cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леик-Плесид 1980
thumb|right|200px| Леик-Плесид 1980 (1980 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1980) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Леик-Плесид 1932
thumb|right|200px| Леик-Плесид 1932 (1932 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1932) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Аабҭра
Аабҭра́ — ааԥынти ҭагалани аԥсаса хьчаҩцәа раанкыларҭа.
Ҷубурхьынџь
Ҷубурхьынџь. Гал араион.
Аҩаша
Аҩа́ша — амчыбжь амш Ашәахьеи Ахашеи рыбжьара.
Сковорода, Ҳриҳори Савва-иԥа
thumb|200px Ҳриҳори (Григори) Савва-иԥа Сковорода (Григорій Савич Сковорода, Григорий Саввич Сковорода; 3, Чорнухы — 9, Иванивка) — украин афилософи, апоети, апедагоги, арккаҩи.
Ахәаша
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Амчыбжь амшқәа
Ԥхынҷкәынмза
Ԥхынҷкәынмза́, Ԥхынҷкәы́н, Дека́бр — жәаҩатәи ашықәс мза Иулиани Григориани рамзар аҟны.
Ааглыхҩы
Ааглыхҩы —
Аҟәа араион
Аланхо
Араион иаланхо –.
Бутан
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа
Ахаша
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Амчыбжь амшқәа
Аамин
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Адин
Париж 1924
Акатегориа:Олимпиада
Барселона (ашьапылампылтә клуб)
5 аре шуркынмонэ валтӥсь тренерез 2021 «Барселона» командалэн капитанэз луэ учыр пусъемын Хави, тренировать каро катарский вазь со «Аль-Садда».
Мысра (ақыҭа)
Мысра (მიუსერა). Гәдоуҭа араион.
Аага
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аекономика
Ааҵрахәшә
Ахьарԥшқәа
а
Аамҭа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аамҭа Акатегориа:Афизикатә дурақәа
Гәдоуҭа араион
Ақалақьқәа
Ақыҭақәа:
Гьечрыԥшь
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа Акатегориа:Гагра араион ақыҭақәа
Ааԥҭыԥ
Ааԥҭы́ԥ —
Аасхы
Аасхы (Tageta subalpina) — ҵиаа
Британиаду
Агеографиа
Ари атәыла Британиатәи адгьылбжьахақәа рҿы иҟоуп.
Қырҭтәыла абираҟ
Анџьелино Дульчери иaԥиҵaз aҳәaaқәa рыхсaaлaҿ - портулaн aҿы (1339 ш.), Фрaнческо ди Лaпоччои Доменико ди Бонинсеньеи aмшынтә рыхсaaлaҿ (1367 ш.), Сидер aмшынтә ихсaaлaҿ (1565 ш.) Қырҭтәыла aтерриториa aбри aбирaҟ aлa иaзгәaҭaн.
Хәажәкырамза 13
Хәажәкырамза́ 13 (Хәажәкырамза́ жәа́ха), Ма́рт 13, Хәажәкы́ра 13 — григориантәи амзар 72 тәи амш (73 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 293 мшы.
Ԥсҳәы
Ԥсҳәы (ფსხუ) — Аԥсны ашьхатә қыҭа Аҟәа араион аҿы.
Пицунда
Аҭыԥқәа
Пицунда иаҵанакуа аҭыԥқәа:
Лос-Анџьелес
Лос-Анџьелес (Los Angeles) — ақалақь Америка Еиду Аштатқәа ахь. Иаланхо.
Апатырқал
thumb|250px|Апатырқал
Хәажәкырамза 18
Хәажәкырамза́ 18 (Хәажәкырамза́ жәа́а), Ма́рт 18, Хәажәкы́ра 18 — григориантәи амзар 77 тәи амш (78 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 288 мшы.
Абадырбӷьы
Ахьарԥшқәа
б
Абгарлымҳа
Ахьарԥшқәа
б
Аԥсыӡ
thumb|250px|Аԥсыӡ thumb|250px|Аԥсыӡқәа Аԥсы́ӡ (Pisces) — аӡыԥстәықәа рхыкласс, инҳоит аӡҵааҿеи аӡымҵааҿеи. Иахьатәи аԥсыӡқәа рыура 7,9 мм акнытә (Paedocypris progenetica) 13,7 м аҟынӡа (акиттәи акула) иаҟаруп.
Аботаникатә баҳча
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аботаникатә баҳчақәа
Апҟаз
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Ахамелеонқәа
Аԥштәы ԥсахра
Идыруп ахамелеон Иралсны аԥштәы заԥсахуа атәы. Аԥштәы заԥсахуеит ахамелеон? Ма ианбаԥсахуа аԥштәы? Ахамелеон ианшәо, даараӡа ирласны аԥштәы аԥсахуеит. Уи ашәарҭа ианҭагылоугьы аԥштәы аԥсахуеит, ус ала иаҭахуп аӷа аҟнытә аҽыҵәахра. Ахамелеонқәа рыԥштәы рыԥсахуеит амла ианакуа ма аӡы ржәыр анырҭаху. Ахамелеон иангәаауа, уи аԥштәы аԥсахуеит! Шаҟа игәаауа аҟра убрысҟак ацәа аԥштәы еиҳа ишкәакәахоит.
Абаклаџьан
thumb|250px|Абаклаџьан Абаклаџьа́н, Абаклажан (Solanum melongena) — захьӡу ауҭраҭых ҵиаагьы аҟәымқәа рҭаацәара иаҵанакуеит. Уи аџьынџьдгьыл ахьыҟоу Индиа ауп. Уаантәи инанагеит Китаитәылаҟа 3000 шықәса уажәы аԥхьа. Европаҟа иаанагеижьҭеи рацәак шымҵуагьы уи хархәара ӷәӷәа аиуит ажәларқәа рыфатә хкқәа рыҟаҵараҿы. Уи иҿало ашәыр ажьы таатоуп, иахоу ацәа еиҳа икьакьоуп. Ԥшшәахәыла абаклажан иҟоуп еиқәаҵәоу, иҩежьу, ишкәакәоу, цәаҳәа- цәаҳәа изылдоу уб. иҵ. Ашәыр ажьы атаатара иагәылоуп ажәлақәа рацәаны. Иҿиоит абаклажан жәлала, аиҭаҳатә рхи- аны еиҭарҳауеит иазырхиоу аҭыԥаҿы, бзиа иабоит аԥхарра. Акартоши абаклажани рбыӷьқәа ирызгагоуп колорадатәи абжқәа. Урҭ абжқәа хәышәла рнырҵәара анаҩсгьы иалшо- ит напыла рыҟәшәара. Аус злоу аҿиаха рымҭакәа ианаамҭоу иҟәшәаны рнырҵәара ауп. Абаклажан ишаӡоу ирфаӡом. Уи рӡуеит, иржәуеит, идырҵәуеит, аӡынхәы ҳәа иадыркуеит.
Аҟәым еиԥшу ҳаскьын ҵиаауп аҭаҭын фҩыхаа (душистый табак). Уи аԥшӡаразы апаркқәа рҿы еиҭарҳауа аҵиаақәа ире- иуоуп.
Тҟәарчал
Тҟәарчал (Ткварчели, ტყვარჩელი) — Аԥсны иҟоу ақалақь ( инаркны). Тҟәарчал араион агәы. Ишьҭоуп aӡиaс Гaлыӡгa aҩхaa aҟын.
Аацы
Аҳабла
5 :
Акартош
thumb|250px|Акартошқәа Акарто́ш, Акарто́фель (Solanum tuberosum) — акәымкәа рҭаацәараҿы иалоу аҵиаақәа зегьы раасҭа ауаа еицырдыруа ҵиаауп.
Бзыԥтәи абаа
Азхьарԥшқәа
ბზიფის ციხე
Амжәықәхәа
thumb|150px|Амжәықәхәа Амжәықәхәа (აგარაკი). Гәдоуҭа араион.
Абара'
Акатегориа:Гәдоуҭа араион ақыҭақәа
Абыҭә (аҵиаа)
Ахьарԥшқәа
б
Бармышь
Абара'
Акатегориа:Гәдоуҭа араион ақыҭақәа
Кубер-Педи
Кубер-Педи (Coober Pedy) – Австралиатәи ақалақь Аладатәи Австралиа аштат аҿы.
Ҵәыџьба, Шьалуа Леуарсан-иԥа
Абиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1930 шықәса инаркны.
Кепанда
Акатегориа:Австралиа ақалақьқәа
Аваԥҟа
Аваԥҟа́ (Inula grandiflora) — ҵиаа.
Ажь
thumb|250px|Ажь А́жь (Vitis)
Сортқәа
thumb|left|250px|Ажьыргәыц
Агәыхьхәшә
Ахьарԥшқәа
гә
Абақьмаз
Абақьма́з (аҭырқ. pekmez, bekmez)
Арифметика
Акатегориа:Аматематика
Апалиндром
Апалиндром (ажә.бырз. πάλιν - "шьҭахҟа", ажәа.бырз. δρóμος - "аныҟәара") - ҩхырхартак еиԥшны уаԥхьартә иҟоу арыцхә, анбанеицааира, ажәа ма атекст оуп. Иаҳҳәап арыцхә 404; ажәеи "аркра" аԥсуа бызшәаҿы, финтәи ажәеи "saippuakivikauppias" (асапынтиҩы) - адунеиаҿ зегь реиҳа ихәхәоу ажәа - палиндром, атекст "Ари - Ина, ани - Ира" убас егьырҭгьы.
