cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skotse nasionale krieketspan
Voor hul toetreding tot die IKR
In 1948 het Australië, ná die afsluiting van hul toer om die As na Engeland, Skotland vir twee wedstryde besoek. Albei wedstryde, wat deur Australië gewen is, was die laaste internasionale wedstryde vir Donald Bradman. Hy het in sy tipiese styl gespeel en ’n onoorwonne 123 lopies in sy beurt vir die Australiese oorwinning aangeteken. In 1954 het die Skotte in Edinburg vir die eerste keer teen Pakistan te staan gekom. Ná die Tweede Wêreldoorlog was die vestiging in die Engelse nasionale kriekettoernooie die belangrikste stap in die Skotse krieket se ontwikkeling. Die Skotte en die Iere het destyds veral met Sri Lanka om die titel as die beste nietoetslande meegeding. Skotland, saam met Ierland en Nederland, is soms vir deelname aan die toernooie vir Engelse countyspanne, insluitende die Benson & Hedges-beker en die Friends Provident-trofee (voorheen die C&G-trofee), genooi. Aangesien in countykrieket geen beperkings rakende nasionaliteit bestaan nie, kon gedurende die toernooi nie-Skotte vir die Skotse span speel. Byvoorbeeld het die Pakistani Yasir Arafat in 2004 en 2005 vir Skotland gespeel. In 1980 het Skotland vir die eerste keer aan die Benson & Hedges-beker deelgeneem en van 1983 af ook aan die NatWest-trofee; hul eerste oorwinning in dié toernooi het hulle in 1986 teen Lancashire aangeteken.
Voor Skotland se eie lidmaatskap in die Internasionale Krieketraad (IKR) is die spelers en spanne – nes in Ierland – deur die Engelse beheerliggaam verteenwoordig. Skotse spelers het goeie bydrae vir ander spanne gelewer, veral vir die Engelse nasionale krieketspan. Sir Arthur Conan Doyle, onder andere die skrywer van Sherlock Holmes, het vir die Engelse 1891-span verskyn. Van die bekendste krieketspelers uit Skotland is waarskynlik die voormalige Engelse kaptein Mike Denness, Warwickshire se veelsydige Dougie Brown en die voormalige Engelse toetsspeler Gavin Hamilton. ’n Ander bekende Skotse krieketspeler is Brian Hardie, wat gedurende die 1970’s en 1980’s belangrike bydrae vir die suksesvolle Essex-span gelewer het. Dalk een van die beste draaiers en later joernalis was Ian Peebles wat in 1931 saam met Donald Bradman as “krieketspelers van die jaar” aangewys is. Een van die berugste spelers, Douglas Jardine, was ’n Skot en hy het die “lyfteorie” uitgedink. Dié in Australië verguisde speelmanier het as “lyfkrieket” bekend geword.
Aansluiting by die IKR
Behalwe vir wedstryde teen besoekende spanne soos Australië, Australië ‘A’ of Nieu-Seeland, en onreëlmatige wedstryde teen Engelse eersterangse countyspanne of die MCC het Skotland sedert 1909 amper jaarliks in ’n eersterangse wedstryd teen Ierland gespeel. In 1992 het Skotland sy bande met die Engelse beheerliggaam Toets- en Countykrieketraad verbreek en aansoek gedoen vir eie lidmaatskap in die IKR, wat in 1994 goedgekeur is,  een jaar later as Ierland. In 1992 het Skotland ook sy eerste oorsese toer onderneem en Suid-Afrika (meer spesifiek Johannesburg en Pretoria) besoek. In 1994 het ’n verdere toer na Suid-Afrika gevolg, dié keer na Kaapstad. In 1996 het hulle vir die eerste keer aan die Europese Kampioenskap deelgeneem. Tydens hul eerste deelname aan die IKR-trofee het Skotland tot die halfeindrondte gevorder, die klein finale om die derde plek teen Ierland gewen en sodoende vir die Krieketwêreldbeker 1999 gekwalifiseer. In 1998 het Skotland aan die Statebondspele se kriekettoernooi in Kuala Lumpur, Maleisië, deelgeneem, maar hulle het in hul groep in die laaste plek geëindig. Die Krieketwêreldbeker 1999 het vir Skotland teleurstellend verloop en ná nederlae teen Australië, Pakistan, Bangladesj, Wes-Indië en Nieu-Seeland is hulle in die groepfase uitgeskakel. Nietemin het hulle die twee groepwedstryde teen Bangladesj en Nieu-Seeland voor tuisskare op The Grange Club gespeel. Die Skotte het tot in 1999 jaarlikse eersterangse wedstryde teen die Iere gespeel, net onderbroke deur die wêreldoorloë, maar al hul ander krieketwedstryde was van besoekende internasionale spanne afhanklik.
In 2001 is die beheerliggaam in Krieket Skotland hernoem wat met strukturele hervormings gepaard gegaan het. Tydens die IKR-trofee 2001 het Skotland die beslissende wedstryd teen Kanada verloor en sodoende die Krieketwêreldbeker 2003 in Suid-Afrika misgeloop. In 2004 het Skotland as een van die leidende assosiaatlede gevestig, nadat hulle die eerste Interkontinentale Beker gewen het. Tydens die 2005-toernooi het hulle egter nie daarin geslaag om tot die tweede rondte te vorder nie. Tydens die IKR-trofee 2005 het hulle die eindstryd teen die gasheer Ierland gewen en sodoende weer vir die krieketwêreldbekertoernooi gekwalifiseer.
In Maart 2006 het Skotland ’n toer na Barbados onderneem. Hulle het goed vertoon, hoewel hulle net een – teen die gasheer – van hul ses wedstryde gewen het. Veral Dougie Brown het tot Skotland se prestasie bygedra, nadat hy in 2004 weer vir die Skotse span in aanmerking gekom het. Aansluitend het hulle aan die Cheltenham-en-Gloucester-trofee deelgeneem. Tydens dié toernooi het Skotland beter gevaar as verwag en drie van hul nege wedstryde gewen, waardeur hulle in die agtste plek van die Noordelike konferensie geëindig het.
Verkryging van EDI-status
In Junie dieselfde jaar het Skotland in sy eerste EDI-wedstryd sedert die Krieketwêreldbeker 1999 gespeel, toe hulle teen Pakistan in Edinburg te staan gekom het. Dié wedstryd, wat die Skotte sonder die twee sleutelspelers Dougie Brown en Navdeep Poonia moes speel, het hulle met vyf paaltjies verloor. In Augustus 2006 het Skotland in die Europese Kampioenskap se afdeling een teen Denemarke, Italië, Ierland en Nederland gespeel, met die wedstryde teen Ierland en Nederland wat ODI-status geniet het. Skotland het eindelik sy eerste oorwinning aangeteken, toe hulle Nederland in ’n weens reën verkorte wedstryd verslaan het. Van hul wedstryde moes hulle egter weer sonder ’n aantal sleutelspelers speel en ná hul nederlaag teen Ierland het Skotland dié toernooi as naaswenner afgesluit.
