cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geskiedenis van die Boererepublieke
Marthinus Prinsloo (1838–1903)
Vir sy aandeel in die oorlog ontvang Prinsloo in 1869 die plaas Leeuwspruit in die Ladybrand distrik, waar hy snel vooruitboer en ’n gesiene man in die omgewing word. Hy trou met Elsie Petronella Jacoba Botha, wat vir hom vyf seuns en agt dogters in die lewe bring. In 1876 word hy verkies as volksraadslid vir die wyk Koranaberg. Hy dien op ’n aantal kommissies, en raak bekend as ’n goeie spreker. Hy vestig hom in 1882 opnuut op die familieplaas Waterval, en reeds in 1883 word hy weer tot die volksraad verkies, hierdie maal vir die wyk Taaiboschspruit. Hy dien terselfdertyd as kommandant van die Winburgkommando, en hy is ook vrederegter. In 1889 onttrek hy hom uit die openbare lewe, koop ook die plaas Vredepoort, en word ’n vermoënde man.
Toe die kommandeerbevel in Oktober 1899 uitgaan is Marthinus Prinsloo 61 jaar oud, en die mees senior offisier in die noord-Vrystaat. Die kommando’s van Bethlehem, Vrede, Winburg, Harrismith, Kroonstad en Heilbron verkies Prinsloo tot hoofkommandant, en hy lei hulle in hierdie hoedanigheid na die Natalse front. Hy neem hier aan ’n aantal gevegte en die beleg van Ladismith deel. Na die Britse deurbraak bewaak hy vir ’n ruk die passe in die Drakensberge, totdat president Steyn hom terugroep Kroonstad toe, wat intussen die nuwe Vrystaatse hoofstad geword het. In Junie 1900 lê Prinsloo sy amp as hoofbevelvoerder van die Vrystaatse Republiek neer, maar hy dien nog nie-amptelik onder generaal Piet de Wet, en speel ’n beduidende aandeel in die oorwinning oor die Yeomanry rondom Lindley.
Prinsloo het nog nie-amptelik ’n generaalsrang behou, en nadat president Steyn gesê het dat hy eersgenoemde as ’n gewone burger beskou, heers daar onsekerheid oor wie welke rang in die Vrystaatse magte beklee. Generaal Christiaan de Wet word beskou as die mees senior offisier, maar is nie as sodanig verkies nie. ’n Volle krygsraad verkies hom toe as sulks met ’n oorweldigende meerderheid. President Steyn stel Prinsloo as waarnemende hoofkommandant aan, met die opdrag om die passe in die Brandwaterkom te bewaak. Dit is ’n onaangename taak, want baie van die manskappe se vrouens, kinders, vee en huisdiere is ook in die lomp laer aanwesig. Ná De Wet se uitwyking na die Transvaal keer meeste van sy agtervolgers hulle op Prinsloo, en hy word spoedig omsingel. Hy ontvang opdrag van die krygsraad om ’n wapenstilstand aan te vra, maar dit word geweier. Na aanleiding hiervan bied hy voorwaardelike oorgawe aan die Britse magte aan, maar toe ook dít geweier word, gee hy op 29 Julie 1900 met 3 000 man aan generaal Hunter oor.
1776
Die jaar 1776 was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 76ste jaar van die 18de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.
Geskiedenis van die Boererepublieke
Marthinus Prinsloo (1838–1903)
Daar is onenigheid oor die aard en motief van Prinsloo se optrede. Baie het sy oorgawe as verraad beskou. Generaal de Wet het dit beskryf as “’n gruwelike moord op regering land en volk”, terwyl Prinsloo se eie broer Michael gedreig het om hom dood te skiet. Terwyl die meeste burgers na kampe op Indië gestuur is, is Prinsloo in Simonstad aangehou. Vanweë die feit dat van die burgers onder hom ook na die oorlog repatriasiehulp ontvang het, is die aantygings van verraad opnuut gehoor. Hierdie persone sou as die “nine-penny boys” bekend raak. Marthinus Prinsloo het na die oorlog na sy plaas teruggekeer as oud en afgeleef. Hy was verstoot en eensaam, en hy sterf daar in 1903.
Niklaas Smit (1837–1896)
Hierdie biografie behoort versmelt te word met die artikel Nicolas Jacobus Smit. ''Tydens die saamsmelding, moet betroubare verwysings ingesluit word. In meeste gevalle sal "Historia Junior" 'n betroubare verwysing wees mits dit met die Wikipedia formaat gepubliseer is.'' Nicolaas Jacobus Smit is op 30 Mei 1837 op die plaas Doornbos in die distrik Graaff-Reinet gebore, die oudste kind van Nicolaas Jacobus en  Elizabeth Magdalena, gebore van der Merwe. Die gesin trek in 1840 na Natal, maar ná hierdie Boererepubliek deur Engeland geannekseer word, vestig hulle hulle in die Wes-Transvaal. Hier lê Nicolaas sr. die plaas Leliefontein in die latere distrik Ventersdorp aan. Die jong Nicolaas het al op die ouderdom van veertien op kommando gegaan, aangesien hy hom toe reeds as ruiter en skut onderskei het. Hy neem deel aan strafekspedisies teen opstandige swartstamhoofde, waaronder Setshele (in 1852), Makapan (in 1854), en Mapela (in 1858). Dit was tydens die stormloop op laasgenoemde se bergvesting in die Noord-Transvaal waar hy in die linkeroor geskiet is. Sy oordrom het gebars, en hy sou later blind in sy linkeroog word.
Hy trou in April 1861 met Hendrika Stephina Pretorius, ’n huwelik waaruit drie seuns en twee dogters gebore word. In 1864 word Smit verkies as veldkornet vir die wyk Mooirivier in die distrik Potchefstroom, en hy gaan in hierdie hoedanigheid op kommando in die Katlagter- en Matshemveldtogte in 1867–1868. In 1873 verhuis na die distrik Ermelo, waar hy die plaas Goedehoop gekoop. Tydens die Sekhukhune-oorlog in 1876 word hy deur president Burgers aangestel as luitenant-generaal van die westelike magte, en behaal hy by Maseloonskraal en Mathebiskop oorwinnings. Na die mislukking van die oorlog as sodanig keer Smit na sy plaas terug en wy hom aan sy boerdery.
