cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wene
Geografie
Ná die val van die Ystergordyn smee Oostenryk steeds nouer bande ten opsigte van handel en vervoer met sy Oos-Europese buurlande. Die afstand tussen Wene en die Slowaakse hoofstad Bratislava is net sestig kilometer – dit is die kortste afstand tussen twee hoofstede in heel Europa.
Die Wienerwald ("Weense Woud") strek met sy berge en woude in die noordweste, weste en suidweste van Wene tot by die stadsgebied. Die Donau vloei hier deur die Weense Poort, 'n nou kloof tussen die Leopolds- en Kahlenberg, die stad binne. Die Weense Woud is ook die brongebied van kleiner riviere soos die Wenerivier. Terraslandskappe soos die Wienerberg en Laaer Berg, wat in die Ystydperk ontstaan het, sluit in die weste by die berglandskap aan. Hierdie streek is 'n belangrike wynbougebied.
Die ooste van Wene word gekenmerk deur die oop vlaktes van die Marchfeld, wat as boerderygebiede dien. Die groen riviereilande van die Donauauen, wat in die suid-ooste langs die Donau strek, is tot nasionale park verklaar.
Klimaat
Wene word deur 'n Sentraal-Europese oorgangsklimaat of gematigde vastelandse klimaat met oseaniese invloede uit die weste en kontinentale invloede uit die ooste gekenmerk. Temperature en reënval is dus dikwels wisselvallig. In die algemeen kry Wene relatief min reënval – die jaarlikse gemiddelde neerslae is omtrent 600 mm. In die westelike stadsdele word 'n gemiddeld van 741,5 mm se neerslae aangeteken, in die oostelike slegs 514,5 mm.
In vergelyking met die ander Oostenrykse deelstate is die winters baie gematig. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 11,4 °C in die stadsgebied en 10,2 °C in die omgewing. Daar is jaarliks sowat 60 warm somerdae en 70 dae met temperature benede vriespunt. Die hoogste temperatuur, wat ooit gemeet is (39,5 °C), is op 8 Augustus 2013 in Wene se middestad aangeteken. Jaarliks word 'n gemiddeld van 1 980 sonskynure aangeteken.
Keltiese wortels
Een van die argeologiese spanne van die Wiener Stadtarchäologie het tydens opgrawings in die Rasumofskygasse in die 3de Weense Distrik in 2015 vir die eerste keer oorblyfsels van 'n laat-Keltiese nedersetting in die huidige stadsgebied ontdek. Munte en gietvorms, wat hier opgegrawe is, dui daarop dat die nedersetting deur 'n Keltiese elite bewoon is wat reeds handelsbetrekkinge met die Romeinse Ryk gehandhaaf het. Moontlik het dit ook al die naam Vindobona gedra wat later deur die nuwe maghebbers oorgeneem is.
Romeinse oorsprong
Net soos baie ander stede in Europa het Wene sy oorsprong in 'n antieke Romeinse nedersetting. In die 1ste eeu n.C. het die Romeine 'n militêre kamp, Vindobona, gevestig om die noordelike grens van hul ryk te beskerm. Dié kamp was naby die Donau in die hart van die moderne Weense middestad geleë. Die verloop van sy oorspronklike verdedigingsmure is ook vandag nog maklik herkenbaar in dele van die middestad se straatuitleg. 'n Romeinse legioenkamp met enkele duisend soldate – hul getal word in Vindobona op sowat 6 000 beraam – het, soos elders in Europa, bygedra tot die ekonomiese ontwikkeling van die omgewing, veral omrede Romeinse militêre personeel ook administratiewe take verrig het en in vredestye as ambagsmanne werksaam was. Vanaf die 3de eeu het net buite die militêre kamp 'n burgerlike nedersetting ontstaan wat in die huidige 3de Distrik van Wene geleë was.
Gedurende sy bloeitydperk het dié nedersetting 'n kosmopolitiese bevolking van meer as 30 000 uit alle dele van die Romeinse Ryk gehuisves. Nogtans het nóg die legioenkamp Vindobona nóg sy burgerlike voorstad tot een van die Romeinse Ryk se vernaamste stedelike nedersettings op die gebied van die huidige Oostenryk ontwikkel. Net Carnuntum, wat oos van Vindobona geleë was en oorspronklik eweneens as legioenkamp gevestig is, kon as administratiewe setel van die Romeinse provinsie Pannonië aanspraak maak op sodanige status.
Die vroeë Middeleeue en die stadstigting
Uit die tydperk tussen die laat 5de en 9de eeu is geen historiese verwysings na Vindobona en sy legioenkamp oorgelewer nie. Argeologiese navorsing dui daarop dat die nedersetting in dié periode onbewoon was, terwyl bouvalle bewaar gebly het – 'n toestand waarna Duitssprekende argeoloë as Ruinenkontinuität verwys. Omstreeks 800 het die eerste Christelike kerkgeboue ontstaan. Die naam van een van dié kerke, St. Ruprecht, verwys na 'n heilige uit Salzburg en het sodoende voor 829 ontstaan, die jaar toe die grense tussen die bisdomme van Passau en Salzburg nuut bepaal is. St. Peter, wat ewenens na 'n Salzburgse beskermheilige vernoem is, sou later as Wene se eerste parogiekerk dien.
St. Stephan, wat deur Passause geestelikes gestig is, het nog voor die 10de eeu ontstaan, alhoewel nie as parogiekerk nie. In dié tyd kon daar immers nog nie sprake wees van enige stedelike strukture nie. Die eerste historiese verwysing na 'n nedersetting met die huidige naam (Wenia) dateer van 881, en dus uit 'n tyd toe die gebied deur Hongare bedreig is. Eers omstreeks 1000 het rustiger tye aangebreek en het die gebied 'n tydperk van konsolidering betree.
Die kerstening van die Hongare, oorspronklik 'n nomadiese volk, en hul vestiging in permanente nedersettings was net soos die uitgebreide kolonisasie van die Donaugebied deur Duitssprekende setlaars 'n voorvereiste vir die groei van Wene. Die stigting van die Markgraafskap Oostenryk deur die Huis Babenberg in 976 het die politieke konteks vir dié ontwikkeling gevorm. Wene was immers nog tot in die 12de eeu naby die Hongaarse grens geleë en afhanklik van 'n stabiele Oostenrykse bewind. 'n Ander voorvereiste vir stedelike groei was die ooreenkoms wat in 1137/38 met die Bisdom Passau gesluit is om wedersydse belange te beskerm. In die vroeë 1150's het die Oostenrykse markgrawe, wat destyds in personele unie ook as hertoë van Beiere geregeer het, hul setel na Wene verskuif. Hendrik II van Oostenryk, wat met die Bisantynse prinses Theodora getroud was, het Ierse Benediktyne-monnike uit Regensburg na die stad ontbied om Wene se oudste klooster, St. Maria bei den Schotten, te stig (na Ierland is in dié tydperk verwys as Scotia Maior of die "Groter Skotland", terwyl sy bewoners in Duits "Skotte" genoem is). Die destydse Beierse regeringsetel Regensburg het as voorbeeld vir Wene se uitbou gedien. Binne enkele dekades het Wene, wat sy inwonertal betref, by die Beierse hoofstad verbygesteek. In 1156 is Oostenryk tot hertogdom verhef. Omstreeks 1170 het een waarnemer na Wene verwys as civitas metropolitana, dit wil sê die belangrikste nedersetting in die hertogdom.