In 2006 en vroeg 2007 het die Skotte aan die derde Interkontinentale Beker deelgeneem. In Mei 2006 het hulle Namibië met ’n beurt verslaan, maar nadat hulle in Augustus teen Ierland en in Januarie 2007 teen die Verenigde Arabiese Emirate onbeslis gespeel het, het hulle die eindstryd misgeloop. In Desember 2006 het die Skotse span vir ’n EDI-reeks van twee wedstryde die toetslande Bangladesj besoek – hul eerste wedstryde buite die Verenigde Koninkryk – maar albei wedstryde het in swaar nederlae geëindig.
In Januar 2007, ná die Interkontinentale Bekerwedstryd teen die Verenigde Arabiese Emirate in Sharjah, het hulle Kenia besoek en aan die Driehoekige Assosiaatreeks in Mombasa teen die gasheer en Kanada deelgeneem; Skotland het dié toernooi in die tweede plek afgesluit. Daarop het in Nairobi die Wêreldkrieketliga se afdeling een gevolg, wat Skotland ook in die tweede plek afgesluit het.
Gereelde deelname aan toernooie
Ook in 2007 het die Skotte vir hul tweede krieketwêreldbekertoernooi na Wes-Indië vertrek. Tydens die groepfase is hulle deur Australië, Suid-Afrika en Nederland verslaan, waardeur hulle die volgende rondte misgeloop het. Terug in die Verenigde Koninkryk het Skotland aan die Friends Provident-trofee deelgeneem, maar hul enigste oorwinning was teen Lancashire. Tydens die Interkontinentale Beker het hulle teen die Verenigde Arabiese Emirate gelykop gespeel. In Julie het Skotland aan die Vierhoekige Reeks in Ierland teen die gasheer, Nederland en Wes-Indië deelgeneem. Dié toernooi het vir Skotland egter teleurstellend verloop, nadat albei wedstryde teen Ierland en Wes-Indië in nederlae geëindig het. Aan die begin van Augustus was die Skotte tydens die Interkontinentale Beker meer suksesvol, nadat hulle teen Nederland met ’n beurt en 59 lopies gewen het. Die deur reën geaffekteerde wedstryd teen Ierland het in ’n gelykop geëindig, vir hul swak vertoning in die eerste beurt is egter net drie punte toegeken. In middel-Augustus was Indië Skotland se volgende EDI-teenstander, en dié wedstryd in Titwood, Glasgow, is regstreeks op BBC Skotland gebeeldsend. Dié wedstryd moes ná ’n paar kort reënbuie effens na 46 boulbeurte verkort word en Indië het eindelik met sewe paaltjies gewen.
Die Skotte het die Wêreldkrieketliga 2007–09 se eindstryd gehaal en sodoende vir die eerste T20I-wêreldbeker 2007 in Suid-Afrika gekwalifiseer. Hulle is in die eerste wedstryd deur Pakistan met 51 lopies verslaan, terwyl die volgende wedstryd teen Indië uitgereën is, waardeur hulle uit dié toernooi geskakel is.
In Julie 2008 het Skotland die Driehoekige Assosiaatreeks in Aberdeen aangebied, waaraan ook Ierland en Nieu-Seeland deelgeneem het. Die gasheer het teen Ierland gewen, maar hulle is deur Nieu-Seeland verslaan. Die Europese Kampioenskap (afdeling een) einde Julie in Ierland het Skotland weer in die tweede plek afgesluit, nadat hulle in die beslissende wedstryd deur die gasheer met sewe paaltjies verslaan is. In vroeg Augustus het Skotland saam met vyf ander assosiaatlede aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering in Belfast deelgeneem. Ondanks ’n nederlaag in hul eerste wedstryd teen Ierland het Skotland ná ’n oorwinning teen Bermuda tot die halfeindstryd gevorder. Skotland is deur Nederland verslaan, maar hulle het in die klein finale om die derde plek Kenia met nege paaltjies verslaan. Aangesien net twee spanne vir die T20I-wêreldbeker 2009 kon kwalifiseer en Zimbabwe aan dié toernooi onttrek het, het Skotland nogtans sy plek bespreek. Op 18 Augustus het Skotland in sy eerste EDI-wedstryd teen Engeland op The Grange Club in Edinburg te staan gekom. Dié wedstryd moes ná minder as drie boulbeurte in Engeland se beurt weens reën afgelas word, nadat Skotland in sy beurt 156/9 aangeteken het. In Desember 2008 het Krieket Skotland in ’n geskiedkundige gebeurtenis sentrale kontrakte aan drie Skotse spelers oorhandig. Die boulers Gordon Goudie en Dewald Nel asook die kaptein Ryan Watson het die eerste voltydse krieketspelers in Skotland geword. 19 ander krieketspelers het deeltydse kontrakte ontvang.
Tydens die T20I-wêreldbeker 2009 in Engeland het Skotland saam met die toetslande Nieu-Seeland en Suid-Afrika in Groep D gespeel, en albei wedstryde is op die Londense The Oval in Londen aangebied. Die eerste wedstryd teen Nieu-Seeland moes ná reën op sewe boulbeurte per span verkort word. Skotland het eerste begin kolf en 89/4 aangeteken, waaronder Kyle Coetzer se 33 lopies. Nieu-Seeland het dié wedstryd met sewe paaltjies gewen. In die tweede wedstryd het Suid-Afrika 211/5 aangeteken met AB de Villiers se onoorwonne 79 lopies in 34 aflewerings. Skotland daarteenoor is op net 81 lopies uitgeboul, van wie Coetzer meer as die helfte aangeteken het. Die Suid-Afrikaanse oorwinning met 130 lopies was die destyds hoogste in ’n T20I-wedstryd. Vervolgens is Skotland weer in die gropefase uitgeskakel.
