cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaapstad
Die bruin en swart woonbuurte in die Kaapse Vlaktes
Gedurende die tydperk van rasseskeiding in Suid-Afrika is talle swart en ander bewoners, ongeag hulle sosiale status, uit hul woongebiede in die stadsentrum verban en na die Kaapse Vlaktes verskuif. Weereens is inheemse bewoners verdring om plek te maak vir die slagoffers van apartheid. Die nuwe woonbuurte het hoofsaaklik uit baie eenvoudige klein huise met gewoonlik twee of drie vertrekke bestaan. Die verblyf in hierdie swart woonbuurte was aan 'n werkspermit gekoppel, en inwoners sonder geldige permitte, veral vroue en kinders, is gereeld deur die owerhede na landelike gebiede in die swart tuislande verskuif.
Die huidige bruin en swart woonbuurte van Athlone, Mitchells Plein, Kruispad (Crossroads), Langa ("Son"), Gugulethu ("Ons Trots"), Khayelitsha ("Ons Nuwe Tuiste"), Bonteheuwel, Elsiesrivier en baie ander behels nog steeds 'n groot persentasie informele behuising met 'n geskatte twee miljoen bewoners. Slegs vier van hulle word merendeels deur swartes bewoon, terwyl die res hoofsaaklik kleurlinge huisves. Langa is die oudste swart woonbuurt in Kaapstad, en Gugulethu met 300 000 bewoners een van die grootstes in Suid-Afrika. Gugulethu het in die tydperk van rasseskeiding as 'n tuiste vir swart trekarbeiders uit die Oos-Kaap ontstaan en het verskeie kere nuus gemaak weens politieke onluste en sinlose geweldpleging. Die "Gugulethu-Sewe" was sewe swart aktiviste wat op 3 Maart 1986 by 'n padblokkade deur die polisie gestop en doodgeskiet is. Die moord op Amy Biehl, 'n jong Amerikaanse student en aktivis wat haarself vir maatskaplike verandering in Suid-Afrika beywer het, het op 25 Augustus 1993 wêreldwyd mense geskok.
In die laat 20ste eeu is met die oprigting van steenhuise en die bou van teerpaaie begin, en aan steeds meer inwoners word basiese dienste soos busdienste na die binnestad, riolering, vullisverwydering en elektrisiteit verskaf. Grootskaalse binnelandse migrasie en die hoë bevolkingsgroei bly egter steeds ernstige vraagstukke wat daartoe lei dat voortdurend nuwe plakkerskampe met informele behuisings ontstaan. Selfs Mitchell's Park, 'n bruin woonbuurt wat in die 1980's as 'n nuwe tuiste en modelstad vir voormalige bewoners van krotbuurte naby die stadsentrum opgerig is, het vanweë sy beter behuisingstandaarde talle mense gelok wat plaaslike huurgelde meestal nie kan bekostig nie.
Die Kaaps-Hollandse boustyl
Aangesien die oorspronklike halfronde Khoikhoi-huise vanweë hul verganklike bouwyse met materiale soos jong bome en grasmatte nie bewaar gebly het nie, begin die argitektoniese geskiedenis van bewaarde Wes-Kaapse boustyle eers met die aankoms van Europese setlaars en hul Kaaps-Hollandse styl wat teen die einde van die 17de eeu sy kenmerkende eienskappe ontwikkel het.
Die elegante witgekalkte Kaaps-Hollandse huise en plase met hul kenmerkende groen deure en vensters is voortreflik by die verruklike Kaapse landskap met sy blou berglandskappe, wingerde en bloeiende tuine aangepas. Alhoewel die Kaapse boustyl Europees-Hollandse wortels het, is dit deur die plaaslike boumeesters verder ontwikkel om harmonies met die natuurlike omgewing te versmelt. Hul ontwerpe was simmetries, prakties en eenvoudig en van binne veral gerieflik. Die argitekte het daarnaas ook rekening gehou met die Mediterreense klimaat van Kaapstad – die dik, spierwit mure het as uiters geskikte teenvoeters teen temperatuurskommelinge gedien. Die gewels het die ingang teen reën en – in die geval van 'n brand – teen brandende riet, wat vanaf die dak sou val, beskerm.
Vanweë die groot afstande tussen nedersettings en plase was reisigers gewoonlik aangewese op die gasvryheid van boere, en die Kaapse boustyl weerspieël hierdie karaktertrek met sy ruim onthaalvertrekke en kombuise. Die ontwerpe het daarnaas ook tred gehou met die ekonomiese ontwikkeling van die Kaapkolonie. Terwyl die vroeë geboue nog reghoekig was en van twee eenvoudige gewels en 'n stoep voorsien is, getuig die pragtige middelgewels van latere bouwerke van die Kaapse gemeenskap se groeiende welvaart. Die eerste gewels is in driehoekvorm gebou, maar het gedurende die 18de eeu geleidelik hul swierige, kronkelende en tipies Kaapse vorm gekry.
Houtluike voor die vensters het die kosbare donker meubels en tapyte teen die felle sonlig beskerm. Baie huisingange is van tweedelige sogenaamde staldeure voorsien waarvan die onderste gedeelte vasgesit kon word om te voorkom dat vee die huis kon binnestap.
Die ontwerpe van huise en plase het algaande toenemend gesofistikeerd geword; die oorspronklike reghoekige ontwerp is verder ontwikkel tot T-, U- en H-plattegronde. Kaapstad se stadhuise het dikwels oor 'n geplaveide binnehof beskik wat soms met 'n tuinpoel verfraai is. Eikebome, wat in die plaaslike klimaat goed aard en vinnig groei, is voor die huise aangeplant as 'n natuurlike beskerming teen die somerhitte. Die Europese barok-boustyl het plaaslike boumeesters geïnspireer tot uiters swierige gewels met pragtige reliëfs.
Talle Kaaps-Hollandse huise staan tans as musea en monumente oop vir die publiek soos die bekende 18de-eeuse Koopmans-de Wet-huis in Kaapstad se Strandstraat wat op 10 Maart 1914 as die eerste privaat stadhuis in Suid-Afrika in 'n museum omgeskep is. Sy fasade is moontlik deur die argitek Louis Thibault en die beeldhouer Anton Anreith geskep, maar geen bron staaf dié aanname nie. Die meubilering dateer uit die laat 18de en vroeë 19de eeu.
Die Georgiaanse, Victoriaanse en Art déco-boustyl
Saam met die Britse bewind het ook die Georgiaanse boustyl met sy kenmerkende verdiepinghuise in die vroeë 19de eeu na die Kaap gekom en is weereens as Kaaps-Georgiaanse boustyl by die plaaslike omstandighede aangepas. Die Bertram-huis, tans 'n museum, is 'n tipiese voorbeeld van laat-Georgiaanse argitektuur met sy geelbruin klinkersteen en eenvoudige fasade waar 'n voorgewel oor die ingang die enigste argitektoniese versiering vorm.
