cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Titanestryd
Die oorlog
Toe Zeus volwasse is, dwing hy Kronos om die klip, sy broers en susters in omgekeerde volgorde op te bring. Hy tree teen sy vader in die stryd en bevry die honderdhandiges en siklope vanuit die onderwêreld. Die siklope smee vir hom 'n blits wat hy as wapen gebruik. Olimpus, Griekeland se hoogste berg, word sy vesting, terwyl Otrus as vesting vir Kronos dien. Die slagveld is Thessalië, waar rotse en berge deur die reusagtige vegters rondgegooi word. Uiteindelik word Kronos se bewind omvergewerp en die meeste Titane word daarna in Tartaros gevange gehou. Van hulle, soos die tweeling Prometeus en Epimeteus, het nie aan die Titanestryd deelgeneem nie en is nie gestraf nie. Zeus het Atlas, wat aan die Kronos se kant was, gestraf deur hom op die aarde (Gaia) te laat staan terwyl hy die hemelruim (Uranos) op sy skouers dra om dié twee oergode uitmekaar te hou.
Zeus deel sy heerskappy met sy broers, gee aan Hades die onderwêreld, aan Poseidon die see en behou vir homself as setel en troon van owerste gesag die hemel.
Gaia was ongelukkig oor Zeus se behandeling van haar kinders en het hom ook die stryd aangesê. Sy baar die honderdkoppige, vuurspoegende Tufon. Zeus verslaan hom met sy blits, en werp hom in Tartaros. Toe moes hy nog 'n slag teen reuse weerstaan wat deur Gaia aangehits is om die hemel te verower deurdat hulle die berge Olimpus, Ossa en Pelion soos stormlere opeenstapel. Zeus oorwin ook hierdie stryd, waarna sy heerskappy onbetwis is. In Olimpus bou Hefaistos die paleise van die gode. Daar leef hulle in ewige jonkheid en verlustig hulle aan ambrosia en nektar, die spys en drank wat aan hulle onsterflikheid verskaf.
W. H. Berry
W. H. Berry (23 Maart 1870 – 2 Mei 1951) was 'n Engelse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Mister Cinders (1934), The Student's Romance (1935), en Music Hath Charms (1935).
Wisselvorm
'n Wisselvorm is 'n alternatiewe vorm of variant van 'n woord wat anders gespel word, maar steeds korrek is. Die een kan dus die ander vervang sonder om die betekenis te verander. As voorbeeld: "skryf" en "skrywe" is wisselvorme.
In geskrewe kommunikasie word voorkeur aan die kortste vorm gegee. Met ander woorde, "skryf" eerder as "skrywe". Voorkeur behoort ook aan eg Afrikaanse spelwyses gegee te word, m.a.w. gebruik eerder "Sjinees" as "Chinees"; ook eerder "Wiking" as "Viking". In 'n bepaalde dokument moet verkieslik konsekwent by slegs een wisselvorm gehou word.
Voorbeelde
Enkele voorbeelde van wisselvorme:
Ornitologie
Ornitologie is 'n tak van dierkunde wat voëls bestudeer. Die woord is afgelei vanaf Grieks: ὄρνις of ὄρνιθος, ornis of ornithos, "voël"; en λόγος, logos, "kennis". Dit behels die klassifikasie van verskillende voëls, waarneming van gedrag, trekgewoontes, geluide en vliegwyses.
Wisselvorm
Voorbeelde
(* = Afrikaanse spelwyse)
Sarah Hyland
Sarah Hyland (gebore 24 November 1990) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Vampire Academy (2014) en See You in Valhalla (2015), en in die televisiereeks Modern Family (2009).
Wisselvorm
Uitsonderings
Die volgende woorde is nie wisselvorme nie, omrede hulle verskillende woordsoorte is:
Ornitologie
'n Ornitoloog is dus 'n voëlkenner.
Keulse Kamp
Keulse Kamp is ’n nedersetting in die munisipaliteit Overbetuwe in die provinsie Gelderland in Nederland.
Stet
Stet het literêre en politieke kommentaar, gedigte, strokies- en fotoverhale in Afrikaans ingesluit. Die eerste uitgawe het bydraes van Olivier, Hennie Aucamp, Wilma Stockenström, Fransi Phillips, Alexander Strachan, Lochner de Kock en Dan Roodt ingesluit as ook 'n onderhoud met die filosoof Johan Degenaar.
Swartkroontjagra
Die Swartkroontjagra (Tchagra senegalus) is 'n algemene standvoël van savanne, ruigtes en rivierstruikgewas. Die voël is 22 cm groot en weeg 54 gram. In Engels staan die voël bekend as die Black-crowned tchagra.
Seine-Saint-Denis
Seine-Saint-Denis is sedert 1968 'n département in Île-de-France, Frankryk, met 1 644 903 inwoners in 2019. Die hoofstad (prefektuur) is Bobigny.
Holden Kingswood
Die Holden Kingswood is 'n luukse weergawe van 'n motorreeks wat geproduseer is deur GM Holden Ltd, die Australiese filiaal van General Motors, tussen 1968 en 1984.
Val-de-Marne
Val-de-Marne is sedert 1968 'n département in Île-de-France, Frankryk, met ongeveer 1,372,389 inwoners. Die hoofstad (prefektuur) is Créteil.
Meryl Streep
Mary Louise "Meryl" Streep (gebore 22 Junie 1949) is 'n Amerikaanse aktrise betrokke by film, teater, en televisie. Sy word beskou as een van die voorstaande aktrises van die moderne era. Sy is alreeds 21 keer vir 'n Academy Award benoem en 31 keer vir 'n Golden Globe, toekennings waarvan sy al drie en agt respektiewelik gewen het.
Lewe
Streep is gebore in Summit, New Jersey. Haar ma was 'n kunstenaar en haar pa was 'n apteker. Mary Louise het 'n B.A.-graad in Drama verwerf aan Vassar College en later 'n M.A.-graad aan Yale se dramaskool.
Sy is getroud met die beeldhouer Donald Gummer en hulle het vier kinders. Sy was eens verloof aan akteur John Cazale maar hy is oorlede na 'n stryd met kanker.
Loopbaan
Alhoewel Streep nou bekend is as 'n aktrise van die silwerdoek het haar loopbaan in die teater begin. Sy was 'n lid van Joseph Papp se New York Shakespeare Festival. Daar vertolk sy rolle in Shakespeare se toneelstukke Henry V, Taming of the Shrew, en Measure for Measure asook in Bertolt Brecht en Kurt Weill se Happy End.
Haar filmdebuut was in Julia, waarin sy 'n klein rol vertolk het saam met Jane Fonda en Vanessa Redgrave. Haar volgende filmprojekte was in The Deer Hunter, Manhattan, en Kramer vs. Kramer. Vir laasgenoemde prent wen sy 'n Oscar-toekenning, vir haar hartroerende vertolking van 'n ma wat haar seun by sy pa agterlaat wanneer sy besluit om van hom te skei.