Tydens die krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 is Skotland reeds in die Super Agt uitgeskakel en hulle het in die sesde plek geëindig, waarvolgens hulle die Krieketwêreldbeker 2011 misgeloop het; nietemin het hulle EDI-status verkry. Van 2010 tot 2013 het Skotland as die “Skotse Saltires” deelgeneem aan die Yorkshire Bank 40, ’n toernooi vir die Engelse countyspanne, maar hulle het tydens al die vier toernooie in die laaste plek van hul groep geëindig. Ook in 2010 het Skotland aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering in die Verenigde Arabiese Emirate om ’n plek in die T20I-wêreldbeker 2010 in Wes-Indië meegeding. Hul teenstanders was Afghanistan, Kanada, Ierland, Kenia, Nederland, die Verenigde Arabiese Emirate en die Verenigde State. Dié kwalifisering het vir Skotland teleurstellend verloop, nadat hulle in die groepfase nie ’n oorwinning kon aanteken nie. Daarteenoor was Skotland se deelname aan die Interkontinentale Beker 2009–2010 meer suksesvol, nadat hulle die eindstryd teen Afghanistan op die nuwe Doebai Internasionale Krieketstadion gehaal het. Dié eindstryd is as ’n vierdaagse eersterangse wedstryd met twee beurte per span geskeduleer met Afghanistan wat dié wedstryd met sewe paaltjies gewen het. In Julie 2011 het hulle die Driehoekige Assosiaatreeks aangebied, waaraan ook Ierland en Sri Lanka deelgeneem het; Sri Lanka het dié toernooi met ’n oorwinning in die laaste wedstryd teen die gasheer beklink. Tydens die Interkontinentale Beker 2011–2013 het hulle die derde plek behaal.
Suksesse teen toetslande
Tydens die daaropvolgende T20I-wêreldbekerkwalifiserings in onderskeidelik 2010, 2012 en 2014 het Skotland die T20I-wêreldbekertoernooie in 2010, 2012 en 2014 misgeloop. In Julie 2012 het Skotland sy eerste wedstryd teen ’n toetsland nog gewen, toe hulle Bangladesj tydens dié span se toer deur Ierland en Nederland in die alleenstaande T20I in Den Haag verslaan het. In Augustus 2014 het Skotland Nieu-Seeland A op die Cambusdoon New Ground in Ayr vir drie wedstryde verwelkom. In die eerste wedstryd het Grant Elliott en die kaptein B.J. Watling honderdtalle aangeteken en sodoende Nieu-Seeland A na ’n oorwinning met 199 lopies geneem. Skotland het in die laaste tien boulbeurte amper 150 lopies afgestaan. Aansluitend het Skotland Ierland vir drie EDIs besoek en dié reeks met 1–2 verloor.
Tydens die Krieketwêreldbeker 2015 se kwalifisering het die Skotte aan die Wêreldkrieketligakampioenskap deelgeneem, maar hulle het net die vyfde plek behaal. Hulle het egter die afsluitende kwalifiseringstoernooi gewen en nogtans vir die krieketwêreldbekertoernooi gekwalifiseer. Tydens die Krieketwêreldbeker 2015 in Australië en Nieu-Seeland is Skotland ná nederlae teen Nieu-Seeland, Engeland, Afghanistan, Bangladesj, Sri Lanka en Australië in die groepfase uitgeskakel. Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015 op eie bodem het hulle weer daarin geslaag om vir die T20I-wêreldbeker 2016 in Indië te kwalifiseer. Tydens dié toernooi is hulle egter ná nederlae teen Afghanistan en Zimbabwe asook hul eerste oorwinning tydens ’n internasionale toernooi teen Hongkong in die eerste rondte uitgeskakel. Daarna het hulle Afghanistan vir twee EDIs in Edinburg verwelkom, maar dié reeks met 0–1 verloor. Tydens die Krieketwêreldbeker 2019 se kwalifisering was Skotland vir ’n lang tyd goed op dreef, maar nadat hulle hul laaste twee wedstryde teen Ierland en Wes-Indië verloor het, het hulle dié toernooi eindelik misgeloop.
In Januarie 2017 het Skotland aan die Desert T20 Challenge deelgeneem en al sy groepwedstryde gewen, voordat hulle in die halfeindstryd deur Ierland verslaan is. In dieselfde jaar het hulle Zimbabwe vir twee EDIs verwelkom en in die eerste wedstryd van dié reeks het Skotland sy eerste EDI-oorwinning teen ’n toetsland aangeteken. In 2018 het hulle hul tweede EDI-oorwinning teen ’n volle IKR-lid aangeteken, toe hulle op 10 Junie ’n besoekende Engelse span verslaan het. Dit was ook hul eerste oorwinning teen dié span. In 2019 het Skotland die Drienasiesreeks in Aberdeen aangebied, wat deel gevorm het van die kwalifisering vir die Krieketwêreldbeker 2023 in Indië. Die gasheer het dié toernooi voor Oman en Papoea-Nieu-Guinee gewen. Ná afsluiting van al die drienasiesreekse het Skotland die Krieketwêreldbekerliga 2 2019–2023 gewen, waarmee hulle die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2023 gehaal en gelyktydig hul plek in die Krieketwêreldbekerliga 2 2023–2027 vir die Krieketwêreldbeker 2027 bespreek het. Die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2023 het die Skotte in die derde plek afgesluit, waarmee hulle die hooftoernooi in Indië naelskraap misgeloop het. In die proses het hulle onder andere hul eerste EDI-oorwinning teen Wes-Indië nog aangeteken, waarmee dié span vir die eerste keer versuim het om vir ’n krieketwêreldbekertoernooi te kwalifiseer. In dieselfde maand kon hulle egter vir die T20I-wêreldbeker 2024 in die Verenigde State en Wes-Indië kwalifiseer.
Tydens die T20I-wêreldbeker 2021 in Oman en die Verenigde Arabiese Emirate het die Skotte in hul eerste wedstryd ’n verrassende oorwinning teen Bangladesj aangeteken. Nadat hulle ook teen Papoea-Nieu-Guinee en Oman gewen het, het hulle vir die eerste keer die tweede rondte gehaal, die Super Twaalf. Hier is hulle egter in al hul wedstryde deur Afghanistan, Namibië, Nieu-Seeland, Indië en Pakistan verslaan en sodoende uit dié toernooi geskakel. Daarmee het hulle regstreeks vir die T20I-wêreldbeker 2022 in Australië gekwalifiseer. Tydens dié toernooi se eerste rondte het Skotland in die eerste wedstryd daarin geslaag om Wes-Indië met 42 lopies te verslaan, toe hulle dié opponent op 118 lopies uitgeboul het. Daarna is hulle egter deur Ierland en Zimbabwe geklop, waarmee hulle uit dié toernooi geskakel is. In November 2021 is Skotland saam met Engeland en Ierland as medegasheer vir die T20I-wêreldbeker 2030 benoem.
Trui, embleem en himne
In EDI- en T20I-krieket dra Skotland donkerblou truie met wit kleuraksente en blou broeke. Veldwerkers dra ’n donkerblou bofbalpet of ’n donkerblou sonhoed. Die kolwers se helms is op ’n soortgelyke manier geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regtermou en die belettering SCOTLAND verskyn in die middel van die trui.
