cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хагба, Анатоли Дмитри-иԥа
Абиографиа
1966 шықәса инаркны 1971 шықәсанӡа аус иуан Аҟәатәи ақалақьтә паркқәа рдирекциа иатәыз Аҟәатәи аԥсыԥтә оркестр асахьаркыратә напхгаҩыси дирижиорси. Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра 1992-1993 шш. рзы иара Аԥсны ахьчаҩцәа дрывагылан деибашьуан. 1994 шықәса инаркны Аԥсны Ареспублика Аҳәынҭқарратә камертә оркестр асахьаркыратә напхгаҩыси дирижиор хадаси дыҟан. 1997 шықәса инаркны 2010 шықәсанӡа Адыгеиатәи Ареспублика Акультура аминистрра ааԥхьарала аус иуан Адыгеиатәи Ареспублика Аҳәынҭқарратә филармониа асимфониатә оркестр дирижиорс, ари ауси Аԥсны Ареспублика Аҳәынҭқарратә камертә оркестр аҿы аусуреи еилаигӡон.
Тапаӷәуа, Џьота Константин-иԥа
Џьота (Џьадон) Константин-иԥа Тапаӷәуа (Джота Константинович Тапагуа; 20, Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — 1) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Асовет аруаа Акатегориа:Тапаӷәуаа Акатегориа:1924 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы ииз Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы иԥсыз
Нанҳәамза 18
Нанҳәамза́ 18 (Нанҳәамза́ жәа́а), Áвгуст 18, На́нҳәа 18 — григориантәи амзар 230 тәи амш (231 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 135 мшы.
Анқәаб, Владимир Платон-иԥа
Абиографиа
1956 шықәсазы абраҟа иҵара ааныжьны дцоит Москваҟа, дҭалоит А.М.Горки ихьз зху москватәи алитературатә институт. Далгоит 1961 шықәсазы.
1969 - 1971 шықәсқәа рзы Москватәи аҳәынҭқарратә педвгогтә институт аҿы аспирантура акурс дахысуеит.
Афилологиатә наукақәа дыркандидатын, ддщцентыи.
Аҩнуҵҟатәи Қарҭли
Азхьарԥшқәа
Қ
Polandball
Абара
Акатегориа:Акомикс
Аҭаҭиурқ, Мустафа Қьемал
Мустафа Қьемал Аҭаҭиурқ (Mustafa Kemal Atatürk; 1881, Салоники — 10, Сҭампыл) — Ҭырқәтәылатәи аҳәынҭқарра ахада 1923 — 1938 шш.
Аҭаџьықь бызшәа
Акодқәа
Лесото
Лесото (Lesotho), аофициалтә хьӡы: Лесото Акралра' (Kingdom of Lesotho) — Алада-африкатәи атәыла.
Еиду Америкатәи Аштатқәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә республикақәа
Ұ
Ұ, ұ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ү́
Ү́, ү́ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Х̑
Х̑, х̑ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Баҭым
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Баҭым Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ
border|thumb|230px|Аԥсуа абираҟ Аԥсны аҳәынҭқарратә абираҟ — Аԥсны Аҳәынҭқарра бираҟоуп.
Абжьарашәышықәсатәи абираҟқәа
1578 шықәсазы Севастополис аҭықәа ир иртәеит. Уи атәы рҳәоит ақалақь аҩныҵҟа адамра хаҳәқәа ирну аҩырақәа.
XIX шәышықәса
Зураб Шервашиӡе аҳра аниуаз аԥсуаа изныкымкәа аҭырқәцәа Аҟәа иалырцарц иалагахьан, аха аҵыхәтәан, урҭ ара еиҭа аҽышьақәырӷәӷәара рылшеит. Аҭырқәцәа Зураб днықәганы 18 –тәи ашәышықәсазы 80-тәи ашықәсқәа раан амчраҿы инеиз Қьелешьбеи Чачба иаҳра азхарҵеит. Қәҿиарала имҩаԥигаз аибашьра ашьҭахь аҭырқәа ир ржәыларақәа аанкыланы, Қьелешьбеи Аԥсны аҳәаақәа еиҭашьақәиргылеит. Уи ицирхыраауан бџьарла, аҳәала, кьарахәла ибзианы иеибыҭаз абжьаратә аамсҭцәеи анхацәа “цқьақәеи”. Еснагь аибашьра иазыҟаҵаз ар рхыԥхьаӡара наӡон 500-ҩык рҟынӡа. Аибашьразы ашәарҭа аныҟаз Қьелешьбеи аамҭа кьаҿк ала илшон бџьарла еиқәных 25 нызықьҩык ар рыргылара. Уи иман артиллериеи, аҽуааи, иӷәӷәаз амшын ари (аӡсҭар). 600- ҩык рыҟнынӡа аҳәынҭқар ишхәар (галер) иааԥмырҟьаӡакәа Баҭым инаркны Анаԥанӡа Амшынеиқәа аԥшаҳәа рыхьчон, насгьы ԥуҭи Баҭыми рбаашқәа хылаԥшҩыс иахагылаз иара иашьеиԥацәа, Чачаа ракәын. Қьелешьбеи ихаан, иара иԥеиҳаб Асланбеи ианиасакьаҳәамҭаз Аԥсни Аҟәеи ирхагылан абри абираҟ. Аԥсны Османтәи Ҭырқәтәылеи Аурыс ҳәынҭқари рполитикатә интересқәа ирыҵаркит. Иалагеит аурыс-аҭырқәа еибашьра, аурыс-кавказтә еибашьра, уи иахҟьаны ажәлар арыцҳара инҭагылеит. Иҟалеит амҳаџьырра. Кавказтәи аибашьра анеилга ашьҭахь мызкы анааҵ, 1864 шықәса рашәарамзазы аҳра зуаз аурыс имчра Аԥсуа аҳра хнарбгалан, иқәнаргылеит “аамҭалатәи жәлар-русбарҭа”. Абри инаркны Аԥсны Урыстәылатәи аимпериа Аҟәатәи арратә ҟәша ҳәа ахьыӡ ԥсахын.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра асимболқәа Акатегориа:Абираҟқәа
Герхьелиа, Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа
Кәасҭа (Константин) Маџьгәыр-иԥа Герхьелиа (Константин Меджгурович Герхелиа; 22, Ӷәада ақыҭа, Очамчыра араион — 17) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, аиҭагаҩ, публицист.
Абиографиа
1949 шыиқәсазы Константин Герхелиа дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникум, далгоит 1956 шықәсазы. Иара абри ашықәсан даанахәоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1961 шықәсазы.
Раҷа-Лечхумии Аладатәи Шәантәылеи
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо –.
Белиз
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Амонархиақәа
Ҷкадуа, Шоҭа Еугьан-иԥа
Абиографиа
Аҵара иҵон Кәтолтәи, Тамшьтәи ашколқәа рҿы.
Месси, Лионел
Акатегориа:Аргентинатәи ашьапылампыласҩцәа Акатегориа:1987 шықәсазы ииз Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы ииз
Алым
thumb|250px|Алым [[Питсбург|Питсбургтәи зоопарк аҿы]] А́лым (Panthera leo) — агыгшәыгатә ахш ирфо аԥсаатәқәа рыхкы, еиҳаӡоу аԥстәы ацгәықәа рҭаацәарантәи, атигр ашьҭахь.
Ҵаҟатәи Қарҭли
Азхьарԥшқәа
Қ
Араб бызшәа
мини Араб бызшәа, Араԥ бызшәа (العربية)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Бенин
Административтә шара
Бенин 12 адепартаментқәа (Départements) рыла ишоит.
Антисемитизм
Антисемитизм атермин ацәырҵра амзызқәа
Антисемитизм ацәырҵра амзызқәа ҭызҵаауа анаукатә усзуҩцәа ҩ-гәыԥкны рҽыршоит: асубстанционалистцәеи афункционалистцәеи рыла. Асубстанционалистцәа ирыԥхьаӡоит антисемитизм ацәырҵра ауриацәа рхаҭақәа ирхароуп ҳәа, афункционалистцәа – уи ацәырҵра аҭыԥантәи аконфликтқәеи аиҿагыларақәеи ирхароуп ҳәа. Уи азнеишьа шьақәиргылеит Ицхак Хаинеман. Антисемитизм ацәырҵра зыхҟьаз амзызқәа иара убас даҽа ҩ-гәыԥк рыла иршоит: анаукатәи афилософиатәи амзызқәа рыла. Анаукатә мзызқәа ҳарзааҭгылозар, ажәытәӡаны иудофобиа ацәырҵра, ауриацәа егьырҭ ажәларқәа рҟынтәи рҽалкаара иахҟьеит. Уи ауриацәа Анцәа иаликааз жәларуп ҳәа ирымаз агәаанагара иахылҿиааит. Ус уи аԥхьа ақьырсианцәа амырҭаҭра иадгылоз цәымӷырҭас иркуан, гәаҟрала ианҭадырхозгьы ыҟан. Аҭоурыхҭҵааҩ С. И. Лурие антисемитизм ацәырҵра анҭиҵаауаз игәеиҭеит, ауриацәа ажәытәӡаны аибашьрақәа рышьҭахь иаиааины аметрополиахь нхара ианыргозгьы рхатә культуреи рдинхаҵаратә принципқәеи шаанырмыжьуаз. Ауаажәларраҿы иагьа ақәыӷәӷәара роургьы уи иацәхьаҵӡомызт. Аха уи ус иҟаҵәҟьазу иҟамзу аҵарауаа иахьагьы еимаркуеит.
