cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan Eloff
Latere jare en gesinslewe
Ná sy verblyf in Johannesburg het Eloff hom in die distrik Standerton op die boerdery toegelê. In 1897 het hy met sy gesin na Switserland en Duitsland vetrek, maar ná skaars 'n jaar met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog (1899-’1902) na die republiek teruggekeer om hom by die Rustenburgse kommando aan te sluit. Ná die vredesluiting op 31 Mei 1902 het hy hom as boer gevestig op sy geboorteplaas, Waterkloof, waar hy vir hom 'n huis soos 'n kasteel laat bou het. In 1912 het hy met sy gesin weer na Switserland vetrek, waar hulle tydens die Eerste Wêreldoorlog (1914–’18) vasgekeer is. In 1919 kom hy terug om hom vir goed in Pretoria te vestig, waar hy sy oudag geslyt het.
Eloff is in 1888 getroud met Catharina Cornelia de Ridder, dogter van ds. Johannes de Ridder van die Gereformeerde kerk Rustenburg, wie se kleinseun die Gereformeerde argitek Johan de Ridder onder meer Rustenburg se huidige Dopperkerk ontwerp het. Uit dié huwelik is drie seuns en twee dogters gebore.
Swaartekrag
Swaartekrag of gravitasie is 'n aantrekkingskrag wat twee massas op mekaar uitoefen. Swaartekrag is die oorsaak van die afwaartse krag wat alle liggame op aarde ondervind. Swaartekrag kan egter ook oor 'n groot afstand uitgeoefen word soos byvoorbeeld tussen die aarde en die maan en selfs tussen sterrestelsels. Dieselfde swaartekrag wat daarvoor verantwoordelik is dat 'n appel op die grond val, sorg ook daarvoor dat die maan of 'n satelliet in sy wentelbaan om die aarde bly en dat die aarde in sy baan om die son bly.
Swaartekrag is 'n krag wat 'n liggaam byvoorbeeld ten opsigte van die aarde ondervind. Die swaartekragwette is in die 17de eeu deur Isaac Newton opgestel en later deur Einstein aangevul en ook verbeter.
Die talryke probleme wat egter nog met die toepassing van al die teorieë ondervind word, het die vermoede laat ontstaan dat die swaartekragteorie nog nie volledig afgerond is nie. Swaartekrag (g) is 'n krag wat verskillende liggame (byvoorbeeld hemelliggame) op mekaar uitoefen. Die krag is klaarblyklik altyd in werking, ongeag die vorm, samestelling en magnetiese of elektriese lading van die materie.
Swaartekrag is egter slegs by liggame met groot massas van belang. Die krag wat byvoorbeeld tussen twee persone (naby mekaar) bestaan, is maar enkele miljoenstes van 1 N. Die krag waarmee die aarde 'n persoon met 'n massa van 70 kg aantrek, is ongeveer 700 N. Die swaartekrag is voldoende om groot planete in 'n baan om die son te hou of om materie te laat saambol tot 'n hemelliggaam.
Klassieke opvatting
Deur die eeue heen het die mens 'n begrip probeer vorm van die krag waarmee die aarde 'n voorwerp aantrek. Dit is gedoen deur byvoorbeeld voorwerpe wat vry val, te bestudeer. Aristoteles (384-322 v.C.) het die opvatting gehad dat "swaar" liggame vinniger as "ligte" liggame val en die gedagte is eeue lank aangehang. Galileo Galilei (1564-1642) het egter eksperimente met staalballe van verskillende massas uitgevoer en vasgestel dat die valtye weinig verskil.
Swaartekrag is vir die eerste keer deur Isaac Newton (1642- 1727) as ŉ omvattende wisselwerking van kragte beskryf. Hy het dit kwantitatief omskryf as 'n krag tussen een liggaam (met massa M1) en 'n ander liggaam (M2) wat eweredig aan die massas van die liggame is en omgekeerd eweredig aan die kwadraat van die afstand tussen die liggame. Newton kon egter geen verklaring vir die oorsaak van swaartekragwerking gee nie.
Daar is beweer dat hy nie op feite gesteun het nie en ter verdediging het hy aangevoer dat die wet uit noukeurige waarneming afgelei is, en dat swaartekrag nie bloot 'n versinsel is nie. Teenswoordig sou Newton se aanvaarding van swaartekrag as 'n krag 'n hipotese genoem word.
Moderne opvatting
Na aanleiding van die wenteling van die maan om die aarde het Einstein gevind dat dit moeilik is om 'n onderskeid tussen swaartekrag en beweging te maak. Hy het dit geïllustreer aan die hand van die vrye val van 'n voorwerp (byvoorbeeld 'n satelliet), waarby die voorwerp aan sowel versnelling as swaartekrag onderworpe is. Indien twee bewegende liggame 'n krag op mekaar uitoefen, is dit volgens Einstein dus onmoontlik om vas te stel of die krag aan swaartekrag of aan versnelling toegeskryf kan word.
Dit is selfs onmoontlik om vas te stel of 'n liggaam beweeg (of stilstaan), want die beweging vind altyd relatief tot ander liggame plaas. Hieruit is die beroemde relatiwiteitsteorie geformuleer. In die algemene relatiwiteitsteorie word die konvensionele swaartekragstelsel beskou as 'n stelsel sonder swaartekrag wat aan 'n versnelling onderhewig is. Hierdie teorie het ook die bestaan van swaartegolwe voorspel wat in 2017 bevestig is.
Die swaartekrag- of gravitasieveld wat wel met 'n hemelliggaam geassosieer word, word dikwels met 'n fyn net vergelyk waarin 'n bal lê. As die bal stil lê, vorm dit 'n holte in die net waarin dit as 't ware vasgevang word. As die bal egter in 'n sirkelbaan aan die rol gesit word, beweeg dit al hoe verder van die middelpunt (die oorspronklike holte of posisie) af weg en kan selfs van die net afbeweeg. Die bal kan byvoorbeeld met 'n satelliet of met die aarde (in sy baan om die son) vergelyk word. Hierdie analogie word dikwels in die kosmologie gebruik in die soeke na verklarings vir die verskillende verskynsels in die heelal (gravitasiekolke, ensovoorts) en ook in 'n poging om 'n beter begrip van die hemelmeganika te vorm.