In 1160 is die eerste boufase van die Sint Stefanus-katedraal voltooi. Die inwydingsplegtigheid is bygewoon deur adellikes uit ander Europese lande wat voor hul deelname aan die Kruistogte nog die kerklike seën wou ontvang. Kruisvaarder-pelgrims op pad na die Heilige Land het andersins 'n slegte reputasie in Wene ontwikkel, net soos elders in Europa. Dit was nie net aan die feit te danke dat hulle van hul gashere verwag het om die vrome doelwit van hul tog te waardeer deur gratis kos en verblyf aan hulle te voorsien nie (wat 'n betreklike finansiële las op gashere kon plaas). Dikwels was ook rowers en diewe, wat hulle in 'n vrome skyn vermom het, bedrywig op die pelgrimsroetes. In die Weense dialek is aan die Duitse term vir pelgrim, Pilger, sodoende 'n negatiewe konnotasie geheg wat voortleef in die skeldwoord Pülcher.
Reg en samelewing
'n Stadsmuur was een van die opvallendste argitektoniese kenmerke van 'n Middeleeuse Europese stad. Wene se versterkings het tussen die 1190's en omstreeks 1240 ontstaan. In 1221 is stadstatus aan Wene toegeken, insluitende die stapelreg waarmee kooplui op pad na ander bestemmings verplig was om hul goedere vir 'n bepaalde tydperk ook in Wene te koop aan te bied ("te stapel"). Die stad het in dié tydperk reeds handelsbetrekkinge oor groot afstande gehandhaaf – die Donau as eersterangse waterweg was net soos die betrekkinge met Venesië in die suide van groot belang. Wene se besondere status is in 1207 deur die plaaslike heerser bevestig wat na sy stad as die tweede belangrikste in die Heilige Romeinse Ryk na Keulen verwys het.
Ekonomiese groei
Handelsbetrekkinge met heel Europa en wynbou het die ekonomiese basis van die Middeleeuse stad gevorm. Danksy die stapelreg en sy ligging aan die Donau, een van die vernaamste Europese waterweë, het Wene voordeel getrek uit die handel tussen weste en ooste. Weense kooplui het daarnaas 'n aktiewe rol in die handel met Suid-Europa gespeel. Reeds in die vroeë 13de eeu het hulle oor hul eie filiaal in die Duitse Handelshuis in Venesië (Fondaco dei Tedeschi) beskik.
Wyn was eeue lank Wene se belangrikste – en enigste – uitvoergoed. Die plaaslike wynboubedryf is reeds vanaf die 13de eeu teen buitelandse mededingers beskerm, onder meer deur 'n invoerverbod wat op buitelandse, veral Hongaarse, wyne geplaas is. Die oudste dokument in besit van die Stad Wene, die sogenaamde Flandrenserprivileg ("Voorreg vir Vlaminge") van 1208, het eweneens 'n ekonomiese agtergrond. In dié dokument word regtelike en ekonomiese voorregte bepaal wat die destydse heerser an Vlaamse doekverwers gegee het wat hulle in Wene gevestig het.
Ekonomiese krisistye
Gedurende die 15de eeu het Wene se ekonomie as gevolg van politieke gebeure afwaarts begin gly – die Hussieteoorloë in Boheme en Morawië; die verdrywing van Wene se Joodse bevolking in die sogenaamde "Geserah" van 1421; die geskil tussen keiser Frederik III en sy broer, aartshertog Albrecht VI, en die aangrensende koninkryke Boheme en Hongarye; asook die besetting van Wene deur Hongaarse magte onder koning Matthias Corvinus tussen 1485 en 1490 en die daaropvolgende herowering van Oostenryk en Wene deur koning Maximiliaan het hul tol geëis.
Ook die ontdekking van die "Nuwe Wêreld" was 'n ingrypende gebeurtenis waardeur die swaartepunt van ekonomiese aktiwiteite geleidelik vanuit die Middellandse Seegebied na Wes-Europa verskuif is. Wene se stapelreg het in dié tydperk sy ekonomiese betekenis kwytgeraak nadat kooplui druk uitgeoefen het, terwyl die Habsburg-heerserhuis in finansiële opsig steedsmee afhanklik geword het van magtige handelsdinastieë soos die Augsburgse Fugger-familie. In 1517 is die stapelreg deur keiser Maximiliaan opgehef.
Wene as internasionale metropool
Vanaf die 1950's het internasionale organisasies hulle in die Oostenrykse hoofstad gevestig. So het die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEA), wat in 1957 in die lewe geroep is, sy hoofkwartier in die Weense UNO-City. Die Organisasie van Petroleumuitvoerlande (Opul), wat veertig persent van die wêrelduitvoer van ru-olie beheer, het sy setel sedert in 1965 in Wene. Een jaar later is die Verenigde Nasies se Organisasie vir Nywerheidsontwikkeling (UNIDO) gestig wat sy hoofkwartier eweneens hier het. In die 1970's het die UNO-City langs die Donau se noordoewer ontstaan. Met sy opening in 1979 het Wene die derde setel van die VN naas New York en Genève geword.
Europese Unie
Danksy sy ligging in die hart van Europa het Wene steeds 'n belangrike rol as internasionale metropool gespeel, al het die konteks verskeie kere merkbaar verander. In die tyd van die "Ystergordyn" het Wene 'n brugfunksie tussen die Wes-Europa en die kommunistiese lande in Oos-Europa vervul. Met die verbrokkeling van die Sowjetunie vanaf 1989 het Wene nuwe uitdagings in die gesig gestaar. So het Oos-Europese metroole soos Praag en Boedapest intussen tot belangrike mededingers ontwikkel. Oostenryk se toetreding tot die Europese Unie in 1994/95 het die politieke en ekonomiese konteks vir Wene nog eens ingrypend verander.
Dorothy Dandridge
Dorothy Dandridge (9 November 1923 – 8 September 1965) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Bahama Passage (1941), Bright Road (1953), Carmen Jones (1954), en Porgy and Bess (1959).
