cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лакербаиа, Леонид Иван-иԥа
Леонид Иуан-иԥа Лакырба (Леонид Иванович Лакербая; Диит 1, Қәҭешь, Қырҭтәыла ССР) — ауаажәларра-политикатә ҵысра „Аиҭаира“ ахантәаҩы. 1991-1996 шш. рзы Иреиҳаӡоу Асовет — Аԥсны Аҳәынҭқарра Апарламент адепутат. 2000-2002 шш. рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Жәлар Реизара Апарламент адепутат.
Абиографиа
1992-1993 шш. рзы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан —Аԥсны Ареспублика Аминистрцәа Рсовет ахантәаҩы иусқәа назыгӡо, атәылахьчараз аҳҳәынҭқарратә еилакы алахәҩы. Аибашьра ашьҭахьтәи аамҭақәа рзы — Аԥсны Аиҳабыра Ахантәаҩы Актәи Ахаҭыԥуаҩ, Адәныҟатәи аусқәа рминистр, Аԥыза-министр Актәи ихаҭыԥуаҩ, Аԥыза-министр. Иара Аԥсны аԥыза министр (Цәыббра 27, 2011 ш. – Рашәара 2, 2014 ш.).
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аԥыза-министрцәа Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрцәа Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 2-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Лакербаиаа Акатегориа:1947 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 1 рзы ииз
Аԥсны аҳәынҭқарратә герб
thumb|150px|Аԥсны аҳәынҭқарратә агерб
Аԥсны аҳәынҭқарратә агерб — Аԥсны Аҳәынҭқарра аҳәынҭқарратә герб зну хыхьла-ҵаҟала еиҟароу ҩ-хәҭакны ишоуп, ахәҭақәа руак - ԥшшәыла ишкәакәоуп, егьи – иаҵәоуп. Агерб ацәаареии асиужеттә еиҿартәышьеи - хьыԥшшәалоуп. Агерб аҵаҟатәи ахәҭаҟны аа-кәакьк змоу аеҵәа ануп.
Хыхьтәи ахәҭа аҟны иануп ҩ-еҵәа хьыԥшшәалак. Агерб агәҭаны – аеҵәақәа рахь ахҿа зышьҭуа аҽуаҩ, алакә ҽы – Арашь дақәтәан, дануп.
Акилограмм
мини|Акилограмм аеталон Акилогра́мм (иааркьаҿны «кг.») —
Аԥсны аҳәынҭқарратә герб
Агерб асиужет Нарҭаа репос иадҳәалоуп. Агерб аԥшшәахәы иаҵәа символра азнауеит аҿареи аԥсҭазаареи, ашкәакәа – адоуҳара. Аа-кәакьҭак змоу аеҵәа ду, ари аиҭеира асолиартә дыргоуп. Аеҵәа хәыҷқәа Мраҭашәареи Мрагылареи ркультурақәа реизакзра символра рзыруеит.
Алаҭын бызшәа
thumb|250px|[[Lapis-niger (Ахаҳә еиқәаҵәа) - ахаҳә иануп алаҭын нҵа.]] Алаҭын бызшәа (lingua Latina) — индоевропатәи бызшәатә ҭаацәарантәи, италиитәи рбызшәақәа лаҭын-фалисктә агәыԥеиҵа рбызшәа.
Ѯ
Ѯ, ѯ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Аԥсны аҳәынҭқарратә герб
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра асимболқәа
Алаҭын бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа  Акатегориа:Аԥсы абызшәақәа Акатегориа:Ажәытә Рим
Адунеи аҳҭнықалақьқәа рыхьӡынҵа
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Аҳәынҭқаррақәа рсиақәа
Ҭаркьыл, Сарион Хыгә-иԥа
Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл (Сарион Хигович Таркил; 15, Дәрыԥшь ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәеи АССР — 26, Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист.
Абиографиа
Диит 1936 шықәса цәыббрамза 15 рзы Дәрыԥшь ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 2005 шықәсазы.
1956 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ хзу Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1961 шықәсазы. 1966 - 1972 шықәсқәа рзы иҵара наигӡоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт (латәарада).
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәса инаркны. 1989 шықәса раахыс Сарион Ҭаркьыл ажурнал «Амцабз» даредактор хадоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Ҭаркьылаа Акатегориа:1936 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз
Абиологиа
Абиоло́гиа (βιολογία аагоуп абырзен бызшәахьтә: «биос» - аԥсҭазаара +  «логос» - аҵара) — зыԥсы ҭоу аԥсабара иазку ҵарадырроуп. Абиологиа иаҵоит аԥсҭазаара, адгьыл иқәу, зыԥсы ҭоу ацәеижьқәа. Иаҵоит урҭ реиҿартәышьа, рыԥсҭазаашьа, рыхкырацәара, насгьы ҭоурыхлеи хаҭалеи реизҳара азакәанқәа.
Ҳапланетаҿы зыԥсы ҭоу ацәеижьқәа даара ирацәоуп. Аҵарауаа изларыԥхьаӡаз ала, еиуеиԥшым, зыԥсы ҭоу ацәеижь хкқәа ыҟоуп 3,5 миллион раҟара.
Ацәеижьқәа зегьы ршоит аҳрақәа ԥшьба рыла: абактериақәа раҳра; акәыкәбаақәа раҳра; аҵиаақәа раҳра; аԥстәқәа раҳра ҳәа. Аԥстәқәа раҳрахь даҵанакуеит ауаҩгьы.
Абиологиа иаҵанакуа амаҭәар хадақәа:
Ацәеижьқәа ыҟоуп адгьыл иқәу, анышә иҵоу, аӡы иҭоу, аҳауа иалоу. Адгьыл аҿы иҟоу аԥсҭазаара ишьақәнаргылеит абиосфера захьӡу, адгьыл ҷыдала иакәыршоу ахарԥа (абырзен бызшәала «биос» – аԥсҭазаара, «сфера» – акәымпыл). Абиосфера иаҵанакуеит ацәеижьқәа ахьыҟоу аҭыԥқәа зегьы: атмосфера ҵаҟатәи аҿыгҳара, аӡҭатәарақәа, анышә, анышә иаҵоу алитосфера хыхьтәи аҽыҭ.
Зыԥсы ҭоу ацәеижьқәа рыԥсҭазаара дара-дара еидҳәалоуп, рызегьы изну аԥсабара иахәҭакуп. Зыԥсы ҭоу ацәеижьқәа рхаҭақәа изну аԥсабара ианыруеит, арахь урҭ рыҟазаара аԥсабаратә цәырҵрақәа – ахьҭа, аԥхарра, ацәаакыра, алашара ирыдҳәалоуп.
Ацәеижьқәа дара-дареи аԥсабареи реиныррақәа ҭызҵаауа абиологиа аҟәша иахьӡуп аекологиа (абырзен бызшәала «ойкос» – аҩны, анхарҭа, аԥсадгьыл, «логос» – аҵара).
Ирацәоуп абиологиатә дырра хәарҭарас иамоу. Ауаҩы абиологиатә дыррақәа ихы иаирхәоит ақыҭанхамҩаҿы, амедицинаҿы уб. иҵ.
Ауаҩы есааира инапаҿы иааигоит адгьыл амалқәа, уи иԥиҟоит абнақәа, дреишәарыцоит абна илоу ашәарахқәа, аԥсаатәқәа, иҭаирбоит аӡқәа, икуеит, хыԥхьаӡара рацәала амшыни аӡқәеи ирҭоу аԥсыӡқәа. Аԥстәқәеи аҵиаақәеи ирылхны иҟаиҵоит ишәиҵо амаҭәа, ахәшәқәа. Аԥстәқәа ихы иаирхәоит ныҟәагас, еибашьыгас, хыхьчагас, рԥшӡагас. Ауаҩы ихы иаирхәарц азы иаԥиҵеит аҵиаақәеи аԥстәқәеи рыхкы ҿыцқәа. Анкьа ибнатәқәаз, иҩнатә ԥстәқәаны, мамзаргьы культуратә ҵиаақәаны иҟаиҵеит. Абиологиатә дыррақәа ихы иархәаны ауаҩы иааирыхуеит арыц, ашәыр, ауҭраҭых уб. иҵ. афатә злыҵуа аҵиаақәа.