Die dissel is die nasionale blom van Skotland en ook die embleem van die Skotse nasionale krieketspan. Volgens ’n legende het die “beskermende dissel” sy rol gespeel tydens die verdediging van Skotland teen ’n snagse aanval deur Noorse Wikings, een van hulle skree van pyn toe hy kaalvoet op ’n dissel trap, wat die Skotse verdedigers waarsku. Die Latynse Nemo me impune lacessit (“Niemand ontlok my ongestraf nie!” in Afrikaans) is ’n antieke leuse van die Skotse monarge, en ook van die voorste ridderorde van Skotland, die oudste en edelste orde van die dissel, en van die Skotswagte (van wie die twee laasgenoemde aan die monarg “behoort” het).
The Flower of Scotland dien as Skotland se nieamptelike volkslied. Die teks is in 1967 deur Roy Williamson van die musiekgroep The Corries geskryf en word sedert die 1990’s deur die nasionale span pleks van “God Save the King” gespeel.
Tuisstadions
Skotland beskik nie oor ’n amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Skotse nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Skotland:
Krieketwêreldbekerstadions
Tydens die Krieketwêreldbeker 1999 is Edinburg se The Grange Club vir twee tuiswedstryde van Skotland, onderskeidelik teen Bangladesj en Nieu-Seeland, ingespan. Skotland het dié toernooi saam met Engeland, Ierland, Nederland en Wallis aangebied.
Saam met Engeland en Ierland sal Skotland die T20I-wêreldbeker 2030 aanbied.
Wedywering met Ierland
Skotland handhaaf veral ’n intensiewe wedywering met Ierland. Hierdie wedywering tussen dié twee “Keltiese lande” is gekenmerk deur unieke gebeurtenisse oor dekades heen; ’n bydraende faktor is die wedersydse migrasie in die 19de en 20ste eeu. Skotland en Ierland het tot dusver in 21 EDI-wedstryde ontmoet, waarvan Skotland vyf gewen het en Ierland 15, met een onbesliste uitslag. Wat T20I-wedstryde betref het hulle in 15 wedstryde ontmoet, waarvan Skotland vier gewen het en Ierland agt, met een gelykop- en twee onbesliste uitslae. Gedurende krieketwêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver nog nie ontmoet nie, terwyl hulle een keer tydens ’n T20I-wêreldbekertoernooi (in 2022) ontmoet het, wat deur Ierland gewen is.
Spelerstatistieke
Altesaam het vir Skotland 77 spelers EDI- en 56 spelers T20I-krieket gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Skotse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het.
Spankapteins
Tot op hede was nege spelers reeds die kaptein vir Skotland tydens ’n EDI-wedstryd en ses tydens ’n T20I.
Abby Dalton
Abby Dalton (gebore 15 Augustus 1935) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Girls on the Loose (1958) en The Plainsman (1966), en in die televisiereekse Hennesey (1959) en The Joey Bishop Show (1961).
Gladiolus balensis
Gladiolus balensis is 'n meerjarige plant wat tot die genus Gladiolus behoort. Die plant is endemies aan Ethiopië waar dit in die suidooste voorkom.
Uitgebreide periodieke tabel
As verdere elemente met hoër atoomgetalle ontdek word, sal hulle in bykomende periodes geplaas word wat op so ’n manier uitgelê is (nes met die bestaande periodes) dat hulle periodies herhalende neigings in die eienskappe van die betrokke elemente toon. Enige bykomende periodes sal na verwagting meer elemente bevat as die sewende periode, omdat hulle waarskynlik ’n bykomende, sogenaamde "g-blok" sal hê wat minstens 18 elemente sal bevat met gedeeltelik gevulde g-orbitale in elke periode. Glenn T. Seaborg het in 1969 ’n agtste periode met hierdie blok voorgestel.
Die eerste element van die g-blok sal waarskynlik die atoomgetal 121 en dus die sistemiese elementnaam unbiunium hê. Geen so ’n element is al sinteties vervaardig of in die natuur opgespoor nie.
Elemente in dié streek is waarskynlik hoogs onstabiel wat radioaktiewe verval betref en sal alfaverval of spontane splyting ondergaan met uiters kort halveertye, hoewel gehipotetiseer word dat element 126 binne ’n eiland van stabiliteit val wat teen splyting bestand is, maar nie teen alfaverval nie. Ander eilande van stabiliteit ná die bekende elemente is ook moontlik, insluitende een wat naby element 164 voorspel word, maar die omvang van stabiliserende effekte van geslote kernskille is onseker. Dit is onduidelik hoeveel elemente ná die verwagte eiland van stabiliteit fisies moontlik is, of periode agt voltooi is en of daar ’n periode nege is.
Lienden, Buren
Lienden is ’n dorp in die munisipaliteit Buren in die provinsie Gelderland in Nederland.
Naoko Fukatsu
Naoko Fukatsu (gebore 1944 in Okazaki, Aichi) is 'n vroulike tafeltennisspeler van Japan. Van 1964 tot 1967 het sy verskeie medaljes in enkel-, dubbel- en spanbyeenkomste in die Wêreld Tafeltenniskampioenskap en in die Asiatiese Tafeltenniskampioenskap gewen.
Eduardo Mulémbwè
Eduardo Joaquim Mulémbwè is 'n Mosambiekse politikus. Hy was die speaker van die Vergadering van die Republiek Mosambiek vanaf 1994 tot 2009. Mulémbwè is 'n lid van FRELIMO.
Corvospongilla boehmi
Corvospongilla boehmi is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Corvospongilla en tot die familie Spongillidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1883 deur Hilgendorf.
Maramba
Maramba is die naam wat ná Zambië se onafhanklikwording vir die suidelike dorp Livingstone voorgestel is. Dit het egter nie inslag gevind nie en die naam Livingstone is behou.
Die naam Maramba is ouer as Livingstone omdat die rivier wat verby aan die oostelike kant van 'n groot dorpsgebied van die dorp vloei, die naam gehad het lank voor Livingstone sy beslag vroeg in die 20ste eeu gekry het. Talle plekke en instellings op die dorp gebruik die naam en dit is vroeër voorgestel as 'n Afrika-naam vir die hele dorp. Livingstone is die enigste plek in Zambië wat sy Europese naam na onafhanklikwording op 24 Oktober 1964 behou het, hoofsaaklik weens die ingryping van die eerste president, Kenneth Kaunda, wie se pa onderrig is deur Skotse sendilinge wat in David Livingstone se voetspore gevolg het.
Danksy die dorp se gewildheid onder toeriste uit die buiteland lyk enige toekomstige naamsverandering onwaarskynlik omdat sakelui dit waarskynlik heftig sal teenstaan aangesien dit die dorp se bekendheid as internasionale toeriste-bestemming nadelig kan raak.
