cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santa María (vulkaan)
Vanweë die gevare wat Santa María vir nabygeleë nedersettings inhou, is dit aangewys as 'n Dekadevulkaan. Dit is dus nou 'n teiken vir verdere studie om die skade van toekomstige natuurrampe te verklein.
Geologiese geskiedenis
Die Santa María-vulkaan is deel van die Sierra Madre-reeks vulkane wat aan die westelike hoek van Guatemala langs loop. Dit word deur 'n groot vlakte van die Stille Oseaan geskei. Die vulkane word gevorm deur die subduksie van die Cocosplaat onder die Karibiese Plaat in, wat gelei het tot die vorming van die Sentraal-Amerikaanse Vulkaanboog.
Uitbarstings by Santa María het na raming sowat 103 000 jaar gelede begin. Die struktuur is in vier fases gevorm, en dit het die groot keël opgebou wat sowat 1 400 m die lug in strek bo die vlakte waarop die nabygeleë stad Quetzaltenango lê.
thumb|links|170px|Die uitbarsting van 1902 van Santa María.
Uitbarsting van 1902
Die eerste uitbarsting van Santa María in die aangetekende geskiedenis was in Oktober 1902. Voorheen was die vulkaan minstens 500 jaar en dalk tot 'n paar duisend jaar lank rustend.
Die puimsteen wat gevorm het, het oor 'n gebied van sowat 273 000 km2 geval en vulkaanas tot by San Francisco, Kalifornië, 4 000 km van daar. Omdat die vulkaan nooit tevore uitgebars het nie, het die plaaslike bewoners nie die voorafgaande seismiese waarskuwings van 'n komende uitbarsting verstaan nie. Na raming is 6 000 mense dood as gevolg van die uitbarsting.
Santiaguito
thumb|210px|Die uitbarsting van Santiaguito in 2016.
Hoewel die meeste van Santiaguito se uitbarstings klein is, kom groter uitbarstings ook soms voor. In 1929 het 'n deel van 'n koepel ingestort en dit het 'n piroklastiese stroom veroorsaak wat enigiets van 'n paar honderd tot 5 000 mense gedood het. Soms skep rotsstortings kleiner piroklastiese strome, en vertikale kolomme van as kom soms voor wat 'n paar kilometer hoog strek. Santiaguito is nou 'n toeriste-attraksie, want kleiner uitbarstings kom gereeld voor en besoekers kan van die kruin van Santa María af daarna kyk.
Modderstrome kom ook voor, veral in die reënseisoen, en is op die oomblik die grootste gevaar. Die dorp El Palmar, 10 km van Santiaguito af, is al twee keer deur modderstrome verwoes en dit het daartoe gelei dat die dorp nou geskuif is na die hudige Nuevo El Palmar. Riviere tot by die Stille Oseaan is ook al geraak.
Kretensiese hiërogliewe
Die Kretensiese hiërogliewe is 'n ongekodeerde skryfstelsel uit die Minoïese tydperk, wat van die 20ste tot die 15de eeu v.C. op die eiland Kreta gebruik is. Die gebruik daarvan blyk uit die tydperke MM I tot MM III A van die Minoïese beskawing. Uit die Kretensiese hiërogliewe het die sogenaamde Lineêr A ontstaan; albei skryfstelsels is egter vir 'n tyd saam gebruik.
Myrmekioderma dendyi
Myrmekioderma dendyi is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Myrmekioderma en tot die familie Heteroxyidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1959 deur Burton.
Nancy Nevinson
Nancy Nevinson (26 Julie 1918 – 25 Januarie 2012) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Othello (1956), Ring of Treason (1964), en Young Sherlock Holmes (1985), en in die televisiereeks Smuggler's Bay (1964).
Willie Nelson
Willie Nelson (gebore 29 April 1933) is 'n Amerikaanse musikant, sanger en akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Wag the Dog (1997), Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (1999), en The Dukes of Hazzard (2005).
Anders Nelsson
Anders Nelsson is 'n Amerikaanse akteur.
Samantha Newark
Samantha Newark (gebore 27 Junie 1967) is 'n Engelse aktrise en komponis. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Summer Camp Nightmare (1987) en Jem and the Holograms (2015), en in die televisiereekse The Transformers (1984) en Jem (1985).
Aan de Doorns
Aan de Doorns is 'n nedersetting aan die Nuyrivier, sowat 7 km suidoos van Worcester in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Die naam is van Nederlandse oorsprong en beteken letterlik "by die dorings".
Volcán de Colima
Die Volcán de Colima, ook bekend as die Volcán de Fuego, is 'n 3 820 m hoë vulkaan wat deel is van die Colima-vulkaankompleks in Mexiko. Die kompleks bestaan uit die Volcán de Colima, Nevado de Colima en die geërodeerde El Cántaro (gelys as rustend). Dit is die jongste een van die drie en is een van die aktiefste vulkane in Mexiko en Noord-Amerika. Dit het sedert 1576 al meer as 40 keer uitgebars. Een van die grootste uitbarstings was op 20-24 Januarie 1913. Nevado de Colima, ook bekend as "Tzapotépetl", lê 5 km noord van sy aktiewer buurman en is hoër (teen 4 271 m).
Ondanks sy naam lê net 'n deel van die vulkaan in die deelstaat Colima; die grootste deel lê oor die grens in die naburige Jalisco. Dit is sowat 485 km wes van Mexikostad en 125 km suid van Guadalajara in Jalisco geleë.
Madelaine Newton
Madelaine Newton is 'n Engelse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse When the Boat Comes In (1976) en Auf Wiedersehen, Pet (1983).
Volcán de Colima
Sedert 1869-1878 het 'n stel koepels, bekend as El Volcancito, aan die noordelike hang van die hoofkeël van die vulkaan ontstaan.
Vulkaanaktiwiteit
Die keël wat tans aktief is, lê in 'n groot kaldera wat moontlik gevorm is deur 'n kombinasie van grondverskuiwings en groot uitbarstings. Die lawa is andesiet, wat 56-61% silikondioksied bevat.
thumb|links|260px|'n Aspluim op 17 Desember 2016. In onlangse jare was daar gereeld ontruimings van nabygeleë dorpe weens dreigende uitbarstings. In 1991, 1998-1999 en van 2001 tot tans is daar uitbarstings, met lawa wat vloei en 'n lawakoepel vorm, en van tyd tot tyd groter ontploffings wat piroklastiese strome vorm en die omringende gebied met as en puin bedek.