Die Regentskapstyl (1811–1820) was nog steeds op die Georgiaanse stylelemente gegrond, maar het nogtans meer aandag aan kunsvolle versierings soos tralies van smeed- en gietyster om die balkonne, soortgelyke relings en boligte met uitgesnyde houtrame. Gietyster was ook gedurende die Victoriaanse periode (1837–1901) gewild, net soos dakke van sinkplate.
Die 20ste eeu
Net soos elders in die wêreld was sommige bouprojekte van die 20ste eeu ook in Kaapstad nie met oorsigtigheid beoordeel nie: Die natuurskoon van strandgebiede is deur wolkekrabbers ontsier. 'n Snelweg naby Buitengracht is in die 1960's begin, maar het steeds onvoltooid gebly. Die Disa Park-torings, drie geboue met woonstelle, is nog 'n voorbeeld van 'n onnodige ontwikkeling. Alhoewel die plaaslike owerheid die bou van nuwe huise in bepaalde sensitiewe gebiede beperk en 'n maksimale aantal verdiepings vasgelê het, het ontwikkelaars in die 1960's nogtans daarin geslaag om die wette te omseil en die panorama van Duiwelspiek, 'n bergspits in die stadsbuurt Vredehoek, met drie wolkekrabbers te ontsier wat in die plaaslike volkstaal as Tampon-torings bekend staan. Soortgelyke wolkekrabbers bedreig die natuurskoon van plekke soos Blouberg. Tipiese voorbeelde van argitektuur uit die sewentigerjare is die Goue Akkersentrum en die Burgersentrum se toringblok.
Die eerste demokratiese verkiesing in 1994 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010 in Suid-Afrika het egter tot 'n baie optimistiese houding onder Kapenaars gelei waarvan die restourasie van historiese geboue in die binnestad, nuwe wandellane vir voetgangers en talle nuwe woonhuise met woonstelle vir alle etniese groepe sigbare kenmerke is.
Tafelbaaihawe
Danksy die natuurlike hawe van Tafelbaai staan Kaapstad sedert eeue bekend as die "Herberg by die See". Toe Jan van Riebeeck in 1652 in Tafelbaai voet aan wal gesit het, was daar nogtans niks meer as 'n wydgestrekte baai met vlak sand- en klippiesstrande. Die skepe, wat hier aangedoen het, was aan die onstuimige see blootgestel, en die aflaai en vervoer van goedere was 'n moeilike taak. Skepe het meestal enkele honderd meter van die strand af geanker, en goedere is met roeibote aan land of na die skepe gebring. Die hawegeriewe was oor 'n tydperk van byna tweehonderd jaar ná van Riebeeck se aankoms beperk tot 'n houtkaai, wat in 1656 naby die Kasteel die Goeie Hoop gebou is.
Veral gedurende die Kaapse winterstorms was Tafelbaai geen veilige ankerplek vir skepe nie, en dikwels is die vervoer van goedere dae lank deur ongunstige weerstoestande belemmer. Baie goedere en bote het in die baai verlore gegaan kort voordat hulle kon aandoen. Eers in 1743 is die VOC se winterhawe na Simonstad in die Valsbaai verskuif. Hierdie ankerplek was veilig, maar die vervoer van goedere met perdekarre het meer as drie ure geneem.
Die houtkaai voor die kasteel, wat dikwels beskadig of selfs verniel is, is eers teen die begin van die 19de eeu deur 'n klein steenkaai vervang. Die Kaapse storms het nogtans steeds tot verliese gelei. Gedurende 'n hewige storm in die najaar van 1865 het binne enkele dae 18 skepe in Tafelbaai vergaan, terwyl ander beskadig is. Hierdie ramp het die aanleiding tot die bou van 'n berskemde hawebekken gegee. Oor 'n tydperk van drie jaar is nuwe land in die hawe aangewin, en die Alfred-bekken het ontstaan.
As gevolg van die Tweede Vryheidsoorlog en die ontdekking van goud- en diamantvelde het die hawe van Kaapstad teen die einde van die 19de eeu steeds belangriker geword. Die geriewe is uitgebrei, en in 1905 is die Victoria-bekken ingewy. In die periode tussen 1935 en 1945 is met die landaanwinningsprojekte voortgegaan, en sodoende het die Foreshore met 'n oppervlakte van sowat 2,5 vierkante kilometer en die Duncan-dok ontstaan. Die Kasteel van Goeie Hoop, wat aanvanklik vlakby die see geleë was, is deur die landaanwining meer as een kilometer landinwaarts verskuif. Tot in 1960 het die nuwe Ben Schoeman-dok die ou Alfred- en Victoria-bekkens vervang wat daarna geleidelik verval het.
Die hawe het twee keer in sy geskiedenis 'n groot strategiese rol gespeel. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het meer as 400 skeepskonvooie met ses miljoen soldate in Kaapstad se hawe aangekom, en sowat 13 000 skepe is in sy werwe herstel.
Tydens die Suez-krisis in die jaar 1973 is die Suezkanaal gesluit, en skepe op pad na Europa en die ooskus van Amerika het die Kaapse roete gebruik wat 'n groot toeloop van skepe in Tafelbaaihawe beteken het. Tans is Kaapstad die grootste van die vier beduidende hawens in die land en hanteer jaarliks sowat agt miljoen ton seevrag.
Aangesien Tafelbaaihawe met sy totale wateroppervlak van 112,7 hektaar veral die Wes-Kaap bedien, is hy gespesialiseer op die uitvoer van plaaslike produkte. Die grootste voorverkoelkompleks in Suid-Afrika hanteer die land se uitvoere van sagte vrugte. Daarnaas is geriewe soos droogdokke (die Sturrock-droogdok is die grootste in die suidelike halfrond met afmetings van 360 x 47,5 x 13,7 meter) en dryfdokke beskikbaar. Die hawe beskik sedert die sewentigerjare ook oor 'n diepseehouereindpunt met vyf bekkens.
Groote Schuur-hospitaal
Die Groote Schuur-hospitaal is een van die leidende hospitale ter wêreld en het baanbrekerswerk met onder meer die eerste hartoorplanting gedoen, wat hier in Desember 1967 deur prof. Christiaan Barnard uitgevoer is.
Die ongewone naam is van 'n groot pakhuis afgelei, wat deur die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie in 1657 op die perseel van die huidige hospitaal opgerig is. Die oorspronklike Groote Schuur-hospitaal is op 31 Januarie 1938 geopen.
Kaapstad Internasionale Lughawe
Die Kaapstad Internasionale Lughawe, die tweede grootste in die land na O.R. Tambo Internasionale Lughawe in Johannesburg, lê sowat 22 kilometer oos van die middestad. Die volume van lugverkeer het sedert die jaar 1994 aansienlik toegeneem. Tans is daar jaarliks sowat 80 000 vliegtuie wat in Kaapstad aankom of vertrek, met sowat vyf miljoen passasiers.