Met die uitbreek van die Eerste Vryheidsoorlog in Desember 1880 sou Niklaas Smit die geleentheid kry om sy krygsvernuf en leierseienskappe op ongeëwenaarde wyse aan die wêreld te openbaar. As veggeneraal dien hy die Britse magte onder generaal George Pomeroy Colley op 8 Februarie 1881 ’n gevoelige slag by Schuinshoogte in Natal toe. Colley sou ’n paar dae later gedurende die Saterdagnag van 26 Februarie 1881 die Majubaberg in besit neem. Sondagmôre beveel kommandant-generaal Piet Joubert vir Smit om die Engelse van die berg af te haal. Smit se bekende wekroep “Die wat nie lafaards is nie, volg my!” het tot gevolg dat ongeveer 200 man hom volg tydens die bestorming van Die Berg van die Duiwe. Die slag was teen elfuur die oggend gelewer, met 134 van die vyand gewond en 92 dood, waaronder Colley self. Vyf Boere is gewond, en slegs een is aan die dood afgestaan.
Buiten as lid vir Ermelo is Smit in 1885 ook tydelike voorsitter van die Volksraad, en in 1886 is hy permanente voorsitter. In Junie 1887 word hy verkies as vise-president, en word hy ook lid van die Uitvoerende Raad. Hy sou tydens sy politieke loopbaan op verskeie regeringskommissies dien, waaronder dié oor die Barbertonse Goudvelde (1886), Opleidingsregulasies vir Aptekers (1887), Die inlywing van die Nieuwe Republiek by die Suid-Afrikaanse Republiek (1888), sowel as dié oor die Pretoria-Delagoabaai-spoorlyn en verskeie met betrekking tot Swaziland. Smit is ook stigter van die eerste Landbouvereniging in 1892 en kurator van die Staatsgymnasium.
Generaal Niklaas Smit is in sy huis op Pretoria oorlede op die betreklike jong ouderdom van 58. Hy ontvang ’n staatsbegrafnis op 5 April 1896, en word in die Heldeakker ter ruste gelê. Tydens sy leeftyd het hy ook die aansien van die buitewêreld verwerf. Portugal maak hom Kommandeur van die Orde van die Onbevlekte Ontvangenis, die Nederlanders maak hom Kommandeur van die Orde van die Nederlandse Leeu, en Pruise maak hom Ridder van die Rooi Adelaar. Alhoewel hy geen formele skoolopleiding ontvang het nie, het Smit ’n belangrike bydrae gelewer om die Transvaal se aansien en welvaart tot op die hoogste vlak te ontwikkel. Hy was vatbaar vir oortuiging, en ’n goeie spreker in die Raadsaal. As krygsman was hy ’n briljante bevelvoerder en dapperste onder die dapperstes.
Theunis (MT) Steyn (1857–1916)
Hierdie biografie behoort versmelt te word met die artikel Marthinus Theunis Steyn. ''Tydens die saamsmelding, moet betroubare verwysings ingesluit word. In meeste gevalle sal "Historia Junior" 'n betroubare verwysing wees mits dit met die Wikipedia formaat gepubliseer is.'' Marthinus Theunis Steyn was president van die Republiek van die Oranje-Vrystaat toe die Anglo-Boereoorlog in 1899 uitgebreek het. In sekere opsigte was hy die teenoorgestelde van Paul Kruger, president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) of Transvaal. Steyn was nog redelik jonk, in die Vrystaat gebore toe die Groot Trek al iets van die verlede was, fyn afgerond, wel belese met ’n Europese graad in die regte agter sy naam en getroud met die dogter van ’n vooraanstaande Engelse predikant in die NG Kerk. In ’n sin kan mens sê M.T. Steyn was die eerste moderne Afrikanerleier.
Steyn het regdeur die oorlog in die veld gebly en was ’n reuse inspirasie vir die burgers van albei republieke. Sy gesondheid is ernstig deur die oorlog geknou. Daarom kon hy nie na die oorlog by die regering van sy land betrokke raak nie. Tog was hy aktief betrokke by verskeie programme in die heropbou van die platgeslane Afrikanervolk.
’n Volk se kollektiewe geheue is nie altyd regverdig teenoor historiese karakters nie. As dit was, sou M.T. Steyn ’n baie meer prominente plek daarin gehad het.
Biografiese gegewens
M.T. Steyn is in 1857 in die Winburg-distrik gebore. Sy pa was ’n lid van die Vrystaatse volksraad en welvarend genoeg om hierdie seun te laat studeer – iets wat destyds in die Boererepublieke nie volop was nie. Hy het eers aan die Grey Kollege in Bloemfontein skoolgegaan en daarna regte in Leiden, Nederland en in Engeland studeer.
Toe Steyn in 1882 tot die Britse balie toegelaat is (die reg verkry het om as advokaat te praktiseer) kon hy die kans gebruik het om ’n regsloopbaan in die magtigste land van sy tyd te volg. Tog besluit hy om na die Vrystaat terug te keer, wat destyds maar ’n onbenullige landjie met bykans geen rykdom was nie. Tot 1989 was hy prokureur in Bloemfontein.
Die jong M.T. Steyn trou met Tibbie (Rachel Isabella) Fraser. Haar pa was een van die Engelssprekende predikante van die NG Kerk, wat deur die Kaapse owerheid na Suid-Afrika gelok is om Afrikaners te verengels. Hoewel dominee Fraser Engelssprekend gebly het, het hy met sy Afrikanergemeente van Philippolis vereenselwig. Hulle het vyf kinders gehad en hulle nageslag speel tot vandag toe ’n belangrike rol in Bloemfontein.
In 1889 word Steyn prokureur-generaal van die Oranje-Vrystaat en later in dieselfde jaar regter. Na ’n suksesvolle verkiesingsveldtog word hy in 1896 as president van die Oranje Vrystaat ingehuldig. In hierdie pos het hy aan die Anglo-Boereoorlog deelgeneem en telkens daarin geslaag om die Britse magte te ontglip.
Toe die oorlog verby was, was president Steyn se gesondheid geknak. Hy het tot in 1904 behandeling in Europa ontvang, waarna hy na die Vrystaat teruggekeer het. Hoewel hy weer aktief aan die openbare lewe deelgeneem het, was dit nooit weer met die energie wat sy presidentskap gekenmerk het nie.
Tydens en na die Rebellie van 1914 het Steyn sy bes gedoen om die belange van die Afrikanervolk te dien. Dit was juis by so ’n geleentheid, toe hy die Oranje Vroue Vereniging in Bloemfontein toegespreek het, wat hy op 58 jaar aan ’n hartaanval dood is. Hy is aan die voet van die Vrouemonument in die stad begrawe.
