cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louis Pasteur
Organismes in alkohol
In 1857 het Pasteur na die École Normale teruggekeer, nou as hoogleraar, maar hy het voortgegaan om die merkwaardige gistings­proses te ondersoek  wat  soms  alkohol en  soms  melksuur geproduseer het. Hy het ook wynmakery begin bestudeer en gou besef dat gisting veroorsaak word deur die teenwoordigheid van lewende organismes in die drank. Gisselle vorm onder behoorlik gekontroleerde alkohol en ongelukkig soms ook van asynsuur. Verder is daar sekere bakterieë wat melksuur vorm wat gewoonlik vir die suur  smaak van wyn verantwoordelik is.
Destyds is daar geglo dat sekere klein lewende organismes nie noodwendig van soortgelyke organismes afstam nie, maar uit ander stowwe kan ontstaan. Maaiers, byvoorbeeld, sou dan deur vleis voortgebring word! Hierdie verskynsel is "spontane voortplanting" genoem. Die teenwoordigheid van klein liggaampies by gisting is aan dieselfde proses toegeskryf.
Pasteur het egter nie saamgestem nie. Met 'n reeks merkwaardige eksperimente het hy bewys dat drank nooit gis tensy dit eers met lewende organismes uit die lug besmet word nie.
Pasteur se kiemteorie
In 1873 is Pasteur tot lid van die Akademie vir Geneeskunde verkies. Dit was 'n opwindende  tyd; Jean Villemin het pas bewys dat tering 'n aansteeklike siekte  is, en Casimir Davaine het bakterieë ontdek in die bloed van diere wat aan 'n miltsiekte ly.
Pasteur het geweet dat sterk drank dikwels bederf omdat dit deur bakterieë uit die lug besmet word en, net soos die snykundige Trousseau ses jaar tevore, het hy vermoed dat aansteeklike  siektes onder mense ook deur bakteriese infeksie veroorsaak kan word. "Het ek maar die gesondheid en genoeg wetenskaplike kennis gehad om een van ons aansteeklike siektes te bestudeer,"  het hy geskryf. Sy wens is 'n paar jaar later bewaarheid. In 1877 het hy miltsiekte begin bestudeer, die siekte wat destyds die dood van groot hoeveelhede skape, varke en beeste veroorsaak het. Redelik gou kon hy bewys dat die bakteriee wat Davaine gesien het, inderdaad die oorsaak van die siekte was. Hy het ook aangetoon dat hulle in die laboratorium in kragsop  gekweek  kan word  en dat hierdie  kieme miltsiekte kan veroorsaak wanneer diere daarmee geënt word.
Later het  Pasteur,  bygestaan deur  twee  kollegas, Emile  Roux  en Charles Chamberland, 'n entstof berei om diere teen hierdie gevreesde siekte te beskerm. Dit is in 1881 in Pouilly le Fort getoets en was 'n reuse-sukses.
Ook hondsdolheid (of  hidrofobie)  het Pasteur se aandag geniet. 'n Besmette hond dra die besmetting oor wanneer hy 'n gesonde hond byt.Soms word dit op dieselfde wyse na mense oorgedra, met noodlottige gevolge.
Tymberlee Hill
Tymberlee Hill is 'n Amerikaanse aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Due Date (2010) en in die televisiereekse Grey's Anatomy (2005), The Hotwives of Orlando (2014), en Marry Me (2014).
Louis Pasteur
Pasteur se kiemteorie
Die Franse het hul beroemde wetenskaplike só bewonder dat hulle in 1888 nuwe laboratoriums tot sy beskikking gestel is - die Pasteur­-Instituut.
Pasteur was teen daardie tyd al bejaard en siek. Hy is sewe jaar later, op 28 September, 1895, oorlede, omring deur familie en kollegas. Hy is in die kelder van die Pasteur-Instituut begrawe.
Frontignan
Frontignan (Oksitaans Frontinhan ) is 'n stad in die suide van Frankryk geleë in die département Hérault en die gewes (Frans: région) Languedoc-Roussillon.
Die inwoners van die stad staan in Frans as les Frontignanais bekend.
Opposisie (astronomie)
As die aarde tussen 'n planeet en die son staan, praat mens van 'n opposisie. Dit kom slegs voor vir planete wat verder van die son af lê as die aarde self. Planete met 'n kleiner wentelbaan as die aarde, soos Venus en Mercurius, kan nooit in opposisie wees nie.
Die teenoorgestelde van 'n opposisie is 'n konjunksie of samestand.
Hans Oster
Hans Paul Oster (9 Augustus 1887 - 9 April 1945) was 'n generaal in die Wehrmacht van Nazi-Duitsland en 'n toonaangewende figuur van die Duitse verset vanaf 1938 tot 1943. As adjunkhoof van die teenintelligensie-buro in die Abwehr (Duitse militêre intelligensie), was Oster in 'n goeie posisie om versetoperasies uit te voer onder die dekmantel van intelligensiewerk; hy is ontslaan omdat hy Jode gehelp het om arrestasie te vermy.
Hy was betrokke by die Oster-sameswering van September 1938 en is in 1943 gearresteer op die vermoede dat hy Abwehr-offisiere gehelp het om die Jode te help om uit Duitsland te ontsnap. Na die mislukte 20 Julie-sameswering van 1944 teen Hitler se lewe, het die Gestapo beslag gelê op die dagboeke van Admiraal Wilhelm Canaris, die hoof van Abwehr, waarin Oster se anti-Nazi-aktiwiteite onthul is. In April 1945 word hy saam met Canaris en Dietrich Bonhoeffer in die konsentrasiekamp Flossenbürg opgehang.
Iwo Jima
Iwo Jima Japannees: 硫黄島, Iōtō en Iōjima; "Swaweleiland") is 'n eiland in die Stille Oseaan 1 200 km suid van Tokio, Japan. Die eiland is onder beheer van Japan en is bekend vir die bloedige gevegte tydens die Slag van Iwo Jima gedurende die Tweede Wêreldoorlog.
Aryabhata
thumb|180px|’n Standbeeld van Aryabhata.
Aryabhata (Sanskrit: आर्यभट, Āryabhaṭa) of Aryabhata I (476-550 n.C.)  was die eerste van die groot Indiese wiskundiges-sterrekundiges van die klassieke tydperk.
Sy werke sluit die Aryabhatiya in. Daarin word ’n aantal innoverings in wiskunde en sterrekunde in versvorm voorgestel wat al baie eeue lank invloedryk is.
Aryabhata was merkwaardig in die beskrywing van die relatiwiteit van beweging. Hy het relatiwiteit as volg beskryf: "Soos wat 'n man in 'n boot wat vorentoe vaar die stilstaande voorwerpe aan die oewer as terugbewegend sien, sien mense op die bewegende aarde niebewegende sterre asof hulle weswaarts beweeg".