Антисемитизм аҭоурых аҿы
Уажәтәи аамҭазы антисемитизм адгылаҩцәа рхы иадырхәо аргументқәа реиҳарак антикатәи аамҭа аҟынтәи иаагоуп, еиҳарак Александриа аҟынтәи. Уи раԥхьатәи адгылаҩцәа дреиуоуп аныхаԥааҩ Манифон ҳәа ззырҳәоз ауаҩы. Иара дынхон 285–246 шш. ҳера ҟалаанӡа. Иҩымҭақәа рҿы иҳәон ауриацәа аҳәынҭқарра ишацәӷьычуаз, ауахәамақәагьы иакәымкәа ишрызныҟәоз, пату ақәырҵаӡомызт ҳәа. Усҟан аҳәынҭқарраҿы арра иахысуаз ауриацәа, атәыла аинтересқәа раасҭа, дара рыжәлар, рдинхаҵара рыцеиҩызшоз еиҳа ирыдгылон ҳәа иԥхьаӡан. 38 ш. ҳера аан Александриа ауриацәа рнырҵәаразы аиҿагыларақәа мҩаԥысит.
Антисемитизм Германиа
Аҳәынҭқарратә антисемитизм хазы уалацәажәозар, уи еиҳараӡак иадгылон аконсерваторцәеи амилаҭтә либералцәеи. Дара дыруаӡәкын Генрих фон Треичке. Дара ауриацәа ирыдҳәалоу апроблема иахәаԥшуан анемец ҳәынҭқарра ҿыц аргылара аганахь ала. Ус ауриацәа рҟынтәи ирҭахыз рмилаҭтә хдырра ааныжьны анемеццәа ҳәа рхы рыԥхьаӡарц азы. Аха уи аганахь ала ауриацәа иӷәӷәаны ирықәгәыӷуан ҳәа узҳәомызт.
Антисемитизм аҿагылара
2005 шықәсазы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара иаднакылеит антисемитизм аҿагыларазы арезолиуциа, Европатәи аидгылагьы еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа нанагӡеит уи ашықәсаз, антисемитизм аҿагыларазы.
Обама, Барак
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа Акатегориа:Обамаа Акатегориа:1961 шықәсазы ииз Акатегориа:Нанҳәамза 4 рзы ииз
Иапониа
Иапониа (日本, |日本国}} — адгьылбжьахатәи аҳәынҭқарра Азиаҟны ауп. Аокеан Ҭынч аҟны, Иапонтә амшыни, Чыни, Ҩадатәгьы Аладатәгьы Кореи, Урыстәылеи мрагыларахь иҟоуп. Атерриториа Охоттә амшын аҟнытә аҩадаҟны Мрагылартә-Чынҭатә амшын аҟнынӡа аладаҟны иаҵанакуеит. Иапониа аҳҭнықалақь Токио ауп.
Аҭоурых
250тә ш. аҿы Кофуи апериод иаиои еибаԥсахит. Ари апериод аан ахәҳәыгәрақәа ркултура иплеит. Иамато араион аҿы ахьӡык иапонтә аҳәынҭқарра ицәырҵит.
Ҷ
Ҷ, ҷ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ы̄
Ы̄, ы̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ақаҩба, Даур Вадим-иԥа
Ибиографиеи икариереи
Приднестровиатәи Молдавиатәи Ареспублика Ахада Идҵала ианашьоуп амедал «Аусураҿ иқәҿиарақәа рзы».
Э̄
Э̄, э̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа
Абиографиа
Диит 1935 шықәса жьҭаарамза 5 рзы Кәытол ақыҭа Очамчыра араион. Аҵара иҵон Џьгьардатәи, Кәтолтәи, Тамшьтәи ашколқәа рҿы. 1954 шықәсазы П. Бебиа дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1959 шықәсазы.
1965-1968 шықәсқәа рзы дҭоуп /датәарада/ А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт.
Оқсфорд
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Англиа ақалақьқәа
Џибути
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ҷкадуа, Иури Владимир-иԥа
Абиблиографиа
Москва, 71 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит (15).
Ӭ́
Ӭ́, ӭ́ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Кәыбраа, Беслан Сергеи-иԥа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Кәыбраақәа Акатегориа:1960 шықәсазы ииз Акатегориа:Нанҳәамза 25 рзы ииз‎
Франциа
Франциа, Францызтәыла (France), аофициалтә хьʒы: Францызтәи Ареспублика (République française) — атәыла аҩадатәи Европаҿы.
Цәыббрамза 11
Цәыббрамза́ 11 (Цәыббрамза́ жәе́иза), Сентиа́бр 11, Цәыббра́ 11 — григориантәи амзар 254 тәи амш (255 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 111 мшы.
Лужков, Иури
Абара
Акатегориа:Москва Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1936 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 21 рзы ииз Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 10 рзы иԥсыз
Гәыргәлиа, Борис Алмасхан-иԥа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Гәыргәлиаа Акатегориа:1935 шықәсазы ииз Акатегориа:Рашәарамза 20 рзы ииз Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз
Ампыҵахалара
Аннексиа жәларбжьаратәи азин аҟны
Актәи Адунеизегьтәи еибашьра нӡа, акыр аҭынчратә еиқәышаҳаҭрақәа, насгьы уи анҵәамҭазы анапы зҵаҩыз, иазгәарҭон аиааира згаз аҳәынҭқаррақәа, мамзаргьы изиааиз аҳәынҭқаррақәа рыҭара, мамзаргьы ҿыц иаԥҵахаз аҳәынҭқаррақәа рыҭара. Ас еиԥш аиқәышаҳаҭрақәа мчылатәи анапаҵаҩратә елементқәа ишрызцәымцозгьы, дара аиуристтә шьаҭа рымоуп ҳәа иԥхьаӡан.
Иерусалими Голантәи аҳаракырақәеи рымпыҵахалара
Голантәи аҳаракырақәа раннексиа атәы ҳҳәозар, ус еиԥш Израиль имҩаԥнагеит, 1981 шықәса ԥхынҷкәынмза 14 рзы ирыдыркылаз Голантәи аҳаракырақәа рзы Азакәан амчра ахархәара ала, Ашәарҭадаратә Хеилак арезолиуциа аҟны ишьақәнарӷәӷәеит: «Израиль аӡбамҭа ахатәы закәанқәа рышьақәыргыларазы, аоккупациа зызуу сириатәи Голантәи аҳаракырақәа рҟны аиурисдикциеи анапхгараҭареи рышьақәыргылара иазырхоу жәларбжьаратәи аиуристтә мчра амам», – ҳәа (Еиду Амилаҭқәа реиҿкаара Ашәарҭадаратә Хеилак арезолиуциа №497 1981 ш.). Аиԥш зеиԥшыз агәаанагара аҳәеит Ассамблеиа Хада арезолиуциа ES-9/1, 1982 шықәса рзы. Аха ус шакәызгьы, 2017 шықәса ԥхынҷкәынмза 6 рзы, Еиду Америкатәи Аштатқәа рхада Дональд Трамп официалла аҳәамҭа ҟаиҵеит Иерусалим Израиль иаҳҭнықалақьуп ҳәа.
Испаниа
Испаниа (España), аофициалтә хьӡы: Испаниа Акралра (Reino de España) — Европатәи атәылоуп.
Арно, Жан
Жан Арно (Jean Arnault) — ақырҭуа-аԥсуа еимакы аҭыԥаҿы ИАР амаӡаныҟәгаҩ хада иҷыдоу ихаҭарнак.
Миқаиа, Мушьни Ирод-иԥа
Абиографиа
Диит 1932 шықәса жәабранмза 22 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. 1947 - 1948 шықәсақәа рзы Мушьни Мқаииа аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникум аҟны, 1957 шықәсазы далгоит џьгьардатәи абжьаратә тшкол. Иара абри ашықәсан даанахәоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳқынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет, далгоит 1961 шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәыпҵит 1949 шықәсазы.
Ҭарба, Даур Нури-иԥа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 3-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Ҭараа Акатегориа:1959 шықәсазы ииз
40 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
040
Лидневи
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Иԥсабаратәым абызшәақәа
Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа
Абиографиа
Диит 1938 шықәса хәажәкырамза 13 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион. Аҵара иҵон Аҭартәи, Аҟәатәи аԥсуа бжьаратә школқәа рҿы.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәса инаркны.
Ипшқоу амчра
Иԥшқоу амчра ԥшқаны иҟазҵозеи?