Openbare lewens
Die Vrystaat is dikwels as ’n modelrepubliek beskryf. Die rede is dat dit ’n redelik kompakte land met (in Suid-Afrikaanse terme) ’n betroubare klimaat en goeie landbougrond. Toe diamante in 1866 by die huidige Kimberley ontdek is, het die Vrystaat geglo dat dit binne hulle grense val. President Jan Brand het die dispuut daaroor wys hanteer. Hoewel die Vrystaat die diamantvelde verloor het, kon hy Brittanje oorreed om ’n aansienlike som geld aan die republiek as skadevergoeding te betaal. Hy het die fondse gebruik om ’n doeltreffende staatsdiens tot stand te bring. Nog ’n voordeel was dat daar ’n mark vir Vrystaatse landbouprodukte was, sonder die probleme wat dit sou inhou om so ’n delwersgebied met mense van oral oor die wêreld te regeer.
Die Vrystaat het daarin geslaag om sy onafhanklikheid te behou, maar tog goeie verhoudings met Engeland en die Kaapkolonie te handhaaf. Hoewel die meerderheid van die bevolking Afrikaners was, was daar ’n sterk Engelse element, veral in Bloemfontein. Die Vrystaat sou mettertyd moes kies tussen vriendskap met die ZAR of met Engeland.
As president het Steyn goeie verhoudings met al die Suider-Afrikaanse state probeer handhaaf. Met die dreigende botsing tussen die ZAR en die Britse Ryk was dit al moeiliker. Hy het president Paul Kruger van die ZAR probeer beïnvloed om meer toegeeflik teenoor die “Uitlanders” op die Transvaalse goudvelde te wees. Hy het ook herhaaldelik as bemiddelaar tussen Kruger en die Britse Hoë Kommissaris, lord Alfred Milner, en Kruger opgetree. Die laaste keer was in 1899 by die sogenaamde Bloemfonteinse Konferensie, waar hy die twee partye vergeefs tot ’n ooreenkoms probeer bring het.
Die konferensie het Steyn by ’n kruispad gebring. Dit sou vir die Vrystaat moontlik wees om hom van die konflik te distansieer. Steyn was egter oortuig dat dit ’n eerlose weg sou wees om te volg. Dit was vir hom duidelik dat Milner oorlog wou hê en dat geen toegewings van die ZAR dit sou voorkom nie. Boonop wou hy die hele Suider-Afrika onder die Britse vlag hê en Vrystaatse neutraliteit sou nie sy onafhanklikheid waarborg nie. Dit sou eerder vir Brittanje makliker wees om die republieke een-een te verower.
President Steyn het die moeilike weg gevolg en die Vrystaat vir oorlog voorberei. Toe die ZAR op 11 Oktober 1899 oorlog teen die Britse Ryk verklaar het, was die Vrystaat deel daarvan. Steyn het die Vrystaatse oorlogspoging vanuit Bloemfontein gekoördineer, totdat die hoofstad in 1900 ingeneem is. Van die mees noodsaaklike benodigdhede is op ’n wa gelaai en Steyn het in generaal Christiaan de Wet se kommando ’n “reisende hoofstad” gevorm.
As reisende president het Steyn ’n deurslaggewende rol gespeel om die oorlog voort te sit. Hy het met aanvoerders van die Vrystaat en Transvaal beraadslaag en belangrike strategiese besluite geneem. Toe Pretoria etlike weke later ingeneem is, was die Transvaalse leiers, president Kruger ingesluit, moedeloos. In briewe aan Steyn het hulle die vraag gevra of die oorlog nog die moeite werd was. Steyn het glad nie vriendelik daarop gereageer nie. Hy het gesê dat sy republiek alles op die altaar geplaas het vir ’n oorlog wat eintlik die Transvalers s’n was. As hulle dan so maklik van stryk gebring kon word, hy en die Vrystaters kon nie. Hy het verklaar dat die Vrystaat nooit sou oorgee nie.
In die twee jaar wat gevolg het, was die dapperheid en vernuf van De Wet as militêre aanvoerder en die waardigheid en wysheid van Steyn as politieke leier vir alle Boere ’n inspirasie. Tot met die finale onderhandelings in 1902 was Steyn teen oorgawe gekant. Toe die Vrede van Vereeniging op 31 Mei in Pretoria geteken moes word, was Steyn siek. De Wet het in sy plek die verdrag geteken. So het ’n belofte dat hy nooit sy hand op papier sou sit om sy land se vryheid weg te teken nie, waar geword.
Na Steyn se terugkeer na die Vrystaat in 1904 was hy weer in die openbare lewe betrokke. Politieke, ekonomiese en sosiale herstel van sy verslane volksgenote was vir hom uiters belangrik. Hy was by byna elke aksie wat daarmee te doen gehad het, betrokke, veral in die onderwys. In die Unie van Suid-Afrika wat in 1910 gestig is, het hy egter nie ’n aktiewe politieke rol gespeel nie.
Die jaar 1914 was vir Steyn moeilik. Hy het steeds die herstel van sy volk se vryheid nagestreef, maar sy kamerade in die Anglo-Boereoorlog was verdeeld daaroor. Generaals Louis Botha (Eerste Minister) en Jan Smuts het versoening met Brittanje aktief nagestreef. Ander generaals, soos Hertzog, De Wet, De la Rey en Beyers wou Afrikanerskap handhaaf, en indien moontlik, vryheid herstel. Hertzog en Smuts was ministers in Botha se kabinet, De la Rey ’n senator en Beyers hoof van die nuutgestigte Suid-Afrikaanse Weermag. Al hierdie mense het Steyn se oordeel hoog geag en dikwels sy advies gevra.
Gedurende 1914 is Hertzog uit die kabinet weggelaat en het ’n nuwe party, die Nasionale Party, gestig. Steyn was dit goedgesind. Intussen het die Eerste Wêreldoorlog uitgebreek. Smuts en Botha was van plan om Brittanje teen Duitsland by te staan, onder ander deur Namibië (destyds Duitswes-Afrika) te verower. De Wet, De la Rey, Beyers en verskeie ander leiers was só sterk daarteen gekant, dat hulle tot gewapende protes en selfs rebellie oorgegaan het Steyn het sy bes gedoen om tussen die leiers te bemiddel, maar kon nie daarin slaag nie. Sy plaas, “Onze Rust”, was ’n miernes van bedrywighede soos almal Steyn se leiding gesoek het. Die Rebellie was onsuksesvol. De la Rey en Beyers is dood en De Wet is gevang. Hy is ’n groot boete opgelê, maar die geld is onder simpatieke Afrikaners ingesamel.
