cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abdülhamid I
Hy was die seun van sultan Ahmet III en die jonger broer van Mustafa III, wat hy opgevolg het. Hy was die grootste deel van sy eerste 43 jaar, tydens die bewind van sy neefs Mahmoed I en Osman III en sy broer Mustafa III in eensame aanhouding in die kafes soos wat die tradisie was. Dit het hom baie oplettend gemaak oor sake van die staat en die planne van sy raadgewers. Hy was egter ook baie godsdienstig en van nature ’n passifis.
Die staatskis was beroerd toe hy sultan word, maar hy is in oorloë gedwing en minder as ’n jaar ná sy troonbestyging het die Turke ’n groot nederlaag gely in die Slag van Kozluja. ’n Vernederende vredesverdrag is op 21 Julie 1774 gesluit.
Ondanks sy nederlae is Abdülhamid beskou as die mees grasieuse van die Ottomaanse sultans. Hy was so godsdienstig dat hy ’n veli ("heilige") genoem is. Hy het die militêre en die onderwysstelsel verbeter. In 1787 het die Ottomaanse Ryk weer oorlog teen Rusland verklaar. In die volgende jaar het Oostenryk by Rusland aangesluit. Swede en Pruise het die Turke se kant gekies, maar het geen hulp verskaf nie. Eindelik het die Turke die oorlog in 1788 verloor.
Abdülhamid is vier maande later op 64-jarige ouderdom dood. Hy het sewe seuns gehad: Mustafa IV, Mahmoed II, Moerad, Noesret, Mehmet, Ahmet en Süleyman.
Konstantyn die Grote
Konstantyn I (Latyn: Flavius Valerius Constantinus; Grieks: Κωνσταντῖνος, Konstantinos; 27 Februarie omstreeks 272 - 22 Mei 337), ook bekend as Konstantyn die Grote, was van 306 tot 337 n.C. keiser van die Romeinse Ryk en die eerste een wat die Christelike geloof aangeneem het. Hy is in Naissus, Dacia Mediterranea (nou Niš, Serwië) gebore as die seun van Flavius Constantius, 'n Romeinse weermagoffisier van Illiriese oorsprong wat een van die vier heersers van die Tetrargie was. Sy ma, Helena, was 'n Griek en Christen van 'n lae status.
Konstantyn het met lof onder die Romeinse keisers Diocletianus en Galerius gedien. Hy het sy loopbaan begin deur veldtogte in die oostelike provinsies te voer teen barbare en Perse, voordat hy in 305 n.C. na die weste herroep is om saam met sy pa in Britannia te veg. Ná sy pa se dood in 306 het Konstantyn keiser geword. Hy is deur sy leër goedgekeur en het eindelik as oorwinnaar uit die stryd getree in burgeroorloë teen die keisers Maxentius en Licinius. Hy het in 324 die alleenheerser geword.
Ná sy troonbestyging as keiser het Konstantyn verskeie hervormings ingestel om die ryk te versterk. Hy het die regering herstruktureer deur die burgerlike en militêre owerhede te skei. Om inflasie hok te slaan het hy die solidus, 'n nuwe goue muntstuk, ingestel wat vir meer as duisend jaar die standaard vir Bisantynse en Europese geldeenhede geword het. Die Romeinse weermag is herorganiseer om uit mobiele eenhede (comitatenses) en garnisoentroepe (limitanei) te bestaan, en so is interne bedreigings sowel as barbaarse invalle teengestaan. Konstantyn het geslaagde veldtogte gevoer teen die Romeinse grensstamme soos die Franke, Alemanne, Gote en Sarmate en het gebiede wat deur sy voorgangers geïgnoreer is, met burgers met 'n Romeinse kultuur hervestig.
Die Heilige Grafkerk is in opdrag van hom gebou op die beweerde terrein van Jesus se graf in Jerusalem. Dit is beskou as die heiligste plek in die hele Christendom. Hoewel sommige geleerdes sy geloofsoortuigings en selfs sy begrip van die Christendom bevraagteken, word hy in die Oosterse Christendom as 'n heilige vereer en het hy baie gedoen om die Christendom deel van die hoofstroom- Romeinse kultuur te maak.
Die tydperk van Konstantyn het 'n besonderse epog in die geskiedenis van die Romeinse Ryk gemerk, asook 'n deurslaggewende oomblik in die oorgang van die klassieke antieke tyd na die Middeleeue. Hy het 'n nuwe keiserlike woning in die stad Bisantium laat bou en dit herdoop tot Konstantinopel, na homself (nou Istanboel). Dit het daarna vir langer as duisend jaar die hoofstad van die ryk geword (moderne historici verwys na die latere Oos-Romeinse Ryk as die Bisantynse Ryk). Sy onmiddelliker politieke nalatenskap was dat hy die tetrargie vervang het met die de facto-beginsel van dinastiese opvolging deur die ryk aan sy seuns en ander lede van die Konstantynse dinastie na te laat. Sy reputasie het floreer tydens die leeftyd van sy kinders en vir eeue ná sy bewind. Die Middeleeuse kerk het hom beskou as 'n toonbeeld van kuisheid, terwyl wêreldse leiers gedink het hy was 'n simbool van keiserlike legitimiteit en identiteit.
Van die Renaissance af was daar kritieser beskouings van sy bewind vanweë die herontdekking van anti-Konstantynse bronne. Die neiging in moderne geskiedenis is 'n poging om die uiterstes van vorige sienings te balanseer.
Vroeë lewe
thumb|220px|links|Oorblyfsels van die luuksepaleis wat Konstantyn naby sy geboortedorp, Naissus, laat bou het.
Konstantyn is op 27 Februarie, moontlik omstreeks 272 n.C., gebore op die dorp Naissus (vandag Niš in Serwië), wat deel was van die provinsie Dardania van Moesia. Sy vader was Flavius Constantius. Sy familie het waarskynlik die naam "Flavius" aangeneem nadat hulle burgerskap van een van die Flaviese keisers gekry het, want dit was algemeen vir "nuwe Romeine" om die naam van hulle voormalige meesters aan te neem. Sy oorspronklike volle naam, of dié van sy vader, is onbekend.
Konstantyn se moeder was Helena, 'n Griekse vrou van 'n lae stand van Helenopolis van Bitinië. Dit is onbekend of sy wettig met Constantius getroud of bloot sy houvrou was. Hy het hoofsaaklik Latyn gepraat en met sy openbare toesprake het hy Griekse vertalers nodig gehad.
In Julie 285 het Diocletianus Maximianus tot medekeiser verklaar. Elke keiser sou sy eie hof en miltêre en administratiewe afdelings hê en elk sou regeer met 'n aparte pretoriaanse prefek as hoofluitenant. Maximianus het in die weste regeer en Diocletianus in die ooste. Die verdeling is bloot pragmaties genoem; amptelik was die ryk "onverdeelbaar", en albei keisers kon vryelik deur die ryk beweeg. In 288 het Maximianus vir Constantius as sy pretoriaanse prefek in Gallië aangestel. Constantius het Helena verlaat en in 288 of 289 met Maximianus se stiefdogter, Theodora, getrou.