Grahamstad
Grahamstad (Engels: Grahamstown, Xhosa: iRhini; sedert 29 Junie 2018 amptelik Makhanda) is 'n stad in die provinsie Oos-Kaap (Suid-Afrika), sowat 125 kilometer van Gqeberha en 180 kilometer van Oos-Londen af, met 50 000 inwoners. Die stad, wat as een van die bes bewaarde Victoriaanse nedersettings buite die Britse eilande beskou word, is genoem na sy stigter, luitenant-kolonel John Graham, eerste bevelvoerende offisier van die Kaapregiment wat vanaf 1811 hier sy hoofkwartier gehad het.
Vandag funksioneer Grahamstad as die setel van die Makana Munisipaliteit en die Rhodes-universiteit. Die N2 nasionale pad loop digby Grahamstad verby.
Klimaat
Grahamstad is by die kruispunt van vier klimaatstreke geleë wat tot die wisselvallige weerspatrone in die gebied bydra. Weerverskynsels, wat met die vier seisoene verbind word, tree soms op 'n enkele dag in. Nogtans is Grahamstad se klimaat gematig met gemiddelde jaarlikse temperature van tussen 9 en 23 °C. Die warmste maande is Desember tot Maart; die koudste Junie tot Augustus.
'n Buitengewone flora het danksy die besonderse klimaatstoestande ontwikkel. Met die uitsondering van woestynplante word alle belangrike Suid-Afrikaanse plantegroeisones (biome) binne 'n radius van 150 km van Grahamstad aangetref. Vier van hierdie biome grens regstreeks aan die stadsgebied: Kaapse fynbos, Karoo- of halfwoestynflora, subtropiese gewasse en grasvelde (suur- en soetvelde).
Stigting en vroeë geskiedenis
duimnael|links|Die Anglikaanse katedraal van St. Michael en St. George se toring is 46 m hoog. Grahamstad is in 1812 as 'n militêre voorpos deur lt.kol. John Graham in opdrag van die destydse goewerneur van die Kaapkolonie, Sir John Cradock, gestig. Met vaandrig Stockenström, die latere landdros van Graaff-Reinet, as gids het Graham en die ander lede van sy regiment geskikte liggings vir 'n reeks forte in die grensgebied langs die Groot-Visrivier bepaal. Die rivier het as nuut verklaarde grenslyn tussen die Britse koloniale gebied en die Xhosa-stamland gedien. 'n Monument naby Grahamstad se katedraal markeer die plek waar Graham en Stockenström onder 'n mimosaboom gerus en die plek vir die bou van die nuwe militêre hoofkwartier bepaal het.
Daardie plek was die verlate plaas Rietfontein wat oorspronklik aan Lucas Meyer behoort het. Die geplunderde en uitgebrande plaashuis is herstel om as offisierskwartier vir die Britse regiment te dien. Later sou hier die katedraal ontstaan. Maar aanvanklik het net 'n klein dorpie rondom die militêre kamp gegroei. In 1814 het die goewerneur die gebied, wat Albanie genoem is, as selfstandige magistraatsdistrik geproklameer.
Die sowat 5 000 Britse setlaars, wat in die volgende jaar in Algoabaai voet aan wal gesit het, is eers ná hul aankoms oor dié gebeure in kennis gestel. Die immigrante het boerderye in die gebied begin en koring geplant, soos van hulle verwag is. Maar binne 'n jaar of twee het die meeste setlaars hul plase verlaat en hulle in Grahamstad gevestig waar hulle hul oorspronklike beroepe as ambagsmanne en kunshandwerkers hervat het. Die Britse immigrante het hul stempel op Grahamstad se boukuns afgedruk sodat die stad tans as een van die bes bewaarde Victoriaanse nedersettings buite die Britse eilande beskou word. 'n Kenmerkende voorbeeld van koloniale argitektuur is die setlaarhuisies rondom Artificers' Square.
Administratiewe hoofstad van die Oos-Kaap
In die 1830's was Grahamstad reeds die grootste nedersetting in die Kaapkolonie buite Kaapstad en sou hierdie status nog tot die einde van die 19de eeu handhaaf. In 1836 het Grahamstad die administratiewe hoofstad van die oostelike Kaapkolonie geword. Sedert 1852 is dit ook die setel van 'n Anglikaanse biskop. Die Katedraal van St. Michael en St. George is die oudste Anglikaanse kerkgebou in Suid-Afrika en spog met 'n toring van 46 meter.
Vanaf die 1860's het Grahamstad se groei weens die ontdekking van diamante in Kimberley en later goud aan die Witwatersrand verstadig namate meer mense na die binneland stroom. Die Britse troepe is na Natal en die Transvaal verskuif, terwyl die spoorlyn tussen Gqeberha en Johannesburg nie deur Grahamstad geloop het nie.
Stad van wetenskap en onderwys
Danksy die stigting van 'n verskeidenheid skole in die laat 19de eeu en die opening van die Rhodes-universiteit in die vroeë 20ste eeu het Grahamstad tot 'n belangrike opvoedkundige sentrum vir die hele land ontwikkel. Met sy talle kerke het dit daarnaas as godsdienstige sentrum gefungeer, terwyl dit vir die boeregemeenskappe in die omgewing as handelsplek gedien het. Godsdiens en handel speel steeds 'n belangrike rol in die lewe van sy inwoners, maar danksy die universiteit en sy navorsingsinstellings asook meer as eenhonderd skole en ander opvoedkundige instellings, is Grahamstad vandag hoofsaaklik 'n stad van wetenskap en onderwys.
Die plaaslike landdroshof, die hooggeregshof en die universiteit se regsskool maak van Grahamstad 'n belangrike regtelike sentrum. Sedert 1864, toe die Oostelike Distrikshof gestig is, dien Grahamstad as setel van die Hooggeregshof se Oos-Kaapse afdeling.
Grahamstad dien ook as setel vir die Makana Plaaslike Munisipaliteit. Hierdie munisipaliteit, wat in Desember 2000 gevorm is, sluit naas Grahamstad ook omliggende nedersettings soos Alicedale, Carlisle-brug, Fort Brown, Riebeek-Oos, Salem, Seven Fountains en Sidbury in. Die veertigduisend stemgeregtigdes in die gebied word deur 'n uitvoerende burgemeester en 'n raad van 24 lede onder leiding van 'n munisipale bestuurder verteenwoordig.
Perswese
Die eerste nuusblad buite Kaapstad is vanaf 30 September 1831 in Grahamstad uitgegee. Louis Henri Meurant (1811–1893, ook bekend onder sy pennaam Klaas Waarzegger) se The Graham's Town Journal, wat tot 1920 verskyn het toe dit ingelyf is by Grocott's Mail, is die eerste van elf koerante wat hier in die tydperk tussen 1831 en 1871 begin is. Terwyl die meeste van hulle bankrot gespeel en net tydelik 'n opvolger gekry het, het die Eastern Star van die redakteurs George en Thomas Sheffield bly voortbestaan tot 30 September 1887. Die koerant is daarna na die nuutgestigte Johannesburg geskuif om die voorloper van The Star te word wat vanaf 1 Julie 1889 aan die Witwatersrand uitgegee is.