In 2014 was daar weer uitbarstings, en op 10 Julie 2015 nog een. Op 25 September 2016 het nog 'n uitbarsting 'n pluim as en rook 3 048 m die lug in gestuur. In Desember 2016 was daar een of twee keer per dag 'n aspluim. Op 18 Desember 2016 het drie uitbarstings voorgekom. Die hoogste aspluim was 2 km hoog. Op 18 Januarie 2017 was daar nog 'n groot ontploffing, wat as tot 4 km bo die krater uit geskiet het.
In 2018 is 'n webkamera naby die vulkaan geïnstalleer waarmee vulkaniese aktiwiteit gesien kan word.
Opland
Opland was die skuilnaam van die politieke spotprentkunstenaar Robert (Rob) Wout (18 Julie 1928 – 19 Julie 2001). Hy was onder andere werksaam vir de Volkskrant en de Groen Amsterdammer. Sy bekendste spotprent, 'kernwapens die wêreld uit', verkry ook buite Nederland bekendheid.
Lewe
Rob Wout word op 18 Julie 1928 in Amsterdam gebore. Hy kom uit 'n Herstelde Evangelies Lutherse gesin. Tydens sy jeug is hy reeds aktief as tekenaar, onder andere vir die skoolkoerant. Na die HBS begin hy politiek aan die Universiteit van Amsterdam studeer. Hy begin in 1947 vir de Groen Amsterdammer werk. Ten einde sy studie te befonds soek hy naarstiglik na meer opdragte, en kry werk by die Parool en Vrye Nederland. Nadat hy sy studie gestaak het gaan werk hy voltyds as spotprenttekenaar. Hy neem die pseudoniem "Opland" aan, wat 'n samevoeging is van die vanne van twee van sy skoolvriende.
In 1948 word hy aangestel by die de Volkskrant. Dié koerant bevind hom in dié tyd nog aan "die regterkant van die Nederlandse politieke spektrum" en Opland spreek twyfel uit of hy in die eerste instansie wel daar sou inpas. Uiteindelik sou hy egter tot en met sy dood vir de Volkskrant en de Groen Amsterdammer bly werk.
In sy persoonlike lewe het hy bekend gestaan as 'n vrolike, entoesiastiese mens. Hy was op feeste gereeld die middelpunt van belangstelling, met verhale en anekdote. Hy was 'n groot operaliefhebber en het verskillende operaliedere uit sy kop uit geken, welke hy na geluister het terwyl hy in die aande tekeninge gemaak het vir die redaksie van de Volkskrant.
Invloed
Opland het self nie 'n hoë dunk van sy invloed op die politiek gehad nie. Politici wat deur hom afgebeeld is kon skynbaar soms self lag vir sy prente. Opland self word hierdeur wel bekend. By die verskyning van sy eerste versameling prente het die minister van Buitelandse Sake, Luns, wat dikwels die onderwerp van sy spotprente was, selfs die voorwoord daartoe geskryf. En by die viering van sy 25ste jaar by de Volkskrant voer Harm van Riel (VVD) die woord:"'Grieselig vind ek u allermins', sê hy oor die jubilaris, 'want ek beskou u posisie nie as sou dit oor groot politieke mag beskik nie. Wel is u van die grootste kunstenaars van die land.'"Hy was die bekendste vir sy tekening "Komitee Kruismissiel Nee" waar hy 'n vrou afbeeld wat 'n (kruis)missiel 'n skop gee. Die tekening is tydens talle demonstrasies in Amsterdam en Den Haag teen die geskeduleerde plasing van kruismissiele in Nederland vertoon. Dit is ook buite Nederland vertoon, en so word dié tekening ook baie bekend; soveel so; dat die Vredesbewegings in Europa, Australië en Japan van die tekening gebruik maak.
Sterfte
Op 19 Julie 2001 is Opland aan beenkanker oorlede. Hy was toe al geruime tyd siek gewees. Dit is tekenend van Opland se gewildheid dat daar soveel aandag gegee is aan sy heengaan.
Feitlik ál die dagblaaie bestee aandag aan sy oorlye. In de Volkskrant was die helfte van die voorblad en die hele derde bladsy aan hom gewy. De Groen Amsterdammer gee selfs 'n aparte uitgawe uit.
Cassipourea
Spesies
Die genus het 72 spesies wat tot die genus hoort:
Haplocarpha parvifolia
Haplocarpha parvifolia is 'n meerjarige plant wat deel is van die Asteraceae familie. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die Koue Bokkeveldberge en Sederberge voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van kleiner 460 km²
Donja Pušća
Donja Pušća is'n dorp in Kroasië.
Arminius
Arminius (18/17 v.C. – 21 n.C.) was 'n stamhoof van die Germaanse Cheruske-stam. Hy is veral bekend as leier van 'n bondgenootskap van Germaanse stamme wat teen die Romeine geveg het tydens die Slag by die Teutoburgerwoud in 9 n.C., waartydens drie Romeinse legioene onder bevel van generaal Varus op beslissende wyse verslaan is. Sy oorwinning by die Teutoburgerwoud was 'n voorspel tot die Romeinse ryk se strategiese onttrekking uit Germania Magna. Moderne historici beskou Arminius se oorwinning as een van Rome se grootste nederlae. Aangesien dit die assimilasie van Germaanse mense oos van die Ryn verhoed het, word dit beskou as een van die belangrikste gevegte in die wêreldgeskiedenis. Die uitwerking daarvan kan vandag nog waargeneem word in byvoorbeeld die verspreiding van die Romaanse- en Germaanse tale. Die geveg was 'n kantelpunt in die wêreldgeskiedenis.
Eric Nenninger
Eric Nenninger (gebore 19 November 1978) is 'n Amerikaanse akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse Mad Men (2007), Wet Hot American Summer: First Day of Camp (2015), en One Day at a Time (2017).
Arminius
Arminius is gebore as 'n prins van die Cheruske-stam, en het deel gevorm van die stamfaksie wat die Romeine goedgesind was. Hy het Latyn aangeleer en in die Romeinse leër gedien, as gevolg waarvan hy Romeinse burgerskap en die rang van eques verkry het. Nadat hy met onderskeiding gedien het tydens die Bellum Batonianum, is hy na Germanië gestuur om die plaaslike goewerneur, Varus, by te staan in die onderwerping van die Germaanse stamme. Terwyl Arminius in die hoedanigheid opgetree het, het hy egter 'n geheime komplot teen Romeinse heerskappy gevoer, wat uiteindelik gelei het tot 'n hinderlaag, en die vernietiging van drie Romeinse legioene in die Teutoburgerwoud.