Diocletianus het die ryk in 293 weer verdeel en twee caesars aangestel om oor verdere onderverdelings van oos en wes te regeer. Elkeen sou ondergeskik aan sy augustus wees, maar met algehele gesag oor sy grondgebied regeer. Die stelsel sou later die Tetrargie genoem word.
Diocletianus se eerste aanstelling as caesar was Constantius; sy tweede aanstelling was Galerius, 'n boorling van Felix Romuliana. Volgens Lactantius was Galerius 'n wrede, dierlike man. Hoewel hy soos die Romeinse aristokrasie 'n heiden was, was hy vir hulle vreemd en hafbarbaars. Op 1 Maart is Constantius aangestel as caesar en na Gallië gestuur om teen die rebelle Carausius en Allectus te veg.
Toe sy pa die posisie kry, het Konstantyn die vernaamste kandidaat geword om hom op te volg. Hy is na die hof van Diocletianus, waar hy sy pa se regmatige opvolger was.
In die ooste
Konstantyn het 'n formele opvoeding aan Diocletianus se hof ontvang. Hy het onder meer Latynse letterkunde, Grieks en filosofie bestudeer. Die kultuuromgewing in Nicomedia was oop, vloeibaar en sosiaal mobiel; Konstantyn kon met beide heidense en Christelike intellektuele meng. Hy het dalk die klasse bygewoon van Lactantius, 'n Christelike kenner van Latyn in die stad. Omdat Diocletianus Konstantyn nie heeltemal vertrou het nie (nie een van die lede van die Tetrargie het hulle kollegas heeltemal vertrou nie) was Konstantyn 'n soort gyselaar om goeie gedrag deur Constantius te verseker. Tog was Konstantyn 'n prominente lid van die hof: Hy het in Asië vir Diocletianus en Galerius geveg en in 'n verskeidenheid tribunale gedien; hy het in 296 veldtogte teen die barbare aan die Donau gevoer en in 297 in Sirië onder Diocletianus teen die Perse geveg, sowel as in 298-299 onder Galerius in Mesopotamië.
Teen laat 305 het hy 'n tribuun (verteenwoordiger) van die eerste orde geword, 'n tribunus ordinis primi.
thumb|links|180px|'n Kopbeeld van keiser Galerius. Konstantyn het teen die lente van 303 van die oosfront na Nicomedia teruggekeer, net betyds om die begin van Diocletianus se vervolging van Christene te aanskou, die ergste een in die Romeinse geskiedenis. Laat in 302 het Diocletianus en Galerius 'n boodskapper na die orakel van Apollo by Didyma gestuur met 'n navraag oor Christene. Konstantyn het later onthou hy was in die paleis teenwoordig toe die boodskapper terugkeer en Diocletianus sy hof se eise vir algemene vervolging aanvaar. Op 23 Februarie 303 het Diocletianus opdrag gegee dat Nicomedia se nuwe kerk verwoes, sy geskrifte verbrand en beslag op sy skatte gelê word. In die daaropvolgende maande is kerke en geskrifte verwoes, Christene amptelike range ontneem en priesters gevange geneem.
Dit is onwaarskynlik dat Konstantyn self aan enige vervolging deelgeneem het. In sy latere geskrifte het hy hom probeer voordoen as gekant teen Diocletianus se "moorddadige edikte" teen die "aanbidders van God", maar niks dui daarop dat hy dit destyds daadwerklik teengestaan het nie. Hoewel geen Christen van sy tyd Konstantyn uitgevra het oor sy gebrek aan optrede tydens die vervolgings nie, het dit regdeur sy lewe 'n politieke aanspreeklikheid gebly.
Op 1 Mei 305 het Diocletianus aangekondig hy tree af weens 'n aftakelende siekte wat hy in die winter van 304-305 opgedoen het. In 'n parallelle seremonie in Milaan het Maximianus dieselfde gedoen. Lactantius beweer Galerius het die verswakte Diocletianus gedwing om te bedank en Galerius se bondgenote in die keiserlike opvolging te aanvaar. Volgens Lactantius het die skare wat na Diocletianus se bedankingstoespraak geluister het, tot op die laaste oomblik geglo hy sou Konstantyn en Maxentius (Maximianus se seun) as sy opvolgers kies. Dit sou egter nie gebeur nie; Constantius en Galerius is tot augusti bevorder, terwyl Severus en Maximinus, Galerius se nefie, onderskeidelik as hulle caesars aangestel is. Konstantyn en Maxentius is geïgnoreer.
Van die antieke bronne berig oor planne wat Galerius in die maande ná Diocletianus se abdikasie teen Konstantyn se lewe beraam het. Hy het hom glo in jagtogte en oorloë probeer vermoor, maar Konstantyn het altyd as die oorwinnaar uit die stryd getree. Dit is onseker hoe waar dié bewerings is.
In die weste
Konstantyn het die gevaar daarvan besef om aan Galerius se hof te bly, waar hy steeds feitlik 'n gyselaar was. Sy loopbaan het daarvan afgehang dat sy pa hom in die weste red. Constantius het gou ingegryp. Laat in die lente of in die vroeë somer van 305 het Constantius aansoek gedoen dat sy seun hom kom help in sy veldtog in Britannia (Brittanje). Ná 'n lang drinksessie het Galerius ingestem. Volgens Konstantyn se latere propaganda het hy in die nag gevlug voordat Galerius van plan kon verander. Toe Galerius die volgende oggend wakker word, was Konstantyn al te ver weg om te agtervolg. Konstantyn het voor die somer van 305 in Gallië by sy pa aangesluit.
thumb|240px|'n Standbeeld van Konstantyn die Grote in [[York, Engeland, naby die plek war hy in 306 tot augustus verklaar is.]] Konstantyn en sy pa het die Engelse Kanaal na Brittanje oorgesteek en na York, hoofstad van die provinsie Britannia Secunda, gereis waar daar 'n groot militêre basis was. Konstantyn het 'n jaar in Noord-Brittanje aan sy pa se sy deurgebring en saam met hom aan veldtogte deelgeneem. Constantius het deur sy bewind ernstig siek geword en is op 25 Julie 306 dood. Voor sy dood het hy sy steun toegesê aan die bevordering van Konstantyn tot die rang van volle augustus. Die troepe lojaal aan Constantius se nagedagtenis het Konstanyn tot augustus uitgeroep. Gallië en Brittanje het gou sy bewind aanvaar; Hispania (die Iberiese Skiereiland), wat korter as 'n jaar in sy pa se domein geval het, het dit verwerp.