Meurant het sy Graham's Town Journal in 1838 aan sy vennoot Robert Godlonton (1794–1884, vennoot sedert 1834) verkoop, maar ses jaar later, op 12 Julie 1844, weer sy eie weekblad begin, Het Kaapsche Grensblad. Die leserbriewe, wat in dié koerant verskyn het, is deels deur Meurant self onder snaakse skuilname soos Elsie Beusemstok geskryf en is tans 'n waardevolle bron vir taalkundiges wat vroeë taalvorme van Afrikaans bestudeer.
Primêre en sekondêre onderwysinstellings
Grahamstad huisves naas die Rhodes-universiteit ook baie skole en is die enigste stad in Suid-Afrika wat se primêre handelsektor die onderwys is. Terwyl hierdie statistiek sekerlik 'n gevolg is van die hoë skoolgelde van die privaatskole en die relatiewe klein bevolking, het dit 'n merkwaardige aantal skole per capita. Van hierdie is 'n paar van die meer bevoorregte skole hieronder gelys:
Tersiêre onderwysinstellings
Die Rhodes-universiteit, wat in 1904 gestig is, het tot een van die mees vooraanstaande tersiêre instellings in Suid-Afrika ontwikkel. Die universiteit het tans sowat 6 000 studente.
Stad
'n Stad is 'n groter, gesentraliseerde en afgebakende nedersetting wat 'n besondere administratiewe, regtelike of geskiedkundige status geniet en sodoende ook van 'n dorp of kamp verskil. Ook die stedelike bevolking verskil dikwels in etniese, taalkundige, sosiale, kulturele, religieuse en ander opsigte sterk van dié van landelike gebiede.
Grahamstad
Tersiêre onderwysinstellings
Die universiteit het sy wortels in die St. Andrew-kollege wat studente in die laat 19de eeu vir hul universiteitsopleiding voorberei het. Dit was egter duidelik dat daar in die Oos-Kaap 'n behoefte aan 'n eie sentrum vir hoër onderwys was, en so het vier professore van St. Andrew die Rhodes-universiteitskollege met 'n skenking van die De Beers-mynboumaatskappy gestig. Dié skenking was deel van Cecil John Rhodes se testament.
Stad
Stede bestaan al duisende jaar lank as 'n vorm van menslike nedersettings. Veral in Europa het die historiese ontwikkeling daartoe gelei dat dikwels ook relatief klein nedersettings stadstatus het, terwyl die term stad of city en sy regtelike status in ander gebiede soos byvoorbeeld Suid-Afrika meestal beperk bly tot beduidende metropole en baie groot nedersettings.
Grahamstad
Tersiêre onderwysinstellings
In 1904 het die universiteitskollege van die St. Andrew-kampus na die Drostdy-gebou verhuis. Destyds was sewe professore by die kollege betrokke, terwyl studentegetalle ondanks die ekonomiese moeilikhede, wat in die vroeë 20ste eeu ondervind is, stewig gegroei het. In 1947 is die besluit geneem om die kollege tot 'n onafhanklike universiteit op te gradeer, en vier jaar later, op 10 Maart 1951, is die Rhodes-universiteit amptelik ingewy.
Stad
Die moderne definisie van 'n stad baseer op kenmerke soos digte bebouing (stadsmorfologie), 'n groot konsentrasie van woonstelle, huise en werkplekke, 'n (meestal heterogene) bevolking wat oorwegend in die tersiêre of sekondêre sektor van die ekonomie (dienste en nywerhede) werksaam is, die voorkoms van verskillende stadsdele wat almal hul eie karakter het, veelvuldige vervoerbetrekkinge tussen die stad en sy omgewing, en 'n sentrale rol wat die stad in die ekonomiese, politieke, kulturele, opvoedkundige en religieuse lewe van 'n bepaalde streek speel.
Grahamstad
Tersiêre onderwysinstellings
duimnael|links|270px|Danksy Joodse studente aan [[Rhodes-universiteit was Grahamstad een van die laaste plattelandse gemeentes wie se sinagoge die langste staande kon bly, maar dis nou ook verkoop.]]
Stad
'n Nedersetting wat in statistieke opsig as 'n stad beskou word - enige nedersetting met 'n bevolking van byvoorbeeld meer as 2 000 in Duitsland, 10 000 in Switserland en 50 000 in Japan - of stadstatus gekry het, voldoen nie noodwendig aan die sosiologiese vereistes vir 'n definisie as 'n stad nie, terwyl daar baie dorpe is wat behalwe vir hul regtelike status alle sosiologiese kenmerke van 'n stad het.
Grahamstad
Joodse gemeenskap
Grahamstad het in 1820 ’n sentrum van die Britse Setlaars geword. Die eerste Jode het saam met die setlaars hier kom woon en het welbekende lede van die kulturele en besigheidsgemeenskap geword.
Stad
Die kultuur van 'n bepaalde gebied oefen 'n belangrike invloed op die fisiognomie of uitwendige kenmerke van 'n stad uit - daar kan dus sprake wees van tipies Europese, Oosterse, Sjinese, Indiese en Japannese stede wat almal onder meer deur hul besondere straatrooster gekenmerk word: Stede in die Midde-Ooste en Noord-Afrika het meestal 'n ou stadskern met talle nou, kronkelende straatjies, Sjinese stede het dikwels hul ommuurde binnestad met 'n vierkantige uitleg, terwyl Amerikaanse stede uit die koloniale tydperk deur 'n straatuitleg volgens die roosterstelsel gekenmerk word.
Grahamstad
Joodse gemeenskap
Die eerste amptelike byeenkoms van Grahamstad se Jode was in 1843 en in dieselfde jaar is grond vir ’n Joodse begraafplaas aangekoop. In 1901 is die Grahamstadse Hebreeuse Gemeente gestig en in 1913 is ’n sinagoge gebou.
Peter Lind Hayes
Peter Lind Hayes (25 Junie 1915 – 21 April 1998) was 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Seventeen (1940), The Senator Was Indiscreet (1947), The 5,000 Fingers of Dr. T. (1953), en Lookin' to Get Out (1982).