Delosperma aliwalense
Delosperma aliwalense is 'n meerjarige sukkulent wat deel is van die Aizoaceae familie. Die spesie is endemies aan die Oos-Kaap.
Acalolepta bicolor
Acalolepta bicolor is 'n spesie van besies in die familie Cerambycidae. Dit is beskryf deur Stephan von Breuning in 1935. Dit kom voor in Maleisië en Borneo.
Galeras
Galeras (bekend as Urcunina onder die 16de-eeuse inheemse volk) is 'n stratovulkaan in die Colombiaanse Andes. Dit lê in Nariño, naby die departement se hoofstad, Pasto. Die hoogste punt is 4 276 m bo die seevlak. Dit het sedert die Spaanse verowering gereeld uitgebars – die eerste aangetekende uitbarsting was in Desember 1580. 'n Uitbarsting in 1993 het nege mense gedood, onder andere ses wetenskaplikes wat in die vulkaan se krater afgesak het om gasmonsters te versamel en metings van die swaartekrag te neem in 'n poging om toekomstige uitbarstings te voorspel. Dit is tans die altiefste vulkaan in Colombia.
Geologiese geskiedenis
Galeras is minstens die afgelope miljoen jaar 'n aktiewe vulkaan, met andesiet as die oorheersende produk. Twee groot uitbarstings wat kalderas gevorm het, het voorgekom: die eerste een sowat 560 000 jaar gelede en die tweede een tussen 40 000 en 150 000 jaar gelede. Intussen het 'n deel van die kaldera se muur ingestort en latere uitbarstings het 'n kleiner keël in die nou hoefystervormige kaldera gevorm.
Vanweë sy geskiedenis van gewelddadige uitbarstings in sy nabyheid aan die 450 000 inwoners van Pasto, is Galeras aangewys as 'n Dekadevulkaan, wat bestudeer word om die skade van toekomstige natuurrampe te verklein.
Uitbarstings in 1993 en later
In die 21ste eeu het verskeie klein uitbarstings voorgekom. Pasto is verskeie kere ontruim en geen bserings is aangemeld nie.
Op 3 Januarie het die vulkaan weer uitgebars en daartoe gelei dat 8 000 mense in veiligheid gebring moes word. Dit was die 10de uitbarsting in 12 maande en die eerste van 2010. Op 25 Augustus 2010 was 'n aspluim in die lug sigbaar. Die uitbarsting was nieontploffend, maar 'n waarskuwing is aan naburige dorpe uitgereik.
Alex Neustaedter
Alex Neustaedter (gebore 29 Maart 1998) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Ithaca (2015), Walking Out (2017), en A-X-L (2018), en in die televisiereeks Colony (2016).
Myrmekioderma gyroderma
Myrmekioderma gyroderma is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Myrmekioderma en tot die familie Heteroxyidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1984 deur Alcolado.
Myrmekioderma pacificum
Myrmekioderma pacificum is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
George Newbern
George Newbern (gebore 30 Desember 1964) is 'n Amerikaanse akteur en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Father of the Bride (1991) en Father of the Bride Part II (1995), en in die televisiereekse Justice League (2001) en Scandal (2012).
Myrmekioderma pacificum
Die spons behoort tot die genus Myrmekioderma en tot die familie Heteroxyidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1996 deur Pulitzer-Finali.
Marie Ney
Marie Ney (18 Julie 1895 – 11 April 1981) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Escape! (1930) en Simba (1955), en in die televisiereekse BBC Sunday-Night Theatre (1950) en Armchair Theatre (1956).
Thandie Newton
Thandie Newton (gebore 6 November 1972) is 'n Engelse aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Mission: Impossible II (2000), Crash (2004), en 2012 (2009), en in die televisiereeks Westworld (2016).
Lineêr A
Lineêr A is 'n lettergreepskrif wat ongeveer 2000 v.C. in gebruik geneem is. Dit word nie ten volle verstaan nie en dit is nie heeltemal seker in watter taal dit geskryf is nie. Die skrif is waarskynlik hoofsaaklik gebruik vir rekeningkunde in die administrasie, wat in die groot paleise gebaseer was. Lineêr A is tot die 15de eeu v.C. gebruik.
Hierdie skrif is voorafgegaan deur die Kretensiese hiërogliewe (waaruit dit blykbaar ontwikkel het) en is deur Lineêr B vervang. Laasgenoemde is gebruik vir tekste in Grieks, maar die taal van Lineêr A was blykbaar anders. Daar word gedebatteer oor die verhouding tussen Lineêr A en Lineêr B; in die verlede is die algemene opinie gehuldig dat Lineêr B uit die vroeëre Lineêr A ontwikkel het, terwyl moderne navorsers ingewikkelder verhoudings oorweeg (dat hulle uit verskillende variëteite van hiërogliewe ontwikkel het).
LInear A is verwant aan die Siprominoïese lettergreepskrif (SM), wat ongeveer 100-200 jaar later op Siprus ontstaan het. Die verhouding tussen hierdie twee is onduidelik; dit is moontlik dat SM uit die hiërogliewe eerder as van Lineêr A ontwikkel het.
Die Suid-Afrikaanse taalkundige Maurice Pope het 'n korpus van inskripsies van Lineêr A (in samewerking met Jacques Raison) voorberei, wat later in België gepubliseer is.
Myrmekioderma rea
Myrmekioderma rea is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Die spons behoort tot die genus Myrmekioderma en tot die familie Heteroxyidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1934 deur De Laubenfels.
Karin Cronjé
Karin Cronjé (*1957, Johannesburg –) is 'n Suid-Afrikaanse joernalis en skrywer.
Loopbaan as joernalis en skakelbeampte
Na universiteit verkoop sy vir 'n kort rukkie versekering waarna sy as joernalis by Hoofstad begin werk, waar P.G. du Plessis destyds die redakteur was. Sy aanvaar na sowat twee jaar in hierdie betrekking 'n pos as joernalis by Radio en TV Dagboek.
Dan trou sy met die bekende Afrikaanse letterkunde dosent Ampie Coetzee en hulle het 'n seun, Marko, maar is later geskei. Hulle vestig hulle in Kaapstad, waar sy as vryskutjoernalis en binnenshuise versierder werk. Na haar egskeiding aanvaar sy in 1995 'n betrekking as skakelbestuurder vir die uitgewer David Phillip, waar sy promosies en publisiteit hanteer.
