cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duitsers in Natal
Die begin
Die Joodse sakeman Jonas Bergtheil verhuis in 1834 op 15-jarige ouderdom uit Beiere na die toenmalige Kaapkolonie, om sy neef Gabriel Killian te help wat daar woonagtig was. In 1843, ná die Britse besetting van die Boererepubliek Natalia, vaar hy met die skip Pilot na Durban. Na twee jaar in Durban gaan hy 'n vennootskap aan met Philip Jacob Jung. Daartoe sluit die Franse immigrant, Hipolyte Jargal, hom ook by die vennootskap aan. In 1847 stig hierdie driemanskap die Natal Cotton Company. Daar word geglo dat Natal die geskikte plek is vir die verbouing van katoen. Hulle koop die 15,500 akker (63 km²) plaas Wandsbeck van Edmund Morwood om daar die katoen aan te plant. Bergtheil reis na Engeland om geskikte en gewillige immigrante te vind. Toe dit nie wil vlot nie, gaan hy na Duitsland en vind in Bramsche in Osnabrücker Land gewilliges wat bereid is om na Natal te trek. Op daardie tydstip het daar 'n ekonomiese krisis in Duitsland gewoed. In die omgewing van Osnabrück het 31 egpare met 75 kinders, 35 ongehude mans en 18 ongetroude vroue ingewillig om op die plantasie te werk.
Karin Brynard
Karin Brynard (1957-) is ’n Afrikaanse joernalis en skrywer van spanningsverhale. Tydens die apartheidsjare het sy onder meer oor die Suid-Afrikaanse vryheidstryd en die vrylating van Nelson Mandela verslag gedoen. Vir haar debuutroman, Plaasmoord, ontvang sy in 2009 die Universiteit van Johannesburg se Debuutprys vir Skeppende Skryfkuns, asook in 2010 die M-Net-toekenning vir letterkunde in die rolprentkategorie. In 2013 ontvang sy die ATKV-Prosaprys vir haar tweede roman, Onse Vaders.
Lewe en werk
Karin Brynard is op 26 Oktober 1957 op Koffiefontein in die Vrystaat gebore as die derde dogter van vier kinders, waarvan slegs die jongste ’n seun is. Haar susters is Sanet en Christa en haar broer is Gerhard. Haar pa, Gert, is op daardie stadium die plaasbestuurder van die plaas Botterhoek in die Jacobsdal-distrik. Hy was een van sewe kinders en haar ma, Catherina, was een van twaalf kinders. Hierna word haar pa boekhouer by die landboukoöperasie op Calvinia en later bestuurder by die landboukoöperasie op Britstown in die Karoo. Op Britstown begin Karin haar laerskoolopleiding tot met standerd een. In 1969 word haar pa bestuurder op Postmasburg in die Noord-Kaap, waar sy die res van haar skoolopleiding ondergaan en in 1975 matrikuleer. Haar pa is in 1972 op 36-jarige ouderdom aan ’n hartaanval oorlede en na haar matrikulasie verhuis die gesin na Pretoria. Hier studeer sy vanaf 1976  verder aan die Universiteit van Pretoria en behaal ’n B.A.-graad in 1979 met Afrikaans-Nederlands en die Teorie van Drama as hoofvakke. Na universiteit werk sy vir ’n ruk as vertaalster by die Staatsdiens se Departement van Gesondheid en Welsyn.
Duitsers in Natal
Die immigrante
Hierdie groep was die eerste georganiseerde nedersetters uit Europa wat hul vestig in Natal. In 1848 sit altesaam 35 gesinne voet aan Durbanse wal, waarvan elkeen 'n stuk grond kry: 200 akker vir katoen, 10 akker vir groente, asook 'n stuk grond waarop die huis moet staan. Die grondverdeling word deur loting beslis. Vyf gesinne het grond bekom wat in Westville geleë was (vernoem na die voormalige luitenant-goewerneur, Martin West), terwyl die res hul intrek moes neem in 'n plek wat as Neudeutschland (vandag New Germany, 'n gesogte voorstad van Durban) bekendstaan.
Karin Brynard
Lewe en werk
Hierna word sy in 1980 joernalis by Die Oggendblad in Pretoria. Sy dien vanaf 1984 tot 1986 as politieke joernalis op die redaksie van Die Vaderland. Hierna is sy artikelredakteur by die tydskrif Insig en doen vryskutwerk vir De Kat, Rooi Rose, The Star en SAUK-programme. In 1990 word sy politieke korrespondent by Rapport. In hierdie tyd is sy getroud en geskei. In 1993 ontmoet sy die Nederlander Rien van Gils, 26 jaar ouer as sy. Hulle trou in 1996 en woon in Mostertsdrif in Stellenbosch. Na 1994 doen sy weer meestal vryskutwerk, waar sy haar toespits op meer in-diepte stories, en sluit dan vir ’n ruk in 2005 as assistent-redakteur aan by die redaksie van Insig. Vir haar joernalistieke werk word sy in 1997 met die Premiersprys van die Mondi Paper-tydskriftoekennings vereer vir haar onderhoud met Pik Botha wat in 1996 in De Kat verskyn het. In 2006 is sy ’n finalis in die artikel-kategorie vir haar artikel oor Vrymesselaars, “Sameswerings, doodskis-rituele, duister geheime” wat in Insig gepubliseer is. Die harde sosiale lewe van die joernalistiek veroorsaak dat sy uit gewoonte te veel drink en dan besef dat sy ’n probleem het. Sy boek haarself in 2001 vir ’n maand by ’n rehabilitasiesentrum in en drink daarna nie weer nie. In Mei 2009 word borskanker by haar gediagnoseer maar ’n operasie is suksesvol om al die kanker te verwyder. In 2015 is sy betrokke by skryfopleiding van voornemende skrywers by die skryfskool van die Breytenbach-sentrum op Wellington.
Duitsers in Natal
Die immigrante
Die katoenboerdery loop weens verskeie redes op 'n mislukking uit, onder andere omdat die groep te min kennis gehad het van katoenverbouing. Tog besluit die nedersetters om in hul nuwe heimat te bly. Hulle verkoop toe groente aan die nabygeleë Durban. Die begin was nie so maklik nie, want die grondgehalte was nie die beste nie en dikwels gaan die oeste tot niet. Die verbouing van suikerriet op die kleinhoewes was wel 'n sukses. Hierdie boere het ook bewys dat intensiewe boerdery in die streek, pleks van bestaansboerdery (wat toe nog die norm was), vrugte kon afwerp. Later trek 'n deel van die Duitsers verder binnelands en vestig hulle by Pietermaritzburg en Neu Hannover (vandag New Hanover).