Hoewel die verloop van sake vir Steyn ’n groot teleurstelling was, het hy nie moed verloor nie. Pogings om verarmde Afrikaners te help om hulleself op te hef, het voortgegaan. Terwyl hy hiermee besig was, het hy in 1916 gesterf.
Besondere bydrae
Steyn was ’n voorbeeld vir ander jong Afrikaners. Hertzog en Smuts, byvoorbeeld, was Kaapse Afrikaners wat ook oorsee studeer het en akademies uiters suksesvol was. Hulle het nie in die buiteland gebly of selfs na die meer gerekende Kaapkolonie teruggekeer nie, maar liewer hulle talente aan onderskeidelik die Oranje-Vrystaat en ZAR beskikbaar gestel.
Beide republieke het voordeel uit Steyn se deeglike kennis van die reg getrek. Die invloed wat Steyn op Kruger uitgeoefen het, het daartoe bygedra dat die Boere se oorlogspoging wêreldwyd met simpatie beskou is. Verder het Steyn se dapperheid om, as president, al die swaarkry van die oorlog soos ’n gewone burger te beleef, sy volk besiel.
Na die oorlog het Steyn ’n groot bydrae gelewer dat Afrikaners nie in moedeloosheid en ellende verval het nie. Miskien is dit sy bydrae wat die mees permanente invloed gehad het.
Louw Wepener (1812–1865)
Hierdie biografie behoort versmelt te word met die artikel Louw Wepener. ''Tydens die saamsmelding, moet betroubare verwysings ingesluit word. In meeste gevalle sal "Historia Junior" 'n betroubare verwysing wees mits dit met die Wikipedia formaat gepubliseer is.'' Lourens Jacobus Wepener is op 21 Julie 1812 op Graaff-Reinet gebore, die vierde kind van Frederik Jacobus en Johanna Maria Wepener. Sy ouers het hom op jong ouderdom ontval, waarna hy in die sorg van sy oom Lourens Erasmus geplaas is. Die jong Louw was ’n besondere skrander skolier, en sy skoolmeester William Robertson en ds. Andrew Murray het hulle daarvoor beywer dat hy hom as predikant moet bekwaam. Sy oom wou egter nie toelaat dat hy na Skotland gaan nie. Derhalwe word hy timmerman, en begin later in die distrik Somerset boer. Later verhuis hy na die plaas De Nek in die distrik Aliwal, waar hy uiters suksesvol boer. Hy tree in 1840 met Hester Susanna Nel in die huwelik, maar sy sterf slegs drie maande na die geboorte van hul seun Frederik Daniel Jacobus. Hy hertrou in 1843 met Hilletjie Maria Levina Durand, ’n huwelik waaruit drie seuns en drie dogters gebore word.
Anders as sy broers neem hy nie aan die Groot Trek deel nie. In die tydperk 1834 tot 1853 neem hy deel aan die Sesde, Sewende en Agtste Grensoorloë teen die Xhosas. Hy was aanvanklik veldkornet, en word later tot kommandant bevorder vanweë sy dapperheid en goeie leierseienskappe. Reeds in die Sesde Grensoorlog het hy hom as onverskrokke krygsman onderskei. Hy was egter ontevrede met die Britse owerheid se beleid van gelykheid tussen die blanke soldate en die nie-blanke pandoere in die weermag. Toe die Eerste Basotho-oorlog in 1858 in die Oranje-Vrystaat uitbreek vertrek Wepener sonder aarseling na die front, en vestig hom ná die stryd permanent in die Republiek. Hy koop as welgestelde man twee plase, Constantia en Moordenaarspoort, in die distrik Bethulie, waar hy weereens ’n sukses van die boerdery maak. Ook in die siviele lewe het hy leierseienskappe openbaar, en hy word deur die burgers tot vrederegter verkies.
Wepener word as assistent-kommandant aangestel toe die Tweede Basotho-oorlog in 1865 uitbreek, waarop hy na Winburg vertrek om by die ander Boerekrygers aan te sluit. Ná ’n onsuksesvolle aanval op Mabolela (stat van koning Moshesh se broer Moperi) word die Vrystaatse magte in drie kommandantskappe verdeel ten einde Basotholand uit drie dele aan te val. Die moeilikste taak word Louw Wepener opgelê, aangesien sy manskappe die Basotho’s in die bergagtige suide moes trotseer. Sy innoverende taktiek om die Basotho’s se statte met ’n voorlaaierkanon te bestook, en dan onder dié dekking te voet te storm, werp vrugte af, en teen Augustus sluit hy by die hoofmag in Thaba Bosigo aan. Van hier af word ’n finale aanval op Moshesh se bergvesting beplan. Weens onenigheid tussen die Boere loop die eerste aanval op ’n mislukking uit, en vir die tweede word Wepener deur generaal Fick op 15 Augustus 1865 beveel om met 500 vrywilligers die bergpoort vol Basotho-skanse aan te val.
Die Basotho’s was self met gewere bewapen, en het groot klippe op die Boere afgerol wat weens die terrein die aanval te voet moes aanpak. Nietemin het Wepener na ongeveer ’n uur en ’n half die bergpoort met ’n handjievol manskappe bereik. Hier het die Gideonsbende die duisende Basotho’s met hul pistole begin terugdryf. Dit is tydens hierdie aanval wat Louw Wepener dodelik gewond is. Dr. Prosper Lautré, sending-geneesheer van die Paryse Evangeliese sendinggenootskap het Wepener op die kruin van Thaba Bosigo begrawe. Sy seun het die oorskot later op sy plaas Constantia gaan herbegrawe. Laasgenoemde het later die Volksraadslid vir Wepener in die Vrystaatse volksraad geword. Hy was ook landdros op Zeerust en Heidelberg in die Transvaal.