Абиологиа амаҭәар аҵара шәалагоит уи аҟәша – аботаника аҵара ала. Аботаника – аҵиаақәа рҵара иазкуп. Ажәа «аботаника» абырзен бызшәа аҟынтә иаауеит – «ботане» иаанагоит аиаҵәара, аҳаскьын, аҵиаа ҳәа. Аҵиаақәа рҵара аан еилышәкаауеит урҭ ирыԥсҭазаашьоу, адәахьалеи рыҩныҵҟалеи ишеиҿартәу, рыҿиашьа, адгьыл аҿы иахьуԥыло, хәарҭарас ирылоу, иахьану аҭыԥ ишаныруа убас иҵ.
Аҵиаақәа иахьырзааигәоу азы урҭ ирываргыланы ишәҵоит абактериақәеи акәыкәбаақәеи. Уаҟа еилышәкаауеит абактериақәа рыхкырацәара, хәарҭараси цәгьараси ирылоу. Убас акәыкәбаақәа анышәҵо еилышәкаауеит урҭ реиҿартәышьа, ишрызҳауа, ишҿио, хәарҭарас ирылоу уб. иҵ. Аҵиаақәеи аԥстәқәеи аамҭа-аамҭала рҽеиҭаркуеит. Аҵиаақәа ааԥын ишәҭуеит, абӷьы иаҵәа ылыргоит, ҽаҩраҭагалан рыбӷьы каԥсоит, убас аԥстәқәагьы рхәыжә рҟьоит, рцәаԥшшәахәы рыԥсахуеит. Аамҭа еиҭасра иадҳәаланы аҵиаақәеи аԥстәқәеи рҽеиҭакрақәа аҵара иахьӡуп афенологиа (абырзен бызшәала – «фаино» – аҟалара, «логос» – аҵара). Аамҭала аҵиаақәа рыҽшырыԥсахуа здыруа ауаҩы ианаамҭоу длаҵоит, драшәоит, еиҭеиҳауеит, иҭеигалоит. Насгьы аԥсабара зырԥшӡо зыԥсы ҭоу аҵиаақәеи аԥстәқәеи адунеи аҿы зехьынџьара иубаратәы рхыԥхьаӡара иррацәоит, дырхылаԥшуеит.
Абиологиатә дыррақәа змоу ауаҩы аԥсабара бзиа ибоит, деиҷаҳауеит, дацхраауеит.
Биологиатә дисциплинқәа
Акарилогиа — Анатомиа — Альгологиа — Антропологиа — Бактериологиа — Биогеографиа — Биогеоценологиа — Биоинженериа — Биоинформатика — Амшынду биологиа — Биометриа — Бионика — Биосемиотика — Биоспелеологиа — Биофизика — Биохимиа — Ботаника — Биомеханика — Биоценологиа — Биоенергетика — Бриологиа — Вирусологиа — Генетика — Геоботаника — Гидробиологиа — Гистологиа — Дендрологиа — Зоологиа - Зоопсихологиа — Иммунологиа — Ихтиологиа — Космическая биология — Ксенобиологиа — Лепидоптерологиа — Лихенологиа — Микологиа — Микробиологиа — Молекулиартә биологиа — Морфологиа — Неиробиологиа — Палеонтологиа — Палинологиа — Паразитологиа — Радиобиологиа — Систематика — Системная биология — Синтетикатә биологиа— Спонгиологиа — Таксономиа — Теоретикатә биологиа — Токсикологиа — Фенологиа — Физиологиа — Физиологиа ВНД — Аԥсатәқәа гьы уаҩыгьы рфизиологиа — Аҳасакьы́нқәа рфизиологиа — Фитопатологиа — Цитологиа — Еволюциатә учение — Ембриология — Ендокринологиа — Ентомологиа — Етологиа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Иԥсабаратәу ҭҵаарадыррақәа
Цәыббрамза 19
Цәыббрамза́ 19 (Цәыббрамза́ зе́ижә), Сентиа́бр 19, Цәыббра́ 19 — григориантәи амзар 262 тәи амш (263 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 103 мшы.
Коритиба (ашьампылампылтә клуб)
right|thumb| Ашьапылампылтә клуб «Кoритиба» (Coritiba Foot Ball Club) Бразилиатәи азанааҭтә ашьампылампылтә клуб.
Aбара
Акатегориа:Бразилиатәи ашьапылампылтә клубқәа
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа (2009)
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа 2009 шықәса — мҩаԥысуеит 35 алхырҭатә ҭыԥ хадақәа рыҟны (186 алхырҭаҭыԥқәа рыҟны). мини|Сергеи Багаԥшь
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа
Аелементқәа рпериодикатә система
Акатегориа:Ахимиа Акатегориа:Ахимиатә елементқәа
80 (ахыԥхьаӡара)
80 (ԥшьынҩажәа) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 80.
Бах, Иоганн Себастиан
Иоганн Себастиан Бах (Johann Sebastian Bach; 31 (Хәажәкырамза 21 иулиантәи амзарла), Аизенах, Саксен-Аизенах — 28, Леипциӷ, Саксониа) - агермантә композитор, адирижиореи апианистеи, аӡәы х-"вентәи классикқәа" рыҟныҭә.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Германиатәи акомпозиторцәа Акатегориа:Германиатәи амузикантцәа Акатегориа:1685 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 31 рзы ииз Акатегориа:1750 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынгәымза 28 рзы иԥсыз
Ѳ
Ѳ, ѳ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Малави
Малави (Malawi, Malaŵi), аофициалтә хьӡы: Малави Ареспублика' (Republic of Malawi, Dziko la Malaŵi, Charu cha Malaŵi) — Алада-мрагылара-Африкатәи атәыла.
Административтә шара
Малави иаку аҳәынҭқарра ауп, ари атәыла 3 административтә провинциақәа Region рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Адунеизегьтәи аӡы амш
Адунеизегьтәи аӡы амш (Хәажәкырамза 22) — Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара (ЕАР) аекспертцәа ирымоу адыррақәа рыла Адгьыл иқәынхо ауааԥсыраa рахьтә фба рак ицқьоу аӡыржәтә змауа рҟынӡа иҟоуп, хԥа рак рҟынӡа– аӡныхтә змауа. Адунеи аҿы аӡыцқьа аганахь ала Аԥсны раԥхьатәи аҭыԥқәа руак ааннакылоит.
Иаарласны Аԥсны иаиур алшоит алшара екологиала ицқьоу аминералтә ӡыржәтә аекспорт азуразы.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 22 Акатегориа:Хәажәкырамза Акатегориа:Аӡы Акатегориа:1993 шықәсазы ицәырҵит
Ѵ
Ѵ, ѵ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Ахаҳәқәа Раи
Ахаҳәқәа Раи - идуу, акьыртә хаҳәқәа, акылҵәара агәҭаҿы змоу. Урҭ аадырԥшит Иап адгьылбжьахақәаҿ, Микронезиаҿ.
Акатегориа:Аԥарақәа Акатегориа:Еилоу ҳәынҭқаррақәа Микронезиа
Аԥара
Аԥарақәа рҭоурых
thumb|left|200px|[[Лидиа|Лидиатәи монета]] Анҟьа, аԥарақәа ацәырҵранӡа иҟан абартер - иԥиоу иԥарадоу атауарқәа реиҭниԥсахлара. Еиуеиԥшым адунеи арегионқәа рҿы, аԥараҵас ирыман еиԥшым амаҭәарқәа (атауартәи ԥарақәа) Аԥхьатәи ақьаад ԥарақәа ацәырҵит Китаи аҿы, 910 шықәсазы. thumb|100px| Адунеи аԥхьатәи ақьаад ԥара
Ажәа аетимологиа
Аԥсуа ажәа "аԥара" тиурктәи «Para» ахылҵит.