Karin Brynard
Skryfwerk
Reeds in standerd een skryf sy ’n toneelstuk wat sy aan die einde van daardie jaar saam met haar klas opvoer en daarna skryf sy nog ’n aantal soortgelyke toneelstukke. Dis egter eers na sy haar drankverslawing afskud wat sy ernstig begin skryf en sy werk vir langer as sewe jaar aan haar debuutroman, “Plaasmoord”. Aanvanklik is die boek langer as duisend bladsye en sy moet dit met die helfte snoei, wat sy in ’n vriendin se huis buite Kleinmond doen. Die skilder Frederika Swarts en haar aangenome Griekwadogter Klara word op die plaas Huilwater naby Griekwastad in die Noord-Kaap vermoor. Frederika se suster Saar kom dan af op skilderye waarin sy haar eie moord uitbeeld en begin verstaan dat hierdie nie net nog ’n plaasmoord is nie. Die verhaal speel af teen die agtergrond van hedendaagse Suid-Afrika se grondkwessies, misdaad, geweld en korrupsie. Die baasspeurder Albertus Beeslaar van Johannesburg word na ’n Noord-Kaapse dorpie verplaas en word dan na die moordtoneel ontbied. Saam met sy twee bruin sersante, Ghaap en Pyl, moet hy met beperkte hulpmiddels die oplossing probeer vind, maar hy het nog die geraamtes in sy eie kas waarmee hy ook moet handel. Ander moorde volg asook aanrandings op wit, swart en bruin mense. By die Woordfees in 2010 word Karin vir hierdie boek saam met Bettina Wyngaard aangewys as wenner van die debuut-teksskrywer-kategorie. Die boek verower in 2010 ook die Universiteit van Johannesburg-prys vir debuutwerk en is in dieselfde jaar op die kortlys vir die toekenning van die Jan Rabie-prys en die toekenning van die ATKV se prys vir Spanningslektuur. Dit is ook op die kortlys vir beide M-Net se boekepryse, die hoofprys en die rolprentkategorie en dit word bekroon met die M-Net-prys in die rolprentkategorie. Riet de Jong-Goossens vertaal die boek in Nederlands as “Moord op Huilwater” en die Engelse vertaling deur Maya Fowler en Isobel Dixon verskyn as “Weeping waters”. Duitse en Franse vertalings volg.
Duitsers in Natal
Godsdiens
Die teleurstelling onder die vrome Lutherane was groot dat daar geen pastoor was nie. In 1848, toe Pastoor Wilhelm Posselt van die Berlynse Sendinggenootskap in Pietermaritzburg was, is hy gevra of hy nie miskien by hulle die diens sal behartig nie. Aan die begin word die dienste van Neudeutschland in 'n pakhuis gehou. Een jaar na sy aankoms het die Duitsers hul eerste kerkie gebou. Die eerste Lutheraanse dienste van Westville is in die oopte of in 'n tent gehou, totdat hulle later 'n saaltjie kon bou. Hierdie saaltjie dien toe Sondae as kerk en gedurende die week as 'n skool.
Karin Brynard
Skryfwerk
Hierdie sukses word opgevolg met “Onse vaders”, weer ’n misdaadverhaal waarin Albertus Beeslaar en Ghaap die spoor vat vanaf Stellenbosch tot in Soweto. Wat vir Beeslaar ’n vakansie saam met sy vriend Blikkies moes wees, verander in ’n moordondersoek. Die vooraanstaande vrou Elmana du Toit word in Stellenbosch vermoor en omdat die mense traag is om saam met die swart polisie te werk, word Beeslaar betrek om saam met kaptein Vuyokazi Quebeka die saak te ondersoek. Intussen is sersant Ghaap besig om in Soweto te soek na ’n swanger vrou (Gerda, Beeslaar se vervreemde geliefde) en haar kleuter wat in Johannesburg deur die geheimsinnige The Father gekaap en ontvoer is en in ’n plakkershut in Soweto aangehou word. Die titel verwys na die misdade van die vaders wat aan die kinders besoek word. Op vernuftige wyse word feitlik alle vorms van vaderskap onder die loep geplaas en die goed en kwaad geïllustreer wat vaders, ook leiers en die polisie, in die gemeenskappe en in die groter mensdom doen. “Onse vaders” wen in 2013 die ATKV-Prosaprys en die M-Net-prys in die rolprentkategorie en is in dieselfde jaar op die kortlys vir die ATKV-prys vir spanningslektuur en die Universiteit van Johannesburg-prys. Die sukses van haar eerste twee boeke het as resultaat ’n kompetisie tussen uitgewers om haar volgende werke te bekom. Dit loop in Julie 2013 uit op ’n kontrak met Penguin vir vier boeke, naamlik die vertaling van haar eerste twee boeke in Engels en haar volgende twee boeke in beide Afrikaans en Engels.
Duitsers in Natal
Die Hermannsburgse Sendinggenootskap
Die Hermannsburgse Sendinggenootskap wou oorspronklik in Ethiopië die Galla bearbei. Toe dit nie wou uitwerk nie (omdat Sultan Said van Zanzibar en Mombasa hulle die deurreis na Noordoos-Afrika verbied het), gaan hulle in 1854 op versoek van Pastoor Posselt na Natal, om daar die Zoeloevolk te bekeer. Sir Theophilus Shepstone het reeds vir J.L. Döhne, W. Posselt en W. Güldenpfennig laat kom om in Natal sendingwerk te doen, omdat sy eie volksgenote nie opgewasse was om die Zoeloes te bekeer nie. Neu Hermannsburg word as die eerste sendingstasie op die grens tussen Natal en Zoeloeland opgerig. Hieruit word nog sendingstasies gestig. In 1953 het die Volksraad van die Zuid-Afrikaansche Republiek die Morawiese Genootskap versoek om sendelinge te stuur om sendingswerk te doen onder die Tswana. In 1857 het president M. W. Pretorius die Hermannsburgse Genootskap versoek om die sendingstasies wat die Londense Genootskap moes ontruim, te beset. Soos geskiedskrywer Trümpelmann stel: Met voldoening is deur al hierdie owerhede betuig dat die Duitse sendelinge 'n kalmerende invloed op opstandige naturellestamme gehad het.
Saam met die sendelinge stuur die genootskap ook koloniste uit Duitsland wat by die sendingstasies behulpsaam sou wees. Die meeste van hierdie Duitsers is afkomstig uit Koninkryk Hannover, vernaamlik uit Lüneburger Heide, en praat Platduits. Ander koloniste kom uit Pruise of Pommere. Die nakomelinge dra onder meer die volgende vanne: Döhne, Merensky, Endemann, Eiselen, Hoffmann, Schumann, Grosskopf, Heese, Schütte, Herbst, Freyer, Schröder, Meyer, Müller, Schmidt, Hahn, Kleinschmidt, Esselen, Wagner, Ahlheit, Fismer, Kolbe, Dönges, Weber, Lückhoff, Leipoldt en Gerdener.