Paaie
Kaapstad is per pad baie goed met die res van Suid-Afrika verbind. Die N1-nasionale pad begin in Kaapstad se middestad en is 'n snelweg verby Bellville, Paarl en deur die Hugenotetonnel na die binneland. Die N2-nasionale pad begin ook in die middestad en verbind Kaapstad met die groot kusdorpe soos Mosselbaai en Port Elizabeth. Die pad is 'n snelweg en gaan oor die Overberg via Sir Lowryspas. Die N7 verbind Kaapstad met Namibië en die noorde van Wes-Kaap.
Stadsregering
Kaapstad maak in administratiewe opsig deel uit van die Stad Kaapstad, 'n metropolitaanse munisipaliteit. Die stad word deur 'n stadsraad met 210 lede geadministreer, wat aan 'n uitvoerende raad met 28 lede verantwoordelik is. Die administratiewe en politieke leierskap word deur die stadsbestuurder (tans Achmat Ebrahim) en die uitvoerende burgemeester (tans Geordin Hill-Lewis) uitgeoefen.
Vir verkiesingsdoeleindes is Kaapstad in 105 stemdistrikte verdeel waar een lid van die stadsraad regstreeks verkies word, terwyl die ander 105 setels volgens proporsionele partylyste aan suksesvolle kandidate toegeken word. Die uitvoerende burgemeester word deur die stadsraad verkies.
Voordat Kaapstad se plaaslike stadsregering in die sogenaamde unistad verenig is, het dit uit ses plaaslike administrasies bestaan, en talle funksies van die huidige unistad is nog steeds volgens die ou administrasies verdeel. Hierdie administrasies het bestaan uit Kaapstad (met die Stadskom, die Atlantiese Seekus en die suidelike voorstede Pinelands, Langa en Mitchell's Plein), die Suidelike Skiereiland (met Houtbaai, Wynberg, Constantia, Vishoek, Kommetjie, Noordhoek en Simonstad), die Blaauwberg-gebied (met Milnerton, Tafelsig en Bloubergstrand), Tygerberg (met Durbanville, Bellville en Khayelitsha), Oostenberg (met Kraaifontein, Brackenfell, Kuilsrivier, Blue Downs en Eersterivier) en Helderberg (met Somerset-Wes, Strand en Gordonsbaai). Daarbenewens maak die afgeleë Prins Eduard-eilande (bestaande uit Prins Eduard-eiland en Marion-eiland) in die suidelike Indiese Oseaan administratief deel uit van die Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit.
Munisipale verkiesing in 2011
Die Demokratiese Alliansie (DA) domineer die afgelope dekade die Kaapstadse politiek, met die ANC as die amptelike opposisie. In 2011 het die DA daarin geslaag om 'n volstrekte meerderheid te behaal toe hy 135 van die 200 setels in die stadsraad verower het.
Munisipale verkiesing in 2016
In 2016 het die DA sy volstrekte meerderheid verdedig toe hy 154 van die 231 setels in die stadsraad verower het.
Munisipale verkiesing in 2021
In 2021 het die DA se aandel stemme vir die eerste keer 'n afname getoon toe hy 135 van die 231 setels in die stadsraad verower het.
Internasionale betrekkinge
Die opening van 'n Amerikaanse konsulaat in Kaapstad in 1799 – die vyfde diplomatieke sending van die VSA op die vasteland van Afrika – was die beginpunt van amptelike betrekkinge tussen die twee lande. Naas die huidige Amerikaanse ambassade in Pretoria (wat gedurende die Suid-Afrikaanse parlementêre seisoen in Kaapstad werksaam is) is daar Amerikaanse konsulate-generaal in Kaapstad, Johannesburg en Durban.
Demografie
Volgens die sensus van 2001 het die metropolitaanse gebied van Kaapstad 2 893 251 inwoners en 'n bevolkingsdigtheid van 1 158 per km². Van die stad se bevolking is 48,13 persent kleurlinge, 31,68 persent swartes, 18,75 persent blankes en 1,43 persent Asiërs. Die persentasie buitelanders is volgens amptelike statistieke van die 2001-sensus met minder as twee persent relatief klein. Volgens skattings bly sowat 30 000 Duitsers permanent in Kaapstad. Daarnaas het 'n kwart van alle burgers met 'n Italiaanse paspoort in Suid-Afrika (sowat 10 000 persone) hulle hier gevestig.
Afrikaans is die belangrikste huistaal in die stad wat deur 41,4 persent van sy bewoners gebesig word. Die twee ander groot huistale is Xhosa (28,7 persent) en Engels (27,9 persent).
Islamitiese gemeenskap
Kaapstad huisves die oudste gemeenskap van Moslems in Suid-Afrika. Enkele jare na die stigting van die Moederstad is in 1667 onder die gesag van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie die eerste Maleiers as slawe van Nederlands-Indië na die Nederlandse Kaapkolonie gebring. Hulle het 'n groot invloed op die Suid-Afrikaanse kookkuns en die ontstaan van Afrikaans uitgeoefen. Die Bo-Kaap het vanaf die 18de eeu tot die kulturele sentrum van die Kaapse Maleiers ontwikkel, nadat hulle uit slawerny vrygelaat is. Vandag bly omtrent 166 000 Kaapse Maleiers rondom Kaapstad, waarvan die oorgrote meerderheid Moslems is en Afrikaans praat. Nes hul moskees is die Kaapse Maleiers vir die vyf kramats rondom Kaapstad bekend wat as as heiligdomme vir oorledene persoonlikhede dien. Van die kramats is dié van sjeik Yusuf van Gowa in Macassar, die kramate van Tuan Sayeed Alawie en sjeik Mohammed Hassan Ghaibie op Seinheuwel, die kramat van sjeik Abdurachman Matebe Shah in Constantia en die kramat van Sayed Abduraghman Motura op Robbeneiland.
In Kaapstad kom honderde Moslems tydens die laaste aand van Ramadan in Seepunt bymekaar om na die maan te kyk. Dié byeenkoms bring mense van alle vlakke van die samelewing bymekaar en elkeen bring iets saam om dit met ander tydens die breek van die vas te deel. Die Maghrib- of sonsondergebed word gemeenskaplik gedoen en die formele maansienresultate word bekend gemaak.
Eid-oel-Fiter word gevier deur in die oggend eers die moskee vir die Eidgebed by te woon. Vervolgens word gesinne en bure besoek. Kinders ontvang geskenke en geld van ouer lede van die gesin, verwante en bure. Die meeste mense dra nuwe klere met helder kleure, terwyl koekies, koeke, samoesas, pasteie en terte vir besoekers aangebied word. Middagete word gewoonlik in gesinsgroepe geniet.