'n Rolprentvertolking waarvoor sy ontsettende aansien gelok het was haar vertolking van die twee vrouekarakters in The French Lieutenant's Woman, 'n verwerking vir die silwerdoek van John Fowles se boek van dieselfde naam. Weens hierdie vertolking beland sy op die voorblad van TIME magazine in 1981, met 'n opskrif wat vertel: "When acting turns to alchemy".
Maar die rol wat waarskynlik haar beste werk sover vereis het is die van Sophie in Sophie's Choice. Hierin speel sy 'n Poolse vrou wie die konsentrasiekampe by Auschwitz-Birkenau oorleef het en daarna besluit het om 'n nuwe lewe vir haarself in Brooklyn, New York te probeer skep. Vir Sophie moes Streep leer om Duits en Pools te praat, en boonop nog om Engels met 'n Poolse aksent. Die suksesvolle vertolking wen toe vir Streep haar tweede Oscar standbeeld.
Sydney Pollack het haar gekies om langs Robert Redford te verskyn in Out of Africa, 'n rolprent wat handel oor die skrywer Isak Dinesen se doen en late in Kenia gedurende die tydperk rondom die Eerste Wêreldoorlog. Streep verskyn saam met Robert de Niro in Falling in Love, saam met Jack Nicholson in Heartburn, en saam met Sam Neill in die Australiese rolprent A Cry in the Dark. Laasgenoemde is 'n ware vertelling van Lindsay Chamberlain se ongeluk toe 'n wilde dingohond haar baba Azaria gesteel en waarskynlik doodgemaak het uit 'n tent in 'n kampterrein.
In 1990 volg die komedie Postcards From the Edge, waarin Streep 'n dwelmverslaafde aktrise van tweederangse rolprente moes speel. In The Bridges of Madison County is sy die Italiaans Amerikaanse huisvrou wie in 'n blitsromans met Clint Eastwood omgaan, en in My One True Thing is sy weer 'n huisvrou, maar die keer 'n getroue vrou en ma wat stadig sterf van kanker.
Streep het in die laat negentigerjare vir 'n tyd lank nie gewerk nie, moontlik omdat sy wou rus maar moontlik ook oor sy gesukkel het om werk in Hollywood omdat sy ouer begin word het. Maar toe sy weer begin werk het, het sy haar kritici en haar bewonderaars platgeslaan met 'n reeks uitstekende rolprentkeuses. In The Hours speel Streep 'n New York vrou wie se dag en lewe die roetine van die hoofkarakter uit Virginia Woolf se roman Mrs Dalloway naboots. In Adaptation is sy 'n joernalis wat eers net orgideë navors, maar dan 'n dwelmverslaafde word en iemand vermoor. En in Angels in America lewer sy weer van haar beste werk; in hierdie meesterstuk van Tony Kushner moet Streep vier karakters skep, waarvan een selfs 'n man was.
Na hierdie besonders kreatiewe fase bereik haar grootste faam met twee komdiese rolle in The Devil Wears Prada en in Mamma Mia. In Mamma Mia wys Streep haar uitsonderlike talent vir sang, 'n gawe wat sy al voorheen in enkele rolprente ten toon gestel het.
Na 'n lange afwesigheid het Streep in 2001 teruggekeur na die verhoog met 'n ope-lug vertoning van Anton Tsjechof se toneelstuk Die Seemeeu in New York se Central Park. Sy het dit in 2006 opgevolg met 'n vertoning van Brecht se Mother Courage.
Mahlambamadube
Die Mahlambamadube is 'n sytak van die Mbiyamitirivier, op sy beurt 'n takrivier van die Krokodilrivier in Mpumalanga, Suid-Afrika. Die Mahlambamadubespruit vloei in sy geheel in die suide van die Krugerwildtuin.
Val-d'Oise
Val-d'Oise is sedert 1968 'n département in Île-de-France, Frankryk, met ongeveer 1,215,390 inwoners. Die hoofstad (prefektuur) is Pontoise.
Mail & Guardian
Die koerant het aanvanklik bekend gestaan as die Weekly Mail en is weens finansiële oorwegings as 'n weekblad uitgebring. Die stigterslede het die redakteur Irwin Manoim en Anton Harber ingesluit. Die eerste uitgawe het op Vrydag 13 Junie 1985 verskyn. Die hoofartikel het gehandel oor die Suid-Afrikaanse Polisie se aanhouding van Mosambiekse werkers wat dan aan Renamo oorhandig is. Omrede die uitgewers nie die gebruiklike hoofstroomtegnologie kon bekostig nie, was die koerant een van die eerste gedrukte nuusmedia ter wêreld wat Apple Macintosh-lessenaarsetwerk gebruik het.
Die Weekly Mail het fel kritiek gelewer op die Nasionale Party-regering, die Apartheidbeleid en regeringsopterede wat daarmee gepaard gegaan het. Reeds in 1986 is 'n uitgawe van die winkelrakke verwyder as gevolg van verslaggewing oor die tweede noodtoestand wat deur president P.W. Botha verklaar is. In 1988 is die koerant dan ook vir 'n tyd lank verbied. Die koerant het tydens 1990 enkele maande lank as die dagblad Daily Mail verskyn, maar die koste het gou tot die einde van dié proefneming gelei. Daarna is teruggekeer tot die weeklikse uitgawe wat deurentyd Vrydae as Weekly Mail verskyn het.
Grysborstjagra
Die Grysborstjagra (Tchagra tchagra) is 'n endemiese, algemene standvoël van kusstruike, woudrande en ruigtes maar word maklik misgekyk as hy nie roep nie. Die voël is 21 cm groot en weeg 47 gram. In Engels staan die voël bekend as die Southern Tchagra.
Mail & Guardian
In 1994 is Mail & Guardian Online gestig om die eerste Internet-nuuspublikasie in Afrika te word. Die Londen-gebaseerde Guardian Media Groep (GMG), uitgewer van die Guardian het in 1995 die hoofaandeelhouer geword en die koerant se naam is verander na Mail & Guardian. GMG het die meeste van die groep se aandele in 2002 aan die Zimbabwese koerantmagnaat Trevor Ncube verkoop. GMG besit steeds 10% van die maatskappy.
Mount Saint Helens
Sint-Helenaberg (Engels: Mount Saint Helens), is 'n vulkaan in die administratiewe distrik Skamania County, Washington, VSA.
Mail & Guardian
Die huidige redakteur van die Mail & Guardian is Ferial Haffajee en die hoof- uitvoerende beampte is Trevor Ncube. Die koerant se webwerf word geredigeer deur Riaan Wolmarans en die uitgewer is Matthew Buckland.
Mount Saint Helens
Uitbarsting
Die vulkaan is veral bekend vanweë die groot uitbarsting op 18 Mei 1980. Dit was die mees dodelike en verwoestende vulkaanuitbarsting in die geskiedenis van die Verenigde State. 57 persone is dood en 200 huise, 47 brûe, 24 km spoorweë en 300 km paaie is vernietig. Die uitbarsting is deur 'n aardbewing van 5,1 op die Richterskaal voorafgegaan, sowel as deur die opblaas van die top van die berg, wat nou meer as 400 m laer as vantevore is.