Аӡкаҳа Адауы
Гигант аӡхыҽҽа (Адау аӡхыҽҽа) — Аԥсны иуԥылоит, 100 метрак аҳаракыра ыҟоуп. Ақалақь Тҟәарчал иаҵанакуеит, ақыҭа Аҟармара азааигәара.
Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа
Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба (Мушни Лаврентьевич Хашба (Ахашба); 6, Ԥақәашь, Очамчыра араион — 9, Аҟәа) — аԥсуа апоет.
Наполеон Бонапарт
мини|Наполеон Бонапарт Наполеон I. Бонапарт (Napulione Buonaparte, Napoleone Buonaparte, Napoléon Bonaparte 15, Аиаччо, Корсика — 5, Лонгвуд, Ацқьа Елена лыдгьылбжьаха) — Франциа аимператор.
Мҵара
Аҳабла
6 :
Аӷьар
300px|мини|Аӷьар мини|Аӷьар Аӷьар (Acer pseudoplatanus) — ҵиаа.
Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа
Абиографиа
Диит 1886 шықәса рашәарамза 18 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион. Дҭадырхеит 1937 шықәсазы.
Аԥсныҟа даныхынҳә иара абри ашықәс инаркны, ҩаԥхьа Кәтолтәи алагарҭатә школ аҿы аусура далагеит: рҵаҩыс, ашкол ахылаԥшҩыс.
Уаиалла
Уаиалла (Whyalla) – Австралиатәи ақалақь Аладатәи Австралиа аштат аҿы. Анкьа ари ақалақь иахьӡан Ҳаммок-Ҳилл (Hummocks Hill, 1916 ш. рҟынӡа).
Адырӷыӷ
Ахьарԥшқәа
д
Адырӡы
thumb|300px|Адырӡы Адырӡы́ (Rumex obtusifolius) — ҵиаа
Диоген Синоптәи
Ибиографиа
Акатегориа:Афилософцәа Акатегориа:Ҳ. ҟ. 412 шықәсазы ииз Акатегориа:Ҳ. ҟ. 323 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Рашәарамза 10 рзы иԥсыз
Аԥсуа алитература
Ешақуақәа
1930 шықәса
1956 шықәса
1959 шықәса
1971 шықәса
XXI ашәышықәса
2000 шықәса
2006 шықәса
2007 шықәса
2008 шықәса
2009 шықәса
Адәхаха
thumb|300px|Адәхаха Адәха́ха (Capsélla) — ҵиаа
Ахьарԥшқәа
дә
Атрамваи
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Атрамваи
Гәдаа
Абара'
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Иамаика
Иамаика (Jamaica, Jumieka) — Аҩада-Америкатәи адгьылбжьахатә тәыла Карибтәи амшын аҿы.
Бырзентәыла
Аҵанакы –.
Адәырӷыц
thumb|300px|Адәырӷыц Адәырӷы́ц (Sónchus oleráceus) — ҵиаа
Афон Ҿыцтәи абаа
Афон Ҿыцтәи абаа (ახალი ათონის ციხე) — Аԥсны Афон Ҿыц ақалақь аҿы иҟоу абаа. Абаа иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Абаа аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Адәыҳампал
thumb|300px|Адәыҳампал Адәы́ҳампал (Atriplex patula) — ҵиаа
Агеографиатә акоординатқәа
Акатегориа:Акоординатқәа рсистемақәа Акатегориа:Акартографиа Акатегориа:Агеодезиа
Мшаԥымза 15
Мшаԥымза́ 15 (Мшаԥымза́ жәо́хә), Апре́ль 15, Мшаԥы́ 15 — григориантәи амзар 105 тәи амш (106 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 260 мшы.
Амлагәыр
мини|Амлагәыр Амлагәы́р (Salmo trutta labrax Pallas, 1814) — амлагәыртә ахкәеиҵа аԥсыӡ Амшын Еиқәа иҭоу. Аура 110 сантиметр ыҟоуп, акапан — 24 килограмм. Ақурҭҟьара аамҭа анааилак, аӡыцқьаҳь ииасуеит, уа аҟьоит ақәырҭ 15 нызқь рҟынӡа. Ақәырҭ идуцәоуп 5 мм аҟынӡа инеиуеит. Аԥсныҟа иубарҭоуп аӡиасқәаҿы: Мҷышь, Бзыԥ, Ԥсоу, Кудры, Гумысҭа, Кьалашәыр, Егры, Аалӡга, Уакум.
Адәыҳәымсаг
Ахьарԥшқәа
дә
Абиблиа
Аби́блиа, Аԥшьашәҟәы (Аҩыра-Цқьа, Анцәа Иажәа) шьақәгылоуп Иисус Христос дииаанӡа Уриа бызшәала иҩыз иажәӡахьоу Ауасиаҭи Иара даныԥсы ашьҭахь Барзен бызшәала иҩыз Иҿыцу Ауасиҭи рыла.
Арасаӡыхь (Очамчыра)
thumb|200px|Арасаӡыхь Арасаӡыхь (Арасадзы́х, არასაძიხი) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
Аҳабла
6 :
Аԥсуа алфавит
Азхьарԥшқәа
Алфавит, Аԥсуа Акатегориа:Алфавитқәа
Аҵыхәеимҿаԥа
thumb|250px| Аҵыхәеимҿаԥа Аҵы́хәеимҿаԥа (Anas acuta)
Баслахә
thumb|200px|Баслахә Баслахә (ბესლახუბა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Ачашә
Акатегориа:Ачысқәа
Мшаԥымза 17
Мшаԥымза́ 17 (Мшаԥымза́ жәи́бжь), Апре́ль 17, Мшаԥы́ 17 — григориантәи амзар 107 тәи амш (108 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 258 мшы.
Ахәри
Аҳабла
3 :
Аԥсны Аҳәынҭқарра иалаз аибашьрақәа
Акатегориа:Аԥсны аҭоурых
Ажәытәмсыртә ҩыра
мини Ажәытәмсыртә ҩыра
Адам
Адам - раԥхьатәи ауаҩы. Ева лхаҵа, Каини, Авели Сифи раб.
Апатырџьан
Алитература
Акатегориа:Аҵиаақәа
Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа
Абиографиа
1996 шықәса инаркы З. Џьапуа Аԥсны Анаукақәа ракадемиа иатәу Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт вдиреқтор дихаҭыԥуаҩуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Џьапуаа Акатегориа:1960 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 16 рзы ииз
Монако
Монако (Monaco, Mùnegu), аофициалтә хьӡы: Монако аҳра (Principauté de Monaco, Principatu de Mùnegu) — Европа атәыла иауакуп.
Аорган
Аорга́н (organum, όργανον -нтә ― «аҟаҵага, аинструмент») — клавишатә-аԥсыԥтә музикатә инструмент ауп.
Аџьаз
300px|мини|Луи Армстронг Аџьа́з (jazz) — музикатә ҟазара аформа XIX шәш алгамҭаҟны — XX шәышықәса алагамҭаҟны аан ЕАА-рҿы дцәырҵит.
Ҷлоу
Аҳабла
7 :
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Атунгҵла
Азгəаҭақəа
т
Ноӷаидели, Зураб Темур-иԥа
Абиографиа
1989-1990 шықәсқәa рaaн Естониa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa aгеологиa aинститут aҿы aстaжиорс дыҟaн.
2000 шықәсa лaҵaрa инaркны 2001 шықәсa aбҵaрa 1 aҟынӡa Қырҭтәылa aфинaнстә министрс дыҟaн, 2002-2003 шықәсқәa рaaн aкционертә еилaхәырa "Жәлaртә бaнк" aхылaԥшрaтә хеилaк aлaхәылaс дыҟaн.
Аҭaaцәaрa дaлоуп, ԥa-зaҵәык димоуп.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд, ИуНИСЕФ (United Nations Children’s Fund, UNICEF) – жәларбжьаратәи еиҿкаароуп, аус ауеит Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара анапаҵаҟа. Иара аԥҵан 1946 шықәса, декабр 11 рзы, Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы, Ниу-Иорк. Раԥхьаӡа акәны, 1940 шықәсазы Ахәыҷтәы фонд аԥҵара аидеиа рылеиҳәеит Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара аусбарҭаҟны Польша хаҭарнакра азызуаз, ацхыраара аҟаҵара знапы алакыз Лиудвик Реихман.
«Аҭынчра абџьар» хархәара азуа
Ахәыҷтәы фонд аиҳабырақәа аус рыцнауеит, урҭ рыбжьара аусеицура рзеиԥш хықәкы еихьӡарала анагӡара алнаршоит. Иаҳҳәап, Ахәыҷтәы фонд тәылак аҿы ахәыҷқәа рыцхырааразы апроект долларк ахҭнырҵазар, иара атәыла аиҳабырагьы убри аҟара ахҭнырҵароуп.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд аусура аструктуреи апринципқәеи
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд аусбарҭа хада акәны иҟоуп Анагӡаратә хеилак, уи Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Аекономикатә, Асоциалтә хеилак иалнахуеит хышықәса ҿҳәарас иаҭаны. Анагӡаратә хеилак иалоуп 36 ҳәынҭқарра рҟынтәи ахаҭарнакцәа. Афонд аусура напхгара арҭоит амаӡаныҟәгарҭеи анагӡаратә директори. Ари амаҵура 2010 шықәса раахыс дахагылоуп Ентони Леик.