Loopbaan as opvoeder en skrywer
Sy bedank dan na sowat tien jaar hierdie pos om twee jaar in Suid-Korea as Engels onderwyser deur te bring en perspektief te verkry. Hier kom sy eindelik tot self-aanvaarding'. Deurentyd skryf sy aan haar tweede roman. Uiteindelik keer sy in Februarie 2008 terug na Suid-Afrika. Vanaf Februarie 2010 is sy deeltyds as lektor verbonde aan die Universiteit van Stellenbosch, waar sy akademiese geletterdheid en Engels aan plaaslike en buitelandse musiekstudente doseer. Op vryskutbasis help sy met redigering van skrywers van fiksie en nie-fiksie se manuskripte. Sy help onder andere voornemende skrywers om onsekerhede  en vrese te oorkom en oplossings te vind vir skryfdilemmas. Deur middel van Skype onderrig sy ook Engels tweede taal aan plaaslike en internasionale kliënte. Hierdie onderrig word verpersoonlik, sodat daar gefokus word op die spesifieke areas wat elke kliënt wil verbeter. Sy bly in Nuweland in Kaapstad.
Myrmekioderma granulatum
Myrmekioderma granulatum is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Karin Cronjé
Romans
Vir 'n pers huis  beskryf die lewe van 'n vrou van 'n groot skrywer, wie se bestaan slegs rondom die man, die kind en die huis wentel. Die innerlike pyn en emosies wanneer hierdie verhouding verbrokkel en die vrou deur die pynlike proses van selfontdekking en selfaanvaarding gaan, word in brutaal eerlike taal beskryf. Min dinge bly ongesê, veral wat die lyflike behoeftes van die vrou betref. Sy probeer ontkom van haar probleme deur oorgawe aan 'n minnaar, 'n violis in 'n orkes, belydenisse teenoor 'n vriendin en die roman of dagboek wat sy aan die skryf is. Die tema van bloed speel dwarsdeur die roman 'n groot rol, terwyl musiek 'n integrale rol speel in haar selfontdekking en uiteindelike bevryding. Die boek word 'n pleidooi vir die emansipasie van die vrou en is 'n aanval op die patriargale bestaan en erfenis van die Afrikaner.
Myrmekioderma granulatum
Die spons behoort tot die genus Myrmekioderma en tot die familie Heteroxyidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1794 deur Esper.
Karin Cronjé
Romans
Alles mooi weer vertel van die antropologie professor Hilette Barend, wat 'n gevallestudie maak van 'n verdwene pasiënt van Stikland. Dit word duidelik dat daar sekere parallelle tussen hierdie pasiënt en haar eie lewe is, waardeur sy gedwing word om selfontleding te doen. Haar bedrywige lewe is slegs 'n manier om die onnoembare psigiese skade wat sy as kind opgedoen het, te onderdruk sodat sy “normaal” kan funksioneer. Die hoofkarakter beweeg deurentyd op die grens tussen waansin en normaliteit en die roman ondersoek die noodsaaklikheid van die individu om haar donker kant te erken, voordat dit haar inhaal en vernietig. Hierdie donker verhaal word goed deur humor getemper. Alles mooi weer verower in 2009 die Jan Rabie-prys vir innoverende Afrikaanse letterkunde.
Moraea schlechteri
Moraea schlechteri is 'n plant en geofiet wat tot die genus Moraea behoort en is deel van die Namakwalandse blomveld, struikland en heuweltjieveld. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap en die Wes-Kaap en kom van Steinkopf tot by Bitterfontein voor.
Karin Cronjé
Ander skrywerk
As Karin Coetzee het sy voorheen die Engelse erotiese kortverhaal This protracted birth laat opneem in die versamelbundel Lyfspel / Body play.
Sy skryf ook haar memoires in Engels, There goes English teacher, wat veral oor haar tydperk as Engels onderwyser en lektor aan 'n privaatskool en universiteit in Suid-Korea handel. Hierdie manuskrip wag nog vir publikasie.
Keith F. Otterbein
Dr Keith F. Otterbein was 'n Emeritus-Professor van Antropologie by die Universiteit van Buffalo (SUNYAB), in die Verenigde State van Amerika.
Dr. Otterbein was 'n voormalige president van die Menslike Verhoudings Gebied Lêers en is 'n gereelde bydraer tot kruis-kulturele navorsing, veral in oorlogvoering verwante onderwerpe.
Otterbein is die outeur van die boek How The War Began (2004), waarin hy  die oorsprong van oorlogvoering ondersoek in die menslike samelewing. Hy is oorlede op 17 Junie 2015.
Groei
Die groei van 'n organisme is spesie-georiënteerd en word erflik bepaal. Dit Iyk soms of sommige plante onbepaald aan hou groei, maar elke organisme bereik gewoonlik 'n maksimumgrootte.
Plante groei nie net as gevolg van selvermeerdering nie, maar ook vanweë selvergroting. Die opname van water in die selvakuool bring mee dat die sel baie opswel en dit verklaar die merkbare groei van byvoorbeeld onkruid ná 'n reënbui. In plante vind egter seldeling gewoonlik net in afsonderlike weefsel aan die toppunt van die stingel of die wortel plaas.
Hoewel dierlike selle ook eers ná seldeling hul normale volume kan bereik, is daar hier geen ware selvergroting soos in die geval van plante nie omdat die dierlike sel geen vakuool het en dus geen water kan opneem nie. By diere vind groei wel op alle plekke in die liggaam plaas.
Die groei van kinders word deesdae met behulp van groeikurwes waargeneem. Elke moontlike afwyking van die normale groeipatroon kan dus vinnig opgespoor word. Die vernaamste bepalers van groei is die groeihormone, die skildklierhormone en geslagshormone. Groei-afwykings is dikwels te wyte aan hormonale faktore, hoewel erflike en chromosomale invloede, wanvoeding en siekte ook 'n rol kan speel.
Plante
As die groei van plante met dié van diere vergelyk word, word bemerk dat die dier ná sy jeug ophou groei. Die volwasse dier het 'n bepaalde maksimumgrootte. Plante groei egter elke seisoen verder, dikwels eeue lank, en kan geweldig groot word. Een indrukwekkende voorbeeld is die reuse-mammoetboom (Sequoia gigantea) in Kalifornië. Tropiese liane word nooit baie dik nie, maar kan meer as 120 m hoog word.