Die krag van hierdie uitbarsting is vergelykbaar met 500 keer die krag van die atoombom wat op Hirosjima laat val is. Voordat die eintlike uitbarsting plaasgevind het, het 'n enorme pliniaanse wolk uit die kratermond opgestyg. 'n Groot piroklastiese wolk, met 'n temperatuur van rondom 500 °C, het alles op sy afdraende weg verwoes. Daar het 'n groot krater (caldera) ontstaan. Bome in 'n baie wye omtrek is platgevee. Onbeskermde persone is deur die piroklastiese stroom oorval en is binne enkele tellings lewend gekook. As die vulkaan nie in só 'n ylbevolkte area geleë was nie, sou die aantal slagoffers enorm kon gewees het. Die vulkaan was reeds lank onaktief, maar sedert sy ontdekking in die agttiende eeu was daar wél 'n aantal klein uitbarstings.
Kin Shriner
Kin Shriner (gebore 6 Desember 1953) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Manhunter (1986) en Vendetta (1986), en in die televisiereekse General Hospital (1963) en Port Charles (1997).
Mount Saint Helens
Gevaarsones
Al vóór die beroemde uitbarsting van die vulkaan was die gebied ingedeel in twee gevaarsones. Die rooi sone was naaste aan die vulkaan geleë en was as die gevaarlikste gebied gereken. Die blou sone was steeds lewensbedreigend, maar was minder ernstig. Desondanks was die oorgrote meerderheid van ál die slagoffers buite hierdie sones.
Siphampanane
Die Siphampanane is 'n sytak van die Mbiyamitirivier, op sy beurt 'n takrivier van die Krokodilrivier in Mpumalanga, Suid-Afrika. Die Siphampananespruit vloei in sy geheel in die suide van die Krugerwildtuin.
Rodney Bewes
Rodney Bewes (27 November 1937 – 21 November 2017) was 'n Engelse akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Alice's Adventures in Wonderland (1972), The Likely Lads (1976), en Unidentified Flying Oddball (1979), en in die televisiereeks Dear Mother... ...Love Albert (1969).
Opel Olympia
Die Opel Olympia was die eerste motor van die Duitse motorvervaardiger Opel wat op groot skaal geproduseer is. Die Olympia is in 1935 vrygestel vir die prys van 2500 reichsmark en is vernoem na die Olimpiese Spele wat 'n jaar later in Berlyn gehou is. Die motor was ten spyte van die nasleep van die krisis van die jare dertig 'n groot sukses.
Ook op tegniese gebied was die Olympia 'n spesiale motor. Die Opel Olympia was een van die eerste produksiemotors met 'n geheel selfondersteunende bakwerk, wat massa en veiligheid bevoordeel het. Die Olympia was ook een van die eerste motors met frommelsones.
Twee modelle is in die eerste reeks vrygestel, die Cabrio-Limousine en die Limousine, beide met 'n 1,3 liter inlynviersilindermotor van 18 kW. Die topsnelheid was 95 km/h. Die eerste reeks se produksie het tot 1940 geduur; daarna het Opel geheel en al oorgeskakel na oorlogsproduksie. In die vooroorlogse tydperk is 168 875 Olympia's geproduseer.
Klaus Hjuler
Klaus Hjuler (gebore 17 Junie 1970) is 'n Deense akteur en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente The Lost Treasure of the Knights Templar (2006), Arn: The Kingdom at the End of the Road (2008), en Flame & Citron (2008).
Patricia Idlette
Patricia Idlette is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Scary Movie 3 (2003), She's the Man (2006), en Chaos Theory (2008), en in die televisiereeks Dead Like Me (2003).
Victor McLaglen
Victor McLaglen (10 Desember 1886 – 7 November 1959) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Informer (1935), Fort Apache (1948), The Quiet Man (1952), en Prince Valiant (1954).
Oranjeborsboslaksman
Die Oranjeborsboslaksman (Chlorophoneus sulfureopectus) is 'n algemene standvoël wat redelik onopvallend is en leef in doringbossavanne en rivierbos. Die voël is 19 cm groot en weeg 27 gram. In Engels staan die voël bekend as die Orange-breasted bushshrike.
Kubieke meter
Kubieke meter (m³) is 'n inhoudsmaat en stem ooreen met die inhoud van 'n kubus van 1 m lank, breed en hoog. 1 m³ stem ooreen met 1 000 liter.
Omdat die volume van 'n bepaalde hoeveelheid gas sterk verminder as dit saamgepers word, word gasse vir handelsdoeleindes gemeet in normale kubieke meter, aangedui as Nm³. 'n Normale kubieke meter is 'n hoeveelheid gas wat tegnies vry is van waterdamp, wat by 'n temperatuur van 0 °C (273,15 K) 'n absoulte druk van 1,01325 bar het, en 'n volume inneem van een kubieke meter.
Nazi-Duitsland
Die term Nazi is 'n kort vorm van die Duitse Nationalsozialismus; die ideologie was ingestel in die NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty, of Nazi-party in kort.
Die Derde Ryk is 'n verafrikaansing van die Duitse uitdrukking "Drittes Reich", en word gebruik as 'n sinoniem vir Nazi-Duitsland. Die term is in gebruik geneem deur Nazi-propaganda, wat die Heilige Romeinse Ryk as die eerste Reich beskou het, 1871 se Duitse Keiserryk as die tweede, en hulle eie bewind as die derde. Dit is gedoen met die doel om 'n terugkeer te suggereer na die voormalige Duitse glorie na die beweerde mislukking van die 1919 Republiek van Weimar.
Die Derde Ryk is soms ook die "Duisendjarige Ryk" (Tausendjähriges Reich) genoem, soos beplan deur sy stigter, Adolf Hitler, om te bestaan vir 'n duisend jaar.
Duitse Ryk
Maar reeds met Adolf Hitler se benoeming as rykskanselier op 30 Januarie 1933 moes die demokratiese staatsvorm, wat Duitsland ná die afskaffing van die monargistiese stelsel aangeneem het, plek maak vir 'n Nasionaal-Sosialistiese leierstaat (Duits: Führerstaat) wat tot die onvoorwaardelike kapitulasie van Duitsland se weermag op 8 Mei 1945 – die einde van die Tweede Wêreldoorlog in Europa – bestaan het.
Groot-Duitse Ryk
Die Duitse staatsgebied is deur die Nasionaalsosialiste stapsgewys uitgebrei. Met die "aansluiting" (Anschluss) van Oostenryk by die Duitse Ryk op 12 en 13 Maart 1938 het hulle Oostenryk hernoem tot Ostmark en later, vanaf 1942, tot Donau- und Alpenreichsgaue. Na die Duitse en vroeëre Oostenrykse deelgebiede is vanaf Maart 1938 nie-amptelik gesamentlik verwys as Großdeutsches Reich, kort Großdeutschland.