Heliosentriese stelsel
Aryabhata se berekeninge stem ooreen met die heliosentriese beweging van die planete om die son en 'n aarde wat om sy eie as draai. Hy was nie die eerste om dit te beweer nie, maar sy gesag was wel belangrik. Die vroeë Indiese sterrekundige tekste; Shatapatha Brahmana (ongeveer 9de-7de eeu v.C.), Aitareya Brahmana (ongeveer 9de-7de eeu v.C.) en die Vishnu Purana (ongeveer 1ste eeu v.C.) bevat vroeë elemente van 'n heliosentriese stelsel. Heraklides van Pontus (4de eeu v.C.) word soms beskou as die stigter van heliosentrisme. Aristarchus van Samos (3de eeu vC) word dikwels genoem as dat hy kennis van heliosentrisme gehad het. In antieke Indië was daar 'n boek oor antieke Griekse sterrekunde genaamd Paulisha siddhanta (moontlik geskryf deur Paulus van Alexandrië), maar daarin word geen melding gemaak van heliosentrisme nie. In die agtste eeu is die Aryabhatiya in Arabies vertaal, en die Arabiese weergawe is in die dertiende eeu in Latyn vertaal.
Aryabhata se berekening van die omtrek van die aarde was slegs 0,2% kleiner as die werklike waarde. Dit was 'n verbetering op Eratostenes se berekening (ongeveer 200 vC). Hy het ook geskryf dat maanlig 'n weerkaatsing van sonlig op die maan is.
Boerkabeljou
Die Boerkabeljou (Argyrosomus japonicus) is deel van die Sciaenidae-familie en kom reg rondom die kus van Suid-Afrika en ook in Australië voor. Die boerkabeljou is groter as die kabeljou en is 'n gesogte eetvis. In Engels staan die vis bekend as die Dusky kob.
Doegong
Die doegong of doejong is 'n seesoogdier verwant aan die manatees en die kleinste lid van die orde Sirenia (wat ook die lamantyn insluit). Die naam het sy oorsprong uit die Maleise duyung, wat "dame van die see" of "meermin" beteken. Die dier word net in vlak water aangetref en word deur die IUBN geklassifiseer as 'n kwesbare spesie.
Identifikasie
Die doegong se totale lengte is tussen 2,5 m en 3 m en weeg tot 400 kg. Die liggaam is sigaarvormig en die dier het vinpote en stertlobbe. Die vinpote is spaanagtig. Daar is nie agterpote nie, net 'n groot vlesige stert wat soos die dolfyn se stert horisontaal afgeplat is. Die velkleur is grysbruin, en is bo 'n bietjie donkerder as onder. Die bek en onderlip is bedek met kort, dik borselhare.
Verspreiding
In Suider-Afrika kom die doegong voor langs die suidkus van Mosambiek, maar enkele swerwers word ook langs die KwaZulu-Natalse kusgebied aangetref. Wêreldwyd het die voorkoms van die soogdiere afgeneem van die hele suidelike gedeelte van die Stille en Indiese Oseaan tot enkele gebiede in Australië, Nieu-Guinee, Palau en klein getalle langs die ooskus van Afrika.
Boerkabeljou
Gewoontes
Die vis word hoofsaaklik in seebranders en riviermondings aangetref. Die volwassenes skiet kuit op aflandige riwwe. Die vis jag saam in skole en migreer in die winter na die kusgebied van KwaZulu-Natal om kuit te skiet. Hulle vreet hoofsaaklik kleiner visse, tjokka, pylinkvis en skaaldiere.
Oorbevissing van die vis deur kommersiële en ontspanningshengelaars het sy getalle drasties laat verminder.
Doegong
Habitat
Die doegong bewoon slegs vlak, beskutte water naby die kuslyn.
Gedrag
Doegongs is gewoonlik alleenlopers, maar kan ook in pare of familiegroepe voorkom. Hulle swem stadig en kan tot vyf minute lank onderwater bly, alhoewel die gemiddelde duiktog nie veel langer as 'n minuut duur nie.
Kos
Die spesie eet etlike soorte seegras wat voorkom in beskutte, vlak strandbaaie of strandmere.
Voortplanting
Een kalf word tussen November en Januarie voortgebring.
Wilhelm Canaris
Wilhelm Franz Canaris (1 Januarie 1887 - 9 April 1945) was 'n Duitse admiraal en hoof van die Abwehr, die Duitse militêre inligtingsdiens, van 1935 tot 1944. Aanvanklik was hy 'n voorstander van Adolf Hitler, teen 1939 het hy teen die regime gedraai. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was hy onder die militêre offisiere wat betrokke was by die klandestiene opposisie teen die leiers van Nazi-Duitsland. Hy is tereggestel in die konsentrasiekamp Flossenbürg weens hoogverraad, terwyl die Nazi-regime in duie gestort het.
Likkewaan
Die likkewane (familie Varanidae) is waarskynlik 'n baie ou maar tog hoogs ontwikkelde familie van akkedisse. Hulle kan goed loop, swem en klim, en word slegs in die Ou Wêreld aangetref. Daar is 30 spesies, wat in lengte wissel van 20 cm tot 300 cm. Die grootste spesie is die Komododraak of Komodolikkewaan (Varanus komodoensis), wat soms selfs op wildevarke of takbokke jag maak. Volwasse likkewane het nie baie natuurlike vyande nie – arende en die mens is die vernaamstes.
Algemene kenmerke
Die likkewaanfamilie (Varanidae) omvat 30 spesies, waarvan die lengte kan wissel tussen 20 cm en 300 cm (die Komododraak). Hoewel daar 'n groot verskeidenheid van lengtes bestaan, lyk die 30 spesies baie na mekaar. Alle likkewane het langwerpige lywe, smal koppe wat duidelik deur middel van 'n lang nek van die lyf geskei word, sterk, stewige pote en 'n lang, gespierde stert. Die sterk, gevaarlike kloue stel die dier in staat om rats en vinnig te beweeg en goed in bome of oor rotse te klouter. Die stert is dikwels sydelings afgeplat en word as ’n swemorgaan en wapen gebruik.
Die likkewaan se hele lyf is met skubbe bedek. Op die rug is die skubbe rond en nie oormekaar gerangskik nie. Die skubbe op die pens is meer vierkantig en lê in dwars rye. Likkewane is karnivore (vleisvretende diere) en hul gebit is goed aangepas by hierdie lewenswyse. Hulle het groot, skerp en spits tande waarmee die prooi doodgebyt en verskeur word. Die tande is egter nie geskik vir kou-doeleindes nie.
Die tong is lank en gevurk, kan ver uitgesteek word en weer heeltemal in die bek teruggetrek word soos by slange. Dit is nie net die tong van die likkewaan wat met dié van slange ooreenstem nie, maar ook die bou van die ruggraat en skedel toon ooreenkomste; die likkewaan en ander akkedisagtiges kan dus net soos slange hulle keel wyd ooprek, wat hulle in staat stel om relatief groot prooidiere in te sluk.