Joodse gemeenskap
Jode is reeds sedert 162 deel van die Moederstad se bevolking, hoewel hulle nie godsdiensvryheid geniet het onder die Nederlandse bewind tot 1803 nie. Die Joodse bevolking het toegeneem van sowat 20 siele in 1820 tot meer as 25 000 in die 1980’s, maar weens emigrasie intussen afgeneem tot sowat 17 000, ’n kwart van alle Jode in Suid-Afrika en naas Johannesburg verreweg die grootste gemeenskap.
Kaapstad en Suid-Afrika se eerste Hebreeuse gemeente is in 1841 gestig, ’n week nadat 17 Joodse mans die eerste Ortodokse diens in die Kaapkolonie gehou het. Die eerste diens is op 26 September 1841 in ’n privaat woning, Helmsley Place gehou, wat vandag deel vorm van die Mount Nelson-hotelperseel. Agt jaar later is die eerste sinagoge ingerig langs die parlement en eerw. Isaac Pulver was die eerste geestelike leier. Teen 1863 het die gemeente so aangegroei dat ’n nuwe perseel nodig was, wat ingewy is in wat vandag die Joodse Museumkompleks is. In 1905 is ’n selfs groter gebou opgerig as die huidige Groot Sinagoge (Tuine-shul), langs die Ou Shul. Ook in 1905 het Kaapstad sy eerste Joodse burgemeester in die persoon van Hyman Liberman, ook die president van die gemeente, gekry. Eerw. Alfred Bender het in 1895 na Suid-Afrika gekom om die gemeente te lei en sou 42 jaar lank as rabbi optree.
Kaapstad se Joodse gemeenskap is betreklik homogeen, want sowat 80 persent van die lede is van Litause herkoms. Dieselfde persentasie is Ortodoks en die res Hervormd. Die stad het 12 Ortodokse sinagoges en twee Hervormde tempels. Die Groot Sinagoge of Tuine-shul – die Kaapse Hebreeuse Gemeente, is in 1905 ingewy en die oudste aktiewe gemeente in Suid-Afrika. Dis naasaan die vorige sinagoge geleë, nou die Joodse Museum. Die Tuine-shul is gebou in die Egiptiese herlewingstyl en bied sitplek aan 1 400 aanbidders. Die Groen- en Seepuntse Hebreeuse Gemeente het meer as 2 000 lidmate en is die grootste Joodse gemeente in Afrika. ’n Derde noemenswaardige Joodse gemeente in die Claremontse sinagoge. Daar is ook enkele klein Lubavitch en Sefardiese sinagoges. Hoewel die meeste van die Kaap se Jode tot die Ortodokse sinagoges behoort, kom die meeste nie die godsdiensvoorskrifte streng na nie.
Byna 80% van al Kaapstad se Joodse kinders is ingeskryf aan een van die Joodse dagskole, wat strek van voorskools tot hoërskool. Die Herzlia-skole maak voorsiening vir al 12 grade, terwyl daar ook drie ander laerskole is van wie die meeste Ortodoks is. Die Hoërskool Herzlia, in Highlands Estate bo die middestad, het in 2017 650 leerders van gr. 7 tot gr. 12 gehad, van wie in die hoogste drie grade net 18 Hebreeus as tweede addisionele taal geneem het. Herzlia Highlands Primary School, ook in Highlands Estate, het 359 leerders gehad, die Laerskool Herzlia in Constantia 174 en die Laerskool Herzlia Weizmann in Seepunt 291, al drie net tot gr. 6. Cape Town Torah High het in 2017 27 leerlinge van gr. 7 tot 12 gehad. In Kampsbaai het die Phyllis Jowell Jewish Day School onderrig aan 121 laerskoolleerders gebied.
Die Jodeslagting en Sionisme is van die uiterste belang vir die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap. Die gemeenskap het suksesvol by die regering aangedring op die onderrig van die Holocaust in alle openbare skole en het onlangs die Kaapstase Holocaust-sentrum gebou, die enigste Holocaust-sentrum in Afrika. Jode betoon hul Sionisme deur filantropie. Die Kaapse Joodse gemeenskap skenk meer aan Israel per kop as enige ander Joodse gemeenskap ter wêreld. Hoewel die meeste Kapenaars Sionisme afkeur, beïnvloed dit nie hul houding jeens Kaapse Jode nie. Trouens, talle Jode het ’n sterk verhouding met die plaaslike regering. Vooraanstaande politieke figure woon dikwels Joodse geleenthede by, ondanks hul kritiek op Israel. Kaapstad se gemeenskap is nogtans nie heeltemal bestand teen geweld en Antisemitisme nie. In 1997 is petrolbomme na die huise van gemeenskapslede gegooi en in Desember 1999 is ’n bom gegooi na een van die Kaap se sinagoges. Niemand is in dié voorval beseer nie. Streng veiligheidsmaatreëls word by sinagoges gehandhaaf.
Ekonomie
Kaapstad is die ekonomiese sentrum van die Wes-Kaap. Naas sy belangrike rol as die grootste nywerheidstad van die provinsie trek Suid-Afrika se Moederstad ook voordeel uit die vinnig groeiende toerismebedryf. Die Wes-Kaap is nou die belangrikste toeristebestemming in Suid-Afrika, en meer as een miljoen oorsese toeriste het Kaapstad in die jaar 2002 besoek. Die toerismebedryf genereer tans byna tien persent van die Wes-Kaap se bruto binnelandse produk en het 'n tiende van sy werknemers in diens.
Kaapstad se hawe en sy internasionale lughawe dien as 'n uitvoersentrum vir die landbouprodukte van die Wes-Kaap, veral vrugte, wyn en blomme. Die provinsie verteenwoordig meer as 'n kwart van Suid-Afrika se landbouinkomste en meer as die helfte van sy uitvoere na oorsese bestemmings.
Toerisme
Alhoewel een van Kaapstad se byname, Slaapstad, na die beweerde rustige lewenstyl van sy bewoners verwys, kan dit intussen ewe goed as 'n sinoniem vir die florerende plaaslike hotelbedryf gebruik word wat 'n groot aantal kamers oor alle prysklasse heen bied. Talle gerestoureerde villa's, wat die stylvolle smaak van hul eienaars weerspieël, bied daarnaas bed-en-ontbyt-akkommodasie en het saam met die Kaapse gasvryheid tot die uiters suksesvolle ontwikkeling van die toerismebedryf bygedra.
Talle plaaslike restourante en winkels is in en rondom die Victoria & Alfred Waterfront gekonsentreer wat intussen jaarliks 25 miljoen in- en uitheemse besoekers lok. Om ook die binnestad meer aantreklik vir toeriste en sakemanne te maak, is die oprigting van 'n nuwe kasinokompleks in V&A Waterfront teen 'n koste van 1,8 miljard ZAR aan die bou van 'n kanaal gekoppel wat plesierbootsritte vanaf die hawe tot by die noordelike stadsentrum en die ArtsCape-teaterkompleks moontlik sal maak.