Groeiwyses
Selgroei kan plaasvind deurdat die protoplasma vermeerder. Vir hierdie doel word stowwe soos eiwitte en vette voortdurend in die sel vervaardig. Sodra die selle volgroei is, verloor hulle gewoonlik die vermoë om te deel en neem dan 'n bepaalde vorm en funksie aan. By diere en verskeie laer plante is plasmagroei die enigste moontlike vorm van selgroei. Hoër plante kan boon op deur selvergroting groei. Wanneer die plasmagroei voltooi is, kan die sel deur wateropname in die vakuool en groot blaas wat met water en opgeloste soute gevul is geweldig in grootte toeneem. Die selwand groei saam deur die vorming van nuwe materiaal. Selvergroting vind gewoonlik in 'n lengterigting pi aas; daarom word hierdie soort groei gewoonlik strekkingsgroei genoem. Die voordeel van hierdie groeiwyse is dat dit baie min materiaal en energie vereis. Die volume van die sel en die grootte van alle organe neem slegs toe as gevolg van die opneem van water. Die merkbare groei van onkruid ná 'n reënbui is 'n goeie voorbeeld van hierdie groeiwyse.
Meristeme
Die ontkieming van 'n saadjie is gewoonlik die begin van die plant se sigbare groei. Die jong kiemplantjie leef aanvanklik van die reserwevoedsel wat in die saadlobbe geberg word, maar sodra die blare verskyn, kan die jong plantjie sy eie organiese stowwe begin opbou.
Reeds in 'n baie vroeë stadium van die plantjie se embrionale ontwikkeling kan twee seltipes onderskei word. Sommige selle verloor hul vermoë om te deel, terwyl ander selle aan hou deel. Hierdie seldelings en die daaropvolgende vergroting van die selle is beperk tot 'n klein streek, die meristeem. Ook by volwasse plante vind groei slegs in die meristeem plaas. Die embrionale meristeme (primêre meristeem) behou dwarsdeur die plant se lewe die vermoë om te deel. Die selle wat só gevorm word, is die primêre weefsel van die plant en vervul 'n spesifieke funksie. Ouer en dooie selle word ook uit die meristeem vervang.
As die weefsel van selle wat reeds gedifferensieer het, byvoorbeeld ná beskadiging, weer begin deel, word van die vorming van 'n sekondêre meristeem gepraat. Die weefsel wat só gevorm word, word sekondêre weefsel genoem. 'n Voorbeeld van sekondêre weefsel is kambium wat in die stingel gevorm word as 'n voortsetting van die kambium wat reeds in die vat bundels is. As volgroeide weefsel beskadig word, ontstaan (sekondêre) selweefsel wat die wond sluit (wondmeristeem).
Die groei van wortels en stingels
Die vorming van die wortels, stingels en blare van 'n plant word deur die primêre meristeme behartig. Die eerste 3 cm van die stingelgroeipunt bevat verskillende delingstreke wat feitlik al die selmateriaal verskaf. Die apikale (top-) meristeem vorm aan weerskante van die stingelgroeipunt klein heuweltjies met delende selle: die aanleg van die blare (blaarprimordiums).
Bokant die apikale meristeem lê die laterale meristeem, waaruit sytakke en blomme ontwikkel. Gewoonlik word die laterale meristeem eers aktief nadat die stingelpunt afgesny is. Die apikale meristeem oorheers die laterale meristeem (apikale dominansie). Net onder die apikale meristeem lê die subapikale meristeem. Die selle wat hier gevorm word, rek en bring mee dat die stingel sigbaar groei. As die subapikale meristeem ontbreek sal net blare gevorm word en geen stingel nie. In so 'n geval ontstaan 'n wortelroset, soos in die geval van die weeblaar (genus Plantago).
Die stingel van die meeste tweesaadlobbige plante groei net aan die punt. Baie eensaadlobbige plante soos grasse het 'n stingel wat uit knope en litte opgebou is. Elke lit groei uit sy eie meristeem, wat net bokant die stingelknoop geleë is. Hierdie meristeem word die interkalêre meristeem genoem.
By die wortel vind die groei uit die enigste aanwesige meristeem, naamlik die apikale meristeem, plaas. Net agter hierdie delingstreek lê die sogenaamde rekstreek. Sywortels word nie soos systingels by die groeipunt gevorm nie, maar ontwikkel uit sekondêre meristeme wat later gevorm word.
Die bepalers van groei
Die groei van 'n plant is van verskeie faktore afhanklik. Uitwendige faktore soos lig, water en voedsel speel 'n belangrike rol. Die temperatuur bepaal grootliks die groeitempo. By 'n gebrek aan lig word die stingels abnormaallank terwyl die vorming van blare grootliks gestrem word. Naas omgewingsinvloede het planthormone (groeistowwe) ook 'n bepalende invloed op die groei van die plant.
Diere
By die meeste dierespesies gaan groei met verandering en ontwikkeling gepaard. Pasgebore diere Iyk dikwels glad nie, of baie min, soos hul ouers. Hierdie verskynsel is veral opvallend by spesies wat 'n deel van hul lewens in 'n larwestadium verkeer en daarna 'n gedaantewisseling ondergaan. Selfs in minder uiterste gevalIe is groei selde slegs 'n geval van groter word. Die verskillende liggaamsdele groei dikwels nie in dieselfde tempo nie. 'n Vulletjie, byvoorbeeld, Iyk uiterlik soos 'n perd, maar sy bene en kop is in verhouding tot die res van sy liggaam langer en kleiner. Dit is eers in die proses van groei dat die proporsies verander en die dier 'n volwasse vorm aanneem.
Benewens die erflike eienskappe bepaal die voedselinname (vitamiene, hormone, boustowwe) en waarskynlik ook omgewingsfaktore in groot mate die groei. 'n Tekort aan 'n bepaalde voedingstof of 'n patologiese afwyking kan die groei van 'n spesifieke orgaan vertraag of selfs heeltemal agterweë laat bly. So veroorsaak 'n tekort aan vitamien D byvoorbeeld ragitis, wat gekenmerk word deur 'n swak en misvormde skelet (sogenaamde X- en O-bene). 'n Gebrek aan fosfor, kalk en ander vitamiene kan ook die normale ontwikkeling van die skedelgebeentes belemmer.
Ongewerwelde diere
In teenstelling met jong werweldiere, wat geleidelik groter word, sal 'n jong kreef byvoorbeeld tussen twee vervellings skaars groei, selfs nie eens as daar genoeg kos beskikbaar is nie. Wanneer die dier vervel en die chitienagtige pantser afgegooi word, groei hy opmerklik. ’n Nuwe, harde pantser word egter gevorm en verdere groei kan dan eers weer ná die volgende vervelling plaasvind.