Die eerste groep van die immigrante het na 'n kort verblyf op Neudeutschland in die sentrale deel van Natal die plaas "Perseverance" gekoop en die stasie Neu-Hermannsburg gestig. Die genootskap wou die onderneming selfsonderhoudend maak – die stasie moes as sentrum dien wat in die ander omliggende satellietstasies en buiteposte se behoeftes kon voorsien. Daarom is 'n smids- en werkswinkel, asook tuine en landerye aangelê. Gemengde boerdery is op die proef gestel en geleidelik later deur ander boere in die land op hul plase toegepas. In sowel die noordelike as sentrale deel van die land, het nog meer sendingstasies ontstaan, wat gevul is met nog meer sendelinge en koloniste. Omrede die gesinne baie groot was, is die koloniste sedert 1870 in staat gestel om plase te verwerf en selfstandig te word. Hierdie plase was in die omgewing van die sendingstasies geleë. Die sendelingkinders het mettertyd die boere van die omgewing geword. Hulle het ook gemeentes met eie kerke en skole gestig. Daarby het ook vriende en familielede uit Duitsland gekom om as bywoners op die plase te werk, totdat hulle self ook plase kon verwerf. Mettertyd het die Duitse dorpe ontstaan.
Die sendelinge stig sendingstasies en dorpies wat almal die name dra wat aan Duitsland en die Hervorming herinner. In Sentraal-Natal, ten noorde van Pietermaritzburg, vind mens die name Hermannsburg, Wartburg, Harburg, Lilienthal en Neu Hannover. In Noord-Natal word Christianenburg, Uelzen (by Glencoe), Verden-Elandskraal (by Dundee), Glückstad, Bergen, Lüneburg en Braunschweig gestig. In Suid-Natal word Alfredia en Bethanien by Izotsha en in Mpumalanga Augsburg en Wittenberg (tussen Paulpietersburg en Piet Retief) gestig.
In teenstelling met die Sentraal-Natalse gebied, gaan die sendingstasies in Noord-Natal gebuk onder herhaaldelike plundertogte deur Zoeloestamme gedurende die Anglo-Zoeloe Oorloë vanaf 1879–1880. Ook tydens die Anglo-Boere Oorlog is plase aan die brand gesteek, die vee geplunder en gedood.
Die Duitsers kon wel 'n leemte vul wat ontstaan het toe die Boere, as gevolg van die inbesitneming van Natal deur Engeland, dit verlaat het. Hulle het ook welvarend geword deur die toepassing van gemengde boerdery en deur die ontginning van die Australiese basboom wat Hartwig von Bülow ingevoer het en gebruik is vir die produksie van looisuur.
Skole
In Neudeutschland word, soos in baie ander Duitse nedersettings, ook 'n skool gestig. Dit word in 1854 oopgemaak en onderrig 35 leerlinge. F. W. Freese was die eerste onderwyser van hierdie skool en sy opvolger was J. Volek. In Volek se tyd word die skool as die beste in Natal beskou. Die eerste skoolgebou word in 1899 gebou. Toe die dorpie deur die Zoeloe-opperhoof Panda bedreig is, is daar die eerste kadetkorps in Suid-Afrika in die lewe geroep.
In 1856 word op Hermannsburg die Deutsche Schule Hermannsburg gestig. Een van sy leerlinge was die later Boeregeneraal en eerste minister Louis Botha. Ook die gewese superintendent van onderwys, J. Muirhead, het daar skoolopleiding ontvang. Vandag onderrig die privaatskool omtrent 200 leerlinge.
Die stand van Duits
Die Duitsers in Noord-Natal (noord van die Tugelarivier) het 'n grondiger kennis van Afrikaans as Engels; die geval is egter ook vica versa vir diegene wat in die Natalse Middelland (suid van die Tugelarivier) bly. Gepaardgaande hiermee verskil ook die Duitsers se houding teenoor die blanke Engels- en Afrikaanssprekende Suid-Afrikaners onderskeidelik.
'n Duitser sal waarskynlik Duits met 'n Duitse buurman praat, en Engels met 'n Engelse buurman. Daar is die neiging om in die Natalse Middelland Engels met alle nie-Duitse blanke sprekers te praat, selfs al is daar Engelssprekendes wat goed Duits kan besig. Daarteenoor is die Afrikaanssprekendes in Noord-Natal meer geneig om Duits met Duitssprekendes te praat – solank die Afrikaanssprekendes redelik goed Duits kan praat. In sakeverband sal daar oorwegend van die Duitsers se kant hetsy Engels of Afrikaans en soms Duits gebesig word.
Die Duitsers in Natal is hoofsaaklik drie- of selfs viertalig: Duits (as moedertaal), Afrikaans, Engels en Zoeloe (in wisselende graad). Afrikaans en Engels word hoofsaaklik in formele skoolverband geleer, terwyl Zoeloe meestal op die plase en ander landelike gebiede aangeleer word. Die Duitsers wat wel Zoeloe vlot magtig is, is, soos die meeste Afrikaans- en Engelssprekendes, in die minderheid. Gewoonlik is dit ook die ouer bevolking en die plaaseienaars/-bestuurders wat daartoe geneig is om Zoeloe vlot magtig te wees. Tog is Zoeloe onder die Natal-Duitsers nie meer 'n noodsaaklikheid nie, omrede daar onder die Zoeloes deesdae toenemend die neiging is om Engels te wil praat.
Wat huwelike betref, staan die persentasie tussen Duits- en Engelssprekendes op slegs 2,4%, terwyl die huwelike wat gesluit word tussen Duits- en Afrikaanssprekendes (meer spesifiek die Afrikaner) heelwat hoër is: 14,1%. Hoe nader mens vanuit die Noord-Natalse streek na die Natalse Middelland beweeg, hoe onwaarskynliker raak dit vir 'n Engelssprekende vrou om Duits te wil leer; dit is 'n netelige kwessie wat gereeld deur veral die ouer Duitssprekende bevolking aangeroer word. Daarteenoor is die anderstalige huweliksmaats in Noord-Natal meer daartoe geneig om (ten minste 'n bietjie) Duits te leer. Tog is die onwillige Engelssprekende net een kant van die munt: die Duitser is dikwels self net te lui of onwillig om Duits in sy/haar huisgesin te handhaaf. 'n Tweede faktor word weerspieël in die Duitsers se houding teenoor die Afrikaans- en Engelssprekendes. Naas die taalkwessie, waar die Afrikaner meer gewillig is om Duits te leer, asook die ooreenkomste wat taal betref, is daar 'n hegter kultuurverwantskap tussen die Duitsers en die Afrikanerboere. Die Duitsers in Noord-Natal beskou hulself as meer ouderwets en behoudend, in oorstemming met die tradisionele Afrikanerwaardes, soos om gesinsingesteld, behoudend en pligsgetrou te wees. Daarby het die Afrikanerboere in die streek onomwonde steun aan die Duitssprekendes tydens die twee Wêreldoorloë getoon.