Афункциақәа
Аԥарақәа амоуп абарҭ афункциақәа:
Абара
http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B3%D0%B8#.D0.98.D1.81.D1.82.D0.BE.D1.80.D0.B8.D1.8F_.D0.B4.D0.B5.D0.BD.D0.B5.D0.B3
Цәыббрамза 20
Цәыббрамза́ 20 (Цәыббрамза́ ҩажәа́), Сентиа́бр 20, Цәыббра́ 20 — григориантәи амзар 263 тәи амш (264 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 102 мшы.
Чехиа
Чехиа (Česko), аофициалтә хьʒы: Чехтәи Ареспублика (Česká republika) — Агәҭабжьаратәи Европаҿы аладатәи агаҟны аҳәынҭқарра ауп. Амраҭашәараҿы уи Алмантәыла еидуп, алада-мраҭашәараҿы — Австриа алада-мрагылараҿы — Словакиа, аҩада-мрагылараҿы — Полшеи.
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Чехиа Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа Акатегориа:1993 шықәсазы ицәырҵит
Цәыббрамза 21
Цәыббрамза́ 21 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ акы́), Сентиа́бр 21, Цәыббра́ 21 — григориантәи амзар 264 тәи амш (265 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 101 мшы.
Ѷ
Ѷ, ѷ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа
Терент Михаил-иԥа Ҷаниа (Терентий Михайлович Чаниа; 10, Кәтол Ақыҭа, Очамчыра араион — 3) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист.
Абиографиа
Диит 1937 шықәса жәабранмза 10 рзы Кәтол Ақыҭа Очамчыра араион.
Аҵара иҵон Қәтолтәи, Тамшьәи ашколқәа рҟны.
1955 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Дадгоит 1960 шықәсазы.
1987 шықәса инаркны акыр аамҭа директорс даман ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара».
Дҭынчхеит 2021 шықәса жәабранмза 3 рзы COVID-19 азҩа иҿынтә.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Ҷаниаа Акатегориа:1937 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 10 рзы ииз Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жәабранмза 3 рзы иԥсыз
Пухаев, Инал
Инал Пухаев (Инал Отарович Пухаев; диит 28, Цхьынвал, Аахыҵ Уаԥстәыла) — Уаԥс-аурыс ашьапылампыласҩы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аахыҵ Уаԥстәыла ауаа Акатегориа:Урыстәылатәи ашьапылампыласҩцәа Акатегориа:1992 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 28 рзы ииз
Ѻ
Ѻ, ѻ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
100 (ахыԥхьаӡара)
100 (шәкы) — Иԥсабаратәу ахыԥхьаӡара 100.
Ахьарԥшқәа
100
Шри-Ланка
Шри-Ланка (ශ්‍රී ලංකාව [Шри Ланка], இலங்கை [Иланкаи]), аофициалтә хьӡы: Адемократиатә Социалисттә Республика Шри-Ланка (ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය [Шри Ланка Праџьатантрика Самаџьавади Џьанараџьаиа], இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு [Иланкаи Џьананааиака Соосалисак Куҭиарасу]), аҭоурыхтә хьӡы: Цеилон (Ceilão) — Азиатәи адгьылбжьахатә асоциалисттә ҳәынҭқарра.
Административтә шара
Шри-Ланка 9 апровинциақәа (පළාත [Палаата], மாகாணம் [маакаанам]) рыла ишоит.
Ҁ
Ҁ, ҁ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Ꙅ
Ꙅ, ꙅ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Ҩадахьтәи амшын
Ҩадахьтәи амшын Атлантикатә амшынду аҩныҵҟатәи амшын. Акатегориа:Амшынқәа
Цәыббрамза 22
Цәыббрамза́ 22 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ ҩба́), Сентиа́бр 22, Цәыббра́ 22 — григориантәи амзар 265 тәи амш (266 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 100 мшы.
Габоӡе, Олег
Олег Гьаргь-иԥа Габоӡе (Олег Георгиевич Габодзе; диит 29, Цхинвал, Аахыҵ Уаԥстәылатәи автономтә област) — 1995-2006 шықәсқәа рзы алада уаԥстәыла аиҳабыра ахантәаҩы ицхырааҩ.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аахыҵ Уаԥстәылатәи аполитикцәа Акатегориа:КПСС алахәылацәа Акатегориа:1945 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 29 рзы ииз
Кобахьиа, Самсон Гәџьыр-иԥа
Абиографиа
Самсон Гәџьыр-иԥа Кобахьиа диит Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭа. Ақыҭаҿтәи ашкол даналга дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум, анаҩс диасуеитт Аԥсуа Драматә студиахь. Уаҟа изхысуаз атеатртә ҟазара аҭоурыхи апрофессионалтә атиортә ҟазареи иҽадцаланы иҵон. Ари астудиаҿы иара далрымкаакәагьы даанымхеит, агәыӷрақәа идҳәало дагьаанрыжьуеит атеатр аҿы. Хыпхьаӡара рацәала апиесақәа рҿы инаигӡон ихадоу арольқәа.
Алитература
Акатегориа:Жьҭаарамза 29 рзы ииз Акатегориа:1912 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы иԥсыз Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны артистцәа
Кобахиа, Аслан Алықьса-иԥа
Аслан Алықьса-иԥа Кобахиа (диит 23) – Аԥсны аҳәынҭқарратәи ауаажәларра-политикатә усзуҩ.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 23 рзы ииз Акатегориа:1960 шықәсазы ииз Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Кобахиаа
Бенетице
Бенетице (Benetice) – Чехиаҿы ақыҭоуп. Иаланхо.
Вануату
Вануату, аофициалтә хьӡы: Вануату Ареспублика (Ripablik blong Vanuatu, Republic of Vanuatu, République de Vanuatu) — ареспублика шьҭоуп аокиан Маҷ аҿы, аҵакырадгьыл наӡоит 12,2 нызықь км., инхоит 276 244 – нызықьҩык раҟара ауааԥсыра. Вануату ахьыԥшымра аиоуит 1980 ш. рзы Франциеи Британиадуи рҟынтәи. Аҳҭнықалақь – Вила. Ихадоу аекономика аҟәшақәа иреиуоуп ақыҭанхамҩа, аԥсыӡкра. Аҳәынҭқарра ацыхыраара арҭоит Австралиа, Иапониа, Китаи уб.иҵ.
Цәыббрамза 23
Цәыббрамза́ 23 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ хԥа́), Сентиа́бр 23, Цәыббра́ 23 — григориантәи амзар 266 тәи амш (267 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 99 мшы.
Вануату
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Австралиатәи Океаниатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ажьаԥшрақәа
Ажьаԥшрақәа (Lagomorpha) — ахшфацәа ркласс ауеиҭоуп. Аҵанакуеит абжьыҵарқәеи ажьақәеи рҭаацәарақәа. .
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Ахшфацәа
Ꙁ
Ꙁ, ꙁ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Цәыббрамза 24
Цәыббрамза́ 24 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ ԥшьба́), Сентиа́бр 24, Цәыббра́ 24 — григориантәи амзар 267 тәи амш (268 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 98 мшы.
Брунеи
Административтә шара
Брунеи 4 аокругқәа (daerah) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Асулҭанрақәа
Адунеизегьтәи амш аимҳәаду аҿагыларазы
Адунеизегьтәи амш аимҳәаду аҿагыларазы (Хәажәкырамза 24).
Аимҳәаду — ари даара ишәарҭоу чымазара ҿкуп. Дарбанзаалак ауаҩы аимҳәаду абактериақәа злоу иҿку аҳауа лбааидар алшоит. Насгьы заҟа ирацәаны, ма ирлас-ырласны ас еиԥш иҿку аҳауа ахьыҟоу ауаҩы дақәшәо аҟара, убри аҟара иҳаракуп ашәарҭара ауаҩы аимҳәаду ихьыр алзыршо.
1902 ш. рзы Гәылрыԥшь костроматәи аамсҭа Николаи Смецкои иргылоит аимҳәаду змоу ачымазцәа рзы асанатори. Х-еихагылак змаз ахыбраҿы 110 ҭыԥ аман, ачымазцәа аҽыхәшәтәра иахыршәаауан 60 мааҭ, уи ахарџьқәа иҟаз зегьы рҟынтә иаацқьаны абжа акәын иартәоз, егьырҭ иаанхоз аицҵалыҵқәа Николаи Смецкои ихатә ԥара ахишәаауан, ари аҩыза аҭагылазаашьа иалнаршон зылшарақәа маҷыз ачымазцәа ргәабзиара ишьахәыз акурортологиатә хәышәтәырҭаҿы аиӷьтәра.