Die groeiproses van insektelarwes verloop op dieselfde wyse. Die ruspe (vlinderlarwe) neem 'n groot hoeveelheid kos in en vervel 'n hele paar keer. Daarna verander dit in 'n papie en uit die papie verskyn die volwasse insek naamlik die skoenlapper. Die skoenlapper groei nie verder nie, maar speel 'n belangrike rol in die voortplantingsproses.
Didelta
Didelta is 'n genus van blomdraende plante wat behoort tot die familie Asteraceae.
Groei
Ongewerwelde diere
Baie diere wat in die see lewe, gaan deur verskeie larwestadiums sonder dat enige noemenswaardige groei plaasvind. Uiteindelik sal die larwe van byvoorbeeld 'n mossel of 'n seester na die seebodem sink en daar tot 'n klein weergawe van die volwasse dier ontwikkel. Die dier groei daarna tot die volwasse grootte.
Werweldiere
Daar is ook sekere spesies werweldiere (sommige amfibieë) wat 'n deel van hul bestaan as larwes deurbring. Paddalarwes (paddavissies) broei in die water uit, uit eiers, lewe gedurende hul ontwikkeling tot volwassenheid van plante en ondergaan in hul larwe stadium geweldige veranderings. Die dier kry pote, die larwestert verdwyn en inwendig is daar ook ingrypende veranderings. Die larwe ontwikkel byvoorbeeld longe en die derm word gewysig van 'n orgaan wat plantaardige voedsel verteer tot 'n volwasse paddaderm wat aangepas is om dierlike voedsel te verteer.
Didelta
Spesies
Die genus het twee spesies wat tot die genus hoort:
Groei
Werweldiere
Navorsers het vasgestel dat die gedaantewisseling deur hormone beheer word. By larwes van paddas en salamanders wat met skildklier gevoer is sodat hulle meer skildklierhormoon ingekry het, het die gedaantewisseling baie vinniger verloop maar die paddatjies en salamanders wat ontstaan het, was baie klein. Wanneer die larwes egter met 'n ander hormoonklier, die timusklier gevoer is, het hulle geen gedaantewisseling ondergaan nie en buitengewone groot larwes het ontwikkel. In die geval van sommige amfibiese spesies (die axolotl) is die handhawing van die larwestadium 'n spontane reaksie – 'n verskynsel wat neotenie genoem word. Benewens die hormoonreëling is die temperatuur ook belangrik vir die verloop van die gedaantewisseling. By soogdiere word twee groeifases onderskei: die fase voor geboorte (prenatale fase) en daarna. Die groei binne die baarmoeder word deur 'n hele aantal faktore beïnvloed. Nie net erflike eienskappe nie, maar ook die voeding van die moeder, haar algemene toestand, die grootte van die plasenta en die aantal kleintjies speel 'n belangrike rol. Die jong hondjies uit 'n werpsel van 4 kleintjies is gemiddeld swaarder as die hondjies van dieselfde ras wat uit 'n werpsel van 8 kom. Die voeding van die embrio word deur die plasenta beheer. As die plasenta baie klein is, sal minder voedsel aan die embrio verskaf word en die groei sal as gevolg hiervan gestrem word teenoor dié van 'n embrio wat deur 'n groter plasenta gevoed word. Daar is 'n duidelike verhouding tussen die plasentale massa en die massa van 'n kleintjie (of kleintjies) by geboorte. Dit is by baie soogdiere en by die mens die geval.
Die groei ná geboorte is by die meeste diere aanvanklik stadig. Dikwels is daar 'n verlies aan massa vanweë die kleintjie se aanpassing by sy nuwe omstandighede ná die geboorte. Daarna tree 'n groeiversnelling in wat weer gevolg word deur 'n vertraging van groei. Uiteindelik kom die groeiproses heeltemal tot stilstand en die individu bereik volwassenheid. Hierdie groeifases toon kenmerkende S-vormige groeigrafiek.
Die mens
Die groei en ontwikkeling van die mens is dinamiese prosesse wat sonder onderbreking aanhou vanaf bevrugting tot en met volwassenheid. Die groei sowel as die ontwikkeling vind plaas in 'n bepaalde volgorde wat by die meeste individue min of meer dieselfde is. Normale kinders van dieselfde ouderdom toon egter duidelike verskille omdat erflikheid sowel as omgewingsfaktore die groei beïnvloed.
Die menslike liggaam en die onderskeie weefsels en organe het kenmerkende groeipatrone wat by alle individue wesenlik dieselfde is. In baie organe hou groei verband met 'n vermeerdering van die aantal selle, ook met 'n toename in selgrootte en dikwels met toenemende seldifferensiasie. Groei gaan gepaard met anatomiese sowel as chemiese veranderings in die liggaam. Dit is sonder meer duidelik dat kinders nie bloot miniatuuruitgawes van volwassenes is nie.
Myrmekioderma niveum
Myrmekioderma niveum is 'n sponsspesie in die taksonomiese indeling van die Demospongiae (gewone sponse). Die liggaam van die spons bestaan uit kieselnaalde en sponginevesels en is in staat om baie water op te neem.
Groei
Die mens
Die hoeveelheid been in die liggaam vermeerder en as gevolg hiervan ook die hoeveelheid kalsium en fosfaat. Die hoeveelheid vloeistof wat in die liggaam buite die selle aanwesig is (ekstrasellulêre vloeistof), neem in verhouding af, maar vermeerder vanselfsprekend in absolute terme. Die selvolume vermeerder en met die toename in ouderdom sal die persentasie droë stof in die liggaam ook toeneem.
Nie alle dele van die organisme groei ewe vinnig nie. Die kop groei die stadigste en die bene die vinnigste. So word die liggaamsverhoudinge geleidelik verander. Sommige organe groei aanvanklik vinnig en word daarna weer kleiner. 'n Voorbeeld hiervan is die timusklier.
Myrmekioderma niveum
Die spons behoort tot die genus Myrmekioderma en tot die familie Heteroxyidae. Die wetenskaplike naam van die spesie is die eerste keer geldig gepubliseer in 1911 deur Row.
Alex Newell
Alex Newell (gebore 20 Augustus 1992) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente Geography Club (2013) en Super Novas (2016), en in die televisiereekse Glee (2009) en Vinyl (2016).
Groei
Die mens
Die senuweestelsel bereik reeds op tweejarige leeftyd 50% van sy uiteindelike omvang en op sesjarige ouderdom reeds 90 %. Op tienjarige ouderdom is die sentrale senuweestelsel feitlik volkome volwasse. Die geslagsorgane bly tot op die ouderdom van ongeveer 12 jaar klein (ongeveer 10%) en groei dan baie vinnig tot hul volwasse grootte. Die groei van die skedel is bykans dieselfde as dié van die senuweestelsel.
