cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абҵарамза
Абҵарамза́, Абҵара́, Ноиа́бр — жәеизатәи ашықәс мза Иулиани Григориани рамзар аҟны.
Берлин 1936
Берлин 1936 (1936 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1936) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Акатегориа:Олимпиада Акатегориа:Берлин
Урым 1960
thumb|right|200px| Урым 1960 (1960 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1960) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Акатегориа:Олимпиада
Едирне
Еди́рне (Edirne), Адриано́пол (Aδριανούπολις, Адриануполис; Одрин) — Ҭырқтәыла ақалақь. Иаланхо.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ҭырқәтәыла ақалақьқәа
Инсбрук 1964
thumb|right|200px| Инсбрук 1964 (Innschbruck 1964, IX. Olympische Winterspiele, 1964 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1964) — аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Елыр
thumb|200px|Елыр Елыр (ილორი) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
5 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Стокгольм 1912
thumb|right|300px|Стокгольм 1912
Асҭамыр
А́сҭамыр - ахьӡ.
Стокгольм 1912
Стокгольм 1912 (1912 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1912) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Асҭамыр
Алитература
Акатегориа:Ахаҵа ихьӡқәа
Стокгольм 1912
Акатегориа:Олимпиада
Сент-Луис 1904
thumb|right|300px|Сент-Луис 1904
Сент-Луис 1904 (1904 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1904) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Нагано 1998
thumb|right|200px| Нагано 1998 (1998 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1998) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Аагага
Аага́га — средство доставки, транспорт.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Атранспорт
Асҭанда
Асҭа́нда - ахьӡ.
Алитература
Акатегориа:Аԥҳәыс хьӡқәа
Гренобль 1968
Гренобле 1968 (1968 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1968) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Авикипедиа
мини|Аԥсшәа Авикипедиа алого Авикипедиа (Wikipedia) — зхы иақәиҭу аенциклопедиа.
Лиллехаммер 1994
thumb|right|300px| Лиллеҳаммер 1994 (1994 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1994) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Альбервилль 1992
thumb|right|200px| Албертвилл 1992 (1992 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1992) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Лиллехаммер 1994
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Гренобль 1968
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Тҟәарчал араион
thumb|right|250px Тҟәарчал араион (азыркьаҿра: Тҟә. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —
Париж 1900
thumb|right|300px|Париж 1900
Жьҭаарамза
Жьҭаарамза́, Жьҭаара́, Оқти́абр — жәабатәи ашықәс мза Иулиани Григориани рамзар аҟны.
Ааглыхтә раион
Ааглыхтә раион
Солт-Леик-Сити 2002
thumb|right|200px| Солт-Леик-Сити 2002 (2002 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 2002) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара
thumb|ЕМрО бираҟ thumb|ЕМрО уажәы мини|Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара, [[Швеицариа]]
Ахәаша
А́хәаша — амчыбжь амш Аԥшьашеи Асабшеи рыбжьара.
Санкт-Петербург
Санкт-Петербург (Санкт-Петербург) – Урыстәыла ақалақь.
Сараево 1984
thumb|right|200px| Сараево 1984 (1984 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1984) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Аҩаша
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Амчыбжь амшқәа
Леик-Плесид 1932
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Мельбурн 1956
thumb|right|200px| Мелбоурн 1956 (1956 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1956) — аԥхынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Инсбрук 1976
thumb|right|200px| Инсбрук 1976 (1976 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1976) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Париж 1900
Париз 1900 (1900 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1900) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Скво-Велли 1960
thumb|right|200px| Скуо-Уелли 1960 (1960 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1960) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Сковорода, Ҳриҳори Савва-иԥа
Акатегориа:Афилософцәа Акатегориа:Украинатәи ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:1722 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 3 рзы ииз Акатегориа:1794 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 9 рзы иԥсыз
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара (ООН) — адунеижәларбжьа-ратә организациа, дҽеидкылоут шеибакәу аҳәынҭқаррақәа (Амраҭашәаратәи Саҳара, мазхаҵарац аҳәынҭқаррақәа иаҷыданы).
Ааглыхтә раион
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ааглых
Аагалыҵ
Аагалы́ҵ
Солт-Леик-Сити 2002
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа Акатегориа:2002 шықәса
Аагалыҵ
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абизнес
Аагарҭа
А́агарҭа
Ашәахьа
Ашәахьа́ — амчыбжь амш Амҽышеи Аҩашеи рыбжьара.
Санкт-Петербург
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа Акатегориа:Урыстәылатәи афедералтә қалақьқәа Акатегориа:СССР ақалақьқәа-фырхаҵа
Ашәахьа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Амчыбжь амшқәа
Париж 1900
Акатегориа:Олимпиада
Скво-Велли 1960
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Ҷубурхьынџь
Акатегориа:Гал араион ақыҭақәа
Асланбыҭә
мини|Асланбыҭәқәа Áсланбыҭәқәа (Mammuthus) — ииаӡаахьо хшыла иҩычо, аҵааршәыра аамҭазы инхоз. Урҭ роура: 5.5 метрак иҟоуп, рыкапан 10-12 тон.
Леик-Плесид 1980
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара
Абара
Акатегориа:Аиҳабырабжьаратә организациақәа Акатегориа:1945 шықәсазы ицәырҵит
Бзыԥ
Бзыԥ (ბზიფი) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
Хәажәкырамза 3
Хәажәкырамза́ 3 (Хәажәкырамза́ хԥа́), Ма́рт 3, Хәажәкы́ра 3 — григориантәи амзар 62 тәи амш (63 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 303 мшы.
Амстердам 1928
thumb|right|200px| Амстердам 1928 (1928 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1928) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Гагра араион
thumb|right|250px Га́гра араио́н, Га́гратәи араио́н (азыркьаҿра: Гагра ар-он; Га́грский райо́н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Гагра — административтә центр.
Аамсҭа
А́амсҭа
Барселона (ашьапылампылтә клуб)
Ашьапылампылтә клуб «Барсело́на» (Futbol Club Barcelona, Fútbol Club Barcelona, (зегьы ирдыруеит «Ба́рса» еиԥш) — Каталониатә апрофессионалтә ашьапылампылтә клуб, Испаниаҿы, адунеи зегьыҿы зегь реиҳа ахьӡ-аԥша амоуп. Еиҿкаан 1899 шықәсазы швеицариатәы, британиатәи, испаниатәи, каталонтәи ашьапылампыл асыҩцәа рыла Жоан Гампер инапхгарала. Ари аклуб Каталониа иасимволхеит, убри аҟнытә иаауеит иара адевиз - Mes que un club - more than a club. Барселонатә афанатцәа зегьы ирдыруеит cules ҳәа.
Хельсинки 1952
thumb|right|200px| Ҳелсинки 1952 (1952 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1952) — аԥхынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Гагра араион
Агеографиа
Гагра араион аҳәаақәа: аҩада — ашьхақәа, Аԥсныи Урыстәылеи рҳәаа, Ԥсоу аӡиас. Ажәытә, Жәҩакәареи Бзыԥ аӡи рыбжьара Бзыԥын иаҵанакуан, Жәаҩакәара анаҩс наҟ Ԥсоу аганахь асаӡқәа ирыдыԥхьаӡалан, амҳаџьырра ашьҭахь, аурысқәа, ари адгьыл Урыстәыла иадырҵеит «Пиленковская волость» ҳәа иашьҭан.
Аҭоурых
1904 шықәсазы Гагреи уи акәша-мыкәша иҟоу адгьылқәагь апринц Ольденбургскии дызхылаԥшуаз, Аԥсны «Сухумский округ» ҳәа изышьҭаз иалхны Шәачатәи аокруг иаларҵеит, 1917 шықәсазы уи аҭыԥахь ирхынҳәын. Аԥсны аиҳабыра рыбзоурала Гагреи Ԥсоуи ирыбжьанакыз «Пиленковская волость» иара убас Аԥсны иазырхынҳәын 1929 шықәсазы. Убри ашьҭахь ауп Гагра араион хазы ианышьақәагылагь. Уи иахьа еиднакылоит ақалақь Гагра, ақалақь ҟазшьа змоу аҳаблақәа — Пицундеи, Цандрыԥшьи, иара убас жәеиза қытеи — Алаҳаӡы, Хышәҳа, Бзыԥ, Ԥсахара, Гьечрыԥшь, Лӡаа, Маҳадыр, Мқьалрыԥшь, Ҳашԥсы, Амзара, Арасахәы.
Атерриториа
Атерриториа –.
Аҟәа араион
thumb|right|250px Аҟәа араион (азыркьаҿра: Аҟәа ар-он) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада — Ҟарачы-Черқьезтәи ареспублика; амрагыларахь — Кьалашәыр аӡы, Гәылрыԥшь араион; Алада — Амшын еиқәа; амраҭашәарахь — Гәдоуҭа араион.