ИУНИСЕФ финансла аиқәыршәара
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд агәра ганы иҟоуп, адунеизегьтәи апрогресс шзалымшо ахәыҷқәа зегьы инхарҭәааны рыҿиара ада. Убри аҟнытә, афонд аусура зегьы шьақәгылоит абри апозициала. ИУНИСЕФ еснагь аполитикцәеи еиуеиԥшым аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәеи рахь ааԥхьара ҟарҵоит аусеицуразы, адгылара рырҭоит, инарыгӡоит апрограммақәа, ахәыҷқәа ргәабзиарахьчареи, урҭ ринтеллектуалтә ҿиареи хықәкыс измоу. ИУНИСЕФ Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара аҟынтәи аԥара аиуӡом, иара аусура шьақәгылоуп агәыҳалалратә шьаҭала. Аусура мҩаԥысуеит аиҳабырақәа, акорпоративтә еиҿкаарақәа, хаҭала ауаа иҟарҵо алагалақәа рыла. Аҩбатәи ацхыраара афонд иаиуеит хықәкылатәи апрограммақәа рзы атәылақәа-адонорцәа рҟынтә. Алагалақәа рҟынтәи хынҩажәа процент ИУНИСЕФ идәықәнаҵоит ихьысҳан иҿио атәылақәа рахь, убри аҟнытә аԥарақәа рыбжа Африка атәылақәа рахь ицоит. Ибжьаратәу ахашәала змоу атәылақәа ирзоурыжьуеит ахыԥхьаӡара зегь ахьтә ԥшь-процентк. Ҳазну аамҭазы афонд есышықәсатәи абиуџьет 5 миллиард доллар ыҟоуп.
Красноиарск
Красноиарск – Урыстәыла ақалақь.
Σ
Σ, σ, ς — бырзентәи аҩыратә нбан.
Трамп, Дональд Џьон
Дональд Џьон Трамп (Donald John Trump; 14, Куинс, Ниу-Иорк, ЕАА) — 45-тәи Еиду Америка Аштатқәа рпрезидент.
Ошәабжьытә азырҭ иқақәҵарҵәақәа ҳҭысара иҟәаҳара. Ҳыԥшәынаҭ 2017-2021-мақә рылаҩрша, Америкақәы ирыстоны ақылхара.
Река
Аҳабла
3 :
Гургениӡе, Владимер Иракли-иԥа
Абиографиа
Хы-шықәсa рыҩнуҵҟa Лaдо Гургениӡе aгәыԥ ӷәӷәa еизгaрa илшеит, aри aгәыԥ aлaхәыҩцәa "Қырҭтәылa aбaнк" aҿы aусурa иaлaгaaнӡa "Еи Би Ен Амрои", "Иу Би Еси", "Голдмaн Сaнқси", "Кредит Суиси" , "Номуреи" , "Доиче бaнки", "Моргaн Стенли", "Рaифaизени" , "Иуникредити" , "Џьеи Ԥи Моргaни", aдунеи aҿы идыру егьырҭ еилaхәырaқәa рҿы aус руaн. Агәыԥ aлaхәыҩцәa рыбзоурaлa,"Қырҭтәылa aбaнк" 25 миллион доллaр иaҟaрaз aбaзaртә кaпитaлизaциеи ишебгоу aқтивреи рылa, 18 процент aбaзaртә хәҭa змaз, aҭыԥaнтәи aфондтә биржa aлистинг aҿы иҟaз еилaхәырaҟынтә 925 миллион aмерикaтәи aдоллaр aбaзaртә кaпитaлизaциеиишеибгоу aқтивреи рылa, 34 процент aбaзaртә хәҭa змз, Лондонтәи aфондтә биржa aлистинг aҿы иҟaз Қырҭтәылеи Укрaинеи рҿы иуниверсaлу бaнкны иҟaлеит. "Қырҭтәылa aбaнк" aкционерцәa 85 р-процентк aтәымтә aинвестициaтә фондқәa иртәуп.
Лaдо Гургениӡе Қaрҭтәи Ив. Џьaвaхишвили ихьӡ зху aҳәынҭқaррaтә университети Миделбертәи aколлеџьи дырҭaн, бизнес aдминистриррaҿ aмaгистр иҩaӡaрa Емортәи aуниверситет Гоизуетaтәи aбизнес школ aҿы иоуит. 2007 шықәсa aбҵaрa 22 инaркны 2008 шықәсa жьҭaaрa 27 рҟынӡa Қырҭтәылa аԥызa министрс дыҟaн.
Мшаԥымза 26
Мшаԥымза́ 26 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ фба́), Апре́ль 26, Мшаԥы́ 26 — григориантәи амзар 116 тәи амш (117 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 249 мшы.
Аҩадатәи Македониа
Аҩадатәи Македониа (Северна Македонија, Maqedonia e Veriut), аофициалтә хьӡы: Аҩадатәи Македониа Ареспублика (Република Северна Македонија, Republika e Maqedonisë së Veriut) — Европатәи атәылоуп.
Лашәриа, Адгәыр Леуард-иԥа
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Лашәриаа Акатегориа:1961 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 9 рзы ииз
Ҳельсинки
Ҳельсинки (Helsinki; Helsingfors) – Финлиандиа иаҳҭнықалақьыуп.
Г
Г, г — кириллтәи аҩыратә нбан.
Лаҵарамза 1
Лаҵарамза́ 1 (Лаҵарамза́ акы́), Маи 1, Лаҵара́ 1 — григориантәи амзар 121 тәи амш (122 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 244 мшы.
Ж
Ж, ж — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аҟәатәи атроллеибус
Аҟәатә троллеибус — атроллеибустә нхамҩа Аҟәаҟны ауп.
Хәырцлаа, Камыгә
Дҭахеит аҩбатәи аднеитә еибашьраҿы. Антологиаҿ икьыԥхьу иажәеинраала аагоуп аизга «Аԥсадгьыл азы» аҟнытә /Аҟәа, 1966 шықәса/.
Гал
Абара
Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа
Аԥсны агәаларшәагатә монетақәа
Акатегориа:Аԥсны монетақәа
Лиуботин
Лиуботин (Люботин) — Украина ақалақь, Лиуботинтәи ақалақьтә хеилак, Харковтәи атәылаҿацә.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Украина ақалақьқәа
Иугославиатәи аибашьрақәа
Аҭыӡшәа зыхҟьаз
Иугославиа аҵакырадгьыл аҟны инхо ажәларқәа рыбжьара, аетникабжьаратә конфликтқәа даара иҵаулоу аҭоурыхтә шьаҭақәа рымоуп. 1371 шықәса рзы аславиан жәларқәа аҭырқәцәа асербцәа рҵакырадгьыл аҟынтәи иқәырцо иалагеит. Аҭырқәа-османцәа рыла Сербиа анапахьы аагара иахҟьаны, аславиан уаажәларра рыхәҭак аислам динхаҵарахь ихьанарԥшит. Ажәаатәи ашәышықәсазы Австриа знапаҵаҟа иҟаз Габсбургаа рдинастиа, анемеццәеи ачехцәеи рнапҟазацәа Воеводинеи Сербиеи рышҟа ииасны рынхара адгылара азыҟарҵон. Анаҩс, ари аҵакырадгьыл аҟны рынхарҭа аҭыԥқәа рыԥшааит: ауриацәа, абырзенцәа, аерманцәа, авенгрцәа. Аетникабжьаратә конфлитктқәа уаанӡагьы аҭыԥ рыман, жәаҳәарада, аха урҭ реиҳарак османаа, авенгрцәа, анемеццәа ирҿагылаз қәгыларақәан. Аҩбатәи Адунеизегьтәи аибашьра ашьҭахь иугославиатәи адгьылқәа аанрыжьит анемеццәа, Сербиаҟа акәзар, нхара инеит черногориатәи, герцеговинатәи, босниатәи асербцәа. Абарҭқәа ирыхҟьаны ари аҵакырадгьыл аҟны ауааԥсыра ретникатә еилазаара аҟны ахыԥхьаӡаратә еибакапанра аҭыԥ аиуит.
Деитонтәи аиқәышаҳаҭра
Ари аконфликт аганқәа зегьы досу рхатәы иашара рыман. Ас еиԥш азалымдаррагьы ахи аҵыхәеи аилкаара даара иуадаҩын, Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаареи НАТО арбџьарымчқәа реиҟәшареи ари аконфликт ахы аланамырхәызҭгьы, изалыршахомызт 1995 шықәса рзы еибашьуаз аганқәа рыбжьара аҭынчра шьақәзыргылоз Деитонтәи аиқәышаҳаҭра анапы аҵаҩра.
Иааркьаҿны ари адокумент аҵакы абас еиԥш иҟоуп уҳәар алшоит:
- уаанӡатәи Иугославиа ахәҭақәа Босниеи Герцеговинеи ҩ-хәҭакны ишьақәгылар ауп – Босниеи Герцеговинеи Рфедерациеи Сербтәи Ареспубликеи (асербцәа ироуит 49% аҵакырадгьыл, ахорватцәеи абосниеццәеи 51%); - ҿыц иаԥҵаз аҳәынҭқаррақәа рҵакырадгьылқәа рахь иалагалахоит НАТО арратә контингент; - араионқәа рҳәаа иашақәа шьақәнаргылоит Арбитражтә комиссиа; - амчра аҟынтәи иамххоит аконфликтқәа ирылахәыз аԥхьагылацәа, Жәларбжьаратәи атрибунал ала ацәгьоурақәа рзы ахара зыдҵаз; - аҳәынҭқарра ахада ифункциақәа нарыгӡалоит Апрезидиум шьақәзыргыло хҩык ауаа – ажәларцыԥхьаӡа рҟынтә ахаҭарнакцәа аӡәаӡәа; - Азакәанԥҵаратә мчы аанарԥшуеит ҩ-палатакны иҟоу Апарламенттә скупшьина: уи аилазаараҿы иҟалоит акы ахԥатәи ахәҭа Сербиатәи Ареспублика аҟнытә, ҩба ахԥатәи ахәҭа Афедерациа Босниеи Герцеговинеи рҟынтә; - амчра асистема зегьы аус аулоит Иреиҳау ахаҭарнак ихылаԥшра ала.