Swaartekrag op aarde
Die swaartekrag F tussen twee liggame kan beskryf word deur Newton se Swaartekragwet, waar
Veronderstel dat die eerste liggaam die son (massa ms) is en dat die twee liggaam 'n klein proefligaam (massa m0) is. Volgens die tweede wet van Newton is die verwantskap tussen die versnelling van die proefliggaam en die swaartekrag: waar
Vanaf hierdie twee vergelykings kry ons 'n teoretiese vergelyking vir die waarde van die swaartekragversnelling
Die swaartekragwette van Newton is op sy eenvoudigste vir puntmassas maar is deur Newton geformuleer om voorsiening te maak vir bolvormige liggame. Op aarde moet daarmee rekening gehou word dat die aardbol nie homogeen is nie (die massa is nie oral gelykmatig versprei nie). Daarom is die swaartekrag op sommige plekke op aarde ietwat groter as op ander plekke. Die vermindering in die swaartekragversnelling met hoogte bo die seevlak is: waar Die waarde van hierdie vermindering is ongeveer 0,00288 m/s2 vir elke kilometer bo die seevlak.
Primêre Skool Odensia
Laerskool Odensia is 'n primêre skool in Odendaalsrus, Vrystaat, Suid-Afrika. Die skool is in De Kock-laan geleë. Dit is 'n parallelmedium (Afrikaans / Engels) skool. Hulle leuse is "CONDTRUAMUS – ONS BOU".
Swaartekrag
Swaartekrag op aarde
Verder sorg die rotasie van die aarde om sy as daarvoor dat alle voorwerpe op aarde ook 'n middelpuntvliedende krag het wat op hulle inwerk. Hoe verder 'n voorwerp van die as af is, hoe groter is hierdie middelpuntvliedende krag.
Op die ewenaar is hierdie krag op sy grootste en by die pole is dit nul. Die netto krag wat 'n voorwerp dus weens swaartekrag ondervind sal dus groter wees hoe nader die voorwerp aan die pole is (m.a.w. hoe groter die breedtegraad).
Laastens is die vorm van die aarde effens afgeplat by die pole. Dit beteken dat die pole nader aan die middelpunt van die aarde is en daarom is die swaartekrag daar ook effens groter. Die waarde van die swaarteversnelling op verskeie plekke is:
In 1901 is 'n standaardwaarde van 9.80665 m/s2 vir die swaartekragversnelling (g) deur die Algemene Konferensie vir Mate en Gewigte aangeneem.
Spoed van 'n planeet om 'n ster
Verwys na figuur aan die regterkant, waar (SI eenhede of waarde in hakkies):
(1)
(2)
(3)
Stel (2) = (3): (Let wel: Hierdie vergelyking is waar slegs wanneer die wentelbaan van 'n planeet 'n sirkel is).
Geskiedenis van die studie van swaartekrag
Daar is min bekend oor die ondersoek na swaartekrag in die antieke tyd; die Griekse filosowe het egter soms daaroor gepraat. Aristoteles het byvoorbeeld gemeen dat alles na onder val omdat daar in die middel van die aarde die "natuurlike plek" van materie is in die sogenaamde leer van die natuur. Tydens die wetenskaplike omwenteling was Galileo Galilei die eerste om swaartekrag te ondersoek deur middel van waarnemings van die bane van hemelliggame en eksperimente op aarde.
Isaac Newton het die belangrikheid van swaartekrag in die sterrekunde raakgesien. Hy het met sy swaartekragwet die bane van die planete verklaar wat Nicolaas Copernicus, Johannes Kepler en Tycho Brahe vroeër reeds beskryf het maar nie kon verklaar nie. Daar bestaan 'n welbekende storie dat Newton sy inspirasie gekry het toe 'n appel op sy kop geval het toe hy in 'n vrugteboord onder 'n boom 'n uiltjie geknip het, dit is egter onseker of die gebeurtenis wel plaasgevind het.
Hy het ook besef dat die maan inderwaarheid voortdurend na die aarde val, maar deur sy hoë snelheid nooit die aarde tref nie maar voortdurend om hom wentel. Newton het daarom ook vermoed dat dit moontlik behoort te wees om 'n kanonkoeël in 'n wentelbaan te plaas as 'n mens dit teen 'n voldoende hoë snelheid (sien ontsnappingssnelheid) kon skiet. Tegnies gesproke sou dit meer akkuraat wees om te sê dat die maan en aarde beide rondom een gemeenskaplike punt wentel. Die uitwerking van die maan se swaartekrag op die aarde kan duidelik gesien word aan die oseaangetye.
Kogelberg-natuurreservaat
Kogelberg-natuurreservaat, 3000 ha groot, is 'n belangrike natuurreservaat bevattende die Kogelbergreeks, oos van Kaapstad in Suid-Afrika.
Bergfynbos en valleibos word hier bewaar, onder andere spesies van erikas, sewejaartjies asook sekere proteas.
Erica andreaei
Erica andreaei is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en deel van die fynbos vorm. Die plant is endemies aan die Oos- en Wes-Kaap.
Kogelberg-natuurreservaat
Reën kom gewoonlik in die winter in die gebied voor. Die middel van die somer is die droogste tyd wanneer daar warm bergwinde kan waai.
Sagittarius A*
Sagittarius A* (uitgespreek "Sagittarius A-ster"; afkorting Sgr A*) is die supermassiewe swartkolk in die middel van die Melkweg. Dit is geleë naby die grens tussen die sterrebeelde Boogskutter (Sagittarius) en Skerpioen (Scorpius), sowat 5,6° suid van die sonnebaan, visueel naby die Skoenlapper-sterreswerm (Messier 6) en die ster Shaula (Lambda Scorpii).
Die voorwerp is 'n helder en baie kompakte radiobron. Die naam Sagittarius A* is om historiese redes daaraan gegee. In 1954 het John D. Kraus, Hsien-Ching Ko en Sean Matt by 250 MHz na die radiobronne geluister wat hulle geïdentifiseer het met die radioteleskoop van die Universiteit van Ohio. Hulle het die bronne gerangskik volgens sterrebeeld en het hoofletters toegeken in volgorde van helderheid binne elke sterrebeeld; A het die helderste radiobron binne die sterrebeeld aangedui. Die asterisk (*) is later bygevoeg omdat die ontdekking as opwindend (exciting) beskou is, in ooreenstemming met die naam vir atome in 'n opgewekte (excited) toestand wat met 'n asterisk aangedui word (die opgewekte toestand van helium is byvoorbeeld He*). Die asterisk is in 1982 toegevoeg deur Robert L. Brown, wat verstaan het die sterkste radio-emissie van die middel van die sterrestelsel kom moontlik van 'n kompakte, nietermiese radiovoorwerp.
Waarnemings van verskeie sterre, veral S2, in ’n wentelbaan om Sagittarius A* is gebruik om die massa en grootte van die voorwerp vas te stel. Op grond van dié waarnemings is bepaal dat Sagittarius A* die ligging is van die Melkweg se supermassiewe swartkolk, soos dié wat nou algemeen aanvaar word in die middel van die meeste spiraal- en elliptiese sterrestelsels voorkom. Die huidige raming van sy massa is 4,154 (± 0,014) miljoen sonmassas.