Die liggaam, die skelet, die longe, die spysverteringskanaal en die bloedvolume groei is in die eerste lewensjare baie vinnig, maar die groeiproses word daarna stadiger. Tussen die ouderdom van 6 en 8 jaar is daar weer 'n effen se versnelling, wat dan afneem en in die puberteit skielik weer vinnig toeneem.
Faktore wat groei beïnvloed
Die groeiproses word deur verskillende hormone beïnvloed. Die belangrikste is die groeihormoon (somatotrofien: STH), wat deur die hipofise vervaardig word. Selfs ná puberteit, wanneer die lengtegroei tot stilstand gekom het, word groeihormone nog geproduseer. 'n Tekort aan die groeihormoon sal meebring dat die lengtegroei ná die eerste lewensjaar baie stadig sal wees. Normale groei is net moontlik as die skildklier goed funksioneer. 'n Tekort aan skildklierhormoon vertraag groei. Die manlike geslagshormone is ook van belang. Hierdie hormone word aanvanklik in die byniere vervaardig maar later in die testes – by die vrou in die eierstokke. Dié hormone bevorder lengtegroei in groot mate.
Daar is nie net talle individuele verskille in die groeipatroon nie, maar ook 'n baie geleidelike algemene verandering. In die afgelope eeu is hierdie merkwaardige verandering in die groeipatroon van kinders in talle lande waargeneem. Kinders groei deesdae baie vinniger van geboorte tot puberteit as in die verlede. Die puberteitsontwikkeling is ook baie vroeër, lengtegroei word vroeër voltooi en die gemiddelde lengte van volwassenes neem geleidelik toe. Die versnelde liggaamlike rypwording gaan egter nie met 'n vroeër geestelike rypheid gepaard nie. Die presiese oorsake van hierdie veranderde groeipatroon is nog nie bo alle twyfel vasgestel nie. Dit is egter seker dat die verbeterde sosiale omstandighede en die afname in siektes en ondervoeding, veral in die suigelingstadium, 'n belangrike rol hierin speel.
Beoordeling van die groei
Elke kind het sy eie groeitempo, maar alle kinders gaan deur dieselfde stadiums op pad na volwassenheid. Daarom is dit belangrik om gereeld kinders se toename in lengte en massa na te gaan en dit met die groeigrafiek te vergelyk. Met 'n normale groeitempo sal die massa by geboorte ná 4 tot 5 maande verdubbel. Die massa van 'n baba wat tussen 12 en 15 maande oud is, is omtrent 3 maal soveel as die massa by geboorte. Gewoonlik is die geboortemassa tussen 3 en 4 kg en styg dit geleidelik in die eerste 6 maande met ongeveer 150 g per week.
Silas Ali Agara
Silas Ali Agara (gebore 1 Januarie 1973) is 'n Nigeriese politikus, sportentoesias en die huidige adjunk-goewerneur van Nasarawa Staat.
Groei
Beoordeling van die groei
'n Normale baba groei dus baie reëlmatig in die eerste lewensjaar.
Silas Ali Agara
Hy het voorheen gedien as die Spesiale Adviseur vir Sport aan die Nasarawa Staat Goewerneur, en is aangekondig as die running mate vir Umaru Tanko Al-Makura in 2015.
Groei
Beoordeling van die groei
Op kleuterleeftyd is die groei stadiger en minder konstant as in die eerste lewensjaar.
Veerle Wouters
Veerle Wouters (gebore 2 Junie 1974 in Hasselt) is 'n Belgiese politikus, voorheen verbind tot die N-VA. Sy is verkies as 'n lid van die Belgiese Kamer van Verteenwoordigers in 2010.
Aasvoëlberg, Oos-Kaap
In die 18de eeu het die berg bekendgestaan as De Qua, wat 'n vermenging van Nederlands en 'n Khoikhoi-taal is en Die Aasvoël beteken.
Groei
Beoordeling van die groei
Die kind moet nie net op grond van sy liggaamsmate beoordeel word nie, maar ook op grond van die groeitempo, die onderlinge verhoudinge en die graad van ontwikkeling in vergelyking met die ouderdom. Laasgenoemde kan vasgestel word deur na die ontwikkeling van die skelet en die tande te kyk. Met behulp van 'n X-straalfoto van die skelet kan die skeletleeftyd bepaal word, dit wil sê in watter mate die ontwikkeling van die skelet met dié van 'n bepaalde ouderdom ooreenkom. Die skelet van die regterpols word as standaard gebruik. Indien die ontwikkeling van die tande as maatstaf geneem word, moet daarop gelet word dat die tande wel op verskillende tye uitkom, maar dat 8 tande (snytande bo en onder) eerste vorm. Die melktande is ná ± 24 tot 30 maande volledig. Die wissel van tande begin gewoonlik tussen 5 en 7 jaar.
Groei-afwykings
Groei-afwykings by die mens kan die hele liggaam of 'n spesifieke deel van die liggaam raak. Die sogenaamde lokale groei-afwykings kan aangebore of verworwe wees. Voorbeelde hiervan is 'n haaslip, gesplete verhemelte, hartafwykings en een of meer buitengewoon groot vingers. In sommige gevalle is die een helfte van die liggaam groter as die ander. Talie plaaslike groeiafwykings berus op aangebore misvormdheid, wat die groei van die misvormde liggaamsdeel abnormaal laat verloop.
Erflike en chromosoominvloede
Erflike eienskappe het die vernaamste invloed op groei en die uiteindelike groeiresultaat. In sommige families is daar groter en langer mense as in ander families. Mense uit Skandinawië is in die algemeen langer as mense uit die Middellandse See-gebied. Hierdie is 'n normale variasie. Konstitusionele dwerggroei (primordiale dwerggroei) is egter geen normale variasie nie. Mense met hierdie groepafwyking is reeds by geboorte abnormaal klein en bly hulle hele lewe lank klein. Hulle is andersins normaal en geslagtelike rypwording geskied ook normaal.
In sommige gevalle kan 'n groepafwyking met 'n abnormaliteit van die geslagschromosome verband hou, soos in die geval van Turner se sindroom (XO) en Klinefelter se sindroom (XXY). Mense met Turner se sindroom bly klein (130- 150 cm) en kan ook verskeie plaaslike groepafwykings hê (soos 'n kort, dik nek en kort vingers). In die geval van Klinefelter se sindroom is die liggaam gewoonlik langer (180-200 cm).