1913 ш. рзы Смецкои иргылоит асанатори аҩбатәи акорпус. Ари ахыбра Аԥсны зегь реиҳа идууз ԥшь-еихагылакны иҟаз, 250 ҭыԥ змаз хыбран. Асанатори акыр ааха ӷәӷәа аиут Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра 1992-1993 шықәсқәеи Аԥсны аблокада ианҭагылази раан.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 24 Акатегориа:Хәажәкырамза Акатегориа:Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара
Аубла бызшәа
Аубла бызшәа (tʰʷaχəbza, Ҭәахыбза)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсы абызшәақәа
200 (ахыԥхьаӡара)
200 (ҩышә) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 200.
Цәыббрамза 25
Цәыббрамза́ 25 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ хәба́), Сентиа́бр 25, Цәыббра́ 25 — григориантәи амзар 268 тәи амш (269 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 97 мшы.
Касп
Касп (კასპი) — Қырҭтәыла ақалақь. Аҩнуҵҟатәи Қарҭли агәы. Иаланхо 13 423-ҩык. (2014 ш.) имоуп.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа Акатегориа:Аҩнуҵҟатәи Қарҭли
Аудмурт бызшәа
Аудмурт бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Токаев, Касым-Жомарт Кемел-иԥа
мини|Касым-Жомарт Токаев Касым-Жомарт Кемел-иԥа Токаев (Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев; 17, Алма-Ата) — 2 тәи Ҟазахсҭан аҳәынҭқарратә рпрезидент.
Акатегориа:Ҟазахсҭан апрезидентцәа Акатегориа:Ҟазахсҭантәи аполитикцәа Акатегориа:Ҟазахсҭантәи адипломатцәа Акатегориа:1953 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 17 рзы ииз
Цәыббрамза 26
Цәыббрамза́ 26 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ фба́), Сентиа́бр 26, Цәыббра́ 26 — григориантәи амзар 269 тәи амш (270 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 96 мшы.
Кокоиты, Едуард
Едуард Кокоиты (Кокойты Джабейы фырт Эдуард, Эдуард Джабеевич Кокойты; диит 31, Цхинвал) — Аахыҵ Уаԥстәыла аполитик.
1988 шықәсазы Аахыҵ Уаԥстәылатәи арҵаҩратә институт далгеит. Аԥхьатәи Ақырҭуа-Ауаԥс еимакы ашықәсқәа раан атәылахьчара аотриад напхгара аиҭон. 1990-1993 шықәсқәа раан Аахыҵ Уаԥстәыла апарламент адепутатс дыҟан, 1997 шықәсазы – УА ахәаахәҭратә хаҭарнакс. 2001 шықәсазы Аахыҵ уаԥстәыла ахадас далхуп. Дҭаацәароуп, ҩыџьа аԥацәа имоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:1964 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 31 рзы ииз Акатегориа:Аахыҵ Уаԥстәыла ахадацәа Акатегориа:Аахыҵ Уаԥстәылатәи аполитикцәа
Заицев, Анатолии Иннокент-иԥа
Анатолии Иннокент-иԥа Заицев (Анатолий Иннокентьевич Зайцев; диит 20) — Аԥсны Арбџьартә мчқәа рыштаб хада аиҳабы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аинралцәа Акатегориа:1947 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 20 рзы ииз
Рогозин, Дмитрии
Дмитрии Олег-иԥа Рогозин (Дмитрий Олегович Рогозин; диит 21, Москва, СССР) — Урыстәыла еснагьтәи ахаҭарнак.
Амаршьан, Витали Џьота-иԥа
Абиографиа
Диит 1941 шықәса цәыббрамза 22 рзы Џьгьарда ақыҭа Очамчыра араион.
1959 шықәсазы далгоит иқыҭаҿтәи абжьаратәи ашкол, 1962 шықәсазы А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә пдпггтә институт дҭалоит /латәарада/, 1965 шықәсазы араҟа дызҭаз иҵара ааныжьны дцоит Москваҟа, дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт. Далгоит 1970 шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1962 шықәсазы.
Аус иуеит ажурнал «Алашара» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс. Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зхыу Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Маршьанаа Акатегориа:1941 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы ииз Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз
Ауигәыр бызшәа
Ауигәыр бызшәа (ئۇيغۇر تىلى‎, Уйғур тили, Uyghur tili)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Гагәылиа, Геннади Леонид-иԥа
Геннади Леонид-иԥа Гагәылиа — (Геннадий Леонидович Гагулия; 4, Лыхны — 8, Мысра) — Аԥсны ԥасатәи аԥыза-министр (1995-97 шш., 2002-03 шш.), Ареспублика Аԥсны Ахәҳахәҭра-аагалыхратә палата апрезидент. Диит ажьырныҳәа 4, 1948 шықәсазы.
Акатегориа:Аԥсны аԥыза-министрцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Гагәылиаа‎ Акатегориа:1948 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 4 рзы ииз Акатегориа:2018 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Цәыббрамза 8 рзы иԥсыз
300 (ахыԥхьаӡара)
300 (хышә) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 300.
Ахьарԥшқәа
300
Афинн бызшәа
Афинн бызшәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Цәыббрамза 27
Цәыббрамза́ 27 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ бжьба́), Сентиа́бр 27, Цәыббра́ 27 — григориантәи амзар 270 тәи амш (271 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 95 мшы.
Ахакас бызшәа
Ахакас бызшәа (ахак. Хакас тілі)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Чуаз, Владимир Антип-иԥа
Владимир Антип-иԥа Чуаз (19, Дәрыԥшь акыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ажурналист.
Абиографиа
Диит 1936 шықәса ажьырныҳәамза 19 рзы Дәрыԥшь акыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 2007 шықәсазы.
1956 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки тхьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1961 шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы - 1961 шықәса инаркны. Аус иуеит агазет «апсны» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Чуазаа Акатегориа:КПСС алахәылацәа Акатегориа:1936 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз Акатегориа:2007 шықәсазы иԥсыз
Астана
Астана (Астана, Астана) — Ҟазахсҭан иаҳҭнықалақьыуп. Иаланхо 1 082 222-ҩык. (2019 ш.)
Араион
Нур-Султан 4 араион имоуп:
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Ҟазахсҭан ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Логәуа, Ныгәзар Ҷыҷыкәа-иԥа
Ныгәзар Ҷыҷыкәа-иԥа Логәуа (Нугзар Чичикоевич Логуа; диит 20, Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсны Акультура аминистр (2005-2007шш., 2010-2011шш.).
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны асахьаҭыхҩцәа Акатегориа:Логәуаа Акатегориа:1956 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы ииз
Ачечен бызшәа
Ачечен бызшәа (Нохчийн мотт)
Ачечен бызшәа амш — мшаԥымза 25.
Че Гевара, Ернесто
200px|thumb| Ернесто Рафаель Гевара (1960) Ернесто Че Гевара (Ernesto Che Guevara [ ˈtʃe ɡeˈβaɾa ], ихаҭәоу ахьӡ - Ернесто Рафаель Гевара (Ernesto Rafael Guevara); 14, Росарио, Аргентина — 9, Ла-Игера, Боливиа) - алаҭынамерикатә револиуционер, команданте, кубатәи ҳәынҭқарратә аҟаҵаҩ. Америка континент ада, аус ииуон Конго Аҳәынҭқарраҿ.
Абиографиа
thumb|150px|Че Гевара шықәсык иныихыҵоз (1929 г.) thumb|300px|left|Че Гевара иҭаацәара. Армарахьала: Ернесто Гевара, иан Селиа, иаҳәшьа Селиа, иашьа Роберто, иаб Ернестои иҷкәынеи Хуан Мартин инапаҿы, Ернесто иаҳәшьа Анна Мариа
Ернесто Гевара диит Рашәарамза 14 1928 шықәсазы, аргентинатә ақалақь аҿы Росарио. Дыныхәҷаз, Ернесто ахьӡ иман Тете ("аҳәаҵыс").