Die astrofisici Reinhard Genzel en Andrea Ghez het in 2020 die Nobelprys vir fisika gewen vir hulle ontdekking dat Sagittarius A* 'n supermassiewe, kompakte voorwerp is, waarvoor 'n swartkolk destyds die enigste sinvolle verduideliking was.
Op 12 Mei 2022 het sterrekundiges 'n foto (regs bo) van die akkresieskyf om Sagittarius A* uitgereik wat deur die Event Horizon-teleskoop, 'n wêreldwye netwerk van radiosterrewagte, geskep is met data van April 2017. Dit het bevestig dat die voorwerp 'n swartkolk is. Dit is slegs die tweede bevestigde foto van 'n swartkolk, ná dié in 2019 van die supermassiewe swartkolk in Messier 87. Die swartkolk self kan nie gesien word nie; net nabygeleë voorwerpe wat deur die swartkolk beïnvloed word. Die waargenome radio- en infrarooi-energie kom van gas en stof wat tot miljoene grade verhit word terwyl dit in die swartkolk val.
Waarneming en beskrywing
thumb|268px|Die grootte van Sagittarius A* is kleiner as die wentelbaan van [[Mercurius.]]
Op 12 Mei 2022 het die Event Horizon Telescope Collaboration die eerste foto van Sagittarius A* uitgereik. Die beeld, wat gebaseer is op radiodata van 2017, bevestig dat die voorwerp 'n swartkolk bevat. Dit is die tweede beeld van 'n swartkolk. Dit het vyf jaar van berekenings geduur om die foto te prosesseer. Die data is ingewin deur agt radiosterrewagte op ses geografiese terreine. Radiobeelde word geskep van data wat gewoonlik deur die nag van stabiele bronne geneem word. Die radio-emissies van Sgr A* wissel by minute, wat ontleding kompliseer.
Die resultaat gee 'n algehele skynbare grootte vir die bron van 51.8 μas. Op 'n afstand van 26 000 ligjare gee dit 'n deursnee van 51,8 miljoen kilometer. In vergelyking is die Aarde 1 AE (150 miljoen km) van die Son af, en Mercurius is 0,31 AE (46 miljoen km) van die Son af met perihelium. Die eiebeweging van Sgr A* is sowat -2,7 mas (milliboogsekondes) per jaar vir die regte klimming en -5,6 mas per jaar vir die deklinasie. Die teleskoop se meting van dié swartkolke het Einstein se relatiwiteitsteorie strenger as ooit tevore getoets, en die resultate kom perfek ooreen.
In 2019 het metings deur die SOFIA-vliegtuig onthul magneetvelde veroorsaak dat die omringende ring van stof en gas, waarvan temperature tussen 99,8 en 9 977,6 K (-173,3 en 9 704,4 °C) wissel, in 'n wentelbaan om Sgr A* beweeg en swartkolkuitstralings laag hou.
Sterrekundiges kan Sgr A* nie in die sigbare spektrum waarneem nie weens groot hoeveelhede stof en gas tussen die bron en die Aarde.
Geskiedenis
In April 1933 het Karl Jansky, wat as een van die vaders van radio-astronomie beskou word, ontdek 'n radiosein kom van 'n plek in die rigting van die sterrebeeld Boogskutter, naby die middel van die Melkweg. Die radiobron het later bekend geword as Sagittarius A. Sy waarnemings het nie so ver suid gestrek as waar ons nou weet die middel van ons sterrestelsel geleë is nie. In waarnemings deur Jack Piddington en Harry Minnett in Sydney, Nieu-Suid-Wallis, is 'n helder Boogskutter-Skerpioen-radiobron ontdek, wat in 'n brief aan die tydskrif Nature beskryf is as die moontlike galaktiese sentrum nadat nog waarnemings in Dover Heights, Nieu-Suid-Wallis, gedoen is.
thumb|links|200px|'n Beeld deur [[ALMA van gaswolke ryk aan molekulêre waterstof, met die gebied om Sagittarius A* omsirkel. ]] Latere waarnemings het gewys Sagittarius A bestaan eintlik uit verskeie oorvleuelende subkomponente; 'n helder en baie kompakte komponent, Sgr A*, is op 13 en 15 Februarie 1974 deur die sterrekundiges Bruce Balick en Robert Brown ontdek. Die naam Sgr A* is die eerste keer deur Brown gebruik in 'n geskrif in 1982, omdat die radiobron "opwindend" (exciting) was en die opgewekte (excited) toestand van atome met 'n asterisk aangedui word.
Dit was sedert die 1980's duidelik dat die sentrale komponent van Sgr A waarskynlik 'n swartkolk is. In 1994 is spektroskopiese navorsing by Berkeley gedoen deur 'n span met onder andere die Nobelpryswenner Charles H. Townes en die toekomsige Nobelpryswenner Reinhard Genzel wat gewys het die massa van Sgr A* was baie gekonsentreerd en gelykstaande aan dié van sowat 3 miljoen sonne.
Op 16 Oktober 2002 het 'n internasionale span onder Reinhard Genzel by die Max Planck-instituut vir Buiteaardse Fisika die waarneming berig van die beweging oor 'n tydperk van 10 jaar van 'n ster, S2, naby Sagittarius A*. Volgens die span se ontleding met naby-infrarooi- (NIR)-interferometrie het die data die moontlikheid uitgesluit dat Sgr A* 'n swerm donker stellêre voorwerpe of 'n massa ontaarde fermione bevat, wat die bewyse van 'n supermassiewe kolk versterk het. SiO- astrofisiese masers is gebruik om die NIR-beelde met radiowaarnemings op te lyn, want hulle kan in NIR- én radiobande waargeneem word. Die vinnige beweging van S2 (en ander nabygeleë sterre) het duidelik uitgestaan bo dié van stadiger bewegende sterre aan die siglyn en hulle kon dus afgesonder word.
thumb|220px|Die stofwolk G2 beweeg voor die supermassiewe swartkolk in die middel van die Melkweg verby. In die navorsing is ontdek die fokus van S2 se elliptiese wentelbaan stem ooreen met die posisie van Sagittarius A*. Deur die Keplerwentelbaan van S2 te ondersoek, is vasgestel die massa van Sagittarius A* is 4.1 miljoen sonmassas, wat beperk is binne 'n volume met 'n radius van nie meer nie as 17 ligure (120 AE of 18 miljard kilometer). Latere waarnemings van die ster S14 het gewys die voorwerp se massa is sowat 4,1 miljoen sonmassas in 'n volume met 'n radius van nie meer nie as 6,25 ligure (45 AE of 6,7 miljard kilometer). S175 het binne 'n soortgelyke afstand verbybeweeg. Die Schwarzschild-radius is in vergelyking 0,08 AE (12 miljoen kilometer). Hulle het ook die Aarde se afstand van die galaktiese sentrum af (die middelpunt van die Melkweg waarom dit roteer) vasgestel as sowat 26 000 ± 2 000 ligjare, wat belangrik is in die kalibrering van astronomiese afstandskale.