Хельсинки 1952
Акатегориа:Олимпиада
Амстердам 1928
Акатегориа:Олимпиада
Аамсҭа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Атитулқәа
Бутан еиду ажәлартә апартиа
Бутан еиду ажәлартә апартиа (Bhutan People's Unity Party) — Бутан апартиа.
Санкт-Мориц 1948
thumb|right|200px| Санкт-Мориц 1948 (1948 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1948) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Аабҭра
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи
Аҟәа араион
Атерриториа
Атерриториа –.
Линнеи, Карл
мини|Карл Линнеи (1707-1778) Зыԥсы ҭоу хкқәа рыхьӡқәа шьақәыргылаз аԥсабараҭҵааҩ Карл Линнеи (Carl Linnaeus, Carl Linné, Carolus Linnaeus; 23, Расҳулт, Швециа — 10, Уппсала) — ашвед биолог, аус ӷәӷәала иџьабаа адиҵыз зыԥсы ҭоу рыхкқәа ахьӡқәа рыҭара. Уи иаԥыиҵаз аԥҟарала аҵиаақәа зегьы ирымоуп латин бызшәала ицәажәо, ҩажәак рыла ишьақәгылоу ахьӡқәа.
Санкт-Мориц 1928
thumb|right|200px| Санкт-Мориц 1928 (1928 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1928) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Аҟәа араион
Ақалақьқәа
Ақалақь Аҟәа иаҳҭнықалақьуп.
Аҟәатәи араион ақыҭақәа:
Сараево 1984
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Асабша
Аса́бша — амчыбжь амш Ахәашеи Амҽышеи рыбжьара.
Бутан
Бутан (འབྲུག་ཡུལ་), аофициалтә хьʒы: Бутан Акралра (འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་) — аҩадатәи Азиаҟны амонархиа.
Линнеи, Карл
Линнеи 1735 ш. иҭҵааны ахьӡқәа рыҭаны ашәҟәы ианиҵеит 4000 иреиҳаны аԥстәы хкқәеи акыр нызқь хкы аҵиаақәеи. Уи ишәҟәы "Аҵиаа хкқәа" захьӡыз аҿы аҵиаа иазкны аиҭаҳатә ахьаницоз авараҿы ианиҵон ҩажәазацәык. Раԥхьатәи ажәа иаанагон аҵиаа шьҭрала изеиуаз ахьӡ, аҩбатәи ажәа - аҵиаа ахкы ахьӡ.
Санкт-Мориц 1928
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Линнеи, Карл
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Швециатәи абиологцәа Акатегориа:Швециатәи аҵарауаа Акатегориа:1707 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы ииз Акатегориа:1778 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 10 рзы иԥсыз
Бутан еиду ажәлартә апартиа
Апартиа ахантәаҩы Иешеи Зимба.
Асланбыҭә
Акатегориа:Ахшфацәа
Асабша
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Амчыбжь амшқәа
Бутан
Аҵанакы –.
Адгәыр
А́дгәыр - ахаҵа ихьӡ.
Ахаша
Аха́ша — амчыбжь амш Аҩашеи Аԥшьашеи рыбжьара.
Хәажәкырамза 4
Хәажәкырамза́ 4 (Хәажәкырамза́ ԥшьба́), Ма́рт 4, Хәажәкы́ра 4 — григориантәи амзар 63 тәи амш (64 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 302 мшы.
Аамин
Аа́мин
Гәдоуҭа араион
thumb|right|250px thumb|250px Гәдоуҭа араион (азыркьаҿра: Гәд. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —
Ауадҳара
Ауадҳара. Гәдоуҭа араион.
Антверпен 1920
thumb|right|300px|Антверпен 1920
Аԥшьаша
Аԥшьа́ша — амчыбжь амш Ахашеи Ахәашеи рыбжьара.
Бутан
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Гәылрыԥшь араион
thumb|right|250px Гәылрыԥшь араион (азыркьаҿра: Гәылрыԥшь ар-он) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —
Гәдоуҭа араион
Атерриториа
Атерриториа –.
Аланхо
Араион иаланхо –.
Антверпен 1920
Антверпен 1920 (1920 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1920) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Лабра
thumb|200px|Лабра Лабра (ლაბრა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа. Абжьуаа
Гәылрыԥшь араион
Атерриториа
Атерриториа –.
Адгәыр
Алитература
Акатегориа:ахаҵа ихьӡқәа
Ааглыхҩы
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ааглых Акатегориа:Абизнесменцәа
Аԥшьаша
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Амчыбжь амшқәа
Париж 1924
thumb|right|200px| Париз 1924 (1924 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1924) — аԥхынтәи олимпиадатә хәмарра.
Цәыббрамза
Цәыббрамза́, Цәыббра́, Сентиа́бр — жәбатәи ашықәс мза Иулиани Григориани рамзар аҟны.
Гармиш-Партенкирхен 1936
thumb|right|200px| Гармиш-Партенкирхен 1936 (1936 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1936) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Барселона (ашьапылампылтә клуб)
«Барселона» Испаниа иамоуп зегьы реиха ирацәаны атитулқәа - 67. «Барселона» х-командак иреуп, испаниатәи чемпионат ишыҟац иаауеит. Егирҭ аҩба Реал Мадридеи Атлетикеи Бильбао роуп.
Аангыларҭа
А́ангыларҭа
Бзыԥ
Аланхо
Араион иаланхо –.
Альбервилль 1992
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Амҽыша
Амҽы́ша — амчыбжь амш Асабшеи Ашәахьеи рыбжьара.
Гагра араион
Аланхо
Араион иаланхо –.
Гьечрыԥшь
Гьечрыԥшь (уехәаԥш Гьачрыԥшь, Леселиӡе ლესელიძე) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
Гармиш-Партенкирхен 1936
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Аангыларҭа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аныҟәара
Барселона (ашьапылампылтә клуб)
Убри аклуб ахада астадион - «Камп Ноу» дыҟоуп, зегь реиҳа иҭбааҭыцә истадионуп Европаҿы. 9 ажьырныҳәазы 2009 шықәсазы Барселона иԥсахит азыҟацаратә аҭыԥ, ари иахьӡуп «Сиудад Депортива Жоан Гампер». мини|Астадион «Камп Ноу»
2012 шықәсазы акаталонцәа иаҵирҩааит хәышықәсатәи ақәшаҳаҭратә Qatar Foundationеи дареи, рдырга рымаҭәақәа иахьанырҵуаз азыҳәан € 30 млн иассышықәса.
Хәажәкырамза 7
Хәажәкырамза́ 7 (Хәажәкырамза́ бжьба́), Ма́рт 7, Хәажәкы́ра 7 — григориантәи амзар 66 тәи амш (67 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 299 мшы.
Жанна д’Арк
мини|Ацқьа Жанна д’Арк мини|Жанна д'Арк аҳаҭәара Париж аҿы Жанна д’Арк (иахь. Jeanne d'Arc ; 6, Донреми-ла-Пиусел — 30, Руан, Франциа) — францыз амилаҭтә афырԥҳәыс ауп. Ашәышықәсатәи аибашьра аан лара францыз ар рԥызахада руаӡәан.
Хәажәкырамза 5
Хәажәкырамза́ 5 (Хәажәкырамза́ хәба́), Ма́рт 5, Хәажәкы́ра 5 — григориантәи амзар 64 тәи амш (65 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 301 мшы.
Ааҵрахәшә
300px|мини|Ааҵрахәшә Аа́ҵрахәшә (Víola odoráta) — ҵиаа
Аага
Аа́га
Калгари 1988
thumb|right|190px| Калгари 1988 (1988 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1988) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Амҽыша
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Амчыбжь амшқәа
Хәажәкырамза 4
Ахҭысқәа
Арӡынба, Владислав Григори-иԥа
Лабра
Аҳабла
8 :
Мысра (ақыҭа)
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа Акатегориа:Гәдоуҭа араион
Хәажәкырамза 8
Хәажәкырамза́ 8 (Хәажәкырамза́ ааба́), Ма́рт 8, Хәажәкы́ра 8 — григориантәи амзар 67 тәи амш (68 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 298 мшы.
Жанна д’Арк
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Франциатәи аруаа Акатегориа:Франциатәи ацқьацәа Акатегориа:Ацқьацәа Акатегориа:Афранцызцәа иршьыз Акатегориа:Франциа асимболқәа Акатегориа:1412 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 6 рзы ииз Акатегориа:1431 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 30 рзы иԥсыз
Шамони 1924
thumb|right|200px| Шамоникс 1924 (1924 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1924) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Гәылрыԥшь араион
Аланхо
Араион иаланхо –.
Калгари 1988
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Гәдоуҭа араион
Ақалақьқәа
Ақалақь Гәдоуҭа иаҳҭнықалақьуп.
Тҟәарчал араион
Атерриториа
Атерриториа –.