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аргентинатәи аполитикцәа Акатегориа:Аргентинатәи акоммунистцәа Акатегориа:Аргентинатәи адипломатцәа‎ Акатегориа:Аргентинатәи ареволиуционерцәа Акатегориа:Акубатәи ареволиуционерцәа Акатегориа:Амарксистцәа Акатегориа:Апартизанцәа Акатегориа:Ареволиуционерцәа иршьыз Акатегориа:1928 шықәсазы ииз Акатегориа:Рашәарамза 14 рзы ииз Акатегориа:1967 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жьҭаарамза 9 рзы иԥсыз
Ꙑ
Ꙑ, ꙑ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ачуваш бызшәа
Ачуваш бызшәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа
Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа (Владимир Леванович Цвинария (Ацнариа); 28, Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — 24, Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ.
Абиографиа
Диит 1938 шықәса жәабранмза 28 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Ипсҭазаара далҵит 2006 шықәсазы Джуп Кәтол ақыҭа.
Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Апсуа бжьаратә школ данагала, 1957 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә фвкультет, апсуа бызшәеи анемец бызщәеи рыҟәша, далгоит 1962 шықәсазы. Иара абри ашықәсан дҭалоит А.М.Горки ихьӡ хзу Москватәи Адунеитә литература аинститут асспирантура. Далгоит 1967 шықәсазы. Афилологиатә наукақәа дырдокторуп, дыпрофессоруп, аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа далахәыла-корреспондетуп.
Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа.
Ҧ
Ҧ, ҧ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
400 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
400
Буркина-Фасо
Буркина-Фасо (Burkina Faso) — Африкаҟны атәылоуп. 1984 шықәса рҟынӡа аофициалтә хьӡы «Аҩадатәи Вольта Ареспублика» иҟан.
Цәыббрамза 29
Цәыббрамза́ 29 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ жәба́), Сентиа́бр 29, Цәыббра́ 29 — григориантәи амзар 272 тәи амш (273 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 93 мшы.
Буркина-Фасо
Административтә шара
Буркина-Фасо 13 административтә областқәа рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ашвед бызшәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Аскандинав бызшәақәа
Прицкер, Лазар Моисеи-иԥа
Лазар Моисеи-иԥа Прицкер (26 — ) — Аԥсны аҵарауаҩ, аҭоурыхдырҩы.
Абиографиа
Прицкер Лазар Моисеи-иԥа — 1941-1945 шш. рзтәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа аветеран, Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, аҭоурыхтә наукақәа ркандидат, авторс дрымоуп аҭҵаарадырратә уаажәларраҿы иаԥсаны иазхаҵоу 40 инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәа. Лазар Прицкер иҟаиҵеит алагала ду Аԥсны ааглыхреи аусуцәа рыкласси рҭоурых аҭҵаараҿы. Иусумҭақәа акыр рызкуп Аԥсны аиҭаҵратә аамҭақәа НЕП, аиндустриализациа, 1941-1945шш. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа уҳәа убас егьырҭ ирыдҳәалаз апроблемақәа рҭоурых, Иара қәҿиарала еилаигӡон анаукатәи ауаажәларратәи усқәа. Лазар Моисеи-иԥа ианашьоуп Аџьынџьтәылатәи еибашьра аорден II аҩаӡара, амедалқәа, Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум Аҳаҭыртә грамота.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 26 рзы ииз Акатегориа:1925 шықәсазы ииз Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа
Аинтерлингва
right Аинтерлингва  (Interlingua) — адунеижәларбжьаратә бызшәа. Аԥҵаҩы абызшәа IALA.
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Иԥсабаратәым абызшәақәа
Ѣ
Ѣ, ѣ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан. Аурыс бызшәала 1918 ашықәс нбан.
Алаҭын алфавит
Иахьатәи алаҭын алфавит германтә, романтә агьырҭ бызшәақәа арацәаны рашәҟәҩырақәа рашьаҭа оуп. Уи 26 нбанк имоуп.
Аҭоурых
Алаҭын алфавит хылцшьҭрала етрускоуп, амраҭашәаратә барзен алфавит уи хьыԥш ишьаҭаиркит.
Анбанқәа рхарҭәаара
Рацәаны бызшәақәа алаҭын алфавит баша анбанқәа ицәмаҷхеит азы рацәаны диакритикатә дыргақәа рхы иаирхәоит, аҿырԥштәықә:
Акатегориа:Алфавитқәа
Цәыббрамза 30
Цәыббрамза́ 30 (Цәыббрамза́ ҩажәижәаба́), Сентиа́бр 30, Цәыббра́ 30 — григориантәи амзар 273 тәи амш (274 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 92 мшы.
Аԥсуаа
thumb|450x225px|Аԥсуа аповстанеццәа Лыхны-Агәы аҿы. Аԥсуаа — аԥсуа-адыга бызшәақәа ргәыԥ ауаажәлар амраҭашәаратә Кавказ аҿы. Инхоит Аԥсны (59% атәыла ауааԥсыра) усгьы Ҭырқтәыла, Урыстәыла, Шьамтәылеи Иорданиеи. Ицәажәоит аԥсуа бызшәала.
Етноним
Антикатәи аамҭазы авторцәа аӡәырҩы иахьатәи Аԥсны иахьаҵанакуаз иахгәарҭон абарҭ ахьӡқәа - аетнонимқәа: колхаа, гениохаа, аԥсилаа, абазгаа, мысымианаа, саныгаа.
World Vision International
Акатегориа:Жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа
Аԥсуаа
Етноним
Абжьаратәи ашәышықәсақәа рзы, аԥсуаа жәларык раҳасабала ианышьақәгыла, урҭ ргәылацәа рыҟнытә еидызкылоз ахьыӡқәагьы роуа иалагеит. Убас византиаа "абазгаа" ҳәа ирышьҭан, ақыртқәа - "аԥхази", аерманцәа - "аԥхази", аурысқәа - "обезы", "абазы", адыгаа - "азега", аублаақәа - "басхыг" ҳәа. Иахьанӡагьы аҭырқәцәа аԥсуаа хылҵшьҭрақәа "абаза" ҳәа ирышьҭоуп, арабқәа рыҟны зызбахә ҳамоу аетноним "абаза" аԥсуаа иреиуоу аӡәырҩы жәлас ишьҭыхны ирымоуп, иара убри алагьы ретникатә хдырра еиқәдырхәоит.
Ишаабо еиԥш, "абаза", "аԥхаз", "аԥсуа" зхылҿиааз етнонимк ауп, насгьы дара шьаҭас ирымоу "ԥс", "бз" роуп.
Шьоукы аҭҵааҩцәа ахьӡ „аԥсуа“ агәызҩаратә ажәа „аԥсы“ (иԥсыз) иалҵуеит ҳәа ирҳәоит. Егьырҭ аҭҵааҩцәа "ԥсы" аелемент еиҿырԥшоит аӡыи аӡиасеи реиԥш, "аԥсуаа" урҭ етимологиала еиҭаргоит "аӡы иапну ауаа", мамзаргьы "аӡы (амшын) аԥшаҳәаҿы инхо ауаа" (Инал-иԥа, 1971. Даҟь.377). Излашьақәыргылоу ала, аԥсуа-адыга бызшәақәа рыҟны "ԥсы" иаанагон "аӡы" ҳәа ауп, "бзы" аубых бызшәалагь "аӡы" иаанагоит. Дара абарҭ ажәашьагәыҭқәа рылоуп излашьақәгыло Амшын Еиҟәа аԥшаҳәааҟынтәи ирацәаӡаны иахьанӡагьы иаҳԥыло агидронимқәа - аӡиасқәа рыхьӡқәагьы. Аԥсны анҭыҵ - Акамԥсыс, Ариԥса, Дуабзу, Туаԥсе, Суԥса, насгьы Аԥсны иаҳԥыло: Гәымԥсы, Ааԥсы, Хыԥсы, Бзыԥ, Лашԥсы, Ҳашԥсы, ԥсоу уб. иҵ.