'n Algemener afwyking is die sogenaamde achondroplasie. Die lengtegroei van die lang bene verminder, terwyl die skedel en die romp redelik normaal ontwikkel. Dit bring mee dat die liggaamsverhoudings ernstig versteur word. Mense wat achondroplasie het, het 'n normale intelligensie. Die oorsake van achondroplasie is nog nie met sekerheid vasgestel nie, maar erflikheid speel beslis 'n rol.
Metaboliese afwykings
Hormonale en metaboliese afwykings kan 'n diepgaande invloed op groei en ontwikkeling uitoefen. Die uitermatige afskeiding van groeihormone (somatotrofien) in die jeug kan tot reusegroei (gigantisme) lei. As 'n oormatige hoeveelheid groeihormoon op 'n ouer leeftyd afgeskei word, ontstaan akromegalie. Hierdie siekte word gekenmerk deur die oormatige groei van die distale gedeeltes van die ledemate, soos die neus, ore, ken, hande en voete. Die oortollige afskeiding van die groeihormoon word deur 'n goedaardige tumor van die hipofise veroorsaak.
By reusegroei is nie net die liggaam langer nie, maar ook al die inwendige organe groter as normaal. Die spiere kan egter vertraagde ontwikkeling toon, wat daartoe lei dat die spierkrag van hierdie reuse dikwels nie so groot is as wat 'n mens sou verwag nie.
'n Tekort aan die groeihormoon lei tot dwerggroei (nanisme). Die liggaamsverhoudinge is gewoonlik normaal, maar die pasiënt groei nie. Die gesig behou sy kinderlike trekke en mans ontwikkel geen baard nie. Die geestelike ontwikkeling is in die algemeen normaal, maar geslagsrypwording is dikwels vertraag. Die dwerge kan tydens hul jeug met die menslike groeihormoon behandel word sodat hulle normaal kan groei en ontwikkel.
Die skildklier kan ook ooraktief wees (hipertiroïdisme) of te min hormone afskei (hipotireose). Hipertiroïdisme kom baie min op 'n vroeë ouderdom voor. Dit lei tot versnelde lengtegroei en skeletrypwording, maar die deursny van die tande kan vertraag word. In die geval van hipotireose, veral as die skildklier heeltemal afwesig is, ontstaan kretinisme. 'n Kretin is 'n dwerg met kenmerkende eienskappe (breë neus, dik lippe en dik, growwe vel). Die liggaamsverhoudings bly ná geboorte onveranderd en die lengtegroei (veral van die bene) is baie vertraag. Kretins het dikwels 'n lae intelligensie en hulle spraak is ook swak ontwikkeld. Die vroeë toediening van skildklierhormone kan in dié geval normale ontwikkeling moontlik maak. Die ouderdom waarop die hormone hul invloed op die groei en ontwikkeling uitoefen, is van die grootste belang. Die gevolge van 'n skildklierhormoontekort is die ergste wanneer die tekort al by geboorte bestaan.
Ondervoeding en siekte
Om normaal te kan groei en ontwikkel, het die liggaam die korrekte voeding vir sy behoeftes nodig. Die woord ondervoeding beteken nie net 'n tekort aan kalorieë nie, maar ook 'n tekort aan die noodsaaklike voedingstowwe, soos onder meer minerale en vitamiene. Dié groeiagterstand kan ingehaal word sodra die voeding normaal is. Dit hang natuurlik af van die duur van ondervoeding. Nie alle organe word ewe veel deur 'n voedseltekort benadeel nie: die sagte weefsel (vet en spiere) word byvoorbeeld meer vertraag as die beenweefsel. Die chemiese verhoudinge in die liggaam verander ook in die geval van ondervoeding. Langdurige siekte in die vroeë jare het dieselfde uitwerking op die groeiproses as ondervoeding. Veral chroniese en aanhoudende infeksies en siektes van die hart en niere kan groei beïnvloed.
Aascoe
Aascoe is 'n plekkie in die Oos-Kaap, Suid-Afrika, sowat 10 km oossuidoos van Kirkwood en noord van die Sondagsrivier. Die naam is reeds in 1778 opgeteken en wel as Aas 'coe en Aas 'cou. Dit kom uit 'n Khoikhoi-taal en beteken blykbaar "geelhoutboom". Die plaas Geelhouteboom, waarop die plekke geleë is, is dus 'n Nederlandse vertaling van die Khoikhoi-woord Aascoe.
Resolution-klas duikboot
Die Resolution-klasduikboot is die eerste klas van kernaangedrewe ballistiese missielduikbote van die Britse Vloot. Daar is vier duikbote in die klas gebou en hulle was toegerus met Polarismissiele. Die aanvanklike bestelling was vir vyf, maar dit is na vier verminder deur die Arbeiderregering wat in 1964 in Brittanje aan bewind gekom het.
Agtergrond
Die Resolution-klas was 'n waterskeidingsklas, hulle is beskou as die ekwivalent van 'n slagskip en derhalwe is hulle genoem na die bekendste slagskepe van die Britse Vloot: Resolution, Repulse, Renown en Revenge.
Hul verskyning het ook finaal Brittanje se status as 'n kernmoondheid bevestig aangesien elkeen van die duikbote 16 Polaris A3-missiele gedra het. Die boeg en agterstewe van elke duikboot is in Engeland vervaardig en dan aanmekaargesit met die middelste gedeelte wat die missiele dra wat in Amerika ontwerp is. Die Polarismissiel is 9,4 m lank en kan teikens 4 630 km ver tref.
Die HMS Resolution is in 1967 in diens gestel en was vir 'n jaar in opleiding terwyl toetse gedoen is voor hy vertrek het na Kaap Kennedy om 'n Polarismissiel af te vuur as deel van die toetse. Eers vyf maande later in Junie 1968 het hy sy eerste operasionele patrollie gedoen. Dit het 'n tydperk van 28 jaar ingelui waartydens die Resolution-klasduikbote op patrollie was.
Die Daily Telegraph het soos volg berig: The Resolutioin in making her first dive of her patrol into the water of a troubled world, will be taking out on behalf of the nation the best insurance policy it has ever had.
Die Resolution-klasduikbote het baie soos die Amerikaanse Los Angeles-klas duikboot gelyk in voorkoms en grootte. Die enigste wesenlike verskil is dat die waterpanele by die Britse duikbote aan die boeg geheg is en nie aan die toring nie.