Kaapstad staan bekend vir sy respek teenoor gay en lesbiese mense en het tot een van die gewildste internasionale bestemmings vir LBGT ontwikkel.
Victoria & Alfred Waterfront
Victoria & Alfred Waterfront lê noord van die stadsentrum en was vroeër 'n verwaarloosde hawebuurt. Dit is vernoem na prins Alfred, die tweede seun van die Britse koningin Victoria, wat hier in 1860 die hoeksteen vir 'n hawehoof gelê het. Ook die eerste hawebekken is in 1870 na hom vernoem, terwyl die tweede bekken uit die jaar 1905 die naam van sy moeder dra.
Die oudste, westelike deel van Kaapstad se hawe was reeds vanaf 1975 vanweë die toenemende waterdiepte van moderne skepe nie meer geskik vir die hawebedryf nie, en die geriewe het begin verval.
Omstreeks 1985 het die stadsregering besluit om nuwe lewe in die ou hawebuurt te blaas en in 1988 is die Victoria and Alfred Waterfront Company in samewerking met die haweadministrasie gestig wat 'n konsep vir die restourasie van die historiese geboue ontwikkel en erwe aan beleggers verpag het. 'n Ou stoorhuis is tot 'n winkelsentrum omgeskep, die pomphuis huisves tans restourante, en 'n voormalige gevangenis dien as hotel.
Die projek het tot een van Suid-Afrika se suksesvolste beleggings ontwikkel. Die Waterfront-gebied is intussen met jaarliks sowat 22 miljoen besoekers die gewildste toeristetrekpleister in die Wes-Kaap en die hele Suid-Afrika asook 'n spilpunt van Kaapstad se naglewe, met sowat vierhonderd winkels, tagtig restourante en kroeë, en rolprentteaters. Vuurwerke en opelugkonserte vind gereeld hier plaas.
Vanaf September 2001 is die Waterfront in 'n suidoostelike rigting uitgebrei. Rondom die historiese kloktoring is die nuwe Clock Tower Centre opgerig – 'n nuwe winkelsentrum met restourante en reisagente. Die nuwe geboue is in argitektoniese opsig harmonies tot die kloktoring en die ou stoorhuise ingepas. Gedurende die boubedrywighede is die bouvalle van 'n ou VOC-vesting opgegrawe wat eweneens in die kompleks geïntegreer is. Vlakby die Clock Tower Centre lê die Nelson Mandela Gateway, die vertrekpunt vir skepe wat toeriste na die voormalige gevangeniseiland Robbeneiland neem.
'n Londense ateljee, Heatherwick Studio, het een van Kaapstad-hawe se historiese graansilogeboue, Silo nr. 1 wat in 1924 opgerig is, omgeskep tot 'n moderne gebou wat sedert 2017 die Zeitz Museum of Contemporary African Art (MOCAA) en 'n luukse hotel, The Royal Portfolio, huisves. Baie van die silogebou se oorspronklike geriewe het behoue bly, insluitende 42 silindriese stoorsilo's wat uitgehol is om as die museum se groot atrium te dien.
Kuns en kultuur
Kaapstad is naas Johannesburg een van die twee kulturele sentra van Suid-Afrika. Intussen het die Moederstad tot 'n nasionale leier op die gebied van die uitvoerende kunste ontwikkel, waaronder teater, opera, musicals en musiek. Die kulturele lewe van Kaapstad word verbind met satirici soos Pieter-Dirk Uys, Robert Kirby en Mark Banks; die musicals van David Kramer, Taliep Petersen en Marthinus Basson; en die Universiteit van Kaapstad se Teaterskool. Maar ook bekroonde toneelstukke uit Johannesburg soos opvoerings van Athol Fugard, Sue Pam-Grant en Janice Honeyman word in die plaaslike teaters gespeel.
Vanweë die tekort aan befondsing deur die owerhede kan Kaapstad net soos Johannesburg nie met kunsmetropole in ander wêrelddele meeding nie, en daar is byvoorbeeld min musea wat versamelings van eietydse kuns kan vertoon. Nogtans is daar instellings wat dwarsoor die wêreld bekendheid verwerf het.
Teater, opera en ballet
Die grootste teater in Kaapstad, die Kunstekaap-kompleks, het in die Apartheid-era nog as die Nico Malan-teater bekend gestaan en word in die plaaslike omgangstaal dikwels nog Nico genoem. Die kompleks is oorspronklik in 1971 op die Foreshore geopen en behels naas die operahuis 'n groot teatersaal (die Main Theatre) met 540 en die Arena-teater met 140 sitplekke. In sy sale word klassieke en merendeels Engelse toneelstukke, opera's en ballette opgevoer; die klein Arena-teater bied daarnaas opvoerings van eksperimentele en ander moderne toneelstukke aan. Die operahuis kan met soortgelyke instellings in ander wêrelddele meeding en werk onder meer ook met operahuise soos dié van Oslo in Noorweë saam. Die Kaapstadse operahuis bied 1 200 sitplekke en 'n indrukwekkende foyer met 'n ligkroon in die Italiaanse styl. Gedurende die Apartheid-era het die hoofklem op Europese kuns en kultuur geval, maar intussen het die Nico ook begin om meer aandag aan inheemse kulture te skenk.
Die opelug-teater in Maynardville het hom op tonele van William Shakespeare toegespits, terwyl ander teaters soos die Baxter-teater naby die Universiteit van Kaapstad se kampus in Rondebosch, die Theatre on the Bay in Kampsbaai, die Coffee Lounge in Kerkstraat, die Little Theatre in Tuine en talle ander klein en onafhanklike teaters hulle op minder konvensionele toneelkuns en tradisionele Engelse komedies toegespits het. Die Baxter-teater was gedurende die tydperk van rasseskeiding een van min tuistes in Suid-Afrika waar gemengde gehore saam toneel kon kyk.
Kookkuns
As Suid-Afrika se aantreklikste stad vir binne- en buitelandse besoekers het Kaapstad vinnig tot Suid-Afrika se kulinêre hoofstad met 'n internasionale restourant- en koffiehuiskultuur ontwikkel. Die plaaslike sjefs vermeng die veelsydige plaaslike kookkuns en eersterangse bestanddele soos die Kaapse seekos met 'n verskeidenheid internasionale invloede.
Tradisionele resepte van dwarsoor die vasteland van Afrika vorm saam met Europese, Indonesiese en Kaaps-Maleise invloede die basis vir Kaapstad se huidige innovatiewe kookkuns. Visgeregte, wat met suurlemoenbotter, knoffelsous en gebakte aartappels bedien word, raak steeds meer gewild.