Lewenswyse
Likkewane is dagdiere wat hulle snags skuilhou en bedags aktief na voedsel soek. Hulle is geheel en al vleisvretend en hul voedsel kan uit lewende prooi sowel as aas bestaan. Hulle vreet egter ook eiers. Die grootte van die prooi word bepaal deur die grootte en ouderdom van die likkewaan: die jong likkewane van die kleiner spesies vreet hoofsaaklik insekte, terwyl die groter spesies selfs relatief groot soogdiere sal jag.
Likkewane maak hoofsaaklik van hul oë gebruik om lewende prooi op te spoor. Die prooi word met die bek gevang en met die kake vasgebyt terwyl die likkewaan dit doodbyt of -slaan. Die gevurkte tong dien as reukorgaan en eiers en aas word met behulp daarvan opgespoor.
Die likkewaan kan selfs reukspore met behulp van sy tong volg. Indien die likkewaan self bedreig word, soek hy 'n veilige skuilplek. Wanneer dit onmoontlik is, suig hy sy lyf vol lug en neem 'n dreigende houding in, dikwels op die agterpote, deur 'n kwaai blaasgeluid te maak. Hy weer sy vyande met sy stert, bek en kloue af. Alle likkewane is eierlêend. Die eiers word ongeveer 'n maand na paring 15 tot 22 cm diep in die grond gelê en met sand bedek. Sommige likkewane lê graag hulle eiers in miershope, waar die pasgebore likkewaantjies 'n eerste maaltyd van miere kry.
Van 10 tot hoogstens 60 eiers word gewoonlik gelê, wat na 9 tot 10 maande self uitbroei. Die eiers is langwerpig met 'n taai, leeragtige dop. Soos alle reptiele is pasgebore likkewane selfversorgend vandat hulle uitgebroei het.
Betekenis vir die mens
Van al die akkedisagtiges is die likkewaan van die grootste waarde vir die mens, veral vanweë die nuttige gebruik van sy vel en vleis. In baie wêrelddele waar die likkewaan aangetref word, word hy gejag vir sy vleis, wat as 'n lekkerny beskou word en na hoender smaak.
Die vel word gebruik vir die maak van skoene, handsakke en tasse. In Suid-Afrika word die likkewaan gejag vir sy vet en vel. Veral die swart mense glo dat die vel en vet van likkewane ’n genesende krag het. Die vet word in 'n verskeidenheid salwe gebruik, terwyl die velle gebruik word vir die maak van armbande, wat kwale soos rumatiek sou genees. Likkewane word ook graag in dieretuine aangehou, maar tot dusver kon hulle nog nie met sukses in aanhouding geteel word nie.
Spesies
Hy kan tot 'n uur lank onder die water bly en leef hoofsaaklik van mossels, krappe en krokodileiers, maar ook van enige ander klein lewende diere. Pasgebore nyllikkewane is ongeveer 23 cm lank en volwasse diere bereik 'n lengte van 1,8 tot 2 m. Die kliplikkewaan (Varanus albigularis) is kleiner as die nyllikkewaan (1,2 m) en kom hoofsaaklik in die savannes en oop bosveldgebiede voor, en word selde by water aangetref.
Ross Cronjé
Ross Cronjé (gebore in Johannesburg, 26 Julie 1989) is ’n rugbyspeler wat vir die Lions op skrumskakel speel in die Superrugbyreeks.
Likkewaan
Spesies
Die volwasse woestynlikkewaan is sowat 1,5 m lank. In Suidoos-Asië en Indonesië kom die Asiatiese likkewaan (Varanus salvator) algemeen voor. Die dier lê graag op rivieroewers in die son en bak en word daarom dikwels vir ’n krokodil aangesien. Die Asiatiese likkewaan word tot 2,7 m lank en het ovaalvormige neusgate en 'n afgeplatte stert. Hy is redelik bont, met geel kolle op die lyf en 'n geel pens. Die geellikkewaan (Varanus flavescens) word in Indië en Pakistan aangetref. Dit is ’n geelbruin dier met 'n uitsonderlike kort kop.
Die swartgestippelde Bengaalse likkewaan (Varanus bengalensis) kom oor die hele suidelike deel van Asië voor en word, soos Varanus prasinus van Nieu-Guinee, dikwels in bome aangetref. Verskeie likkewaanspesies word in Australië aangetref, byvoorbeeld die Gould-likkewaan (Varanus gouldi), wat in groot getalle in die sandgebiede van die land voorkom.
Ross Cronjé
Springbokloopbaan
Hy het op 10 Junie 2017 sy debuut vir die Springbokke gemaak teen Frankryk op Loftus Versfeld, en ook 'n drie gedruk.
Likkewaan
Komododraak
Die Komododraak of Komodolikkewaan (Varanus komodoensis) word afsonderlik genoem omdat hy in soveel opsigte uniek is. Hoewel hierdie dier die grootste van al die akkedisagtiges is en tot 3 m lank word, is hy eers in 1912 ontdek. Die rede hiervoor is dat die spesie uitsluitlik op 'n klein deel van Flores en op 'n paar van die naasliggende eilandjies voorkom. Hierdie gebiede word sedert 1980 deur die Nasionale Komodopark omsluit.
Vroeg in die 20e eeu het die gerugte die Nederlandse regering bereik dat 'n draak van 7 m op die eiland Komodo (32 km by 19 km), wat as strafkolonie gedien het, gewaar is. Die eerste voorbeelde van die "draak" is eers in 1912 ontdek, toe maj. P.A. Ouwens (1850–1922), die destydse direkteur van die botaniese tuin in Buitenzorg (nou Bogor) in Java, 'n vel en lewendige Komododrake opgespoor het.
Die "draak" was egter nie 7 m lank soos beweer is nie, maar die dier het 'n lengte van 3 m en 'n massa van 150 kg gehad. In ander dele van die wêreld was daar 'n toenemende vraag na die spesie vir dieretuine en wetenskaplike instellings. Die Komododraak kan egter nie meer na willekeur uitgevoer word nie, omdat die eilandjies intussen tot reservaat verklaar is. Dit waarborg egter nie die voortbestaan van die unieke likkewaan nie, want daar word steeds jag gemaak op bokke en varke, wat 'n belangrike deel van die Komododraak se prooi uitmaak.
Die World Animal Foundation het in 2019 geraam dat daar slegs 6 000 van die diere in die natuur oor is. 'n Smokkelsindikaat is ook ontbloot wat probeer het om 41 Komododrake teen $35 000 stuks te verkoop. Gevolglik is Komodo-eiland vanaf Januarie 2020 nie meer vir toeriste toeganklik nie, en gaan daar gepoog word om hul getalle eers te laat aanwas.
Henryk Szeryng
Henryk Szeryng (Żelazowa Wola, 22 September, 1918 – Kassel, 8 Maart, 1988) was 'n Poolse violis van joodse afkoms.