Konstantyn het vir Galerius 'n amptelike kennisgewing van sy pa se dood en sy eie aanvaarding as augustus gestuur. Saam met die kennisgewing het hy 'n portret van homself in die drag van 'n augustus ingesluit. Hy het versoek dat hy as erfgenaam van sy pa se troon aanvaar word en het sy troepe die skuld vir sy onregmatige troonbestyging gegee. Hy het gesê hulle "het hom gedwing". Galerius was so woedend dat hy byna die portret en boodskapper laat verbrand het. Sy raadgewers het hom kalmeer en gesê sulke ontkennings van Konstantyn se eise sou 'n oorlog ontketen.
Galerius was verplig om 'n kompromie aan te gaan. Hy het Konstantyn die titel caesar eerder as augustus angebied. Om te wys hy alleen gee geldigheid aan Konstantyn, het Galerius vir hom persoonlik die keiser se tradisionele pers mantel gestuur. Konstantyn het die aanbod aanvaar, want hy het geweet dit sou twyfel oor sy regmatigheid uit die weg ruim.
Vroeë bewind
thumb|links|220px|Konstantyn se portret op 'n Romeinse muntstuk; die inskripsie om die portret lui: "Constantinus Aug[ustus]".
Konstantyn se deel van die ryk het bestaan uit Brittanje, Gallië en Spanje, en hy was bevelvoerder van een van die grootste Romeinse leërs, wat aan die belangrike Ryngrens gestasioneer was. Hy het in Brittanje gebly nadat hy tot keiser bevorder is en sy beheer oor die noordwestelike streke verseker. Hy het die bou van militêre basisse voltooi wat onder sy pa se bewind begin is en opdrag gegee vir die herstel van die streek se paaie. Hy is daarna na Augusta Treverorum (Trier) in Gallië, die Tetrargiale hoofstad van die noordwestelike Romeinse Ryk. Die Franke het gehoor Konstantyn is tot keiser verklaar en het Gallië in die winter van 306-307 oor die Benede-Ryn binnegeval. Hy het hulle teruggedryf en die konings Ascaric en Merogais gevange geneem. Die konings en hulle troepe is in die vierings wat gevolg het, gevoer aan die wilde diere van Trier se amfiteater.
Konstantyn was in 'n groot mate onbeproef en 'n sweempie onwettigheid het om hom gehang. Hy het op sy pa se reputasie staatgemaak vir sy vroeë propaganda. Mense het egter gou begin kommentaar lewer oor die ooreenkomste tussen vader en seun danksy sy militêre vermoëns en bouprojokte, en Eusebius het opgemerk Konstantyn is 'n "vernuwing, uit eie reg, van sy vader se lewe en bewind". Muntstukke, beelde en redenaarskuns het 'n nuwe neiging ontbloot: minagting vir die "barbare" buite die ryk se grense. Konstantyn het 'n geldstuk laat munt ná sy oorwinning oor die Alemanne wat huilende en smekende Alemanne uitbeeld, met die inskripsie "die Alemanne is oorwin" onder die frase "Romeinse heugenis". Daar was min simpatie met dié vyande.
Maxentius se rebellie
thumb|links|180px|'n Kopbeeld van keiser Maxentius, wat in die Slag van Ponte Milvio deur Konstantyn verslaan is.
Ná Galerius se erkenning van Konstantyn as caesar is Konstantyn se portret na Rome gebring, soos wat die gebruik was. Maxentius het die onderwerp van die portret bespot as die seun van 'n prostituut en sy eie magteloosheid bekla. Maxentius, wat jaloers op Konstantyn se mag was, het op 28 Oktober 306 beslag gelê op die titel keiser. Galerius het geweier om hom as sulks te erken, maar kon nie daarin slaag om hom te onttroon nie. Galerius het Severus teen Maxentius gestuur, maar tydens die veldtog het Severus se leërs, wat voorheen onder bevel van Maxentius se pa, Maximianus, geveg het, gedros en Severus is gevange geneem. Maximianus, wat uit sy aftrede gebring is deur sy seun se rebellie, het laat in 307 na Gallië gereis om met Konstantyn te vergader. Hy het aangebied dat sy dogter Fausta met Konstantyn trou en hy hom tot die rang van augustus bevorder. In ruil daarvoor sou Konstantyn die ou familiebondgenootskap tussen Maximianus en Constantius herbevestig en sy steun verleen aan Maxentius se veldtog in Italië. Konstantyn het dit aanvaar en is in die laat somer van 307 met Fausta getroud. Konstantyn het Maxentius nou sy steun gegee en aangebied om hom politieke erkenning te bied.
Konstantyn was egter lugtig vir die Italiaanse konflik. In die lente en somer van 307 het hy Gallië vir Brittanje verlaat om enige betrokkenheid in die Italiaanse konflik te vermy; Hy het, in plaas daarvan om militêre hulp aan Maxentius te verleen, sy troepe gestuur om teen Germaanse stamme aan die Ryn te veg. In 310 het hy na die noordelike Ryn gamarsjeer en teen die Franke geveg. Wanneer hy nie op 'n veldtog was nie, het hy deur sy grondgebied getoer en sy weldadigheid geadverteer en die ekonomie en kuns gesteun. Sy weiering om aan die oorlog deel te neem het sy gewildheid onder sy mense verhoog en sy magsbasis in die weste versterk. Maximianus het in die winter van 307-308 na Rome teruggekeer, maar gou 'n uitval met sy seun gehad. Vroeg in 308, ná 'n mislukte poging om Maxentius se titel oor te neem, het Maximianus na Konstantyn se hof teruggekeer.
Op 11 November 308 het Galerius 'n algemene vergadering in Oostenryk byeengeroep om die onstabiliteit in die westelike provinsies te beëindig. Diocletianus, wat vir 'n ruk uit sy aftrede herroep is, Galerius en Maximianus was teenwoordig. Maximianus is gedwing om weer te abdikeer en Konstantyn is weer tot caesar gedemofeer. Licinius, een van Galerius se ou militêre bondgenote, is as augustus in die westelike streke aangestel. Die nuwe stelsel het nie lank geduur nie; Konstatyn het geweier om die demofering te aanvaar en het steeds muntstukke gemunt waarop hy homself augustus noem, al het ander lede van die Tetrargie na hom as caesar verwys op hulle muntstukke. Maximinus was gefrustreerd dat hy oor die hoof gesien is vir bevordering terwyl die nuweling Licinius tot augustus bevorder is en het geëis dat Galerius hom bevorder. Galerius het aangebied om beide Maximinus en Konstantyn "seuns van die augusti" te noem, maar nie een van hulle het die nuwe titel aanvaar nie. Teen die lente van 310 het Galerius na albei mans verwys as augusti.