Wene
Wene in die 21ste eeu
In die vroeë 21ste eeu het die Weense stadsregering verskeie stappe onderneem om die uitdagings van internasionale mededinging die hoof te bied. Hierby staan die uitbou van Wene se infrastruktuur sentraal. Nuwe projekte, wat in dié verband aangepak is, is die bou van 'n nuwe hoofstasie wat van Wene 'n Sentraal-Europese vervoerspilpunt maak; die herontwikkeling van die vroeëre Aspern-vliegveld as Seestadt Aspern, een van die grootste stedebouprojekte in 21ste eeuse Europa waar 'n nuwe woonbuurt en werkgeleenthede vir sowat 20 000 bewoners ontstaan; en die herontwikkeling van Wene se historiese gasreservoirs (gasometers). Besondere klemtoon val op die bewaring van groen ruimtes en ander stedelike ontspanningsgebiede.
Toeristeaantreklikhede
Onder die plekke van belang is:
Beaufort-Wes
duimnael|240px|Die eertydse openbare meisieskool huisves tans sekere munisipale kantore. Dis in 1898 vergroot volgens die plan van [[John Parker.]] duimnael|210px|Die NG sendingkerk is as sulks gebruik tot 1964. Dr. [[Christiaan Barnard|Chris Barnard is in die sendingpastorie gebore in 1922 terwyl sy vader leraar van die sendinggemeente was.]] duimnael|220px|Die Jongeliedesaal oftewel kerksaal van [[NG gemeente Beaufort-Wes.]] duimnael|230px|Talle ou geboue uit 'n wye verskeidenheid verskillende eras het in die geskiedkundige middedorp behoue gebly. duimnael|230px|Beaufort-Wes is 'n gewilde oornagplek op die N1 en N12, met talle gastehuise, hotelle en herberge, soos die Karoo Lodge in Donkinstraat. duimnael|220px|'n Tipiese Karoohuis in Birdstraat. regs|duimnael|230px|Beaufort-Wes se ou stadhuis, ontwerp deur [[James Bisset, nes die NG moederkerk. Die dorpsraad het die gebou op 20 Julie 1866 sonder veel omslag of seremonie betrek.]]
Beaufort-Wes (Engels: Beaufort West) is die hoofdorp van die Groot Karoo met sowat 34 000 inwoners (2011) en 'n oase vir reisigers onderweg op die N1 nasionale pad tussen die Suidwes-Kaap en die Vrystaat en Gauteng, en op die N12 nasionale pad tussen die Suid- en Noord-Kaap. Die R61-provinsiale roete na die Oos-Kaap en KwaZulu-Natal draai ook hier weg. Verder is dit 'n belangrike administratiewe, opvoedkundige, landbou-, handel- en vervoersentrum.
Voorgeskiedenis
Die eerste trekboere het teen 1760 die Koup en die Nuweveld binnegetrek en word die eerste plase in die later distrik Beaufort-Wes aangelê. In daardie jaar is die leningsplaas Hooyvlakte in de Carro, waarop die latere dorp uitgelê sou word, uitgegee. Die streek het egter nog baie jare uiters dun bevolk gebly. Selfs in 1804 was die naaste buurman van komm. Abraham de Klerk van Hooivlakte amper 100 km ver. Teen die einde van die 18de het enkele boere hul veeplase reeds ver noord van die Nuweveldberge gehad. So is die grondslag gelê vir die latere gemeente, dorp en distrik Beaufort-Wes.
Teen 1804 was een van die mooiste en mees beboude plase in die omtrek Hooivlakte, waarop die dorp Beaufort-Wes 15 jaar later aangelê sou word en wat toe in die besit van veldkommandant Abraham de Klerk was. In 1805 het De Klerk deur 'n wolkbreuk 3 000 skape verloor, maar hy was oortuig daarvan dat die skade binne twee jaar weer vergoed sou kon word. Afgesien van die beperkte afsetmoontlikhede, die roofsugtige Boesmans en wildediere, was die gebied wat die weiding en die grond betref het, ideaal vir die skaapboer.
Die Slagtersnek-rebellie van 1815 het onverwagse voordele vir die omgewing van die latere Beaufort-Wes ingehou omdat, behalwe vir die vyf wat tereggestel is, sewe na die omgewing verban is. Hulle het hulle saam met hul gesin in die Koup kom vestig, naamlik Willem Krugel, Adriaan Engelbrecht, Andries Meyer, Nicolaas Prinsloo, David Malan, Pieter Prinsloo en Maria Faber. Laasgenoemde was die weduwee van Jan Bezuidenhout, wat sy lewe in die opstand verloor het. Martha en haar 12-jarige seun het haar man se gewere tydens die rebellie een na die ander gelaai en hom getrou bygestaan tot 'n koeël uit die geweer van een van die pandoere (Khoi-soldate) hom dodelik tref en hulle oorweldig is. Die Slagtersnek-huisgesinne het saam met hul bloedverwante en vriende wat later gevolg het, ook hul aandeel gehad in die ontwikkeling van die streek en stigting van die gemeente vyf jaar later. Uit dié kring het baie van die Beaufortse Voortrekkers (1836–1838) gekom.
In die middel van die 18de eeu was daar nog net drie distrikte: die Kaapse distrik, Stellenbosch en Swellendam. Teen 1769 is die streek nood van die Swartberge as behorende tot die distrik Stellenbosch verklaar. Met die stigting van die distrik Graaff-Reinet in 1798 het die Gamka die wesgrens daarvan uitgemaak. Die gebied wes en suid van die Gamka het onder Stellenbosch bly ressorteer tot 1805 toe dit aan die nuutgestigte distrik van Tulbagh gesny is. Toe die Kaapkolonie in 1814 finaal aan Groot-Brittanje oorgemaak is, was daar sewe distrikte, naamlik voorgenoemde vyf asook Uitenhage (1804) en George (1811).
Die drosdye van Graaff-Reinet, Stellenbosch en Tulbagh se houvas op die afgeleë streek van die Koup en Nuweveld was uiteraard uiters swak. Daar is dus heelwat wetteloosheid gepleeg, veral deur die rondswerwende Khoi, San en Basters. Gewetenlose handelaars het byvoorbeeld 'n smokkelhandel in vuurwapens en kruit gedryf met die inboorlinge. Die wetsoortreders moes net noordwaarts oor die Oranjerivier vlug om heeltemal buite bereik van die gereg te wees.