Die NSDAP se program van aksie van 1920 het 25 doelwitte gestel waarmee die beleid van gebiedsuitbreiding met nasionalistiese en rassistiese idees ten opsigte van die "volksgemeenskap" en die "volk sonder lewensruimte" geregverdig is. So het die NS-bewind dan ook alle gebiede wat later verower is – met uitsondering van die generaal-goewernement in Pole – tot deelgebiede van die Groot-Duitse Ryk verklaar en hulle sodoende eensydig en, in terme van die volkereg, onwettig by die Duitse Ryk ingelyf.
Dekreet RK 7669 E, wat deur die ryksminister en hoof van die Rykskanselary, Hans Heinrich Lammers, op 26 Junie 1943 uitgereik is, het die gebruik van die term "Groot-Duitse Ryk" verpligtend gemaak. Hierdie naamwysiging is egter nie amptelik geproklameer nie, maar het vir die eerste keer op 24 Oktober 1943 op posseëls sigbaar geword. Vanaf Junie 1944 het alle seëls, wat uitgereik is, die opskrif Großdeutsches Reich gedra.
Nasionaalsosialisme
Die totalitêre ideologie van die nasionaalsosialisme word as 'n variant van die Italiaanse fascisme beskou, en die twee ideologieë word dus deur 'n aantal gemeenskaplike hooftrekke gekenmerk, soos byvoorbeeld:
In Italië was die oorspronklike fascistiese beweging onder die sogenaamde duce ("leier") Benito Mussolini in die tydperk tussen 1922 en 1943 aan die bewind. Sedert die begin van die Tweede Wêreldoorlog was Italië saam met die Japanse Keiserryk die belangrikste politieke en militêre bondgenoot van Nazi-Duitsland; na die drie lande word ook as die "Spilmoondhede" verwys.
Die Duitse nasionaalsosialisme het egter ook sy eie voorgeskiedenis, wat onder meer deur die germanomaniese antisemitisme gekenmerk was en die oorspronklike fascistiese ideologie met rassistiese elemente aangevul het, wat ook die aggressiewe uitwissing van etniese groepe, veral Jode, behels het.
Die Duitse Nazi-regime was afgestem op Adolf Hitler as die sentrale leiersfiguur. Aanvanklik het die NS-propaganda na sy bewind ook as die "Derde Ryk" verwys – 'n histories onjuiste term wat nogtans in die Duitse en Engelse taalgebied ingeburger geraak het en sinoniem vir die Nazi-diktatuur gebruik word.
Vanweë die Tweede Wêreldoorlog, wat deur Hitler begin is, en die Joodse volksmoord of Sjoa, wat op die ongekende, stelselmatige en selfs industriële moord op ses miljoen Europese Jode neergekom het, word die Nazi-regime met een van die donkerste tydperke van die wêreldgeskiedenis vereenselwig. Die slagoffers van sy massaslagtings het naas Joodse burgers ook ander groepe ingesluit, wat volgens die Nazi-propaganda as "ongewens" of "minderwaardig" beskou is soos gestremdes, Roma, Sinti, Jehovah se Getuies, homoseksuele, Slawiërs (veral Pole en Russe) en verskillende opposisiegroepe.
Oorsake
Die moderne navorsing oor die oorsake van die Nasionaalsosialisme in Duitsland en fascistiese bewegings in ander lande probeer nog steeds die verhouding van die twee belangrikste invloedsfaktore – die nasionale geskiedenis en die breër epogale konteks – te bepaal. Die Duitse geskiedkundige Ernst Nolte het met sy werk oor die fascisme in sy tydperk (Der Faschismus in seiner Epoche, 1963) die Eerste Wêreldoorlog en die uitdagings van die Bolsjewistiese Rewolusie as historiese mylpale beskryf wat by die analise van die ontstaan van Fascistiese bewegings in Europa in gedagte gehou moet word. Alhoewel daar reeds voor die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog veral in Duitsland sterk anti-Westerse en anti-demokratiese strominge was wat ook militaristiese en Antisemitiese groeperings ingesluit het, het die pseudo-rewolusionêre fascisme veral ná die traumatiese ervarings van die oorlog gestalte aangeneem.
Die Nasionaalsosialistise beweging in Duitsland het voordeel getrek uit die diepgrypende strukturele krisis wat die land ná die Eerste Wêreldoorlog op politieke, ekonomiese, kulturele en sosiale gebied gekenmerk het. Die ongewone politieke invloed en uiteindelike oorwinning, wat Duitsland se fasciste uiteindelik oor die demokratiese stelsel van die Republiek van Weimar behaal het, moet aan die spesifieke politieke en maatskaplike omstandighede in die destydse Duitse Ryk toegeskryf word. Moderne bewegings soos liberalisme, parlementarisering en demokratisering het in Duitsland eers baie laat 'n beduidende rol begin speel, maar het tydelik saamgeval met die onverwagte militêre neerlaag en die ineenstorting van die outoritêre en militaristies-monargistiese strukture van die ou Keiserryk, asook die ontberings van die na-oorlogse tydperk. 'n Tweede probleem was die feit dat die ou elites nie van hulle posisies in die administrasie, weermag, nywerheid en landbou verwyder is nie en met hulle anti-demokratiese gesindheid die jong demokratiese staat sedert 1919 stelselmatig ondermyn het.
Sport
In 1936 het Nazi-Duitsland beide die IVde Olimpiese Winterspele in Garmisch-Partenkirchen en die Spele van die XIde Olimpiade in Berlyn aangebied. Albei sportbyeenkomste is deur die NS-propagandamasjien uitgebuit.
Prominente persone in Nazi-Duitsland
{| class="centered toptextcells"
Andrew Bicknell
Andrew Bicknell (gebore 17 Junie 1956) is 'n Engelse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente One in the Chamber (2012), Dhoom 3 (2013), en Set Fire to the Stars (2014), en in die televisiereeks Victoria (2016).
Sinodiese dag
'n Sinodiese dag of sonnedag is die periode wat 'n planeet nodig het om een keer om sy as te draai, soos gemeet vanaf die hemelliggaam waarom die planeet wentel (in die Sonnestelsel is die Son die sentrale hemelliggaam). Dit word ook as die daglengte van die planeet aangedui. 'n Ander metode van meting van 'n daglengte is die sideriese dag, die periode wat 'n planeet relatief tot 'n ster om sy eie as roteer. Die woord "sinodies" is afgelei van die Griekse woord wat bymekaarkom beteken. Vir planete in ons sonnestelsel, word daar na 'n sideriese dag as 'n sonnedag verwys.