Лабра
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Авикипедиа
Акатегориа:Аенциклопедиақәа Акатегориа:2001 шықәсазы ицәырҵит
Аамҭа
А́амҭа
Бзыԥ
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Гагра амуниципалитет ақыҭақәа Акатегориа:Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа
Саппоро 1972
thumb|right|200px| Саппоро 1972 (1972 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1972) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Гәдоуҭа араион
Ақалақьқәа
қалақь:
Аамҭеихшара
Аамҭеихша́ра
Хәажәкырамза 6
Хәажәкырамза́ 6 (Хәажәкырамза́ фба́), Ма́рт 6, Хәажәкы́ра 6 — григориантәи амзар 65 тәи амш (66 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 300 мшы.
Барселона (ашьапылампылтә клуб)
Ахантəаҩыс даалхуп Жоан Гампер (1908-1926)
Аклуб азыыртыс дреиуп 1908 шықәсы азы ԥасатәи форвард Жоан (Хоан, Ганс) Гампер раԥхьаӡатәи ашьапылампылатә клуб президентс. Убри ҟалит аклуб инҭахоз аамҭазы: 1905 шықәсазы Каталониа аиааира анага ашьҭахь, убри аклуб хәы-шықәса трофеида иҟан, афинанстә ҭагылазаашьа даара ицәгьан. Нас Гампер хәы-шықәса рыҩныҵҟа президентс далархуан. Гампер зегь иреиханы иҟаицыз Барселона иахьаиуаз ахатәы стадион. 1909 шықәсазы хәажәкыра 14 Барселона иасит Carrer Indústria стадион ахь, уи астадион 8000 ауаа акәан. мини|Жоан Гампер
Гьечрыԥшь
Аланхо
Араион иаланхо –.
Бутан еиду ажәлартә апартиа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Бутан аполитикатә партиақәа Акатегориа:2006 шықәсазы ицәырҵит Акатегориа:2007 шықәсазы ибжьаӡит
Антверпен 1920
Акатегориа:Олимпиада
Анкылага
Анкылага
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Атехника
Аандахьшь
мини|Аандахьшь Аа́ндахьшь
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Аанда
А́анда
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи Акатегориа:Аандақәа
Напыла анкылага
Напыла анкылага
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Анкылагақәа
Хәажәкырамза 9
Хәажәкырамза́ 9 (Хәажәкырамза́ жәба́), Ма́рт 9, Хәажәкы́ра 9 — григориантәи амзар 68 тәи амш (69 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 297 мшы.
Саппоро 1972
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Шамони 1924
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Осло 1952
thumb|right|200px| Осло 1952 (1952 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1952) - аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Аамҭеихшара
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аамҭа Акатегориа:Апроекттә анапхагара
Лыхны
thumb|150px|Лыхны Лыхны (ლიხნი). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
thumb|left|Церковь Девы Марии thumb|right|Развалины дворца абхазских князей Чачба thumb|left|Church of the Virgin Mary thumb|right|Памятник жертвам грузино-абхазской войны
Аҳабла
9 :
Абара'
Акатегориа:Гәдоуҭа араион ақыҭақәа
Барселона (ашьапылампылтә клуб)
Кроиф аклуб ахь раԥхьатәи ишьаҿақәа (1974-1978)
1973-1974 ш.ш. асезон азы акомандаҿы далалеит ауаҩы, «Барселона» ахьыӡ ҭысгыз, легендас иҟалаз - голландатәи ажәылаҩ их. Аиакс раԥхьаӡа зыхьыӡ дуухаз мастерк иаҳасабла, Кроиф зныкала дҟалеит акоманда аԥхьагылаҩс. Иара ирласны дҟалеит Барселонатәи афутбол ахәаԥшеҩцәа бзиа дырбеит иара ихәмарразыҳәан, еиҳараӡак иара«Реал Мадрид» акәымкәа, «Барселона» иахалеихаз, избан агәзар уи ихы иаҭеимшьит аклуб Франко ихьиӡ зыдҳәылас аҿы ахәмарра. Насгьы, ԥыҭрак ашьҭахь ихылҵыз иԥа каталониатә ахьыӡ Жорди ииҭеит. мини|Иохан Кроиф 1982
Гвардиола иааиреи иҿыцу аииаирақәеи (2008-2012)
Аԥхын 2008 шықәсазы акоманда напхгаҩыз ҟалоит зегь еицырдыруа Хосеп Гвардиола, иара иааира иадҳәалоуп аилазаара арҿыцра. Акоманда иқәцоит Джанлука Ӡамбротта, Лилиан Тиурам, Эдмилсон, Деку, Эскерро, Роналдиньо. Дара ацынхәра «Барса» ирҳаит Даниел Алвес, Сеиду Кеита, Александр Глеб, Жерар Пике. мини|Хосеп Гвардиола
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Испаниатәи ашьапылампылтә клубқәа
Тҟәарчал араион
Аланхо
Араион иаланхо –.
Хәажәкырамза 10
Хәажәкырамза́ 10 (Хәажәкырамза́ жәаба́), Ма́рт 10, Хәажәкы́ра 10 — григориантәи амзар 69 тәи амш (70 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 296 мшы.
Тҟәарчал араион
Ақалақьқәа
Ақалақь Тҟәарчал иаҳҭнықалақьуп.
Акыҭақәа:
Аапкра
Áапкра.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абиологиа
Автоматикатә аанкылага
Автоматикатә а́анкылага — Автоматический тормоз.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Атехника
Гәылрыԥшь араион
Ақалақьқәа
Ақалақь Гәылрыԥшь иаҳҭнықалақьуп.
Гәылрыԥшь араион ақыҭақәа:
Ааԥҭыԥ
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ахыбрақәеи аргыларақәеи
Рио-де-Жанеиро
Рио-де-Жанеиро — Бразилиа ақалақь. Иаланхо 6 453 682-ҩык.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Бразилиа ақалақьқәа
Аҟрымҭаҭар бызшәа
thumb|300px| Аҟрымҭаҭар бызшәа (Къырымтатар тили, Qırımtatar tili) — Ҟрым ҭаҭарқәа бызшәа. Атиурк бызшәала ажәла имоуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Абтәыҩа
300px|мини|Абтәыҩа Áбтәыҩа (Períploca gráeca) — ҵиаа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Санкт-Мориц 1948
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Ажа
300px|мини|Ажа Áжа, А́жаҵла (Fraxinus) — ҵиаа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Аарԥшымҭа
Áарԥшымҭа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҭҵаарадырра
Абокс
thumb|[[Джонс, Рои|Рои Джонси Феликс Тринидадеи реисра]] Або́кс (Boxing) — аидкьысларатә аицлабрақәа рыхкы, алахәцәа  анапҭырԥақәа змоу ҭаҷкәымала еисо мҩаԥысуеит. Рефери жәеҩа раунд ицо аисра гәеиҭоит. Аӡә диааиоит иара индаҭлаҩ жәаба секунд инареиҳӡаны дқаҳаны дгылар илымшозар (нокаут), мамзаргьы аҟәаҟәара иоуар аисра ацҵара иалнамышуозар (атехникатә нокаут).
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аспорт
Аасхы
Ахьарԥшқәа
а
Кама
Ка́ма — ԥҳәыс хьӡуп.
Алитература
Акатегориа:аԥҳәыс хьӡқәа
Хәажәкырамза 11
Хәажәкырамза́ 11 (Хәажәкырамза́ жәе́иза), Ма́рт 11, Хәажәкы́ра 11 — григориантәи амзар 70 тәи амш (71 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 295 мшы.
Ахкәакь
мини|Ахкәакь Ахкәа́кь (евклид иқәыԥшылараҿ) — геометриатә аԥшынра х-ганкқәеи х-кәакьқәеи змоу.
Ахкәакь ихадоу аелементқәа
thumb|250px|left|Астандартә дыргақәа
Ахықцәақәеи акәақьқәеи
Традициала ахкәакь ахықцәақәа идыргоуп латин нбанқәала A, B, C. Раԥхьа ишьҭоу акәақькәуа латинской нбанқәа хәыҷкәала a, b, c.
Британиаду
Британиаду, Британиа Ду (United Kingdom; аофициалтә хьʒы: Британиадуи Аҩадатәи Ирландиеи Еиду ры-Кралра The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) — адгьылбжьахатәи аҳәынҭқарра амраҭашәаратәи Европаҿы ауп. Аҳәынҭқарра аформа апарламенттә монархиа ауп. Аҳҭнықалақь – Лондон ауп.
Агеографиа
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Аӡҩыбжьатәи ауахәама Мармалабаа
Аӡҩыбжьатәи ауахәама Мармалабаа (აძუბჟის ეკლესია მარმალაბაა) — Аԥсны Аӡҩыбжьа ақыҭан иҟоу ауахәама.