Канберра
Канберра (Canberra) – Австралиа аҳҭнықалақь.
Аԥсуаа
Етнографиатә гәыԥқәа
thumb|450x225px|Аԥсуа [[аҭауадцәа реизара]] Аԥсуаа жәытә-натә аахыс ишон быжь-гәыԥкны:
Канберра
Акатегориа:Австралиа ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Аԥснытәи Автономтә Ареспублика
Аԥснытәи Автономтә Ареспублика (აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა). Аҳҭнықалақь	Аҟәа (სოხუმი), Қырҭтәыла Аҳәынҭқарра, Атерриториа – 8700 км², иаланхо – 180 000-200 000-ҩык
Ақалақьқәа
Ақалақь Аҟәа Аԥсны иаҳҭнықалақьуп. Даҽа қалақьқәа: Гагра, Гәдоуҭа , Гал , Тҟәарчал , Очамчыра , Афон Ҿыц.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Аукраин бызшәа
thumb|300px|Аукраин бызшәа, XXI ашәышықәса Аукраин бызшәа́ (українська мова) — Украина аҳәынҭқарратә бызшәа иамоуп. Славиан группа, индо-европеитә ажәла иреиоуп.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Аукраин бызшәа
Џь
Џь, џь — кириллтәи аҩыратә диграф.
Аџьар Ҟаԥшь Жәларбжьаратәи Аилак
300px|мини Аџьар Ҟаԥшь Жәларбжьаратәи Аилак — жәларбжьаратәи аиҿкаара.
Жьҭаарамза 1
Жьҭаарамза́ 1 (Жьҭаарамза́ акы́), Оқтиа́бр 1, Жьҭаара́ 1 — григориантәи амзар 274 тәи амш (275 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 91 мшы.
Очамчыратәи амуниципалитет аобиектқәа реиқәыԥхьаӡа
Очамчыратәи амуниципалитет аобиектқәа/абаҟақәа реиқәыԥхьаӡаҿы иарбоуп  амуниципалитет аҵакырадгьыл аҿы иҟоу, акультуратә ҭынха аганахьала крызҵазкәа аобиектқәа, урҭ рыхәҭак, азакәан ала иазԥхьагәаҭоу аԥҟарала, иранашьоуп Акультуратә ҭынха иеиҭамҵуа абаҟа астатус. Иеиҭамҵуа абаҟа астатус змоу аобиектқәа рыхәҭак, иара убас, амилаҭтә категориагьы ранашьоуп. Очамчыратәи амуниципалитет аҿы акультуратә ҭынха аганахьала крызҵазкәа аобиектқәа 3 гәыԥкны ишоуп:
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Очамчыра араион
500 (ахыԥхьаӡара)
500 (хәшә) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 500.
Ахьарԥшқәа
500
Адриатик амшын
Адриатик амшын Атлантикатә амшынду аҩныҵҟатәи амшын. Акатегориа:Амшынқәа
Чечентәыла
Чечентәыла (Нохчийчоь, Чечня), аофициалтә хьӡы: Чечентәыла Ареспублика (Нохчийн Республика, Чеченская Республика) — Урыстәылатәи Афедерациа автономтә ҳәынҭқарра.
Аҳҭнықалақь — Грозныи.
Атерриториа
Атерриториа –.
Аланхо
Аҳәынҭқарра иаланхо.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Урыстәылатәи Афедерациа ареспубликақәа
Алигур амшын
Алигур амшын Атлантикатә амшынду аҩныҵҟатәи амшын. Акатегориа:Амшынқәа
Грызлов, Борис Виачеслав-иԥа
Борис Виачеслав-иԥа Грызлов (Борис Вячеславович Грызлов; диит 15, Владивосток, СССР) — Урыстәыла Ахәынҭқарратә Дума адепутат.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:1950 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 15 рзы ииз Акатегориа:Урыстәыла Ахәынҭқарратә Дума 3-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Урыстәыла Ахәынҭқарратә Дума 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Урыстәыла Ахәынҭқарратә Дума 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Урыстәыла Ахәынҭқарратә Дума аиҳабцәа Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа
Иҳәаадоу аҳақьымцәа
Акатегориа:Адунеижәларбжьаратә организациақәа Акатегориа:Агәыҳалалратә еиҿкаарақәа Акатегориа:1971 шықәсазы ицәырҵит
Ꙃ
Ꙃ, ꙃ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Сервантес, Мигель де
thumb|200px Мигель де Сервантес Сааведра (Miguel de Cervantes Saavedra; 29, Алькала-де-Енарес, Испаниа — 22 Мaдрид) — Аиспан шәҟәыҩҩы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Испаниатәи ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Ауриа ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Испаниатәи аруаа Акатегориа:1547 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 29 рзы ииз Акатегориа:1616 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Мшаԥымза 22 рзы иԥсыз
Анорвег амшын
Анорвег амшын Атлантикатә амшынду аҩныҵҟатәи амшын.
Акатегориа:Амшынқәа
Ҭелау
Ҭелaу, Ҭелaви (თელავი) — Кахеҭи иаҳҭнықалақьыуп (Қырҭтәыла). Аланхо
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа
Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба (Таиф Шаадатович Аджба; 11, Аҷандара ақыҭа, Гәдоуҭа араион — 1992?) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.
Абиблиографиа
Диит 1939 шықәса хәажәкырамза 11 рзы Аҷандара ақыҭа Гәдоуҭа араион.
1956 шықәсазы Таиф Аџьба иқыҭа гәакьаҿ абжьаратәи аҵара-дырра иоуит. 1957 - 1960 шықәсқәа рзы дыҟоуп арратә маҵураҿы.
1962 шықәсазы Таиф Аџьба дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет агерман бызшәақәа рыҟәша. Далгоит 1967 шықәсазы.
1983 - 1985 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Москва, Алитературатә институт аҟны иеиӡкаау Иреиҳау Алитературатә курсқәа рҿы.
Аус иуан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашараҿ», агазет «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿ.
Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (хабарда даныбжьаӡ ашьҭахь).
1992 шықәса жьҭаарамза 9 рзы, Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан, Таиф Аџьба аибашьцәа-қәылаҩцәа дырбаандаҩтәны дыргоит, уинахыс ихабар ҟамлеит. Макьана цқьа ишьақәырӷәӷәам хыҵхырҭақәак изларҳәо ала, уи, акыр дандыргәаҟ ашьҭахь, дыршьит.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аџьаа Акатегориа:1939 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 11 рзы ииз Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз
600 (ахыԥхьаӡара)
600 (фышә) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 600.
Ахьарԥшқәа
600
Жьҭаарамза 3
Жьҭаарамза́ 3 (Жьҭаарамза́ хԥа́), Оқтиа́бр 3, Жьҭаара́ 3 — григориантәи амзар 276 тәи амш (277 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 89 мшы.
Жәыргьыҭ
Жәыргьыҭ (ზუგდიდი) — ақалақь ахь Қырҭтәыла, ахь Агырны-Хыхьтәи Шәаны. Иаланхо имоуп.
Киншаса
Киншаса (Kinshasa, Kinsásá) – Адемократиатә Республика Конго аҳҭнықалақь.
Жьҭаарамза 2
Жьҭаарамза́ 2 (Жьҭаарамза́ ҩба́), Оқтиа́бр 2, Жьҭаара́ 2 — григориантәи амзар 275 тәи амш (276 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 90 мшы.
Жәыргьыҭ
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Жәыргьыҭ Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Киншаса
Акатегориа:Адемократиатә Республика Конго ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Ԇ
мини|В.А Молодцов акоми алфавит. Ԇ — 12-тәи нбан. Ԇ, ԇ (коми ӡе) — кириллтәи аҩыратә архаикатә нбан. Акоми бызшәала 1918, 1932 — 1936, 1938 ашықәса нбан.
Ꙉ
Ꙉ, ꙉ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
ООН Аҿиара Апрограмма
мини ООН Аҿиара Апрограмма (United Nations Development Programme - UNDP) — жәларбжьаратәи аиҿкаара.
Акатегориа:ООН Аҿиара Апрограмма Акатегориа:1965 шықәсазы ицәырҵит Акатегориа:Ниу-Иорк
Рим
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Италиа ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Преториа
Преториа (Pretoria) – Алада-Африкатәи Ареспублика аҳҭнықалақьқәа дреиуоуп.
Акатегориа:Алада-Африкатәи Ареспублика ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Аршба, Беслан Нури-иԥа
Беслан Нури-иԥа Аршба — Гал араион ахадара аиҳабы.
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Арышаа
Ꙕ
Ꙕ, ꙕ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Украина
Укра́ина (Україна) — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.
Аҵанакы – (Ҟрым дналаҵаны).
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Апрезидент - Владимир Зеленски.
Административ-территориалтә шара
300px|thumb|Украина
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Мали
Мали (Mali), аофициалтә хьӡы: Мали Ареспублика (République du Mali) — Африкаҟны атәыла.
Административтә шара
Мали 10 административтә областқәеи (Régions) 1 аҳҭнықалақьи рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Џьопуа, Рушьни Кәыкәиа-иԥа
Рушьни Кәыкәиа-иԥа Џьопуа (Рушни Кукуиевич Джопуа; 25, Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион — 9) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, атеатр актиор. Аԥсны жәлар рартист.
Абиографиа
Диит 1934 шықәса жәабранмза 25 рзы Ҷлоу ақыҭа Очамчыра араион.
1957 шықәсазы дҭалоит Шоҭа Русҭавели иҳьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә театрә институт, далгоит 1961 шықәсазы.
Акьыԥхь аҟны - 1953 шықәса инаркны.
С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аус иуеит актиорс, атеатр алитература аҟәша аиҳабыс.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны актиорцәа Акатегориа:Џьопуаа Акатегориа:1934 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы ииз Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз
Крушинка
Акатегориа:Украина ақыҭақәа
Ꙗ
Ꙗ, ꙗ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
700 (ахыԥхьаӡара)
700 (быжьшәы) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 700.
Ахьарԥшқәа
700
Жьҭаарамза 5
Жьҭаарамза́ 5 (Жьҭаарамза́ хәба́), Оқтиа́бр 5, Жьҭаара́ 5 — григориантәи амзар 278 тәи амш (279 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 87 мшы.
Лабахәуа, Алиас Миха-иԥа
Алиас Миха-иԥа Лабахәуа (2, Аҟәа) — Аԥсны Аҳҭнықалақь Аҟәа ахадара аиҳабы.
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Лабахәуаа Акатегориа:1963 шықәсазы ииз Акатегориа:Нанҳәамза 2 рзы ииз
Аботаника
Абота́ника (Ажәа «аботаника» абырзен бызшәа аҟынтә иаауеит – «ботане» иаанагоит аиаҵәара, аҳаскьын, аҵиаа ҳәа) — аҵиаақәа рҵара иазкуп. Аҵиаақәа рҵара аанеилышәкаауеит урҭ ирыԥсҭазаашьоу, адәахьалеи рыҩныҵҟалеи ишеиҿартәу, рыҿиашьа, адгьыл аҿы иахьуԥыло, хәарҭарас ирылоу, иахьану аҭыԥ ишаныруа убас иҵ.
Пиаф, Едит
Ашәақәа
Едит Пиаф лшәақәа алфавиттә рыхьӡҵара:
Азхьарԥшқәа
Пиаф, Эдит Пиаф, Эдит Пиаф, Эдит Пиаф, Эдит Пиаф, Эдит
Ашәба (аҵакырацәара)
Акатегориа:Аҵакырацәара
Ацгәы
мини|Ацгәы аҵла дықәуп. Ацгәы́, Ацгу́ (Félis silvéstris cátus) — аҩнытә ԥстәы, хшыла ичо, ацыгәқәа рҭаацәара.
Ꙟ
Ꙟ, ꙟ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.
Рацибуж
Рацибуж (Racibórz) — Полша ақалақь.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Польша ақалақьқәа
Никулин, Иури Владимир-иԥа
Никулин, Иури Владимир-иԥа (Юрий Владимирович Никулин; 18 Демидов, Смоленсктәи агуберниа, Урыстәылатәи аимпериа – 21 Москва, Урыстәыла) — Аурыс акитор. мини
Жьҭаарамза 6
Жьҭаарамза́ 6 (Жьҭаарамза́ фба́), Оқтиа́бр 6, Жьҭаара́ 6 — григориантәи амзар 279 тәи амш (280 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 86 мшы.
Никулин, Иури Владимир-иԥа
Абиографиа
Иури Владимир-иԥа Никулин 18 ԥхынҷкәынмза 1921 афильма Урыстәыла «Бриллиантовая рука»
Афильмографиа
1964 — Бриллиантовая рука
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:1921 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы ииз Акатегориа:1997 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы иԥсыз Акатегориа:Урыстәылатәи актиорцәа Акатегориа:Асовет актиорцәа
800 (ахыԥхьаӡара)
800 (аашәы) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 800.
Ахьарԥшқәа
800
Львов
Львов (Львів) — Украина ақалақь. Уи атәылатә амраҭашәара аҿы иоуп. Иаланхо 760 757-ҩык (2010 ш.)
Атранспорт
Львивтәи ауаажәларратә транспорт иҿиаауп. Ақалақь итранспорт хкы хада атрамваиоуп. Атрамваитә хҵәахақәа ирацәоуп. Автобустә маршрутқәа рацәа ауп.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Украина ақалақьқәа
Ашәба, Роман
Роман Ашәба — Тҟәарчал араион Кохора ақыҭа ахадара аусзуҩы. Гал араион аҟны дшьуп (26).
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Ашәаа Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жьҭаарамза 26 рзы иԥсыз
Жьҭаарамза 7
Жьҭаарамза́ 7 (Жьҭаарамза́ бжьба́), Оқтиа́бр 7, Жьҭаара́ 7 — григориантәи амзар 280 тәи амш (281 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 85 мшы.
Киев
Кыив (Київ) — Украина иаҳҭнықалақьыуп. Иаланхо 2 782 336-ҩык (2009 ш.)
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Украина ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа Акатегориа:СССР ақалақьқәа-фырхаҵа
Аршба, Валери Шалва-иԥа
Валери Шалва-иԥа Аршба (Валерий Шалвович Аршба; 4, Тҟәарчал, Аԥснытәи АССР) — Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:1949 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 4 рзы ииз Акатегориа:Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩцәа Акатегориа:КПСС алахәылацәа Акатегориа:Арышаа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Швеицариа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә республикақәа
Норвегиа
Норвегиа  (Norge, Noreg), аофициалтә хьӡы: Норвегиа Акралра (Kongeriket Norge, Kongeriket Noreg) — аҩадатәи Европаҿы, Скандинавтәи адгьылбжьахабжаҿы аҳәынҭқарра ауп.
900 (ахыԥхьаӡара)
900 (жәшәы) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 900.
Жьҭаарамза 8
Жьҭаарамза́ 8 (Жьҭаарамза́ ааба́), Оқтиа́бр 8, Жьҭаара́ 8 — григориантәи амзар 281 тәи амш (282 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 84 мшы.
Аҭлаԥс
мини|Аҭлаԥс Аҭлаԥс аха  Аԥсардаҳан (сардина) — Аԥсны аҿықуан амшын иҭоуп. Ԥсыӡ хуҷуп: аура 10-12 сантиметр ыҟоуп. Араӡын ԥштәы амоуп. Азқәа цәиаҵәоуп. Иаҵоит 14 нызкь инадыркны 90 нызқь кутаӷь рҟынза.
Алитература
Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Жьҭаарамза 9
Жьҭаарамза́ 9 (Жьҭаарамза́ жәба́), Оқтиа́бр 9, Жьҭаара́ 9 — григориантәи амзар 282 тәи амш (283 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 83 мшы.
Болгариа
Болга́риа (България), аофициалтә хьӡы: Болгариа Ареспублика (Република България) — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.