К
К, к — кириллтәи аҩыратә нбан.
Капба, Владимир
Дҭахеит аҩбатәи адунеитә еибащьраҿы. Антолгиаҿы иарбоу иҩымҭа аагоуп аизга «Аԥсадгьыл азы» аҟнытә /Аәҟа, 1966 шықәса/.
Дибала, Пауло
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аргентинатәи ашьапылампыласҩцәа Акатегориа:Ашьапылампыл аклуб «Иувентус» ахәмарҩцәа Акатегориа:Ашьапылампыл аклуб «Институто» ахәмарҩцәа Акатегориа:Ашьапылампыл аклуб «Палермо» ахәмарҩцәа Акатегориа:1993 шықәсазы ииз Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз
Абаск бызшәа
Абаск бызшәа
Аҟарач-абалҟар бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Арнауҭтәыла
Арнауҭтәыла, Албаниа (Shqipëria), аофициалтә хьʒы: Албаниа Ареспублика (Republika e Shqipërisë) — Европаҟны, Адриатик мшын мрагыларатәи агаҟны иҟоуп.
Дауҭ IV Аргылаҩ
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аҳцәа Акатегориа:Багратиони Акатегориа:1073 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 24 рзы ииз Акатегориа:1125 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жәабранмза 6 рзы иԥсыз
Камерун
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Лаҵарамза 17
Лаҵарамза́ 17 (Лаҵарамза́ жәи́бжь), Маи 17, Лаҵара́ 17 — григориантәи амзар 137 тәи амш (138 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 228 мшы.
Адепо Пильскии Круглиак
Абара
Пила
Иаку амилаҭтә ҵысра
Аԥыза-министрцәа
мини
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Қырҭтәыла аполитикатә партиақәа Акатегориа:2001 шықәсазы ицәырҵит
Ԥаҭ
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Ԥаҭ Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа Акатегориа:Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла
Адат бызшәа
Адат бызшәа
Сиднеи
Сиднеи (Sydney) — Австралиа ақалакь.
Лаҵарамза 20
Лаҵарамза́ 20 (Лаҵарамза́ ҩажәа́), Маи 20, Лаҵара́ 20 — григориантәи амзар 140 тәи амш (141 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 225 мшы.
Занҭариа, Гьаргь Нестор-иԥа
Абиографиа
Диит 1928 шықәса нанҳәамза 12 рзы Очамчыра араион Тамшь ақыҭа. Ипсҭазаара далҵит 1999 ш-азы.
Амедицинатә наукақәа дыркандидатын, ддоцентын.
Лаҵарамза 24
Лаҵарамза́ 24 (Лаҵарамза́ ҩажәи́ ԥшьба́), Маи 24, Лаҵара́ 24 — григориантәи амзар 144 тәи амш (145 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 221 мшы.
Џьонуа, Ҷиҷико Михаил-иԥа
Абиографиа
Аимара аҳаблаҿтәи алагарҭатә школ даналга, аҵара иҵон Аҭара, Мықә ақыҭақәа рҿтәи ашколқәа рҟны. 1931 шыҟәсазы Ҷиҷико Џьонуа дҭалоит Аҟәатәи адрамстудиа. Уи даналга, ԥыҭраамҭак Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы актиорс аус иуан.
Кьиласониа, Платон Дауҭ-иԥа
Алитература
Акьыԥхь абраҟатәи аҿы дԥәырҵит а-40-тәию ашықәсҟасқәа рзы. Иқыҭа гәакьҿа арҿиара ус знапы алазкуаз аҿар рахь анырра ҟаимаҭ иман, дҿырԥшыган, азәырҩы инапы рыпшьын.
Лиуксембург
Лиуксембург (Lëtzebuerg, Luxemburg, Luxembourg), аофициалтә хьʒы: Аҳерцогра ду Лиуксембург' (Groussherzogtum Lëtzebuerg, Großherzogtum Luxemburg, Grand-Duché de Luxembourg) — Европатәи аҳәынҭқарра, аҳерцогра.
Аусумҭақәа
Ари ашҟәы рхы иадырхәар алшоит аҭоурыхҭҵааҩцәа, аетнологцәа, арҵаҩцәа, астудентцәа, иара убас Аԥсны аҭоурых иазҿлымҳау аԥхьаҩцәа зегьы.
Ҳашԥҳа, Римма Арсен-иԥҳа
Римма Арсен-иԥҳа Ҳашԥҳа (Римма Арсеновна Хашба; 19, Аҟәа — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, афольклор аҟәшаҟны ҵарауаҩ.
Багаԥшь, Сергеи Уасил-иԥа
СССР анеилаҳаз
Аибашьра ашьҭахь аминисторцәа рсовет аилазаареи 1 тәи ихаҭыԥуаҩ ахантәаҩыс Аԥснынтәи дышьҭын Москваҟа, Урыстәылатәи аҳәынҭқарреи Аԥсны аицхыраара рыбжьалараҿ аиқәшаҳаҭрақәа мҩаԥигон, иара убас уа иҟаз аԥсуаа рыцхырааразы.
Аԥсны Аҳәынҭқарра данахагылаз
2006 ш-зы ифакттәу аҳәааҿы Қырҭәылеи Аԥсни рыбжьара аҭагылазаашьа аҽазнык иуадаҩхеит. Ԥхынгәымза 25 2006 ш. аиҳабыраҿагылара иҟаҵаз арзаҳал ашьҭахь Емзар Квициани Қырҭтәылатәи аполициеи иалагеит Кәдрытәи Аҩхаа хыхьтәи ахәҭа Чхалҭа ҳәа иахьашьҭаз Аԥсны иалцаз анкьатәи ахадара Қырҭәыла иҟоу уахь рнагара хыркәшан ԥхынгәымза 27 2007 ш-зы.
2008 ш-зы нанҳәамза 21 Аԥсны апарламент ахадара аҳәара ҟанаҵоит УФ Апрезидент иахь, иара убас уи аҳәара ҟанаҵоит Урыстәыла Афедерациа адума ашҟа Аҳәынҭқарра ахьыԥшымра азхаҵаразы. Нанҳәамза 25 Афедерациа ахадара УФ иара убас Аҳәынҭқарра адума УФ еицҿакны ирыдыркылоит Урыстәыла ахада Аԥсны азхаҵаразы иҟаиҵаз алагала. Нанҳәамза 26 Урыстәыла ахада Дмитри Медведев инапы аҵаиҩуеит аусԥҟа, «Аԥсны Аҳәынҭқарра исуверинитету ихьыԥшымны иҟазарц», уи иӡбоит адипломаттә аиҩызареи аус еицуреи, ацхыраареи аиқәшаҳаҭра рыбжьазарц. 2008 ш-зы цәыббрамза 4 Аԥсны ахьыԥшымра иаиоуз иазханаҵоит Никарагуа, уи аамышьԥихь жьҭаарамза 10 2009 ш-зы Аԥсны ахьыԥшыра азханҵоит Венесуела атәыла.
2010-2011 шш.-рзы С. Багаԥшь хықәкыла дазҿлымҳан Аԥсны жәларбжьаратәи аҳәынҭқаррақәа иазхарҵац 2010 ш-зы уи дырҭааит атәылақәа Урыстәыла, Куба, Венесуела, Никарагуа, уи урҭ рыбжьара имҩаԥигон аиҿцәажәарақәа.
Иусура ахәшара
С. Багаԥшь идҳәалоуп апериод Аԥсны аҭагылазаашьа аҭышәантәалара. Арӡынба иаамышҭахь атәыла даҭахын. Аԥсны усҟантәи аамҭаз даҭахын изҭагылаз аҭагылазаашьа бааԥс иҭынчроу аҭышәантәаларахь ииазгоз. С. Багаԥшь, иара зегь реиҳа еиӷьны дазнеит азҵаара азбараз.
Нарҭаа репос
а) аԥсуаа рҟны Нарҭаа репос
Нарҭаа рпантеон аҟны иҟоуп анцәахәқәа, иаҳҳәап – адади амацәыси ранцәахәы Афы, абнақәеи ашәарахи рынцәахәы – Аергь –Ажәеиԥшьаа, убас егьырҭгьы. Ус шакәугьы, аполитеисттә еилкаара инақәыршәаны, дара нцәақәоуп ҳәа узҳәаӡом. Нарҭаа аҭыԥ ԥшьақәа ҳәа акгьы рымаӡам, анцәахәқәа рыхьӡала ашьтәашьрагьы ҟарҵаӡом. Уи аамҭазы, дара агәра ргоит еилкаашьа змам, амч – адоуҳа шыҟоу, рангьы Саҭанеи-Гәашьа уи шлымоу.
Ажьырныхәа
Еицырдыруа ашәҟәыҩҩ Никәала Ҳашыг иҩуан: «Ажьырныҳәа – ари ус баша акәырбан аҟаҵара акәӡам иаанаго, ари ижәытәӡоу, аԥсуаа иныҟәырго адунеи аҿы егьырҭ ажәларқәа ирылазмырҩашьо иԥшьоу ҵасуп. Ажьырныҳәа итрадициатәу аԥсуа культура «Аԥсуара» иҩым азакәанқәа рыԥҟаррақәа ируакуп. Кавказ ажәларқәа рыбжьара џьаргьы иуԥылом иахьатәи аԥсуаа рабацәа рабдуцәа рҿы акәымзар ас еиԥш ажьиирҭеи, ажьира ауси, ажьиҩцәеи раҳаҭыр ҳаракны иахьырбоз».
