven zijn ter gedachtenis van de Gemeente van Philippolis". Die sesde en sewende Julie 1907 was droewige dae vir Philippolis, want toe het die herderspaar van hul gemeente afskeid geneem. Ds. Fraser het sy afskeidsboodskap na aanleiding van Handelinge 20 verse 7 en 32 gelewer. Hy het die gemeente daarop gewys dat die liefde tussen hulle gewoon het gedurende hulle verblyf in Philippolis en waar liefde woon "gebiedt de Heer Zijn zegen". Hy het hul bedank vir hierdie liefde en verder afskeid geneem van die Sondagskool, die pastorie en die kerkhof, waar twee kinders van die pastorie begrawe lê. Pas hierna het hy die begeerte uitgespreek "dat als het zal kunnen geschieden, dat ook ons stof, eenmaal in het midden van onze dierbare gemeente, tot den dag der heerlijke opstanding moge rusten". Hy en sy gade het aan almal 'n vaarwel toegeroep en bygevoeg dat indien "wij elkander niet weer hier ontmoeten dan tot wederziens als wij ons erfdeel, door Gods genade, eenmaal met de geheiligden zullen ontvangen.