Die meer afgesonderde Noord-Natalse Duitsers toon ruimer gasvryheid en eendrag, waar nuwe sprekers en inkomers al te gretig in hul midde verwelkom word. Daarteenoor toon die Duitsers van die Natalse Middelland 'n skyn wat baie ooreenstem met die stereotipiese Engelsman: styf, formeel en gereserveerd. Tog moet dit duidelik gestel word dat hierdie laasgenoemde gemeenskap hul tog met die Duitse Natalgemeenskap vereenselwig: dit word deesdae net nie prontuit gesê nie. Die Duitsers van die Natalse Middelland is ook meer geneig om Platduits te praat, terwyl dit onder die Noord-Natalse Duitsers uitgedien is. Nietemin verkies die meerderheid ouers dat die standaardtaal, Hoogduits, waar moontlik, gehandhaaf moet word.
Die verskil tussen die twee Duitse Lutheraanse Sinodes is opvallend: Terwyl die gemeentes in die Natalse Middelland voortdurend heterogeen van aard is (die akkommodering en inklusiwiteit van anderstalige kerklidmate bedreig Duits ten gunste van kerkdienste waarvan die voertaal toenemend afgestaan word aan Engels), is daar in Noord-Natal weinig druk van die Afrikaanse lidmate om verandering. Terwyl die Natalse Middelland ook 'n skraler kerkjeug het (en kerkaktwiteite in Engels plaasvind), het al die Noord-Natalse gemeentes 'n lewenskragtige kerkjeug, met al die kerkaktiwiteite wat hoofsaaklik by laasgenoemde in Duits plaasvind.
Wat die Duitse media (soos boeke, tydskrifte en uitsaaiwese) betref (in 2007/2008), gebruik die Natal-Duitsers dit maar selde, selfs al is dit geredelik beskikbaar, soos die Afrika-Kurier in Pretoria. Die Internet en aanlynwinkels bied ook toegang tot Duitse boeke en ander media. Duitse radiostasies word aangebied deur Deutsche Welle via die satellietskottel. In die Natalse Middelland bied Radio Kwezi 'n daaglikse uurlange program in Duits – dit interesseer die ouer bevolking, terwyl die jonger geslag grootliks Engelse radiostasies soos EastCoastRadio verkies.
Die Afrikaanse en Engelse televisieprogramme het in die verlede grootliks die Duitse bevolkingsgroepe se huistaal negatief geaffekteer. Tog maak hierdie Suid-Afrikaanse Duitsers selde van die Deukom-diens in die laat-2000's gebruik: 1) omrede die diens te duur is 2) die Duitsers weinig belange het in die Duitse televisieprogramme en 3) dit vir hulle irriterend is om na oorgeklankte Amerikaanse en Britse programme te kyk. In veral Noord-Natal is daar minder Duitssprekendes wat toegang het of belangstel in die Deukom-diens.
Behalwe die ryke kulturele erfenis wat hierdie Duitssprekende gemeenskap in Suid-Afrika wil behou, word Duits vandag beslis beskou as 'n ekonomiese bate: Not surprisingly, it is mainly the younger generation, especially young professionals and parents, who acknowledge that the use of German beyond the immediate domains of the home, church and community within the Springbok-German communities, brings great advantages.
Bron
[https://au-east.erc.monash.edu.au/fpfiles/7375861/monash8322.pdf Franke, K. 2008. “We call it Springbok-German!”: Language Contact in the German Communities in South Africa. Unpublished doctoral dissertation in total fulfilment of the degree of Doctor of Philosophy. School of Languages, Cultures & Linguistics. Monash University.]
Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Praktyk
Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Praktyk (AARP) is 'n term wat gebruik word om na die raamwerk van riglyne ten opsigte finansiële rekeningkunde te verwys. Die AARP bestaan sodat daar 'n eenvormigheid in die rekenigkundige wêreld kan bestaan en dus dat state van verskeie entiteite vergelykbaar en verstaanbaar kan wees. Die AARP sluit onder andere die riglyne en konvensies wat gevolg moet word vir die meting en openbaarmaking van transaksies en die voorbereiding van finansiële state in.
Postkoloniale desillusie
Postkoloniale desillusie, ook postkoloniale ontnugtering is 'n verwysing na een van die jongste literêre strominge in Afrikaans wat onder postkoloniale tekste gekategoriseer word.
Hierdie stroming behels die uitbeelding van 'n ru teleurstelling in die destydse postapartheid-droom van die 1990's (met Nelson Mandela aan bewind) wat nie bewaarheid is nie. Hierdie droom behels die versoening van alle rasse en 'n beter toekoms waar almal in harmonie sal saamverkeer.
Omrede postkoloniale tekste ten doel het om stem te gee aan die onderdruktes en gemarginaliseerdes, word die Afrikaner as een van dié aan die woord gestel.
Gewoonlik is die hoofkarakter 'n Afrikanerman en heteroseksuele patriarg in sy laat-dertigs of vroeë veertigs met dienspligervaring van tydens die Grensoorlog (van die 1980's) agter die blad. Die ligging in die verhale speel gewoonlik in die Kaap af (tot so ver as Stellenbosch), omrede dit as die simboliese geboorteplek van die Afrikanerdom beskou word. Gesinne is disfunksioneel en verbrokkel. Rassespanning word nie vooropgestel nie, maar rassisme kom wel in die romans voor, hoewel blankes en bruinmense solidariteit vertoon en (seksuele) liefde oor die kleurgrens niks ongewoon is nie. Al die bogenoemde nagmerrie-elemente word in die verhale eksplisiet uitgebeeld. Ook is daar 'n oop einde in die verhaal: een daad of doelwit is wel bereik, maar die verval van die Suid-Afrikaanse samelewing en die karakter se eie probleme kan eenvoudig nie gestop of verminder word nie.
Hierdie genre kan ook as 'n uitvloeisel van die Grensliteratuur beskou word. Hier word die oudsoldaat ontnugter met die besef dat sy deelname aan die destydse Bosoorlog / Grensoorlog (1965 – April 1989) bykans geen waarde meer het nie, behalwe dat hierdie verworwe krygskennis nou ingespan moet word in sy daaglikse stryd om oorlewing.