Louw Wepener, die “Swartmaanhaar”, se dapper dog kalme optrede in die kryg het bewondering van alle kante afgedwing. Ten einde sy eie krygers te kry om Wepener se onverskrokke gedrag te probeer ewenaar, het Moshesh opdrag gegee dat sou Wepener gevang of gedood word, die Basotho’s sy hart moet uitsny en eet. Aan Boerekant was hy die inspirasie agter president F.W. Reitz se gedig Ter nagedagtenis van kommandant Louw Wepener. Die dorp Wepener (gestig in 1867) is na Louw Wepener vernoem. In 1941 word ’n monument op sy graf naby Bethulie opgerig, en daar is ook ’n monument op sy plaas De Nek. In 1965 word ’n bronsbeeld van hom op die dorp Wepener opgerig. Twee militêre toekennings vir dapperheid is in die vorige bedeling na hom vernoem – die Louw Wepener-dekorasie (1952–1975) vir buitengewone heldemoed, en die Louw Wepener-medalje (1967–1975) vir dapperheid by die redding van lewens. Daarby was daar ’n tyd lank ook die Regiment Louw Wepener as Weermagseenheid in die SAW.
Generaal Christiaan de Wet
(geskryf deur Hendrik Pieterse, Generaal Christiaan de Wetskool, Westdene, Johannesburg, soos verskyn in Historia Junior,Oktober 1957)
Op 7 Oktober 1854 is die grootste krygsman van Suid-Afrika, Christiaan Rudolph de Wet, in ’n eenvoudige hartbeeshuisie op die plaas Leeukop in die distrik Smithfield, Oranje-Vrystaat, gebore.
Christiaan de Wet het as eenvoudige plaasseun opgegroei en het maar min skoolonderrig ontvang.
Herman Venter
Jeugjare
Herman Venter het as plaasseun grootgeword. Ná skool het hy aan die destydse Bloemfonteinse Onderwyskollege studeer en hom as onderwyser bekwaam. Op Saterdag 5 Oktober 1974 is hy met Corrie Dannhauser (gebore 22 Augustus 1953) getroud.
Geskiedenis van die Boererepublieke
Generaal Christiaan de Wet
Toe president Steyn die Vrystaatse burgers opgeroep het om die Transvalers te help in die stryd teen Groot-Brittanje, was De Wet aan die voorpunt. Op ’n dag in September 1899 het generaal De Wet aan sy seun gesê: “Hier is geld en ’n ryperd, gaan dadelik na die distrik Bethlehem en gaan koop vir my die beste ryperd wat jy kan kry en bring hom met jou saam”. So het dit dan gebeur dat hy vir Fleur gekoop het. Hy het £30 vir hom betaal. Destyds was dit ’n hoë prys vir ’n perd.
Die slag van Nicolsnek het die aandag van die wêreld op Christiaan de Wet gevestig. Op 9 Desember 1899 het De Wet ’n telegram van president Steyn ontvang waarin hy hom die rang van veggeneraal op die westergrense aanbied. Die aanbod was vir De Wet ’n verrassing en hy het die president laat weet dat hy eers daaroor wou nadink. Toe De Wet vyf van sy beste vriende van die aanbod vertel, het hulle hom aangeraai om die aanbod aan te neem. Hy het die President toe laat weet dat hy die rang van veggeneraal sou aanvaar.
Herman Venter
Jeugjare
Nadat sy vader oorlede is, het hy voltyds in die distrik Wesselsbron begin boer, maar gedurende dié tyd het hy, as getroude man met twee kinders, ál meer die roeping ervaar om predikant te word.
Geskiedenis van die Boererepublieke
Generaal Christiaan de Wet
Dit was verbasend watter kennis die Generaal van sy burgers gehad het. Op plekke soos Sannaspos, De Wetsdorp, Groenkop, Kalkoenkrans en ander het die burgers so skiet-skiet aangekruip na die vyandelike stellings en die Engelse daar uitgeskiet. Toe generaal De Wet drie Engelse verkenners naby Lindley gevang het, het hy gesê dat hy hulle vryheid sou teruggee as hulle ’n belangrike rapport aan die offisier in bevel van die Engelse kolonne sou gee. Die rapport het soos volg gelui: “Dear sir – please chain up these devils as I catch them every day. Yours, Christiaan de Wet.”
So het die oorlog tussen Boer en Brit aangehou en alhoewel generaal De Wet geen milit6re opleiding gehad het nie, kon die Engelse magte nie daarin slaag om hom vas te keer en te vang nie. In 1902 is daar vrede gesluit by Vereeniging en generaal De Wet is saam met generaals Botha en De la Rey na Europa om fondse in te samel vir sy volk wat deur die oorlog verarm is.
In 1914 het generaal De Wet weer op die oorlogsveld verskyn. Dit was gedurende die gewapende protes of rebellie. Ongelukkig is hy later deur verraaiers naby Vryburg gevang en in die fort in Johannesburg opgesluit.
Herman Venter
Teologiese opleiding
Hoewel dit baie opoffering geverg het en hy later sy plaas verloor het, het hy begin 1984 met sy voorbereidende studie begin en einde 1986 sy B.A.-graad verwerf. Daarna het sy teologiese studie gevolg wat hy in 1990 voltooi het. "Vir die jonger studente wat saam met Herman begin studeer het, was hy ’n voorbeeld van pligsgetrouheid en hardwerkendheid," skryf ds. Fenmo Berg in ds. Venter se lewensbeskrywing in die GKSA se Almanak vir die jaar 2017.
"Hy was ’n netjiese en perfeksionistiese student. Al sy werk is deeglik georden. Hy was vir sy medestudente ’n vaderfiguur, wat veral met die latere studie aan die Teologiese Skool leiding geneem het met die verdeling van werk sodat ons as klasgroep op ’n besondere wyse kon saamwerk.
"Herman en Corrie se huis was altyd oop vir sy medestudente. Met dankbaarheid word teruggedink aan hulle gasvryheid. Herman het ’n mooi musiektalent gehad en hy het dit geniet om kitaar en mondfluitjie te speel. Hy het ook ’n voorliefde vir houtwerk gehad."
Geskiedenis van die Boererepublieke
Generaal Christiaan de Wet
Op 3 Februarie 1922 is generaal De Wet oorlede. Daarmee is die lewe van ’n groot Boereheld beëindig. Dog sy roemryke dade bly voortleef en die geskiedenis van die Boerenasie sou baie arm gewees het sonder ’n generaal De Wet. In De Wet vind ons 'n karaktervaste man en ’n onverskrokke veldheer. Hy het vasgehou aan die tradisies van die voorgeslagte. Hy was oortuig dat Suid-Afrika hom nie mag loswoel van die verlede nie. “Wee die volk wat dit doen!” het hy op die begrafnis van president Kruger gesê.