Lewensloop
Aanvanklik gee Szeryng viool- en komposisielesse, maar in 1954 keer hy terug na die konsertverhoog. Sy buiging in 1954 in New York was die eerste van vele kompetisies wat hy daarna vir die res van sy lewe aan sou deelneem. Sy benadering tot musiek was deurgaans deurdag, pretensieloos en met respek vir die komponiste wat hy vertolk het. Sy musikale nalatenskap maak deel uit van wat gereken word as die era van die grootste violiste van die 20ste eeu.
Szeryng het 'n groot verskeidenheid werke opgeneem, waaronder twee van die vioolsonates van Bach, en verskeie sonates van Beethoven en Brahms onder begeleiding van die pianis Arthur Rubinstein. Hy komponeer ook werke vir kamermusiek en 'n stel vioolconcertos.
Hy het die Guarneri 'Del Gesu' viool "Le Duc" en die Stradivarius "King David" besit. Die eersgenoemde viool was die instrument wat hy die meeste vir opnames gebruik het; die laasgenoemde instrument het hy aan die Israelse staat geskenk.
Hendrik V van Engeland
Hendrik V (29 Augustus 1387 - 31 Augustus 1422) was koning van Engeland, uit die huis Lancaster, van 1413 - 1422. Hy was die oudste seun en opvolger van Hendrik IV. Die kroonprins neem saam met sy vader aan 'n aantal veldtogte deel en kry sodoende al vroeg sy militêre opleiding.
Drie probleme wag op oplossing deur die jonge vors:
Reza de Wet
Reza de Wet (11 Mei 1952 – 27 Januarie 2012) was 'n Afrikaanse skrywer en dramaturg, wat in 1994 en 1997 die Hertzogprys verower het. Sy is 'n nasaat van die skrywer Eugene Marais en is op Senekal gebore. Sy was getroud met Lindsay Reardon en hulle het een dogter, Nina, en twee kleinkinders.
Hendrik V van Engeland
Hendrik pak alle probleme op een slag aan. Vanaf die begin maak hy dit duidelik dat hy oor 'n verenigde Engeland wil heers en dat ou geskille vergeet moet word.
Reza de Wet
Sy is aan kanker dood en was tot voor haar afsterwe 'n dosent aan die Rhodes-universiteit se dramaskool in Grahamstad.
Hendrik V van Engeland
In die somer van 1415 verower Hendrik die stragies belangrike Franse hawestad Harfleur na 'n weke lange beleg. Die langdurige hitte van Augustus en September lei egter tot die uitbreek van siektes, wat talle lewens onder die Engelse troepe eis. Terwyl die siekes en gewondes terug na Engeland gestuur word, trek Hendrik met 'n paar duisend gesonde mans verder na Calais. Nog voordat hy die stad bereik, is hy op 25 Oktober naby Azincourt vasgekeer deur 'n oormag van duisende Franse soldate en ridders. Alhoewel die Franse leër die Engelse troepe drie keer oortref in getalle, slaag Hendrik daarin om voordeel uit die swaar reënval tydens die slag en die topografie van die gebied te trek. Die Franse ridders moet afsaal en is vinnig die slagoffers van Hendrik se langboogskutters. Duisende Franse sneuwel in die slag, en onder die duisend gevangenes is talle Franse adellikes wat hoë lospryse moet betaal.
Reza de Wet
Lewe en werk
Frederica (Reza) de Wet is op 11 Mei 1952 op Senekal in die Oranje-Vrystaat gebore as die enigste kind van regter Hendrik Francois de Wet en Elizabeth Mary Marais. Van moederskant was sy die agterkleindogter van Charles Marais, wat die ouer broer van Eugène Marais was. Op driejarige ouderdom verhuis die gesin na Bloemfontein, waar haar pa later regter-president van die Oranje-Vrystaat word. Reza kuier in haar jeug baie by haar ouma op Senekal. Haar ouma was ’n begaafde mezzo-sopraan wat ’n kontrak by La Scala in Italië gekry het, maar weens haar ouers se dood tydens die Groot Griep van 1918 kon sy dit nie aanvaar nie. Hierdie ervarings en blootstelling maak ’n groot indruk op Reza en sy verwerk dit later in haar dramas. Sy gaan vir twee jaar (op agt- en negejarige ouderdom) in Kimberley skool en spandeer die res van haar skoolloopbaan in Bloemfontein, waar sy in 1970 aan die Hoër Meisieskool Oranje matrikuleer. Op skool was daar ’n goeie dramavereniging en haar loopbaan as toneelspeler begin reeds hier met ’n produksie van “Quality Street”. Haar alma mater stel later ’n jaarlikse dramafees in wat hulle na haar vernoem.
Hendrik V van Engeland
Na sy groot oorwinning by die Slag van Agincourt is die Engelse parlement, die House of Commons, geesdriftig genoeg om meer fondse te bestee vir die oorlog teen Frankryk. Met sy terugkeer na Engeland begin Hendrik met die hernuwing van sy leër en 'n groot skeepsbouprogram.
Reza de Wet
Lewe en werk
Sy studeer vanaf 1971 verder aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat en behaal in 1973 die B.A.-graad met Drama en Engels as hoofvakke. In hierdie tyd speel sy deurentyd toneel in die Vrystaat, onder meer as Nina in ’n opvoering van Anton Tsjechof se “Die seemeeu”. Op twintigjarige leeftyd ontmoet sy haar toekomstige eggenoot, die Ierse akteur en regisseur Lindsay Reardon, wat een van die stigters van die Markteater in Johannesburg was. Sy speel gereeld in hierdie teater terwyl hulle in Parktown in Johannesburg woon. Nadat sy na Kaapstad verhuis, speel sy talle rolle op die verhoog terwyl sy haar dramastudies voltooi onder Robert Möhr aan die Universiteit van Kaapstad, waar Reza en Angelique Rockas tydgenote was. Sy verwerf ’n Nagraadse Diploma in Drama en later ook ’n B.A. Honneurs-graad in Engelse letterkunde aan die Universiteit van Kaapstad. Sy verhuis terug na Johannesburg en sluit aan by die eksperimentele Arena Company van die Transvaalse Raad vir Uitvoerende Kunste (TRUK). In 1982 trek Reza, haar man en dogtertjie Nina (gedoop Frederica) na Grahamstad, waar sy klas gee in Drama aan die Rhodes-universiteit en later aangestel word as medeprofessor. Intussen studeer sy verder en verwerf ’n M.A.-graad in Engels met lof aan die Universiteit van Suid-Afrika met ’n tesis oor die Engelse skrywer Henry James. Op Grahamstad is sy regisseur van verskeie dramas wat deur die Rhodes-Universiteit se Dramadepartement opgevoer word, insluitende Arthur Miller se “The Crucible” (1989), August Strindberg se “The Ghost Sonata” en haar eie drama “Heathcliff goes home” (2007). Sy werk ook nou saam met Gary Gordon se Physical Theatre Company en skryf tekste vir sy dansdramas. Aan die einde van 2007 tree sy af by Rhodes-universiteit. Sy tree vir die eerste keer in meer as twintig jaar weer as aktrise op wanneer haar drama “Die see” in April 2011 by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn opgevoer word. Leukemie word in Oktober 2011 by haar gediagnoseer en sy is op Vrydagoggend 27 Januarie 2012 in haar slaap in haar huis in Grahamstad oorlede.