Vietnam Airlines
Die Viëtnam Lugdiensmaatskappy Beperk (Viëtnamees:Tổng Công ty Hàng không Việt Nam, Engels: Vietnam Airlines Company Limited), is Viëtnam se grootste binnelandse sowel as buitelandse lugredery, wat handeldryf onder die naam Vietnam Airlines. Die maatskappy word bedryf vanaf die Long Bien distrik van Hanoi met sentrums by die Noi Bai Internasionale Lughawe, Da Nang Internasionale Lughawe en Tan Son Nhat Internasionale Lughawe.
Die maatskappy is in 1956 gestig as Vietnam Civil Aviation. In April 1989 is dit omskep in 'n staatsonderneming, en in 1996 is Viëtnam Lugdiens gestig onder sy huidige naam toe dit 'n paar ander diensmaatskappye bymekaargebring het. Die maatskappy word bedryf deur 'n bestuursraad van sewe lede, wat gekies word deur die Viëtnamese Eerste Minister.
Viëtnam Lugdiens besit 100% van Vietnam Air Service Company (VASCO) - 'n plaaslike lugdiens van suidelike Viëtnam en 49% van Cambodia Angkor Air.
In 2010 het Viëtnam Lugdiens 'n lid geword van SkyTeam, 'n lugdiens-alliansie.
Vloot
Viëtnam Lugdiens se vloot bestaan uit die volgende vliegtuie (Desember 2013):
Turkanameer
Die Turkanameer (Engels: Lake Turkana) is in die noorde van Kenia en was voorheen bekend as die Rudolfmeer. Die meer is 290 km lank en 32 km wyd. Dit is die grootste meer in 'n woestyn in die wêreld en is deel van die Groot Mere van Afrika en die Groot Skeurvallei. Dit het geen uitvloei nie en verloor water slegs deur verdamping. Die noordelike punt van die meer is in Ethiopië. Die Omorivier mond uit in die meer.
Antropologie
Sowat 2 tot 3 miljoen jaar gelede was die meer groter en die gebied vrugbaarder, en was dit ’n woonplek van vroeë hominiede. Die paleoantropoloog en omgewingsbewaarder Richard Leakey was aan die hoof van verskeie uitgrawings in die gebied en talle belangrike vondste van Hominini-oorblyfsels is hier gedoen. Die 2 miljoen jaar oue skedel KNM ER 1470 is in 1972 hier gevind. Die naam Homo rudolfensis is in 1986 deur V.P. Alexeev voorgestel daarvoor – dit is afgelei van die ou naam, Rudolfmeer.
In 1984 is die Turkana-seun, ’n feitlik volledige skelet van Homo ergaster, ook hier ontdek en in 1999 die 3,5 miljoen jaar oue skedel Kenyanthropus platyops, wat beteken "die Platgesigmens van Kenia".
James Cardwell (akteur)
James Cardwell (21 November 1921 – 31 Januarie 1954) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Shanghai Cobra (1945), A Walk in the Sun (1945), Canyon Passage (1946), en He Walked by Night (1948).
Kliphout
Die Kliphout (Heeria argentea) is 'n opvallende, klein krom, bonkige boom, wat op dagsome in fynbos aangetref word. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap. Die boom kom voor van die noordelike Sederberg tot in die Hottentots-Hollandberge, net suid van Gordonsbaai. Dit staan ook as die wildenaelboom bekend. Dit is die enigste spesie in die genus en Heeria is dus 'n monotipiese takson.
Die boom se FSA-nommer is 368.
Aplysina clathrata
Aplysina clathrata is 'n gewone sponsspesie uit die familie van die Aplysinidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 2012 deur Cruz-Barraza, Carballo, Rocha-Olivares, Ehrlich & Hog.
See-goudvissie
Die seegoudvissie (Pseudanthias squamipinnis) is 'n vis wat voorkom in die tropiese en subtropiese water in die Indiese-Pasifiese gebied en aan die ooskus van Afrika vanaf die Rooisee tot by die Aliwal-bank. In Engels staan die vis as die sea goldie bekend.
Voorkoms
Die kleure van die mannetjie en wyfie verskil. Die wyfie is oranje terwyl die mannetjie meer rooi met 'n goudskynsel is. Die mannetjie se derde stekel van die dorsale vin is verleng en het twee rooi kolle op die pektorale vinne. Die vis word 10 cm groot.
Habitat
Die vis leef in skole saam in water wat 10 – 25 m diep is op koraalriwwe. Hulle vreet soöplankton en die larwes van skaaldiere. Al die klein vissies word as wyfies gebore en 'n dominante wyfie verander van geslag om die rol as mannetjie aan te neem. Indien die mannetjie iets sou oorkom, verander die dominante wyfie van geslag en kleur om as die mannetjie te dien. Die vis is gewild onder akwariumversamelaars.
Organiese molekules
Indien die inhoud van lewende selle ontleed word, word daar behalwe water groot hoeveelhede koolhidrate, vette en proteïene aangetref. Laasgenoemde 3 is klasse organiese molekules; dit is molekules wat uit hoofsaaklik koolstof, waterstof en suurstof bestaan en van lewende organismes afkomstig is.
Plante moet al hul organiese molekules self vervaardig, terwyl diere die meeste uit voedsel moet verkry en 'n gedeelte ook kan sintetiseer. Die molekules verrig noodsaaklike strukturele, metaboliese en reguleringsfunksies in lewende organismes en kan daarom ook as biomolekules bekend staan. Koolhidrate is die algemeenste en wydste verspreide groep organiese molekules in die natuur en word in plante, diere, swamme en bakterieë aangetref.
'n Monosakkaried (enkelsuiker), glukose, is die eerste organiese molekule wat deur fotosintetiserende plante en bakterieë gesintetiseer word en die molekule word gebruik om al die ander organiese molekules te vervaardig. Koolhidrate is koolstofverbindings met die algemene formule (CH2O)n, waar n = 3 of meer; ander chemiese kenmerke is dat koolhidrate altyd hidroksielgroepe (-OH-groepe), asook keto-groepe (C=O-groepe) bevat.
Die meeste groot en ingewikkelde koolhidrate (polisakkariede) word vervaardig deur ŉ aantal glukose-eenhede (monosakkariedeenhede) in ŉ ketting aan mekaar te voeg. Verskille in die verbindings en vertakkings van die ketting veroorsaak die vorming van verskillende polisakkariede, wat elk kenmerkende funksies verrig, soos sellulose wat stewigheid aan plante verleen en stysel wat as reserwe-energiebron geberg word. Vette en olies word in 'n verskeidenheid vorme in lewende organismes aangetref en kan ook as lipiede bekend staan.
Die algemeenste lipied in dierselle word trigliseried genoem en bestaan uit drie vetsure (verskillende groottes karboksielsure) wat deur esterverbindings aan ŉ gliserolmolekule gekoppel is. Olies verskil van vette omdat olies se vetsure onversadig is (daar is dubbelverbindings tussen 2 koolstofmolekules). Lipiede is ŉ belangrike reserwe-energiebron, want meer energie kan per eenheid massa geberg word as in soortgelyke hoeveelhede koolhidrate of proteïene. Die molekules het ook belangrike strukturele funksies omdat hulle ŉ bestanddeel van selmembrane is, en hulle kan ook van vitamiene en hormone deel uitmaak.