Иԥшқоу амчра аҿырԥштәқәа:
Ҭырқәтәыла ҳаамҭазтәи «иԥшқоу амчра» аинструментқәа
Ҳаамҭазтәи Ҭырқәтәыла, егьырҭ адунеитә ҳәынҭқарра дуқәа реиԥш, иацәтәымымхеит ари атермин. Дж. Наи, америкатәи аҵарауаҩ, иалаирҵәаз аидеиа «иԥшқоу амчра» ахархәара аиуит ҳаамҭазтәи Ҭырқәтәылатәи Ареспублика адәныҟа-политикатә стратегиа аҟны.
«Иԥшқоу амчра» аларҵәаразы, насгьы координациа азуразы ароль ду нарыгӡоит ахылаԥшырҭақәа аинститутқәа, Адәныҟатәи аусқәа рминистрра, Атуризми акультуреи рминистрра, Ауаажәларратә дипломатиа аминистрра, Иунус Емре ифонд,Ҭырқәтәыла Амзабжа Ҟаԥшьы уҳәа реиԥш иҟоу.
Иԥшқоу анырра амыругақәа рахь иуԥхьаӡар ауеит абас еиԥш ахырхарҭақәа, акультуреи абызшәеи раларҵәара ахырхарҭа аҟны аусеицура. Ас еиԥш апрограммақәа ирылахәу аҳәаанырцәтәи атәылауаа мацара ракәым, урҭ рхы аладырхәуеит Ҭырқәтәыла атәылауаа, аҳәаанырцә инхо. Атәыла иаиуа аимиџь аҳәаанырцә аԥҵаразы, насгьы Ҭырқәтәылатәи Ареспублика аҿиара астратегиа аларҵәаразы ари аиҿкаара еиуеиԥшым акультуратә усмҩаԥгатәқәа ирылахәуп. Аҭырқәа имшьҭра, мамзаргьы атәылақәа-апартниорцәа ркультуратә имшьҭра аиқәырхара аус аҟны, ари атәыла аҟны зегь реиҳа ҵакы змоу, акрызҵазкуа мыруганы иахәаԥшуеит «иԥшқоу амчра». Аха, абра иазгәаҭатәуп, акультура ахырхарҭаҟны аусмҩаԥгатәқәа даара рҵакы шдуу.
Амшын Еиқәа
Амшын аԥшаҳәа ишьҭоуп быжь-ҳәынҭқаррак: Урыстәыла, Украина, Болгариа, Ҭырқтәыла, Қырҭтәыла.
Ѱ
Ѱ, ѱ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
80 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
080
Адунеизегьтәи аӡы амш
Аԥсны 150 инареиҳаны аминералтә ӡқәа ыҟоуп. Урҭ рахьтә еиҳа еицырдыруеит: Ауадҳаратәи ашьчелоч- ӡҵәыҵәы, Аҟәатәи, Гагратәи, Тҟәарчалтәи атыҩшаӡрытә ӡыхьқәа, Охуреитәи атермалтә ӡыхь. Аминералтә ӡыхьқәа раамышьҭахь Аԥсны 186 ӡиа ыҟоуп, урҭ реиҳарак иҵааршәыратәиқәоуп.
Аԥара
thumb|right|200px|Евро абанкнотақәа Аԥа́ра - зегь злоу егьырҭ атауарқәеи амаҵзурқәеи рыхәԥса аваҟәыла.
Шри-Ланка
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Асоциалисттә тәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Кобахьиа, Самсон Гәџьыр-иԥа
Самсон Гәџьыр-иԥа Кобахьиа (29 — 21) — жәлар артист.
Кобахиа, Аслан Алықьса-иԥа
Абиографиа
1982-1992 шш. рзы аус иуан Аԥснытәи атуризми аекскурсиақәеи рхеилак иаҵанакуаз еиуеиԥшым амаҵурақәа рҿы. Нанҳәамза 14, 1992 ш. инаркны ақырҭуа аоккупантцәа дырҿагылан деибашьуан Гәымсҭатәи афронт артиллериа акомандаҟаҵаҩ иаҳасабала. Абҵарамза 1993ш. рзы дҟаҵан Аԥсны Ареспублика Атәылахьчара аминистрра артиллериа акомандаҟаҵаҩыс. Жәабранмза 1994 ш. рзы – Аԥсны Атәылахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩыс. Жьҭаарамза 17, 1994 шықәса инаркны ажьырныҳәамза 30, 1995 шықәсанӡа аус иуан Аԥсны Ареспублика Ашәахтә маҵзура аусбарҭа еиҳабыс. Ажьырныҳәамза 30, 1995ш.- цәыббрамза 20, 1995 ш. – Аҟәа ақалақь Аҩнуҵҟатәи аусқәа русбарҭа еиҳабыс. 1995ш. – 2002ш. – Аԥсны Аҳәынҭқарратә аҳазалхратә еилакы дахантәаҩын. Кобахиа Аслан Алықьса-иԥа – Аԥсны Афырхаҵа, аҳазалхратә маҵзура Агенерал-маиор, иахьа Аԥсны Жәлар Реизара дадепутатуп.
Бенетице
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Чехиа ақыҭақәа
Брунеи
Брунеи, аофициалтә хьӡы: Брунеи-Даруссалам Аҳәынҭқарра (Negara Brunei Darussalam, Џьави алфавит: نڬارا بروني دارالسلام) — Алада-мрагыларатәи Азиатәи асулҭанра Калимантан адгьылбжьахаҟны иҟоуп.
200 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
200
Рогозин, Дмитрии
Абара
Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа Акатегориа:Урыстәылатәи адипломатцәа Акатегориа:1963 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы ииз
Амаршьан, Витали Џьота-иԥа
Витали Џьота-иԥа Амаршьан (Виталий Джотович Амаршан; 22, Џьгьарда ақыҭа, Очамчыра араион — 24) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.
Ачечен бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Адаӷьсҭан бызшәақәа
Цәыббрамза 28
Цәыббрамза́ 28 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ ааба́), Сентиа́бр 28, Цәыббра́ 28 — григориантәи амзар 271 тәи амш (272 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 94 мшы.
Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа
Абиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1962 шықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аҵнариаа Акатегориа:1938 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз
400 (ахыԥхьаӡара)
400 (ԥшьышә) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 400.
Ашвед бызшәа
Ашвед бызшәа
Алаҭын алфавит
Анбанқәа рхарҭәаара
Ā Ă Â Ä Å Ą Æ Ç Ð Ē Ę Ğ Ģ Î Ķ Ł Ñ Ö Ő Ó Ø Œ ß Ş Ţ Ū Ŭ Ž Ź Ż
Аԥсуаа
Етноним
Раԥхьаӡа ақәны аԥсуа хылҵшьҭрақәа ирыдҳәалоу аетнонимқәа цәырҵуа иалагеит ҳиера ҟалаанӡа II-тәи азқьышықәса анҵәамҭазы. Ассириатәи аҳ Тиглатпаласар I-тәи иҟаиҵаз анҵамҭаҿы (XI-тәи ашәышәықәса алагамҭа) далацәажәоит аетнонимқәа "абешла". Аҵарауаа ишырыԥхьаӡо ала, аетнонимқәа "абешла", "аԥшьилаа", "аԥсилаа", "аԥсуаа" шьаҭас ауп ирымоу. Иара абри аҵыхәтантәи ауп аԥсуа иахьагьы рхазы хьӡыс - етноним ирымоу. Ҳәарада, аетноним "апсуаа" урҭ жәларык иаҳасаб ала рышьақәгыла иадҳәалоуп.
World Vision International
World Vision International (Ворлд Вижен Интернешнл) — жәларбжьаратәи аиҿкаара.
Аԥсуаа
Еицардыруа аԥсуаа
Акатегориа:Амилаҭқәа
Аԥснытәи Автономтә Ареспублика
Административ-территориатә шара
Аԥснытәи Автономтә Республика; 6 районар
Аџьар Ҟаԥшь Жәларбжьаратәи Аилак
Акатегориа:Адунеижәларбжьаратә организациақәа Акатегориа:1863 шықәсазы ицәырҵит
Иҳәаадоу аҳақьымцәа
Иҳәаадоу аҳақьымцәа (Médecins sans frontières) — жәларбжьаратәи аиҿкаара.
Ꙇ
Ꙇ, ꙇ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Рим
Рим (Roma) – Италиа иаҳҭнықалақьыуп. Иаланхо.
Жьҭаарамза 4
Жьҭаарамза́ 4 (Жьҭаарамза́ ԥшьба́), Оқтиа́бр 4, Жьҭаара́ 4 — григориантәи амзар 277 тәи амш (278 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 88 мшы.
Крушинка
thumb|right|250px|Крушинка Крушинка – Украина ақыҭа.
Пиаф, Едит
мини|Едит Пиаф Едит Пиаф (Édith Piaf, лыхьӡҵәҟьа Едит Џованна Гассион, Édith Giovanna Gassion; 19, Париж — 10, Грас) — францыз ашәаҳәаҩыи артистԥҳәыси.