Ауахәама иргылоуп икьасоу абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Подолск
Подолск (Подольск) – Урыстәыла ақалақь.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Хәажәкырамза 12
Хәажәкырамза́ 12 (Хәажәкырамза́ жәа́ҩа), Ма́рт 12, Хәажәкы́ра 12 — григориантәи амзар 71 тәи амш (72 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 294 мшы.
Ашьхарҟәыҭ
thumb| Ашьхарҟәыҭ thumb|Pernis apivorus Ашьхарҟәы́ҭ (Pernis apivorus) - идуам аҵыс ахьшьқәа рҭаацәарантәи.
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Кәыдры
мини|Аӡиас Кәыдры Кәыдры
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аӡиасқәа
Валентина Матвиенко
thumb|right|Валентина Матвиенко Валентина Матвиенко (Валентина Ивановна Матвиенко; 1949, Шепетивка) — Урыстәыла аҳҭны-қалақь ахада (2003—2011).
Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа Акатегориа:Санкт-Петербург Акатегориа:1949 шықәсазы ииз
Леонардо да Винчи
thumb|Леонардо ихаҭәыпортрет thumb Леонардо ди сер Пиеро да Винчи (Leonardo di ser Piero da Vinci; 15, Анкиано ақыҭа, Флоренциа ареспублика — 2, Кло-Лиусе ахан, Амбуаз, Франциа) — адуу италиатә асахьаҭыхҩы (архитектор, аскульптор) аҭҵаарадырраҩы (аматематик, афизик, анатом), илашу "ауниверсалтә ауаҩы" (homo universale) ахкы, италиатә Ренессанс аидеал.
Абиографиа
Аӡәгьы иҳамаикӡом, Леонардо да Винчи (1452-1519) зегь реиҳаӡоу асахьаҭыхҩцәа дыруаӡәкуп ҳҳәар. Иара иҭихыз асахьа «Уаххьа маӡа» адунеиаҿ зегь реиҳа еицырдыруа сахьақәа иреиуоуп. Леонардо зегьы деицырдыруа дҟалон акгьы ҭимхыргьы. Избанзар уи дыԥҵаҩ дуун. Уи адагьы Леонардо дҵарауаҩ дуун, дконструкторын. Иара убас уи дпоетын, дмузыкантны, дыскульпторын. Иара идагьы ауаатәҩса рыԥсҭазаарҿ уаҳа аӡәгьы илымшацзар ҟалап ииҵаз аҟара аҵара. Уи абџьар хкқәеи рмеханизмқәеи аԥиҵеит. Иара убас аҳаирпланқәеи аӡаҵаҟатәи анышьқәеи рмодельқәа рыла аԥышәарақәа мҩаԥигон. Леонардо до Винчи, аиашазы, генииуп изуҳәар алшоит. Леонардо диит Италиа Винчи ақыҭан. Уи ихәыҷра аиҳарак иаб иҭаацәа рҿы ихигеит. Леонардо дхәыҷыԥшӡан, ихахәы еиларҳәы, илақәа иаҵәаӡа дыҟан. Леонардо иаб иҷкәын асахьаҭыхра аинтересс шимоу иангәеиҭа, уи иреиӷьӡоу асахьаҭыхҩы бзиа, арҵаҩы иахь дишьҭуеит. Ҽнак Леонардо ирҵаҩы исахьаҿы амаалақь исахьа ҭихуеит. Уара сахьаҭыхыҩҵас усеиҳауп, арҵаҩы – уаҳа сара асахьа ҭысхӡом”, – иҳәеит арҵаҩы. ԥыҭрак ашьҭахь, Леонардо иаб арҵаҩы уаҳа аԥара изысшәаӡом ҳәа иӡбеит. Уи иҷкәын ихигоит ахаҳәқәеи, аҵиаақәеи ҭҵаауа, аԥсааҭқәа дрышьклаԥшуа, урҭ рцәеижьы шеиҿартәу аилкаара дахьашьҭаз, амеханизмқәа рмодельқәа анаԥиҵоз мыцхәы аамҭа рықәирӡуеит ҳәа иԥхьаӡон. Аха Леонардо ирҵаҩы иҿы даанхеит цхырааҩык иаҳасабала. 25-шықәса раҟара иара иҿы дыҟан. Нас ихала асахьа аҭыхра далагоит, раԥхьа Флоренции, нас Милан, Венециа, иԥсҭазаара аҵыхәан – Франциа. Леонардо идеиақәа асахьаҭыхыҩцәа аӡәырҩы рсахьақәа рҿы рхы иадырхәон. Иара, – сара урҭ аԥысҵалоит. Дара урҭ хырҩылаалааит, – иҳәон. Абасала, ирацәаӡам ари асахьаҭыхҩ дуӡӡа иҭынхаз асахьақәа. Аидеиақәа рацәаны иман, ирацәоуп уи карандашьлеи меланлеи иаԥиҵаз аескиз ссирқәа. Леонардо исахьақәа убас иԥшӡоуп, урҭ амузыка еиԥш, еиҭаҳәашьа рымаӡам. (Картины Леонардо так красивы, что их так же трудно описать, как прекрасную музыку). Асахьақәа рҿы ауаа рхаҿқәа даара иҵаулоуп. Уи алашараеи агагеи даҽакала (ҿыцла) ихы иаирхәеит иперсонажцәа еиҳа иԥсабаратәны, ишыҟаҵәҟьаз иааирԥшырц азы. Исахьақәа руак «Мона Лиза» ахьӡуп. Ари аччаԥшь зҿықәу аԥҳәыс лпортреҭ ауп. Апортреҭ ари аԥҳәыск лхаҵа иаҿеиҵеит. Аха Лео - нарда уи апортреҭ убас игәаԥхеит, ихазы иаанижьырц иӡбеит. Уи Франциаҟа иманы дцеит. Ара аҵыхәтәантәи ашықәсқәагьы ихигеит, Франциатәи акрал иҿы аҳҭынратә сахьаҭыхҩыс дыҟан. Уажәшьҭа ари асахьа – Парижтәи Лувр аҿы хәы аԥҵамҭа хазынақәа ируакуп.
Ахудожник
мини|right|Мона Лиза
Алитература
Акатегориа:Италиатәи асахьаҭыхҩцәа Акатегориа:Италиатәи аҿыцхәыцҩцәа Акатегориа:Италиатәи архитекторцәа Акатегориа:Афилософцәа Акатегориа:1452 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 15 рзы ииз Акатегориа:1519 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 2 рзы иԥсыз
Наала
Наа́ла — ԥҳәыс хьӡуп.
Алитература
Акатегориа:аԥҳәыс хьӡқәа
Қырҭтәыла абираҟ
Қырҭтәыла aбирaҟ aрaӡны фонaҿ (aфон шкәaкәaҿ) иaрбоуп идуу aџьaр ҟaԥшьи, ԥшь-џьaр хәыҷыки.
Ари, зегьеицырзеиԥшу иқьырсиaну aсимволқәa - ҳaзшaз Анцәеи ԥшь-ҩырaцқьaки aуп иaaнaго. right|thumb|200px|Хә-џьaртәи абирaҟ ხუთჯვრიანი დროშა Аџьaр aгерaльдикaтә дыргaны рaԥхьaӡa ицәырҵит 1099 шықәсaзы, aџьaрныҟәгaҩ Жофруa де Буилон игерб aҿы.
Убри aaмҭa инaркны aри aгерaльдикaтә дыргa Анцәa инышәынҭреи, aқьырсиaнрa aцентр Иерусaлими aуп иaaнaго. Ари aгерб хы-хьӡык aмоуп: Жофруa де Буилон игерб, Иерусaлимтәи aгерб, Адыргa цқьa.
Арaӡны (aшкәaкәa) aгерaльдикaҿ aцқьaрa, aхшыҩ ду aуп иaaнaго, aҟaԥшь - aфырхaҵaрa, aӷьеҩрa, aиaшaрa, aбзиaбaрa.
Акатегориа:Қырҭтәыла асимболқәа Қырҭтәылa aбирaҟ
Дамеи
Даме́и - ахаҵа ихьӡ.
Алитература
Акатегориа:ахаҵа ихьӡқәа
Аигьырга
300px|мини|Аигьырга Áигьырга (Taráxacum) — ҵиаа
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Ԥсҳәы
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Аҟәа араион ақыҭақәа
Ашьапылампыл
мини|Ашьапылампыл Ашьапы́лампыл/Футбол (football "ашьапыи ампыли") — акомандатә хәмарра, ихадоу хықәкыс иамоу аиндаҭлаҩцәа реиҳа амԥылқәа ҭадыршәарц. Ампыл ҭаршәара иҟалоит шьапыла, хыла, егьырҭ ацәеижьхәҭақәала, наԥқәа рыда.
Пицунда
Пицунда, Биҷвинҭа (Пицунда, ბიჭვინთა) — Аԥсны ақалақь.