Stad
Daarnaas is daar ook verskillende boustyle en boumateriale. Danksy die globalisering vanaf die laat 20ste eeu, groter mobiliteit van mense en onbeperkte kommunikasie tussen die wêrelddele het boustyle en stedelike leefwyses egter in toenemende mate eenders geword. Die voorste wêreldstede soos New York, Tokio, Londen en Parys, wat ook as globale stede beskryf word, het tot 'n nuwe tipe van stad ontwikkel wat 'n groot aantal ekonomiese, kulturele en politieke funksies op internasionale vlak vervul.
Grahamstad
Joodse gemeenskap
Die stigting van die Rhodes-universiteitskollege het Joodse akademici na die stad gelok en studente aan Rhodes het die Hebreeuse gemeente asook die Joodse tradisies deur die jare staande help hou.
Stad
Tans woon sowat die helfte van alle mense in stede - in nywerheidslande beloop hierdie persentasie selfs meer as 75 persent. Die verstedeliking van Blankes en Asiërs in Suid-Afrika vergelyk gunstig met dié van hoogs ontwikkelde lande soos Duitsland (88 persent), terwyl die verstedelikingsproses van Swartes tans nog aan die gang is.
Grahamstad
Joodse gemeenskap
In 1974 het hoofrabbi B.M. Casper die Joodse gemeenskap verteenwoordig by die ingebruikneming van die 1820-Setlaarsmonument op Gunfire Hill bo die stad. In sy rede het die staatspresident, adv. Jim Fouché, na die navolgenswaardige gees van die Jode verwys.
Suid-Afrikaanse Instituut vir Akwatiese Biodiversiteit
Die Suid-Afrikaanse Instituut vir Akwatiese Biodiversiteit, gestig in 1969, is ook hier geleë.
Stad
Groot geïndustrialiseerde stede lê gewoonlik by die kruispunt van beduidende handelspaaie en beskik oor gevorderde stelsels vir behuising, vervoer, kommunikasie, landgebruik, dienste soos krag, water, riolering en vullisverwydering, en baie ander. Die groot bevolkingskonsentrasie van 'n stad vergemaklik die interaksie tussen mense en sakeondernemings en strek tot wedersydse voordeel van albei partye.
Grahamstad
Fotogalery
Nota: Afstande per teerpad gemeet
Stad
Stede het sodoende steeds 'n beduidende rol by ekonomiese, tegnologiese, politieke en kulturele prosesse en vernuwings gespeel (alhoewel ook oorbevolking, omgewingsbesoedeling en misdaad met 'n verstedelikingsproses gepaard kan gaan). Nogtans is daar 'n debat oor die noodsaaklikheid van stedelike gebiede in moderne samelewings aan die gang - tegnologie en vinnige kommunikasie via die internet maak die huidige konsep van 'n stad vir sommige sosioloë oorbodig.
Algemeen
Een van die opmerklikste verskynsels van die 20e eeu is die snelle tempo waarin verstedeliking plaasvind. Hoewel die begrip stad self nie nuut is nie (stede het reeds duisende jare voor die geboorte van Christus bestaan), het die definisie van 'n stad aansienlik verander.
Sowel die Griekse polis as die Latynse urbs vir "stad" word in verskillende samestellings in moderne omskrywings van die stad teruggevind. So word die verstedelikingsproses urbanisasie genoem, wat veral deur Amerikaanse geograwe gebruik word om verskillende aspekte van 'n stad toe te lig: die terme urban sprawl (ongebreidelde stedelike verspreiding), conurbation (stedelike agglomerasie of stede-swerm, waar verskillende buurstede by mekaar aansluit om 'n aaneenlopende stadsgebied te vorm). rurban (rural+ urban, 'n grys gebied waar stad en platteland oorvleuel), en suburban (voorstedelike gebied) word in die verband gebruik.
Die terme vir verskillende soorte stede loop dikwels deurmekaar en verskillende lande het hul eie maatstawwe ten opsigte van die begrip stad. Die geograaf C.A. Doxiadis het 'n uitgebreide teorie van menslike nedersettingspatrone ontwikkel, met 'n stel terme wat sekere soorte stede omskryf. Die terme is onder meer: polis - stad; dinapolis – vinnig groeiende stad; metropolis - ŉ gebied met 'n aantal agglomerasies wat basies 'n eenheid vorm; megalopolis- 'n ketting metropolisse; ekumenopolis - die universele stad van die toekoms; kosmopolis – die stad in die kosmos of ruimte; en nekropolis - 'n dooie stad.
Stede word dikwels as sodanig onderskei op grond van die bevolkingsdigtheid. Dit is ook nie heeltemal betroubaar nie, aangesien individuele lande se skattings van ŉ stad se bevolkingsdigtheid aansienlik verskil. Die verstedelikingsproses van die 20e eeu het wesenlik uit die Industriële Revolusie van die 19e eeu ontstaan. In die tyd het groot getalle arm plattelanders na die stede gestroom om werk in nuwe fabrieke te soek. Die bevolkingsmigrasie vind nou stadiger plaas in Westerse lande; stede het in die reël egter nie opgehou met groei nie, inteendeel, hulle het 'n interne momentum ontwikkel.
Moderne stede groei inderdaad vinniger as die bevolkings van die lande waar hulle geleë is. Voor die 18e eeu het min stede, soos hulle toe reeds genoem is, meer as 10 000 inwoners gehad. Slegs 'n paar, soos Rome en moontlik ook Babilon of Bisantium, het by hoë uitsondering meer as 100 000 inwoners gehad. Dit is in groot mate veroorsaak deur die feit dat 'n stad nie groter as sy beskikbare voedselvoorraad kon word nie. Daar was 'n intieme interafhanklikheid tussen 'n stad en die omringende landbougebied wat sy voedsel verskaf het.
SuIke stede het, in vergelyking met die moderne stad, ook 'n betreklik rustige en landelike karakter behou. Hoewel verstedeliking so 'n uitgebreide verskynsel is, is daar geen tipiese stad wat as grondvoorbeeld van die moderne stad uitgelig kan word nie. Stede kan selfs in dieselfde land aansienlik van mekaar verskil. Sekere kenmerke is egter feitlik universeel; die digtheid van die bevolking, geboue en dienste (verkeer en geriewe) is hoër as in ander gebiede; die bevolking is heterogeen (verskillend) en meer mobiel, geografies (verhuising, verkeer) sowel as sosiaal (maatskaplike of statusveranderings soos verarming of verryking).
Veral in Westerse lande vervaag die grens tussen stad en platteland. Grense tussen verskillende stede kan dikwels ook net op landkaarte onderskei word, maar in werklikheid is dit een aaneenlopende stedelike gebied. Tot in die vroeë tagtigerjare was die enigste megalopolis die stedelike gebied tussen Boston en Washington in die VSA, die sogenaamde BosWash, wat 'n aaneenlopende stadsketting van sowat 1 000 km vorm. 'n Paar ander gebiede is opkomende megalopolisse, soos Randstad in Nederland en sekere ander gedeeltes van België en die Ruhrgebied in Duitsland, asook 'n deel van die Japanse kusgebied en die streek suid van die Groot Mere in die VSA (tussen Chicago en Cleveland).