Generaal Christiaan de Wet se naam is deur ons skool in hierdie voorstad, Westdene, gekies om vir ons ’n bron van inspirasie en besieling in ons werk te wees. Daarom het ons dit aan ons voordeur vasgenael en in ons harte ingebrand. Ons glo met die volste vertroue dat met die leiding van ons Hemelse vader ons nie alleen een van ons grootste volkshelde eer nie, maar dat die seuns en dogters hier gevorm sal word tot waardige lede van ons Boerevolk. Lank sal die nagedagtenis, die gees en inspirasie van generaal Christiaan de Wet voortleef!
Danie Theron
Hierdie biografie behoort versmelt te word met die artikel Danie Theron. ''Tydens die saamsmelding, moet betroubare verwysings ingesluit word. In meeste gevalle sal "Historia Junior" 'n betroubare verwysing wees mits dit met die Wikipedia formaat gepubliseer is.''
AJ Michalka
AJ Michalka (gebore 10 April 1991) is 'n Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente The Lovely Bones (2009), Super 8 (2011), en Angels in Stardust (2018), en in die televisiereeks Steven Universe (2013).
Herman Venter
Gemeentebediening
Ds. Herman Venter is begin 1991 as predikant van die GK Bethal bevestig. Gedurende 1999 het hy ’n beroep na die GK Pongola aanvaar. Ds. Berg skryf: "Soveel lidmate getuig van die mooi gawes wat hy van die Here ontvang het. Hy het die evangelie suiwer en onvervals verkondig. Sy preke was goed voorberei en verstaanbaar, gegrond op deeglike eksegese. Elke preek is as ’n netjiese boekie gedruk en gebind. "Hy het besondere moeite met die voorbereiding van elke preek se voordrag gemaak.
"Hy het gereeld huisbesoek en siekebesoek gedoen. In elke huis met sy besondere omstandighede het hy uit die Woord bemoedig, vermaan en vertroos."
Siekte en emeritering
Gedurende 2008 is kolonkanker by ds. Venter gediagnoseer. Hy het bestraling ontvang wat daarna permanente skade sou veroorsaak sodat hy nie meer kon sit nie. Hy is meermale in die hospitaal opgeneem en kon daarna weke lank net op sy een sy lê. Tuis het hy die meeste van die tyd deurgebring op die bed wat in die sitkamer vir hom ingerig is.
Axinella arctica
Axinella arctica is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Geskiedenis van die Boererepublieke
Danie Theron
(geskryf deur Frederick Stoop, Randfonteinse AM Skool, soos verskyn in Historia Junior, Mei 1958)
Herman Venter
Siekte en emeritering
Ds. Venter se gesondheid het sodanig verbeter dat hy, al was dit met pyn en moeite, weer kon sit en sy eie motor kon bestuur. Hy het steeds die brandende begeerte gehad om die Woord van die Here te verkondig. Hoewel dit vir hom spanningsvol was, was dit vir hom ’n groot vreugde om by geleentheid weer die Woord te kon verkondig.
Lys van lande volgens BBP (nominaal)
BBP verwys na die totale van finale goedere en dienste, wat binne die grense van 'n land geproduseer word in 'n spesifieke priode, gewoonlik 1 jaar.
Olivia Alexander
Olivia Alexander (gebore 17 Mei 1988) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Attack of the 50 Foot Cheerleader (2012), Darius (2013), 30 Nights of Paranormal Activity with the Devil Inside the Girl with the Dragon Tattoo (2013), en Camp Takota (2014).
Geskiedenis van die Boererepublieke
Danie Theron
Dis ’n koue wintersaand en ons sit almal om die vuurherd. Oupa is ook by en soos dit die gewoonte is gaan hy ons van een van die helde van ons volk vertel. Hy neem nog ’n laaste suig aan sy pyp. Toe begin hy:
Herman Venter
Siekte en emeritering
Einde 2015 het die egpaar van Pongola na Potchefstroom verhuis om naby hul kleinkinders te wees. Skaars drie maande later is ds. Venter weer in die hospitaal opgeneem en ná komplikasies is hy op 8 Maart 2016 van sy lyding verlos.
1777
Die jaar 1777 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 77ste jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Geskiedenis van die Boererepublieke
Danie Theron
“Daniël Johannes Stephanus Theron, bekend as Danie Theron, was een van die grootste Boerehelde van die Tweede Vryheidsoorlog. Hy is in Tulbagh op 2 Mei 1872 gebore. Reeds in sy kinderjare het dit geblyk dat hy in uithaler vegter is, want in kinderrusietjies met sy broer Willem het hy altyd die beste daarvan afgekom. Op twaalfjarige ouderdom was hy in st. 4. Toe sy broer, J.L. Pretorius, na Rouxville in die Vrystaat verhuis, het hy saam gegaan. Hier voltooi hy sy studies en in 1888 gaan hy na Lady Grey. In die eerste kwartaal word die “School Higher Examination” sertifikaat in die eerste klas aan hom toe geken. Met hierdie prestasie het hy ’n beurs verower wat hom in staat gestel het om na die Normaalkollege te gaan. In 1890 aanvaar hy ’n aanstelling as onderwyser op die plaas Nooitgedacht. Hier bly hy egter nie lank nie, want op 31 Julie 1891 bedank hy as onderwyser. Hy vertrek toe na Soutpansberg om te boer, maar verhuis spoedig na Pietersburg.
Sydney Chaplin (Amerikaanse akteur)
Sydney Chaplin (31 Maart 1926 – 3 Maart 2009) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente Limelight (1952), A Countess from Hong Kong (1967), en Satan's Cheerleaders (1977).
Geskiedenis van die Boererepublieke
Danie Theron
“Intussen het die plan by hom opgekom om prokureur te word. Hy laat hom dan ook as klerk inskryf by prokureur C.T. Rabie. Hier het hy begin krieket speel en aan die plaaslike wedstryde deelgeneem. Vanaf Januarie 1893 verskyn sy naam op die veldkornetslys. In 1894 het hy aan die Malabogoorlog deelgeneem en daardeur volle burgerskap van die Suid-Afrikaanse Republiek verwerf. Hy het aan die begin van 1896 ook deelgeneem aan die stryd teen Jameson. Aan die geveg by Doornkop het hy egter nie deelgeneem.