Maximianus se rebellie
thumb|220px|'n Goue solidus van die "Onoorwonne Konstantyn", met die god [[Sol Invictus agter hom. Dit is in 313 gemunt. Die gebruik van Sol se afbeelding het klem gelê op Konstantyn se status as sy pa se opvolger. ]]
In 310 het 'n onteiende Maximianus teen Konstantyn gerebelleer terwyl Konstantyn op 'n veldtog teen die Franke was. Maximianus is suid na Arles gestuur met 'n afdeling van Konstantyn se leër in voorbereiding vir enige aanvalle deur Maxentius in Suid-Gallië. Hy het aangekondig dat Konstantyn dood is en het die keiserlike pers opgeneem. Ondanks 'n belofte van groot geld aan enigiemand wat hom as keiser steun, het die grootste deel van Konstantyn se leër lojaal aan hulle keiser gebly, en Maximianus moes weer vertrek. Konstantyn het gou van die rebellie gehoor, sy veldtog teen die Franke afgestel en met sy leër na die Ryn opgeruk. Maximianus het na Massilia (Marseille) gevlug, want dit was beter in staat om 'n lang beleg te oorleef as Arles. Dit het egter nie 'n groot verskil gemaak nie, want getroue inwoners het die agterpoorte vir Konstantyn oopgemaak. Maximianus is in hegtenis geneem en oor die kole gehaal vir sy oortredings. Konstantyn het hom in 'n mate begenadig, maar het sterk aanbeveel dat hy selfmoord pleeg. In Julie 310 het Maximianus homself opgehang.
Maximianus se dood het 'n skuif in Konstantyn se openbare beeld vereis. Hy kon nie meer op 'n verbinding met die ouer keiser Maximianus staatmaak nie en het 'n nuwe bron van legitimiteit nodig gehad. In 'n toespraak wat op 25 Julie 310 in Gallië gelewer is, het die anonieme spreker 'n voorheen onbekende dinastiese verbintenis met Claudius II onthul. Dié was 'n 3de-eeuse keiser wat beroemd daarvoor was dat hy die Gote verslaan en orde in die ryk herstel het. In 'n breuk van tetrargiale modelle het die toespraak klem gelê op Konstantyn se voorouerlike reg om te regeer, eerder as beginsels van keiserlike gelykheid. Die nuwe ideologie wat in die toespraak uitgedruk is, het Galerius en Maximianus irrelevant gemaak vir Konstantyn se reg om te regeer.
Daar is min rede om te glo die toespraak was enigiets anders as fiksie, maar dit het Konstantyn se aanspraak op legitimiteit versterk en sy gewildheid onder die burgers van Gallië verhoog.
Oorlog teen Maxentius
Teen middel 310 was Galerius te siek om by politiek betrokke te raak. Sy finale daad was 'n brief op 30 April 311 waarin 'n einde aan alle vervolgings asook verdraagsaamheid teenoor goedsdiens aangekondig is.
thumb|links|180px|'n Romeinse [[fresko in Trier, Duitsland, moontlik van Constantia (omstreeks 310 n.C.).]] Maxentius se bewind was egter onveilig. Sy vroeë steun het afgeneem ná verhoogde belasting en minder handel; betogings het in Rome en Kartago uitgebreek, en Domitius Alexander kon sy gesag in Afrika kortliks omverwerp. Teen 312 is hy nie meer ondersteun nie, selfs onder Christelike Italiane. In die somer van 311 het Maxentius teen Konstantyn opgeruk terwyl Licinius met sake in die ooste doenig was. Hy het oorlog teen Konstantyn verklaar en belowe om sy pa se "moord" te wreek. Om te voorkom dat Maxentius 'n bondgenootskap met Licinius teen hom sluit, het Konstantyn in die winter van 311-312 sy eie bondgenootskap met Licinius gesluit en hom sy suster Constantia as vrou beloof. Maximinus het dit as 'n ondermyning van sy gesag beskou en ambassadeurs na Rome gestuur om politieke erkenning aan Maxentius te bied in ruil vir militêre steun. Maxentius het dit aanvaar. Volgens Eusebius was dit onmoontlik om tussen streke te reis en daar was oral 'n militêre opbou. Daar was "nie 'n plek waar mense nie elke dag 'n opvlamming van vyandelikhede verwag het nie".
Anna Cloete
Cloete het van die 1930's vir jare lank saam met haar man as deel van die James Norval-toergeselskap opgetree. Sy het self ook stukke geskryf, soos Ou liefde roes nie en Elke hart het sy smart. Sy het later, tot haar uittrede toe, vir die destydse Truk gespeel en was landswyd vir haar warm persoonlikheid en ingeleefde karakterrolle bekend.
Senuweestelsel
Die senuweestelsel is die deel van ’n dier wat al sy aksies koördineer deur die oordrag van seine na en van verskillende dele van die liggaam. Dié aksies sluit in die beweging van sy spiere en sy sintuiglike prikkels, asook by hoër diersoorte hul emosionele en kognitiewe prosesse. Die senuweestelsel wissel van eenvoudig by die lae diersoorte tot hoogs ingewikkeld by die hoë dieresoorte soos die mens.
Senuweefsel het die eerste keer in wurmagtige organismes ontstaan, sowat 550 tot 600 miljoen jaar gelede.
Anna Cloete
Ná die instelling van TV in 1976 het sy in een van die eerste Afrikaanse TV-dramas, Die ryk weduwee, en daarna in Die koster, gespeel.
Senuweestelsel
By gewerweldes bestaan die senuweestelsel uit twee hoofdele, die sentrale en die perifere senuweestelsel. Eersgenoemde bestaan uit die brein en rugmurg en laasgenoemde hoofsaaklik uit senuwees, kabelagtige bondels aksons, of senuvesels, wat die sentrale senuweestelsel met die res van die liggaam verbind. Senuwees wat seine van die brein af stuur, word motoriese of afvoerende senuwees genoem, terwyl dié wat seine van die liggaam na die sentrale stelsel stuur, sintuig- of toevoerende senuwees heet. Rugmurgsenuwees doen albei en word gemengde senuwees genoem.
Die perifere senuweestelsel word verdeel in a) ’n somatiese en b) ’n outonome senuweestelsel en c) die ingewandsenuweestelsel. Somatiese senuwees bemiddel willekeurige beweging. Die outonome senuweestelsel is verder verdeel in die simpatiese en die parasimpatiese senuweestelsel. Die simpatiese stelsel word in tye van nood in werking gestel sodat die liggaam op ’n prikkel kan reageer, terwyl die parasimpatiese stelsel werk wanneer die organisme in ’n ontspanne toestand is. Die ingewandsenuwees beheer die maagdermstelsel. Die outonome en ingewandsenustelsel werk albei onwillekeurig.
Anna Cloete
Sy is op 10 Februarie 1999 op 82 jarige ouderdom aan 'n beroerte oorlede. Haar enigste kind, Paddy Norval, is reeds in die 1980's oorlede.