Stigting van die distrik Beaufort
Veral om aan dié wetteloosheid 'n einde te bring, het lord Charles Somerset op 27 November 1818 die distrik Beaufort geproklameer, so genoem ter ere van sy vader, die hertog van Beaufort, na wie hy ook Port Beaufort en Fort Beaufort genoem het. Die nuwe distrik is saamgestel uit die oostelike deel van Tulbagh, die westelike deel van Graaff-Reinet en die strook land anderkant die Sakrivier, en is onderverdeel in tien veldkornetskappe. Die distrik was geweldig uitgestrek, 'n oppervlakte van amper 40 000 km², oftewel 'n derde van die provinsie Wes-Kaap of nagenoeg so groot soos Switserland, Denemarke of Nederland. Buiten Beaufort (soos dit eers genoem is), het dit dele ingesluit van die latere distrikte Prins Albert, Fraserburg, Willowmore, Aberdeen, Murraysburg en Victoria-Wes. Dit was dan ook in die praktyk die grense van die oorspronklike gemeente Beaufort.
Stigting van die dorp
Die here Fischer en Andries Stockenström, vader van die latere luitenent-goewerneur van die Oostelike-Provinsie, ook Andries Stockenström, onderskeidelik landdroste van Tulbagh en Graaff-Reinet, moes 'n geskikte plaas uitsoek wat kon dien as dorp en setel van die nuwe distrik. Hul keuse het geval op die pragtige Hooivlakte, wat die regering toe tesame met die aangrensende Bosjesmansberg van Abraham de Klerk aangekoop het vir die bedrag van 13 333 riksdaalders, sowat £1025 11s. Die dorp is toe op eersgenoemde plaas aangelê.
In 1819 is die NG gemeente Beaufort-Wes afgestig as slegs die negende gemeente in die huidige Sinode van Wes-en-Suid-Kaapland en die twaalfde in die destydse Kaapkolonie.
Beaufort-Wes is in 1820 uitgelê en die eerste erwe in Maart 1821 verkoop. Die spilpunt van die nuwe dorp was die regeringskantore. Die eerste landdros, J. Baird, het die watervore aangelê wat tot vandag water langs die strate in die middedorp gelei. Hoewel die reënvalsyfer slegs sowat 200 mm per jaar is, is dit byvoorbeeld vier keer meer as dié van 'n ander bekende Karoodorp, Laingsburg. Die Gamkarivier wat deur die dorp loop, is gewoonlik droog, maar oorstroom soms sy oewers, soos byvoorbeeld in 1877 toe die mense van die dorp onder water was.
Die eerste landdros het ook lane peerbome aan weerskante van die strate in die ou deel van die dorp aangeplant, waarvan twee tot nasionale gedenkwaardighede verklaar is, wat almal skadu bied, en 'n aangename atmosfeer aan die middedorp verleen.
Eerste Kaapse munisipaliteit
Beaufort-Wes is, ingevolge 'n nuwe koloniale verordening van destyds wat verkose dorpsrade moontlik gemaak het, op 3 Februarie 1837 tot die Kaapkolonie se heel eerste munisipaliteit verklaar, sowat 'n maand voor Somerset-Oos. Die ou stadshuis is in 1864 deur James Bisset ontwerp en in 1866 in gebruik geneem, die heel eerste gebou van sy soort in die Karoo. Vandag huisves dit die Beaufort-Wes-museum met onder meer 'n versameling nalatenskappe van Napoléon Bonaparte, wat vanaf St. Helena na die dorp gebring is. Die twee permanente uitstallings was jare lank dié oor die lewe van die dorp se bekendste boorling, dr. Chris Barnard, wat die eerste hartoorplanting gedoen het en wie se vader die dominee van die plaaslike NG sendinggemeente was, en een oor die lewe van Eric Louw, voormalige VN-gesant, minister en dekades lank volksraadslid vir Beaufort-Wes. Louw se uitstalling sou egter in 2011 vervang word deur 'n uitstalling wat al die inwoners van die dorp verteenwoordig.
Langs die ou stadshuis staan die eertydse sendingkerk, wat van 1873 tot 1964 in gebruik was en daar langsaan die sendingpastorie, waarin Barnard gebore is. Dié twee geboue is ook verklaarde nasionale gedenkwaardighede, tesame met 'n sipres voor die kerk wat in 1898 aangeplant is. Nog gedenkwaardighede in die middedorp sluit die majestueuse NG kerkgebou (wat in 1892 vergroot is en waarvan die toring 46 meter hoog is), die ou openbare meisieskool se gebou en die openbare biblioteek in.
Die droogte van 1849
Die kwaai droogte van 1849 het groot veranderinge vir Beaufort-Wes en die distrik meegebring. Voorheen het hier reuse-troppe wild gewei, maar derduisende is tydens die droogte uitgewis. Arthur Kinnear het die eerste merinoskape hierheen gebring, maar dit was eers ná die droogte dat die bedryf die gebied se vernaamste ekonomiese bedrywigheid sou word. Volgens 'n ooggetuieverslag van sir John Fraser, die seun van ds. Colin Fraser, het derduisende dorstige swartwildebeeste, blesbokke, springbokke, kwaggas, elande en tallose ander soorte wildsbokke eens op 'n goeie dag op die dorp toegesak op soek na weiding en drinkwater. Drie dae lank het hulle alles voor die voet afgevreet. Omdat die wild verswak en uitgeteer was, kon inwoners hulle sonder moeite slag. Fraser vertel die dorp het agterna gelyk of 'n veldbrand daardeur is.
Dit was die einde van 'n era in die Sentraal-Karoo, waarna reuse-troppe merino die wild vervang en Beaufort-Wes as belangrike handelsentrum ontwikkel het. Die skaapkampe en plaasheinings het die wild se beweging verder ingeperk, wat vanweë die steeds droër wordende Karoo 'n al groter weidingsgebied nodig gehad het en boonop is hulle gewetenloos gejag deur mense wat blykbaar oortuig was dat dit onmoontlik was om die wild uit te wis.
Ekonomiese oplewing
Met die opbloei in die skaapbedryf, het 'n ekonomiese oplewing gevolg. John Charles Molteno, later die eerste Kaapse eerste minister en 'n boorling van die dorp, het die eerste bank in 1854 geopen. In 1869 volg die eerste koerant, die Courier. Die spoorlyn vanaf Kaapstad het Beaufort-Wes in 1880 bereik waarna dit 'n belangrike lokomotiefdepot en rangeerwerf op die roete na die Noorde geword het.
Brits-Antarktiese Gebied
Die Brits-Antarktiese Gebied (Engels: British Antarctic Territory) is 'n sektor van Antarktika wat deur die Verenigde Koninkryk as deel van sy oorsese gebied beskou word.