In November 2004 het 'n span sterrekundiges die ontdekking aangekondig van 'n moontlike swartkolk met 'n middelgroot massa, wat GCIRS 13E genoem word, wat drie ligjare van Sagittarius A* af wentel. Dié swartkolk, met 'n massa van 1 300 sonmassas, is binne 'n swerm van sewe sterre geleë. Dit kan die mening verder bevestig dat supermassiewe swartkolke groei deur kleiner nabygeleë swartkolke en sterre te absorbeer.
thumb|left|190px|'n Ongewoon helder opvlamming in Sgr A* in 2013. Nadat hulle sterwentelbane om Sagittarius A* altesaam 16 jaar lank gemonitor het, het Gillessen et al. geraam die voorwerp se massa is 4.31 miljoen sonmassas. Die resultaat is in 2008 aangekondig en in 2009 in The Astrophysical Journal gepubliseer.
Reinhard Genzel, die spanleier, het gesê die navorsing het die beste bewys nog gelewer dat supermassiewe swartkolke werklik bestaan. "Die sterwentelbane in die galaktiese sentrum wys die sentrale massakonsentrasie van 4 miljoen sonmassas moet sonder enige twyfel 'n swartkolk wees."
Op 13 Mei 2019 het sterrekundiges wat die Keck-sterrewag gebruik het, 'n skielike verheldering van Sgr A* waargeneem wat 75 keer helderder as gewoonlik was en daarop dui dat nog 'n voorwerp in die swartkolk kon geval het.
Sentrale swartkolk
thumb|250px|Die X-straalteleskoop NuSTAR het hierdie eerste, gefokusde beelde van die supermassiewe swartkolk in die middel van die Melkweg in hoë-energie-X-strale geneem.
In 'n verslag van 31 Oktober 2018 is die ontdekking aangekondig van oortuigende bewyse dat Sagittarius A* 'n swartkolk is. Met die GRAVITY-interferometer en die vier teleskope van die Baie Groot Teleskoop is 'n virtuele teleskoop geskep van 130 m breed. Daarmee het sterrekundiges klonte gas waargeneem wat teen sowat 30% van die ligsnelheid beweeg. Uitstralings van hoogs energieke elektrone baie na aan die swartkolk was sigbaar as drie prominente, helder flikkerings. Dit stem presies ooreen met teoretiese voorspellings vir warmkolle wat naby 'n swartkolk van 4 miljoen sonmassas wentel. Die flikkerings kom vermoedelik van magnetiese wisselwerkings in die baie warm gas wat naby aan Sagittarius A* wentel.
In Julie 2018 is berig die ster S2, wat om Sgr A* wentel, se snelheid is in Mei 2018 vasgestel op 7 650 km/s, of 2,55% die ligsnelheid, terwyl dit op pad was na sy episentrum, of naaste afstand, teen sowat 120 AE (18 miljard km of 1 400 Schwarzschild-radiusse) van Sgr A* af. Einstein se teorie oor algemene relatiwiteit voorspel dat S2 op so 'n kort afstand van 'n swartkolk af 'n merkbare gravitasionele rooiverskuiwing sal toon benewens die gewone snelheidsrooiverskuiwing; dié gravitasionele rooiverskuiwing is waargeneem binne die omvang waarin dit voorspel is.
As aangeneem word algemene relatiwiteit is steeds 'n geldige beskrywing van swaartekrag naby die waarnemingshorison, is Sagittarius A* se radio-emissies nie op die swartkolk gesentreer nie, maar kom dit van 'n helder kol in die streek om die swartkolk, naby die waarnemingshorison, moontlik in die akkresieskyf of 'n relativistiese stroom materiaal (geïoniseerde materiaal wat tot naby die ligsnelheid versnel word) wat uit die skyf geskiet word. As die skynbare posisie van Sagittarius A* presies in die middel van die swartkolk gesentreer was, sou dit moontlik wees om 'n vergroting daarvan te sien vanweë 'n gravitasielens. Volgens algemene relatiwiteit sou dit 'n ringagtige struktuur tot gevolg hê met 'n deursnee van sowat 5,2 keer die swartkolk se Schwarzschild-radius. Vir 'n swartkolk van sowat 4nbsp;miljoen sonmassas is dit 'n grootte van sowat 52 μas, wat ooreenstem met die waargenome grootte van sowat 50 μas.
thumb|200px|'n Magnetar ('n soort [[neutronster) baie na aan Sagittarius A*.]] Die relatief klein massa van die supermassiewe swartkolk en die lae helderheid van die radio- en infrarooi emissielyne dui daarop dat die Melkweg nie 'n Seyfert-sterrestelsel is nie.
Onlangse waarnemings teen 'n laer resolusie het onthul dat die radiobron van Sagittarius A* simmetries is. Simulasies van alternatiewe teorieë van swaartekrag voorspel resultate wat moeilik kan wees om van algemene relatiwiteit te onderskei. 'n Verslag van 2018 voorspel egter 'n beeld van Sagittarius A* wat ooreenstem met onlangse waarnemings; dit verduidelik veral die klein skynbare grootte en die simmetriese morfologie van die bron.
Wat op die ou einde gesien kan word, is nie die swartkolk self nie, maar waarnemings wat net moontlik is as daar wel 'n swartkolk naby Sgr A* is. In die geval van so 'n swartkolk kom die waargenome radio- en infrarooi energie uit gas en stof wat tot miljoene grade verhit word terwyl dit in die swartkolk val. Die swartkolk straal vermoedelik net Hawkingstraling uit by 'n onbeduidende temperatuur, in die omgewing van 10-14 kelvin.
Die Europese Ruimteagentskap se gammastraalsterrewag INTEGRAL het gammastrale waargeneem wat in 'n wisselwerking met die nabygeleë reuse- molekulêre wolk Sagittarius B2 is en veroorsaak dat X-strale uit die wolk straal. Die totale helderheid van dié uitbarsting (
L
≈1,5 erg/s) word geraam as 'n miljoen keer sterker as die huidige uitset van Sgr A* en is vergelykbaar met die tipiese kern van 'n aktiewe sterrestelsel. In 2011 is dié gevolgtrekking bevestig deur Japannese sterrekundiges wat die middel van die Melkweg met die Suzaku-satelliet bestudeer het.