Tipies Kaapse nageregte, wat ook elders in Suid-Afrika geniet word, sluit malvapoeding ('n oorspronklik Hollandse spesialiteit wat van melk, suiker, room en appelkooskonfyt berei word) en melktert in. Koeksisters, 'n tradisionele Suid-Afrikaanse lekkerny, het hulle oorsprong in die Kaaps-Maleise kookkuns. Die Kaaps-Maleise koesisters het 'n meer sagte tekstuur as hul Afrikaner-eweknie koeksisters en word met gedroogde kokosneute oorstrooi.
Onderwys
Kaapstad is naas Johannesburg en Pretoria die belangrikste universiteitstad in Suid-Afrika. Die Universiteit van Kaapstad (University of Cape Town, UCT) word selfs as een van die leidende akademiese instellings in Afrika beskou. Sy hoofkampus lê teen die helling van Duiwelskop.
Die Universiteit Stellenbosch, 'n eersterangse histories Afrikaanstalige instelling, lê sowat 60 km van Kaapstad af.
Ander belangrike tersiêre instellings is die Universiteit van Wes-Kaapland in die voorstad Bellville, wat in 1959 as 'n instelling vir kleurling-studente gestig is, maar reeds in die 1980's 'n mate van outonomie bereik en hom as 'n oorwegend Engelssprekende "volksuniversiteit" beskou het, terwyl die persentasie swart studente van slegs 2 ps in 1984 tot 47 ps in 1994 gegroei het; en die Tegnologiese Universiteit van die Kaapse Skiereiland (Cape Peninsula University of Technology), wat deur die samesmelting van die Kaapse Technikon (Cape Technikon) en die Technikon van die Skiereiland (Peninsula Technikon) ontstaan het. Die Graduate School of Business GSB) naby die Victoria & Alfred Waterfront kan met die beste buitelandse skole meeding – as die enigste tersiêre sakeskool wat in die gesiene Britse sakedagblad Financial Times se Global MBA Ranking 2016 geranglys word.
Kaapstad se Engelse taalskole lok sedert die negentigerjare danksy die hoë kwaliteitstandaarde en die stad se reputasie as 'n eersterangse toeristebestemming 'n steeds groeiende aantal buitelandse besoekers.
Kaapstad se roemryke hoërskole, waarvan baie koshuisgeriewe het en dus leerders uit alle dele van die land lok, is onder meer die Hoërskool Westerford, Hoër Seunskool Rondebosch, die Hoërskool Jan van Riebeeck, Hoër Meisieskool Herschel, SACS, Hoër Seunskool Wynberg, Hoër Meisieskool Wynberg, St. Cyprian's, die Hoërskool D.F. Malan en Biskoppe.
Kommunikasie- en mediabedryf
Kaapstad huisves die hoofkwartier van 'n aantal dagblaaie, tydskrifte en drukkerye. Naspers, die grootste mediakonglomeraat in Suid-Afrika, is die uitgewer van onder meer Die Burger, die naasgrootste Afrikaanse dagblad, en Die Son, die grootste Afrikaanse dagblad ter wêreld, maar sy Engelse weergawe, Cape Son, is in 2008 gestaak. Sekunjalo Independent Media gee hier al drie die Engelstalige dagblaaie in die Wes-Kaap uit, die Cape Argus, die Cape Times en die Daily Voice.
Kaapstad beskik daarnaas ook oor 'n groot aantal koerante vir die plaaslike gemeenskappe, waarvan die Athlone News (Athlone), die Atlantic Sun, die Constantiaberg Bulletin (Constantiaberg), die City Vision (Bellville), die False Bay Echo (Valsbaai) die Distrikspos en Helderpos (Helderberg), die Bolander (Boland), die Plainsman (Mitchells Plein), die Sentinel News (Houtbaai), die Southern Mail (Suidelike Skiereiland), die Southern Suburbs Tatler (Suidelike Voorstede), Table Talk (Tafelsig) en Tygertalk (Tygervallei/Durbanville) die grootste Engelstaliges is.
Die belangrikste streekkoerante in Afrikaans is die Landbou-Burger en die Tygerburger. Die Helderbergse koerante Distrikspos en Helderpos, asook die Bolander, word tweetalig in Engels en Afrikaans uitgegee. Vukani, wat op die Kaapse Vlaktes verskyn, word in Xhosa uitgegee.
Kaapstadse Boekeskou
Die skou, wat by die Kaapse Internasionale Konvensiesentrum aangebied word, is daarop gemik om die lees van boeke in Suid-Afrika te bevorder. Veral skoolboeke sal voordeel kan trek uit groter oplae en die daarmee gepaardgaande laer pryse. Daar is na ramings sowat 500 000 mense in Suid-Afrika – uit 'n bevolking van meer as veertig miljoen – wat gereeld boeke lees.
Sport
Kaapstad se gewildste sportsoorte volgens deelname is krieket, sokker, swem en rugby. In rugby huisves Kaapstad die Westelike Provinsie wat op Kaapstad-stadion speel en in die Curriebeker meeding. Daarbenewens vorm spelers van die Westelike Provinsie die grondslag vir die Stormers in die Suidelike Halfrond se Superrugbytoernooi wat deur spelers van Boland in Wellington aangevul word. Kaapstad huisves gereeld die Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan, die Springbokke, en het wedstryde tydens die Rugbywêreldbeker 1995, insluitende die openingswedstryd, maar ook die halfeindstryd tussen Nieu-Seeland se All Blacks en Engeland se Roses waartydens Jonah Lomu vier drieë gedruk het, aangebied. Die Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU), die beheerliggaam vir rugby in Suid-Afrika, is in Kaapstad gesetel.
Sokker is ook gewild. Twee Kaapstadse sokkerspanne ding in die Premier Sokkerliga (PSL), Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, mee. Hulle is Ajax Kaapstad, wat gevorm is deur die 1999-samesmelting van die Sewe Sterre en die Kaapstadse Spurs, en die Cape Town City FC. Kaapstad het ook verskeie wedstryde tydens die FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010, insluitende 'n halfeindstryd, aangebied. Die Moederstad het hiervoor 'n nuwe 70 000-stadion (Kaapstad-stadion) in die Groenpuntgebied opgerig.
In krieket het die Kaapse Kobras Kaapstad op Nuweland-krieketveld verteenwoordig. Die span het uit die samesmelting van die Westelike Provinsie-krieket en die Boland Krieket-spanne ontstaan en in die Supersport- en die Standard Bank-beker-reekse meegeding. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind. Die Nuweland-krieketveld is 'n toetskrieketstadion en huisves gereeld internasionale krieketwedstryde van die Proteas, Suid-Afrika se nasionale krieketspan. Byvoorbeeld is vyf wedstryde tydens die Krieketwêreldbeker 2003 en nege wedstryde tydens die T20I-wêreldbeker 2007 hier gehou.