Hendrik V van Engeland
In Oktober 1416 erken Jan sonder Vrees, die hertog van Boergondië, hom as koning van Frankryk.
Reza de Wet
Drama
Sy begin skryf toe sy vyf jaar oud is en in substanderd A het sy reeds ’n bloemlesing van ongeveer twintig versies geskryf. Later fokus sy egter haar aandag op drama en haar kennismaking met die Russiese dramaturg Anton Tsjechof op vyftienjarige ouderdom verander haar idee van drama ingrypend. Haar dramas word gekenmerk daardeur dat dit nie as realisties beskou kan word nie, al speel dit af teen ’n herkenbare agtergrond. Dit moet dus eerder as simbolies geïnterpreteer word, met tegnieke van die teater van die absurde wat ook gebruik word. Die spookagtige en bonatuurlike word ontgin en baie van die dramas het Gotiese eienskappe. Die magiese vind uiting veral in die bevryding wat deur ’n verlosser bewerkstellig word. Jung se filosofie word ook betrek, veral karakters wat die animus en anima-begrippe vergestalt, met die animus wat alles definieer en binne ’n stel reëls plaas, terwyl die anima dinge as vloeiend en veranderend ervaar, gedurig in ’n proses van wording. Só word daar dikwels dan konflik geskep.
In 1985 trek sy die aandag wanneer haar debuutdrama, “Diepe grond”, by die ATKV Kampustoneelfees opgevoer word. Hierin neem sy karakters (Alie, Hennie en ou-Melitie) uit Alba Bouwer se idilliese jeugverhaal “Stories van Rivierplaas” en laat hulle twintig jaar later, nadat alles rondom hulle disintegreer, moord en bloedskande pleeg en taamlik sedeloos optree. Hierdie omwenteling beeld die vernietiging van die idilliese, mitiese Suid-Afrikaanse kleintyd uit en parodieer die plaas as ideale omgewing. Na ontsteltenis onder bewonderaars van Bouwer se werk en onderhandeling met belanghebbendes verander sy die name van die hoofkarakters na Soekie, Frikkie en Ou Alina om die koppeling met Bouwer se verhaal te verbreek. Die drama beeld die ware verhaal van rassespanning en aggressie uit teenoor die mite van harmonieuse rasseverhoudinge en gedienstige onderdanigheid van bediendes. Twee kinders vermoor hulle ouers op ’n plaas en bly bloedskandelik agter saam met die swart huishulp, wat soos ’n moeder vir hulle sorg. Die kinders wil die ongeskondenheid van hulle jeug behou en alle aansprake van die eise van die werklikheid ignoreer, waardeur hulle optrede allegories inspraak maak op die politieke aktualiteit van die tagtigerjare. ’n Prokureur (Lourens Grové) word deur die kinders se tant Riekie getaak om ondersoek in te stel na die gebeure op die plaas. Hy daag dan op en vra lastige vrae, waarna hulle hom ook vermoor. Na die moord op Grové keer Soekie en Frikkie terug na hulle rolle en speletjies as kinders, sodat hulle as nie toerekeningsvatbaar gesien kan word. Die ouers verteenwoordig die eng Calvinistiese moraliteit, wat ten spyte van hulle dood en afwesigheid steeds in die psige en speletjies van die kinders teenwoordig is. Die “diepe grond” van die titel verwys na die bekende spreekwoord, maar verwys ook na die water waarna hulle soek deur in die grond onder die vloer te grawe. Die drama word in 1986 by die Markteater opgevoer en vir hierdie opvoering van “Diepe grond” ontvang sy ’n Vita-toekenning as dramaturg van die jaar. Die opvoering van die stuk verower sewe Vita-toekennings, terwyl dit ook met ’n AA Mutual-prys bekroon word. Robert Shore van die Dramadepartement van die Universiteit van Suid-Kalifornië in Amerika nader haar in 1990 vir ’n vertaling van “Diepe grond”. Die vertaling word in 1991 in Los Angeles as “Deep ground” deur beide die Universiteit van Suid-Kalifornië en die professionele teater opgevoer en in 2003 as “African Gothic” in Sydney in Australië. ’n Rolprent word dan van die drama gemaak onder die titel “African Gothic” (vervaardig deur Damon Shalit met Gabriel Bologna as regisseur) en dit debuteer in 2013 by die Durbanse internasionale rolprentfees.
Hendrik V van Engeland
Die Franse kroonprins Karel weier egter om die Verdrag van Troyes te erken en bied weerstand teen die nuwe bewind. Tydens die stryd teen die kroonprins word Hendrik siek en sterf. Hendrik V word beskou as 'n bekwame koning. Hy hou van sport en het belanggestel in kulturele sake.
Reza de Wet
Drama
“Op dees aarde” (subtitel “’n Plattelandse sprokie”) word in 1986 by die ATKV Kampustoneelfees opgevoer en delf ook in aspekte van die Afrikanerpsige in. Die situasie is die nasleep van ’n familieskandaal na die buite-egtelike swangerskap van die sestienjarige suster Bybie en haar daaropvolgende dood tydens geboorte. Bybie se naam dui reeds die kinderlike in hierdie persoonlikheid aan, terwyl dit ook verwys na die baba wat sy verwag. Die drama toon verskeie kenmerke van die fabel en word aangebied as “’n plattelandse sprokie”. Elke jaar met haar verjaarsdag kom die dooie Bybie besoek aflê by haar moeder, twee ouer susters (Sophie en Minnie) en tweelingbroer Tokkie. Hierdie verskyning word beleef in die bewussyn van Tokkie, sodat die hele drama ’n ineenstrengeling van realisme en die magiese word. Dit word algaande duidelik dat Bybie en die skande van wat gebeur het die rede is dat Sophie nie met haar verloofde Gys van Graan getrou het nie, want Bybie het Gys se kind verwag. Wanneer Bybie weer kom, wil die twee susters haar vasdruk en die sondigheid uit haar maag sny, toevallig op dieselfde aand wat die ma sterf. Die twee susters verteenwoordig die verskrikking van moraliteit, wat alle vreugde dooddruk. Hierteenoor verteenwoordig Bybie ’n nadoodse staat van vryheid en vreugde, terwyl die imbesiele Tokkie en die kindse Ma in hulle kinderlikheid ook ’n vorm van vryheid ervaar. Die fantastiese speel ’n groot rol, met Bybie wat byvoorbeeld geen letsels oorhou van die aanval op haar nie. Hierdie drama gee filosofiese kritiek op die Calvinistiese idee dat ’n kuise lewe van plesier-onthouding die regte lewensbenadering is. Dit is beter om die verlede af te lê en nie vir die toekoms te lewe nie, maar die huidige aan te gryp en op daardie manier onsterflik deel te wees van die ewige hede. “Op dees aarde” verower in 1986 ’n Vita-toekenning.