'n Sinodiese dag is die tyd wat verloop tussen twee sonsopkomste (as die verskil tussen die seisoene weggelaat word). 'n Sideriese dag daarenteen is die tyd tussen twee opkomste van dieselfde ster. Hierdie twee tydperke is nie dieselfde nie. Die rede hiervoor is dat die Aarde rondom die son wentel, maar nie merkbaar rondom die ander sterre nie. Die aarde draai elke dag 'n klein entjie rondom die son, maar hy staan min of meer stil ten opsigte van die sterre, omdat hulle so vêr weg is. Dus, gesien vanaf die Aarde, lyk dit of die Son elke dag 'n klein stukkie ten opsigte van die sterre skuif. Dit is hierdie skuiwing wat die verskil tussen 'n sinodiese en sideriese dag gee.
Vanaf die Aarde gesien beweeg die Son oor 'n denkbeeldige lyn langs die hemelsfeer, wat die ekliptika (sonnebaan) genoem word. Hierdie beweging van die Son beloop 'n klein bietjie minder as een booggraad per dag (360 grade per jaar; daar is 365,25 dae in 'n jaar). Op planete met 'n lang omlooptyd is die verskil tussen die sideriese en sinodiese dag kleiner.
Op Aarde duur die gemiddelde sinodiese dag 24 uur.
Breyten
Breyten is 'n dorpie in Mpumalanga, Suid-Afrika, geleë tussen Carolina en Ermelo aan die voet van die Klipstapel, die hoogste punt op die waterskeiding tussen die weswaarts vloeiende Vaalrivierstelsel en die ooswaarts vloeiende Olifants/Letabarivier en Komatirivierstelsels.
Geskiedenis
Die oorspronklike plaas, Bothasrus, waarop die dorp ontwikkel is, is aan Lukas Potgieter gegee in 1888 as vergoeding vir die verlies van 'n been tydens die Eerste Vryheidsoorlog tydens die Slag van Ingogo. Hy het die plaas later aan veldkornet Nicolaas Breytenbach verkoop na wie die dorp vernoem is. Die dorp is in 1905 uitgelê nadat die spoorlyn die dorpie vanaf Springs bereik het.
Distrik
Gemengde boerdery word in die distrik beoefen.
Driestert
Die Driestert (Lobotes surinamensis) is 'n vis wat voorkom aan die ooskus van Suid-Afrika vanaf Plettenbergbaai, noordwaarts tot by Mosambiek. Die vis word so genoem omrede die dorsale en anale vinne se punte verby die basis van die stert gaan en dus lyk dit asof die vis drie sterte het. Die vis hoort tot die Lobotidae-familie wat slegs twee spesies het.
Voorkoms
Die vis word tot 63 cm lank en is donkerbruin tot groengeel aan die bokant, grys aan die onderkant terwyl die pektorale vinne geel is. Die vis eet krappe en garnale en is 'n gewilde eetvis.
Osas Ighodaro
Osas Ighodaro (gebore 26 Oktober 1990) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Cadillac Records (2008), Gbomo Gbomo Express (2015), The Department (2015), en Countdown (2017).
Everard Fichardt
duimnael|regs|180px|Evert Fichardt in 1906. duimnael|regs|180px|Fichardt, datum onbekend.
Adv. Evard Fichardt (Bloemfontein, 27 Augustus 1875 – Bloemfontein, 27 Mei 1924 ) was 'n Suid-Afrikaanse advokaat en 'n Afrikaanse skrywer.
Vroeë lewe en herkoms
Everard Walter Fichardt is op 27 Augustus 1875 in Bloemfontein gebore. Hy is die vierde seun en een van ses kinders van Gustav Adolf Fichardt, bekende Vrystaatse sakeman, en sy vrou Caroline Beck. Sy vader het in 1853 uit Duitsland na Bloemfontein gekom om weldra die grootste handelsaak in die stad tot stand te bring en hy dien ook per geleentheid as burgemeester van die stad. Hoewel van Duitse afkoms, was die huistaal van die familie Engels. Die gesin vereenselwig hulle nietemin met die Afrikaner se strewe en belange en hy praat naas Engels en Duits ook vlot Afrikaans. Die skryfster Ella Fischer is sy suster en sy is getroud met die seun van Abraham Fischer, eerste premier van die parlement van die Oranjerivierkolonie ná afloop van die Anglo-Boereoorlog en lid van die eerste Uniekabinet.
Everard word van kleins af onderrig deur die goewernante, mej. M.A. Smith. Sy eerste formele onderwys ontvang hy aan Grey-Kollege in Bloemfontein en hy studeer later verder in Skotland en Engeland.
Loopbaan as advokaat
Hy word op 22 Junie 1898 toegelaat om as advokaat te praktiseer. ’n Deel van sy regsopleiding ondergaan hy in Nederland, waar hy as advokaat praktiseer voordat hy na Suid-Afrika terugkeer gedurende die Anglo-Boereoorlog.
In Bloemfontein praktiseer hy weer as advokaat en word ook voorsitter van die handelsfirma G.A. Fichardt Bpk.
Politieke loopbaan
Sy betrokkenheid by die politiek lei hom daartoe om Edenburg as lid van die Nasionale Party vir ’n paar jaar in die Volksraad te verteenwoordig.
Persoonlike lewe
Hy is op 11 April 1907 in Bloemfontein getroud met Cecilia Johanna (Hanna) Steyn, ’n dogter van president M.T. Steyn, en uit die huwelik word twee seuns (Theunis en Everard Rudolf) en drie dogters (Cecilia, Ella en Tibbie) gebore. As kranige sportman verteenwoordig hy die Oranje-Vrystaat op die krieketveld in die 1903/1904 seisoen en hy speel ook rugby.
Hy is op 27 Mei 1924 in Bloemfontein selfdood, vermoedelik omdat sy swak gesondheid na ’n mislukte blindedermoperasie in sy jong jare hom gekwel en dit tot depressie gelei het.
Skryfwerk
In sy enigste roman, Onder die olyfboom, ondersoek hy drankmisbruik en buitehuwelikse seksuele verhoudinge in die lewe van vier persone, in ’n tyd toe hierdie temas nog nie deel was van die hoofstroombeweging in die letterkunde nie. Die filosofiese Ewert ding met die voortvarende Fanie Fourie mee om die hand van Lydia. Ewert wen eindelik en hy en Lydia trou. Hy knoop egter ’n verhouding aan met Nita, sy sekretaresse, wat verwydering tussen hom en Lydia meebring. Op ’n dansparty laat Fanie vir Lydia wyn drink en neem haar na sy plaas om haar te verlei. Wanneer sy tot besinning kom, vlug sy te voet na haar ouers, en onder die olyfboom vind die hereniging van die afgedwaalde eggenote plaas. Ten spyte van taalgebreke, ’n eiesoortige spelling en onbeholpe styl, waardeur die gang van die verhaal deur bepeinsings en oordenkings onderbreek word, is Fichardt se karaktersketsing ver bo die gewone standaard van sy tyd. Die gelukkige einde is egter ietwat onrealisties gegewe die vooraf gebeure.