Proteïene het ŉ verskeidenheid funksies en is daarom waarskynlik die belangrikste organiese molekules. Omdat die molekules sulke verskillende funksies verrig, het hulle ook ŉ baie groot verskeidenheid vorme. Hulle word buite selmembrane, as deel van selmembrane, en binne die selle van plante, diere, swamme en bakterieë gevind.
Proteïene fungeer in selmembrane as strukturele bestanddele wat die deurgang van stowwe bepaal en moontlik maak, terwyl hulle binne die selle ensieme kan wees wat reaksies reguleer en daartoe bydra dat die intra-sellulêre (binne die sel) toestand konstant bly. 'n Groot aantal ensieme word aangetref omdat elke reaksie deur net 'n spesifieke ensiem gekataliseer word. Proteïene bepaal die struktuur van vere, die huid, hoewe, sy, spinnerakke en spiere. Ander proteïene, soos hemoglobiene en hemosianiene, vervoer stowwe in die liggame van mense en diere.
Die immunoglobiene dien as teenliggaampies om soogdiere en die mens te help om siektes te bestry. Baie hormone is proteïene, soos insulien, wat help om die glukose-metabolisme te reguleer, terwyl baie toksiene, byvoorbeeld slanggif, ook 'n proteïen is. Ondanks die proteïene se verskillende vorme, is almal saamgestel uit slegs 20 verskillende kombinasies aminosure. Hierdie aminosure kan in verskillende kombinasies in kettings van wisselende lengte gevoeg word.
Koolhidrate
Koolhidrate kan op grond van hulle groottes in verskillende kategorieë geplaas word. Verdere onderskeid word gemaak op grond van die rangskikking van atome waaruit die molekules bestaan en die aanwesigheid van sekere chemiese radikale. Die agtervoegsel -ose in ŉ molekule se naam dui aan dat dit ŉ koolhidraat is en daar kan ook van hulle as suikers gepraat word.
Monosakkariede
Monosakkariede is die kleinste koolhidraateenhede, met die algemene chemiese formule (CH2O)n waar = n  3 of meer. Monosakkariede het 'n onvertakte koolstofketting; een koolstofatoom is verbind met ŉ suurstofgroep (C = O –groep), wat gewoonlik as ŉ aldehiedgroep, CHO-groep, aangetref word, terwyl die ander koolstowwe met hidroksielgroepe (-OH-groepe) verbind is. Indien die suurstofgroep aan die einde van die ketting voorkom, is die suiker ŉ aldehied en word dit ŉ aldose genoem, en as die suurstofgroep in ŉ ander posisie is, is die suiker ŉ ketoon en word dit ŉ ketogroep genoem.
ŉ Monosakkaried met drie koolstowwe word ŉ triose genoem, een met vier koolstowwe ŉ tetrose, een met vyf koolstowwe ŉ pentose, een met ses koolstowwe ŉ heksose, een met sewe koolstowwe ŉ heptose, een met agt koolstowwe ŉ oktose, ensovoorts. Elke suiker kan as ŉ aldose of ŉ ketose voorkom.
Die eenvoudigste monosakkaried is ŉ triose genaamd gliseraldehied, wat ook ŉ aldose is. Die meeste monosakkariede is wit, kristalagtige stowwe, oplosbaar in water maar onoplosbaar in organiese oplosmiddels soos koolstoftetrachloried of benseen (bensol). Die formules is voorstellings van die belangrikste natuurlike polisakkariede. Gliseraldehied kom in fotosintetiese en respirasiereaksies voor en dit is ook ŉ belangrike tussenmiddel vir ŉ aantal anaboliese reaksies. Ribose is ŉ belangrike struktuurbestanddeel van RNS, 'n nukleïensuur.
Glukose is die belangrikste energiebron van alle lewende organismes en dit dien ook as basis vir die sintese van ander organiese molekules. ŉ Isomeer daarvan, mannose, word as 'n reserwe-energiebron in bakteriële selle geberg. Galaktose en fruktose is suikers wat in onderskeidelik melk en vrugte voorkom en hulle dien ook as struktuureenhede in sommige groot koolhidrate. Die formules is slegs 'n tweedimensionele voorstelling van die suikers se samestelling, wat in natuurlike vorm heeltemal anders lyk.
Disakkariede
Disakkariede is ŉ belangrike groep suikers en hulle word gevorm deur 2 monosakkariede se -OH-groepe aaneen te koppel. met 'n gevolglike waterverlies. Die reaksie verloop soos
volg:
R- OH + HO- R' → R- O- R' + H20
(Die simbole R en R' word gebruik om die res van elke monosakkaried voor te stel.) Wanneer 2 aldoheksoses so verbind word, kan die verbinding 'n glikosiedverbinding genoem word. Die bekendste disakkariede is mannose (moutsuiker) wat uit 2 glukosemolekules bestaan, sukrose (rietsuiker), wat ontstaan nadat glukose en fruktose gekoppel is, en laktose (melksuiker), wat 'n kombinasie van glukose en galaktose is.
Oligosakkariede
Oligosakkariede is suikers wat ontstaan nadat 3 en 10 monosakkariede aanmekaargevoeg is, Die bekendste oligosakkariede is raffinose (fruktose-glukosegalaktose) en melesitose (gJukosefruktose-glukose). Suikerbeet bevat groot hoeveelhede raffinose, en melesitose kom in die sap van sommige bome voor.
Polisakkariede
Polisakkariede wat uit slegs een soort monosakkaried opgebou is, word homopolisakkariede genoem, en die wat uit verskillende soorte bestaan, word heteropolisakkariede genoem. Stysel en glikogeen word gevorm nadat 'n groot aantal D-glukose-molekules in 'n reguit ketting verbindings gekoppel is. Indien ŉ styselmolekule afgebreek is tot ŉ aantal kleiner eenhede wat nog polisakkariede is, word dit dekstriene genoem. Bruinwiere gebruik ŉ homopolisakkaried met 'n aantal syverbindings, lamarien, as ŉ reserwe-energiebron. Sellulose is ŉ belangrike struktuurelement in plantselle en daar is gevind dat die molekule uit 'n aantal disakkariede, naamlik sellobiose, bestaan. Sellobiose bestaan op sy beurt uit 2 glukosemolekules.