In Julie 2019 het sterrekundiges aangekondig hulle het 'n ster, S5-HVS1, ontdek wat teen 1 755 km/s beweeg. Die ster is in die sterrebeeld Kraanvoël in die suidelike lughemel, sowat 29 000 ligjare van die Aarde af, en is dalk uit die Melkweg geskiet ná 'n wisselwerking met Sagittarius A*.
thumb|200px|Sterre om Sgr A* (2018).
Wentelende sterre
thumb|links|280px|Afgeleide wentelbane van ses sterre om die supermassiewe swartkolk Sagittarius A* (2011). thumb|200px|Sterre om Sgr A* (2021).
Daar is 'n paar sterre, bekend as S-sterre, wat naby aan Sagittarius A* wentel. Hulle word hoofsaaklik in infrarooi waargeneem, aangesien interstellêre stof die sigbaarheid in sigbare golflengtes aansienlik beperk.
Dit is 'n vinnig veranderende veld – in 2011 is die wentelbane van die prominentste sterre wat toe bekend was, in die diagram links saamgevat, met 'n vergelyking tussen hulle wentelbane en verskeie van dié in die Sonnestelsel. Sedertdien is bevind S62 kom selfs nader as dié sterre.
Hulle hoë snelhede en nabye wentelbane maak dié sterre nuttig om beperkings te stel op die fisiese afmetings van Sagittarius A*, sowel as om invloede wat met algemene relatiwiteit verband hou waar te neem, soos die periapsideverskuiwings van hulle wentelbane. Hulle word fyn dopgehou ingeval hulle naby afstande aan die waarnemingshorison hulle versteur, maar dit sal vermoedelik met geen van dié sterre gebeur nie.
Die waargenome verspreiding van die vlakke van die wentelbane van die S-sterre beperk die tolling van Sagittarius A* tot minder as 10% van sy teoretiese maksimum waarde.
Sedert 2020 is S4714 die rekordhouer vir die naaste afstand aan Sagittarius A*, sowat 12,6 AE – amper so naby as wat Saturnus aan die Son kom. Dit beweeg teen sowat 8% van die ligsnelheid. Sy wentelperiode is 12 jaar, maar 'n buitengewone eksentrisiteit van 0,985 veroorsaak 'n naby afstand en hoë snelheid.
Erica andringitrensis
Erica andringitrensis is 'n plant wat tot die genus Erica behoort en endemies aan Madagaskar is.
Rod La Rocque
Rod La Rocque (29 November 1898 – 15 Oktober 1969) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Resurrection (1927), The Locked Door (1929), Beau Bandit (1930), en International Crime (1938).
Hoërskool D.F. Malan
Die Hoërskool D.F. Malan is 'n Afrikaanse hoërskool geleë in Bellville, Suid-Afrika. Die skool is in 1954 gestig en is na die Afrikanerpolitikus dr. Daniël François Malan, die eerste premier ná die Nasionale Party se bewindsoorname in 1948, genoem.
Troosprys
'n Troosprys (ook knolvoer ) is 'n bemoedigende, simboliese prys wat oorhandig word aan deelnemers van 'n wedstryd wat nie gewen het nie. 'n Poedelprys is gewoonlik 'n waardelose of grappige troosprys toegeken aan die persoon wat laaste gekom het.
Hoërskool D.F. Malan
Skoollied
D.F. Malan se skoollied is deur dr. Danie Brink geskryf en Hercules Pieter van der Westhuizen het dit getoonset. Die woorde lui as volg:
Hier ver aan die suiderland,
aan die sonryke Tafelbaaistrand,
pryk die DF Malan in sy grootsheid klaar,
die sieraad van elk Afrikaner voorwaar.
Seuns en dogters staan hand aan hand,
almal vereen in ons doel en ons strewe
In ons werk en in ons wandel,
hoe ons doen en hoe ons handel,
sal ons handhaaf en bou
aan ons leuse getrou:
om ons DF Malan in ere te hou.
ons DF Malan!
Canon EF-S 10–22mm lens
Die Canon EF-S 10–22mm 3.5–4.5 USM-lens is 'n wye tot ultra-wyehoeklens vir Canon digitale enkellensreflekskameras met 'n Canon EF-S lenspassing. Die siggebied het 'n 35 mm ekwivalente fokusafstand van 16–35mm, wat analoog is aan die EF 16–35mm 2.8 L op 'n volraamkamera. Die 10–22mm is 'n interne fokuslens. Van die 13 elemente is een daarvan Canon se super-ultralae verspreidingsglas en drie is asferiese elemente.
Lof
Die 10-22 word beskou as om oor goeie beeldkwaliteit (skerpheid en lae verwringing) en boukwaliteit te beskik. Die optiese konstruksie is soortgelyk aan die L-reekslense, maar dit word nie aangewys as 'n L-reeks nie (soos weerspieël in die boukwaliteit), wat deur sommiges aangevoer is as om vir bemarkingsredes te wees, soos met die 17-55.
Kritiek
Koste is die grootste kritiek; tot redelik onlangs het die 10-22 soveel gekos as baie L-reekslense, maar is slegs bruikbaar op APS-C kameras, en dit word bevraagteken as 'n langtermynbelegging.
Chromatiese afwyking is 'n bietjie hoog teen 10mm, en vignet is meetbaar teen 10mm en maksimum diafragma (0.85 EV eenhede), maar nie vreeslik opvallend tydens normale gebruik nie.
Gebruik
Optimale diafragma (vir skerpheid en om vignet te verminder) is 5.6 tot 8; 8 word veral aanbeveel teen 22mm.
Filters vererger vignet, dus word dun filters aanbeveel teen 10mm, en stapelfilters ontmoedig.
Glen Marais
Glen Marais is 'n voorstad sentraal in Kemptonpark aan die Oos-Rand van Gauteng. Volgens die 2011-sensus het Glen Marais 'n bevolking van 13 569 gehad.
HTML
Hypertext Markup Language (HTML) (Afrikaans:hiperteksmarkeertaal) is 'n taal wat die uitleg van dokumente spesifiseer. HTML word veral vir die vertoon van webblaaie op die Wêreldwye Web gebruik.
Inleiding
Met die verloop van jare het die verskillende aantal opmerktekens (tags) wat in HTML gebruik is, baie uitgebrei. Om interpretasie probleme te voorkom het die World Wide Web Consortium (W3C) 'n standaard daargestel om te bepaal watter opmerktekens geldig is en hoe hulle geïnterpreteer moet word. Die standaard is al verskeie kere op datum gebring om vir nuwe ontwikkelings voorsiening te maak. Die nuutste aanvaarde standaard HTML 4.01, dateer uit Desember 1999.