Hendrik V van Engeland
Hendrik koester die idee van 'n groot gesamentlike kruistog, wat ter geleentheid van sy bekroning die leërs van Engeland en Frankryk na die Heilige Land sou lei. Sy ontydige afsterwe maak sy planne egter tot niet.
Reza de Wet
Drama
“Nag, generaal” is ’n drama oor die Anglo-Boereoorlog en voltooi die drieluik oor die Afrikanerpsige en eng Calvinistiese lewensbeskouing. Hierdie drama word aanvanklik in 1988 opgevoer by die Grahamstad Nasionale Kunstefees en is ook die eerste Afrikaanse drama op die hooffees. Die aksie speel in ’n koeistal af (met implikasie van die geboorte van Christus) in die somer van 1902 kort voor die einde van die Anglo-Boereoorlog. Hier lê die generaal met ’n etterende wond wat hy tydens ’n veldslag opgedoen het, terwyl hy yl oor die heldedood van sy sestienjarige seun op die slagveld. Die generaal, wat as patriargale figuur die tradisionele Afrikaner is, en die lyk van sy seun stel die ou orde voor. Die generaal is egter nou gereduseer tot ’n ylende, hulpelose man wat homself nie meer kan versorg nie, wat die onmag van hierdie orde verteenwoordig. Die kruiedokter Naas (as ’n soort messias) en die generaal se vrou Magda verteenwoordig die nuwe orde. Magda koester ’n wrok teen die generaal omdat hy hul enigste seun, ’n sestienjarige asmalyer, gedwing het om oorlog toe te gaan. In stede van ’n heldedood sterf hy weens angs aan ’n asma-aanval op die slagveld. Magda verlei Naas en bring so hulle eenwording tot stand. Die ou orde sterf af en die nuwe orde begin, met die nuwe orde ’n vermenging van die ou orde en ’n nuwe Afrika-bloedlyn. Terselfdertyd word die tradisionele beeld van die heroïese Boereheld afgetakel. “Nag, generaal” kry in 1989 drie Vita-toekennings, nadat dit onder andere by die Grahamstadse Nasionale Kunstefees opgevoer is. Die oorspronklike titel van hierdie drama was “Paljasdraer”, na aanleiding van die karakter Naas wat heling bring. Hierdie drie dramas word saamgebundel in “Vrystaat-trilogie”, waar die Vrystaat nie na ’n geografiese gebied verwys nie, maar eerder ’n mitiese plek waar die Afrikaner se historiese en psigologiese dilemmas hulle afspeel. Die soeke is dus na ’n staat waar die Afrikaner vry kan wees, met die tema van die dramas die bekrompenheid en gevangenskap van Calvinistiese leerstellings soos baie Afrikaners dit vertolk het. “Vrystaat-trilogie” word in 1992 met die CNA Debuutprys en die Rapportprys bekroon en in 1994 saam met “Trits” ook met die Hertzogprys.
“Mirakel” word vir die eerste keer in 1992 by die Nico Malan Arena-teater in Kaapstad opgevoer. Dit is ’n drama binne ’n drama, waarin historiese en mistieke verwysings verweef word in die verhaal van ’n reisende Afrikaanse toneelgeselskap gedurende die depressie van die jare dertig. Die hooffiguur is Danté du Pré, wat oënskynlik op die figuur van die bekende akteur André Huguenet gemodelleer is. Die geselskap beoog om op ’n klein dorpie die Middeleeuse mirakelspel “Elkeman” in ’n verlate kerk op te voer. Hierdie intertekstuele verband met “Elkeman” weerspieël dan die mens in sy konfrontasie met die dood en behandel die temas van afskeid en verganklikheid. Hierin is die kunstenaar die dienaar van die kuns, waarvoor hy ook ellende en armoede sal trotseer. Benewens Danté bestaan die geselskap uit Salomé (die bejaarde aktrise wie se beste dae verby is), Antoine (’n verbitterde oud-musiekonderwyser) en die verliefde paartjie Abel en die swanger Lenie. Anna is ’n plaaslike sakevrou wat kort na hulle aankoms kos vir die spelers bring. Dit blyk later dat sy eintlik Abel se vrou is. Die swanger Lenie sterf kort voor die finale repetisie aan ’n miskraam, waarvoor Anna waarskynlik verantwoordelik is. Anna neem haar plek in en vertolk in die repetisie met groot talent die rol van die Dood teenoor Abel. Hierna stel Anna die voorwaarde dat sy Abel terugkry in ruil vir die aand se optrede. Danté gee toe en verraai so vir Abel, maar ’n mirakel voltrek hom in Abel en hy is steeds bereid om Elkeman te speel teenoor en in teenwoordigheid van die dood. Danté stuur dan vir Anna in ’n slenter weg om haar foto te laat uitstal en terwyl sy weg is, vlug die geselskap om in die veld voort te speel. Hoewel hulle die dood nie kan ontvlug nie, behou hulle wel hulle sieleheil. Ten spyte van die gewigtige tema, weef die dramaturg talle geestige momente in die dialoog in. KRUIK se opvoering van “Mirakel” verower in 1994 vier ENB Vita-toneelpryse, onder meer vir beste nuwe teks.
“Mis” debuteer in 1993 by die Nico Malan Arena-teater in Kaapstad. Die drama se titel verwys na die dieremis waarvan die hoofkarakters ’n lewe maak, asook na die mis van die Rooms-Katolieke Kerk, terwyl die karakters oor die algemeen almal aan misvattings skuldig is en ’n gemis in hulle lewens voel. Dit is ’n moderne mirakelstuk waarin die alledaagse en die magiese verweef word in die verhaal van ’n moeder (Miem) en dogter (Meisie) wat ná die Depressie en kort voor die Tweede Wêreldoorlog oorleef deur boere in die omgewing se mis te verpak. Die afwesige pa is deur die Depressie geknak en nadat hy sy plaas verloor het, bly hy reeds vir sewe jare in stilte bo in die solder. Daar is ’n sirkus in die dorp en die vorige twee jaar het daar in hierdie tyd ’n jong meisie spoorloos verdwyn, elke keer kaalvoet en geklee in haar aannemingsrok. Gertie is ’n oujongnooi onderwyseres wat die aand by die ma en dogter oorbly, bekoor deur die ligte en musiek van die sirkus. Miem is egter openlik gekant teen die immoraliteit en losse sedes wat vir haar deur die sirkus gesimboliseer word. Al drie vroue het ’n intense behoefte aan intimiteit, wat nie in hulle lewens teenwoordig is nie. ’n Blinde polisieman, konstabel Van der Riet, word gestuur om die drie weerlose vroue te beskerm teen die moontlike teenwoordigheid van ’n jongmeisiedief in die dorp. Hy vertel hoe hy as kind sy sig verloor het deur na ’n sonsverduistering te staar. Eindelik word onthul dat die polisieman nie blind is nie en hy word die simboliese verlosser van die jong Meisie wat deur haar ma se bekrompenheid gevange gehou word. Hulle gee hulle in ’n dans oor aan die musiek van die sirkus, waardeur bevryding gesuggereer word, en verdwyn dan. Dwarsdeur is daar egter ’n atmosfeer van die onheilspellende, aangehelp deur die bewustheid van die vorige verdwyning van die jongmeisies. Die polisieman simboliseer ’n narre-Christus as teenvoeter vir die vreesaanjaende God van die afwesige pa. “Mis” word in 1993 deur KRUIK in die Arena-teater opgevoer en dit word landwyd by skole opgevoer wanneer dit in 2009 voorgeskryf word. In 1993 word “Mis” vereer met ’n Fleur du Cap-prys vir die beste nuwe inheemse drama en ook die Dalro Dawie Malan-prys vir die beste nuwe Suid-Afrikaanse toneelstuk.