Beaufort-Wes
Die droogte van 2010
Die Gamkadam in die Nuweveldberge noord van die dorp is in 1955 voltooi en spog met 'n keermuur van 63 meter. Hoewel die dam vanweë sy ligging 'n besondere klein opvangsgebied het, was dit dekades lank 'n betroubare waterbron vir die dorp se inwoners. Water was gewoonlik volop tot die dam in 2010 begin opdroog het sodat die watervlak teen September tot minder as 40 cm gedaal het, waarna dit onmoontlik was vir die munisipaliteit om enige water uit die dam na die dorp te pomp. In Oktober het werkers van die plaaslike owerheid se parke-afdeling die oorblywende vis, meesal babers, uit die dam probeer red en duisende na sementdamme op die dorp self gebring. Honderde visse, veral karpe, het egter gevrek, omdat hulle suurstofryke water nodig het vir oorlewing en die dam teen daardie tyd reeds net 'n modderplas was. Nadat al die water opgedroog het, het van die eens tot 29 meter diepe dam net 'n maanagtige bodem vol kraters oorgebly.
Brits-Antarktiese Gebied
Die gebied is omtrent 1 709 400 km² groot en word ook deur Argentinië en Chili geëis. Die gebied word slegs deur die Australië, Nieu-Seeland, Frankryk en Noorweë erken en is driehoekige gedeelte wat tot by die Suidpool strek en word begrens deur die 20° Wes- en 80° Wes-meridiane en die 60° Suid-breedtegraad. Die Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande en die Suidelike Shetlandeilande is ook 'n deel van die Brits-Antarktiese Gebied en word op 3 Maart 1962 van die gebiede van die Falkland-eilande gestig.
Beaufort-Wes
Die droogte van 2010
Die munisipaliteit moes hierna staatmaak op die sowat 3,5 miljoen liter water wat die dorp se 36 boorgate kon lewer, maar teen die einde van 2010 was vyf boorgate reeds uitgeput. Dit was ook onbekend presies hoeveel water die ondergrondse bronne bevat. Weldoeners het 'n reuse-poging van stapel laat loop en tenkwaens water van oral in Suid-Afrika begin aanry om die ondergrondse bron aan te vul. In die tweede week van Januarie 2011 is 'n nuwe watersuiweringsaanleg in gebruik geneem, hoewel dit net sowat 700 000 liter water per dag kon lewer omdat die inwoners se afvalwater erg ingeperk is deur streng waterbeperkings. Elke huishouding was net geregtig op 12 000 liter water per maand, waarna hulle streng beboet is.
Wapens
Munisipaliteit — Die munisipale raad het voor 1931 'n wapen aangeneem: In rooi, 'n valhek met kettings, alles goud. Die helmteken is 'n volstruis; die skildhouers is 'n merinoram en 'n angoraram; en die wapenspreuk is "Festina lente". Die wapen is in 1967 formeel deur die provinsiale administrateur aan die raad verleen. en in 1969 by die Buro vir Heraldiek geregistreer.
Sidesaviwa — Die Swart woongebied Sidesaviwa het van 1979 tot 1996 sy eie plaaslike owerheid gehad. Dit het in 1989 'n wapen by die Buro vir Heraldiek geregistreer: Ingekeep kepersgewys verdeel, blou en silwer, in die skildvoet 'n rooi versmalde keper en in die skildhoof 'n silwer assegaai-en-knopkruis; 'n kepervormige swart skildvoet belaai met 'n silwer versmalde keper. Die helmteken was 'n swart muurkroon en die wapenspreuk "Umanyano ngamandla".
Bevolking
Volgens die sensus van 2011 het Beaufort-Wes 20 066 inwoners, vergeleke met 22 970 in die sensus van 1970. Die wit bevolking van die dorp het in die 41 jaar tussen die twee tellings meer as halveer van 6 000 tot 2 741. Daar was in 2011 15 636 bruin en 1 454 swart inwoners. Sowat 91,5% van die bevolking is Afrikaans- en 3,6% Xhosasprekend.
Toerisme
Buiten bogenoemde museumkompleks en talle nasionale gedenkwaardighede in die ou middedorp, beskik Beaufort-Wes ook oor 'n groot verskeidenheid oornagplekke, motorhawens, restaurante en ander geriewe, waaronder 'n moderne vliegveld. Die Karoo Nasionale Park beslaan sowat 80 000 hektaar en lê naby aan die dorp, suidwes van die N1.
Ruby Denridge
Ruby Dandridge (3 Maart 1900 – 17 Oktober 1987) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Cabin in the Sky (1943), Dead Reckoning (1947), en The Arnelo Affair (1947), en in die televisiereeks Beulah (1950).
Tami Erin
Tami Erin (gebore 8 Julie 1974) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The New Adventures of Pippi Longstocking (1988), Kill You Twice (1998), en Disconnect (2010).
Die kandidaat
Die kandidaat is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1968 vrygestel is. Die regisseur was Jans Rautenbach en die skrywers Emil Nofal en Jans Rautenbach. Die film was aanvanklik omstrede en is in Suid-Afrika onder sensorskap geplaas omdat dit die Apartheid-stelsel bevraagteken het.
Genre
Die rolprent is 'n drama.
Prins Edward, Hertog van Kent en Strathearn
Prins Edward, die Hertog van Kent en Strathearn (Edward Augustus; 2 November 1767 – 23 Januarie 1820) was ’n lid van die Britse koninklike familie, die vierde seun van koning George III en die vader van koningin Victoria. Hy het op 23 April 1799 die Hertog van Kent en Strathearn en die Graaf van Dublin geword – in dieselfde jaar dat hy hoofbevelvoerder in Noord-Amerika geword het.
Vroeë lewe
Prins Edward is in Buckingham-paleis gebore. Sy vader was die heersende Britse koning, George III, die oudste seun van Frederick, die Prins van Wallis en Augusta van Sakse-Gotha. Edward se ma was koningin Charlotte (gebore hertogin Charlotte van Mecklenburg-Strelitz), die dogter van hertog Charles Louis Frederick van Mecklenburg-Strelitz, prins van Mirow. As seun van ’n Britse monarg was sy aanspreekvorm van geboorte af "Sy Koninklike Hoogheid prins Edward". Hy was die vierde aanspraakmaker op die Britse troon ná sy drie ouer broers.
Huwelik
Die Hertog van Kent het verskeie minnaresse gehad, van wie die bekendste Adelaide Dubus was by wie hy twee buite-egtelike dogters, Adelaide Victoria Augusta Dubus en Julie de St Laurent, gehad het. Hy het egter ongetroud gebly tot in 1818, toe die troonopvolging onseker begin lyk het ná die dood van die enigste wettige kleinkind van George III, prinses Charlotte Augusta van Wallis. Die prins-regent en sy jonger broer, die Hertog van York, het geen wettige kinders gehad nie hoewel hulle getroud was. Die ongetroude seuns van koning George, die Hertog van Clarence (later koning William IV), die Hertog van Kent en die Hertog van Cambridge, het almal haastig getrou en ’n erfgenaam vir die troon verskaf.