Акаба (аҵакырацәара)
Акатегориа:Акабаа
Швеицариа
Швеицариа (Schweiz, Suisse, Svizzera, Svizra, Helvetia), аофициалтә хьӡы: Швеицариатәи Аконфедерациа (Schweizerische Eidgenossenschaft, Confédération suisse, Confederazione Svizzera, Confederaziun svizra, Confoederatio Helvetica) — Европаҟны атәылоуп.
Административтә шара
350px|мини|справа|Швеицариатәи акантонқәа Швеицариа афедеративтә республика, 26 акантонқәа рыла ишоит.
Норвегиа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
900 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
900
Болгариа
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
1000 (ахыԥхьаӡара)
1000 (зқьы) — Иԥсабаратәу ахыԥхьаӡара 1000.
Аекологиа
Аҵиаақәа рекологиа
Аҵиаақәа рекологиа иаҵоит аҵиаақәеи изну аԥсабареи шеиныруа, аҵиаақәа дара-дара реиныррақәа, урҭ рзеиԥшеизҳарақәа.
Амш аура заҟароу иахьԥшым аҵиаақәа иреиуоуп апатырџьанқәа, алымҳардагәа уб. иҵ.
Алашара бзиа избо аҵлақәа иреиуоуп амзаҵла, аҵааҵла, агәыркаԥса, абӷьыршәшәа, ахьаца, аџь уб. иҵ. Алашара бзиа избо иреиуоуп ауҭраҭыхтәи абаҳчатәи аҵиаақәа, иара убас аӡышәҭыши аӡышәҭ ҩежьи.
Жьҭаарамза 12
Жьҭаарамза́ 12 (Жьҭаарамза́ жәа́ҩа), Оқтиа́бр 12, Жьҭаара́ 12 — григориантәи амзар 285 тәи амш (286 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 80 мшы.
Достоевски, Фиодор Михаил-иԥа
Абиографиа
Достоевскии аҵыхәтәантәи ироманқәа ируакхеит ҭаацәарак рытрагедиа аазырԥшуа «Аишьцәа Карамазаваа» 1880 ш. Ароман аҿы ԥшьҩык аԥацәа руаӡәык иаб дишьуеит.
Амикроскоп
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абиологиа Акатегориа:Аоптика
Лакоба, Иакуб Уасил-иԥа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:1949 шықәсазы ииз Акатегориа:Нанҳәамза 2 рзы ииз Акатегориа:2022 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынгәымза 9 рзы иԥсыз Акатегориа:Лакәараа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
25 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
025
Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа
Абиографиа
1960 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт, далгоит 1965 шықәсазы.
Аԥсны Жәлар Реизара
Афункциақәа
1) иаднакылоит Аконституциеи Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанқәеи;
6) имҩаԥнагоит Аконституциеи Аԥсны азакәанқәеи реилыркаара иазку аусқәа;
11) иаднакылоит Аминистрцәа Реилазаара иалахәу џьоукы бжьыҭирала иӡбоу рыгәрамгара рылаҳәара иазку ақәҵарақәа;
Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент Аилакқәа
– Аитәылауаа рымадареи апарламентбжьаратәии жәларбжьаратәии аимадареи рзы Аилак;
Аԥсны Жәлар Реизара аиҳабцәа
3) Бганба, Валери Рамшьыхә -иԥа — V-тәи ааԥхьара (2012-2017 ш.)
Аҩӡба, Лев
Лев Аҩӡба — (Лев Авидзба; 1, Ешыра, Аԥснытәи АССР — 25, Сҭампыл, Ҭырқәтәыла) — Аԥсны Жәлар Реизара адепутат.
Адунеизегьтәи Аџьар Ҟаԥшьи Амзабжа Ҟаԥшьи рымш
Алитература
Акатегориа:Лаҵарамза 8 Акатегориа:Аџьар Ҟаԥшь
Чехов, Антон Павел-иԥа
Алитература
Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы ииз Акатегориа:1860 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 15 рзы иԥсыз Акатегориа:1904 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа
Жәларбжьаратәи астудентцәа рымш
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Абҵарамза 17 Акатегориа:Аҵара
Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа
Абиографиа
Диит 1949 шықәса ԥхынгәымза 24 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. 1966 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афизика-математикатә факультет. 1968 шықәсазы дцоит Москваҟа - дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт. Далгеит 1973 шықәсазы.
Баграт III (Қырҭтәыла)
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аҳцәа Акатегориа:Багратиони Акатегориа:960 шықәсазы ииз Акатегориа:1014 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы иԥсыз
Гьаргь I (Қырҭтәыла)
thumb|250px|Гьаргь I Гьаргь I (გიორგი I; 998/1002 - 1027, Ҭриалеҭ) — Қырҭтәыла аҳ 1014-1027 шықәсқәa рзы.
Бетховен, Лиудвиг ван
Лиудвиг Ван Бетховен (Ludwig van Beethoven ; Ԥхынҷкәынмза 16 1770, Бонн, Вестфалиа - хәажәкыра 26 1827 Вена, Австриатәи аимпериа) - германтәи композитор, адирижиореи апианистеи, аӡәы х-"вентәи классикқәа" рыҟныҭә.
Гыцба, Алиса
Алиса Гыцба, Алиса Шалва-иԥҳа Гыцба (Ԥхынҷкәынмза 5, 1970, Аҟәа) — Москватәи атеатр „Геликон-опера“ асолист, Аԥсны жәлар рартист, Урыстәыла Афедерациаҟны артист. Алиса Гыцба хыԥхьаӡара рацәала жәларбжьаратәии урыстәылатәии аоператә конкәрсқәеи афестивальқәеи дрлауреатуп, убарҭ рхыԥхьаӡараҟны Валерии Гергиев инапхгарала Владикавказ имҩаԥысуаз „Кавказ аҭынчра“ афестиваль.
Ҷыҭанаа, Мераб Фридон-иԥа
Мераб Фридон-иԥа Ҷыҭанаа (16, Баслаху — ) — арежиссиор, актиор, апародист.
Жьҭаарамза 29
Жьҭаарамза́ 29 (Жьҭаарамза́ ҩажәи́ жәба́), Оқтиа́бр 29, Жьҭаара́ 29 — григориантәи амзар 302 тәи амш (303 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 63 мшы.
Вахтанг I Горгасал
thumb|250px|Афреска Вaхтaнг I Горгaсaл (ვახტანგ I გორგასალი; V aшәышықәс, Мцхеҭа - 502 ш. Уџарма) — Қарҭли аҳ 449-494 шықәсқәa рзы.
Мозамбик
Мозамбик (Moçambique), аофициалтә хьӡы: Мозамбик Ареспублика (República de Moçambique) — Африкаҟны атәыла.
Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа
Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа (Денис Киршалович Чачхалиа; 21, Тҟәарчал) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аҭоурыхдырҩы.
Сабекиаԥҳа, Нелли Иван-иԥҳа
Абиблиографиа
Диит 1940 шықәса ԥхынҷкәынмза 25 рзы Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа. Лыԥсҭазаара далҵоит 2007 шықәсазы. Далгахьан Тҟәарчалтәи ахәбатәи абжьаратә школ.
Погосов, Андреи
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ақәԥаҩцәа
38 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
038
Гаграԥсҭа
Гаграԥсҭа (Гаграпста, გაგრაფსთა) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
Аԥсны аконсул
Акатегориа:Адипломатиа Акатегориа:Аԥсны аполитика
39 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
039
Ҟанчели, Гиа Александр-иԥа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи акомпозиторцәа Акатегориа:Асовет композиторцәа Акатегориа:1935 шықәсазы ииз Акатегориа:Нанҳәамза 10 рзы ииз Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жьҭаарамза 2 рзы иԥсыз
Абелорус бызшәа
frameless|right Абелору́с бызшәа́ (белару́ская мо́ва) — Белорустәыла бызшәас иамоуп. Славиан группа, индо-европеитә ажәла иреиоуп.
Абҵарамза 11
Абҵарамза́ 11 (Абҵарамза́ жәе́иза), Ноиа́бр 11, Абҵара́ 11 — григориантәи амзар 315 тәи амш (316 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 50 мшы.
Аџьрҩара (Гагра)
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа Акатегориа:Гагра араион ақыҭақәа
Абҵарамза 13
Абҵарамза́ 13 (Абҵарамза́ жәа́ха), Ноиа́бр 13, Абҵара́ 13 — григориантәи амзар 317 тәи амш (318 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 48 мшы.
81 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
081
Моцарт, Вольфганг Амадеи
Алитература
Акатегориа:Акомпозиторцәа Акатегориа:Австриатә амузыкантцәа Акатегориа:1756 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 27 рзы ииз Акатегориа:1791 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынгәымза 5 рзы иԥсыз
Аԥсуа иашьагәыҭу ажь хкқәа
Аԥсуа иашьагәыҭу ажь хкқәа
Абҵарамза 17
Абҵарамза́ 17 (Абҵарамза́ жәи́бжь), Ноиа́бр 17, Абҵара́ 17 — григориантәи амзар 321 тәи амш (322 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 44 мшы.