HTML as opmerktaal het geblyk onvoldoende te wees om in die behoeftes van akkurate weergewing van dokumente en om interaktiwiteit te voorsien. Dit het dan aanleiding gegee tot aanvullende standaarde om die gebreke aan te spreek, onder andere Cascading Style Sheets (wat veral bemoeid is om akkurate en konsekwente formatering van dokumente te verseker) en Javascript (wat daarop gemik is om interaktiwiteit van dokumente te verhoog).
Die mededinging tussen die skeppers van webblaaiers het 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van HTML. Die skeppers van webblaaiers het op eie houtjie nuwe etikette ontwikkel wat dikwels dan nie deur ander webblaaiers gelees en geïnterpreteer kon word nie en verder het elkeen ook hulle eie interpretasies gehad van stylesheets (opmerktekens wat oorhoofse uitleg bepaal) asook van die javascript. Sommige van hierdie HTML-etikette is later in die standaard opgeneem maar ander is egter nie opgeneem nie. Tot op hede is daar nog steeds verskille te vinde in hoe moderne blaaiers dieselfde dokumente vertoon.
Daar bestaan enkele variasies wat verwant is aan HTML:
Geskiedenis van HTML
Die geskiedenis van HTML het in die eerste jare hand aan hand gegaan met die ontwikkeling van die eerste webblaaiers. Die belangrikste hiervan was die mededingende blaaiers van Netscape en Microsoft (sien ook blaaieroorlog). Met die vrystelling van elke nuwe blaaier weergawe is HTML uitgebrei of aangepas. Die W3C het probeer om standaarde vas te stel maar die standaard het nie altyd tred gehou met ontwikkelinge nie en was dikwels verouderd.
HTML is in 1991 uitgedink deur Tim Berners-Lee met die doel om wetenskaplike dokumente van CERN in Genève makliker toeganklik te maak. Hy ontwikkel dan ook die eerste webblaaier wat hy WorldWideWeb noem. In 1993 word die webblaaier Mosaic deur die NCSA ontwikkel, wat vir die eerste keer ook grafiese elemente kon ondersteun. Dit dien dan ook as basis vir die ontstaan van Netscape Navigator in 1994. Met die koms van hierdie twee webblaaiers het die gewildheid van die wêreldwye web met rasse skrede toegeneem. Beide blaaiers het elemente bygedra tot die oorspronklike HTML. Kort daarna het Microsoft tot die stryd toegetree met hulle eie webblaaier.
Die eerste amptelike HTML-spesifikasie van die W3C was HTML 2.0 en is in September van 1995 aanvaar. Vroeër het hulle gewerk aan die uitbreiding van die oorspronklike standaard onder die naam HTML+ (wat in November 1993 gepubliseer is). Al voor die amptelike vrystelling van HTML 2.0 is daar al gewerk aan die volgende spesifikasie (HTML 3.0). Hierdie spesifikasie is gevolg deur die vrystelling van Netscape weergawe 3 en is die konsepvoorstel reeds in September van 1995 vrygestel. Die werk is voortgesit met die vrystelling van HTML-weergawe 3.2 wat ook onder die naam "Wilbur" bekend gestaan het. Wilbur is in Januarie van 1997 amptelik aanvaar. In Desember van 1997 word die HTML 4.0 spesifikasie amptelik aanvaar, waarna HTML 4.01 (Desember 1999) na enkele klein regstellings aanvaar word.
Die HTML 4.01 spesifikasie is bedoel om die laaste HTML-spesifikasie te wees. Verdere ontwikkeling van die standaard vind plaas as XHTML en met die ontwikkeling van stylesheets en javascript. Die verskillende spesifikasies ondersteun grotendeels die ouer weergawes en kan moderne blaaiers dus ook nog ouer dokument goed weergee. 'n Aantal etikette wat deur indiwiduele skeppers van webblaaiers bedink is, is egter nooit in die spesifikasies opgeneem nie en word ook nie deur alle moderne blaaiers ondersteun nie.
Genereer van HTML-dokumente
'n HTML dokument kan as 'n alleenstaande dokument gestoor word op 'n stoormedium. Sulke dokumente dra gewoonlik die .htm of .html uitbreiding. Op die Wêreldwye Web word (tydelike) HTML dokumente dikwels op versoek van 'n blaaier gegenereer met behulp van bedienerkant skripte of met CGI. Sulke bladsye het dikwels 'n URL waarvan die uitbreiding verskil met die van HTML dokumente, byvoorbeeld .asp vir Active Server Pages en .php vir dokumente wat geskep is met PHP.
(X)HTML kan ook geskep word deur die transformasie van XML en XSL, waar die inhoudelike gegewens in die XML-dokument staan en die vormgewende (struktuur) inligting in die XSL-dokument opgeneem is. Die blaaiers van Mozilla en Microsoft is in staat om hierdie transformasies uit te voer. Ander blaaiers ondersteun dit nie. Die transformasie kan egter ook deur die webbediener uitgevoer word.
Die samestelling van 'n HTML-dokument
Tegnies beskou is HTML 'n formele opmerktaal, wat op SGML gebaseer is. XML is ook 'n onderdeel van SGML. XHTML bevat eienskappe van XML sowel as HTML. 'n DOCTYPE verklaring aan die begin van die dokument gee inligting rondom volgens watter HTML spesifikasie die dokument geïnterpreteer moet word. Moderne webblaaiers kan HTML dokumente op twee wyses weergee: die Standard compliance mode wat gebruik word vir dokumente wat aan streng HTML spesifikasies voldoen en die Quirksmode wat vir ouer spesifikasies gebruik word. Die keuse word gemaak na aanleiding van die DOCTYPE verklaring.
'n Dokument met korrekte HTML bevat buiten hierdie verklaring uit 'n html etiket, wat onderverdeel word met 'n header asook 'n body of 'n frameset etiket. Die header bevat inligting oor die dokument soos die titel en watter stylesheets, skripte en metatags gebruik word. Die body bevat inligting wat in die dokument sigbaar sal wees. Deur van die frameset etiket gebruik te maak word ander HTML-dokumente in raampies op die skerm vertoon.
HTML het gegroei vanaf 'n opgemerkte teks met prentjies tot 'n objekgeoriënteerde benadering tot die saamstel van 'n dokument. Ook hiervoor het die W3C 'n standaard ontwikkel: die Document Object Model, (afgekort tot DOM). Die DOM maak dit moontlik om met behulp van skripte die elemente van 'n dokument afsonderlik te benader en aan te pas, ook kan nuwe elemente dinamies toegevoeg of bestaande elemente verwyder word.