Funksie
Koolhidrate word in lewende organismes as energiebron, as energiebergingsmateriaal en as struktuurbestanddeel gebruik. Glukose, 'n monosakkaried, is die eindproduk van fotosintese, waartydens die son se stralingsenergie omgeskep word tot chemiese, potensiële energie in die molekule se chemiese verbindings en in die vorm vir die plant en ander lewende organismes beskikbaar word. Glukose is osmoties aktief en word in stysel omgesit sodat die osmotiese balans van die selle nie versteur word nie.
Plante berg die koolhidrate in gespesialiseerde opslagorgane, soos stingelknolle (aartappels), verdikte wortels (wortels), blare (uie en slaai), asook in vrugte. Fruktose word in vrugte geberg omdat die soet smaak die vrug aantreklik maak vir diere, wat dit kan eet en wegdra en die sade sodoende versprei. Fruktose kan ook in die vorm van 'n polisakkaried (fruktane), soos inulien, in plante geberg word. Bakterieë gebruik dekstran as reserwe-energiebron en die molekule is opgebou uit 'n reeks glikosiedverbindings met 'n aantal ander syverbindings.
Glukose word in diere en die mens omgesit in glikogeen en dien dan as reserwe-energiebron in hulle spiere en lewer. Tydens glikolise word glukose afgebreek tot gliseraldehied, wat tot ander stowwe soos gliserol of aminosure omvorm kan word. Gliserol is 'n bestanddeel van vette en aminosure word gebruik om proteïene te maak. Koolhidrate dien ook as struktuureenhede in lewende organismes. Plante gebruik 'n polimeer van glukose, naamlik sellulose, om stewigheid aan hulle selwande en sodoende aan die plant self te verleen.
Die hout van volgroeide bome bevat ongeveer 50 % sellulose, wat aanmekaargebind word deur nog 'n polisakkaried, hemisellulose, 'n kombinasie van xilose, arabinose en enkele ander suikers. Ander polisakkariede, soos pektien, help ook om verdere versterking aan die plantselwande te verleen. Bakteriële selwande bevat ook sekere polisakkariede. Dierselle het nie selwande nie, maar op elektronmikroskoopmikrograwe is die aanwesigheid van polisakkariede aan die buitekant van setmembrane aangetoon.
Daar word vermoed dat die suikers selle help om ander seltipes en ook hul eie seltipes uit te ken. Ongewerwelde diere, veral insekte, het ŉ eksoskelet (uitwendige geraamte) van chitien, 'n polisakkaried wat uit N-asetiel-D-glukosamien opgebou is. Swamme se selwande is ook uit chitien opgebou.
Vette
Lipiede is die versamelnaam vir molekules wat algemeen as vette en olies bekend staan. Die stowwe het 'n baie hoë energiewaarde, want 1g vet lewer 38 X103 J energie by verbranding, wat meer as die 17 X 103 J van 1g stysel is. Vette het ook 'n belangrike strukturele rol in organismes. Vette is onoplosbaar in water, maar oplosbaar in organiese oplosmiddels soos chloroform, eter en benseen.
Struktuur
Die alkohol gliserol (regte benaming 1,2,3-propaantriol) is 'n sentrale bestanddeel in vette, aangesien 'n vet of olie gekenmerk word deur een of meer vetsure wat 'n esterverbinding met gliserol vorm. Die aantal vetsure wat verbindings vorm, beïnvloed die geaardheid van die lipied en het verskillende benamings tot gevolg. Indien 1 vetsuur 'n verbinding vorm, word dit 'n monogliseried genoem; 2 vetsure vorm 'n digliseried en 3 vetsure 'n trigliseried. Hoogstens 3 vetsure kan met gliserol verbind. ŉ Vetsuur is 'n monokarboksielsuur. Dit word as R-COOH voorgestel, met R as die koolstofketting wat verskillende groottes kan hê, en COOH as die monokarboksielsuur.
Soorte
Suiwer trigliseriede is onoplosbaar in water omdat die vetsure se koolstofkettings nie-polêr (alle ladings eweredig versprei sodat daar geen ladingsverskille oor die hele molekule waargeneem kan word nie) en water polêr is (ongebalanseerde ladingsverspreidings). Die soort vette word neutrale vette genoem.
Die afwesigheid van ladingsverskille op die trigliseriede veroorsaak dat dit nie tussen die watermolekules ingetrek kan word nie. Wanneer trigliseriede egter in die aanwesigheid van 'n suur of ŉ basis gekook word, word die esterverbindings tussen die gliserol en die vetsuur verbreek (gehidroliseer). Seep word vervaardig deur vette met 'n basis, veral NaOH (natriumhidroksied of seepsoda), te hidroliseer. Wanneer die gliserolvetsuurverbinding verbreek word, bind natrium met die vetsure en die sout wat so gevorm word, is seep.
Vette word op 'n soortgelyke wyse in die spysverteringstelsel deur galsoute en ensieme opgebreek. 'n Tweede groep lipiede is poler en ladingsverskille kan in dele van die molekule waargeneem word. Indien die ladingsverskil deur die aanwesigheid van fosfate in die vetsure veroorsaak word, word dit ŉ fosfolipied genoem. Die molekules kom veral in selmembrane voor, met die fosfolipiedgedeelte wat aan die buitekant of die binnekant van die selmembraan georiënteer is.
Dit gebeur omdat die fosfaatgedeelte in neutrale omstandighede 'n negatiewe lading het (polêr is), en dit word gevolglik deur water aangetrek (molekules is hidrofilies). Die res van die lipied is nie-polêr en word deur die water weggestoot (hidrofobies). Die sfingolipiede is 'n groep polêre lipiede wat 'n sfingogroep bevat of wat ander verwante groepe (soos fitosfingosien) in die plek van gliserol het. 'n Glikolipied is 'n soort sfingolipied waaraan 'n koolhidraat geheg is.
Die sfingolipiede kom in membrane voor en sfingomiëlien het 'n belangrike funksie in senuweeselle. Vetsure se graad van versadiging word gebruik om te onderskei tussen die soliede vette en vloeibare olies. Wanneer vetsure 'n dubbel-chemiese binding tussen koolstowwe van die koolstofketting bevat (-C= C-), of in uiterste gevalle 'n driedubbele binding (-C≡C-), word die vet as onversadig beskou. Die onversadigdheid veroorsaak dat die gliseried vloeibaar is.
Indien 'n vetsuur meer as een onversadigde binding bevat, word dit 'n poli-onversadigde vetsuur genoem. Vetsure met geen dubbele bindings is onversadig en hulle is nie vloeibaar nie. Die bekendste vetsure is palmitiensuur, steariensuur, linoloïensuur en aragidonsuur. Vetsure afkomstig van plante het altyd 'n ewegetal koolstowwe (tussen 14 en 22 koolstowwe), maar vetsure met 16 of 18 koolstowwe is die algemeenste. Diervette het versadigde vetsure en plantolies se vetsure is meestal onversadig.