Минск
Минск (Мінск) – Белоруссиа аҳҭнықалақь ауп. Иаланхо.
Сақаниаԥҳа, Гәында валентин-иԥҳа
Гәында Валентин-иԥҳа Сақаниаԥҳа (Гунда Валентиновна Саканиа; 25, Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ.
Абиографиа
Диит 1966 шықәса жәабранмза 25 азы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. 1983 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт, далгоит 1988 шықәсазы.
Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа
Иҭоурыхтә драматәҩымҭақәа Аԥсуа драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит. Аиза "Аԥсны Аҳцәа" аҟны автор иҽанишәеит, акыр шәышықәса, Аԥсни, аԥсуа жәлари харада рызҭоз аҳцәа Чачаа (Чачба, Шервашиӡе) рабшьҭра ашьақәыргылара. Аҭоурыхтә хыҵхырҭақәеи, жәлар рҳәамҭақәеи ихы иархәаны, аԥхьаҩцәа ирыдигалоит иаазыркьаҿу урҭ рҭоурых, иааирԥшуеит урҭ зхааныз аамҭа иатәу ахҭысқәа. Ашәҟәы рызкуп зыԥсадгьыли зуаажәлари рҭоурых иазҿлымҳау зегьы.
Поночка Вандераҟәаҟь(криак) Скурдџь-иԥҳа
Акатегориа:The Walt Disney Company
Ї́
Ї́, ї́ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
Абиографиа
Диит 1952 шықәса ажьырныҳәамза 19 рзы Ешыра Ақыҭа Аҟәа араион. Лыԥсҭазаара далҵит 2006 ш. азы.
Ҷыҭанаа, Виачеслав Михаил-иԥа
Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа (Вячеслав Михайлович Читанаа (Читанава); 19, Ԥақәашь ақыҭа, Очамчыра араион — 25) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.
Аԥсны абираҟ
Абираҟқәа ахҩылаа
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра асимболқәа
Мишель, Шарль
Шарль Мишель (Charles Yves Jean Ghislaine Michel; 21, Намир) — Европа ахеилак ахада (2019), Бельгиа аԥыза-министр (2014-2019).
Гочуа, Михаил Дмитри-иԥа
Абиографиа
Аҵара иҵон Лӡаатәи ашкол аҿы, нас — Калдахәара, 1925 шықәсазы Аҟәа аԥсуа педагогтә техникум дҭалоит, уи даналга, 1931 шықәсазы Москва Аредакциатбә-ҭыжьырҭатә институт даанахәоит, аха шықәсык аиҳа дызнымхкитб дычмазаҩхеит, дхынҳәнуит Аԥсныҟа.
О́
О́, о́ — кириллтәи аҩыратә нбан.
С́
С́, с́ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Кәаӷәаниа, Валентин Асҭамыр-иԥа
Абиографиа
Афилщлщгиаә наукақәа дыркандидатуп.
Аҟәатәи Аботаникатә баҳча
Алитература
Акатегориа:Аҟәа Акатегориа:Аԥсны ахыбрақәеи аргыларақәеи Акатегориа:1840 шықәсазы ицәырҵит
Анқәаб, Александр Золотинска-иԥа
Абиографиа
1981 шықәса инаркны 1983 ш-нӡа, А. Анқәаб аус иуан Қырҭтәылатәи ССР ЦК акомпартиа еиуеиԥшым административтә усҳәарҭақәарҿ. 1984 шықәсарзы дҟаҵан Қырҭтәыла ССР аҩныҵҟатәи аусқәа аминистыр ихаҭыԥуаҩс.
1994 ш. Анқәаб иҭаацәа иманы диасуеит Москваҟа анхара. Ирласны уа дҟалоит афирма «Инексбезопасности» аиҳабы ицхырааҩс, уи ашьҭахь еиуиԥшым абизнес усхкқәа дырҿын. Иара есааира дрылахәын ацхырааратә проектқәа. Уи ԥарала дрыцхраауан аԥсуа кәашаратәи ахори аколлективқәа. Анқәаб ицхыраарала Москва иҭыҵит ҩ-томк иҟаз аԥсуа поезиа иадҳәалаз ашәҟәы. Иара убас уи дрыцхрааит ԥыҭҩык аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рышәҟәқәа рҭыжьраҿ. Усҟантәи аамҭаз Аԥсны аҭагылаӡаашьа економикала имариамызт. Акыр ихьысҳан ашколқәа рҭагылазаашьа. Уи ибзоурала, ихатә харџь ахшәааны ишьақәыргылан иқыҭа гәакьа Хәаԥтәи абжьаратә школ. 1999 ш. ахәаԥшцәа изларбоз ала иара иакәхон В. Арӡынба аҳәынҭқарратә бжьыҭыраҿ иҿагылоз. Аха иалагалаз аценз аҭыԥинтәалара иахҟьаны уи икандидатура изықәыргылаӡом.
Жьҭараамза 29 рзы Анқәаб аԥхьатәара дишьҭуеит Аԥсны ашәарҭадара ахеилак амаӡаныҟәгаҩ Станислав Лакоба. С. Лакоба ихаҭа иԥхьатәара дақәшаҳаҭымхеит, уи Аԥсны ахада ахара идиҵоит амчра импыҵаирхалеит ҳәа. Аполитикцәа рыбжьара иҟалаз аидыслара еиҳарак изыхҟьаз Гал араион анхаҩцәа, ақырҭуа милаҭ змоу ауааԥсыра аформа №9 ихьыԥсаххьаз Аԥсны атәлауаҩ ипаспорт ала. Жәабранымза 7 2014 ш-рзы Аԥсны ахада А. Анқәаб иҽалаирхәит Шәача иҟаз аӡынтәи аолимпиадтә хәмаррақәа раартра ацеремониа. Иара иаҳәарала Аԥсны иасасцәан аолимпиада иалахәызи асасцәеи. Иара убас Аԥсны ахада еиҿкаарала Шәача аолимпиадатә комплексқәа рыргылараан Аԥснынтәи иашьҭуан аинерттә ргыларатә маҭәахәқәа. Аԥсны аҳәаа ахьчара нахь ала атәыла амчратә шәарҭадаратә структура инаҳараку ахылаԥшра арҭеит.
Мшаԥымза инаркны нанҳәамзанӡа 2014 ш-зы Аԥсны аҩныҵҟа иҟаз аполитикатә ҭагылазаашьа акыр иуадаҩхеит, уи инахырҟьаны лаҵарамза 27 инаркны рашәарамза 1 иҟалеит ажәлар реизара. Урҭ ирымаз агәамҵра икылнагеит аҳәынҭқарратә амчхара ахан аанкыларахь. Амитынгаҿы еизаз рықәгылараҿ еиҳарак иазгәарҭоз апунтқәа иреиуан изакәанымқәа ақырҭуа милаҭ Аԥсны атәылауаҩ ипаспорт иҭара, урыстәылатәи афинанстә цхыраара иҟарҵаз дара даҽа ус ахь аиагара, иара убас Аԥсны авторитартә напхгара аманы аҟалара. Аԥхьа Анқәаб аиҿцәажәара мҩаԥыгон агәынамӡаҩцәеи иареи урҭ мчыла иааныркылаз аҳәынҭқарратә хан аҩныҵҟа, уи аиҿцәажәара алыҵшәа шамоуаз аниба ашьҭахь, иара убас ажәлар еиҿанамгаларц азыҳәан, диасуеит Урыстәылатәи арратә база Гәдоуҭа ақалақь аҿы иҟаз. Иара уа ирыцҵахоит аиҿцәажәара аоппозициа алахәылацәеи апарламент алахәылацәеи иареи. Ари аиҿцәажәараҿ рхы аладырхәит Урыстәыла аҳәынҭқарра Афедерациа ашәарҭадара асовет ихаҭыԥуаҩ Рашид Нургалиеви Урыстәыла аҳәынҭқар ицхырааҩ Владислав Суркови.
2017 ш-рзы жәабранмзазы аԥшьгаратә гәыԥ еиҿнакааз аҿцьәажәараҿ иӡбан Аԥсны Ареспублика қалақь Ӷәдоуҭа алхратә ҭыԥ №18 жәлар еизаратә депутатс иқәыргилара. Анқәаб Аԥсныҟа дхынҳәны еиҿикааит алхратә гәыԥ. Уи иқәгылараҿы иоуит адгылара Аџьынџьтәылатә еибашра 1992-1993 шш. аветеранцәа рпартиа «Амцахара» аҟынтә, иара убас «Аԥра» иаанарԥшит адгылара. Урҭ рықәгыларҿ иазгәарҭеит ирымаз агәынамӡара, иазыруит акритика «Аԥсны жәлар ракӡаара афорум» апартиа. Росбалт аналитикцәа ишырыԥхьаӡо ала иҟоу аҭагылазаашьаҿ, еиҳараҩык аелекторатцәа Аԥсны ахада Рауль Хаџьымба иалыхраан ииҳәаз ажәлар рҿаԥхьа азыбжакгьы ахьизынамыгӡаз иахҟьаны ианизхьаҳә, Анқәаб аҽазнык аполитикаҿ ицәырҵра акраҵанакуеит 2019 ш-зы иҟалараны иҟоу абжьыҭирақәарҿ. Аха убри аамҭаз Аԥсны аконституциа ишазыԥҵәоу ала қәрала даццаӡом. Азиеи Кавкази ихадоу аинститут мрагыларатәи Урыстәылатәи анаука академиа аусура агәыԥ аиҿкааҩ Александр Скаков ишазгәеиҭаз ала Анқәаб макьана акрызҵазкәа анырра иҟаиҵаз аԥсуа политиказ аҳәара изаацәоуп.