Moderne stede het besondere geografiese en maatskaplike probleme. Die grondgebied wat hulle beslaan, is dikwels onbeheers groot, wat beheer deur die plaaslike stadsbestuur moeilik maak; die historiese stadskern is in die reël besig om te ontvolk en te verval; veral stede in die Derde Wêreld verkry gaandeweg 'n randgebied van krot buurte of plakkerskampe waarin 'n verarmde en dikwels werklose bevolking woon. Die maatskaplike probleme (misdaad, eensaamheid, egskeiding, gesinsverbrokkeling, werkloosheid, plakkery) is nie enig in die stad van die 20e eeu nie.
Die probleme is wel besonder aktueel in die sin dat hulle vererger word deur die besondere digtheid van die stede se inwoners. Daar is nie net groot getalle mense nie, maar hulle woon in die reël ook baie naby mekaar, dikwels in geboue waar privaatheid en veiligheid nie maklik bewerkstellig kan word nie. Ondanks die nadele wat aan die moderne stad verbonde is, verkies mense om daarin te woon en daarheen te trek. Dit is in 'n mate te wyte aan die feit dat mense in die stad beter werk en woonplek soek, maar dit is veral in die stede van die Derde Wêreld juis nie altyd beskikbaar nie.
'n Stad bied egter meer as dit: vir die wat wel werk en woonplek het, is daar ook meer bedrywighede waaraan die inwoners kan deelneem, meer winkels waarin meer gekoop kan word, en meer vermaaklikheid. Selfs die vinniger tempo van die stadslewe is op sigself vir baie mense aantreklik.
Geskiedenis
Stadsnedersettings is byna so oud soos die mens self en het deur die eeue 'n aantal fases deurgemaak wat duidelik van mekaar onderskei kan word. Die prehistoriese mens het lank 'n nomadiese bestaan gevoer en van jag gelewe. Dorpe en nedersettings het ontstaan na die sogenaamde neolitiese revolusie wat in die Nuwe Steentyd (ca. 8 000 jaar v.C.) plaasgevind het. Mense het geleer om landbougewasse te verbou en die eerste uitgebreide nedersettings het langs riviere soos die Eufraat en die Tigris in Mesopotamië (teenswoordig Irak) en die Nyl in Egipte ontstaan.
'n Sekere mate van maatskaplike organisasie en tegnologiese ontwikkeling is nodig vir die verstedelikingsproses. Daar moet dus ŉ groep mense wees wat nie landbouers is nie, maar 'n ander soort bestaan voer, soos ambagslui, handelaars, priesters, amptenare, ensovoorts. Tegniese ontwikkeling is ook nodig. Die primitiewe manier van ploeg en die kuns om taamlik ingewikkelde besproeiingsnetwerke aan te lê, was van die eerste tegniese ontwikkelinge. Eers omstreeks 3500 v.C. het uitgebreide nedersettings ontstaan wat aan die vereistes vir 'n stad voldoen het.
Hulle het gewoonlik onder ŉ sterk sentrale mag (meestal die van 'n priester-koning) gestaan, soos die Mesopotamiese stadstate Ur, Uruk en Larsa. Mesopotamiese stede het rondom 'n groep tempels en regeringsgeboue ontwikkel, en die armes het gewoonlik aan die buitewyke van die stad gewoon. Tussen 2500 en 1500 n.C. het ŉ hoogs ontwikkelde beskawing in die Indusvallei tot opbloei gekom. Die hoofstede was Harappa en Mohendsjo-Daro, wat volgens noukeurige planne uitgelê is.
Griekeland en Rome
Van die 8e eeu v.C. tot omstreeks die 4e eeu n.C. het die Grieke en die Romeine honderde stede gestig. In die bloeityd van die Griekse stadstaat (5e en 4e eeu v.C.) het Griekse denkers die polis (stad) nie net as 'n versameling geboue en mense beskou nie, maar wel die politeia of deelname aan ŉ stedelike samelewing en 'n stadsbestuur as die hoogste ideaal. Athene en Sparta was van die beroemdste stadstate en heeltemal selfstandig. Selfs na hul verval het die gedagte bly voortbestaan dat stedelike samelewings en stadsbestuur die beste soort bestaan is.
Die meeste klassieke stede was gunstig geleë, gewoonlik by ŉ riviermondhawe aan die see, en betreklik klein, met sowat 10 000 inwoners. In die stadsentrum was. anders as in die latere Middeleeuse stede, nie 'n mark- of kerkplein nie, maar 'n aantal openbare geboue (skole, tempels of raadsgeboue). Die enigste werklike groot stadsgebiede, onder meer Rome, Alexandrië en Bisantium, het in omstreeks 300 v.C. ontstaan. Na 'n bestaanstyd van sowat 1 000 jaar het die klassieke stedelike kultuur in die 4e eeu n.C. begin verval.
Die redes hiervoor is nie heeltemal duidelik nie. Daar was wel 'n paar belangrike bydraende faktore; die val van die Romeinse Ryk in die 5e eeu n.C. was die einde van 'n proses wat lank tevore begin het. Vanweë toenemende onveiligheid het die handel tussen verskillende dele van die Romeinse Ryk begin afneem.
Die Middeleeue
Omstreeks die 10e eeu n.C. het slegs burge met militêre versterkings en biskopsetels, wat hoofsaaklik uit uitgebreide kloosterkomplekse bestaan het, van die klassieke stede oorgebly Volgens 'n teorie van die historikus Henri Pirenne (1936) het die Middeleeuse stede geleidelik ontwikkel uit die ruilhandel wat deur die kooplui van verskillende sentra gedryf is. Die eerste handelsentra het in Noord-Italië, die Franse Provence-streek en in Vlaandere ontstaan. Mettertyd het karweiers (oskarre en skepe) en ambagslui ook aan die verkeer tussen die verskillende sentra begin deelneem.
So het die handel verskillende nuwe bedrywighede in groot nedersettings laat ontstaan, wat weer op hulle beurt mense van die platteland na die stede getrek het. 'n Ander teorie oor die ontstaan van die Middeleeuse stad is die van Lewis Mumford. Mumford het aangevoer dat die handel nie die vernaamste stimulus vir die stede was nie, maar die feit dat die stede veilige plekke was waar markte, en dus die handel, moontlik was. Vanweë die Noormanne se invalle moes die Middeleeuse kloosters en kerke beveilig word, en vir die plattelandse bevolking, wat ook deur die invallers geteister is, het die plekke rus en bestendigheid gebied.