Kaapstad het al Olimpiese aspirasies gehad. Onder ander was Kaapstad in 1996 een van die vyf kandidaatstede op die Internasionale Olimpiese Komitee se kortlys vir die Olimpiese Somerspele 2004. Die spele is eindelik aan Athene, Griekeland, toegeken en Kaapstad het in die derde plek geëindig. Daar was ook spekulasie dat Kaapstad die keuse van die Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee was as Suid-Afrikaanse kandidaatstad vir die Olimpiese Somerspele 2020. Aan die einde is egter Tokio, Japan, as gasheer vir die spele aangewys.
Besienswaardighede
Ander belangrike besienswaardighede is:
Susterstede
• 3
Bronne
Indien in die betrokke teksgdeeltes geen ander bronne of verwysings vermeld word nie, het die volgende gedrukte media of webwerwe as hoofbronne gedien:
Thomas Orr
Thomas Orr (1857 – 1937) was 'n Suid-Afrikaanse kabinetsminister. Hy is in 1857 in Armagh, Ierland, gebore. Hy sluit by die Britse staatsdiens aan in die departement van finansies en word in 1902 Ouditeur-generaal van Natal. Met Uniewording in 1910 tree hy af en word L.V. vir Pietermaritzburg-Noord. Hy was van 1917 tot 1920 minister van Finansies. Hy is in 1937 oorlede.
Rasmus Hammerich
Rasmus Hammerich (gebore 27 Junie 1975) is 'n Deense akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Ækte vare (2014), A Horrible Woman (2017), en Before the Frost (2018), en in die televisiereeks Bron/Broen (2011).
Royal Bafokeng-nasie
Die Royal Bafokeng-nasie is die etniese tuisland van die Fokeng-mense (Sotho: Bafokeng, letterlik "mense van die dou" of "mense van die gras"), 'n Tswana-sprekende tradisionele gemeenskap in die Noordwes-provinsie van Suid-Afrika. Dié nasie se hoofstad is Phokeng en konings of leiers staan as Kgosi bekend. Tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010 het die Royal Bafokeng-nasie veral as eienaar van die Royal Bafokeng-stadion, waar ses wedstryde gespeel is, bekend geword.
2021 Formule Een-seisoen
Die 2021 FIA Formule Een-seisoen is 'n topwedrenreeks vir Formule Eenmotors. Dit was die 72ste bestaansjaar van Formule Een. Die seisoen het uit 22 Grands Prix-wedrenne te bestaan, die meeste in een seisoen.
Lewis Hamilton was die heersende wêreldbestuurderskampioen, en Mercedes die verdedigende wêreldkampioen vir vervaardigers nadat hulle beide hulle 7de wêreldkampioenskapstitel in 2020 verower het.
Vlag van Tsjad
Die nasionale vlag van Tsjad is op 6 November 1959 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n vertikale driekleur in ewe wye bane in (van vlagpaalkant) blou, geel en rooi.
2021 Formule Een-seisoen
Inskrywings
Die volgende spanne en renjaers het aan die FIA Formule 1-Wêreldkampioenskap van 2021 deelgeneem:
Vlag van Tsjad
Simboliek
Die kleure op die vlag van Tsjad stel elk iets anders voor: blou stel die lug en die waters in die suide voor, geel stel die son en die woestyn in die noorde voor en rooi stel die heldhaftigheid in die stryd om nasionale bevryding voor.
2021 Formule Een-seisoen
Kalender en uitslae
Die volgende Grands Prix is vir die 2021 Formule Een-Wêreldkampioenskap gekontrakteer:
Vlag van Tsjad
Ontwerp
Die vlag van Tsjad is gebaseer op die vlag van Frankryk en is ’n kombinasie van die kleure van die Franse vlag (rooi, wit en blou) en die Pan-Afrika kleure (rooi, geel en groen). Die vlag is presies dieselfde as die vlag van Roemenië.
Kleure
Die kleurskema word hieronder gelys:
Aucklandparkse Laerskool
Die Aucklandparkse Laerskool was van 1923 tot 1992 ’n primêre Afrikaansmedium-staatskool in die Johannesburgse voorstad Auckland Park, aan die grens van Melville.
Weens ’n afname in die loop van die 1980’s en vroeë 1990’s in albei skole se leerdertal is besluit om die skole in ’n parallelmediumskool te kombineer. So het die leerders en onderwysers van die Aucklandparkse Laerskool, in Eerste Laan oorkant die Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord, op 2 Augustus 1992 oorgeskuif na die perseel van Melville Primary School, in Tweede Laan, 'n hanetree van die NG kerk Melville af.
’n Kompetisie is onder die leerders gereël om ’n naam vir die skool te kies en die gewildste voorstel was Melpark, ’n samestelling van die twee vorige name. Daarna het 'n skool vir minderbevoorregte leerders met spesiale behoeftes, Sparrow, die Aucklandparkse skoolgebou oorgeneem.
Die Laerskool Melpark Primary School het net sowat agt jaar as parralelmediumskool bestaan, want teen 2000 het die Afrikaanse leerders sodanig afgeneem dat dié onderrigmedium afgeskaf is. Sedertdien is die skool Engelsmedium en die leerders hoofsaaklik swart.
.sm
.sm is die Internettopvlakdomein vir San Marino.
Eksterne skakels
Toppdomän
Jan Hooks
Jan Hooks (23 April 1957 – 9 Oktober 2014) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Pee-wee's Big Adventure (1985), Batman Returns (1992), en Coneheads (1993), en in die televisiereeks 3rd Rock from the Sun (1996).
Leyton
Leyton is 'n buurt in die Londense administratiewe distrik Waltham Forest. Dit is 10 km (6,2 myl) noordoos van Charing Cross geleë en grens aan Walthamstow en Leytonstone; Stratford in Newham; en Homerton en Lower Clapton in Hackney. 'n Deel van die Queen Elizabeth Olympic Park, waar wedstryde van die Olimpiese Somerspele 2012 gehou is, is in Leyton geleë, net soos die Velopark-stadion wat vir Olimpiese fietsry-items aangewend is en waar die UCI BMX Supercross World Cup ook al vantevore aangebied is, en Leyton Orient Football Club, alhoewel die gebied oorwegend residensieel is. Dit bestaan hoofsaaklik uit Victoriaanse en Edwardiaanse terrashuise wat tussen 1870 en 1910 ontstaan het, met enkele moderne behuisingsprojekte daartussen.
Die tradisionele vrugte- en groentemark Spitalfields Market, wat deur die City of London bestuur word, is in 1991 na Leyton verskuif waar dit bekendstaan as New Spitalfields Market. Vroeg in 2019 het die Court of Common Council, die City of London Corporation se hoof besluitnemende liggaam, planne bekendgemaak waarvolgens die mark saam met die Billingsgate-vismark en Smithfield-mark na 'n nuwe terrein in Barking Reach in die ooste van Londen verskuif sal word.