Filmografie
As aktrise:
As skrywer:
Konstantyn die Grote
Oorlog teen Maxentius
thumb|180px|Die geveg tussen Konstantyn en Maxentius (detail van 'n fresko deur Giulio Romano in die [[Vatikaanmuseum (kopie omstreeks 1650 deur Lazzaro Baldi, nou by die Universiteit van Edinburg.]]
Konstantyn se raadgewers het gewaarsku teen 'n te vinnige aanval op Maxentius, maar Konstantyn het mense geïnspireer met die idee dat hy bonatuurlike leiding het. en alle waarskuwings geïgnoreer. Vroeg in die lente van 312 het hy die Alpe oorgesteek met 'n kwart van sy leër, sowat 40 000 soldate. Hy het eers Segusium (Susa, Italië), 'n goed versterkte dorp, ingeneem. Van daar het hy na Noord-Italië gemarsjeer.
Senuweestelsel
Die senuweestelsel word beheer deur ’n spesiale soort sel, die neuron, ook bekend as ’n senuweesel. Neurone is so ontwerp dat hulle seine vinnig en presies na ander selle kan stuur. Die seine word gestuur in die vorm van elektrochemiese golwe wat met aksons langs beweeg; laasgenoemde veroorsaak dat chemiese stowwe, of senuoordraers, afgeskei word by skakelplekke, of sinapse. ’n Sel wat ’n sinapssein van ’n neuron ontvang, kan opgewek, geïnhibeer of op ’n ander manier gemoduleer word. Die verbindings tussen neurone kan senunetwerke vorm wat ’n organisme se waarneming van die wêreld en sy optrede bepaal. Benewens neurone bevat die senuweestelsel ander gespesialiseerde selle, wat gliaselle genoem word; hulle verleen strukturele en metaboliese steun.
Konstantyn die Grote
Oorlog teen Maxentius
Naby die stad Augusta Taurinorum (Turyn, Italië) het Konstantyn 'n groot, swaar gewapende mag van Maxentius teengekom. In die daaropvolgende Slag van Turyn het Konstantyn Maxentius se mag omsingel en ontwapen. Turyn het geweier om skuilplek aan Maxentius se terugvallende magte te gee en het hulle poorte eerder vir Konstantyn oopgemaak. Ander stede van die Noord-Italiaanse vlakte het Konstantyn met sy oorwinning gelukgewens en ambassadeurs na hom gestuur. Hy het na Milaan beweeg, waar oop poorte en vreugdevierings hom begroet het. Konstantyn het sy soldate in Milaan laat rus tot in die somer van 312, toe hy aanbeweeg het na Brixia (Brescia).
Konrad Adenauer
Konrad Adenauer het in die regte gestudeer en sy politieke loopbaan as lid van die Rooms-Katolieke Sentrumparty reeds in die Duitse Keiserryk en die Republiek van Weimar begin. Hy was burgemeester van Keulen, afgevaardigde in die Pruisiese Herehuis en voorsitter van die Pruisiese Staatsraad waar hy hom vir die belange van die Rynland beywer het - 'n streek waaraan hy hom sy lewe lank verbonde gevoel het. In die tyd van die Nasionaalsosialistiese bewind is hy van sy ampte onthef en tydelik in hegtenis geneem.
Ná die Tweede Wêreldoorlog was Adenauer een van die stigters van die Christelik-Demokratiese Unie van Duitsland (CDU) en het sestien jaar lank, tussen 1950 en 1966, as leier van dié party gedien. As president van die Parlementêre Raad, eerste bondskanselier en minister van buitelandse sake het hy sterk invloed op die politieke ontwikkeling van Wes-Duitsland uitgeoefen. Adenauer, wat in die ouderdom van 73 as kanselier verkies is, het vir Bonn as nuwe setel van die federale regering gepleit, 'n streng westerse beleid gevolg, samewerking in Europa en 'n aktiewe rol van Wes-Duitsland in die NAVO-alliansie bevorder. Hy het 'n streng anti-kommunistiese binnelandse beleid gevolg en ook ferm opgetree teenoor die Sowjetunie en sy Oos-Europese satellietstate. In ekonomiese opsig was hy 'n voorstaander van 'n sosiale markekonomie.
Alpena, Michigan
Alpena is 'n hawestad in die deelstaat Michigan en geleë aan die westelike oewer van die Huronmeer. Die stad is ongeveer 169km noord vanaf Bay City en is bekend vir visvang en jag. Daar word sement en hout geproduseer en kalksteen en papier vervaardig in die omgewing. Die bevolking was 10 340 in 2012.
Konstantyn die Grote
Oorlog teen Maxentius
Brescia se leër is gou verslaan en Konstantyn het na Verona beweeg, waar 'n groot mag van Maxentius laer getrek het. Ná 'n geveg het Konstantyn die dorp omsingel en beleër. Verona het kort daarna oorgegee, gevolg deur Aquileia, Mutina (Modena) en Ravenna. Die pad na Rome was nou wyd oop vir Konstantyn.
Senuweestelsel
Senuweestelsels word in die meeste meersellige diere aangetref, maar die ingewikkeldheid daarvan wissel in ’n groot mate. Die enigste meersellige diere wat nie ’n senuweestelsel het nie, is sponsdiertjies, Placozoa en Mesozoa, wat baie eenvoudige liggaamsplanne het. Die senuweestelsel van die radiaal simmetriese organismes ribkwalle en neteldiere (wat seeanemone, korale en jellievisse insluit) bestaan uit ’n verspreide senuweenet. Alle ander dierespesies, buiten ’n paar soorte wurms, het ’n senuweestelsel wat bestaan uit ’n brein, ’n sentrale string of twee en senuwees wat uit die brein en sentrale string uitloop. Die grootte wissel van ’n paar honderd selle in die eenvoudigste wurms tot sowat 300 miljard selle in Afrika-olifante.
Konstantyn die Grote
Oorlog teen Maxentius
thumb|240px|Die Ponte Milvio oor die [[Tiberrivier noord van Rome, waar Konstantyn en Maxentius geveg het in die Slag van Ponte Milvio.]] Maxentius het voorberei vir dieselfde soort oorlogvoering as teen Severus en Galerius: hy het in Rome gesit en wag vir 'n beleg. Hy het nog Rome se pretoriaanse wagte beheer, het baie Afrika-graan gehad en was aan alle kant deur skynbaar ondeurdringbare mure omsingel. Hy het opdrag gegee dat alle brûe oor die Tiber gesluit word, glo op aanbeveling van die gode, en het die res van Sentraal-Italië onverdedig gelaat. Konstantyn het dié streek se steun gou ingepalm.