Анқәаб иара убас даҿагалоит Қырҭтәыла ахҵәаҩцәа Аԥсныҟа рыхынҳәара, Гал араион иаланхоз ауааԥсыра рымацара ада. Аха иазгәаҭатәу уи иаамҭаз, Аԥсны хадас даныҟаз, Аԥсы инхо ақырҭуа милаҭқәа згьы ириҭан Аԥсны атәылуаҩра зыршаҳаҭуа ашәҟәы. Анқәаб иаамҭа, уи еиуеиԥшым аҭыԥқәа ананыкылоз, иара Аԥсны данахадазгьы, дарбан уаҩзаалакгьы азын иман аҭел изасра, ихадоу усзар ихаҭа дидикылар алшон.
Анқәаб даара бзиа ибоит аспорт, Қырҭтәыла данынхоз уи абнатә ҳәақәа рзышәарыцара дханагалан даман.
Рашәарамза 6
Рашәарамза́ 6 (Рашәарамза́ фба́), Иу́н 6, Рашәара́ 6 — григориантәи амзар 157 тәи амш (158 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 208 мшы.
Қарчаа, Владимир Иван-иԥа
Абиографиа
Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, апрофессор Владимир Иван-иԥа Қарчаа Аԥсны ареволиуциатә қәԥара аҭоурых аҭҵаараҿы илагала рацәоуп. Иусумҭақәа рахьтә еиҳараӡак иалкаатәу иреиуоуп «Аԥсны Асовет мчраз ақәԥара иазку аҭоурых аҟынтә», «Аԥсны Асовет мчраз активла ақәԥаҩцәа» уб. иҵ., Аԥсҭазааратә мҩа ду ианысыз аҵарауаҩ далахәын Аџьынџьтәылатәи еибашьра Ду 1941-1945 шш. Иара акыр шықәса азикуеит аибашьра ашьҭахьтәи Аԥсны ақыҭанхамҩа аҿиара аҭоурых ганрацәала аҭҵаара. Владимир Иван-иԥа Қарчаа иҭижьуеит 35 инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәа, иара убас амонографиақәа хәба.
Жәабранмза 7
Жәабранмза́ 7 (Жәабранмза́ бжьба́), Февра́ль 7, Жәабра́н 7 — григориантәи амзар 38 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 327 мшы (328 мшы ашықәс ду ала).
Жәабранмза 8
Жәабранмза́ 8 (Жәабранмза́ ааба́), Февра́ль 8, Жәабра́н 8 — григориантәи амзар 39 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 326 мшы (327 мшы ашықәс ду ала).
Ў
Ў, ў — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ԥхынгәымза 14
Ԥхынгәымза́ 14 (Ԥхынгәымза́ жәи́ԥшь), Иу́ль 14, Ԥхынгәы́ 14 — григориантәи амзар 195 тәи амш (196 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 170 мшы.
Кортуа, Иван Еснаҭ-иԥа
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 4 рзы ииз Акатегориа:1910 шықәсазы ииз Акатегориа:1969 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны акомпозиторцәа Акатегориа:Кортуаа
Аныцә
Атәылақәа – Қырҭтәыләа, ЕАА, Аҩадатәи Кореиа еиԥш, ажәлар ахада иҟынтәи аныцә аҿиара азин рымоуп.
Аӷарра
Аӷарра акультура
Ари атермин асоциологцәеи антропологцәеи иҳадыргало иӷару ауаа рынхашьа-нҵышьа аиҭаҳәаразы иаанаго уи ауп, аӷарра иалааӡоу абиԥарақәа иҷыдоу анхашьа ишашьцылоу, анаҩс изызҳауа абиԥара ишрымардо. Зегь реиҳа аӷарра акультура аидеиа иазааигәаз антрополог Оскар Лиуис иоуп. Уи игәаанагарала, иара аҿиара иаҿыз, акапиталисттә ҿиара змаз, аилазаарақәа рҟны имҩаԥигоз аҭҵаарақәа иаадырԥшит аӷарцәа рхымҩаԥгашьа, рыԥсҭазаашьа, рыгәрахаҵарақәа зехьынџьара ишеиԥшыз. Иахьатәи амш ала анхара, уаҵәтәи азымхәыцра, ахацәа ршовинизм, аҭаацәарақәа рматриархалтә еилазаара, афатализм, абарҭқәа зегьы ауаажәларра аҟны иӷарӡаз ирылаҽны иҟан. Убри анаҩсгьы аӷарцәа азанааҭеидгылақәа, аполитикатә партиақәа, аекономикатә усура уҳәа рхы рыламырхәра, насгьы илаҟәӡоу ауаажәларратә еилазаараны рыҟалара дара рмаргиналтә ҭагылазаашьа еиҳагьы иаруадаҩуан. Лиуис ас еиԥш игәаанагаразы, аӷарцәа рҭагылазаашьа ауадаҩра дара рхаҭақәа иахьырхараиҵоз азы жәаҳәарада акритика ӷәӷәа изыруан. Аха ус шакәызгьы, Лиуис игәаанагарала, аӷарра акультура, аӷарра ацәцара иаҿагылон, уи иԥхьаӡон аӷарцәа ркультура ацәхьаҵра рыԥсҭазаара шеиӷьнатәуа.
Царҭа змам аӷарра
Миллиардла ауаа зланхо аӷарреи арыцҳахәхареи ари XXI ашәышықәсазтәи уаажәларратә проблема дуны иаанхоит. 1992 шықәса рзы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ассамблеиа Хада аӡбамҭа ала ишьақәырӷәӷәан аӷарра аԥыхра, уи иаҿагыланы ақәԥаразы Жәларбжьаратәи амш, иара 1993 шықәса раахыс жьҭаарамза 17 рзы есышықәса иазгәарҭоит. Ари арыцхә алхра машәыршақә иҟамлеит. Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ассамблеиа Хада ари арыцхә алнахаанӡа хәышықәса уи аԥхьа, 1987 шықәса жьҭаарамза 17 рзы, Париж, Брокадеро адәаҟны имҩаԥысит ауаа рзинқәа рыхьчареи, аӷарра аԥыхреи ирызкыз амитинг, уи шә-нызқьҩык рҟынӡа ауаа еизнагеит. Амитинг ду иалахәыз иазгәарҭон миллионла ауаа рӷарра уи рзин еилагара шакәу. Зегь раԥхьаӡа иргыланы уи ззырхаз адунеи ахԥатәии аԥшьбатәии атәылақәа рахь иаҵанакуа шракәу — урҭ зекономика акыр илаҟәу атәылақәа роуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аекономика
Арабтәи ааԥынра
Аилкаара аҭоурыхи амзызқәеи
Хронологиала уахәаԥшуазар, арҭ аҿагыларақәеи ақәгыларақәеи ирылагеит Мраҭашәаратәи Сахара жьҭаарамза 2010 шықәса рзы, аха фактлаҵәҟьа иуҳәозар, уи алагеит Тунис ԥхынҷкәынмза 18, 2010 шықәса рзы Мохаммед Буазизи иҽыбылра ашьҭахь, анаҩс егьырҭ атәылақәа рахь ииасит.
Иемен
мини|[[Иемен]] Иемен апарламент аҟны дықәгыло, апрезидент Али Абдалла Салех аҳәамҭа ҟаиҵеит иара амчра инапаҿы иҟоу шаанижьуа, аха аҭыԥ иԥа шьҭрала ишизинижьуа, алхра ҿыцқәа 2013 шықәса рзы имҩаԥысаанӡа. Аха, аамҭак анаҩс, амассатә қәгыларақәа ирыхҟьаны Салех ажәалагала ҟаиҵеит, 2011 шықәса нҵәаанӡа алхрақәа мҩаԥыргарц, насгьы иара ԥхьатәара дышцо иҳәеит. Иазгәаҭатәуп аамҭаказы Иемен Салех идгылаҩцәагьы ақәгыларақәа шымҩаԥыргоз. Абҵарамза 23, 2011 шықәса рзы Салех аиҳабыра атәыла Ахада ихаҭыԥуаҩ инапы ианҵаны ԥхьатәара дцеит.
Мысра (Египет)
Жәабранмза 10 рзы, Мубарак имчра абжакы ихаҭыԥуаҩ Омар Сулеиман инапы ианиҵеит, иаргьы ԥхьатәара дцеит, анаҩс иара аҩнытә рбаандаҩра иқәырҵоит. 2012 шықәса рзы, мысратәи ауаажәларра амчра знапахьы иназгаз Мухаммед Мурси иҿагылан ақәгыларақәа еиҿыркаауа иалагеит. 2013 шықәса, рашәарамза 3 рзы, Мухаммед Мурси изырхаз, Мысра аҭыԥ змаз ақәгыларақәа рнаҩс, Мысра атәылахьчара аминистр Абдул Фаттах Ас-Сиси апрезидент дахҳәоуп ҳәа рылеиҳәеит, насгьы Аконституциа аусура шаанкылоу атәы ажәлар иреиҳәеит.