Verklaar 'n bladsy as Afrikaans
'n HTML bladsy kan verklaar word as Afrikaans (of enige ander taal) deur die volgende lyn in die bronkode te wysig:
<html xmlns=" http://www.w3.org/1999/xhtml " xml:lang="af" lang="af" … >
Indien dit nie gedoen word nie sal soekenjins nie die bladsy as Afrikaans kan identifiseer nie. Die bladsy kan dan moontlik as Engels of Nederlands geïndekseer word.
Die paragraaf is in Afrikaans Dutch pagina This paragraph is in English
Ute spenceri
Die spons behoort tot die genus Ute en tot die familie Grantiidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1893 deur Dendy.
Groot Mere
Die Groot Mere (Engels: Great Lakes) is 'n groep van vyf uitgestrekte varswatermere langs die Kanadees-Amerikaanse grens. Hulle vorm die grootste groep varswatermere ter wêreld en saam met die Sint-Laurensrivier ook die grootste varswaterstelsel. Vanweë hulle grootte word ook soms na hulle as binnelandse seë verwys. Die maksimale hoogteverskil tussen die mere is sowat 150 meter, waarvan die Niagara-watervalle tussen die Erie- en Ontariomeer die grootste deel uitmaak.
Die Groot Mere
Die groep van die Groot Mere word gevorm deur (van wes na oos):
Geskiedenis
duimnael|regs|280px|Die bevrore Eriemeer in wintertyd Die Groot Mere is teen die einde van die geologiese Pleistoseen-tydperk gevorm, toe smeltwater van die gletsers die meerbekkens, wat benede seevlak lê, begin opvul het. Seestrate, klein riviere en kanale verbind die mere met mekaar.
Die eerste Europese ontdekkers in die gebied was Franse voyageurs. Hierna maak Franse, Engelse en Amerikaners dekades lank aanspraak op die gebied, wat veral danksy die pelshandel ekonomies belangrik word. Met die einde van die Brits-Amerikaanse Oorlog in 1812 begin die grootskaalse immigrasie van Europese setlaars, wat van die gebied een van die kulturele en ekonomiese hartlande van Noord-Amerika maak. Die inwyding van die Eriekanaal in 1825 bevorder die ekonomiese ontwikkeling van die Groot Mere-gebied.
Met die opening van die Sint-Laurens-waterweg in 1959 word die Groot Mere 'n internasionale waterweg. Die waterweg met 'n lengte van 3 769 kilometer, wat uit 'n aantal kanale, damme en sluise bestaan, verbind die Groot Mere met die hawe van Montréal en die Atlantiese Oseaan. Die belangrikste vragte is ystererts, graan, ru-olie en vervaardigde goedere. Die waterweg is bevaarbaar tussen April en Oktober; tydens die winter verys die hawens, en winterstorms word 'n ernstige bedreiging vir skeepvaart.
Rioolwater van die Groot Mere se metropolitaanse gebiede soos Toronto, Detroit en Chicago het die ekologiese stelsel van die mere dekades lank bedreig. Sedert die sestigerjare van die 20ste eeu het die mere egter begin herstel, en vorm met hulle strande en parke, en word die natuurskone gebied 'n belangrike toeristebestemming.
Ashlei Sharpe Chestnut
Ashlei Sharpe Chestnut (gebore 9 Augustus 1992) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse Homeland (2011), Gotham (2014), en The Good Fight (2017).
Jakes Gerwel
Professor Jakes Gerwel (1946 – 2012) was 'n Suid-Afrikaanse akademikus, politikus en sakeman. Hy het as die direkteur-generaal van die Presidensie tydens Nelson Mandela se bewind gedien. In 1999 bemiddel hy die uitlewering van die verdagtes van die Lockerbie-bomaanval na Skotland. Na Mandela se presidentskap was hy die voorsitter van die Nelson Mandela Stigting en die Mandela Rhodes Stigting gewees. Gerwel was ook die voorsitter van die beleidskomitee vir die Krieket Wêreldbeker wat in 2003 in Suid-Afrika aangebied is. Hy het 'n aantal akademiese en besigheidsposisies beklee tot sy dood op 28 November 2012, onder andere as die voorsitter van Media24.
Biografie
Gert Johannes Gerwel is op 18 Januarie 1946 op Somerset-Oos in die Oos-Kaap gebore en matrikuleer by die Paterson Hoërskool in Port Elizabeth.
In 1967 behaal hy 'n BA-graad van die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK). Hy gee vir 'n kort rukkie lesings by die Hewat Onderwyskollege in Kaapstad waarna hy in 1971 'n beurs ontvang om aan die Universiteit van Brussel te studeer. Ná sy terugkeer na Suid-Afrika het Gerwel eers by die Grassy Park High School klas gegee, waarna hy as dosent by die UWK aangestel is.
Gerwel is in 1987 as die rektor en vise-kanselier van die Wes-Kaapse universiteit (UWK) aangestel waar hy tot 1994 werksaam was. Hy was ook sedert 1999 'n kanselier van die Rhodes-universiteit gewees.
Hy is op 28 November 2012 op 66-jarige ouderdom in die Netcare-hospitaal in Kuilsrivier oorlede. Hy was in 'n kritieke toestand nadat hy vroeër die maand 'n drievoudige hartomleidingsoperasie ondergaan het. Hy word oorleef deur sy vrou, Phoebe Abrahams, sy seun en dogter, Jessie en Heinrich, en vier kleinkinders.
Avon (Bristol)
Die Avon [ˈeɪvən] is 'n rivier in die suidweste van Engeland. Ter onderskeiding van ander riviere met dieselfde naam word na hierdie rivier dikwels verwys as Lower Avon of Bristol Avon. Die riviernaam het sy etimologiese wortel in die Walliese woord vir rivier, afon.
Die Avon ontspring net noord van die dorp Acton Turville in Suid-Gloucestershire en vloei vervolgens deur Wiltshire. Sy benedeloop tussen Bath in Somerset en die Severn-monding in Avonmouth naby Bristol is bevaarbaar en staan bekend as die Avon Navigation.
Die Avon is die 19de langste rivier in die Verenigde Koninkryk met 121 km (75 myl), alhoewel die regstreekse afstand tussen rivierbron en -monding slegs 31 km (19 myl) is, met 'n opvanggebied van 2 308 km² (891 vierkante myl).