Werd om te weet
Sommige bronne gee sy voorname aan as Eduard Everard. Dit is onduidelik wat korrek is.
Lothar Neethling
Lothar Paul Neethling (29 Augustus 1935 - 11 Julie 2005) was van 1971 tydens die Apartheidsera 'n generaal in die Suid-Afrikaanse polisie se forensiese eenheid. Neethling het die Forensiese Wetenskaplaboratorium self op die been gebring.
Geskiedenis
Neethling is in Augustus 1935 in Duitsland as Lothar Paul Tietz gebore en het na Suid-Afrika gekom as een van die 83 Duitse weeskinders wat ná die Tweede Wêreldoorlog op 8 September 1948 per skip in Kaapstad aangekom het. Die dertienjarige Lothar is deur die voorsitter van die Duitse Kinderfonds, dr J C Neethling, in Pretoria aangeneem.
In die 1970's is 'n klein chemiese wapenlaboratorium vanuit die Suid-Afrikaanse Polisie se forensiese laboratorium bedryf. Neethling het van 1977 navorsing oor traangas gedoen wat daarop gemik was om beter aanwendingsmeganismes vir skarebeheer te ontwikkel sowel as meer effektiewe gasse. Traangas was 'n belangrike wapen in die onderdrukking van die stryd teen apartheid wat voldoen het aan die staat se aanvanklike beginsel van “minimum geweld”. Die navorsing het teen 1982 gelei tot die standaardgebruik van nuwe traangasaërosols wat in sekere gevalle die tradisionele handgranaattipe traangashouers vervang het.
In 1989 het Dirk Coetzee, 'n voormalige bevelvoerder van die Suid-Afrikaanse Polisie se Vlakplaas-eenheid, in 'n onderhoud met die Afrikaanse anti-apartheid-koerant Vrye Weekblad aangevoer dat Neethling 'n chemiese middel aan hom verskaf het waarmee die studente-aktivis Sizwe Kondile verdoof is voordat hy geskiet en sy liggaam op 'n brandstapel tot as verbrand is. Die koerant het berig dat Neethling middels ontwikkel het wat teen anti-apartheidsaktiviste gebruik is en dat hy sodoende betrokke was by apartheidsmoordbendes. Die middels het bekend geword as Lothar se doepa. Neethling het Die Vrye Weekblad en die Weekly Mail vir laster gedagvaar. In die hooggeregshofsaak het regter Johan Kriegler ten gunste van die koerante beslis en generaal Neethling se eis van skadevergoeding ter bedrae van R1,5 miljoen verwerp. Neethling slaag egter in 'n appèlsaak (waarvan die uitspraak op 4 Desember 1993 gelewer is) daarin om Kriegler se uitspraak om te keer. Die Vrye Weekblad is beveel om R90 000 en Neethling se hofonkostes te betaal, wat uiteindelik bygedra het tot die ondergang van die koerant.
Coetzee het die bewering wat aan Vrye Weekblad gemaak is aan die Harmskommissie herhaal en weer tydens sy getuienis aan die Waarheid-en-versoeningskommissie. In September 1997 het Max du Preez, voormalige redakteur van die Vrye Weekblad, by die Brixtonse polisiestasie ook klagtes teen Neethling gelê weens beweerde sameswering tot moord, meineed en bedrog.
Neethling is in 2005 in Pretoria aan longkanker oorlede. Hy het twee doktorsgrade behaal en is in 1984 deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, waarvan hy 'n lid was, met 'n erepenning van die Fakulteit Wetenskap en Tegniek vereer. Neethling het ook sewe medaljes van die Suid-Afrikaanse Polisie ontvang.
Opel Kadett
Die Opel Kadett is 'n klein gesinsmotor wat deur die Duitse motorvervaardiger Opel vervaardig is tussen 1937 en 1940, en weer van 1962 tot 1991 (die Cabrio het voortbestaan tot 1993), toe dit vervang is deur die Opel Astra.
Die eerste Opelmotor wat die naam Kadett gedra het, is in Desember 1936 aan die publiek bekendgestel deur Opel se tegniese direkteur, Heinrich Nordhoff, wie later bekendheid verwerf het vir sy leierskap in die heropbou van die Volkswagenmaatskappy.
Die nuwe Kadett het die innoverende Opel Olympia opgevolg in die gebruik van 'n onderstellose skulprompkonstruksie. Soos die Vauxhall 10, wat in 1937 deur Opel se Engelse sustermaatskappy bekendgestel is, het dit daarop gedui dat die Opel Kadett ontwerp is vir hoëvolume-, laekosteproduksie.
Suid-Afrika
Die Opel Kadett D is ook in Suid-Afrika gebou deur General Motors Suid-Afrika (Edms) Bpk. Die Suid-Afrikaanse reeks het bestaan uit: 'n vierdeur "fastback"-sedan, vyfdeurluikrug, en 'n vyfdeurstasiewa genoem die "Voyage". Die enjins wat gebruik was, is Opel se 1,2 liter oorhoofseklep inlynviersilinder (L-modelle), of die bonokas 1,3 liter (GL, GLS en Voyage). Kraglewering was 44 en 55 kW onderskeidelik, en later is 'n 1,6 liter-enjin bygevoeg.
Konkoit
Die Konkoit (Chlorophoneus viridis) is 'n algemene standvoël in dig verstrengelde ruigtes, veral in lae struikgewasse aan rande van kus- of laaglandwoud. Dit is 'n sku voël. Die voël is 19 cm groot en weeg 37 gram. In Engels staan die voël bekend as die Gorgeous bushshrike.
Mhukweni
Die Mhukweni is 'n sytak van die Mbiyamitirivier, op sy beurt 'n takrivier van die Krokodilrivier in Mpumalanga, Suid-Afrika. Die Mhukwenispruit vloei in sy geheel in die suide van die Krugerwildtuin.
Andrew Shue
Andrew Shue (gebore 20 Februarie 1967) is 'n Amerikaanse akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente American Shaolin (1991), The Rainmaker (1997), en Gracie (2007), en in die televisiereeks Melrose Place (1992).
Johanna Luyt
Johanna Luyt-Plomp (Nederland, 1 September 1871 – Kaapstad, 27 Januarie 1931) was 'n Suid-Afrikaanse musiekskrywer en komponis van Nederlandse herkoms.
Haar verloofde het reeds voor haar na Suid-Afrika gekom en was lid van die Mount Nelson-trio. Hy is in 1902 na Holland om met haar te trou. In 1915 tree sy toe tot die redaksie van De Burger en in dieselfde jaar word sy benoem tot onderwysers aan die Musiekkollege (later deel van die Universiteit van Kaapstad). Aan dié inrigting was sy verbonde tot 1929 toe sy weens toenemende vermindering van haar sig, haar ontslag moes neem. Van haar hand het die volgende musiekwerke verskyn: Algemene musiekleer, Die berg en die see, met woorde deur M.E.R. (1925), Die veldkinders, sangspeletjies vir kinders deur M.E.R. (1925), Die verlore speelmaat: sangespeletjies vir kinders, eweneens met woord deur M.E.R. (1925).