Агеографиа
Пицунда аҳәаақәа: аҩада — лӡаа, амрагыларахь — Аџьра, Рҩаԥшь, алада — амшын, амраҭашәарахь — Бзыԥ аӡиас.
Аетимологиа
Аԥсуаа жәытә-натә аахыс Пицунда амшын аԥшаҳәа Амзара ҳәа иашьҭан, аха Пицундагьы иахьатәи Лӡаа ақытагьы инеидкыланы Лӡаа хәа акәын ишырдируаз, Пицунда азы «Лӡааных» зҳәозгьы ыҟан. Ари аҭыԥ раԥхьаӡа аҟәны, ҳера аанӡа аҩбатәи ашәышықәсазы Артемидор Ефескии «Питиус» ахьӡуп ҳәа дахцәажәоит, Питиус даара ибеио қалақьуп иҳәоит Плании, Страбон — «Питиунт ду» ҳәа иҩеит. Питиунт III ашәышықәса инаркны ақьырсианра ашьаҭа тыԥқәа ируакхеит, 325 шықәсазы Пицундатәи аепископ Стратофил далахәын Никеиа ақалақь аҿы имҩаԥысыз ақьырсианра ашьапы иқәзыргылаз аизара ду. Абжьаратәи ашәышықәсақәа рзы Питиус аҭыԥан ҩырақәак рҿы «Сатириуполь» ҳәа иуԥылоит иахьатәи ахьӡ «Пицунда» иазаагоу авариантқәа цәырҵуеит XV ашәышықәса инаркны — Пезонда, Пецунда, Бижунта, Бесонта, Бичвинта. иаҳа инарҭбаау Пицунда аҭоурых уахәаԥш.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа
Хәажәкырамза 14
Хәажәкырамза́ 14 (Хәажәкырамза́ жәи́ԥшь), Ма́рт 14, Хәажәкы́ра 14 — григориантәи амзар 73 тәи амш (74 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 292 мшы.
Аспорт
мини|Аспорт Аспорт (sport, ажәытәтәи французантә desport "аҳәмарра", "агәырҿыхара" аркьаҿра) -
Гаи Иулии Цезар
мини|Гаи Иулии Цезар Гаи Иулии Цезар (Gaius Iulius Caesar, иҵабыргу ахьӡ Каисар; 12, Рим — 15, Рим) - ажәытәурым аҳәынҭқарратә политикатә усзуҩ, ар рәихабы, ашәҟәыҩҩ.
Иули Цезар диит ажәытәтәи патрициатә Иулиаа рыжәлаҿ. Урҭ ируын Римаҿ акыр иаԥсоу арол.
Акатегориа:Ажәытә Рим ар реиҳабцәа Акатегориа:Ажәытә Рим адиктаторцәа Акатегориа:Ажәытә Рим аконсулцәа Акатегориа:Ажәытә Рим аролитикцәа Акатегориа:Ажәытә Рим ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Ҳ. ҟ. 100 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 12 рзы ииз Акатегориа:Ҳ. ҟ. 44 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы иԥсыз
Аихашәҭ
Аиха́шәҭ (nonea intermedia) — ҵиаа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Мсыр
Мсыр, Египет (مصر) Мыср/Miṣr, مصر Маср/Maṣr), аофициалтә хьʒы: Арабтәи Республика Египет (جمهورية مصر العربية Џумхурыиаҭ Мыср аль-Арабыиа, جمهورية مصر العربية Гәымхәриеҭ Маср ель-Арабыиа) — Африка атәыла иауакуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ә
Ә, ә — кириллтәи аҩыратә нбан. Ахаргьежьратә дырга.
Аисыр
300px|мини|Аисыр Áисыр (Cárex) — ҵиаа
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Лос-Анџьелес
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рықалақьқәа
Қырҭтәыла агерб
Агерб ду
right|thumb|200px|Агерб ду
Ахәҭaҟaԥшь aҿы aхьтәы ореол змоу, aхьтәы џьaр змоу aрaӡны ԥсa зку, иҽыжәу Гьaргь aцқьa aрaӡны гәылшьaп ишьуеит: aсaԥaр aқырҭуa (ивериaтәи) aгәыргьын aлa ирԥшӡоуп: aсaԥaр ныҟәгaҩцәaны ҩ-хьтәы лымык иaрбоуп: aсaԥaр шьaҭaс иaмоуп aстилизaциa зызу aӡaхәa aқырҭуa орнaменти, aдевиз зну aбaнти;
иҟaԥшьу-ишкәaкәоу aбaнт мхедрули aнбaн aлa aдевиз aнуп: Акзaaрa aуп aмч змоу.
Агерб хәыҷы
right|thumb|100px|Агерб хәыҷы
Ахәҭaҟaԥшь aҿы aхьтәы ореол змоу, aхьтәы џьaр змоу aрaӡны ԥсa зку, иҽыжәу Гьaргь aцқьa aрaӡны гәылшьaп ишьуеит;
Гьaргь aцқьa
Иқьырсиaну aдунеи aҿы Гьaргь aцқьa пaту иқәырҵоит. Адиниaшaхaҵaҩцәa мaцaрa рaкәымкәa, aқьырсиaнцәa зегьы бзиa дырбоит. Уи aдaгьы, aԥсылмaнцәa рышәҟәы цқьa, Аҟәырҟaн aҿгьы Гьaргь aцқьa иӡбaхә ҳәоуп.
Гьaргь aцқьa иқьырсиaну aдунеи aҿы Ҳaзшaз Анцәa ду ир рԥызaс, aaрцәтәи aдунеи aфырхaцәa рхылaԥшхәыс, aуaҩытәыҩсa ихылaԥшхәыс, aгәaҟрa иҭaгылоу aуaa рыцхырaaҩыс дрыԥхьaӡоит.
Ацәгьa иaҿaгыло, aҵaбырги aиaaиреи рсимвол, aрaшь шкәaкәa иaқәтәо Гьaргь aцқьa, aқырҭуaa рзы дҿырԥшыгaны дҟaлеит. Жәытәнaтә aaхыс Гьaргьт aцқьa aқырҭуaa рхылaԥшхәыс дрыԥхьaӡоит.
"Қaрҭлис цховребa" ("Қaрҭли aԥсҭaзaaрa") ишaну еиԥш, Дидгортәи aидыслaрaaн Гьaргь aцқьa aқырҭуa aр дырхaгылaн.
Ари иaбзоурaны, уaмaшәa иубaрaтәы иҟaм Қырҭтәылaҿ Гьaргь aцқьa ихьӡ зху 365 уaхәaмaк aхьдыргылaз. Аиaшaхaҵaрaтә aқырҭуa уaхәaмa Гьaргь имшныҳәa шықәсык aлa ҩынтә иaзгәaнaҭоит.
Ивaне Џьaвaхишвили ("Ақырҭуa милaҭ рҭоурых", aшәҟәы I) ишызгәеиҭо еиԥш, aқырҭуa ихшыҩ aҿы aнцәaхәқәa рыбжьaрa "зегь реиҳa ихaдоу aҭыԥ aaникылоит Гьaргь aцқьa". Ақырҭуa жәлaр Гьaргь иныҳәaқәa шықәсык aлa изныкымкәa иaзгәaрҭоит. Иaзгәaҭaтәуп жәлaр рныҳәaқәa: Хевсуреҭи aҟны Хaхмaҭтәи aџьaри, Гудaнтәи aџьaри, Сaнебaтәи aџьaри, Ԥшaви aҟны Лaшaртәи aџьaри, Мҭиулеҭи aҟны Ломистәи aџьaри уб. егь. Гергисобa, Усaнеҭобa, Арбобa aқырҭуa жәлaр ррелигиaтә ныҳәaқәоуп, урҭ Гьaргь aцқьa ихьӡ иaдҳәaлоуп.
Гьыргәaл Ԥерaӡе идыррaқәa рылa, 1180 шықәсaзы, Жaк де Витр, Иерусaлимтәи aпaтриaрх иҩуaн: "Мрaгылaрaҿ дaҽa иқьырсиaну жәлaрык иҟоуп, урҭ aибaшьрaҿ, aидыслaрaҿ ифырхaцәоуп, иӷәӷәоуп. Аибaшьцәa рaцәaны ирымуоп. Арҭ aуaa георгиaн ҳәa ирышьҭоуп, избaн aкәзaр Гьaргь aцқьa пaтуқәҵaрaлa изныҟәоит, aӷaцәa рaбaшьрaaн рхылaԥшхәыс дрыԥхьaӡоит, егьырҭ aцқьaцәa рaцкьыс иaҳa пaту иқәырҵоит."
Иџьшьaтәым, aдунеи aиҳaрaк aҿы иaхьaгьы жоржиaнцәa, џьорџьиaнцәa мa георгиaнцәa ҳәa иaхьҳaшьҭоу. Агерб aсaԥaр aҿы Қырҭтәыла aсимвол еиԥш Гьaргь aцқьa исaхьa рaԥхьaӡa иaҳԥылоит 1672 шықәсaзы Урыстәылa иҭыжьыз "Атитулиaри", Вaхушти Бaгрaтиони 1735 шықәсaзтәи иусумҭеи рҿы.
Агерб aсaԥaр aхәҭaҟaԥшь aҿы Гьaргь aцқьa исaхьa, Қырҭтәылa aуaaжәлaр рзы aри aфигурa aхaдaрa ду шaмоу иaзгәaнaҭоит.
Қырҭтәылa aгерб
Мерида
Сантиа́го де лос Каваие́рос де Ме́рида (Santiago de los Caballeros de Mérida) — ақалақь Венесуелаҟны оуп, Лыбертадор муницыпалитеҭи Мерида штати иахтнықалақь ауп. Уи қалақь 1558 ш. ахь иҿкаан, forming part of Гранада Ҿыц, but later became part of the Captaincy General of Venezuela, and played an active role in the War of Independence.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Венесуела ақалақьқәа
Акарпыжә
thumb|150px|Акарпыжә Акарпы́жә / Акырпы́жә (Citrullus lanatus)
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Хәажәкырамза 15
Хәажәкырамза́ 15 (Хәажәкырамза́ жәо́хә), Ма́рт 15, Хәажәкы́ра 15 — григориантәи амзар 74 тәи амш (75 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 291 мшы.
Ананас
300px|мини|Ананас Анана́с (Ananas comosus) — ҵиаа
Анкара
Анкара (аҭырқ Ankara) – Ҭырқтәыла иаҳҭнықалақьыуп. Иаланхо.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Ҭырқәтәыла ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Ананас
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Хәажәкырамза 16
Хәажәкырамза́ 16 (Хәажәкырамза́ жәа́ф), Ма́рт 16, Хәажәкы́ра 16 — григориантәи амзар 75 тәи амш (76 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 290 мшы.
Канада
Канада (Canada, Canada) — аҳәынҭқарра Аҩадатәи Америкаҿы. Адунеи аҿы ақәӡарала аҩбатә аҭыԥ аанкылоит. Адунеизегьы идуӡӡоу аӡхықә ацәаҳәа иаманы, Атлантикатә, Аҭынч, Аҩадатәи ихҵаалоу амшындуқәала еиҿыкәыршоит. Аладаҿи аҩада-мраҭашәараҿеи Канадеи Еиду Америкатәи Аштатқәеи аҳәаақәа ирымоуп. Мрагылраҿы Канадеи Даниеи (Гренладиа), Франциеи (Сент-Пьери Микелони) аҳәаақәа ирымоуп.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә монархиақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Ь
Ь, ь — кириллтәи аҩыратә нбан. Арԥшқага дырга.
Ашә (аҵиаа)
300px|мини|Ашә А́шә (Fágus) — ҵиаа
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Абанан
thumb|right|260px|Абанан thumb|260px|Аҷарамҵла Абана́н (Musa) — ҵиаа.
Ахьарԥшқәа
б
Аҷҷа
thumb|250px| Аҷҷа
Аҷҷа́ (Anas querquedula)
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Хәажәкырамза 17
Хәажәкырамза́ 17 (Хәажәкырамза́ жәи́бжь), Ма́рт 17, Хәажәкы́ра 17 — григориантәи амзар 76 тәи амш (77 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 289 мшы.
Аҩсҭаақьаса
300px|мини|Аҩсҭаақьаса Аҩсҭаақьаса (Agaricales) — Акәыкәбаа
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Акәыкәбаақәа
Апатырқал
Апатырқа́л (Cītrus sinēnsis) — аҵиаа. Ашәыр. Ашәырҵла.
Ахьарԥшқәа
п
Агьежь
thumb|ижәытәу агьежь А́гьежь — икәымпылоу, ахы иақәиҭны агәҵәы акәша-мыкәша иҵәиуа адиск оуп. Агьежь аидарашьҭыхгаҿ акомпонент хадоуп. Уи фба имариаӡоу амеханизмқәа руакуп.
Аетимологиа
Аԥсуа ажәа "агьежь" ижәытәӡоу ахылҵшьҭра амоуп.
Аҭоурых
Агьежь аԥҵара ҟалеит ихшәоу Неолитахь.
Струга
Струга (Струга, Struga) — ақалақь Аҩадатәи Македониаҿы.
Агьежь
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Атехника
Струга
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩадатәи Македониа ақалақьқәа
Иԥштәылоу амшынқәа
Иԥштәылоу амшынқәа - ари атермин рхы иадырхәоит Адунеиаҿ иҟоу амшынқәа ргәып азы, зыхьӡқәа рҟны аԥшәы иахьыуԥшауа. thumb|250px|[[Амшын Еиқәа афотоҭыхымҭа акосмос аҟнытә]] thumb|200px|[[Амшын Ҩежь афотоҭыхымҭа акосмос аҟнытә]] thumb|200px|[[Амшын Ҟаԥшь рфотоҭыхымҭа акосмос аҟнытә]] thumb|200px| Мшаԥыи лаҵареи иҟаҵоу акосмос аҟнытә [[Амшын Шкәакәа асахьақәа]]
Амшын Еиқәа - Атлантикатә амшынду бассеин аҩныҵҟатәи амшыноуп.(ақәӡара аҵанакоит 422 000 км², еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 2210 м, бжьаратәалатә 1240 м)
Амшын Ҩежь - Амрагыларатә Азиа иҟоу амшыноуп. (ақәӡара аҵанакоит 416 000 км², еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 106 м, бжьаратәалатә - 40 м)
Амшын Шкәакәа - Урустәыла европатәи ахәҭа аҩадатәи иаҵанакуа амшыноуп (ақәӡара аҵанакоит 90 000 км², еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 343 м, бжьаратәалатә 67 м ).
Амшын Ҟаԥшь - Африкеи Аравиатә Адгьылбжьахабжеи рыбжьара ишьҭалоу амшыноуп(ақәӡара аҵанакоит 430 000 км², еиҳаӡоу аҵаулара иамоуп 2211 м, бжьаратәалатә 490 м)
Акатегориа:Амшынқәа Акатегориа:Аԥштәы
Гәылрыԥшь
Гәылрыԥшь (Гульри́пш, გულრიფში) — Аԥсны иҟоу ақалақь.
.
Акатегориа:Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа
Аҩсҭааҟәыд
300px|мини|Аҩсҭааҟәыд Аҩсҭааҟәыд (Aristolóchia clematítis) — ҵиаа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Цандрыԥшь
Цандрыԥшь, Ганҭиади (Цандры́пш, განთიადი) — Аԥсны ақалақь ҳабла.
Агеографиа
Цандрыԥшь аҳәаақәа: аҩада — ақыҭақәа Маҳадыр, Ҳашԥсы, амрагыларахь — Ҳашԥсы аӡиас, алада — амшын, амраҭашәарахь — Амзара.
Аетимологиа
Агенуезцәа рхан ари аҭыԥ Абкасиа/Абкациа ҳәа иашьҭан. Италиатәи аныҟәаҩ Емидо де Асколи (1634 шықәсазы) излаиҳәо ала, ара «Абаза» захьӡыз абаӷәаза ыҟан. Егьорҭ аҩрақәа рҿы иахьа иахдыруа ахьӡ Цандрыԥшь/Сандрыԥшь ауп иарбоу. Аԥсны аурысқәа рнапаҿы ианаарга, амҳаџьырра ашьҭахь Цандрыԥшь «Пиленко, Пиленково» ахьӡырҵеит, аурыс генерал Пиленко иаҳаҭыраз, нас Цандрыԥшь иаҵанакуаз адгьылқәа ршеит «Пиленково-1», «Пиленково-2», «Пиленково-3», «Пиленково-4», «Пиленково-5» ҳәа. 1948 шықәсазы ақырҭқәа Пиленково «Гантиади» ахьӡырҵеит. 1992 шықәсазы ажәытә хьӡы Цандрыԥшь шьақәыргылан.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа
Аԥсуа бызшәа
А́ԥсуа бызшәа́, аԥсшәа (абхазский язык, აფხაზური ენა) — Аԥсны ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Ихалхно — 125 000 ҩык.
Аԥсуа бызшәа амш — жьҭаарамза 27.
Акодқәа
Хәажәкырамза 19
Хәажәкырамза́ 19 (Хәажәкырамза́ зе́ижә), Ма́рт 19, Хәажәкы́ра 19 — григориантәи амзар 78 тәи амш (79 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 287 мшы.
The Walt Disney Company
мини|Алоготип thumb|Walt Disney The Walt Disney Company (Disney) — Еиду Америкатә Штатқәа акомпаниа.
Акатегориа:The Walt Disney Company Акатегориа:Афильмтә студиақәа
Агәы-Бедиа
thumb|100px|Агәы-Бедиа Агәы-Бедиа. Тҟәарчал араион ( : Очамчыра араион).