Молдавиа
Молдавиа (Moldova, Молдова), аофициалтә хьӡы: Молдова Ареспублика (Republica Moldova, Република Молдова)  — Европа атәыла иауакуп.
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Ачалыҟә
thumb|150px|Ачалыҟ Ачалы́ҟә (Acrocephalus paludicola)
Ԥшоухәа
Ԥшоухәа (სულევო) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
42 (ахыԥхьаӡара)
42 (ҩынҩажәи ҩба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 42.
Гонконг
Гонконг (Hong Kong) - Чынт арегион.
Шевченко, Тарас
Шәахә. иара убас
Акатегориа:1814 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 9 рзы ииз Акатегориа:1861 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Хәажәкырамза 10 рзы иԥсыз Акатегориа:Украинатәи ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Украинатәи асахьаҭыхҩцәа
Абыхәба, Иван Арсена-иԥа
Абиографиа
Абжьаратәи ашкол далгеит Џьгьарда ақыҭа. 1960 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт.
Гана
Административтә шара
Гана иаку аҳәынҭқарра ауп, ари атәыла 16 административтә аобластқәа (Regions) рыла ишоит.
Ԥкьын, Анатоли Џьалыгә-иԥа
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Ԥкьынаа
Олимпиадатә хәмаррақәа
thumb|right|300px| Олимпиада (Olympics Games)
46 (ахыԥхьаӡара)
46 (ҩынҩажәи фба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 46.
Ажьиԥҳа, Зина Ԥарна-иԥҳа
Абиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵыт а-90-тәи ашықәсқәа рзы.
Лондон 1908
Лондон 1908 (1908 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1908) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Кәарҷиа, Заур Гьаргь-иԥа
Абиографиа
1986 шықәсазы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә-иуристтә факультет далгоит (латәарада).
Сан-Томеи Принсипии
Административтә шара
Сан-Томеи Принсипии 6 административтә округқәеи (Distritos) 1 автономтә региони рыла ишоит.
Ардешен
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ҭырқәтәыла ақалақьқәа
Занҭариа, Владимир Константин-иԥа
Абиографиа
Диит 1953 шықәса цәыббрамза 27, Ҭамшь ақыҭа, Очамчыра араион.
Џьопуа, Иасон Ламшьаҵә-иԥа
Абиографиа
Диит 1947 шықәса цәыббрамза 23 рзы Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла Очамчыра араион. 1964 шықәсазы далгеит Ҷлоутәи абжьаратәи ашкол.
50 (ахыԥхьаӡара)
50 (ҩынҩажәи жәаба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 50.
Ахьарԥшқәа
050
Ажьиба, Енвер Владимир-иԥа
Абиографиа
1980 шықәсазы дҭалоит Аԥснытәи аҳәнҭқарратә университет, далгоит 1986 шықәсазы.
Гәажәба, Мирод Самԥал-иԥа
Алитература
Акатегориа:Лаҵарамза 18 рзы ииз Акатегориа:1935 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 18 рзы иԥсыз Акатегориа:1993 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Гәажәаа Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз
Ԥсахара
Ԥсахара (კოლხიდა) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
Быҭәба, Заур Расим-иԥа
Заур Расим-иԥа Быҭәба (Заур Расимович Бутба; 16, Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Абиографиа
1976 шықәсазы дҭалоит М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет. Далгеит 1979 шықәсазы (ҩышықәсатәи апрограмма ҷыдала).
Атроллеибус
thumb|Атролеибус ахәҭа хадақәа (могут присутствовать не на всех моделях): 1 — [[Атролеибус аконтакттә каҭа|аконтакттә каҭа; 2 — указатель маршрута; 3 — асаркьақәа; 4 — амцаблақәа; 5, 7 — ашәқәа; 6, 8 — колёса; 9 — амолдингқәа; 10 — аштанга акрага; 11 — аштангакрага ашаха; 12 — башмак токосъёмника; 13 — аштангақәа; 14 — кронштейн фиксации штанги; 15 — наружное электрооборудование; 16 — инвентарный номер троллейбуса.|400px]] Атроле́ибус — аихалабадаратә механикатә транспорттә хархәага, афымца рныҟәага измо, афымца арҩаш ҩҭелтә мҩангагантә аштангатә фымцадкылагала изцрихо — ауп. мини
Аҩада
А́ҩада (аҩ.) — адунеи аган.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ахырхарҭа Акатегориа:Адунеи аганқәа Акатегориа:Акартографиа
Ԥхынҷкәынмза 7
Ԥхынҷкәынмза́ 7 (Ԥхынҷкәынмза́ бжьба́), Дека́бр 7, Ԥхынҷкәы́н 7 — григориантәи амзар 341-тәи амш (342-тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 24 мшы.
Соломин, Алеқсандр Владимир-иԥа
Алеқсандр Владимир-иԥа Соломин (Александр Владимирович Соломин; 5, Томск, Урыстәылатәи СФСР, СССР) — урыс аҭоурыхдырҩы. Уи кавказтәи аҭоурыхи, агенеалогиеи, археологиеи акыр дравторуп.
Андорра
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Валпараисо
Валпараисо (Valparaíso) — ақалақь Чилитәи ауп. Иаланхо.
Сантиаго
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Чили ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа
Абиографиа
Хадарала ибаҩхатәра алшарақәа ааирԥшит апроза ажанр аҿы, дыҩуан аԥсышәала анԥш урыс бызшәалагьы.
Раԥхьатәи ипоезиатә рҿиамҭақәа акьыԥхь рбеит а-70-тәи ашықәсқәа.
Екваториалтә Гвинеиа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Буенос-Аирес
Абара
thumb|center|800px|Буенос-Аирес
Сан Марино
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Океаниа
мини|Океаниа Океаниа — адгьылҭҵаара-культуратә регион адгьылхылҵ еиԥш ԥыҭрак Адгьыл хәҭақәа рҿы ианҵоу ауп. Океаниа Австралазиәи Меланезиеи Микронезиеи Полинезиеи рыла ишьақәгылоуп.
Еритреиа
Административтә шара
Еритреиа иаку аҳәынҭқарра ауп, 6 административтә провинциақәа (ዞባ, [зобас]) рыла ишоит.
56 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
056
Сенегал
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Хрушьчов, Никита Сергеи-иԥа
Акатегориа:1894 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 15 рзы ииз Акатегориа:1971 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Цәыббрамза 11 рзы иԥсыз Акатегориа:Асовет политикцәа Акатегориа:ЦК КПСС Иреиҳаӡоу Амаӡаныҟәгаҩцәа Акатегориа:ЦК КПСС аполитбиуро алахәылацәа Акатегориа:Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла аминистрцәа рхеилак ихантәаҩцәа Акатегориа:КПСС алахәылацәа Акатегориа:Абольшевикцәа Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 2-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 3-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 6-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Асовет аинрал-леитенантцәа Акатегориа:Асовет аруаа Акатегориа:Асовет Еидгыла Афырхацәа
Гвадалахара
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Мексика
Зыхәны
Амилаҭқәа Зыхәны
Амраҭашәара Зыхәнытәыла инхоит амилаҭқәа: Шаԥсыӷцәа (Аедыгаа), Абадзехцәа (Аедыгаа), Натухаицәа (Аедыгаа), Бжедугцәа (Аедыгаа), Темиригуаа (Аедыгаа).
Амрагылартәи Зыхәны инхоит амилаҭқәа: Аҟабардақәа (Аедыгьаа), Аҷаркьазцәа (Аедыгаа), Аублаа, Асаӡуаа (Аԥсуаа).
Акаракалпак бызшәа
мини Акаракалпак бызшәа
Фанипаль
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Белоруссиа ақалақьқәа
ABBA
мини ABBA (АББА) — Агнета Фельтског, Бьорн Ульвеус, Бенни Андерссон, Анни-Фрид Лингстад.
67 (ахыԥхьаӡара)
67 (хынҩажәи бжьба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 67.
66 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
066
Ԥхынҷкәынмза 22
Ԥхынҷкәынмза́ 22 (Ԥхынҷкәынмза́ ҩажәи́ ҩба́), Дека́бр 22, Ԥхынҷкәы́н 22 — григориантәи амзар 356-тәи амш (357-тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 9 мшы.
Тенчинек
Тенчинек (Tenczynek) — Польша ақыҭа.
Сомали
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә республикақәа
Детликон
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Швеицариа акоммунақәа
Горбачов, Михаил Сергеи-иԥа
Михаил Сергеи-иԥа Горбачов (Михаил Сергеевич Горбачёв; 2, село Привольное, Медвеженский район, Ставропольский округ, Северо-Кавказский край, Аурыс Советтә Социалисттә Республикақәа, Еидгылоу Советтә Социалисттә Республикақәа - нанҳәамза 30, 2022 ш. ) асовет ҳәынҭқарратә усзыҩ.
Ԥхынҷкәынмза 28
Ԥхынҷкәынмза́ 28 (Ԥхынҷкәынмза́ ҩажәи́ ааба́), Дека́бр 28, Ԥхынҷкәы́н 28 — григориантәи амзар 362-тәи амш (363-тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 3 мшы.