Europa
Europa (afgelei van Grieks Εὐρώπη of Eurṓpē) is 'n vasteland wat oor die westelike vyfde van die Eurasiese landmassa strek. Alhoewel dit in geografiese opsig eerder as subkontinent geklassifiseer kan word wat saam met Asië die vasteland van Eurasië vorm, word dit vanweë sy historiese en kulturele ontwikkeling meestal as selfstandige kontinent beskou. Eeue lank was Europa in kulturele en ekonomiese opsig die middelpunt van die wêreld. So het die term Europa naas sy geografiese definisie ook betrekking op kulturele, politieke, ekonomiese, regtelike en ideële aspekte.
Naam
Die naam Europa strek in sy Griekse vorm Εὐρώπη ver terug. Hier is die term Eurṓpē meestal as 'n samestelling van die Oud-Griekse εὐρύς (eurýs, "wyd") en ὄψ (óps, "sig, gesig") opgevat – dus was Eurṓpē "die (vrou) met die wye sig".
Volgens die Griekse mitologie was Europa die naam van 'n Fenisiese koningsdogter wat deur die god Zeus in die gestalte van 'n stier swemmend na die eiland Kreta ontvoer en daar deur hom verlei is. Sommige etimoloë neem aan dat hierdie naam oorspronklik aan 'n Semitiese taal ontleen en daarna vergrieks is. Dit is moontlik van die Fenisiese erob "donker" of "aand" afgelei.
Geografie
Europa word deur die Bosporus en die Dardanelle van Klein-Asië geskei en deur die Middellandse See en die Straat van Gibraltar van Afrika. In die weste word dit deur die Atlantiese Oseaan en in die noorde deur die Noordoostelike Yssee begrens. In die suide, weste en noorde strek seearms van die Atlantiese Oseaan diep in die landmassa in en maak van Europa die vasteland met die mees onreëlmatige kuslyn – die hartland word deur talle skiereilande en eilande omring.
In die ooste is daar geen presiese geografiese of geologiese grens tussen Europa en Asië nie. Die "grense van Europa" word dus as gevolg van maatskaplike konvensies bepaal, terwyl 'n geografiese definisie van Europa steeds willekeurig is. So het die Franse filosoof Bernard-Henri Lévy opgemerk dat Europa eerder 'n "gedagte" sou wees as 'n plek.
Die Sweedse offisier en aardrykskundige maar Duitse boorling Philip Johan von Strahlenberg (1676–1747) het die Oeralgebergte en -rivier as die oostelike grens van Europa gedefinieer. Tussen die Kaspiese See en die Swart See loop die grenslyn noord van die Kaukasus-gebergte.
Europa strek oor 'n oppervlakte van sowat 10,5 miljoen vierkante kilometer en is dus die tweede kleinste vasteland ná Australië. Die mees noordelike punt van die Europese vasteland lê op die skiereiland Nordkinn in Noorweë, die mees suidelike is die Punta de Tarifa in Spanje, die mees westelike die Cabo da Roca in Portugal. In noord-suidelike rigting strek die vasteland oor 'n afstand van sowat 3 800 kilometer, in oos-westelike rigting oor sowat 6 000 kilometer, vanaf die Oeralgebergte in Rusland tot by die Atlantiese kus van Portugal.
Topografie
Wes-Europa kan rofweg in drie groot landskapsvorme verdeel word: die vlaktes van die noordweste en noorde, die laer bergreekse en die relatief jong hoë bergreeks wat nog gedeeltelik vergletser is en vanuit die Pireneë-bergreeks langs die Frans-Spaanse grens oor die Alpe van Sentraal-Europa tot by die Karpate-bergreeks strek. Hieraan sluit aan: die Pireneë-, Apennyne- en Balkanskiereilande in die suide, Skandinawië, Jutland en die Britse Eilande in die noorde. Oos-Europa is 'n wydgestrekte en amper eenvormige vlakte wat van die Noordelike Yssee tot by die Swart See strek.
Waterliggame
Die meeste groot Europese riviere het dwarsdeur die jaar genoeg water om as belangrike waterweë en lewensare te dien. Baie van hulle word deur kanale met mekaar verbind. Die meeste Europese mere is in die vroeër vergletserte gebiede van Noord-Europa en aan die voet van die Alpe geleë. Die langste riviere is Wolga (3 531 km), Donau (2 858 km), Dnjepr (2 201 km) en onder meer die Ryn (1 320 km); die grootste mere sluit die Ladogameer (17 700 km²), Onegameer (9 720 km²) en Vänernmeer (5 584 km²) in.
Klimaat
Vanweë die nou verbinding tussen land en see en die bergreekse wat van wes na oos loop word Europa in klimatiese opsig deur die heersende westelike winde en die matigende invloed van die warm Golfstroom gekenmerk – so trek die vasteland voordeel uit baie gunstige klimaattoestande met 'n gematigde seeklimaat wat dwarsdeur die jaar reënval verseker, soms selfs jaarlikse neerslae van meer as 2 000 millimeter. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur in Bordeaux, Suidwes-Frankryk beloop byvoorbeeld 12,8 °C, terwyl Halifax in die Kanadese provinsie Nova Scotia met slegs 6,3 °C merkbaar koeler is – ofskoon dit op dieselfde breedtegraad lê.
Hierdie seeklimaat gaan eers ver in die ooste en suidooste in 'n kontinentale klimaat met groter seisoenale temperatuurskommelinge en somerreën met soms minder as 500 millimeter per jaar oor. Net die gebied suid van die Alpe-bergreeks strek tot in die subtropiese sone met droë somers en winterreën, die sogenaamde Mediterreense klimaat. Die uiterste noorde van Europa het 'n Arktiese klimaat.
Demografie
In 2017 is die bevolking van Europa deur die Verenigde Nasies rondom 742 miljoen geskat, wat effens meer as een negende van die wêreldbevolking is. Hierdie getal sluit Siberië (ongeveer 38 miljoen mense) in, maar die Europese Turkye (ongeveer 12 miljoen) is uitgesluit.
Keith Larsen
Keith Larsen (17 Junie 1924 – 13 Desember 2006) was 'n Amerikaanse akteur, regisseur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Mission Batangas (1968), Night of the Witches (1970), Trap on Cougar Mountain (1972), en Whitewater Sam (1982).
Europa
Demografie
Volgens taal en historiese ontwikkeling word 95 persent van die bewoners by die Indo-Europese volksgroepe gereken (waarvan 'n derde Germane en Kelte, 'n derde Slawiërs, 'n kwart Romane en kleiner groepe van Grieke, Albanese en Balte), vyf persent is Fins-Oegriese volke.
Ernstige akute respiratoriese sindroom
[[Lêer:SARS map.svg|duimnael|links|'n Kaart van lande besmet met Ears tussen 1 Nov 2002 en 7 Aug 2003: