cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Камантәи абаа-зал
Абаа-зал Каман ақыҭа мрагыларахьтәи ахәҭаҿы, абнара ала ихҩоу ахәы иқәгылоуп, ҩ-ргыламҭак рыла ишьақәгылоуп. Аҩадахьала иҟоу аргыламҭа дууп, апланла иеиҵыху акәакьҭаиаша ауп. Аҭӡамцқәа еиқәханы иҟоуп 2 метрак аҩаӡараҟны. Аҩадатәи аҭӡамц аҿы аҩналарҭа амоуп. Ауахәама аҩычаратә хаҳәқәа рформеи ршәагеи еиԤшым. ИнақәырԤшны, абри аҩыза аформа амоуп аладахьала игылоу аԤшьганеиҟараиашатә ргыламҭа. Аҩналарҭа ҟаҵоуп мраҭашәаратә аҭӡамц аҿы. Араагьы аҭӡамцқәа 2 метрак аҳаракыраҿ еиқәхеит. Аҩада-мрагыларатә акәакь аҿы иҟоуп Ацқьа Василиск ибазилика. Анцәа дзахҵо аҭыԤантәи ауааԤсыра рзы ари аҭыԤ ныхоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Маврики
мини|Ареспублика Маврики адгьылбжьахақәа Маврики (Moris, Maurice, Mauritius), аофициалтә хьӡы: Маврики Ареспублика' (Repiblik Moris, République de Maurice, Republic of Mauritius) — Африкатәи адгьылбжьахатә тәыла Индиатәи аокеан аҟны.
Административтә шара
Маврики 9 административтә округқәеи (Districts) 3 Маврикитәи адәныҟатәи адгьылбжьахақәеи (Îles éparses de Maurice) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Цәыббрамза 6
Цәыббрамза́ 6 (Цәыббрамза́ фба́), Сентиа́бр 6, Цәыббра́ 6 — григориантәи амзар 249 тәи амш (250 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 116 мшы.
Ы̆
Ы̆, ы̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аҷартәылатәи Автономтә Республика
thumb|right|250px|Аҷартәылатәи Автономтә Республика Аҷартәылатәи Автономтә Республика (აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა).
Атерриториа
Атерриториа –.
Аланхо
Ареспублика иаланхо –.
Ақалақьқәа
Ақалақь Баҭым иаҳҭнықалақьуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
21 (ахыԥхьаӡара)
21 (ҩажәи акы) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 21.
Ахьарԥшқәа
021
Амра
мини А́мра (асимвол: 16px|☉) — ҳара ҳгалактика "Ассар рымҩа" аиаҵәақәа ируакуп. Уи амратәи асистема иаҵәа мацароуп. Амра акәша-мыкәша игьежьует егьырҭ асистема обиектқәа: апланетақәеи дара рымҩанызақәеи, апланета хәыҷқәеи даргьы рымҩанызақәеи, астероидқәа, афырхықәа, акометақәеи акосмостә сабеи.
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Амратә система Акатегориа:Аеҵәақәа
Ботсвана
Ботсвана (Botswana), аофициалтә хьӡы: Ботсвана Ареспублика (Lefatshe la Botswana) — Африкаҟны атәылоуп.
Административтә шара
Ботсвана 17 административтә округқәа (Kgaolo) рыла ишоит: 10 ақыҭатә округқәеи 7 ақалақьтә округқәи.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Акаба, Иури Григори-иԥа
Иури Григори-иԥа Акаба — Аԥсны Аҳәынҭқарра ақыҭанхамҩа аминистр.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:1949 шықәсазы ииз Акатегориа:Акабаа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Петровское иҟоу Анцәадзыхшаз луахәама
Петровское иҟоу Анцәадзыхшаз луахәама (პეტროვსკოეს ღვთისმშობლის ეკლესია) — Аԥсны Петровское ақыҭа азааигәара иҟоу архитектуратә баҟа. Ауахәма иргылан XX ашәышықәсазы.
Ауахәама Анцәадзыхшаз лыхьӡала иргылан, адәахьала ишьыхуп. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп амҿтәы аныхаҭӡы ала. Аныҳәарҭаҿы ахыргьагьатә аԥенџьыр иҟоуп. Аладатәи аҭӡамц аҿы ахыргьагьатә аԥенџьырқәа ҩба иҟоуп, мраҭашәарантә аҩналарҭа амоуп. Ауахәама ихыбуп аҭанақьтәы хыб ала.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ӹ
Ӹ, ӹ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аблоҭиа, Виачеслав
Виачеслав Андреи-иԥа Аблоҭиа (Вячеслав Андреевич Аблотиа; 19, Гәдоуҭа ақ., Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа-ақырҭуа-асовет кинорежиссиор, атеатртә аткиори режиссиори, аиҭага ирежиссиор, асценарист.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны актиорцәа Акатегориа:Асовет актиорцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи актиорцәа Акатегориа:Аԥсны акинорежиссиорцәа Акатегориа:Асовет кинорежиссиорцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи акинорежиссиорцәа Акатегориа:Аблоҭиаа Акатегориа:1942 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 19 рзы ииз
Цәыббрамза 7
Цәыббрамза́ 7 (Цәыббрамза́ бжьба́), Сентиа́бр 7, Цәыббра́ 7 — григориантәи амзар 250 тәи амш (251 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 115 мшы.
Ақаҩба, Даур Вадим-иԥа
Даур Вадим-иԥа Ақаҩба (Даур Кове; 15, Аҟәа) — Аԥсны аполитик.
Ибиографиеи икариереи
Диит хәажәкырамза 15, 1979 шықәса, Аԥснытәи АССР Аҟәа ақалақь аҿы.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҭижьыз Аусԥҟа инақәыршәаны Аҷыдалкаатә
Зинмчы змоу I акласс Ахаҭарнак ҳәа адипломатиатә ранг иҭоуп.
“Жәларбжьаратәи аимадара аҿиара аҿы илагала ду азы” ҳәа
Приднестровиатәи Молдавиатәи Ареспублика Адәныҟатәи аусқәа рминистрра адыргаҷа ианашьоуп.
Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахәыҷқәа драбуп.
Гьаргь IV (Қырҭтәыла)
thumb|250px|Гьаргь IV Лаша Гьаргь IV Лаша (გიორგი IV ლაშა; 1191—1223) — Қырҭтәыла аҳ 1213—1223 шықәсқәa рзы. Аҳәынҭқарԥҳәыс Ҭамар иԥҳа. Абхша-анхша Русудан.
Ақаҩба, Даур Вадим-иԥа
Иҵара
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, “Азиндырратә” факультет далгеит (азанааҭ – “адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара”).
Гьаргь IV (Қырҭтәыла)
Анцәа ихьӡ иаанагоит «адунеи лашарас шәамоуп» аԥсуа бызшәала, насгьы қырҭтәыла уи еиҭагоуп «Лаша» ҳәа.
Ақаҩба, Даур Вадим-иԥа
Ипрофессионалтә биографиа
1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Ахаҭарнакра аҿы абжьгаҩ.
Гьаргь IV (Қырҭтәыла)
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аҳцәа Акатегориа:Багратиони Акатегориа:1191 шықәсазы ииз Акатегориа:1223 шықәсазы иԥсыз
Ақаҩба, Даур Вадим-иԥа
Ипрофессионалтә биографиа
2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.
2005-2006 шш. – Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.
2006-2010 шш. – Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.
Аславианбжьаратәи бызшәа
thumb|200px|Аславианбжьаратәи бызшәа бираҟ Аславианбжьаратәи бызшәа (аур. межславянский язык, англ. Interslavic language) — иԥсабаратәым аславиан бызшәа. Апроект авторцәа: анидерланд лингвист Иан ван Стенберген, ачех программаҩҩы Воитиех Мерунка. Ихалхно — 20.000 ҩык.
Ақаҩба, Даур Вадим-иԥа
Ипрофессионалтә биографиа
2010-2011 шш. – Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы.
Аславианбжьаратәи бызшәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Аславиан бызшәақәа Акатегориа:Иԥсабаратәым абызшәақәа
Ақаҩба, Даур Вадим-иԥа
Ипрофессионалтә биографиа
2011 ш. – Аҟәатәи иаарту аинститут аҿы азанааҭдырра “Жәларбжьаратәи азин” ала алекциақәа дрыԥхьон.
2012 ш. лаҵарамза инаркны абҵарамза аҟынӡа – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы.
2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икомерциатәым Афонд “Институт Евразийских исследований“ анаԥхгаҩы ихаҭыԥуаҩ.
2013-2014 шш. – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа анаԥхгаҩы иабжьгаҩ.
2013 ш. – Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент аиҳабы иабжьгаҩ.
2014 ш. – Аԥсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабы.
2016-2021 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр.
2021 шықәса жьҭаарамза инаркны - Аԥсны Аҳәынҭқарра Ашәарҭадаратә Хеилак амаӡаныҟәгаҩы ихаҭыԥуаҩ
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:1979 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз
Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа
Шамил Хәсеин-иԥа Ԥлиа (Шамиль Хусейнович Пилиа; 15, Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла, Гәдоуҭа араион — 21, Аҟәа) — Аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы.
Абиографиа
Диит 1932 шықәса абҵарамза 15 рзы Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла Гәдаоуҭа араион.
Оҭҳаратәи абжьаратә школ даналга, 1949 шықәсазы дҭалеит Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет, далгеит 1954 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1952 шықәсазы.
Аус иуеит рҵаҩыс, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥщь» арудакциаҿ, Аԥсны асахьаҭыҳыҩцәа рфонд адиректорс; 1971 - 1978 шықәсқәа рзы СССР амшын флот иатәу аҳәаанырҵәҟа иныҟәо аӷбақәа ркапдан актәи ихаҭыԥуаҩыс /комиссарс/ дыҟоуп, 1978 шықәса инаркны 1993 шықәса ԥхынҷкәынмза мзанӡа Аԥсуа телехәаԥшреи арадиодырраҭареи рҳәынҭкарратә Комитет дахантәаҩуп. 1997 шықәса инаркны акыраамҭа Аԥсны аҳәынҭқарра Ахада иҟны иаԥҵоу ауааажәларратә хеидкыла дахантәаҩуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Ԥлиаа Акатегориа:1932 шықәсазы ииз Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы иԥсыз
Ҍ
Ҍ, ҍ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Очамчыра араион
Очамчыра араион (азыркьаҿра: Оч. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —
Атерриториа
Атерриториа –.
Аланхо
Араион иаланхо –.
Ақалақьқәа
Ақалақь Очамчыра иаҳҭнықалақьуп.
Аҟәатәи асинагога
Аҟәатәи асинагога (სოხუმის სინაგოგა) — Аԥсны Аҟәа ақалақь аҿы иҟоу асинагога. Игылоуп Инал-иԥа имҩаҿы (ԥаса К. Маркс имҩа). Иргылан XX ашәышықәсазы, ауриацәа рԥарала.
Очамчыра араион
Ақалақьқәа
Очамчыратәи араион ақыҭақәауп:
Аҟәатәи асинагога
Асинагога аадыртит 1953 шықәсазы. Азалтә ргыламҭоуп, аплан ала акәакьҭаиаша ауп. Мрагыларахьала аҩналарҭа амоуп. Азал агәҭаны акафедра иҟоуп, уи иаакәыршаны апартақәа гылоуп. Мраҭашәарахьала ҩ-ԥенџьырк амоуп, аҩадахьалеи аладахьалеи — ԥшьба-ԥшьба аԥенџьырқәа. Асинагога аус ауеит.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны асинагогақәа
Мавританиа
Мавританиа (موريتانيا [Муританиа], Mauritanie), аофициалтә хьӡы: Аисламтә Республика Мавританиа' (الجمهورية الإسلامية الموريتانية [ель-Џьумҳуриа ель-Исламиа ель-Муританиа], République islamique de Mauritanie) — Аҩада-мраҭашәара-Африкатәи атәыла.
Административтә шара
Мавританиа 12 административтә областқәеи (ولاية [вилаиа]) 1 аҳҭнықалақьтә автономтә округи Нуакшот рыла ишоит.
Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа
Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа (Платон Хуампович Бебиа; 5, Кәытол ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.
Мавританиа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Аисламтә республикақәа
Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа
Абиографиа
Акьыԥхь дцәырҵит 1952 шықәсазы.
1979 шықәса инаркны 2006 шықәсанӡа П. Бебиа ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» даредактор хадоуп. 2006 шықәса раахыс директорс дамоуп Аԥснытәи аҳәынҭқарратә педагогтә шәҟәҭыжьырҭа.
Иаҭәашьоуп Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Бебиаа Акатегориа:1935 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 5 рзы ииз
Оқсфорд
Оқсфорд (Oxford) — Британиа Ду ақалақь.
Цәыббрамза 8
Цәыббрамза́ 8 (Цәыббрамза́ ааба́), Сентиа́бр 8, Цәыббра́ 8 — григориантәи амзар 251 тәи амш (252 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 114 мшы.
Ӭ
Ӭ, ӭ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа
Мушьни Таииа-иԥа Лашәриа (Ласуриа Мушни Таевич; 16, Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ, алитератураҭҵааҩ, акритик.
Абиографиа
Диит 1938 шықәса ажьырныҳәамза 16 рзы Очамчыра араион Кәтол ақыҭа. Абраҟатәи аа-шықәсатәи ихарҭәаам абжьаратә школ даналга, 1953 - 1957 шықәсқәа рзы аҵара иҵон Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишьче аҿы. Уи аныхиркәша, 1957 - 1960 шықәсқәа рзы иҵара наигӡоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт аҿы. дрылгоит х-курск.
1960 шықәсазы Мушьни Лашәриа дҭалоит А.М.Горрки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт, далгоит 1965 шықәсазы.
1965 - 1967 шықәсқәа рзы аус иуеит агазет «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿ, литературатә усзуҩыс. 1967 - 1970 шықәсқәа рзы - ажурнал «Алашара» аредакиаҿ - апоезиси, акритикеи, апублицистикеи рыҟәша деиҳабул.
1970 - 1974 шықәсқәа Мушьни Лашәриа аҵара иҵоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантураҿ. Абри ашьҭахь ԥыҭраамҭак аус иуан Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыҳи рииститут аҿы, наукатә усзуҿыс.
1974 - 1978 шықәсқәа рзы ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» даредактор хадоуп.
1979 - 1986 шықәсқәа рзы Мушьни Лашәриа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа даҳантәаҩуп.
1978 шықәса инаркны аус иуеит Ареепублика Аԥены Анаукақәа Ракадемиа иатәу Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт наукатә усзуҩы еиҳабыс, 1988 шықәса раахыс - Алитература аҟәша аиҳабыс.
Иеиҭагақә
Ажурнал «Алашара», 1988; 8, 9, 10 /апоема нагзаны сиҭагоуп, хаз шәҟәны иҭыжьым/. Мушьни Лашәриа. Аҟәа, 1995 шықәса.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Лашәриаа Акатегориа:1938 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 16 рзы ииз
Э̇
Э̇, э̇ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Э̆
Э̆, э̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Смыр, Витали Қьазым-иԥа
Витали Қьазым-иԥа Смыр (20, Ҟәланырхәа, Гәдоуҭа араион) — Аԥсны Жәлар Реизара адепутат, ԥасатәи ақыҭанхамҩа аминистр.
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Смыраа Акатегориа:1964 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы ииз
Цәыббрамза 9
Цәыббрамза́ 9 (Цәыббрамза́ жәба́), Сентиа́бр 9, Цәыббра́ 9 — григориантәи амзар 252 тәи амш (253 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 113 мшы.
Џибути
Џибути, аофициалтә хьʒы: Џибути Ареспублика (République de Djibouti, جمهورية جيبوتي, Jamhuuriyadda Jabuuti, Gabuutih Ummuuno) — Африкаҟны атәыла.
Ҷкадуа, Иури Владимир-иԥа
Иури Владимир-иԥа Ҷкадуа (Юрий Владимирович Чкадуа; 28, Аҟәа, Аԥснытәи АССР — 15, Москва, Урыстәыла) — Аԥсуа аскульптор.
Абиблиографиа
Ҷкадуа – дравторуп аусумҭақәа акыр, урҭ рыбжьара иаарылукаартә иҟоуп Бзыԥ аҳаблаҟны иқәыргылоу, 1941-45 шш. рызтзи Аџьынџьтәылатә еибашьра аҟны иҭахаз ргәаларшәаразы иқәыргылоу иџьабоу ан лбаҟа.
Аскульптор иара убас 1992 шықәсазтәи Лаҭатәи атрагедиаҟны иҭахаз Рмемориали, Гудоуҭа ақалақь аҟны иқәыргылоу Нестор Лакоба ибаҟеи аԥҵаҩцәа дреиуоуп.
Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы Иурии Ҷкадуа аус адиулон аԥсуа поезиа аклассик Иуа Коӷониа ибаҟа ҿыц.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аскульпторцәа Акатегориа:Асовет скульпторцәа Акатегориа:Ҷкадуаа Акатегориа:1939 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы иԥсыз
Кәыбраа, Беслан Сергеи-иԥа
Беслан Кәбраа, Беслан Сергеи-иԥа Кәбраа (25, Тҟәарчал ақ., Аԥснытеи АССР, СССР) — Аԥсны аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, афинансқәа аминистр.
22 (ахыԥхьаӡара)
22 (ҩажәи ҩба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 22.
Ахьарԥшқәа
022
Ӭ̄
Ӭ̄, ӭ̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Цәыббрамза 10
Цәыббрамза́ 10 (Цәыббрамза́ жәаба́), Сентиа́бр 10, Цәыббра́ 10 — григориантәи амзар 253 тәи амш (254 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 112 мшы.
Франциа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Џьырхәатәи ауахәама
Џьырхәатәи ауахәама (ჯირხვის ეკლესია) — Аԥсны Џьырхәа ақыҭан иҟоу архитектуратә баҟа. Ауахәама иргылан XIX ашәышықәсазы.
Ауахәама иргылан 1888 шықәсазы, хҩык ацқьацәа — Васили Дуӡӡеи, Григори Адинҭҵааҩи, Иоанн Ахьҿеи рыхьӡала, Кавказ аиашахаҵаратә қьырсианра аиҭашьақәыргыларатә уаажәларра ала. Ауахәама ахәы иқәгылоуп. Азалтә ргыламҭа дууп. Мрагыларатә ганахьала иаваҟаҵоуп асаркьалсырҭа. Агежьбжататә апсида аладатәи аԥенџьыр аҭыԥаҿы архитравтә ҩналарҭа ҟаҵоуп; аҩадатәи аԥенџьыр иҭырҭәааны иҟоуп. Аҩадатәи аладатәи афасадқәа аҵаргәы ала ирӷәӷәоуп. Аладатәи афасад аҿы иҟоу ахыргьагьатә ҩналарҭа наҟ-ааҟ аԥенџьырқәа амоуп. Аҩадатәи афасад аладатәи афасад иеиԥшуп, аха акылҳарақәа амоуп. Асаркьалсырҭа актәи аихагыла аҩадахьалагьы, аладахьалагьы, мраҭашәарахьалагьы ахыргьагьақәа амоуп. Аҩбатәи аихагыла мраҭашәарантә алашара иҩналоит аԥенџьыр акылҳара аҟынтә. Ахԥатәи аихагыла аханқәа рыхԥагьы рҿы ахыргьагьақәа амоуп. Ауахәама еиҭашьақәыргылан 1916 шықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ричард I Алымгәы
мини|Ричард I Алымгәы Ричард I Алымгәы (Richard the Lion Heart, Richard Cœur de Lion; 8, Оқсфорд, Англиа — 6, Шалиу, Аквитаниа агерцогра) — Англиа акрал, хылцшьҭрала Плантагенетаа рдинастиа аиуоуп. Англиа акрал Генрихи II Плантагенети иԥҳәыси, герцогԥҳәлс Елеонореи Аквитаниатә рыԥоуп. Уи даҽа хьыӡҷыдак (не столь еицырдыруа, еиԥш Алымгәы ауп) — Ричард Да-и-Мап-и (Oc et Non) — имоуп.
Иара атитулқәа
Акатегориа:Англиатәи акралцәа Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз Акатегориа:1157 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 8 рзы ииз Акатегориа:1199 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Мшаԥымза 6 рзы иԥсыз
Лужков, Иури
thumb|Иурии Лужков (2010) Иури Михаил-иԥа Лужков (Юрий Михайлович Лужков; 21, Москва, СССР — 10, Миунхен, Германиа) – Урыстәыла аҳҭны-қалақь ахада (1992—2010).
Гәыргәлиа, Борис Алмасхан-иԥа
Борис Алмисхан-иԥа Гәыргәлиа (Гургулиа, Борис Алмасханович, 20, Кәтол ақ., Очамчыра араион — 1, Тамшь ақ.) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Абиографиа
Диит 1935 шықәса рашәарамза 20 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Абжьаратәи аҵара-дырра аиураан аҵара иҵон Кәтолтәи, Тамшьтәи ашколқәа рҿы.
1953 шықәсазы Борис Гәыргәлиа даанахәоит Қарҭтәи аҳәынҭқёрратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәша. Далгоит 1958 шықәсазы. 1963 шықәсазы борис Гәыргәлиа дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи адунеитә литература аинститут аспирантура, дталгоит 196 шықәсазы.
Афилологиатә наукақәа дыркандидатуп, ддоцентуп. 1997 шықәса мшаԥымза инаркны Борис Гәыргәлиа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩуп.
Иеиҭагамҭа
Гьаргь Чачба (Шервашиӡе). Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1964 шықәса, аҩбатәи аҭыжьра - 1983 шықәса.
Уганда
Уганда (Uganda), аофициалтә хьӡы: Уганда Ареспублика (Jamhuri ya Uganda) — Мрагылара-Африкатәи атәыла.
Административтә шара
Уганда 4 административтә областқәа (Mikoa) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ампыҵахалара
Ампыҵахалара (annexio, annexus) — ари мчылатәи аҳәынҭқарра, мамзаргьы уи ахәҭак даҽа ҳәынҭқаррак ганкахьала мацара адҵара ауп иаанаго.
Изакәызеи аннексиа-ампыҵахалара
Ҳаамҭазтәи жәларбжьаратәи азин инақәыршәаны, аннексиа ари агрессиа ахкқәа ируакуп, иахьатәи аамҭазы иара жәларбжьаратәи — азинтә ҭакԥхықәра аҵанакуеит. Аннексиеи аоккупациеи реиԥшымзаара алкаара аҭахны иҟоуп, ампыҵахалара иаанагом аҵакырадгьыл аиуристтә еиҭакрақәа аланагалоит ҳәа. Убас, иаҳҳәозар Босниеи Герцеговинеи, 1878 шықәса раахыс Австро-Венгриа анапаҵаҟа аоккупациа аҟны ианыҟаз, аннексиа азуын ҳәа иԥхьаӡан, 1908 шықәса рзынӡа формалла Османтәи аимпериа иаҵакырадгьылны иԥхьаӡан. Ҭырқәтәылатәи ареспублика Аҩадатәи Кипр аԥҵара рылаҳәан 1983 шықәса рзы, уахь аҭырқәа архәҭақәа аналагалаз, анаҩс 1974 шықәса рзы Ҭырқәтәыла мацарала иазхаҵан, аха уи аилазаара иалаҵамызт.
Аннексиа, мамзаргьы ампыҵахалара абас еиԥш аилкаарақәа реиԥшымзаара азгәаҭатәуп:
Аннексиа жәларбжьаратәи азин аҟны
Аклассикатә жәларбжьаратәи азин аҳәынҭқаррақәа азин рымнахуамызт арратә усқәа рымҩаԥгаразы. Даҽа ҳәынҭқаррак аҵакырадгьыл ампыҵахалара ганктәи аҳәамҭа ала, мамзаргьы аҭычратә еиқәышаҳаҭра амчра анаиулак анаҩс, аҭагылазаашьақәа зегьы азгәаҭаны аиуристтә шьаҭа змоу аҵакырадгьыл аахәара ауп ҳәа иԥхьаӡан.
Аибашьра аан, мамзаргьы зыӡбахә ҳәоу аҵакырадгьыл еибашьрала ганкахьалатәи ампыҵахалара — ари ҵыхәтәантәины, хырԥашьа змам ҭагылазаашьаны иԥхьаӡан. Убри алагьы, аибашьра еилгаанӡа, мамзаргьы аҭынчратә еиқәышаҳаҭра анапы аҵарҩаанӡа, мчылатәи ампыҵахалара афакт аҵакырадгьылтә суверенитет аҭаразы азинтә шьаҭа азхоит ҳәа иԥхьаӡамызт. Аҳәынҭқарра-амԥыҵахалаҩ зинс иамаз аоккупациа ҟазҵаз аҳәынҭқарра азинқәа ракәын.
Даҽа ҳәынҭқаррак аҵакырадгьыл аиқәышаҳаҭра анапы аҵаҩрада уи аибашьра шьаҭас иамамзар, азинмчы амамызт ҳәа иԥхьаӡан, аннексиа ҟазҵо аҳәынҭқарра ари аҵакырадгьыл аҟны иӷәӷәаны ашьаҭақәа аҳазаргьы. Убас, Босниеи Герцеговинеи раннексиа, 1908 шықәса рзы Австро-Венгриатәи аимпериа ала аиуристтә шьаҭа амамызт ҳәа иԥхьаӡан, ари аҵакырадгьыл 1978 шықәса рзы Берлинтәи аконгресс аӡбамҭа ала Австро-Венгриа анапаҵаҟа ишиагазгьы.
Аннексиа Амилаҭқәа Рлига аԥҟаԥҵәа амчра анаиу ашьҭахь
Даара иҭышәынтәалаз ааԥхьарахеит, раԥхьатәи аннексиа алегитимразы Амилаҭқәа Рлига аԥҟаԥҵәа (1920 ш.), уи ажәабатәи ахәҭаҷ аҟны иаартны хәдықәҵара азнауан аҳәынҭқаррақәа рҵакырадгьылтә акзаарақәеи, аҳәынҭқаррақәа рполитикатә хьыԥшымреи, ажәаҩатәии ажәафтәии ахәҭаҷқәа рҟны акәзар, аибашьра алагара азин ԥкын. Анаҩс, ихадараз шьаҿаны иҟалеит Келлог-Бриан ипакт (1982 ш.) амчра аиура, уи аибашьра азы азин ҟанаҵомызт, аполитикатә хықәкқәа рызнеиразы мыругас иҟаҵаны.
Ас еиԥш азинтә еиҭакрақәа ирыбзоураны, агрессиатә ҟазшьа змаз аибашьрақәа азиншьаҭа змамыз ҳәа ирыԥхьаӡо иалагеит, ус еиԥш аибашьра иабзоураны аҵакырадгьылқәа анапахьы аагара жәларбжьаратәи азин аҟны илегитимтәым, насгьы амч змам ҳәа иахәаԥшуа иалагеит.
Аннексиа – Еиду Амилаҭқа Реиҿкаара Аԥҟаԥҵа амчра анаиу ашьҭахь
1945 шықәса рзы, амчра зауз Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара аԥҟаԥҵәа жәларбжьаратәи азин аҟны ишьақәнарӷәӷәеит аннексиа аанкыларазы зегьы ирзеиԥшыз азин амҭара. Аԥҟаԥҵәа аҩбатәи ахәҭа ахԥатәии аԥшьбатәии ахәҭаҷқәа аҳәынҭқаррақәа-алахәылацәа ирыднаҵоит жәларбжьаратәи аҳәоуеиқәымшәарақәа рыӡбаларц ҭынчымҩала, иара убасгьы дара жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рҟны аҵакырадгьылтә акзаара, мамзаргьы иарбанызаалак аҳәынҭқарра аполитикатә хьыԥшымра мчралатәи ақәмақарреи амчи рыла рыӡбара аҟнытә рыҽныркылаларц. Абасала, аибашьра мацара акәымкәа, амч ахархәара иарбан формазаалакгьы иахәаԥшуа иалагеит жәларбжьаратәи-изакәандаратәу усны, уи еиԥш аус азин аиура зыҟамло. Абарҭқәа инарықәыршәаны, иарбанызаалак аннексиа - ампыҵахалара закәан шьаҭак аманы изыҟалом.
Аҳәынҭқаррақәа аиуристтә шьаҭала ирыдуп аннексиа-ампыҵахалара амҩала инагӡоу, аҵакырадгьылтә еиҭакрақәа разхамҵара. Убри анаҩсангьы, аҳәынҭқарра аҵакырадгьыл зегьы аннексиа азура алнаршом уи аҳәынҭқарра жәларбжьаратәи азин асубиектк аҳасаб ала аныӡаара, алшара шамамгьы ахатәы суверинетет аԥҵаразы, аҵакырадгьыл хылаԥшра аҭара шзалнамыршогьы.
Ҳаамҭазтәи азинтә ҭагылазаашьа
Изакәаным аннексиа апринцип изныкымкәа ишьақәырӷәӷәан еиуеиԥшым Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ассамблеиа Хадеи Ашәарҭадаратә Хеилаки ррезолиуциақәа рҟны. 1967 шықәса рзы, Ашәарҭадаратә Хеилак 242-тәи арезолиуциа аҟны (1967 ш.) инаҵшьны иазгәаҭан «аибашьра амҩала аҵакырадгьыл анапахьы аагара ҟалом» ҳәа. Ас еиԥш ишьақәырӷәӷәан,1974 шықәса рзы, Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ассамблеиа Хада 3314-тәи арезолиуциа аҟны (XXIX), ахәбатәи ахәҭа ахԥатәи апунк аҟны агрессиазы аилкаара атәы ахьаҳәо, уа иазгәаҭан «иарбанызаалак аҵакырадгьыл анапахьы аагара, агрессиа ахархәара ала, азакәан шьаҭа аманы иԥхьаӡазарц залшом» ҳәа.
Арегионалтә ҳаракыра аҟны Хельсинктәи Ахыркәшаратә акт-1975 ш. рзтәи аҟны I—IV апринципқәа рҟны аҳәынҭқаррақәа рсуверентә еиҟарара азханаҵоит. Аҳәынҭқаррақәа ҭакԥхықәраны ирыдуп амч ахамырхәара, ақәымчра аҳәаақәа рыламкьысра, аҳәынҭқаррақәа рҵакырадгьылқәа ракзаара аганахь ала, ус аҭыԥ анаиу аамҭазы, аннексиа ахархәарала аҵакырадгьылқәа анапахьы аагара азакәантә шьаҭа амамзаара шьақәнарӷәӷәоит.
Ахԥатәи аҳәынҭқаррақәа иарбанызаалак рҵакырадгьылтә ԥсахрақәа, аннексиа абзоурала иҟалаз, разхамҵара атәы ҳәоуп Жәларбжьаратәи азин азы акомиссиа азакәанԥҵара аҟны.
Иерусалими Голантәи аҳаракырақәеи рымпыҵахалара
мини 1947 шықәса рзтәи Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Аплан аҟәша инақәыршәаны, Иерусалим жәларбжьаратәи қалақьны иҟалар акәын. Иара иадыргалоз ауриатәии арабтәии аҳәынҭқаррақәа ирыҵанакуа иҟамлар акәын. Араб-израильтәи аибашьра аан, 1948 шықәса рзы, Иерусалим мраҭашәаратәи ахәҭа Израиль иаанакылеит. Аибашьра еилгеит 1949 шықәса рзы, анапы зҵаҩыз аинышәаразы аиқәышаҳаҭра ала.
1967 шықәса рзы, фымштәи аибашьра аан игаз аиааира иабзоураны, Израиль Мрагыларатәи Иерусалим анапахьы иаанагеит, уи алагьы ақалақь аҵакырадгьыл хылаԥшра анаҭо иҟалеит, уи анаҩс иаку Иерусалим аҟны ахатәы суверенитет рыланаҳәеит.
Израиль иаднакылоз аусқәа жәларбжьаратәи аилазаара иаднамкылеит, изакәаным аннексиатә актуп ҳәа иаԥхьаӡеит, уи иалнаршом ақалақь астатус аԥсхара жәларбжьаратәи азин инақәыршәаны ҳәа иаԥхьаӡеит. Ус шакәыз дырҵабыргуеит Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ассамблеиа хадеи Ашәарҭадаратә Хеилаки ирыдыркылаз арезолиуциақәа (шәахәаԥш, Арезолиуциақәа 2253 [ES-V] и 2254 [ES-V] 1967 ш.), (убасгьы арезолиуциа 252 1968 ш.). Ас еиԥш апозициа анаҩстәи арезолиуциақәа рҟынгьы ишьақәырӷәӷәан.
Ҟрым аннексиа
мини 2014 шықәса рзтәи Украинатәи ареволиуциа, Евромаидан аҵысра алахәцәа рыла иабжьгаз, Украина аҳҭнықалақь Киев аҟны, акыр ианубаалаша ахҟьаԥҟьақәа ҟанаҵеит Ҟрым азы. Адгьылбжьаха амчрақәа, еиҳарак аетникатә аурысцәа рыла ишьақәгылоу ауааԥсыра роуп еснагь аурыс политика иадгылоз, уаанӡатәи рпрезидент В. Ианукович иполитика иадгылоз. Уи атәыла даналырца, иааргаз мраҭашәараҟа иԥшуаз аамҭалатәи аиҳабыра, «насильственная украинизация» иашьҭаз, Ҟрым аганахь ала асепаратисттә дҵақәа ықәнаргыло иалагеит.
2017 шықәса, хәажәкырамза 17 рзы, Украинатәи Автономтә Республика Ҟрым ахьыԥшымра рыланаҳәеит, насгьы Урыстәылатәи Афедерациа алаларазы аҳәара ҟанаҵеит. Ҟрым аҳәара Урыстәыла адгылара азыҟанаҵеит, адырҩаҽныҵәҟьа Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Владимир Путини Ҟрым ахаҭарнакцәеи Ҟрым Урыстәыла адҵаразы аиқәышаҳаҭра рнапы аҵарҩит, уи иабзоураны Ҟрым официалла Урыстәылатәи Афедерациа иасубиектны ирылаҳәан.
2014 шықәса, хәажәкырамза 24 рзы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ассамблеиа Хада арезолиуциа 68/262 аднакылеит, Украина аҵакырадгьылтә акзаара иадгылоз. Арезолиуциа аҟны аҳәамҭа ҟаҵоуп, Ҟрым хәажәкырамза 16, 2014 шықәса рзы имҩаԥгаз Ареферендум азакәан шьаҭа амам ҳәа, насгьы аҳәынҭқаррақәа зегьы, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа рахь ааԥхьара ҟаҵан Автономтә Республика Ҟрыми ақалақь Севастопол и рыстатус аԥсахра азхарымҵаларц азы.
Босниеи Герцеговинеи рымпыҵахалара
мини Босниеи Герцеговинеи 1878 шықәса раахыс Австро-Венгриа анапаҵаҟа аоккупациа аҟны ианыҟаз, аннексиа азун ҳәа иԥхьаӡан 1908 шықәса рзы, уаанӡа формалла Османтәи аимпериа иаҵакырадгьылны иԥхьаӡан. Ҭырқәтәылатәи ареспублика Ладатәи Кипр рылаҳәан 1983 шықәса рзы, уахь аҭырқәа архәҭақәа аналагалаз анаҩс 1974 шықәса рзы, иара Ҭырқәтәыла мацарала иазхаҵан, аха уи аилазаара иалаҵамызт.
Алитература
Словарь русского языка: В 4-х т. / РАН, Ин-т лингвистич. исследований; Под ред. А. П. Евгеньевой. — 4-е изд., стер. — М.: Рус. яз.; Полиграфресурсы, 1999г.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Жәларбжьаратәи азин Акатегориа:Аполитикатә географиа
Ю̆
Ю̆, ю̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ю̄
Ю̄, ю̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Испаниа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Я̄
Я̄, я̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Цәыббрамза 12
Цәыббрамза́ 12 (Цәыббрамза́ жәа́ҩа), Сентиа́бр 12, Цәыббра́ 12 — григориантәи амзар 255 тәи амш (256 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 110 мшы.
Алеқсандр Македонски
мини|Алеқсандр Македонски Алеқса́ндр Македо́нски (Алеқсандр III Дуӡӡа, Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μέγας, Alexander Magnus, аԥсылмантә ажәларқәа рҿы Искандер Зулькарнаин, 356 — 323 шш ҳ-е-ӡа) — Македониа аҳ 336 ҳ-е-ӡа Аргеадаа рдинастиа рҟынтә, иаалукааша ар рԥыза, адунеитә ҳәынҭқарра еимҿыҵаз иԥсра ашьҭахь аԥҵаҩы.
Амраҭашәаратә ҭоурыхҿиардырраҿы Алеқса́ндр Дуӡӡа еиԥш еиҳагьы дмазаароуп. Иаб Филипп II даныԥсы, ҩажәа шықәса зхыҵуа Александр дхалоит Македониа аҳ иҭыԥ. Иара ирласны фракиицәа рықәгылара ихәаҽаны, иҭынчым Фивақәа ахьирбгаз еиҭах Берзентәыла импыҵеирхалеит. 334 шықәсазы ҳера ҟалаанӡа, Александр ддәықәлоит Азиа Ҳәычы-ахь, уи ашьаҿала зегьы ирылаиҳәеит Персиатә ҳәынҭқарра дшеибашьуа.
Алықьсандр иԥсҭазаара далҵит 323 шықәсазы, иара иҭыԥгьы ааныркылеит ԥшьҩык ар рԥызацәа. Александр иимпериа ар иамаз ԥшьҩык иԥызацәа рыбжьара еиҩыршоит.
Акатегориа:Ҳ. ҟ. 356 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз Акатегориа:Ҳ. ҟ. 323 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Рашәарамза 10 рзы иԥсыз Акатегориа:Македониа аҳцәа
Арно, Жан
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Франциатәи адипломатцәа Акатегориа:1951 шықәсазы ииз
Я̈
Я̈, я̈ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Миқаиа, Мушьни Ирод-иԥа
Мушьни Ирод-иԥа Миқаиа (Мушни Иродович Микая; 22, Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — 23) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.
Абиографиа
Акыр шықәса аус иуан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашараҿ». Ҳазҭагылоу аамҭазы ажурнал «Алашара» апоезиа аҟәша деиҳабуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Миқаиаа Акатегориа:1932 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз Акатегориа:2018 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз
Я̆
Я̆, я̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ԥсоу
Ԥсоу (ფსოუ, урыс: Псоу) — Аԥсны Урыстәыла аӡиас.
Акатегориа:Аӡиасқәа
Григориев, Семион
Семион Виачеслав-иԥа Григориев (Семён Вячеславович Григорьев; 1, Москва, СССР) — Аԥсны иҟоу Урыстәыла Афедерациа ацҳаражәҳәаҩ.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Урыстәылатәи адипломатцәа Акатегориа:1960 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 1 рзы ииз
30 (ахыԥхьаӡара)
30 (ҩажәи жәаба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 30.
Ахьарԥшқәа
030
Аԥсны Акзаара
„Аԥсны Акзаара“ — Аԥсны аполитикатә партиа.
Апартиа ахантәаҩы Сергеи Шамба.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикатә партиақәа Акатегориа:2004 шықәсазы ицәырҵит
Ԛ
Ԛ, ԛ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Цәыббрамза 13
Цәыббрамза́ 13 (Цәыббрамза́ жәа́ха), Сентиа́бр 13, Цәыббра́ 13 — григориантәи амзар 256 тәи амш (257 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 109 мшы.
Аԥрҩа
thumbnail|right|250px|Аԥрҩа Аԥрҩа, Ҳаԥрҩа, Раԥырҩа (რეფრუა; Репруа) — Аԥсны аӡиас.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аӡиасқәа
Ԝ
Ԝ, ԝ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аиҭаира
Аиҭаира — Аԥсны ауаажәларра-политикатә ҵысра.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикатә партиақәа Акатегориа:2001 шықәсазы ицәырҵит
Иоанн Адгьылдаратә
Иоанн (Џьон) Адгьылдаратә (John Lackland; 24, Оқсфорд — 19, Ниуарк) — Англиа акрали (1199) Аквитаниатә герцоги Плантагенетаа рдинастиантәи, аҳәбатәи Генрихи II Елеонореи Аквитаниатә рԥа.
Акатегориа:Англиатәи акралцәа Акатегориа:1166 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы ииз Акатегориа:1216 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жьҭаарамза 19 рзы иԥсыз
Ѥ
Ѥ, ѥ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Ҭарба, Даур Нури-иԥа
Даур Нури-иԥа Ҭарба (Даур Нуриевич Тарба, *1959) — Аԥсуа политик, апартиа „Аԥсны Акзаара“ ахантәаҩы.
Ѧ
Ѧ, ѧ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Цәыббрамза 14
Цәыббрамза́ 14 (Цәыббрамза́ жәи́ԥшь), Сентиа́бр 14, Цәыббра́ 14 — григориантәи амзар 257 тәи амш (258 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 108 мшы.
40 (ахыԥхьаӡара)
40 (ҩынҩажәа) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 40.
Али-беи аль-Кабир
мини|Али-беи аль-Кабир Али-беи аль-Кабир ( – ) — аԥсуа мамлиуктәи Мысра аиҳабы. 1768 шықәсазы Мысра ахы иақәиҭхеит Османтәи аимпериа аҟынтәи. Али-беи даара ишьахуз дипломатын, насгьы деибашьҩын.
Али-беи Аԥсны диит, даԥсыуацқьан. Иара усҟан ихыҵан 13 шықәса дыҭҟәаны данырҭииз. Аҷкәын дааихуеит амамлиук Ибрагим Катхуда, аԥсылманрагьы илыиааӡеит.
1757 шықәсазы иара дҟалеит Мысра напхгаҩыс. Али-беи еидикалеит хыхьтәии цаҟатәии Мысра. Ԥхынгәы 1770 шықәсазы Мысра ахьыԥшымра азхаиҵеит. 1773 шықәсазы мамлиукаа дықәырцеит иԥсҭазаара далҵит каиртәи абахтаҿы.
Акатегориа:1728 шықәсазы ииз Акатегориа:1773 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Османтәи Мысра агубернаторцәа
Ахәарҭлаӷь
Ахәарҭлáӷь, авампир (Vampire), ма aҟәарҭлаӷь — Европатә жәлар мифологиаҿы аԥсы дыҟоуп, уахынла дгылoит анышәынҭәра аҿынтә, зны-зынла ахәлыԥҵыс иҿаԥшылараҿы, ауаа ашьа ицәеит. мини|Ахәарҭлаӷь Ахәарҭлаӷь лассы-лассы дҟалалоит акинематографиаҿеи асахьаркыратә литература аҿы.
Лидневи
Лидневи (Lydnevi) — адунеижәларбжьа-ратә бызшәа. Аԥҵаҩы абызшәа Либор Сзтемон.
Цәыббрамза 15
Цәыббрамза́ 15 (Цәыббрамза́ жәо́хә), Сентиа́бр 15, Цәыббра́ 15 — григориантәи амзар 258 тәи амш (259 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 107 мшы.
Ѩ
Ѩ, ѩ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Бразилиа
Бразилиа (Brasil), аофициалтә хьӡы: Афедеративтә Республика Бразилиа (República Federativa do Brasil) — Аладатәи Америкаҟны афедеративтә тәылоуп.
Административтә шара
Бразилиа 26 аштатқәеи (Estados) 1 афедеративтә округи рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Алада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә республикақәа
Ѫ
Ѫ, ѫ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Цәыббрамза 16
Цәыббрамза́ 16 (Цәыббрамза́ жәа́ф), Сентиа́бр 16, Цәыббра́ 16 — григориантәи амзар 259 тәи амш (260 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 106 мшы.
Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа
Никәала Ҭарашь-иԥа Кәиҵниа (Николай Тарасович Квициниа; 13, Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион — 23) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист, аиҭагаҩ.
Абиографиа
1955 - 1959 шықәсқәа рзы - Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишче аҿы, уи данагала, 1959 шықәсазы, дҭалгоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә фвкультет, араҟа иҵара хиркәшоит 1964 шықәсазы. Аҵара иҵон иара убас А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны (латәарада).
1984 - 2004 шықәсқәа рзы Никәала Кәыҵниа ажурнал «Алашара» даредактор хадоуп, 2004 шықәса инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Кәыҵниаа Акатегориа:1938 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы иԥсыз
Ѭ
Ѭ, ѭ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Вильниус
Вилньиус (Vilnius, Wilno;  аофициалтә  ахьʒ  урыс 1939 шқәсанӡа — Ви́льна) — Литва  аҳҭнықалақьуп  ақалақь дуӡӡоуп; аҳәынҭқарра политикатә, економикатә, культуратә ацентр иҟоуп;
Административ-территориалтә шара
thumb|Територия самоуправление Вильнюса thumb|Вильниус стараствақәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Литва ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Ꙙ
Ꙙ, ꙙ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
60 (ахыԥхьаӡара)
60 (хынҩажәа) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 60.
Ахьарԥшқәа
060
Табаӷәуа, Баҭал Иван-иԥа
Баҭал Иван-иԥа Табаӷәуа (Батал Иванович Табагуа; диит 29) — Ацентртә Алхратә Комиссиа ахантәаҩы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Табаӷәуаа Акатегориа:1962 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 29 рзы ииз
Цәыббрамза 17
Цәыббрамза́ 17 (Цәыббрамза́ жәи́бжь), Сентиа́бр 17, Цәыббра́ 17 — григориантәи амзар 260 тәи амш (261 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 105 мшы.
Ꙝ
Ꙝ, ꙝ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Ахьыбла
thumb|380px|Ахьыбла - Chrysopa sp.
Ахьыбла (алат. Chrysopidae) - ахәаҷа-маҷа амҵәыжәҩаҿыцқәа (Neoptera) ротриад аҟынтәи.
Акатегориа:Амаҵақәа
Ꙛ
Ꙛ, ꙛ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Мадагаскар
Мадагаскар (Madagasikara, Madagascar), аофициалтә хьӡы: Мадагаскар Ареспублика' (Repoblikan'i Madagasikara, République de Madagascar) — Африкатәи адгьылбжьахатә тәыла Индиатәи аокеан аҟны.
Административтә шара
Мадагаскар 22 административтә раионқәа (Régions) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ипшқоу амчра
Иԥшқоу амчра – ари аполитикатә мчрақәа ирформоуп, иара ала агәазыҳәарақәа рылҵшәақәа наӡоит, хатәгәаԥхаралатәи алахәрала, агәадура, аднаԥхьалара уҳәа рыла, абри алагьы иџьбароу амчра «жесткая сила» еиԥшым, уи иаанаго мчыла арҟаҵара ауп.
Швециа акралцәа рсиа
right|180px
Ипшқоу амчра
Атермин зхылҿиааз
Атермин «иԥшқоу амчра» (англ. soft power) — зегь раԥхьаӡа ахархәарахь иалазгалаз Гарвардтәи ауниверситет апрофессор Джозеф Наи иоуп, ари атермин цәырҵит 1990 шықәса рзы иҭижьыз ишәҟәы Bound to Lead: The Changing Nature of American Power аҟны.
Анаҩс, иара ари аилкаара инеиҵыху ахархәара аиҭеит, 2004 шықәса рзы иҭижьиз ишәҟәы Soft Power: The Means to Success in World Politics аҟны. «Иԥшқоу амчра» аконцепциа аларгалаанӡа, ахархәара аман аконцепциа «акультура-идеологиатә гегемониа», уи аус адиулеит италиатәи афилософ Антонио Грамши, 1930—1940-тәи ашықәсқәа рзы ишәҟәы «Абахҭатә тетрадқәа» («Тюремные тетради») аҟны.
Цәыббрамза 18
Цәыббрамза́ 18 (Цәыббрамза́ жәа́а), Сентиа́бр 18, Цәыббра́ 18 — григориантәи амзар 261 тәи амш (262 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 104 мшы.
Ипшқоу амчра
Атермин зхылҿиааз
«Иԥшқоу амчра» даара аларҵәара аиуит мраҭашәара европатәии америкатәии анеоконсерваторцәа рыбжьара. Аконцепциа «иԥшқоу амчра» амчра ашьақәыргыларазы ахархәара аидеиа ахы акит ажәытәӡатәи китаитәи афилософцәа рҟынтә, Лао-цзы иеиԥш иҟаз, ҳера ҟалаанӡа абыжьбатәи ашәышықәса азы.
Адунеи аҟны иҟаӡам маҭәарк, аӡы аҟара иҟәымшәышәу, аха уи иалшоит зегь реиҳа икьакьоу, иӷәӷәоу амаҭәар арбгара, аԥыххаара. Аха «иԥшқоу амчра» азы зегь иреиӷьу ҿырԥштәуп аԥҳәыс лгәыкра, ахацәа еиҳа ирзааигәоу «иџьбароу амчра» иаҿырԥшны рыӡбахә уҳәозар ауп.
Швециа акралцәа рсиа
Гольштейн-Готторпская династия
Так как оба дома - Пфальц-Цвенбрюкен и Гольштейн-Готторп - происходили по женской линии от дома Васа, то сын Густава IV, претендент Густав, принял вновь имя Васа.
Бернадотаа рдинастиа
* Акатегориа:Аҳәынҭқарцәа рсиақәа
Ипшқоу амчра
Атермин зхылҿиааз
Аурыс бызшәа аҟны ари атермин зегь реиҳа аларҵәара змоу синонимуп «априаник», «аҟамчы» («кнут») акәымкәа, аха уи ахархәара амам амчра ашьақәыргыларазы акультуратәи адемократиатәи мазарақәа рхархәара аконтекст аҟны.
Иԥшқоу амчра ԥшқаны иҟазҵозеи?
Иԥшқоу амчра шьаҭас иамоуп акультуратәи аполитикатәи мазарақәа, аинститутқәа, «шәара ишәҭаху аҩыза зҭаху», даҽа џьоукы радԥхьалара зылшо.
«Иԥшқоу амчра» адунеи аҳәынҭқарра дуқәа рҟны ахархәара
Китаи
Китаи иаарласны аҿиара инамаданы аҵыхәтәантәи ашықәсқәа ирылагӡаны, насгьы адунеитә арена аҟны анырреи ирыбзоураны, ари атәыла анапхгаҩцәа рҿаԥхьа иқәдыргыло иалагеит азҵаара «иԥшқоу амчра» атәылаҟны аларҵәаразы. Иазгәаҭоуп, IV Апленум ЦК КПК 16-тәи ааԥхьара (цәыббрамза 2004 шықәса) аҿаԥхьа ишықәнаргылаз китаитәи акультура атәыланҭыҵ апроекциа ҳасабтәхаданы ишықәнаргылаз:
«Китаи акомплекстә мчра арӷәӷәара. Китаи акультура аларҵәара, зегьы иреиӷьу адунеи зегьы ахь ацәырҵра, иара жәларбжьаратәи анырра ашьҭыхра». ЦК КПК 17-тәи аизара ду ажәахә аҟны иазгәаҭан атермин «иԥшқоу амчра». 2002 шықәса рзы Китаи алагеит рбызшәеи ркультуреи аларҵәаразы аҳәаанырцә ацентрқәа раԥҵара, 2004 шықәса рзы урҭ ацентрқәа Конфуци Иинститутқәа (Институты Конфуция) ҳәа ахьӡ роуит. Хазы игоу усмҩаԥгатәқәахеит, Китаи аполитика аҟны «иԥшқоу амчра» аарԥшра аусхк аҟны, 2008 шықәса рзы Пекин Аолимпиатә хәмаррақәа рымҩаԥгара.
Урыстәыла
Урыстәылатәи Афедерациа апрезидент иусԥҟа ала, 2007 шықәса, рашәарамза 21 рзы иаԥҵан «Аурыс дунеи» («Русский мир») зыхьӡырҵаз афонд. Иҟоуп убас еиԥш агәаанагара, Урыстәыла аԥыжәара амоуп «иԥшқоу амчра» аганахь ала. Урыстәыла иахәаразы уи аларҵәара, ахархәаразы. Ганкахьала, «иԥшқоу амчра» рыдыркылоит «иаԥсам» хархәагак акәны ахатәы интересқәа раларҵәаразы. Даҽа ганкахьала, аганқәа еидызкыло анормативтә идеал рыԥшаара аҭахымкәа иҟалоит «иԥшқоу» апотенциал азы агәыцә аԥызҵар зылшо.
Атермин «иԥшқоу амчра» Урыстәыла адәныҟатәи аполитика ахырхарҭак апотенциал аҳасаб ала, Урыстәыла аофициалтә гәыԥқәа рҟны ахархәара аиуа иалагеит 2012 шықәса аҽанааиҩнашоз инаркны. Урыстәыла аимиџь аҳәаанырцә ашьҭыхра анапы ианҵоуп Россотрудничество.
Урыстәыла «иԥшқоу амчра» аконцепциа
Иахьатәи аамҭазы «иԥшқоу амчра» лассы-лассы ахархәара амоуп аҳәынҭқаррақәа рыдәныҟа-политикатә стратегиақәа рҟны аҭагылазаашьа маншәалақәа раԥҵаразы. Ас еиԥш ахархәара аҩныҵҟатәи аҿиара аҟны, насгьы егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рҟны анырра аларҵәаразы хархәага маншәалоуп. Урыстәыла акәзар, ари аконцепциа аҟазаара аҭыԥ амоуп, америкатәи аклассикатә знеишьақәа акыр иреиԥшымзаргьы. Урыстәылатәи Афедерациа адәныҟатәи аполитика, Урыстәылатәи Афедерациа Апрезидент 30.11.16 шықәса рзы ишьақәирӷәӷәаз аҟны, «иԥшқоу амчра» аарԥшуп адәныҟатәи аполитикатә ҳасабтәқәа рыӡбага мыруганы. Иазгәаҭоуп, иара аграждантә еилазаара, аинформациа-коммуникациатә, агәыҳалалратә уҳәа аметодқәа, атехнологиақәа, итрадициатәу адипломатиатә методқәа хазырҭәаауа алшарақәа шьаҭас ишамоу.
Иҟоуп еиуеиԥшым «иԥшқоу амчра» аинститутқәа, насгьы иаарту Урыстәылатәи адипломатиа, уахь иаҵанакуеит:
Ҭырқәтәыла ҳаамҭазтәи «иԥшқоу амчра» аинструментқәа
Ҭырқәтәыла аганахьала «иԥшқоу амчра» ахархәара аиуит евразиатәи арегион аҭоурых, агеографиатә ҭагылазаашьа рхы иархәаны Европеи Азиеи реихысырҭақәа рымҩа аҟны, иара убасгьы арҭ аҵакырадгьылқәа рҟны инхо ажәларқәа еидызкыло амилаҭтә, адинхаҵаратә, абызшәатә еилазаарақәа уҳәа афакторқәа ирхьырԥшны.
Агәыларатә тәылақәеи Ҭырқәтәылеи рыбжьара аҭыԥ змаз аҭоурыхтә имшьҭреи акультуратә еимадарақәеи роуп иҳараку аинырра аԥызҵаз. Ҭырқәтәыла иԥшқоу амчра аларҵәара, ахархәаразы еиуеиԥшым аиҿкаарақәа аԥнаҵеит, аҳәынҭқарратәқәа реиԥш, ахатәы-ҳәынҭқарратәқәеи, ахатәқәеи (частные).
Даара аҵак ду арҭоит Жәларбжьаратәи аусеицуреи аҿиареи рзы Ҭырқәтәылатәи амаҵзура (TİKA), ари аҩыза аиҿкаара иахәаԥшуеит адәныҟатәи аполитика амҩаԥгара азы мыругак аҳасаб ала, Ааигәа мрагыларатәи арегион, Кавказ, Агәҭатәи Азиа, Балканы, Африка уҳәа рҟны. Ари аиҿкаара аҵарадырра, агәабзиарахьчара, ааглыхра уҳәа реиԥш иҟоу ахырхарҭақәа рҟны аус ауеит. Иара убасгьы, атиурк бызшәақәа ртәылақәа 17-тәи Рпарламенттә ассамблеиа аҟны, уи аԥҵан 2008 шықәса рзы, иқәгылеит атәылақәа: Агәҭатәи Азиа, Ҟазахсҭан, Киргизиа, иара убасгьы, Азербаиџьан рҟны «иԥшқоу амчра» аларҵәаразы институтк аҳасаб ала.
Ари ахырхарҭаҟны еиҿкаау аусқәа ззырхоу, Ҭырқәтәыла аганахь ала аҭыԥ змоу астереотипқәеи агәаанагарақәеи риааиреи, Ҭырқәтәыла акультура ашҟа аинтерес ашьҭыхреи роуп.
Аҵарадырра, анаука, аинновациақәа рхырхарҭақәа рҟны аусеицура ари Ҭырқәтәыла азы аҩбатәи акрызҵазкуа инструментуп «иԥшқоу амчра» ахархәара аҟны. Иахьатәи аамҭазы ҭырқәтәылатәи аҳәынҭқарра анапхгара дара ртәыла иахәаԥшуеит аҳәаанырцәтәи астудентцәа адзыԥхьало центрны, ара иаԥҵахо, зхаҭабзиара ҳараку аконкурентра зылшо аинновациа ҿыцқәа ахьалагалоуи аҵарадырра ҳараки аҭыԥ ахьрымоу азы. Абас еиԥш иҟоу афакт азхьаԥшра ахәҭаны иԥхьаӡоуп - Ҭырқәтәыла аҳәаанырцәтәи астудентцәа мацара аднаԥхьалом, ртәылаҟны аҵара рҵаларазы, ари атәыла аҳәаанырцә иаанартуеит афилиалқәеи арҵаратә программақәеи.