Аҵанакы –.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
1000 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
1000
Ватикан
Ватикан, аофициалтә хьӡы: Ақалақь-ҳәынҭқарра Ватикан (Status Civitatis Vaticanae, Stato della Città del Vaticano) — ақалақьтә ҳәынҭқарра Европаҟны, Рим ақалақьҟны. Ватикан ауахәаматә адауҳатә монархиа иҟоуп. Ари атәыла ихадоуп аурым-католикатә ҷҟәандар — апапа. Ватикан хәыҷӡак атәыла дгьылны иҟоуп, аҵакыра 0,44 км².
600px|мини|центр|Ватикантәи абаҳча
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Атеократиақәа Акатегориа:Амонархиақәа
Жьҭаарамза 10
Жьҭаарамза́ 10 (Жьҭаарамза́ жәаба́), Оқтиа́бр 10, Жьҭаара́ 10 — григориантәи амзар 283 тәи амш (284 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 82 мшы.
Freestyle Script
Freestyle Script — шрифт адгьыл Martin Wait, 1981.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:шрифт
Урыстәылатәи Афедерациа ареспубликақәа
Урыстәылатәи Афедерациа ареспубликақәа (Республики в Российской Федерации) — Урыстәылатәи Афедерациа асубиектқәоуп, еиҳаӡоу аҩаӡара Урыстәылатәи атерриториахәҭоуп.
center|700px|Урыстәылатәи Афедерациа ареспубликақәа ахсаалаҿы
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа (2020)
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа 2020 шықәса — абыжьбатәи Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхра Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа инақәршәан Жәлар реизареи Аԥсны аҳәынҭқарра апарламенти аҿҳәара ԥырҵәеит хәажәкырамза 22 азы амҽыша 2020 ш-зы.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа
Аекологиа
Аеколо́гиа (аагоуп абырзен бызшәахьтә: «ойкос» - аҩны, анхарҭа, аԥсадгьыл +  «логос» - аҵара) — Хыхь ишаҳҳәахьо ала аекологиа рызкуп зыԥсы ҭоу ацәеижьқәеи изну аԥсабареи реинырра аҵара.
Марокко
Марокко (المغرب [Ель-Маӷриб],, Maroc), аофициалтә хьӡы: Марокко Акралра المملكة المغربية [Ель-мамлака Ель-Маӷрибиа], , Royaume du Maroc) — Аҩада-мраҭашәара-Африкатәи атәыла.
Административтә шара
Марокко 12 административтә областқәа (جهات المغرب,, Régions) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Амонархиақәа
Аекологиа
Аекологиа ршоит хыџьараны: 1) аҵиаақәа рекологиа; 2) аԥстәқәа рекологиа; 3) ауаҩы иекологиа ҳәа.
Аҵиаақәа рекологиа
Аԥсҭазааразы зыда ԥсыхәа ыҟам аҭагылазаашьақәа иреиуоуп – алашара, аԥхарра, ацәаакы, аҳауа, аминералтә маҭәашьарқәа уб. иҵ.
Ацәеижьқәа рыԥсы ҭанаҵы крырфоит, рыԥсыԥ ларгаҩаргоит, ирызҳауеит, иҿиоит, рымҽхак дырҭбаауеит. Убри ауп урҭ рыԥсҭазаара ҵакыс иамоугьы. Аха ҭагылазаашьала урҭ зегьы еиԥшым.
Џьара аӡы маҷуп, даҽаџьара аҳауа цқьам, егьи- рахь хьшәашәароуп, даҽаџьарах афатә маҷуп, мамзаргьы ӡҟычроуп. Ажәакала ацәеижьқәа рзы иҟоуп иҽеиуи иҽеими аҭагылазаашьақәа. Убарҭ аҭагылазаашьақәеи ацәеижьқәеи реинырра шымҩаԥысуа аҭҵаара иазкуп аекологиа захьӡу аҵарадырра.
Аҵиаақәа рекологиа иҭнаҵаауеит ауаҩы ихарала аҵиаақәа ироуа анырра ахҟьа-ԥҟьақәа.
Аҵиаақәа рекологиа аилкааразын идыртәуп аҵиаақәа рыԥсҭазааратә ҷыдарақәа.
Аҵиаақәа анышә аҟынтәи ироуеит рыфатә, уи иқәгылоуп, изеиҭаӡҵом. Аӡҵиаақәагьы аӡаҿы ироууеит рыфатә, изеиҭаҵӡом. Аҵиаақәа рымҽхак дырҭбаауеит рыжәлақәа рыла. Ахара ацаразы урҭ рыжәлақәа еиҿартәуп аҳауаҿ ихиааланы иԥырратәы, мамзаргьы аӡы иагаратәы. Рышәҭқәа ирхылҵуеит афҩыхаа.
Аҵиаақәа иԥсаанӡа ирызҳауеит. Урҭ урысшәала «рас- тение» зрыхьӡу еснагь иахьрызҳауа азы ауп. Аҵиаақәа ирылшоит рцәеижьхәҭақәа рыԥсахра, ҿыц илганы рзырҳара, рҽырҿыцра.
Аҵиаақәа бзиарҭаны ирызҳауеит ирласны, идуны. Цәгьарҭаны реизҳара ԥкуп, ихьысҳауп. Насгьы аҵиаақәа ахьҭацәгьеи амлакреи аныҟоу ирылшоит абыӷькаԥсара, аамҭала ацәара.
Аҵиаақәа ахыхьчараз ирымоуп ахыхьчага цәеижьхәҭақәа: абӷажәцәа, аҟәымыӷқәа, афҩыцәгьа, агьама бааԥс, ашҳам, ирхылҵуеит абактериақәа зшьуа афитонцидқәа уб. иҵ.
Аҵиаақәа рызҳашьа, рыԥсҭазаашьа ианыԥшуеит иахьану аҭыԥ заҟа ирлашоу. Амра ашәахәақәа ахьзымнеиуа аҭыԥқәа рҿы аҵиаақәа ирызҳауеит икәаданы, риаҵәара маҷны. Уи адагьы аҵиаақәа реизҳара ианыруеит амш заҟароу, аԥхынра мшқәа рхыԥхьаӡара, амра анԥхо амшқәа рхыԥхьаӡара уб. иҵ. алашара иадҳәалоу аҭагылазаашьақәа. Иҟоуп аҵиаақәа амш андуу изызҳауа, иҟоуп амш анкьаҿу азҳара иазыманшәалоу, иҟоуп рыҩбагьы ззеиԥшугьы. Амш андуу изызҳауа аҵиаақәа иреиуоуп аҩададгьылқәа зџьынџьу ача, ақьар, ачаԥшь, акартош. Урҭ ирызҳарц, ишәҭырц азы амш аура 12 сааҭ иреиҳазароуп.
Аладатәи аҵиаақәа – амахәыда, абрынџь, абамба, анышәраса уб. иҵ. рызҳаразы амш аура 12 сааҭ еиҳазароуп.
Хыхь иаҳҳәаз амзызқәа ирыхҟьаны аҵиаақәа ршоит х-гәыԥкны: алашара бзиа избо; ашәшьыра зычҳауа; ашәшьыра бзиа избо, ҳәа.
Ашәшьыра зычҳауеи, бзиа избои иреиуоуп аԥсаӡҵлақәа, аҭәаҵлақәа, арасаҵлақәа, – ачықьқәа рахьтә – ашьхарпаҿ, ақәыцыш, адыӷаџьа, ахәажәа, абжьынҵ уб. иҵ.
Ашәшьыра бзиа избо аҵлақәа – аԥсаӡқәа, рымҵа азҳара рылшоит аҭырасқәа, ашыцламшәқәа. Ашәырбаҳчақәа рааӡара напы азыркуа ирдыруазароуп еиуеиԥшым ашәырҵлақәа алашара еиԥшымкәа ишырҭаху. Аҵиаақәа реиҭаҳараан, ацәаҳәақәа рыҭбаареи аҵиаақәа рхибаҩареи азгәаҭаны збаҳча шьақәзыргыло, аҽаҩра бзиа иоуеит.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Адгьыл азы аҭҵаарадыррақәа
2000 (ахыԥхьаӡара)
2000 (ҩнызқь) — Иԥсабаратәу ахыԥхьаӡара 2000.
Ахьарԥшқәа
2000