Алак бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Гьаргь ацқьа ихьӡала Елыр иҟоу ауахәама
Аиубилеитә монета
Аҭыжьра алимит: 3000 цыра.
Ареверс: Амонета агәҭаны иарбоуп Гьаргь ацқьа иуахәама уажәтәи аԥшра, уи ҟаҵатәи агәҭанытә ахәҭаҿы римтәи ацифрала иарбоуп ауахәама аргылара арыцхә «XI–ашә.». Амонета агежь армарахьтәи ахәаҭаҿы иануп аноминал азгәазҭо ацифра «10»-и ақәҩыра «лари»-и, агежь хыхьтәи ахәҭаҿы иаарԥшуп Қырҭтәыла агерб, уааҵәҟьа иҟоуп ақәҩыра «Елыр».
76 (ахыԥхьаӡара)
76 (хынҩажәи жәаф) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 76.
Диоскуриатәи абаа
Диоскуриатәи абаа (დიოსკურიის ციხე) — Аԥсны абаа Аҟәа ақалақь аҿы.
Веселовкатәи ауахәама ахыжәжәарақәа
Веселовкатәи ауахәама ахыжәжәарақәа (ვესიოლოვკის ეკლესიის ნანგრევები)  — Аԥсны Веселовка ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Зимбабве
Зимбабве (Zimbabwe, Zimbabwe), аофициалтә хьӡы: Зимбабве Ареспублика (Republic of Zimbabwe, Nyika yeZimbabwe) — Алада-африкатәи атәыла.
Дихазургатәи Барбара ацқьа луахәама
Дихазургатәи Барбара ацқьа луахәама (დიხაზურგის წმინდა ბარბარეს ეკლესია) — Аԥсны Дихазурга ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XIII ашәышықәсазы.
Ауахәама игылоуп Аԥсны ашьхарԥы алада-мрҭашәаратә ахәҭаҿы, Игры аӡиас арӷьаратәи аҟәараҿы. Уажәазы ахыжәжәарақәа мацароуп иаанханы иҟоу. Аҭыԥантәи ауааԥсыра уи Барбара ацқьа луахәама ҳәа иашьҭоуп. Ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы иаарԥшу ақырҭуа адҩылақәа инрықәыршәаны, ауахәама иргылеит Григол Галатозҭухуцеси.
Афон Ҿыцтәи аберҭыԥ
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аберҭыԥқәа
89 (ахыԥхьаӡара)
89 (ԥшьынҩажәи жәба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 89.
Сомалиленд
Административтә шара
Сомалиленд 6 административтә провинциақәа (gobollo) рыла ишоит.
Хыхьтәи Иашҭхәатәи ауахәама
Иаанханы иҟоуп аргыламҭа мрагыларахьтәи аҭӡамц аҩадатәи ахәҭа. Аҳаш иалхны иргылан. Мрагыларахьала аџьҵла ду гылоуп, уи ныхас ишьан. Аныҳәарҭа наҟ-ааҟ, адгьыл аҿы ишьҭоуп аҵыргақәа. Ауахәама мрагыларахьала акәын ашә ахьамаз.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
90 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
090
Гьаргь ацқьа ихьӡала Аҭара иҟоу ауахәама
Гьаргь ацқьа ихьӡала Аҭара иҟоу ауахәама (ათარის წმინდა გიორგის ეკლესია) — Аԥсны аҭара ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XIX ашәышықәсазы. Ауахәама иамоуп акыр идуу азал аформа змоу агежьбжататә апсида. Мраҭашәарантә агәашә амоуп. Ахыбра ахыб хыбгаланы иҟоуп.
94 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
094
Баграт ибааш
Алитература
Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Шервашиӡераа раҳҭынра
Шервашиӡераа раҳҭынра дуӡӡа аҭыӡқәа мацара нхеит.
Алитература
Акатегориа:Аԥснытәи аханқәа
Ахалшентәи аныҳәарҭа – «Иоанн аӡӡаахҩы ихы»
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Адемократиатә Республика Конго ахадацәа рсиа
Ареспублика Заир (1971–1997 шш.)
! style="background:#6ABD51;" | (1930–1997) 1984  (дамырхит) 25 шш. 201 мш. ! colspan="6" |
Адемократиатә Республика Конго (1997 ш. инаркны)
! style="background:#DDDDDD;" | (1939–2001)  (ишьу) 3 шш. 244 мш. Ихьыԥшым ! style="background:#FFCC33;" | (*1971) 2011 17 шш. 363 мш. Аиҭашьақәыргыларәи Демократиеи Жәлар Рпартиа ! style="background:#CF1020;" | (*1963)
Камантәи ауахәама
Камантәи ауахәама — Аԥсны ақыҭа Каман азааигәара. Аханатә Камантәи ауахәама ирыцхәыркуп XI ашәышықәсазы. Ауахуама аҭоурых иадҳәалоуп аԥсыцгьа Иоанн Ахьтәыԥыц ихьыӡ, иҟоу адыррала, Иоан Канстантинополь аҟнытә, амшын Еиқәа аҿықә ала даагоуп. Версиак ала уаҟа анышә дамоуп.
Гәандратәи Ахалара ауахәама
Гәандратәи Ахалара ауахәама (გვარდის ამაღლების ეკლესია) — Аԥсны Гәандра ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XIX ашәышықәсазы.
Аҟәатәи астелла
Алитература
Акатегориа:Аҟәа Акатегориа:Аскульптура
Аҷарам
Ахьарԥшқәа
ҷ
Лыхнытәи ауахәама
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Бомборатәи ауахәама «Сераиа баба»
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ҵабалтәи асыкәмал знырҵо аҿа
Алитература
Акатегориа:Аԥсны аҟазара
Алеқсандровкатәи ауахәама
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ахәҵатәи абаа
мини Ахәҵатәи абаа (ახუწის ციხე) — Аԥсны Ахәҵа ақыҭан иҟоу абаа. Абаа иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Абаа  ахра  иқәгылоуп, ахаҳә иалхуп. Алада-мраҭашәарантә аҩхаа шьҭоуп. Егьырҭ аганқәа зегьы аанда рыкәыршоуп. Аанда ҵаҟатәи аган аҿоуп иахьыҟоу, абаа хәыҷык ишьҭыхшәа игылоуп, убри амшала аргыламҭа 2 иаруск амазшәа убарҭоуп. Абаа мрагыларатә ахәҭаҿы ацилиндыртә форма змоу аҵыргәа хәыҷык иҟоуп, уи ахыргьагьа ала ихыбуп. Иара ԥшькәакьҭатә ашә ала абаа иадҳәалоуп. Уажәазы аргыламҭа ибгоуп. Абаа аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Ҵарчатәи абааш
Ҵарчатәи абааш – Аԥсны, Гал амуниципалитет, ақыҭа Ҵарча.
Аҭҵаарала
Абаа ақәцә аҟны 6-7 мерт аҳракыра змоу арбгара ацәынхақәа рацәоуп. Иахагылоуп аицарсра аԥшра змоу аҟәарч. Уажәтәи аамҭазы ҵаҟатәи ахәҭа иаанханы иҟоуп, даҽа хәҭак иаанханы иҟоу уи аӡҭарчы ауп. Уи ашҭа аладахьтәи амрагыларатә аган аҟны ишьҭоуп, уи ҭырҭәаауп. Аҭыӡқәа бзианы ишьыхуп.
Леннон, Џьон
Џьон Леннон Ливерпультә аҟазаратә коллеџь аҿы дрыдыркылт. Уа аҵара игәаԥхомызт азы, аҵыхәтәан, иҵара аанижьуеит. Уи аҭыԥан Леннон амузыка ихы азикуеит, ҷыдала америкатәи рок-н-ролл, ашәаҳәаҩцәа Чак Бери, Бадди Хелли ирҭаз агәацԥыҳәарыла. Леннон рок-н-ролл агәыԥаҿ ахәмарра далагеит, анаҩс уи «Битлз» ҳәа ахьӡ ауит.
1970 шықәсазы Џьон Леннон «Битлз» далҵырц иӡбоит. Уи агәыԥ иалахәыз аԥшьҩык рахьтә Леннон зегь реиҳа ирацәаны амузыкатә альбомқәа ҭижьит.
Ꚙ
Ꚙ, ꚙ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Аҩадатәи Америка
мини|Аҩадатәи Америка Аҩадатәи Америка (North America)— аконтинент.
Г̆
Г̆, г̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ԭ
Ԭ, ԭ — кириллтәи аҩыратә нбан.