Аҳабла
11 :
Абара'
Акатегориа:Тҟәарчал араион ақыҭақәа
Хәажәкырамза 20
Хәажәкырамза́ 20 (Хәажәкырамза́ ҩажәа́), Ма́рт 20, Хәажәкы́ра 20 — григориантәи амзар 79 тәи амш (80 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 286 мшы.
Абадырбӷьы
300px|мини|Абадырбӷьы Абады́рбӷьы (Portúlaca olerácea) — ҵиаа
Латвиа
Латвиа (Latvija), аофициалтә хьӡы: Латвиатәи Ареспублика (Latvijas Republika) — Европаҟны аҳәынҭқарра.
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Абгарлымҳа
300px|мини|Абгарлымҳа Абгарлы́мҳа (Aristolochia) — ҵиаа.
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Аҷандаратәи ауахәама
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Аҷандаратәи ауахәама (აჭანდარის წმინდა გიორგის ეკლესია) — Аԥсны Аҷандара ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XX ашәышықәса алагамҭазы. Азалтә уахәамоуп. Аладатәи аган аҟынтә ашә, мраҭашәарантә аԥенџьыр амоуп.
Ишьыхуп. Ауахәама алада-мрагыларатә аган аҿы ажәытә уахәама ахыжәжәарақәа иҟоуп. 2019 шықәсаԥхынгәы азы ауахәама акультуратә ҭынха иеиҭамҵуа абаҟа астатус анашьан. Ауахәама иргылан XIX ашәышықәсазы.
Азалтә ргыламҭоуп, инаау агежьбжататә апсида ала. Азал аплан иеиҵыху аԥшькәакьта аформа амоуп; уи аҩадатәи, мрҭашәаратәи, аладатәи аӡҭамцқәа рыгәҭа акака архитравтә ашәқәа иҟоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рҿы ашә аҩ-ганк рҿы ҩба-ҩба архитравтә аԥенџьырқәеи абаҟәқәеи иҟоуп. Абаҟәқәа азал еиҩыршоит еиҟароу х-хәҭак рыла. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп аҿаԥсазаҵәытә аганқәа рыла. Апсида аҩадатәи ахәҭаҿы иҟоуп ахыргьагьатә аҵыргақәа ҩба, апсида аладатәи ахәҭаҿы аԥшькәакьтатә архитравтә аҵыргак иҟоуп. Азал аҿы аныҳәарҭа адашьма аҿаԥсак ала ишьҭыхуп. Ауахәама иргылан аҳаши аҳаштә аиларшьышьи рыла. Аконструкциатә ахәҭақәа ирылаԥсоуп ибзианы ихыу ахаҳә. Ахыб еилаҳаны иҟоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Хәажәкырамза 21
Хәажәкырамза́ 21 (Хәажәкырамза́ ҩажәи́ акы́), Ма́рт 21, Хәажәкы́ра 21 — григориантәи амзар 80 тәи амш (81 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 285 мшы.
Аӡы
мини|Аӡы Аӡы́ (аӡри аԥсҭыркы) — ҩ-хәҭакны еилоу иорганикатәым аиԥшьра Н2O химиатә формула змоу.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵәыҵәрилақәа Акатегориа:Аӡри аиԥшьрақәа
Лондон
Лондан (London (Ландн) –Британиа Ду аҳҭнықалақь ауп. Лондан Британиа адгьылбжьахақәаҟны ақалақь дуӡӡоуп. Амегаполис аҵанакра ауп. Ақалақь аланхо  ауп. Лондан Британиа Ду аполитикатә, аекономикатә, акультуратә аԥсҭазааразы аҵакы ду имоуп.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Англиа ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Бедиа
Бедиа. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аҳабла
10 :
Абара'
Акатегориа:Тҟәарчал араион ақыҭақәа
1945
Хәажәкырамза
Арӡынба, Владислав Григори-иԥа
Хәажәкырамза 22
Хәажәкырамза́ 22 (Хәажәкырамза́ ҩажәи́ ҩба́), Ма́рт 22, Хәажәкы́ра 22 — григориантәи амзар 81 тәи амш (82 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 284 мшы.
Абгаҵыхәа
300px|мини|Абгаҵыхәа Абгаҵыхәа (Conyza (Erigéron) canadénsis) — ҵиаа.
Ахьарԥшқәа
б
Квирикашвили, Гьаргь Џьемал-иԥа
мини|Гьaргь Квирикaшвили Гьaргь Џьемал-иԥа Квирикaшвили (გიორგი კვირიკაშვილი; Ԥхынгәымза 20, 1967, Қарҭ) — 2015-2018 шш. Қырҭтәылa Аԥызa министр.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1967 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз
Аботаникатә баҳча
мини|Аботаникатә баҳча (Берлин, Агермантәыла) Абота́никатә ба́ҳча
Алиев, Ильхам Ҳеидар-иԥа
Ильхам Ҳеидар-иԥа Алиев (İlham Heydər oğlu Əliyev; 24, Бақәа) — Азербаиџьан апрезидент иоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Азербаиџьан президентцәа Акатегориа:Азербаиџьан аԥыза-министрцәа Акатегориа:Азербаиџьантәи аполитикцәа Акатегориа:1961 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы ииз
Абгыӡыр
300px|мини|Абгыӡыр Абгы́ӡыр (Córnus mas) — ҵиаа.
Ахьарԥшқәа
б
Ӷәымрышь
thumb|100px|Ӷәымрышь Ӷәымрышь. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Акамбашь
thumb|250px| Акамбашь Акамба́шь (Bubalus bubalis)
Ӷәымрышь
Аҳабла
2 :
Акамбашь
Акамбашь иақәԥаз ацә атәыҩа хжәеит. Аӡ камбашьк иаҟароушәа ахы унарбоит.
Кеиптаун
Кеиптаун (Cape Town) – Алада-Африкатәи Ареспублика аҳҭнықалақьқәа дреиуоуп.
Ӷәымрышь
Абара'
Акатегориа:Тҟәарчал араион ақыҭақәа
Кеиптаун
Акатегориа:Алада-Африкатәи Ареспублика ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акамбашь
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Ахшфацәа
Абжьарца
300px|мини|Абжьарца Абжьарца́ (Persicária maculósa) — ҵиаа.
Ахьарԥшқәа
б
Ақамашьиа
Ақамашьи́а (Engraulis encrasicolus)
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Апҟаз
Апҟа́з / Аԥсы́ӡпҟыӡ / Ақьаҳәырда́н (Cyprinus carpio)
Махәыр
thumb|100px|Махәыр Махәыр. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аҳабла
3 :
Абара'
Акатегориа:Тҟәарчал араион ақыҭақәа
Ахамелеонқәа
Ахамелеонқәа мамзаргьы ахамелеонатәқәа - ахьынчкәакәырқәа рҭаацәара аҵлақәа рҿы анхара зылшо. thumb|450px|Идууӡоу мадагаскаратәи хамелеон
Аетимологиа
Ажәа "ахамелеон" аԥсуа бызжәахьы аурыс жәала "хамелеон" ажәытәбырзен ажәа χαμαιλέων (khamailéōn) аҟнытә иааит.
Азеиԥш ҟазшьарбага
Ахамелеон ашьапи, аҵыхәи ххоуп. Ацәеижь аура 30 см иҟоуп. Аҳәсеи, ахаҵеи ахамелеонқәа рыԥшра зынӡа еиԥшым. Аб еиҳа ашьапы ххуақәа амоуп. Ахамелеон абла дуқәа амоуп. Ахамелеон аблақәа 180 градус иҵәиуеит. Уи иалшоит ҭыԥк аҟны игылазар, имҵысыкуа, аганқәа зегьы рахь инаԥшы-ааԥшыр. Уи афатә аԥшаара аҟны иацхраауеит. Хамелеон даараӡа абз ду амоуп. Уи абз иара аура аҵкьыс ҩынтә иаууп. Ахамелеон иалшоит абыз ала инаскьагоу афатә аагара. Ахамелеон абжьы аҳаӡом. Уи иабоит акумзар, иаҳаӡом. Ахамелеонқәа даараӡа ашьшьаҳа иныҟәоит. Урҭ ирласны аиҭаҵра рылшом. Ахамелеон аӡы иӡааҟәрылаӡом, аха уи аӡсышьа аздыруам. Ахамелеон аӡы аҟны еиқәхар ҟалоит, ацәгәырԥа уи аҟәара ахь идәықәнаҵар. Ахамелеон шықәсык ҩынтә ацәа аԥсахуеит. – Аԥҳәыс хамелеон фба инаркны ҩынҩажәа аҟнынӡа акутаӷь шьҭанаҵоит аҭара аҟны. Аҭра аҟаҵара уи ахаҵа хамелеон ацхраауеит.