Сомали
Жәабранмза 13 рзы, шәҩыла аҿар рхы аладырхәт аҳҭнықалақь Могадишо имҩаԥгаз адемонстрациа, уи ззырхаз аиасратә федералтә еиҳабыра роуп, апрезидент Шеих Шариф Ахмеди исламтәи аҿагыларатә гәыԥ «Харакат аш-Шабаб» Шеихан Ибрагим аль-Афгани напхгара зиҭози ирҿагыланы, урҭ ракәын атәыла аиҳарак хылаԥшра азҭоз.
Бахреин
мини|[[Бахреин]] Аиҭакрақәа рымҩаԥгаразы Бахреин адемонстрациақәа ирылагеит жәабранмза 14, 2011 шықәса рзы. Адемонстрантцәа иааныркылеит Манама агәҭаны иҟаз Абырлаштә дәы ҳәа изышьҭаз аҭыԥ. Ари аҽны дшьын аҿагылаҩ, уи иԥсыжра аҽны дыршьит даҽаӡәгьы. Жәабранмза 16 рзы, зықьҩыла бахреинаа даҽазныкгьы Абырлаш дәы аҟны еизеит, уи Тахрир (Ахақәиҭра) ҳәа ахьӡ аԥсахразы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аҭоурых Акатегориа:Ареволиуциа Акатегориа:Апротестқәа
Ачба, Кьыҵа Хабыгә-иԥа
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Ачаа Акатегориа:1918 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 16 рзы ииз Акатегориа:1984 шықәсазы иԥсыз
Фанон, Франц
Алжир
Ааԥын, 1956 шықәсазы иҩит еицырдыруа «Аминистр-арезидент иахь ԥхьатәаразы ашәҟәы», уаҟа шьаҭанкыла мап ацәикит ифранцызтә ассимилиациатә ааӡареи аҵарадырреи. Уи иалҵшәаны 1957 шықәса, ианвар мзазы Блида иҟаз агоспиталь аркын, Фанон франциатәи амчрақәа Алжир далырцеит. Иара Франциаҟа дхынҳәыр акәхеит, уаантәи маӡала Тунисҟа дцеит. 1960 шықәсазы Алжир аамҭалатәи анапхгаҩы Аҳмед Бен Белла Фанон ареспублика Гана ацҳаражәҳәаҩыс дҟаиҵеит. Цҳаражәҳәаҩык иаҳасабала иара дырҭаауан Аккра, Конакри, Аддис-Абеба, Леопольдвил, Каир, Триполи имҩаԥысуаз аконференциақәа. Ари аамҭазы иаԥиҵаз аҩымҭақәа еизгоуп иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь иҭыҵыз ашәҟәаҿы. Уаҟа Фанон иааиртуеит аибашьра атактикатә стратегиақәа: ахқәа руак аҿы иара далацәажәоит аибашьразы аладатәи афронт шаарттәу.
Ҭарба, Иван Константин-иԥа
Абиографиа
Диит 1921 шықәса март 21 азы Баслахә ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1994 шықәса ианвар 29 рзыю Джуп аҟәатәи ашьхарҿ-ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.
Апрезиденттә ҳәынҭқарра
Апрезиденттә ҳәынҭқарра аҟны анапхгара
Абра иҳәатәуп, тәылақәак рҟны апрезидентә напхгараҭара аформа аҟны зыӡбахә ҳамоу ашьақәгылашьа аиҭакрақәа шалагалоу. Уа апарламент азин амоуп анагӡаратә мчра анырра аҭаразы. Ҿырԥштәыс иагозар – аиҳабыра рлахәылацәа русура хылаԥшра аҭара. Урҭ раҭаразы апарламент иазҵаатәызар, уи ус иагьыҟаҵатәуп азы, ара иузҳәом злеишәа ӷәӷәоу апрезиденттә ҳәынҭқарра аӡбахә.
А̄
А̄, а̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
А̊
А̊, а̊ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Жәабранмза 17
Жәабранмза́ 17 (Жәабранмза́ жәи́бжь), Февра́ль 17, Жәабра́н 17 — григориантәи амзар 48 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 317 мшы (318 мшы ашықәс ду ала).
Џьапуаԥҳа, Марина Владимир-иԥҳа
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Џьапуаа Акатегориа:1960 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 17 рзы ииз
В̌
В̌, в̌ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа
Абиографиа
Нырцә ҳәа Д. Гәлиа араҟа дызеу Кәыдры армарахьтәи аԥшаҳәа, Аӡҩыбжьа ақыҭа ауп, амҳаџьырра иагаанза Дырмит иаб Урыс Кәыдры арӷьарахьтәи аԥшаҳәаҟны — Уарча — дынхон.
1927 шықәса ианвар мзазы Д. Гәлиа бжьыҭирала далырхуеит Аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа ахантәаҩыс (иеиҿкаан академик Н. Марр ибзоураны, ауаажаларрата ԥшьгарала, 1925 шықәсазы).
Марина Чхеизе-цҳа диит 1885 шықәсазы, лыԥсҭазаара далҵит 1903 шықәсазы, ахшареиура дахыԥсааит. Джуп Џьгьарда ақыҭа, лани лаби рывараҿ.
Аҩынтә раан Д. Гәлиа аҭаацәаратә ԥсҭазаара далалоит 1911 шықәсазы, 37 шықәса данырҭагылаз. Усҟан ԥҳәысс дигоит Аҟәатәи аҳәса ргимназиаҿ аҵара зҵоз Елена Андреи-иԥҳа Бжьалаа (1893-1979). Ирхылцыз: Гьаргь Гәлиа (1913-1989) иеицырдыруа шәҟәҩҩхеит; Владимир Гәлиа (1914) анџьныр ҵара далгахьан, дынџьнырын, аҩбатәи адунеитә еибашьра далаӡит; Татиана Гәлиа (1919-1997) — инеицынкылан акыр шықәса аус луан А. М. Горки ихьз зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт адоцентс, Д. Гәлиа инхарҭа-амузеи аиҳабыс.
«...Иџьашьатәӡам узнысыз амҩа угәы иахәоу иамыхәоу, иахьынӡахәҭоу ажәлар рымаҵ узума ҳәа уаҩ дсазҵаар.
Исахьаркиратә ҩымҭақәа
Ажәаеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ 1912 шықәса.
Аԥсуа ажәлақәа
Аԥсуа дамыӷақәа
мини|Аимхаа рдамыӷа
Аамсҭа ажәлақәа
Асаӡуатәи ажәлақәа
Аԥсны аҿы ирацәоу жәлақәа
1.Агрба - 1440
14. Аиба - 639
19.Хагба - 569
Рашәарамза 15
Рашәарамза́ 15 (Рашәарамза́ жәо́хә), Иу́н 15, Рашәара́ 15 — григориантәи амзар 166 тәи амш (167 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 199 мшы.
Афон Ҿыц аҳаԥытә метро
Аихамҩа Афон Ҿыц аҳаԥы аҟны 4 ԥхынгәы 1975 ш. аҿы Афон Ҿыц ақалақь аҟны аадыртит.
Комор
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә республикақәа
Г̣
Г̣, г̣ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ешыра
Ешыра — Аԥсны ақыҭа Аҟәа араион аҿы.
Г̑
Г̑, г̑ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ԥхынгәымза 25
Ԥхынгәымза́ 25 (Ԥхынгәымза́ ҩажәи́ хәба́), Иу́ль 25, Ԥхынгәы́ 25 — григориантәи амзар 206 тәи амш (207 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 159 мшы.
Макачааԥҳа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа
Лариса Забеҭ-иԥҳа Макачаа-ԥҳа (Лариса Заабетовна Макачава (Макачаа); 1, Абӷархықә ақыҭа, Гәдоуҭа араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.
Делԥҳа, Саида Бадра-иԥҳа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз Акатегориа:Делаа Акатегориа:1965 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 27 рзы ииз Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 30 рзы иԥсыз
Ӷ
Ӷ, ӷ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Хуцишьвили, Лаша
Лаша Хуцишьвили (ლაშა ხუციშვილი; 2, Қарҭ) — Қырҭтәыла афинансқәа рминистр.
Ҷанба, Нодар Виктор-иԥа
Абиографиа
Иара еиҿикааз аӡәырҩы аҿар еидызкылоз Аԥсны арҿиара знапы алакыз аҿар Реидгыла аполитикатәи, асоциалтәи, акультуратәи сферақәа рҿы шьаҭанкылатәи аиҭакрақәа рымҩаԥгара иадгылон, анаҩс дара Аԥсуа Жәлар Рфорум «Аидгылара» иалалоит, уи апрограмма аԥҟарақәа рынагӡараҿ рылша ҕәҕәа аларгалон. Нодар Ҷанба илагала дууп Аԥсны амузыкатә ҟазареи, аԥсуа милаҭтә музыкеи рыҿиараҿы. Иара авторс дрымоуп хыԥхьаӡара рацәала ахортә, асимфониатә, аинструменттәи, афортепианотәи ашәақәеи, иара убас аус рыдиулахьеит аԥсуа жәытә ашәақәеи адоуҳатә шәаҳәарақәеи.
Ииаҵәоу аполитика
«Аиаҵәақәа» рпартиақәа адунеи аҟны
Аиаҵәақәа рполитикатә партиақәа ааԥхьара ҟарҵоит асоциалтә еиҭакрақәа рымҩаԥгаразы, аԥсабаратә ресурсқәа цәгьашақә рхархәара аанкыларазы. Ас еиԥш ааԥхьара ҟазҵо рахь иаҵанакуеит иҳәынҭқарратәым аиҿкаара Гринпис еиԥш иҟоуи, егьырҭ аиаҵәақәа рпартиақәеи:
Гринпис
Гринпис акоммерциатә еилазаарақәеи аиҳабыреи ирхьыԥшым, иара иамам еснагьтәи аҩызцәа, мамзаргьы аӷацәа. Гринписаа апланета аресурсқәа рхархәаразы ирыԥшаауеит, насгьы иҭарыҩуеит, иркьыԥхьуеит аексперттә информациа. Гринпис анаукатә центр аԥҵоуп ақалақь Ексетер (Британиа Ду) иҟоу ауниверситет аҟны, насгьы анаука-ҭҵааратә дгылара рзыҟанаҵоит адунеи зегьы аҟнытә апроектқәа.