Johanna Luyt het bekendheid verwerf vir die artikels oor musiek wat sy vir Die Burger geskryf het onder die skuilnaam Toonkunst.
Witstormvoël
Die Witstormvoël (Pagodroma nivea) is 'n stormvoël wat in die Subantarktiese gebied leef en op Bouvet-eiland nesmaak. Hulle is algemeen op pakys en die aangrensende see. Die voël is spierwit. Hulle is ratser as ander stormvoëls op die grond. In Engels staan die voël bekend as die Snow petrel.
Kesteren
Kesteren is ’n dorp in die munisipaliteit Neder-Betuwe in die provinsie Gelderland in Nederland.
Ouman-klipvis
Die Ouman-klipvis (Clinus woodi) is 'n vis wat voorkom aan die ooskus van Suid-Afrika vanaf die Groot-Keirivier tot by Inhambane, Mosambiek. In Engels staan die vis bekend as die Oldman klipfish.
Cher (département)
Cher is sedert 1790 'n département in Centre-Val de Loire, Frankryk, met ongeveer 308,992 inwoners. Die hoofstad (prefektuur) is Bourges.
P53
p53 is 'n proteïen wat die groei van gewasse onderdruk. Die proteïen word deur die TP53-gene (in mense) geïnkripteer. Dit is in 1979 ontdek.
Komapiti
Die Komapiti is 'n sytak van die Mbiyamitirivier, op sy beurt 'n takrivier van die Krokodilrivier in Mpumalanga, Suid-Afrika. Die Komapitispruit vloei in sy geheel in die suide van die Krugerwildtuin.
Skotse terriër
Die Skotse Terriër (ook bekend as die Aberdeen Terriër), algemeen bekend as die Scottie, is 'n tipe honderas. Aanvanklik een van die hooglandrasse van die terriër wat gegroepeer is onder die naam Skye Terriër, is dit een van vyf rasse van die terriër wat ontstaan het in Skotland, die ander vier is die moderne Skye, Cairn, Dandie Dinmont, en die West Highland White Terrier. Hulle is 'n onafhanklike, ruwe teling met 'n draderige buitenste pels en'n sagte, digte onderlaag. Die Eerste Graaf van Dumbarton gee die ras die bynaam "die kanniedood". Die moderne ras se herkoms kan blykbaar teruggespoor word na 'n enkele vroulike eksemplaar, genaamd Splinter II.
Hulle is 'n klein terriërras met 'n kenmerkende vorm en het baie rolle in die populêre kultuur. Hulle is in besit van 'n verskeidenheid van bekendes, insluitend die 32ste President van die Verenigde State van Amerika, Franklin Delano Roosevelt, wie se Scottie "Fala" ingesluit is met FDR in 'n standbeeld in Washington D.C., sowel as die 43ste President George W. Bush. Hulle is ook bekend vir 'n spelstuk in die bordspel Monopoly. Beskryf as 'n territoriale, vurige hond, kan hulle goeie waghonde wees en is geneig om te baie lojaal aan hul familie te wees. Gesondheidsgewys kan Skotse Terriers meer vatbaar wees vir bloedingversteurings, gesamentlike siektes, outo-immuunsiektes, allergieë, en kanker as sommige ander honderasse en daar is 'n toestand genoem na die ras, nl. Scotty kramp. Hulle is ook een van die meer suksesvolle honderasse by die Westminster Kennel Club Dog Show met 'n onlangse skoubeste in 2010.
Beskrywing
Die Skotse Terriër is 'n klein, kompakte, kortbeen, stewig geboude terriër van goeie been en stofasie. Hulle het 'n harde, taai, weerbestande pels en 'n dikkerige liggaam wat hang tussen kort, swaar bene. Hierdie eienskappe, saam met sy baie spesiale gretige uitdrukking, en sy regop ore en stert is die belangrikste kenmerke van die ras. Die Skotse Terriër se selfvertroue en waardigheid is 'n voorbeeld van sy krag, saamgevat in 'n klein pakket.
Seskiefhaai
Die Seskiefhaai (Hexanchus griseus) is 'n haai wat voorkom in alle oseane in gematigde en tropiese waters. In Suid-Afrika kom die haai voor aan die hele kus voor. In Engels staan die haai as die Sixgill shark bekend.
Voorkoms
Die haai is bruin tot grys. Die dorsale vin is agter op die liggaam en die stert is lank. Dit het ses kieu-gleuwe aan weerskante van die kop. Daar is ses rye tande in die voorkant van die kakebeen. Die oë het 'n groen skynsel. Die haai word tot ongeveer 5.4 m lank en kom in water van 100 – 1900 m voor.
Anilingus
Anilingus, oftewel anaal-orale kontak of anaal-orale seks, wat in Engels en talle ander tale as rimming bekend staan, is afgelei van die Latynse woorde "anus" en "lingua" en dui op die seksuele daad waarby daar kontak is tussen die anus of perineum van een persoon, hetsy 'n man of vrou, en die mond, waarby ingereken die tong en lippe, van 'n ander persoon, hetsy 'n man of 'n vrou.
Tegniek
Anilingus behels 'n verskeidenheid tegnieke wat daarop gemik is om die anale gebied te stimuleer en sluit soen, lek en die in- en uitbeweeg by die anale opening van die tong in. Genot van anilingus word verkry van die sensitiewe senu-eindes rondom die anale opening, wat gewoonlik deur die tong en lippe, maar soms ook deur die tande, gestimuleer word. Die genot kan so hewig wees, dat dit in sommige gevalle op sigself tot 'n orgasme kan lei.
Gesondheidsgevare
Daar kan baie gesondheidsprobleme wees wat die gevolg is van onveilige anilingus, weens die teenwoordigheid van bakterie, virusse en parasiete op of in die anus of rektum. Dit sluit onder meer in lewerontsteking (Hepatitis A), menslike papilloomvirus of M.P.V., inwendige parasiete en seksueel oordraagbare siektes. As daar kontak tussen die mond en die geslagsdele is direk na kontak met die anus, kan dit onwetend die bakterie Escherichia coli na die blaas oordra en so urienweginfeksie veroorsaak. Daar word nie geglo dat MIV/vigs maklik deur anilingus oorgedra word nie, maar kenners beweer daar is wel 'n teoretiese risiko om die MI-virus so op te doen.
Voorsorg
Gereelde anilingus met baie verskillende seksmaats ("casual sex" in Engels), verhoog probleme wat met die daad gepaard gaan. Mense wat infeksie het wat tydens anilingus oorgedra kan word, lyk gewoonlik op die oog af gesond. As die paartjie weet dat elkeen van hulle 'n gesonde agtergrond het, is die kanse of 'n gevaarlike virus of parasiete op te doen, geringer. Inwendige parasiete kan in die anale gebied teenwoordig wees wanneer sleg voorbereide vleis geëet is, maar as die ontvanger van die anilingus higiënies op sy of haar persoon is, is die kanse van oordrag ook minder.