Die Hertog van Kent het verloof geraak aan prinses Victoria van Sakse-Koburg-Saalfeld (17 Augustus 1786 – 16 Maart 1861), die dogter van hertog Franz Friedrich van Sakse-Koburg-Saalfeld. Hulle het op 29 Mei 1818 by Schloss Ehrenburg, Koburg, getrou en later, op 11 Julie 1818, weer by Kew-paleis, Richmond Park, Surrey. Hulle het een dogter gehad – prinses Alexandrina Victoria van Kent (24 Mei 1819 – 22 Januarie 1901).
Dood
Die Hertog van Kent is op 23 Januarie 1820 by Woodbrook Cottage, Sidmouth, Devon, dood ná ’n kort siekte wat waarskynlik deur ’n verkoue veroorsaak is. Dit was net ses dae voor sy pa, George III, en minder as ’n jaar ná die geboorte van sy dogter. Aangesien nie een van sy drie ouer broers oorlewende wettige kinders gehad het nie, het sy dogter koningin geword ná die dood van koning William IV in 1837.
Nalatenskap
Die Suid-Afrikaanse Prins Edward-eilande is na prins Edward genoem, asook die Kanadese provinsie Prins Edward-eiland, Prins Edward-distrik in Ontario, die dorp Point Edward in Ontario en die dorp Kentville in Nieu-Skotland.
Victoria van Sakse-Koburg en Gotha
Prinses Victoria (Victoria Adelaide Mary Louisa; 21 November 1840 – 5 Augustus 1901) was die oudste kind van koningin Victoria van die Verenigde Koninkryk en prins Albert van Sakse-Koburg en Gotha. Sy het die Duitse keiserin en koningin van Pruise geword deur haar huwelik met die Duitse keiser Frederik III. Ná haar man se dood het sy algemeen bekend geword as keiserin Frederik (of in Duits: "Kaiserin Friedrich").
Huis van Hannover
Die Huis van Hannover is ’n Duitse koninklike dinastie wat oor die Hertogdom van Brunswyk-Lüneburg (Duits: Braunschweig-Lüneburg), die Koninkryk van Hannover en die Koninkryk van Groot-Brittanje en die Koninkryk van Ierland regeer het.
Dit het die Huis van Stuart in 1714 opgevolg as heersers van Groot-Brittanje en Ierland tot met die dood van koningin Victoria in 1901. Daar word soms na hulle verwys as die Huis van Brunswyk en Lüneburg, Hannover-lyn. Die Huis van Hannover is ’n jonger tak van die Huis van Welfe, wat weer die senior tak van die Huis van Este is. Al drie is vertakkings van die antieke Saksiese Huis van Wettin.
Constance Shulman
Constance Shulman (gebore 4 April 1958) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Fried Green Tomatoes (1991), Sweet and Lowdown (1999), en Doug's 1st Movie (1999), en in die televisiereeks Orange Is the New Black (2013).
Die banneling
Die Banneling is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1971 deur RPM Film Studios uitgereik is. David Millin was die regisseur en het ook die kinematografie behartig.
Genre
Die rolprent is 'n aksiedrama.
Akteurs
Van die akteurs is Francois van Heyningen, Dirkie van den Bergh, Don Leonard, Marié du Toit en Jaco van der Westhuizen.
Storielyn
Die prent is gegrond op die Springbokradio-vervolgverhaal met dieselfde titel.
Vivian Denridge
Vivian Dandridge (22 April 1921 – 21 Oktober 1991) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente King Kong (1933), The Big Broadcast of 1936 (1935), A Day at the Races (1937), en I Walked with a Zombie (1943).
Ross-Afhanklikheid
Die Ross-Afhanklikheid (Engels: Ross Dependency) is 'n sektor van Antarktika wat deur Nieu-Seeland as deel van sy nasionale grondgebied beskou word. Die provinsie, 'n driehoekige gebied wat tot by die Suidpool strek, is omtrent 450 000 km² groot, wat dit byna twee keer so groot soos al die ander Nieu-Seelandse provinsies tesame maak. Dit is tussen die 150ste en 160ste westelike lengtegraad en die 60ste suidelike breedtegraad geleë.
Maya Erskine
Maya Erskine (gebore 7 Mei 1987) is 'n Amerikaanse aktrise, skryfster, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Betas (2013), Man Seeking Woman (2015), Insecure (2016), en PEN15.
Raoul Bhaneja
Raoul Bhaneja (gebore 6 Junie 1974) is 'n Kanadese akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Godsend (2004), The Sentinel (2006), en Miss Sloane (2016), en in die televisiereeks The Dresden Files (2007).
Lina Esco
Lina Esco (gebore 14 Mei 1985) is 'n Amerikaanse aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent Free the Nipple (2014) en in die televisiereekse Kingdom (2014) en S.W.A.T. (2017).
Vlug van die seemeeu
Vlug van die Seemeeu is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1972 deur Quadro Films vervaardig en uitgereik is. Koos Roets was die regisseur.
Genre
Die rolprent is 'n drama.
Akteurs
Die akteurs is onder andere Don Leonard, Pieter Joubert, Trudi du Plessis, Wena Naudé, Sann de Lange en Wilna Snyman.
Storielyn
Ná ’n verlowing van amper vier jaar verbreek Leonie haar verhouding met Fritz, ’n beroemde dirigent en komponis. Fritz hanteer dit nie goed nie en word tronk toe gestuur ná ’n tref-en-trap-ongeluk terwyl hy onder die invloed is. Hy word later vanweë goeie gedrag vrygelaat, maar is geskok deur die skynheiligheid van die mense wat hom eens aanbid het.
Sicily (aktrise)
Sicily (gebore 1 Oktober 1985) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent How Stella Got Her Groove Back (1998) en in die televisiereeks One on One (2001).
Keiser van Indië
Keiser/Keiserin van Indië (Engels: Emperor of India) is gebruik as ’n titel deur die laaste keiser van die Mogolryk, Bahadur Shah II, en weer deur die koloniale monarge van die Britse Ryk tydens die Britse heerskappy in Indië.
Die term verwys ook soms na Indiese keisers soos Ashoka die Grote van die Maurya-dinastie en keiser Akbar die Grote van die Mogolryk. Hulle het egter nie die titel vir hulself toegeëien nie.
Britse monarge
Britse monarge wat die titel Koning-keiser (Koningin-keiserin) van Indië gebruik het, is: Victoria, Edward VII, George V, Edward VIII en George VI.
'n Plekkie in die son
'n Plekkie in die son is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1979 vrygestel is. Die regisseur was William C. Faure en die skrywer De Waal Venter.
Genre
Die rolprent is 'n drama. Dit het geen ouderdomsperk nie en is goeie gesinsvermaak.