Ԥхынгәымза 29
Ԥхынгәымза́ 29 (Ԥхынгәымза́ ҩажәи́ жәба́), Иу́ль 29, Ԥхынгәы́ 29 — григориантәи амзар 210 тәи амш (211 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 155 мшы.
Алезгьын бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Степанакерт
Степанакерт / Ханкенди (Ստեփանակերտ / Xankәndi) — Арцах Аҳәынҭқарра иаҳҭнықалақьыуп.
Ӝ
Ӝ, ӝ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа
thumb|10 [[Аԥсар|ԥсарк ицо араӡынтәы монета «Баграт Шьынқәба»]] Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба (Шинкуба, Баграт Васильевич, 12, Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион — 25, Аҟәа) — Аԥсны жәлар апоет, ашәҟәыҩҩы, аполитик, Д. Гәлиеи Шьоҭа Русҭавели рыхьӡ зхәы аҳәынҭқарратә премиақәа рлауриат. Иара зыхьӡ-зыԥша хара ианаӡахьоу поетуп. Иҩымҭақәа зегьы иаарылукааша рҿиамҭоуп иҭоурыхтә роман “Ацынҵәарах”. Ари ароман ианыԥшуеит аԥсуа жәлар рҭоурых аҿы зегьы раасҭа игәыҭшьаагоу ахҭыс - амҳаџьырра ашықәсқәа.
Иусумҭақәа
Раԥхьатәи ашәақуа. Аҟуа, 1938 ш.
Ахра ашәа. Аҟуа, 1965 ш.
Амолдав бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Амолдав бызшәа
Бганба, Шамил Камшьышь-иԥа
Шамил Камшьышь-иԥа Бганба (Шамил Камшишович Бганба; 17, Аацы ақыҭа, Гәдоуҭа араион — 25) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа
ақ. Аҟәа, 2001 ш.
9 (ахыԥхьаӡара)
9 (жәба) (иааркьаҿны «жә.») — анатуралтә ахыԥхьаӡара 9.
Ермантәыла
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Шәача
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Аҳәынҭқаррақәа рсиа
Аҳәынҭқаррақәа жәпакы зхы иақәиҭу ҳәынҭқаррақәаны иҟоуп, ма егьырҭ аҳәынҭқарқәа рыла иазхаҵам, ма иазхазҵаз аҳәынҭқарқәа рхыԥхьаӡара маҷны, урҭ ирымоу астатус аимак амоуп.
Адунеи ахәҭақәа рҿы иҟоуп арегионқәа зхы иақәиҭу ҳәынҭқараны азхаҵара роурц азы иазықәԥоу.
Нанҳәамза 6
Нанҳәамза́ 6 (Нанҳәамза́ фба́), Áвгуст 6, На́нҳәа 6 — григориантәи амзар 218 тәи амш (219 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 147 мшы.
Қырҭтәыла
Агерб
Агерб хәыҷы right|thumb|130 px| მცირე გერბი Агерб хәыҷы
Аҳауа
Мрагыларатә Қырҭтәылаҟны хбарроуп, аҳауа иконтиненталуп, аԥхын ԥхарроуп, аӡынра иаҩцацәам, мраҭашәаратә Қырҭтәылаҟны, Амшын еиқәа агаҿы иԥхоу, асубтропикатә ҳауа ыҟоуп.
Арумын бызшәа
Арумын бызшәа
Аԥсны аҳратәра
Аԥсны аҳратәра 1462-1680
Аԥсуа аҳра иалҵеит Имеретиа 1462 шықәсазы, аха амрагылартәи аҳәаақәа Аԥсны, агыруа аҭауадацәа Дадиани ирыман, урҭ азын Шеврашиӡе даргьы еибашьуан, Дадиани Гуриели Имеретиатәыла аҭуадацәа гьы ацхыраара рырҭон, дара Аԥсны иақәылон 1414, 1533, 1454 шықәсқәа азы, Османтәи Аимпериа ацхыраара рырҭон, ирҿагылан, 1615 официалтәи Аԥсуа Аҳра ахақәиҭразы иалеит, Леван Дадиани Путо Шервашиӡе иԥҳа - иҭаҵа, дишьит, ма длиԥҟеит, аибашьра иалаган 1621-1657 иацон, Аԥсуа аҳра аҳәаақәа иацеит Гаалиӡга ахь. 1680-шық. азы Сорекеи Қәапу Чачба Егры ахь аҳәаа иҟарҵеит.
Нанҳәамза 7
Нанҳәамза́ 7 (Нанҳәамза́ бжьба́), Áвгуст 7, На́нҳәа 7 — григориантәи амзар 219 тәи амш (220 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 146 мшы.
Залкалиани, Давиҭ
Абиографиа
1992 шықәсазы Иуане Џьавахишвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет жәларбжьаратә зин афакультет далгеит.
Конисковолиа
Акатегориа:Польша ақыҭақәа
Аславиан бызшәақәа
Агәыԥхәҭақәа
Егьырҭ аславиан бызшәақәа:
Ң
Ң, ң — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ӊ
Ӊ, ӊ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Арӡынба, Владислав Григори-иԥа
Абиографиа
Владислав Григори-иԥа Арӡынба диит лаҵарамза 14 1945 шықәса Арӡынба Григори Қьаамын-иԥеи Иаӡычба Надежда Шьаабан-иԥҳаи рҭаацәараҿы. Анеҩсан быжьшықәса рышьҭахь дииуеит иашьеиҵыб Нодар.
В. Арӡынба иԥсҭазаараҿ даара инасыԥны аԥхьаӡон Аҟәатәи апедагогигатә институт аҭоурыхтә факультет дахьалгаз. Уи ашколтә ҵара алгара анааигәаха иаб иҭахын Қарҭтәи ауниверситет аекономикатә факультет дҭаларц. Аха уи игәамыԥхеит аҵара аҭалараан аԥышәарақәа рҭиуан урыс бызшәала, нас ақырҭуа бызшәахь иахьасуаз. Убри мацара иахырҟьаны иҷкәын уахь дцаны иҵара мап ацәикит.
Анаукатә ҭҵаара
В. Арӡынба иҭҵааратә усумҭақәа зегьы инхоит хьтәы рахәыцны аԥсуаа рыԥсҭазаараҿы.
Путин, Владимир Владимир-иԥа
thumb|right|Владимир Путин (2015) Владимир Владимир-иԥа Путин (Влади́мир Влади́мирович Пу́тин; 7, Ленинград, РСФСР, СССР) — урыстәылатәи аҳәынҭқарратә, ауаажәларратә усзуҩ, Урыстәылатәи афедерациа апрезидент 2000 шш.
Афундаментализм
Ажәа афундаментализм иаанагои уи ахкқәеи
Афундаментализм адинхаҵараҿы:
Аиашахаҵаратә фундаментализм
Иҟоуп авторцәа, Урыстәыла аиашахаҵаратә фундаментализм ыҟоуп ҳәа зыԥхьаӡо. Уи 19-тәи ашәышықәса алагамҭазы ицәырҵит ҳәа агәаанагара ыҟоуп. Уи аҵысра аганахь ала ауаажәларратә интерес иацлоит 1980—1990-тәи ашықәсқәа раан иҟаз аполитикатә ҭагылазаашьа иахҟьаны. Урыстәыла ишьақәгылаз адинхаҵаратә фундаментализм иашьаҭаны иԥхьаӡоуп аекуменизм аҿагылара. Уи иаанагоз еиуеиԥшым ақьырсианратә ҵысрақәа реидгылара аҿагылара, алибералтә идеиақәа рықәымныҟәара, иара убас иаарту акритика аарԥшра. Ҳаамҭазтәи урыстәылатәи аиашахаҵаратә фундаментализм х-компонентк алукаар алшоит: 1. алибералтә социал-политикатә модель акритика азура, еиҳараӡак аџьармыкьатә економика акритика; 2. апатриотикатә риторика, Урыстәылеи Мраҭашәареи реиҿаргылара. Уи убар алшоит Асовет Еидгыла ахьыҟаз аҳәаақәа рҿы имҩаԥысуа аполитикатә процессқәа рҿгьы; 3. аекуменизм аҿагылара, ақьырсианра аханатә ишыҟаз ашҟа ахынҳәра. Урыстәыла иҟоу аиашахаҵаратә фундаментализм адгылаҩцәа рҳәынҭқарра аҿиаразы ахатә амҩа амоуп ҳәа рыԥхьаӡоит. Ари аҵысра амчқәа хоуп аҳәынҭқарра аполитикатәи асоциалтәи ԥсҭазаараҿы ароль ӷәӷәа ааннакыларазы.
Биобио
Акатегориа:Аладатәи Америка Акатегориа:Чили Акатегориа:Аӡиасқәа
Чыкәбар, Антон Иван-иԥа
Антон Иван-иԥа даара бзиа ибон иуаажәлар, урҭ ркультура. Иара лассы-лассы еиҭеиҳәалон: - “Аҵара ҵалатәуп ууаажәлари уԥсадгьыли урыԥсахарцаз” -ҳәа.