Senuweestelsel
Die sentrale senuweestelsel stuur seine van een sel na ’n ander, van een deel van die liggaam na ’n ander en om terugvoer te kry. ’n Wanfunksie in die senuweestelsel kan voorkom weens genetiese afwykings, fisieke skade weens trauma of vergifting, infeksies of bloot ’n hoë ouderdom. Op die vakgebied neurologie word ondersoek ingestel na afwykings van die senuweestelsel en gesoek na maniere om dit te behandel of verhoed. In die perifere senuweestelsel is die mees algemene probleem die gebrek aan senuweegeleiding, wat die gevolg van verskeie probleme is soos diabetiese neuropatie en meervoudige sklerose. Neurowetenskap is die wetenskapsterrein wat fokus op die bestudering van die senuweestelsel. duimnael|500px|’n Diagram wat ’n uiteensetting van gewerweldes se senuweestelsel wys.
Konstantyn die Grote
Oorlog teen Maxentius
Maxentius se steun het intussen geleidelik afgeneem. Hy was nie meer seker dat hy as oorwinnaar uit 'n oorlog sou tree nie en het 'n tydelike brug oor die Tiber laat bou in voorbereiding vir 'n veldslag teen Konstantyn. Maxentius het noord getrek om Konstantyn te ontmoet.
Konstantyn aanvaar die Griekse letters Chi Rho vir Christus se afkorting
thumb|180px|'n Silwermedalje van 315: Konstantyn met 'n chi-rho-simbool as sy helmteken. Maxentius se magte was steeds twee keer so groot as Konstantyn s'n en hy het hulle in lang lyne georganiseer met hulle gesig na die slagveld en hulle rug na die rivier. Konstantyn se leër het op die slagveld opgedaag met vreemde simbole op hulle vlae en skilde. Volgens Lactantius het Konstantyn in 'n droom die idee van die simbole gekry. Hy het op sy soldate se skilde die letter Χ laat aanbring, met 'n regaf lyn daardeur getrek wat bo rond was. Die teken (☧) verteenwoordig die eerste twee letters van die Griekse naam ΧΡΙΣΤΟΣ, Christos.
Senuweestelsel
Struktuur
Die senuweestelsel kry sy naam van die woord "senuwees", wat silindriese bondels vesel is wat van die brein en rugmurg af versprei en herhaaldelik vertak na elke deel van die liggaam. Die antieke Egiptenare, Grieke en Romeine het reeds van senuwees geweet, maar die interne struktuur daarvan is nie verstaan totdat die mens dit met ’n mikroskoop kon ondersoek nie.
Mense het tot omstreeks 1900 nog nie geweet neurone is die basiese eenhede van die brein nie (uitgevind deur die Spaanse neurowetenskaplike Santiago Ramón y Cajal). Of tot 1930 dat chemiese oordrag in die brein plaasvind nie (Henry Hallett Dale en Otto Loewi). Ons het begin om die basiese elektriese verskynsel wat neurone gebruik om te kommunikeer, die aksiepotensiaal, in die 1950's te verstaan (Alan Lloyd Hodgkin, Andrew Huxley en John Eccles). In die 1960's het ons bewus geraak van hoe basiese neuronnetwerk-kodestimulusse en dus basiese begrippe moontlik is (David H. Hubel en Torsten Wiesel). Die molekulêre revolusie het in die 1980's deur Amerikaanse universiteite getrek. In die 1990's het die molekulêre meganismes van gedragsverskynsels algemeen bekend geraak (Eric Richard Kandel)." ’n Mikroskopiese ondersoek wys senuwees bestaan hoofsaaklik uit aksons en verskillende membrane wat hulle omring en in bondels verdeel. Die neurone wat tot die senuwees aanleiding gee, lê nie geheel en al binne die senuwees self nie – hul selliggame lê in die brein, die rugmurg en perifere senuweeknope.
Konstantyn die Grote
Konstantyn aanvaar die Griekse letters Chi Rho vir Christus se afkorting
Konstantyn het sy eie troepe met die hele lengte van Maxentius se lyn langs ontplooi. Konstantyn het sy perderuiters opdrag gegee om te storm en hulle het deur Maxentius se ruiters gebreek. Hy het toe sy voetsoldate teen Maxentius s'n gestuur en baie van laasgenoemde is in die Tiber gestoot, waar hulle óf doodgemaak is óf verdrink het. Die geveg was kort, en Maxentius se troepe is verslaan. Maxentius het ook oor die brug van bote (Ponte Milvio) probeer vlug, maar hy is in die Tiber gestamp en het verdrink.
Senuweestelsel
Selle
Die senuweestelsel bevat twee hoofsoorte selle: neurone en glia.
Neurone
Die senuweestelsel word beheer deur ’n spesiale soort sel, die neuron (ook senuselle genoem). Neurone kan op verskeie maniere van ander selle onderskei word, maar hul mees basiese eienskap is dat hulle met ander selle kommunikeer deur middel van sinapse, wat skakelplekke is met die molekulêre vermoë wat die vinnige stuur van seine moontlik maak, óf elektries óf chemies. Baie soorte neurone het ’n akson, ’n protoplasmiese uitloper wat verafgeleë dele van die liggaam kan bereik en duisende sinaptiese kontakte kan maak. Aksons beweeg dikwels deur die liggaam in bondels wat senuwees genoem word.
Selfs in die senuweestelsel van ’n enkele spesie, soos die mens, kan honderde verskillende soorte neurone bestaan, met ’n groot verskeidenheid vorme en funksies. Dit sluit in sintuigsenuwees wat stimulusse soos lig en klank in senuseine omskakel, en motoriese neurone wat senuseine in die aktivering van die spiere of kliere omskakel. In baie spesies neem die meerderheid van neurone egter deel in die vorming van gesentraliseerde strukture (die brein en senuweeknope); hulle ontvang al hul toevoer van ander neurone en stuur hul afvoer na ander neurone.
Konstantyn die Grote
In Rome
Konstantyn het dekrete uitgevaardig om eindom wat mense onder Maxentius verloor het terug te gee, politieke verbannings herroep en Maxentius se teenstanders in die tronke vrygelaat. 'n Uitgebreide propagandaveldtog het gevolg, waartydens Maxentius se beeld uit alle openbare plekke verwyder is. Hy is 'n "tiran" genoem en is gestel teenoor 'n geïdealiseerde beeld van Konstantyn as die "bevryder". Alle geboue wat aan Maxentius opgedra was, is ooropgedra aan Konstantyn. Konstantyn het ook probeer om sy prestasies te verbeter. Die Circus Maximus is byvoorbeeld herontwerp sodat dit 25 keer soveel toeskouers kon hou as Maxentius se resieskompleks aan die Via Appia. Maxentius se grootste ondersteuners is uit die weg geruim met die ontbinding van die Pretoriaanse Garde en Keiserlike Perdewag. Die oorblywende deel van Maxentius se leërs is gestuur vir grensdiens aan die Ryn.