Lys van lande volgens BBP (nominaal)
Private verbruiks besteding + Investering (Belê in vaste bates) + Staatsbesteding + Uitvoere - Invoere = BBP
Geskiedenis van die Boererepublieke
Danie Theron
“Een oggend het hy ’n artikel in The Star gelees waarin die naam van die Republiek groot skade aangedoen is. Danie het besluit om die redakteur, ene mnr. Moneypenny, ’n dekselse loesing te gee. Dit het hy ook gedoen en is later in die landdroshof met £20 beboet. Die Boere in die hof het spoedig die bedrag gestort.
“Toe dit vir hom duidelik word dat daar oorlog sou kom, stig hy die ‘Wielryders Rapportgangers Corps’. Hierdie jong manne het met die uitbreek van die oorlog dadelik in die veld gespring en groot dienste aan die vegtende burgers bewys. In hierdie oorlog het Danie Theron baie heldedade verrig. Nooit sal sy onverskrokke deurbreek deur die Britse wagte na generaal Cronje by Paardeberg vergeet word nie. Na hierdie heldedaad het almal gewees dan Danie Theron ’n uithaler verkenner was. Hy is van een plek na die ander gestuur.
“Op 1 September 1900 bevind Danie en sy manne hulle in die omgewing van Heidelberg. Hier is ’n trein beroof. Hier het hy rapport ontvang van generaal Liebenberg dat ’n groot Engelse troepemag op pad was na Potchefstroom. Generaal Liebenberg het die aanval beplan. Hyself sou die vyand van voor aanval terwyl Danie Theron en sy manne die flanke moes pak. Die aanval moes vroeg oggend van 5 September begin. Die oggend van 5 September was Danie en sy manne vroeg op die been. Almal was gespanne wat dit was ’n groot dag.
“Tevergeefs het Danie se maat wat aan die punt van die koppie agter gebly het, gewag op die terugkeer van Danie Theron. Later het die korps na Danie gaan soek en die skokkende nuus van sy dood van die Wolfaardts verneem. Dit was ’n geweldige slag vir die korps. Na die oorlog het sy manne sy beendere opgegrawe en in die kerkhof op Eikenhof langs die graf van sy verloofde wat ook reeds heengegaan het, begrawe. Op die grafsteen verskyn die woorde:
DANIEL JOHANNES THERON
Kommandant Theron’s Verkenners Corps
Geboren 9 den Mei 1872 Gesneuveld den 5 den September
1900 te Elandsfontein, dist. potchefstroom.
Niet hier nog steeds voert hy hen aan
De jonge- stryders van zoon meen’gen slag
En aan den spits der helden zal hy staai
Wanneer verryzen zal de lang verblyde dag.
“Die Voortrekkerbeweging het ’n gedenksuil opgerig op die plek waar hy gesneuwel het. Dit is sigbaar vanaf die grootpad tussen Johannesburg en Potchefstroom,” eindig oupa sy verhaal.
Kaptein JEB Seely
(geskryf deur P. Van Zyl, Laerskool Japie Greyling, soos verskyn in Junior Historia)
(In sy boek Fear and be slain wat in 1931 verskyn het, gee kaptein Jack Seely op bladsye 89-96 ’n volledige beskrywing van die voorval met die kinderheld, Japie Greyling. Na afloop van die Tweede Vryheidsoorlog het hy navraag in Suid-Afrika laat doen om die heldhaftige seun wat bereid was om ses geweerlope, ’n kwaai kaptein (kaptein Seely) en nog veertien ander soldate te weerstaan eerder as om sy vader en vaderland te verraai, op te spoor. Daarna moes hy die saak met vraelyste laat oplos, omdat verskeie persone daarop aanspraak gemaak het dat hulle dié dapper seun was. Kort voor die onthulling van die Japie Greyling-monument op 23 November 1966 het die skrywer van hierdie artikel ook te doen gekry met ’n nasaat van nog ’n aanspraakmaker op die heldedaad. Voldoende bewyse is egter in die verlede ingewin om die werklike held uit te wys. Deur die toedoen van Seely is die akker van kinderhelde met nog ’n kinderheld verryk. Dit het later ook by hom ’n lewensideaal geword om die buitengewone held weer te ontmoet.)
As kind was Jack Seely ’n uiters lewendige knaap en het baie dikwels waaghalsige streke aangevang. Geen wonder dat hy ’n leier onder sy maats was en ook hulle bewondering vir sy vindingrykheid afgedwing het. Hy wou baie graag ’n soldaat word en het ’n deeglike opleiding aan ’n militêre kollege deurloop. Tydens die Tweede Vryheidsoorlog het hy die rang van kaptein beklee en het tydens die Eerste Wêreldoorlog (1914–1918) een van die hoogste militêre poste in Brittanje beklee.
Toe hy as jongman op die skip die Kaikoura gewerk het, het die skip Tafelbaai aangedoen. Die gesig van Tafelbaai en omgewing het hom so met bewondering vervul dat hy in ekstase uitgeroep het dat dit die mooiste plek op aarde is. Min het hy geweet dat hy jare later as Britse soldaat daar aan wal sou gaan om teen die twee Boererepublieke te veg.
Tydens ’n besoek aan Nieu-Seeland het hy sir George Grey ontmoet, wat goewerneur aan die Kaap was. (Grey-Kollege in Bloemfontein, waar Japie Greyling na die Tweede Vryheidsoorlog skoolgegaan het, is na hom vernoem.)
Gedurende die Tweede Vryheidsoorlog het hy as kaptein onder lord Kitchener diens gedoen en was bekend as ’n voorbeeldige mens, gewilde leier en dapper soldaat. Hy het ’n baie groot bewondering vir die Boerevegters gehad en het hulle as dapper, beskaafde en eerlike mense beskou. (Lees maar sy boeke Fear and be slain en Adventure.)
In Maart 1901 het die voorval op die plaas Smaldeel met Japie Greyling afgespeel. Hy het op ’n vurige Arabiese ponie met die naam “Maharajah” gery, toe hy en twintig ander ruiters op die plaashuis afgestorm het. Al wou hy klein Japie maar net skrikmaak om lewensbelangrike inligting van hom te kry, het hy homself daarna altyd verwyt dat hy die seun so met die vuurpeloton die skrik op die lyf gejaag het. Kort na hierdie voorval het hy na Engeland teruggekeer en op 31 Mei 1901 by Plymouth aan wal gestap. Hy was tot lid vir “Isle of Wight” vir die Laerhuis verkies. Kort na sy terugkeer het hy verskeie Britse koerante oor die kole gehaal oor die “wolhaarstories” en valse berigte wat daar oor die sogenaamde “wrede Boere” verskyn het. Na die oorlog het hy bevriend geraak met generaal Louis Botha en het daar interessante briefwisseling tussen hulle ontstaan. Seely het eenkeer ’n afgesant na Suid-Afrika gestuur om Japie Greyling te oorreed om op sy koste ’n besoek aan Brittanje af te lê. Japie het egter geweier, omdat hy ’n kwaai asma-lyer was en niks van publisiteit gehou het nie.