100000
Ахьарԥшқәа
100000
К̆
К̆, к̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ԛ̆
Ԛ̆, ԛ̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Мықәтәи аепископцәа ртәарҭа
Аҭоурых
1360-тәи ашықәсқәа раан Мықәтәи акафедра дахагылан аепископ хада Лука Оӡрхели. 1363 шықәсазы иара, дныҳәарц азыҳәан, адгьыл цқьа аҿы дыҟан. Иара ихьӡ ҳәоуп XII-XIII ашә. иаҵанакәа ажәытә напҩырақәеи, иара убас, Вантәи ақәабқәа ирну аныҳәаратә ақәҩырақәеи рҿы. XV ашәышықәса иаҵанакәа Мықәтәи аҩырацқьа (1300.) ихьшәо аҩырақәа рҿы иӡбахәы ҳәоуп аепископ хада Филип Чхетиӡе. Иара Мықәтәи акафедраҿ аус иуан XV ашә. абжьаратә шықәсқәа рзы. XV ашәышықәса анҵәамҭаз аус иуан Саба Мықәтәи. Иара шаҳаҭс дарбоуп XV ашәышықәса анҵәамҭазы еиқәыршәаз Маӷ нараӡеаа ршьатә шәҟәы аҟны.
Ꚍ̆
Ꚍ̆, ꚍ̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аь
Аь, аь — кириллтәи аҩыратә диграф.
Дж
Дж, дж — кириллтәи аҩыратә диграф.
YouTube
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа
КӀкӀ
КӀкӀ, кӀкӀ — кириллтәи аҩыратә тетраграф.
Аетнос
Аетноси абызшәеи
Абызшәа – ауаа злеицәажәо, излахәыцуа, ргәаанагарақәа злеибырҳәо мыругоуп. Иара ишиашоу иамоу ахәыцра – акоммуникативтә функциақәа рнаҩсгьы, акрызҵазкуа аетносоциалтә функциақәагьы нанагӡоит. Абызшәа акзаара – ари ҭагылазаашьоуп аетникатә акзаара ашьақәгыларазы. Ас еиԥш аизааигәара абызшәа аетнос азы ихадароу обиективтә ҷыдарахоит, иара убасгьы аетникатә дҳәалазаара иасимволхоит. Убри аан абызшәеи аетноси рҭоурыхтә еимадара даара изаау аамҭа иаҵанакуеит, машәырнгьы иҟамлаӡеит аетнос ахатәыхьӡи (аетноним) иашьашәалоу абызшәақәеи ахьеиқәшәо. Уи инақәыршәаны, абызшәа асоциалтә функциақәа ртәы анаҳҳәо, абызшәа афункциақәагьы аетникатә ҷыдарақәа рыла иалкаатәуп, даҽакала иуҳәозар, абызшәа аетноеидыҵратәи аетноинтеграциатәи аҟазшьа ҷыдарақәа амоуп. Абызшәа аетносоциалтә функциақәа даара ибзианы иубоит амилаҭ аҿиареи аԥсҭазаареи рҷыдарақәеи рҟны. Абызшәа аҟноуп иахьаныԥшуа ажәлар рдырратә, реилкааратә ԥышәа, иара аморал-етикатә, асоциал-естетикатә, асахьаркыра-ааӡаратә идеалқәа. Жәаҳәарада, абызшәа иара ахала, даҽа факторк иахьыԥшымкәа изыҟалом, иара ауаа рыбжьара (аполитикатәи, аекономикатәи, аҵакырадгьылтәи, аԥсихологиатәи еимадара) амилаҭтә еимадара аԥнаҵоит.
Агрба, Владимир Уасил-иԥа
Абиографиа
Диит 1912 шықәса абҵарамза 23 рзы Мгәыӡырхәа ақыҭа Гәдоуҭа араион. Дҭадырхеит 1937 шықәсазы.
Дзу
Дзу, дзу — кириллтәи аҩыратә триграф.
Де Голль, Шарль
Анысмҩеи арратә кариера алагареи
Диит Шарль де Голль акрызкыз аҭаацәараҿы, иара иҭаацәа католикцәан. Иаб Анри де Голль Вожирар амҩаҟны игылаз Иезуиттәи аколлеџь аҟны аҭоурыхи афилософиеи амаҭәарқәа дрыԥхьон. Шарль адинхаҵара иадҳәалаз аҵарадырра иоуит, ирацәаны даԥхьон, дхәыҷаахыс алитературахь аинтерес ду ааирԥшуан, ажәеинраалақәагьы иҩуан. Ажәеинраалақәа зыҩуаз аҵаҩцәа рыбжьара имҩаԥгаз аицлабра аҟны де Голль иигаз аиааира аан идыргалаз аԥаратә ҳамҭеи иажәеинраалақәа ркьыԥхьреи рыбжьара, аҩбатәи алихит. Де Голль убасгьы, аҭоурых даара дазҿлымҳан, иара иҭаацәа ракәзар, рхылҵшьҭреи, урҭ иаадырԥшхьаз афырхаҵарақәеи ирылаҽхәон: аҭаацәаратә легенда инақәыршәаны, де Голльаа рҭаацәара аҟнытә Жеган захьӡыз, Жанна д'Арк лныҟәара далахәын. Де Голль хәыҷы иаб иеиҭеиҳәоз арҭ ажәабжьқәа даара бзиа ибон, иабшьҭра рҭоурыхқәа дрызҿлымҳан. Аӡәырҩы, иаҳҳәозар Уинстон Черчилль де Голль дихыхәмаруан, уара «Жанна д’Арк лхыхьымӡшьрақәа умоуп» ҳәа. Аԥхьаҟа игенералхараны иҟаз де Голль данхәыҷыз, Франциа пату ду зқәыз, иԥшьаз Жанна д'Арк ҳәа ззырҳәоз данлеиԥхыӡуазгьы ыҟан, иԥхыӡқәа рҟны лареи иареи Франциа ахьчаразы рыжәҩақәа еидҵаны еибашьуан.
Аҩбатәи – ацәалашәаратәи философиа, уи инақәыршәаны ауаҩы иусура зегьы зыдҳәалоу аинстинкти ахшыҩи реинырра ауп. Арҭ ахшыҩҵакқәа де Голль акыр хра злоу аӡбамҭақәа рыдкылара аан ахархәара риҭон, урҭ роуп иара дхазгалазгьы, анаҩс даԥызхызгьы. Иҭаацәаратә ҭагылазаашьеи, насгьы дзызҿлымҳази де Голль иԥсадгьыл ахь, уи аҭоурых ахь, имиссиахь азыҟазаашьа шьақәнаргылеит. Аха арратә ус ахь имаз азҿлымҳара де Голль апрактика аҟны иааирԥшит. 1909 шықәса рзы Шарль де Голль Сен - Сиртәи Арратә академиа дҭалеит. 1913 шықәса рзы алеитенант еиҵбы ичын иманы иара, усҟантәи аамҭазы аполковник Филипп Петена командаҟаҵара ззиуаз аршьаҟауаа рполк ахь амаҵзура ахысразы дцоит (Филипп Петена ибзоурала де Голль акомандатә ҳаракырахь дхалоит, аамҭак анаҩс 1945 шықәса рзы иқәҵаз ашьрагьы дацәцеит). Аибашьра алагамҭазы Шарль де Голль ҩынтә дхәын, уи ашьҭахь шасыс дыргоит, уа иҟазаара иалагӡаны хәынтә дыбналарц иҽазишәеит, аха урҭ зегьы лҵшәадахеит. Аибашьра анеилга ашьҭахь, иара ар рҟны даанхоит, уа раԥхьа аинрал Максим Веиганда иштаб аҟны имаҵзура ихигон, анаҩс аинрал Филипп Петена ирхәҭақәа рҟны иуалԥшьа неигӡон. Польшеи асоветтәи еибашьра аан, 1919–1920 шықәсқәа рзы, Шарль де Голль Польша аршьаҟауаа рырхәҭақәа рҟны инструкторс дыҟан. Иара усҟан амаиор ичын аҟынӡа дышьҭыхын, иагьидгалан аԥхьаҟатәи икариера Польша иациҵарц, аха де Голль Франциаҟа агьежьра алихит.
1962–1968-тәи ашықәсқәа: аҳаракыра аполитика
Алжиртәи аконфликт аҭагылазаашьа аҟны де Голль илшеит ихадаз ҩ-хықәкык рынагӡара: Франциа аекономика ареформа азура, адәныҟатәи аполитикаҟны Франциа апозициа ӷәӷәа адгылара аҭара, «аҳаракыра аполитика» ҳәа ззырҳәоз. Аиҳабыра активла аекономика рхы аларгалон, уи аан мыруга хадас ирымаз хәышықәсатәи апланқәа ракәын. Аҳәынҭқарра иазырхаз амраҭашәарахьтәи акапитализми аекономикеи ркомбинациа иабзоураны, даара инарҭбааз апроектқәа аԥсҭазаара иаларҵәан. 1964 шықәса рзы, раԥхьаӡа акәны 200 шықәса ирылагӡаны, Франциатәи ВВП Британиа Ду иаԥысит. Де Голль агәра ганы дыҟан, Франциа ӷәӷәаӡа аҟазаара адунеи зегьы аинтересқәа ирықәшәоит ҳәа. 1964 шықәса рзы, Франциа официалла КНР азханаҵеит, Еиду Америкатәи Аштатқәа уи ишаҿагылозгьы. 1965 шықәса, ԥхынҷкәынмзазы де Голль даҽа быжьшықәса ҿҳәарас иаҭаны президентс далхын, уи Франсуа Миттеран алхрақәа раан даиааиуеит. 1966 шықәса, жәабранмзазы Франциа НАТО иалҵуеит. Де Голль ихатәы иадертә мчрақәа аԥҵо, иҭахымызт Вашигтон ирыдыркылоз аӡбамҭақәа дырхьыԥшызарц. 1967 шықәса, рашәарамзазы иара израилиаа дрықәыӡбоит Мраҭашәаратәи аҟәареи Гази аоккупациа ахьазыруз азы, Фымштәи аибашьра ашьҭахь. Ари даара акрызҵазкуаз ҭагылазаашьан Франциеи Израили рполитикатә еизыҟазаашьазы.