“Drif” voltooi hierdie tweede dramatiese siklus, waarin die magiese weereens ’n rol speel met die spoke wat in die drif loop en mense wat in die vol rivier verongeluk. Die titel verwys enersyds na ’n fisieke oorgang oor ’n rivier (wat ook as oorgang na ’n ander lewe oor die rivier Styx gelees kan word), terwyl dit andersyds ook verwys na die emosionele passie wat in verskeie karakters verskuil is. Twee ou susters (Hermien en die boggelrug Sussie) woon in die platteland langs die drif en waarsku die mense om nie deur te trek nie, maar gaan haal agterna die lyke wanneer die waarskuwings verontagsaam word. Die susters het egter donker geheime van mislukte liefde en dwase passie, wat onthul word wanneer ’n geheimsinnige towenaar (Maestro) en sy pragtige assistent (Ezmeralda) ’n nag onder die susters se dak deurbring. Hulle is inderwaarheid kwelgeeste uit die verlede wat karakters in die hede treiter. Soos tipies in die Gotiek speel naamgewing as simbool van oorerwing ’n groot rol, met die volksgeloof wat bepaal dat geeste nie tot ruste kan kom voordat hulle doopname uitgespreek word nie. Sussie se naam word nooit genoem nie, maar die drama bereik ’n klimaks wanneer Meisie (wat onder die skuilnaam Ezmeralda paradeer) se regte naam genoem word. “Drif” word in 1994 by die Grahamstadse Kunstefees opgevoer. In 1994 kry dit ’n Fleur du Cap-toekenning as beste nuwe inheemse drama van die jaar en dit verwerf in 1995 sewe Kaapse ENB Vita-teaterpryse, waaronder beste oorspronklike teks. Dit word ook genomineer vir ’n Vita-toekenning as toneelstuk van die jaar en beste produksie van ’n nuwe stuk, terwyl sy op sterkte van hierdie drama ook genomineer word as Suid-Afrikaanse dramaturg van die jaar. Hierdie drie dramas word in “Trits” saamgebundel, wat in 1994 saam met “Vrystaat-trilogie” met die Hertzogprys bekroon word. Die titel “Trits” verwys benewens die drie dramas na die drie elemente wat in die mirakelspel van die Middeleeue verweef is, naamlik die naïewe, die groteske en die wonderbaarlike.
“Drie susters twee” is ’n vervolg op die bekende drama van Anton Tsjechof, wat onder andere geslaagde opvoerings by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees en in Kaapstad beleef. Die gebeure word twintig jaar later geplaas as in Tsjechof se drama en waar laasgenoemde afgesluit het met die troosteloosheid van ’n bestaan op ’n plattelandse dorp in tsaristiese Rusland, is die Bolsjewistiese Rewolusie in De Wet se drama byna voltrek en het almal in Rusland se lewens onherkenbaar verander. Die familie Prozorof het baie van hulle voorregte verloor en moet nou hulle huis deel met ’n familie uit die proletariaat. Aan die einde van Tsjechof se drama het die oudste suster Olga skoolhoof geword en droom sy daarvan om Moskou toe te gaan en met enige man te trou; Masja was met Koelighin getroud en was Wersjinin, ’n generaal in die Wit Leër, se minnares; en Irina, die jongste, se geliefde Tusenbach is gedood in ’n tweegeveg. Hulle broer Andrei is getroud met Natasja en het drome om ’n professor in Moskou te word. Tsjechof se drama het geëindig met die susters se lewens in flarde. In De Wet se drama het Olga haar pos as skoolhoof verloor omdat sy nie die rewolusie ondersteun nie; Masja se man Koelighin het selfmoord gepleeg en nou is sy Marofski, ’n generaal in die Rooi Leër, se minnares; terwyl Irina verlief geraak het op die veel ouer Wersjinin, wat op sy beurt vlerksleep by die jonge Sofja, wat die agtienjarige dogter is van Andrei en Natasja. Van Andrei se drome het niks gekom nie, maar deur die bemiddeling van Marofski beklee hy nou ’n pos as dorpsamptenaar. Masja het wel daarin geslaag om uit die platteland te ontsnap en na Moskou te gaan en die handeling speel af tydens haar besoek. Al drie susters is egter steeds vasgevang in die nagevolge van die verkeerde keuses wat hulle in hulle lewens gemaak het. Op subtiele wyse lewer hierdie drama, wat afspeel na die Bolsjewistiese rewolusie en bewindsverandering, ook kommentaar op eietydse Suid-Afrika, waar die bevoorregte klas wit heersers na die koms van demokrasie ook intussen van die regeringsbeheer afstand moes doen. De Wet slaag goed daarin om die atmosfeer van Tsjechof se styl te behou, met ’n bedrieglik kalm oppervlak wat soms net rimpelings wys van die menslike struweling wat daaragter woed. In 1997 ontvang “Drie susters twee” die Hertzogprys en in hierdie jaar word hierdie drama ook bekroon met vier Fleur du Cap-toekennings, insluitende vir beste nuwe inheemse dramateks, terwyl dit in 1999 in Gauteng bekroon word met ’n ENB Vita-toekenning vir die beste produksie. Hierdie drama vorm saam met die Engelse “Yelena” en “On the lake” ’n derde dramatiese siklus, waarin Anton Tsjechof se werke as metafoor gebruik is. “
In “Broers” word Tsjechof self ’n karakter saam met sy ouer broer Alexander, waarin ’n nag uit hierdie beroemde skrywer se lewe uitgebeeld word. Hul middelste broer Kolja is pas aan tering dood en die beskonke Alexander wil weet waar Anton, ’n dokter, was toe sy broer hom op sy sterfbed nodig gehad het. Saam beleef hulle die pyn van hulle verlede, ook die verhouding wat Anton jare gelede met Alexander se vrou Natalia gehad het. Natalia is steeds tot Anton aangetrokke en Alexander kyk toe hoe Anton haar toenadering weer afwys, toenadering waarna Alexander met sy hele wese smag. Ten spyte van die verwysings na die werklikheid word die drama ’n universele verkenning van familieverhoudings, veral tussen broers. Hierdie drama debuteer in 2006 by die Aardklop Kunstefees en word hier met die Smeltkroesprys vir beste produksie bekroon.