Jean-Luc Bilodeau
Jean-Luc Bilodeau (gebore 4 November 1990) is 'n Kanadese akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Trick 'r Treat (2007), LOL (2012), en Piranha 3DD (2012), en in die televisiereeks Baby Daddy (2012).
Die erfgenaam
Die Erfgenaam is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1971 deur Quadro Films uitgereik is. Koos Roets was die regisseur en het ook die kinematografie behartig.
Genre
Die rolprent is 'n drama.
Akteurs
Van die akteurs is Mitsi Stander, Don Leonard, Wilna Snyman en Lourens Schultz. David Swart
My broer se bril
My Broer se Bril is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1972 deur Bevil Films uitgereik is met Cobus Rossouw en Marié du Toit in die hoofrolle. Dirk de Villiers was die regisseur en skrywer daarvan. Dit word beskou as die eerste Afrikaanse riller.
Genre
Die rolprent is ’n riller/misdaaddrama.
Akteurs
Die akteurs is onder andere Cobus Rossouw, Marié du Toit, Pieter Fourie, Louw Verwey en Dawid van der Walt.
Storielyn
Die prent begin met ’n begrafnis en eindig met ’n skokkende ontknoping by die lees van ’n testament. Twintig jaar tevore het tweelingbroers, Adriaan en Paul van der Bijl, se paaie geskei ná ’n argument wat Adriaan blind gelaat het. Adriaan is verbitterd en bly in sy pa, wat diabetes het, se huis. Hy trou met sy pa se mooi verpleegster, Marie. Op die dag van sy pa se begrafnis keer Paul terug. Die twee broers se hereniging is nie vriendelik nie. ’n Skoot klap en die een lê dood. Adriaan vertel vir sy dienskneg, Freddie, dat hy Paul uit selfverdediging geskiet het. Net toe klop ’n speurder aan die deur. Marie tree intussen ook al hoe meer verdag op.
Patricia Dane
Patricia Dane (4 Augustus 1919 – 5 Junie 1995) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Johnny Eager (1941), Somewhere I'll Find You (1942), Rio Rita (1942), en Grand Central Murder (1942).
Liefde vir Lelik
Liefde vir Lelik is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1971 uitgereik is. Keith van der Wat was die regisseur.
Akteurs
Van die akteurs is Marie-Louise Muller, Pieter Bezuidenhout en Cobus Rossouw.
Storielyn
Die plaasseun Buks gaan woon by sy peetma en peetpa nadat hy sy ouers verloor het. Hy is nie gelukkig daar nie en loop weg na die plaas, waar die werkers Willem en Siena agtergebly het. Toe sy peetpa hom weer gaan haal, is daar ’n stryery met Willem, wat die seun op die plaas wil hou. Daar is egter ’n misverstand en Buks vlug weer.
Prinses Alice van die Verenigde Koninkryk
Prinses Alice (Alice Maud Mary; 25 April 1843 – 14 Desember 1878) was die derde kind en tweede dogter van koningin Victoria van die Verenigde Koninkryk. As vrou van Ludwich IV, Groothertog van Hesse, was sy die Groothertogin van Hesse.
Kaptein Caprivi
Kaptein Caprivi is 'n Afrikaanse rolprent wat in 1972 deur Brigadier Films uitgereik is. Albie Venter was die regisseur.
Genre
Die rolprent is 'n aksiedrama.
Akteurs
Van die akteurs is Will Seallie, Rod Stewart, Norman Smith, Sandy Nkoma en Ken Hare.
Storielyn
Landmyne, terroriste en die Rooi gevaar word uitgebeeld in Kaptein Caprivi. ’n Groep insypelaars blaas ’n bakkie op en neem ’n paar boere as gyselaars. Kaptein Caprivi (Will Sealie) word aangesê om hulle terug te kry.
Hermien Dommisse
Hermien Dommisse (1915–2010) was 'n Afrikaanse aktrise, regisseuse, skryfster en kampvegter vir Suid-Afrikaanse teater. Sy was ook by die destydse Transvaalse Raad vir die Uitvoerende Kunste (TRUK) betrokke.
Herkoms en opleiding
Hermien Anna Dommisse is op 27 Oktober 1915 op Ermelo gebore as een van vyf kinders van Evert Petrus Benjamin Dommisse en Hester Maria Elizabeth (Hettie) du Plessis. Die gesin verhuis na Pretoria, waar sy groot word en haar skoolopleiding ondergaan. Sy matrikuleer aan Pretoria Girls High School.
Van kleins af is haar begeerte om aktrise te word en reeds op skool rig sy ’n skoolopvoering af en speel self ook gedurende vakansietye in die Hendrik Hanekom-geselskap. Op skool reeds skryf sy kinderstories vir Pretoria News. Sy studeer van-af die einde van die twintigerjare verder aan die Universiteit van Pretoria, waar sy ’n B.A.-graad en ’n Hoër Onderwysdiploma verwerf. Hierna gee sy vir ’n ruk skool aan die Helpmekaar Hoërskool in Johannesburg, terwyl sy deeltyds toneelresensies skryf. In hierdie tyd neem sy ook deel aan skermsport en verwerf nasionale kleure hierin, terwyl sy later ook graag deelneem aan sweeftuig-byeenkomste. Sy behaal haar doktorsgraad in Drama aan die Universiteit van Pretoria met ’n proefskrif wat oor die verhouding tussen toneel en die gemeenskap handel.
Begin van loopbaan
Sy neem in die vroeë 40's gereeld deel aan die uitsending van radiodramas vanaf die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK) se ateljees in Commis-sionerstraat in Johannesburg. Hier ontmoet sy vir André Huguenet, wat haar uitnooi om ’n hoofrol in Helshoogte, die Afrikaanse verwerking van Wuthering Heights, te speel. So begin haar loopbaan as beroepsaktrise.
Van haar verhoogoptredes sluit in rolle in Oorlog is oorlog van J.F.W. Grosskopf, Joan of Lorraine van die Amerikaanse dramaturg Maxwell Anderson, The river line van die Britse Charles Morgan, Die koopman van Venesië van William Shakespeare en Die vader van August Strindberg. Sy speel ’n leidende rol met die stigting van die Nasionale Toneelorganisasie (NTO) en maak reeds in die dertigerjare voorbrand hier-voor deur hierdie inisiatief onder andere met die destydse Eerste Minister, generaal J.B.M. Hertzog, te gaan bespreek. Na die stigting van die NTO in 1947 sit sy haar beroep onder hierdie vaandel voort, beide as regisseur van verskeie stukke (ook opera) en as aktrise. Sy is onder andere betrokke as regisseur van W.A. de Klerk se Jaar van die vuuros en Molière se Iepekonders.