Афакт № 2
Ивонна Ванду дзыццараны дыҟаз 30 шықәса ихыҵра аан илӡыз анбан хаақәа ирылхны бзиа дшибо атәы иҳәар акәхеит, жәаҳәарада, ас еиԥш аребус де Голль изы иуадаҩмызт, избанзар дхәыҷаахыс ажәақәа нарҳәаарҳәны аԥхьашьа идыруан.
Николаи ацқьа ихьӡ зху Хәаԥтәи ауахәама
Хәаԥтәи ауахәама адҩыла
Апалеографиатә ганахьала, адҩыла кидурҵаисрули аҩыра иаҵанакәеит, аха, ақырҭуа епиграфикаҿы X ашәышықәса иаҵадыркуа кидурҵиасрули ахаҳәтә калиграфиа абаҟақәа иҟоуп, убри аҟынтә, Хәаԥтәи адҩыла 922-957 шықәсқәа ирыҵанакуеитҳәа ҳҳәар ҟалоит. Хәаԥтәи ауахәама зыргылаз аҳ Гьаргь Егриси-Аԥсны аҳ Гьаргь II (922-957 шш.) иоуп, иара аԥҳа даниоу, аҭабура ҳасабала, Николаиацқьа ихьӡала ауахәама иргылеит. ԥыҭраамҭак ашьҭахь, Гурандухт „ақырҭуаараҳ“ Баграт II иԥа диццан, дара дырхылҵит иеиду Қырҭтәыла раԥхьатәиаҳ Баграт III (978-1014 шш.), иара „х-тәарҭак“ рҭынхас дҟалан, „аԥсуааи ақырҭуааи раҳ“ ҳәа ихьӡарҵеит.
Дз
Дз, дз — кириллтәи аҩыратә диграф.
Ахшыҩырҵара
Ахшыҩрҵареи аетикеи
Аетика (ахшыҩрҵара афилософиа ҳәа иара убасгьы ирдыруа) – афилософиа иахәҭоуп, ахшыҩрҵара азҵаарақәа ҭызҵаауа ауп. Ажәа «аетика» «иара ажәа «ахшыҩырҵара» иасинонимны рхы иадырхәоит лассы-лассы, зны-зынла аҵакы ҭшәаны – аморалтә принципқәеи, иалкаау гәыԥқәаки, хаз игоу ауааи рытрадициақәеи рыхшыҩрҵаратә принципқәеи ралкааразы. Етикатә теориақәак, еиҳаракгьы адеонтологиа, иалызкаауа «аетикеи» «ахшыҩрҵареи», аха абра иҳәатәуп ауаатәыҩса рыхшыҩрҵареи ретикеи аҵыхәтәаны еилкааракны ишыҟало, иҟоуп атрадициа аҟны «ахшыҩрҵара» Кант исистема иашьашәаланы ахархәара ахьамоу, ара «ахшыҩрҵара» шьаҭас иамоу ауал, аҭакԥхықәра, ахымҩаԥгашьа апринципқәа роуп. Ахшыҩрҵареи аетикеи синонимқәак раҳасаб ала лассы-лассы ахархәара рымоуп, аха ахшыҩрҵара еиҳарак адунеихәаԥшышьа ауп иаанаго, урҭ шьаҭас ирымоуп апрактика, мамзаргьы арҵара, ауаҩы еиуеиԥшым аҭагылазаашьақәа рҟны, ауаажәларра рҟны ихымҩаԥгашьа адырра, убри аан аетика апринципқәа рсистема иаҵанакуеит, афилософиеи уи атеориатә шьаҭаркреи.
Ахшыҩрҵареи адинхаҵареи
Ауаатәыҩса рҭоурых зегьы аҟны адинхаҵарақәа аидеалтә ԥсҭазааразы адгалара аҟаҵара анаҩсгьы, уи ақәныҟәара аԥҟарақәа ахьуднагалоз азы, ахшыҩрҵара лассы-лассы адинхаҵаратә ԥҟарақәа ирыдрыԥхьаӡало иалагеит. Ахшыҩрҵаратә традициақәа инарҭбааны урзааҭгылозар, адинхаҵаратә хшыҩрҵара ҳаамҭазтәи ахшыҩрҵара аформақәеи реицыҟазаара аҭыԥ амоуп, урҭ рахь иԥхьаӡоуп аконсеквенциализм, зыхиақәиҭу ахәыцрақәа, агуманизм, аутилитаризм уҳәа реиԥш иҟоу аилкаарақәа. Адинхаҵаратә хшыҩрҵара ахкқәа ракәзар, даара ирацәоуп. Ҳаамҭазтәи амонотеисттә динхаҵарақәа, аԥсылманра, аиудаизм, ақьырсианра, насгьы сикхизм, зороастризм уҳәа реиԥш иҟоу роуп абзиеи ацәгьеи алызкаауа азакәанқәеи аԥҟарақәеи рыла, урҭ арбоуп иԥшьоу ашәҟәқәа рҟны, дара урҭ ауаа ирыладырҵәоит адинхаҵарақәа раԥхьагылаҩцәа рдин аҳәаақәа ирҭагӡаны. Аполитеисттә динхаҵаратә традициақәа иреиҵоу абсолиутизм ахь ахшыҩҵакқәа рымоуп. Ҿырԥштәыс иаагозар, абуддизм аҟны ауаҩы ихықәки, насгьы адәныҟатәи аҭагылазаашьақәеи азгәарҭоит уи ихшыҩрҵаратә хымҩаԥгашьа ахәшьара аҭара аҟны. Адинхаҵаратә традициақәа рҟны ахшыҩрҵара егьырҭ аиԥшымзаарақәа дырзааҭгылеит Барбара Миллер (Barbara Stoler Miller), уи иазгәалҭон, аиудаизм аҟны «апрактика аҟны абзиеи ацәгьеи злеилыркаауа ауаажәларра рҟны ауаҩы иааникыло аҭыԥи, аиуареи, ақәреи рыла шакәу. Мраҭашәара ҳаамҭазтәи ауаҩы изын, адырраҭбаареи аегалитаризми рыла иааӡоу изы, ас еиԥш аҭакԥхықәреи ахьыԥшратә ҵаки – даара иуадаҩу аспектуп аиндуизм адкыларазы». Адинхаҵарақәа ахшыҩырҵаратә дилеммақәа рыӡбаразы ирацәоуп ирыдыргало амҩақәа. Иаҳҳәозар, аиндуизм аҟны иаахҵәаны ауаҩы ишьразы азин ҟазҵо хшыҩрҵарак ыҟам, уа иазгәарҭоит «иалкаау аҭагылазаашьақәа рҟны ауаҩы ишьра узацәымцар ҟалоит, избанзар уи ада ԥсыхәа ыҟамызт усҟантәи аамҭазы», – ҳәа. Амонотеисттә традициақәа рҟны иалкаау усқәак ирыхәаԥшуеит дкылашьа змам ракәны, иаҳҳәозар, аԥҳәыс лыҽԥыргареи аилыҵреи реиԥш иҟоу. Адинхаҵара еснагь ахшыҩырҵара иҵоураны иамадам. Афилософ Давид Иум иазгәеиҭон: «Ацәгьоура дуқәа анцәа иахьырхәра иацәшәаны иҟаҵаз ракәын ҳәа ирыԥхьаӡон; убри аҟынтә ишәарҭам ҳәа иԥхьаӡам ауаҩы ихшыҩрҵара азы лкаақәак рыҟаҵара, иара идинхаҵаратә қьабзқәа рыџьбарареи игәацԥыҳәареи ирыхҟьеит ҳәа азгәаҭаны, иара гәыкала уи агәра игозаргьы». Адинхаҵаратә хшыҩрҵареи ахшыҩрҵаратә позициеи еиԥшымзар алшоит, ауаҩшьра, амассатә хәымгарақәа, атәтәра азҵаарақәа ианырхьыԥшу.
Ку
Ку, ку — кириллтәи аҩыратә диграф.
Қь
Қь, қь — кириллтәи аҩыратә диграф.
Аԥсуа абызшәеи алитературеи ринститут
Алитература
Акатегориа:Аԥсуа бызшәа Акатегориа:Аԥсуа литература