Voorkoms
Anilingus kom by heteroseksuele sowel as homoseksuele pare (mans en vroue) voor. In die geval van homoseksuele is dit by mans dikwels gelykstaande aan cunnilingus, en kan ook ter voorbereiding van anale seks gebruik word om die anus te help ontspan en meer ontvanklik vir die aktiewe vennoot se penis te wees. Net soos by heteroseksuele neem alle homoseksuele mans nie aan die praktyk deel nie, omdat sommige (wat dit nie wil gee nie) dit weersinwekkend vind en ander (wat dit nie wil ontvang nie) nie bereid is om so aan hulle maat blootgestel te word nie. Maar as die ontvanger(s) voor die daad deeglik was, is anilingus dieselfde as om enige ander deel van die liggaam oraal te stimuleer.
Rooikat
Verwarring bestaan oor die naam van die rooikat weens verwarring met ander katte soos die los (Engels: lynx) en die Bobcat omdat die rooikat ook al bekend gestaan het as die Lynx caracal. Die rooikat deel 'n paar unieke eienskap met die los. Hulle het albei 30 tande waar die meeste katte 28 tande het. Die rooikat is nader verwant aan die Felis Serval (tierboskat) as aan die Felis Lynx of die Felis Rufus (die Engelse "Bobcat", ook bekend as die rooilos).
Voorkoms
Die rooikat kom algemeen in Suid-Afrika voor asook in die res van Afrika en Anatolië.
Die rooikat verkies 'n droë en warm klimaat en kan gevind word in die bosveldsavanne, ongelyke veld en bergagtige gebiede waar hy in lang gras en ruigtes kan skuil.
Indre (département)
Indre is sedert 1790 'n département in Centre-Val de Loire, Frankryk, met ongeveer 224,200 inwoners. Die hoofstad (prefektuur) is Châteauroux.
Rooikat
Voorkoms
Volgens skatting gebaseer op digtheid en geografiese gebied word die totale effektiewe populasie bereken op 50 000 volwasse rooikatte (Nowell en Jackson 1996). In 2003 was die jag van rooikatte verbied in tien Afrikalande en handel beperk in ses.
Beskrywing
Die rooikat word beskou as een van die mooiste wildekatte. Die rooikat word herken aan sy rooibruin (taankleurige) pels en lang swart haartossels aan die punte van sy gepunte ore en kort dik stert. Die gesig van die rooikat word belyn deur 'n swart streep wat vertikaal deur elke oog loop en deur sy wit ken en swart bolip. Daar is wit merke op sy keel, ken en maag. Die agterpote is heelwat langer as die voorpote. Die rooikat is 'n mediumgrootte grasieuse kat, wat groter as die wildekat en kleiner as die luiperd is. Die rooikat se skouerhoogte is tussen 40 en 45 cm. Die volwasse mannetjie weeg 17 kg en die wyfie 11,5 kg. Die rooikat is soepel en kragtig gebou met lang bobene en skerp intrekbare kloue.
Gedrag
Rooikatte is alleenlopende diere wat slegs vir paardoeleindes bymekaarkom in pare. Elke rooikat sal vir homself 'n jaggebied afbaken wat hy sal probeer oorheers met sy teenwoordigheid.
Die rooikat is 'n skugter dier wat in skeure, boomstompe en ou erdvarkgate wegkruip gedurende die dag, en meestal aktief is in die nag wanneer hy jag. 'n Wye verskeidenheid prooi word gejag deur die rooikat: van klein diere (soos klein wildsbokke, ape, bobbejane, dassies en hase), reptiele en voëls (soos tarentale en poue). Wildsbokke wat gejag word sluit in: bosbokke, rooibokke en rietbokke. Hulle jag meestal voëls wat op die grond nesmaak, terwyl die voël sit en slaap. Die rooikat is egter ook bekend daarvoor dat hy baie hoog kan spring om voëls, in vlug, met sy skerp kloue uit die lug te kan vang. Groter prooi, wat tot dubbel die gewig kan wees van die rooikat, word bekruip, bespring en met 'n nekbyt gedood.
Rooikatte kan goed boom klim om groter roofdiere te ontduik en om 'n beter perspektief te kry oor die jagveld. 'n Jong mannetjie kan tot 95 km ver beweeg om sy eie gebied af te baken deur te urineer. Wyfies bly naby aan hul geboorteplek en hul gebiede sal soms oorvleuel met dié van hul moeder. Die rooikat kan vir lang tye sonder water oorleef aangesien hy die meeste van sy vloeistof kan verkry uit die vog in die vesels van sy prooi.
Lewensiklus
Die rooikat is geslagsryp na ongeveer 20 maande. Paring kan in enige tyd van die jaar plaasvind, maar geskied hoofsaaklik in die wintermaande; Mei en Junie in Suid-Afrika. Paring vind gewoonlik plaas oor 'n tydperk van ses dae. Die wyfie se dratyd is ongeveer twee maande waarna sy 2 tot 3 klein katjies (met 'n maksimum van 5 klein katjies) baar. 'n Klein katjie weeg ongeveer 300 gram by geboorte en tel ongeveer 21 gram per dag op na geboorte. Die kleintjies het reeds by geboorte die kenmerkende kleureienskappe van 'n volwasse rooikat. Die kleintjies is hulpeloos en kwesbaar en moet deur die moeder versorg word. Die wyfie dra byna daagliks haar kleintjies in haar bek na 'n nuwe veilige bestemming om te verhoed dat ander roofdiere die kleintjies opspoor en opvreet. Die mannetjie dra nie by tot die grootmaak van die klein katjies nie. Die kleintjies word blind gebore en hul oë gaan eers na ongeveer 'n week oop. Hulle begin vleis eet as hul ongeveer 45 dae oud is en bereik onafhanklikheid binne 9 tot 12 maande. Die lewensverwagting van 'n wilde rooikat is 15 jaar terwyl 'n rooikat in aanhouding tot 17 jaar oud kan word.
Interaksie met die mens
Groot dele van die rooikat se natuurlike jaggebied en prooi is van hom ontneem deur veeboere. Die rooikat word geklassifiseer as 'n probleemdier en word stelselmatig uitgewis deur veeboere. 'n Rooikat kan groot skade aanrig onder 'n trop skape of bokke en sal meer vee doodmaak as wat hy op een slag kan eet. Baie boere beskou die rooikat as 'n pes wat uitgewis moet word, maar ander meer natuurbewuste boere beperk die rooikatgetalle deur hulle reukafskeiding te gebruik om gebiede af te baken. Hulle vang die rooikatte ook in spesiale vanghokke waarmee hulle die rooikatte kan vervoer na minder bewoonde gebiede.
Die geheimsinnige en nagtelike lewenswyse van die rooikat ontmoedig navorsers om die rooikat te bestudeer en min is gedokumenteer oor die kat se lewenswyse.