In 1931 verskyn Seely se boek Fear and be slain. Hy het ’n eksemplaar aan Japie Greyling gestuur met ’n inskripsie in sy eie handskrif voor in die boek waarin hy die voorval van 1901 in herinnering roep. Dié boek behoort vandag aan Japie Greyling jr. van Bethlehem (O.V.S.). Die volgende gedeelte kom in die boek voor:
“Then I saw one of the most beautiful things that I have ever seen in my life. The boy was transfigured by patriotism and devotion. He lifted his head, looked me straight in the face, put his hands behind his back and said in a loud clear voice: ‘Ich sall ne sag’ (dit is: ek sal nie sê).
As long as I live I shall never forget that wonderful moment when love of father, home and country triumphed over imminent and apparently certain death.”
In 1937 het Seely (toe burggraaf Mottistone) na Suid-Afrika gekom, maar moes weens siekte weer terugkeer sonder dat hy Japie Greyling kon opsoek. Dit was vir hom ’n diepe teleurstelling.
Die Dorslandtrek
Die Dorslandtrek was in werklikheid 'n reeks trekke uit die destydse Transvaal deur die Kalahari tot in die destydse Portugese kolonie Angola tussen 1874 en 1906.
Ongeveer 700 persone (benewens ’n onbekende getal arbeiders) het Transvaal gedurende die jare 1874 tot 1877 verlaat en hulle in Januarie 1881 ná ’n swerftog van sewe jaar op Humpata en Caconda op die hooglande van Angola gevestig. Hulle het hoofsaaklik weens godsdienstige redes, teenkanting teen bestuur van pres. Thomas Francois Burgers en moontlik politieke en ekonomiese redes getrek. Die trek van 1905 het gespruit uit omstandighede na die Tweede Vryheidsoorlog, soos die verlies van onafhanklikheid, armoede en die soeke na 'n beter bestaan in Angola.
Lees meer oor die Dorslandtrek en Angola-Boere.
<!-- (geskryf deur dr. J. Albert Coetzee (L.P.R. vir Kemptonpark), soos verskyn in Historia Junior)
Toe ek in 1924 na Angola (Portugees Wes-Afrika) gegaan het om daar vir die nakomelinge van die Dorslandtrekkers te gaan skoolhou, het ek die voorreg gehad om nog etlike van die oorspronklike Dorslandtrekkers persoonlik te ontmoet en die geskiedenis van die Dorslandtrek by hulle af te skryf.
Die nakomelinge was oor verskillende dele van Angola versprei. Sommige was op die hoogvlakte van Humpata, waar die Trekkers na hul aankoms in Angola in 1881 gaan woon het; andere was in die omgewing van Bihé, Caconda en Mombolo was die mees noordelike groep, ietwat noord van die Lobito-Katanga-spoorweg (wat in 1924 nog nie tot in Katanga voltooi was nie) en dit was by hierdie groep waar ek, na ’n sesdaagse seereis van die Kaap tot in Lobito, ’n nagreis op die Lobito-Katanga-spoorweg en daarna ’n tweedaagse reis in ’n hangmat, aangekom het.
Daar was toe nog in die lewe (op die hoogland van Mombolo) ’n aantal interessante oorlewendes van die groot Dorslandtrek wat van 1877 tot 1881 geduur het. Ek dink veral aan oom Giel Prinsloo, oom Nelie Labuschagne, oom Faan en oom Louw Grobler. Dan was daar ook nog van die Trekkers van 1892, 1893 en 1905, want die Dorslandtrek was ’n beweging wat in verskillende groepe plaasgevind het. Die eerste groepie het al in 1874 begin, gelei deur Gert Alberts, maar die eintlike “vader” van hierdie trek was ou oom Hans van der Merwe, wat amper dertig jaar tevore ’n Voortrekker uit die Kaapkolonie was. (Oom Hans het sy lang-tentwa gerieflik ingerig, met ’n stoof daarop, sodat selfs gedurende die ry kos gekook kon word.) Hierdie klein trekkie het deur die Kalahari beweeg tot by die Okavangorivier en toe weswaarts gedraai tot by Rietfontein waar hulle later by die groot Dorslandtrek van 1877 aangesluit het.
Waar daar ’n pan was, het die wegholbeeste die bietjie water daarin tot modder vertrap. As die trekkers daar kom, het hulle soveel vog as moontlik uit die modder probeer suig (sommige het die modder geëet).
Nogtans het daar nie mense van die dors beswyk nie. Maar toe hulle langs die Okavango verder trek, is baie mense dood aan malaria en baie beeste deur die tsetsevliegsteek (sodat party mense koeie saam met osse voor die wa moes span). Die meeste het dan ook naderhand weggeswaai van die rivier af met sy malariamuskiete.
Na vier jaar van volharding met die trek het die oorlewendes in 1880 by die Etoshapan verby getrek en in die begin van 1881 in Angola aangekom.
In 1928 is die meeste Angola-Afrikaners (omtrent 2,000 siele) gehelp om in Suidwes gevestig te raak, waar hulle ’n aansienlike versterking geword het vir die blanke element van die bevolking.
Die oorsake van die Dorslandtrek is nie maklik vas te stel nie. Die eerste groepie (oom Hans v. d. Merwe) het geen spesiale rede gehad om te trek nie. Vir baie wat aan die groot Dorslandtrek van 1877–1881 deelgeneem het, was pres. Thomas Burgers nie ’n ideale president nie en hulle het verwag dat daar geen heil vir Transvaal onder sy bewind verwag kon word nie. Maar oor die algemeen was die oorsaak van die Dorslandtrek ’n drang by ’n jong groeiende volkie om verder in Afrika uit te brei.
Die Dorslandtrekkers het in Angola baie daartoe bygedra om daardie deel van Afrika veilig te maak vir die Portugese Ryk en vir die blanke.