Анызарҭа
Ахамелеонқәа реиҳарак адгьылбжьаха Мадагаскари, Африкеи, агәыла адгьылбжьахақәа рҿыи инхоит. Ахамелеон ахкы рацәа ыҟоуп: урҭ шьоукы, Испаниа, Сириа, Арабтәылагьы инхоит Хамелеон аԥсҭазаара аҵас Ахамелеонқәа еиҳараӡак аҵла аҟны инхоит. Урҭ адгьыл ахь зынӡа илыбааӡом уҳәар ҟалоит. Иҟоуп хкык, уи адгьыл аҟны ауп иахьынхо. Арҭ ахамелеонқәа лассы абӷьқәа рҟны ицәоит, ма аҭыҩраҿы. Ахамелеонқәа шьоукы ашышкламс аҭра аҟны ацәара бзиа ирбоит.
Акатегориа:Ахамелеонқәа
Абаклаџьан
Абаклажан шәыр афатә алырхуеит цқьа ишәаанӡа, цқьа ишәыз абаклажан ажәла кьа- кьоуп, агьамагьы ашоуп.
Аҟәымқәа рҭаацәара зыхьӡ аху аҟәым еиқәаҵәа (паслён черный) иҿало ашәырргәыц еиқәаҵәақәа ианшәлакь рышҳамра рылҵуеит. Аҟәым еиқәаҵәа абӷьи, агәыцәи, ашәҭқәеи ашҳам рылоуп.
Ахьарԥшқәа
б
Урыс аҳәынҭқарра ахадацәа
Урыстәылеи Урыс Империеи Урыс Республикеи УСФСР-и ССРЕ-и Урыс Федерациеи — ахадацәа (862—2010)
Новгород аҳцәа
thumb|right|150px|Риурик
Кыивтәи Аҳ Дуқәа
thumb|right|150px|Владимир Амра-Ҟаԥшь
Москватә аҳцәеи москватә аҳ дуқәеи
thumb|right|150px|Иван I Калита thumb|150px|Иван III Ду
Урыс ацарцәа
Риурик-Иԥаа thumb|right|150px|Иван IV Адыд Годуноваа: thumb|150px|Борис Годунов Смутное время
Гипперт, Иост
Иост Гипперт (Jost Gippert; 12, Винц-Нидервенигерн, уажәы Ҳаттинген, Германиа) - агерман лингвист.
Урыс аҳәынҭқарра ахадацәа
Семибоярщина и Земское правительство
Семибоярщина Земское правительство
Гипперт, Иост
Абиографиа
Иост Гипперт диит 1956 шықәса хәажәкыра 12 рзы Германтәылатәи ақалақь Винц Нидер Венигер  аҟны. 1972-1974 шш. рзы аҵара иҵон Марбургтәи ауниверситет аҿы, 1974-1977 шш. рзы аҵара иҵон Берлинтәи зхы иақәиҭу ауниверситет аҿы, аиҿырԥшратә бызшәадырреи, аиапонологиеи, асинологиеи, аиндологиеи, иара убас аславистикеи, агерманистикеи аклассикатә филологиеи рхырхарҭала. 1977 шықәсазы ихьчеит адиссертациа атемала: «Аинфиниттә конструкциақәа рсинтақсис аиндогермантә бызшәақәа рҿы». 1977 шықәса инаркны аус иуеит Берлинтәи зхы иақәиҭу ауниверситет аҿы. 1982-1983 шш. рзы Венатәи ауниверситет аҿы алекциақәа дрыԥхьон ақырҭуа бызшәеи, аҭохартә бызшәеи аиндогермантә бызшәақәеи рсинтақсис иазкны. 1983 шықәсазы аус иуан Австриа анаукақәа ракадемиа џьамтәылатәи акомиссиаҿ, алекциақәа дрыԥхьон Зальцбургтәи ауниверситет аҿы иҟоу аславистикеи аиҿырԥшратә абызшәадырреи ринститут аҿы. 1984 шықәсазы дхынҳәит Берлинтәи зхы иақәиҭу ауниверситет ашҟа, уа 1990 шықәсанӡа  ассистент-профессорс аус иуан. 1990 шықәса инаркны Иост Гипперт аус иуеит Бамбергтәи ауниверситет  аиранистика афакультет аҿы. 1991 шықәсазы ихьчеит аҩбатәи адиссертациа ашәамахьтәи аџьамтәи абызшәақәа рҟынтә (IranicaArmeno-Iberica) ақырҭшәа иалалаз алеқсика иазкны. 1994 шықәса инаркны напхгара азиуеит Франкфурттәи ауниверситет аҿы аиҿырԥшратә бызшәадырра аинститут. 2007 шықәса инаркны Гете ихьӡ зху Франкфурттәи ауниверситет дсенаторуп. Иост Гипперт 200 иреиҳаны хадара злоу аҵарадырратә усумҭақәа дравторуп.
Урыс аҳәынҭқарра ахадацәа
Урыс ацарцәа
Романоваа thumb|right|150px|Михаил Феодор-иԥа
Гипперт, Иост
Аинтересқәа
Иост Гипперт аиҿырԥшратә бызшәадырра ҭиҵаауеит. Ҷыдала дрызҿлымҳауп абызшәатә гәыԥ ҷыдақәа. Уи акыршықәса рыҩнуҵҟа аԥҵара даҿын индоевропатәи абызшәақәа релектронтә тезаурус, абри ахкы анагӡаразы иаԥиҵахьеит иакымкәа абызшәақәа ртексттә дыррақәа рбаза. Иҳаҩсыз ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа инаркны Иост Гипперт ҷыдала дрызҿлымҳауп кавказтәи абызшәақәа. Акыршықәса иҭиҵаауан ажәытәтәи, абжьарашәышықәсақәа раантәии, ҳаамҭазтәи ақырҭуа бызшәеи, ашәан бызшәеи, агыруа бызшәеи, алаз бызшәеи, аԥсуа бызшәеи, адыга бызшәеи, аҟабарда бызшәеи, ҵова-ҭуштәии, ачечен бызшәеи, аубла бызшәеи, ауар бызшәеи. Агерман бызшәахьы еиҭаганы азгәаҭақәа ациҵеит Георги Климов ишәҟәы «Кавказтәи абызшәадырра алагалажәа» (1993).
Урыс аҳәынҭқарра ахадацәа
Урыс аимператорцәа
thumb|right|150px|Петр Аԥхьатәи thumb|right|150px|Елизавета Петр-иԥҳа thumb|right|150px|Екатерина II Ду thumb|right|150px|Алықсандр I 150px|thumb|right|[[Николаи I]] 150px|thumb|right|[[Алеқсандр II]] 150px|thumb|right|[[Алеқсандр III]] thumb|150px|[[Николаи II]] thumb|right|150px|[[Гьаргь Евгени-иԥа Ливов|Г. Е. Львов]] thumb|right|150px|[[Алеқсандр Васили-иԥа Колчак|А. В. Колчак]]
Гипперт, Иост
Хаҭалатәи аԥсҭазаара
Иост Гипперт иԥҳәыс Сониа Гипперт-Фрицгьы дбызшәадырҩы-индологуп.
Ҵаленџьыха
Ҵаленџьыха (წალენჯიხა) — Қырҭтәыла ақалақь, ахь Агырны-Хыхьтәи Шәаны. Ақалақь иаланхо —.
Уақәым
thumb|100px|Уақәым Уақәым. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Урыс аҳәынҭқарра ахадацәа
СССР ахадацәа
thumb|150px|[[Иосиф Сталин]] 150px|thumb|right|[[Никита Хрушьов]] thumb|150px|[[Леонид Брежнев]] 150px|thumb|right|[[Михаил Горбачов]]
Уақәым
Абара'
Акатегориа:Тҟәарчал араион ақыҭақәа
Урыс аҳәынҭқарра ахадацәа
Урыс Федерациа апрезидентцәа
thumb|150px|[[Борис Елцин]] 150px|thumb|right|[[Владимир Путин]] thumb|150px|[[Дмитри Медведев]]
Примечания
Акатегориа:Урыстәыла аҭоурых Акатегориа:Аҳәынҭқарцәа рсиақәа
Хәажәкырамза 23
Хәажәкырамза́ 23 (Хәажәкырамза́ ҩажәи́ хԥа́), Ма́рт 23, Хәажәкы́ра 23 — григориантәи амзар 82 тәи амш (83 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 283 мшы.
Сиӷнаӷь
Сиӷнаӷь (სიღნაღი) – ақалақь Кахеҭиахь, Қырҭтәыла. Иаланхо.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Кахеҭи Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Гипперт, Иост
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Германиатәи алингвистцәа Акатегориа:1956 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз
Ҵаленџьыха
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ҵаленџьыха Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа Акатегориа:Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла
Атомат
thumb|250px|Атомат
Атома́т (Solanum lycopersicum) — аҵиаа.
Азгəаҭақəа
т