Senuweestelsel
Glia
Gliaselle (van die Griekse naam vir "gom") is niesenuselle wat steun en voeding verskaf, homeostase handhaaf, miëlien vorm en aan seinsendings in die senuweestelsel deelneem. Daar word geraam die getal glia in die menslike brein is omtrent dieselfde as die getal neurone, hoewel die verhoudings in verskillende dele van die brein verskil. Van die belangrikste funksies van gliaselle is om neurone te ondersteun en hulle in plek te hou; voedingstowwe aan neurone te verskaf; neurone elektries te isoleer; patogene te vernietig, dooie neurone te verwyder en die aksons na hul teikens te lei. ’n Baie belangrike soort glia (oligodendrosiete in die sentrale senuweestelsel en Schwannselle in die perifere senuweestelsel) genereer lae van ’n vetterige stof, miëlien, wat om aksons vou en elektriese isolasie verskaf wat hulle toelaat om aksiepotensiale baie vinniger en doeltreffender te stuur.
Anatomie in gewerweldes
duimnael|180px|links|’n Horisontale deursnit van die kop van ’n vrou met die vel, skedel asook brein met grysstof (bruin op dié beeld) en onderliggende witstof.
Konstantyn die Grote
Oorloë teen Licinius
thumb|180px|'n Goue muntstuk van keiser Licinius.
Johannes Nicolaas Brits
Geskiedenis
Bloemfontein was die setel van die parlement van die Oranje-Vrystaat (1893) en 'n standbeeld van Generaal Christiaan de Wet is hier opgerig. As 'n nalatenskap van die Groot Trek is die Bloemfonteingebied reeds as plaas bewoon deur die Voortrekker, ene J. N. Brits. Die dorp is in 1850 die eerste keer as 'n woongebied verklaar, vier jaar voor die stigting van die Oranje-Vrystaat. In 1899 is die Bloemfontein Konferensie in Bloemfontein gehou, wat (sonder sukses) gepoog het om die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog te vermy. Die behoefte aan 'n perdesiekte-vrye gebied gedurende die Anglo-Boereoorlog het meegebring dat ene Majoor H. D. Warden hier gevestig het. Op 13 Maart 1900 het Britse magte die stad oorgeneem.
Senuweestelsel
Anatomie in gewerweldes
Die senuweestelsel van gewerweldes, onder andere mense, is verdeel in die sentrale en die perifere senuweestelsel.
Die sentrale stelsel (SSS) is die grootste en bestaan uit die brein en rugmurg. Die rugmurgkanaal bevat die rugmurg en die harsingsholte die brein. Die stelsel word omring en beskerm deur die meninges, drie vlieslae wat ’n harde, leeragtige buitenste laag, die dura mater, insluit. Die brein word ook deur die skedel beskerm en die rugmurg deur die werwels.
Konstantyn die Grote
Oorloë teen Licinius
In die volgende jare het Konstantyn geleidelik sy militêre superioriteit oor sy teenstanders gekonsolideer. In 313 het hy Licinius in Milaan ontmoet om hulle bondgenootskap te verseker met die huwelik tussen Licinius en Konstantyn se halfsuster Constantia. Tydens die ontmoeting het die keisers ingestem tot die sogenaamde Edik van Milaan, waarkragtens volle verdraagsaamheid aan Christene en alle godsdienste in die ryk toegeken is. Die konferensie is egter kortgeknip deur die nuus dat Licinius se teenstander Maximinus die Bosporus oorgesteek het en Europese grondgebied aanval. Licinius het vertrek en Maximinus eindelik verslaan. So het hy beheer gekry oor die hele oostelike deel van die Romeinse Ryk.
Senuweestelsel
Anatomie in gewerweldes
Perifere senuweestelsel (PSS) is ’n versamelnaam vir die strukture van die senuweestelsel wat nie in die SSS geleë is nie. Die meerderheid van die aksonbondels, wat senuwees genoem word, word beskou as deel van die PSS, selfs wanneer die selliggaam van die neuron waartoe hulle behoort, in die brein of rugmurg lê.
Die perifere senuweestelsel word verdeel in die somatiese en die outonome of ingewandsdeel. Die somatiese deel bestaan uit die senuwees in die vel, gewrigte en spiere. Die selliggaam van somatiese sintuigneurone lê in die dorsale wortelganglia van die rugmurg. Die ingewandsdeel bevat neurone wat die interne organe, bloedvate en kliere besenu. Die ingewandsdeel bestaan self uit twee dele: die simpatiese en parasimpatiese senuweestelsel. Sommige skrywers sluit ook die sintuigneurone waarvan die selliggame in die ledemate lê (vir sintuie soos gevoel) in as deel van die PSS, maar nie almal nie.
Konstantyn die Grote
Oorloë teen Licinius
Betrekkinge tussen die oorblywende twee keisers het egter versleg ná 'n sluipmoordpoging op Konstantyn deur iemand wat Licinius as caesar wou aanstel. Licinius het ook Konstantyn se standbeelde in Emona laat vernietig. In óf 314 óf 316 het die twee augusti in die Slag van Cibalae teen mekaar geveg. Konstantyn het dit gewen. Hulle het in 317 weer gebots in die Slag van Mardia, en het tot 'n ooreenkoms gekom dat Konstantyn se seuns Crispus en Konstantyn II en Licinius se seun Licinianus caesars gemaak word. Hierna het Konstantyn oor Pannonia en Macedonia regeer en in Sirmium gaan woon, van waar hy in 322 oorlog teen die Gote en Sarmate en in 323 teen die Gote gemaak het.
Senuweestelsel
Anatomie in gewerweldes
Gewerweldes se senuweestelsel kan ook verdeel word in streke wat grysstof en witstof genoem word. Grysstof, wat net grys is in gepreserveerde weefsel maar in lewende weefsel eerder pienk of ligbruin is, bevat ’n groot proporsie van selliggame van neurone. Witstof bestaan hoofsaaklik uit gemiëlineerde aksons en kry sy kleur van die miëlien. Dit sluit in al die senuwees en ’n groot deel van die binnekant van die brein en rugmurg. Grysstof word aangetref in bondels van neurone in die brein en rugmurg, en in skorslae op hul oppervlak. Daar is ’n anatomiese konvensie dat ’n bondel neurone in die brein of rugmurg ’n kern genoem word, terwyl dit in die ledemate ’n ganglion is. Daar is egter uitsonderings, veral in die deel van die voorbrein wat die "basale ganglia" genoem word.