Lewe in Amerika
Sy vergesel haar man in 1946 wanneer hy aan Harvard Universiteit in Boston in Amerika gaan studeer. In New York maak sy kennis met onder andere Orson Welles en Ingrid Bergman.
Rolprent en Televisie verskynings
By hulle terugkeer vestig die egpaar hulle weer in Krugersdorp. In verskeie rolprente speel sy rolle, waaronder Die kandidaat, Jannie Totsiens en Pappalap van Jans Rautenbach, Aanslag op Kariba, Ma skryf matriek, Netnou hoor die kinders!, Plekkie in die son, Fiela se kind en That Englishwoman. Sy tree later ook op televisie op in Agter elke man en vertolk onder andere vir veertien jaar ’n rol in die sepie Egoli. Benewens aktrise is sy ook regisseur (wat opera en Engelse dramas insluit) en kunsresensent.
Europese reise en latere lewe
Tydens die politieke oorgang na demokrasie word sy verkies tot voorsitter van die Raadplegende Komitee, ’n liggaam wat versoeke vir werkspermitte van buitelandse kunstenaars vir optredes in Suid-Afrika namens die Departement van Binnelandse Sake moet oorweeg. In 1993 besoek sy die Berlynse Feesweke, die tema waarvan was die bevrugtende wisselwerking tussen Japan en Europa oor ’n tydperk van vierhonderd jaar.
Persoonlike lewe en sterfte
In 1941 trou sy met die bedryfsekonoom Gilbert McCaul, wat sy by die skermklub ontmoet, en hulle vestig hulle aanvanklik in Krugersdorp. Die egpaar het drie kinders, twee dogters (Nina en Jeanne) en ’n seun (Gilbert).
In Januarie 2006 breek sy haar heup nadat sy uit die bed val en word opgeneem in die hoësorgeenheid van die Waverley Gardens versorgingsoord in Johannesburg, waarna borskanker ook by haar gediagnoseer word.
Later verhuis sy na ’n huis in Aucklandpark in Johannesburg en gaan daarna in die laaste jare van haar lewe vir versorging na die Waverley Gardens sentrum in Johannesburg.
Sy is op 24 Maart 2010 in die Alphen Lodge-oord vir verswakte bejaardes naby Modderfontein oorlede.
Skryfwerk
In Die dramaturg en sy gemeenskap ondersoek sy die manier hoe drama die gemeenskap weerspieël aan die hand van ’n geskiedenis van die Westerse teater. Sy ondersoek spesifiek die vyfde eeu v.C. Griekse teater, die laat Middeleeue in Europa, die Goue Eeu in Engeland en Spanje (die tyd van Shakespeare), die laat sewentiende eeu in Frankryk en die laat agtiende eeu in Duitsland. Hierdie boek is gegrond op die proefskrif wat sy vir haar doktorsgraad aan die Universiteit van Pretoria ingedien het.
Long journey of the heart is haar herinneringe oor die ontwikkeling van Afrikanerkultuur wat benewens die toneel ook opera en ballet insluit.
Iran
Iran (Persies: ایران‬, Irān, [ʔiːˈɾɒːn], ), amptelik die Islamitiese Republiek Iran (جمهوری اسلامی ایران, Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān, ), is 'n land in die Midde-Ooste, wat deur Azerbeidjan, Armenië en Turkmenistan in die noorde, Pakistan en Afghanistan in die ooste en Turkye en Irak (Koerdistan) in die weste begrens word. Die land het vroeër in die Westerse lande as Persië bekendgestaan.
Met 'n oppervlakte van meer as 1,6 miljoen km² is Iran die 18de grootste land ter wêreld met 'n etnies diverse bevolking van 82 miljoen. Dit bevat 'n wye verskeidenheid landskapsvorme, maar bestaan oorwegend uit bergagtige landskappe en woestyne. So is dit juis die randstreke van Iran waar die grootste deel van die bevolking saamgetrek is en wat die grootste bydrae tot die land se bruto binnelandse produk lewer:
Daartussen lê die Kavir- en Lut-woestyn en die bergreekse langs Iran se grense: die uitgestrekte groen Zagros-bergreeks en -plato in die weste vorm 'n natuurlike grenslyn met Irak; in Noord-Iran toring die ruwe, sneeubedekte Elboers-berge tussen die kusvlakte van die Kaspiese See en die Sentrale Hoogland uit; langs die Persiese Golfkus in die suide word die Makran-bergketting in die gelyknamige halfwoestyn aangetref; en in Oos-Iran word die landskapsvorme deur die mees westelike uitlopers van die Hindoekoesj-gebergte oorheers.
Die groot woestynbekkens is selfs nog droër; hulle is 'n wêreld van uiterstes wat diere en plante min kanse vir oorlewing bied. Stede in die binneland is op 'n gesofistikeerde netwerk van tonnels en kanale aangewese om ondergrondse watervoorrade te ontgin. Hierdie voorrade word deur damme soos dié van Dezful in die Dezrivier aangevul.
Iran, waar een van die oudste beskawings ontstaan het, het van oudsher sy onafhanklikheid gehandhaaf, alhoewel die land tydelik onder Britse, Russiese en Amerikaanse invloed gestaan het. Die Westersgesinde, outoritêre, maar ook sekulêre monargistiese bewind van Mohammad Reza Sjah Pahlavi is in die Irannese Rewolusie van 1979 omvergewerp. Die nuwe geestelike leier, ajatolla Ruhollah Khomeini, het as integrasiefiguur van 'n breë opposisiebeweging gedien waarin uiteenlopende politieke groepe verenig is.
Interne magstryde en die oorlog met Irak, wat in September 1980 met 'n Irakse aanval begin het en agt jaar sou voortduur, het uiteindelik 'n unieke hibriede politieke bedeling laat ontstaan met 'n Grondwet waarin republikeins-demokratiese en teokraties-outoritêre elemente verenig is, alhoewel die politieke lewe tans deur die laasgenoemde oorheers word.
Ondanks sy ideologiese teenstrydighede, binne- en buitelandse krisisse, 'n groeiende opposisiebeweging (die sogenaamde Groen Beweging) en die interne rigtingstryd in die heersende politieke en godsdienstige kringe is die politieke ontwikkeling van die Islamitiese Republiek van Iran, soos dit sedert 1979 bekendstaan, in die eerste drie dekades van sy bestaan deur betreklike stabiliteit gekenmerk.
Alhoewel Iran steeds onder die ontwikkelende lande gereken word, het dit 'n hoogs gesofistikeerde tegnologiebedryf ontwikkel en beskik daarnaas oor die grootste reserwes van aardgas en die wêreld se vierde grootste bekende reserwes ru-olie. Danksy sy ekonomiese en strategiese ligging het Iran tot 'n streeksmoondheid in die Midde-Ooste ontwikkel.