«Иԥшқоу амчра» ахархәаразы даара акрызҵазкуа ароль нарыгӡоит атәылақәа-аобиектқәа рҟны аусутә еимадарақәа рышьақәыргылара. Ари аҭырқәа усдкылаҩцәа Ҭырқәтәыла аҳәаа зыцеиҩнашо реиԥш, егьырҭ аҳәынҭқарратә регионқәа рҟынгьы шаҟа активла русқәа еиҿыркаар рылшо азы алшарақәа роуразы аҭагылазаашьақәа аԥнаҵоит. 2012 шықәса анҵәамҭазы, Ҭырқәтәыла даара қәҿиарала, шә-тәылак рҟны 7000 проект аларҵәара алшеит. Арҭ апроектқәа ирыбзоураны, иааизакны аргыларатәи атехникатәи сектор иаиуз ахашәала наӡоит 242 миллиард Америкатәи адоллар. 33 аҭырқәа фирмақәа, жәларбжьаратәи анардадкылаҩцәа 225 ртоп иалаҵан, урҭ иааныркылеит аҩбатәи аҭыԥ, китаитәи аилазаара ашьҭахь.
Иахьатәи аамҭазы даара уаҩы ибарҭоуп Ҭырқәтәыла ишаланарҵәо астратегиатә бренд, насгьы атәылақәа-аобиектқәа рҟны абизнес шарҿио, абизнес аҿиаразы аҭагылазаашьа бзиақәа ахьаԥҵоу тәыланы ахы аӡыргара ала. Аҵыхәтәантәи аамҭазы, Ҭырқәтәыла адәныҟатәи аполитика амҩаԥгара аус аҟны даара акрызҵазкуа мыруганы иамоуп «иԥшқоу амчра», уаажәларратә дипломатиак аҳасаб ала, уи ззырхоу Ҭырқәтәыла адунеитә еилазаара аҿаԥхьа аҵакы ашьҭыхра ауп.
2010 шықәса рзы иаԥҵан, аԥыза-аминистр иегида аҵаҟа Ҭырқәтәыла ауаажәларратә дипломатиа аминистрра, уи ҷыдарахеит Ҭырқәтәыла «иԥшқоу амчра» институтк аҳасаб ала аларҵәаразы. Ауаажәларратә дипломатиа аусура аларҵәареи акоординациа рзуреи абасеиԥш аинститутқәа рнапы алакуп: TİKA, Ҭырқәтәылатәи Амзаҿа Ҟаԥшьы, Атуризми акультуреи рминистрра, Ҭырқәтәыла амилаҭтә телехәаԥшра уҳәа егьырҭ аилазаарақәа. Ара иубарҭоуп атәыла азы агәаанагара шышьақәгыло уи аиҳабыреи, еиуеиԥшым аҳәынҭқарратә усбарҭақәеи, аиҿкаарақәеи аҳәаанырцә имҩаԥырго аусқәа рыла. Ари афакт инамаданы иумбарц залшом жәларбжьаратәи аҿиара ахырхарҭаҟны, аполитика ахырхарҭа иузаҟәымҭхо ишықәгылоу Ҭырқәтәыла «иԥшқоу амчра». Атәылаҿы аҿиара бзиа змоу аекономикеи аҭышәынтәалареи ирыбзоураны Ҭырқәтәылатәи Ареспублика жәларбжьаратәи аҿиара аҟны даара акрызҵазкуа лахәылахеит. «Иԥшқоу амчра» аларҵәара апотенциал ари аҳәаанырцәаа рыблақәа рахь атәыла цқьа иааиуа иҟазҵо акрызҵазкуа хархәагоуп. Иаҳҳәозар, авизадатә режим ари ахықәкы азнеира иазырхоу мыругоуп. Абри ала алкаақәа рыҟаҵара алыршахоит, ҭырқәтәылатәи адипломатцәеи аспециалистцәеи жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рхырхарҭаҟны аамҭа кьаҿк иалагӡаны «иԥшқоу амчра» аралҵәаразы амыругақәа алҵшәаашьҭра шрылшо аадырԥшит ҳәа, уи ала Ҭырқәтәыла апозитивтәи адԥхьаларатәи имиџь шьҭыхын. Аха абра инаҵшьны иазгәаҭатәуп, адәныҟатәи аполитика аҿиаразы амыруга ҿыцқәа зыӡбахә ҳәоу «иԥшқоу амчра» анырԥшра ишазырхамыз. Урҭ зегьы аԥҵан, насгьы ахархәара аҭан атәыла ахәаахәҭратәи акоммерциатәи интересқәа рзы мацара.
Акритика
Иԥшқоу амчра аконцепциа даара акритика азун, ихырҳагам акакәны, Colossus аԥхьажәа аҟны Нил Фергиусон иеиԥш иҟоу авторцәа рыла. Уи игәаанагара ала, жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рсубиектқәа ҩ-стимул заҵәык анырра рырҭозар ауп – аекономикатәии арратәии асанкциақәа.
Лассы-лассы иҟалоит иԥшқоу амчреи егьырҭ афакторқәеи рыхҟьа-ԥҟьақәа реиҩдыраара аныуадаҩу. Ҿырԥштәыс иаагозар, Дженис Маттерн (Janice Bially Mattern) ишьақәирӷәӷәоит, Џьорџь Буш иҳәамҭа ахархәара «шәара шәҳадгылоит, мамзаргьы шәаҳҿагылоит» («вы с нами или против нас») ишаанагоз иԥшқоу амчра ахархәара, избанзар уи иаҵанакуамызт шәарҭара бааԥсык. Аха аӡәырҩы уи авторцәа иаартым ашәарҭара адырбалоит, избанзар ишиашоу аекономикатәи арратәи асанкциақәа аҳәамҭа «ҳара шәаҳҿагылоит» («против нас») аҟны ианыԥшуеит ҳәа агәаанагара рымоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Адипломатиа Акатегориа:Адәныҟатәи аизыҟазаашьақәа
Амшын Еиқәа
thumb|250px|[[NASA рфотоҭыхымҭа акосмос аҟнытә]] Амшын Еиқәа — Атлантикатә амшынду бассеин аҩныҵҟатәи амшыноуп. Босфор аӡыбжьындала уи еидылоит Амармал мшын, анаҩс Дарданеллақәа аӡыбжьындала еидылоит Егеитәи Адгьылбжьаратәи амшынқәа. Кьерч аӡыбжьындала еидылоит Азовтәи амшын. Аҩадантәи иҵауланы иалалоит амшын ахь Крымтәи адгьылбжьахабжа. Европеи Азиеи аӡытәи рҳәаа иахысуеит Амшын Еиқәа иалсны. жьҭаарамза 31 Амшын Еиқәа амш.
thumb|250px|Симон Кананит иберҭыԥ [[Амшын Еиқәа ақәыԥшыларалаҿы]] Амшын Еиқәа ақәӡара аҵанакоит 422 000 км². Иара аҿыкәыршала еиԥшуп ииашам аформа змоу аихагежь еиҳа иахьыҭбаау 1150 км хьыҟоу. Еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 2210 м.
Амшын Еиқәа ӷәӷәала иҟьашьуеит иара иалало аӡқәа иаларгало ааглырхатә пестидицқәеи, азотқәеи, афосфорқәеи ирыхҟьаны.Азоти афтори рыбзоурала амикроорганизмқәеи аӡҵиаақәеи ироуеит афатә, уи реизҳараҿы иацхраауеит, аха нас ибаауеит аӡы аҵаҿы, аӡы акисларод зегьы алцәцәааны. Акисларод азымхара иахҟьаны иԥсуеит хыԥхьаӡара рацәала аԥсыӡқәа, амоллиускқәа, адыӷаҷиақәа. Иахьа 40% рҟынӡа амшынеиқәа иҭоу зегьы аныӡаара ахықә ихәгылоуп Урҭ ашәарҭара иҭазыргыло иреиуоуп иара убас аӷбақәа, анышьқәа, ашхәақәа. Дара еиладырҩынтуа алыкь аӡы иханагалоит, уи шыхәашьу аҳәарԥсарратә зонақәа рҟынӡагьы инаӡоит. Амшын аҽрыцқьара иахьӡаӡом, уи зегьы аекосистемазы иԥырхагоуп.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Амшынқәа