Voorlopers van neurone in sponse
Sponsdiertjies het geen selle wat deur sinapse aan mekaar verbind is nie, en dus geen neurone en geen senuweestelsel nie. Hulle het egter homoloë van baie gene wat sleutelrolle speel in sinaptiese funksie. Onlangse studies het gewys sponsselle toon ’n groep proteïene wat saambondel om ’n struktuur te vorm wat lyk na ’n postsinaptiese digtheid (die seinontvangende deel van ’n sinaps). Die funksie van hierdie struktuur is egter tans onduidelik. Hoewel sponsselle nie sinaptiese transmissies toon nie, kommunikeer hulle wel met mekaar deur kalsiumgolwe en ander impulse, wat sommige eenvoudige aksies soos liggaamsametrekkings bemiddel.
Konstantyn die Grote
Oorloë teen Licinius
In 320 het Licinius na bewering sy woord verbreek oor die godsdiensvryheid wat in 313 in die Edik van Milaan belowe is en weer begin om Christene te onderdruk: gewoonlik sonder bloedvergieting, maar deur beslaglegging en die afdanking van Christelike ampsdraers. Hoewel dié uitbeelding van Lucinius dalk nie heeltemal akkuraat is nie, het hy wel die Christene minder gesteun as Konstantyn. Hy was geneig om die kerk te beskou as 'n mag wat lojaler aan Konstantyn as aan die keiserlike stelsel in die algemeen was.
Bay City
Bay City kan na een van die volgende plekke in die Verenigde State van Amerika verwys:
Senuweestelsel
Radiata
Radiata (radiaal simmetriese diere) soos neteldiere, ribkwalle en verwante diere het verspreide senuweenetwerke eerder as ’n sentrale senuweestelsel. In die meeste neteldiere is die netwerk min of meer egalig deur die liggaam versprei; in ribkwalle is dit naby die mond gekonsentreer. Die senuweenetwerke bestaan uit sintuigneurone, wat chemiese, tas- en visuele seine opvang; motoriese neurone, wat sametrekkings van die liggaamswand kan aktiveer; en intermediêre neurone, wat patrone aktiwiteite in die sintuigneurone bespeur en in antwoord daarop seine stuur na groepe motororiese neurone. In sommige gevalle is groepe intermediêre neurone in diskrete ganglia gebondel.
Bilateria
duimnael|300px|Die senuweestelsel van ’n bilateraal simmetriese dier; dit het ’n senuweestring met gesegmenteerde vergrotings, asook ’n "brein" aan die voorkant.
Die oorgrote meerderheid bestaande diere is Bilateria, wat beteken hul linker- en regterkant is min of meer spieëlbeelde van mekaar. Alle Bilateria stam vermoedelik af van ’n gemeenskaplike wurmagtige voorsaat wat in die Ediacarium-periode, sowat 550 miljoen tot 600 miljoen jaar gelede, voorgekom het. Die basiese Bilateria-liggaamsvorm is ’n buis met ’n hol ingewandsholte wat van die mond na die anus loop, ’n senuweestring met ’n vergroting ("ganglion") vir elke liggaamsegment en ’n ekstragroot ganglion aan die voorkant, die "brein".
Selfs soogdiere, insluitende die mens, toon die gesegmenteerde bilaterale liggaamsplan op die vlak van die senuweestelsel. Die rugmurg bevat ’n reeks gesegmenteerde ganglia, wat elk aanleiding gee tot motoriese en sintuigsenuwees wat ’n deel van die liggaamsoppervlak en onderliggende spierstelsel besenu. In die ledemate is die uitleg van die besenu-patroon ingewikkeld, maar in die romp gee dit aanleiding tot ’n reeks nou bande. Die topdriesegmente behoort tot die brein en gee aanleiding tot die voor-, middel- en agterbrein.
Bilateria kan, geskoei op gebeure baie vroeg in embrio-ontwikkeling, in twee superfilums verdeel word: Protostomia en Deuterostomia. Laasgenoemde sluit in gewerweldes sowel as stekelhuidiges, Hemichordata en Xenoturbellida. Protostomia, die meer uiteenlopende groep, sluit in geleedpotiges, weekdiere en verskeie ander soorte wurms. Daar is ’n basiese verskil tusen die twee groepe in die plasing van die senuweestelsel in die liggaam: Protostomia het ’n senuweestring in die ventrale (gewoonlik onderste) kant van die liggaam, terwyl die senuweestring by Deuterostomia in die dorsale (gewoonlik boonste) kant lê. Verskeie aspekte van die liggaam is eintlik omgekeerd in die twee groepe, insluitend die uitdrukkingspatrone van verskeie gene wat dorsaal-na-ventraal-gradiënte toon. Die meeste anatome glo nou die liggaam van die twee groepe is teenoorgesteldes van mekaar, ’n hipotese wat die eerste keer deur Geoffroy Saint-Hilaire voorgestel is vir insekte in vergelyking met gewerweldes.
Wurms
duimnael|220px|[[Erdwurms se senuweestelsel. BO: Die voorkant van die kant af. ONDER: Die senuweestelsel van bo af.]]
Wurms is die eenvoudigste bilateraal simmetriese diere en toon ’n basiese struktuur van die bilaterale senuweestelsel. Erdwurms het byvoorbeeld ’n dubbele senuweestring wat met hul hele lyf langs loop en by die stert en mond byeenkom. Dié senuweestringe is oor die dwarste verbind deur senuwees, soos die trappies van ’n leer. Die dwarsgeleë senuwees help die twee kante van die dier koördineer. Twee ganglia aan die kopkant werk soos ’n eenvoudige brein. Eenvoudige oë verskaf inligting oor lig en donkerte.
Geleedpotiges
duimnael|220px|Die anatomie van ’n [[spinnekop met die senuweestelsel in blou.]]
Geleedpotiges soos insekte en skaaldiere se senuweestelsel bestaan uit ’n reeks ganglia, wat deur ’n ventrale senuweestring verbind word; dié bestaan uit twee parallelle dele wat met die lengte van die abdomen langs loop. Elke liggaamsegment het ’n ganglion aan elke kant, maar sommige ganglia is saamgesmelt om die brein en ander groot ganglia te vorm. Die kopsegment bevat die brein. Die brein is verdeel in drie dele. Net daaragter lê die benedeslukderm-ganglion, wat uit drie pare saamgesmelte ganglia bestaan. Dit beheer die monddele, speekselkliere en sekere spiere. Baie geleedpotiges het goed ontwikkelde sintuigorgane, insluitend saamgestelde oë vir sig en antennes vir reuk en feromoonsensasie. Die inligting van hierdie organe af word deur die brein verwerk.
Baie neurone by insekte het selligame wat aan die kant van die brein geleë en elektries passief is – hulle verskaf net metaboliese steun en stuur nie seine nie. ’n Protoplasmiese vesel loop uit die selliggaam en vertak; sekere dele stuur seine en ander ontvang dit. Die meeste dele van die insektebrein het dus passiewe selliggame wat om die buitekant gerangskik is, terwyl die senuseinverwerking in die agterkant plaasvind in ’n netwerk protoplasmiese vesels wat senupole genoem word.