Golf van Corryvreckan
Die Golf van Corryvreckan, ook bekend as Straat van Corryvreckan, is 'n nou seestraat tussen die eilande Jura en Scarba langs die weskus van Skotland. Administratief val dit onder die beheer van Argyll and Bute. Die seekanaal word veral verbind met die Corryvreckan-maalstroom, die derde magtigste op aarde.
Magtige strome inkomende getyewater vanuit die ooste en weste vloei elke twee weke tydens springvloed naby die mees noordelike punt van Jura saam. Hier wel die watermassas by 'n basaltpilaar onder water, bekend as The Old Hag, na bo op, terwyl hulle gelyktydig aan die kante van die nou seekanaal teruggestoot word. Sodoende ontstaan 'n magtige maalstroom van seewater met baie sterk seestrominge en staande watergolwe. Die water se gedruis word nog oor 'n afstand van tien myl (16 km) waargeneem.
Mynbou
Mynbou behels die ontginning, deur mynwerkers, van ekonomies-kosbare minerale en ander geologiese materiaal van 'n soom, rif of aar in die aardkors, bevattende die mineraalpakket van ekonomies-ontginbare erts.
Produksie
Stowwe waarvoor gemyn word sluit in metale, steenkool en olie-skalie, edelstene, kalk, rotssout, kalium (potas), gruis en klei. Myn is meestal die enigste manier om sekere materiaal te bekom, wat nie landboukundig gekweek en geoes, of kunsmatig in 'n laboratorium of fabriek vervaardig kan word nie. Mynbou in 'n breër sin sluit ook die ekstraksie van nie-hernubare bronne soos ru-olie, petroleum en aardgas in.
Die myn van gesteentes, minerale en metale het reeds sedert pre-historiese tye plaasgevind. Moderne mynbou behels die prospekteer vir ertsdraende rots, ontleding van die winspotensiaal van 'n beoogde myn, ekstraksie van die benodigde stowwe en laastens, maar nie die minste nie, die opruim en rehabilitasie van die grond en omgewing nadat die mynaktiwiteit gestaak is.
Steenkool word die meeste in Suid-Afrika gemyn.
Negatiewe invloed
Die metodes wat in mynprosesse gebruik word, het 'n potensieël negatiewe invloed op die omgewing, beide tydens die myn se bedryf en selfs vir jare ná die myn reeds gesluit het. Hierdie inpak het daartoe gelei dat die meeste lande in die wêreld regulasies in plek gestel het om die negatiewe invloed van mynbou te versag.
Die rehabilitasiefunksie word gewoonlik aan 'n spesialis-opruimingsfirma uitgekontrakteer, maar die oorspronklike mynmaatskappy behoort vir ten minste 20 jaar verantwoordelik gehou te word vir die koste a.g.v. enige skadelike uitvloeisels of ongewenste effekte van die mynaktiwiteit.
Mynbou veroorsaak baie besoedeling, in die lug, water en grond. Mynbou en landbou kan meestal nie saam bestaan nie. Landbou kan vir duisende jare lank onderhou word, terwyl mynbou die omgewing kan verwoes en meestal van korte duur is. Sianied is een van die stowwe wat gebruik word om goud tussen die fyngemaalde rotse te onttrek. Dit is skadelik vir die mens, diere en die omgewing.
Nog 'n aspek van bekommernis is veiligheid in myne, maar moderne praktyke van mynbou het veiligheid heelwat verbeter.
Minerale (nie-plantaardige of nie-dierlike grondstowwe) word meestal uit die aardkors ontgin. Dit kan sowel naby die aardoppervlak as diep ondergronds plaasvind. In albei gevalle word van mynbou gepraat. Na die vroegste primitiewe voorbeelde van mynbou, wat hoofsaaklik die optel van klippe of die grond behels het, is die tegnieke voortdurend verfyn in ooreenstemming met die toenemende behoefte aan meer soorte grondstowwe. Teenswoordig word besonder gevorderde metodes gebruik, waarvan veral die metodes van aardolie-ontginning 'n goeie voorbeeld is. Gedurende die laaste paar jaar het die mynboubedrywighede in toenemende mate teenkanting van omgewingsbewaarders begin kry. Die olie-ontginning ter see kan katastrofies wees en die afvalhope van myne ontsier dikwels die landskap uitermate.
Geskiedkundige oorsig
Klippe was van die eerste werktuie van die mens. Reeds gedurende die Paleolitiese Tydperk (die Ou Steentyd) is die meeste werktuie uit vuursteen(SiO2.nH2O) vervaardig, wat goed gebruik kon word vanweë die hardheid en die buitengewone skerp rande wat verkry is wanneer die steen gebreek is. Mettertyd is die stene al hoe meer verwerk en in die Neolitikum (die Nuwe Steentyd) is pragtig gepoleerde en fyn afgewerkte voorwerpe (messe, pylpunte, byle, ensovoorts) gemaak.
Die vuursteen wat hiervoor nodig was, is toe soms reeds deur 'n egte vorm van mynbou bekom. Vuursteenmyne is bekend uit onder meer Engeland, Frankryk, Pole, België en Nederland (vuursteenknolle uit die Limburgse Kryt). Die vuursteen is soms ontgin uit steengroewe wat tot 20 m diep uitgegrawe is, en soms uit ondergrondse myne. 'n Groot omwenteling het plaasgevind toe die mens ook metale leer gebruik het. Die mynbou het toe ŉ alledaagse bedryf geword (Nieu-Neolitikum in Suid-Europa).
Die gesogte erts is op twee maniere uit die myne verkry: deur die rotse in hanteerbare stukke te breek, of deur die rots met vure te verhit en daarna gou af te koel deur koue water oor die warm rots te gooi. Deur die skielike inkrimping van die rots het dit dan in stukke opgebreek. Dieselfde proses is toegepas gedurende die Vroeë Egiptiese tydperk. Die mynbou is toe nie slegs bedryf om grondstowwe te bekom nie, maar ook vir die vervaardiging van weeldeartikels (goud en edelstene).
Gedurende die bloeityd van die Griekse en Romeinse beskawings is die mynbou meer sistematies aangepak. Yster, koper, goud, silwer, kwik, tin en lood is toe oral in Europa ontgin. Hierdie metale was ook in China, Indië en Suid-Amerika bekend. Gelyktydig met die verval van die Romeinse Ryk het ook die mynbou in Europa agteruitgegaan, maar gedurende die Middeleeue het ŉ herlewing ingetree. Die eerste dokument oor die mynbou dateer uit 745 n.C. en is afkomstig van die Hongaarse dorpie Schemnitz.