Die ongepubliseerde “Verleiding” is nog een van haar dramas en word in 2005 by die KKNK en Woordfees op Stellenbosch opgevoer. Die drama speel af in die hede, waar twee vroue se belangstelling in Eugène Marais lei tot ’n verkenning van Marais se onpeilbaarheid. Die drama verloop in konsentriese sirkels om sy geheimsinnigheid oor te bring. Lizelle van Breda, topstudent van professor Letitia de Swart, verdwyn spoorloos. ’n Koevert gerig aan De Swart word op die bedkassie langs die bed gelaat waar Marais op ’n stadium sy stryd teen dwelmverslawing gevoer het. Die inhoud is spesifieke instruksies en persoonlike toespelings rondom Lizelle se navorsing oor Marais. Verleiding, soos in die titel, kom op verskeie vlakke voor. Die jong student het verlief geraak op Marais en word ’n personifikasie van die Deense verpleegster Anna Hansen wat Marais verpleeg het tydens ’n hersteltydperk van sy dwelmverslawing wat hy in sy broer Charlie se huis op Boshoff in die Vrystaat deurgebring het. De Swart voel verplig om die inhoud van die navorsing met belangstellendes te deel en ’n groot deel van die drama is in die vorm van ’n akademiese lesing met skyfies en videomateriaal, veel meer ’n dramatiese monoloog as konvensionele drama. So word feit en fiksie, hede en verlede, werklikheid en illusie op boeiende wyse met mekaar vermeng.
“Blou uur” debuteer in 2008 by die Aardklop Kunstefees in Potchefstroom, waar dit met die AngloGold Ashanti Smeltkroesprys vir beste produksie bekroon word. Die regisseur Marthinus Basson ontvang ook die Aardvarkprys vir grensverskuiwende werk vir die stelontwerp. Dit vertel die verhaal van ’n tante wat onverwags by die verteller se ouma en ma se huis opdaag en dan ’n groot invloed uitoefen op die jong meisie se ontwikkeling. Hoewel daar slegs vrouekarakters in die drama speel, word die gebeure in groot mate oorheers deur die afwesige mans en die vroue se verhoudings met hulle. “Blou uur” se handelingsverloop is vernaamlik ’n uitgebreide, nostalgiese terugflits. In die teenwoordige tyd van die opvoering is die Verteller reeds in haar vyftigerjare. Sy het ’n man ontmoet en is onseker of sy haar in ’n verhouding moet begewe. Sy droom van Aunt Celeste en begin so onthou wat baie jare gelede gebeur het, toe sy nog kind was en as Lizzie bekend gestaan het. Hierdie verwysings na drome en die uitlewing van herinnering maak die handeling magies-realisties. Aunt Celeste was die swartskaap in die gesin as gevolg van haar verhouding met ’n man. Ouma het vertel van Celeste se romanse met Gino en hoe sy hom Italië toe gevolg het. In die verteller se herinnering keer Aunt Celeste dan terug uit die vreemde, waarna sy in haar gebrokenheid vir Gino terug verbeel (gedroom) het. Na ’n nag in die koue buite het sy gesterf terwyl sy droom dat sy ’n werklike, romantiese ontmoeting met hom het. Die einde suggereer dat “Blou uur” nie net Aunt Celeste se verhaal is nie, maar al vier vrouekarakters se verhaal van vergeefse en tragiese maar tog passievolle soeke na ware liefde. Hulle woorde aan die einde gee blyke van die ongesegde aantrekkingskrag wat die teenwoordige (die Verteller se naamlose besoeker) én afwesige mans (Gino en ook Lizzie se pa, Jean) op die vrouekarakters uitoefen, ten spyte van die hartseer moontlikhede wat in sulke verhoudings skuil. Die vervlegting van droom (magiese) en werklikheid (realisme) dra by tot die tragies-komiese aard van die klimaks en afloop. “Blou uur” word ook in 2009 by die KKNK opgevoer, waar dit bekroon word met die toekenning van die beste produksie op die fees.
“Die see” debuteer by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees op Oudtshoorn in 2011. Drie slawevroue (Ou Vrou, die Vrou en Meisie) word in die laaste jare van die Nederlandse bewind aan die Kaap in klam kelderkamers van die Kasteel as houvroue aangehou en tree in interaksie met mekaar. Hulle is almal minnaresse van ’n gesiene man in die ou bedeling en almal het ’n onsekere toekoms noudat die nuwe bestel met die Britse inval van 1795 aangebreek het. Ou Vrou was die man se eerste houvrou en toe sy te oud word, het hy haar vervang met Vrou, vir wie hy pas weens haar ouderdom en tanende skoonheid opsy gestoot het ten gunste van die jong Meisie. In die kerker wag hulle op aandag van die bediendes of hul kaptein, terwyl hulle praat oor hulle vergange skoonheid, die ou dae en hoe hulle lewens was voor hulle ontvoer is vir die kaptein se harem. Die drama is egter meer as slegs ’n historiese verhaal oor die gedeelde lot van drie slawevroue aan die Kaap. Hulle gesamentlike ervarings transendeer hulle indiwidualiteit, sodat hulle uiteindelik drie verskillende fases van dieselfde wese, die slaaf-houvrou, verteenwoordig. Meisie verteenwoordig die sluimerende maagd, simbolies van die betowering van dít wat nog onaangeraak is. Die Vrou, die volgende groeifase in ’n vrou se lewe, simboliseer groei, vrugbaarheid en vervulling. Ten laaste is daar die fase van Ou Vrou, simbolies van kennis, wysheid en ook aftakeling en die dood. Die titel van “Die see”, met die branders wat aanhoudend teen die mure van die kelder slaan en met nostalgie deur die vroue onthou word, verwys na Jung se kollektiewe onderbewussyn, waar die mens ewig aan die voorgeslagte verbind is. Die drie vroue word dus aspekte of argetipes wat saam die self vorm. Die kelder is dan ’n vertrek wat tradisioneel die argetipe is van die persoonlike onderbewuste. Deur middel van ’n wedergeboorte kan die self dan weer terugkeer tot die geheel, iets wat aan die einde wel gebeur wanneer die Ou Vrou oënskynlik sterf en dan weer in die arms van die Meisie (die argetipiese simbool van wedergeboorte) haar bewussyn herwin.