Die lang koolstofketting van vetsure maak dit nie-polêr en gevolglik hidrofobies. Sommige toevoegings, soos fosfate of amino-groepe, veroorsaak dat 'n deel van die vetsuur polêr en gevolglik hidrofilies is. Die verskil in geaardhede bring mee dat van vette se polêre koppe en nie-polêre sterte gepraat word.
Funksies
Lipiede word veral in die vorm van neutrale trigliseriede in dierlike en menslike liggame as energievoedsel geberg. Dit word in gespesialiseerde weefsel, die adipose weefsel, gedoen en kan hieraan onttrek word indien die organisme energie nodig het. Plante berg trigliseriede in hul sade om vir ontkiemende plante as energiebron te dien.
Diere en die mens het die vermoë om die meeste van hul vetsure self te vervaardig, maar sekere vetsure soos aragidonsuur moet hulle as voedsel uit plante verkry. Tekorte aan hierdie essensiële vetsure lei tot gebreke by diere en die mens, soos velletsels, verswakte hare en vertraagde groei. Die gebreke dui daarop dat lipiede nog ander funksies moet hê. Neutrale lipiede word in ŉ speklaag onder die vel geberg om veral diere soos walvisse en robbe teen koue te isoleer. Vetlae op die oogkaste beskerm die oë teen stampe.
Soogdiere en die mens se niere word deur groot vetneerslae in posisie gehou en teen stampe beskerm. Fosfogliseriede is 'n belangrike bestanddeel in selmembrane, waar hulle behulpsaam is met die handhawing van konstante interne toestande. By senuweeselle fungeer hulle ook in die geleiding van senuwee-impulse. Soogdiere en die mens se bloed bevat bloedplaatjies, wat help met die stolling van bloed. Afgesien van 'n aantal proteïene bevat die bloedplaatjies ook fosfogliseriede, maar die aksie hiervan is nog nie duidelik nie.
Proteïene
Proteïene is 'n baie uiteenlopende klas makromolekules wat in alle lewende organismes aangetref word. Die molekules het 'n baie ingewikkelde samestelling en het na gelang van hul funksie verskillende strukture. Die struktuur van byvoorbeeld spierproteïene verskil dus van die van lewerproteïene.
Struktuur
Proteïene word gesintetiseer deur slegs 20 verskillende aminosure te gebruik. Aminosure is klein, organiese molekules wat bestaan uit 'n sentrale koolstofatoom, met 4 groepe daaraan vasgeheg. Alle aminosure het ŉ aminogroep (-NH2) en 'n karboksielgroep (-GOOH), asook ŉ waterstofatoom (- H). Die verskille tussen die aminosure word veroorsaak deur 'n groep (die R-groep) wat van aminosuurtot aminosuur wissel. Op grond van die chemiese en fisiese geaardheid van die R-groepe word tussen 4 kategorieë aminosure onderskei.
Die eerste groep is nie-polêr, soos alanien, valien, leusien, isoleusien, prolien, triptofaan, fenielalanien en metionien. Die polêre aminosure (gepolariseerde) is maklik oplosbaar in water en sluit in serien, sisteïen, treonien, tirosien, asparagien, glutamien en glisien. Sisteïen is 'n baie belangrike aminosuur, omdat dit die sterk polêre tiogroep (- SH) bevat. Die derde groep is die suur aminosure, wat 'n addisionele karboksielgroep bevat wat in water tot COO- ioniseer.
Die sekondêre struktuur is die gevolg van die aminosure se voue in ruimte (die konformasie daarvan), omdat die stikstofkoolstofbindings nie in 'n reguit lyn kan lê nie, maar 'n hoek van 110˚ met mekaar vorm. Die 2 atome roteer ook in 'n mate, sodat die peptiedkettings 'n heliks vorm. Dit word by die meeste peptiede waargeneem en proteïene soos alfakeratien (hare, naels en vere), betakeratien (hoewe) en fibroïen (sy) het sulke strukture.
Die tersiêre struktuur kom tot stand as gevolg van die R-groepe se wisselwerking met die onmiddellike omgewing en ook onderling. Polêre aminosure word daardeur weggestoot; die 2 reaksies veroorsaak ŉ reeks voue in die peptiedketting. Die suur aminosure het ŉ negatiewe lading, terwyl die basiese aminosure 'n positiewe lading het; die 2 trek mekaar gevolglik aan, waardeur verdere voue veroorsaak word. Die voue bring ander dele van die ketting na-aan mekaar en die stikstofgebonde waterstof (die imiedwaterstof) reageer met die suurstof van die karboksielsuur (die karbonielgroep (C= O) en veroorsaak waterstofbindings. Die bindings help om die struktuur te stabiliseer.
Sjaria
Sjaria (Arabies: شريعة, IFA: ʃaˈriːʕa) is die godsdienswette vir Islamgelowiges en kom uit die Koran en hadit. Die term kom van die Arabiese woord sharīʿah, wat beteken ’n stel morele en godsdienstige wette wat van godsdiensprofesieë kom in teenstelling met menslike wette.
Organiese molekules
Struktuur
Proteïene wat baie sisteïen bevat, vou gewoonlik so dat 2 sisteïenmolekules teenoor mekaar lê, wat ŉ swaelbrug tussen die kettings veroorsaak ('n disulfiedbinding, - S- S-bindings). 'n Relatief groot aantal disulfiedbindings veroorsaak dat 'n globulêre proteïen, soos hemoglobien en mioglobien, gevorm word. Proteïen met relatief min disulfiedbindings is gewoonlik lang, lineêre strukture, soos aktien in die spiere, en word fibrillere proteïene genoem.
Sjaria
Sjaria behandel baie onderwerpe, soos misdaad, politiek, huwelikskontrakte, godsdiensvoorskrifte en ekonomie, asook persoonlike sake soos seks, higiëne, dieet, gebed, etiket en die vas. Die navolging van sjaria het histories gedien as ’n kenmerkende eienskap van die Moslem-geloof. In sy strengste definisie word sjaria in Islam beskou as die onfeilbare wette van Allah.
Daar is twee hoofbronne vir sjaria: die Koran en hadit (menings en lewensvoorbeelde van Mohammed). Vir onderwerpe en sake wat nie direk in dié bronne behandel word nie, word sjaria afgelei. Die afleidings verskil tussen die verskillende groepe in Islam (hoofsaaklik Soennisme en Sjiisme), en verskeie regsgeleerdheidskole soos Hanafi, Maliki, Sjafii, Hanbali en Jafari. Die sjaria in hierdie skole is hiërargies afgelei deur middel van een of meer van die volgende riglyne: die konsensus van Mohammed se metgeselle, na analogie van die primêre bronne, wette wat volgens Islamitiese juriste in die belang van die Islam is en gebruike.