cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аҭырқәа бызшәа
thumb|300px| А́ҭырқә(а) бызшәа́, А́ҭырқәа бызшәа́ , А́ҭырқәшәа (Türkçe, Türk dili, Türkiye Türkçesi) — Ҭырқтәыла аҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Ихалхно - 77 000 000 ҩык.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Α
Α, α — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Аџьар Ҟаԥшь
thumb|250px|Аџьар Ҟаԥшь бираҟ Адуне́ижәларбжьа́ратә Аџьа́р Ҟаԥшь Акомите́т (ДЏҞК, International Committee of the Red Cross, Comité international de la Croix-Rouge) — Адунеижәларбжьаратә организациа.
Асаҟадла
мини|Асаҟадла Асаҟа́дла (Acipenser stellatus) — Амшын Енқәа иҭоуп. Аура метрки 42 сантиметри ыҟоуп, акапан — 68 килограмм. Аҿҳәара анааилак, ақурҭҟьаразы амшын иҭыҵны аӡиасқәа Егры, Кудры, Аалӡга, Гумысҭа ирҭалоит. Иаҵоиҭ 200 нызқь кутаӷь рҟынӡа. Ажьы ҟумшәышәуп, агьама лымкаала ибзиоуп, ашшагьы ҟаимаҭуп. Ақтауқьад еиԥш, ари аԥсыз ажьгьы афатә ссирқәа алҵуеит.
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Олланд, Франсуа
Франсуа Олланд (François Hollande; диит 12, Руан, Франциа) — 24-тәи Франциа апрезидентуп (2012–2017).
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Франциа апрезидентцәа Акатегориа:Франциатәи аполитикцәа Акатегориа:1954 шықәсазы ииз Акатегориа:Нанҳәамза 12 рзы ииз
Адәыкакаҷ
thumb|300px|Адәыкакаҷ Адәы́какаҷ (Béllis perénnis) — ҵиаа
Ахьарԥшқәа
дә
Иамаика
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Амонархиақәа
Β
Β, β — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Бырзентәыла
Бырзентәыла (Ελλάδα / Ελλάς), аофициалтә хьʒы — Бырзентәыла Ареспублика (Ελληνική Δημοκρατία) — аҳәынҭқарра Европаҟны, Адгьылбжьаратә мшын мрагыларатәи агаҟны иҟо.
Араду
thumb|200px|Араду Араду (არადუ) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
2 :
Бырзентәыла
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Араду
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Бырзентәыла
Агьеографиа
Бырзентәыла Балкантәи адгьылбжьахабжа аладатәи хәҭаҟны адгьылбжьаха ааигәақәаҟныгьы иҟоуп.
Адгьылбжьахақәа
Бырзен адгьылбжьахақәа рсиа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Аиба, Асҭамыр Виачеслав-иԥа
Асҭамыр Виачеслав-иԥа Аиба (Астамур Вячеславович Айба; 14, Уаҭҳара ақ., Гәдоуҭа араион – 4) — аԥсуа политик.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:1977 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 14 рзы ииз Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:ԥхынҷкәынмза 4 рзы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Абизнесменцәа Акатегориа:Аираа
Лагәлаа, Анатоли Ианкәа-иԥа
Анатоли Ианкәа-иԥа Лагәлаа (Анатолий Янкович Лагвилава; 1, Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟыҩҩы, апоет, апублицист.
Абиографиа
Диит 1961 шықәса рашәарамза 1 рзы Ҷлоу ақыҭа Очамчыра араион.
1979 шықәсазы дҭалоит аԥсуа ҳәынҭқарратә университет, далгоит 1984 шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы - 1980 шықәса инаркны.
2004 шықәса инаркы А. Лагәлаа ажурнал «Алашара» даредактор хадоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Лагәлаақәа Акатегориа:1961 шықәсазы ииз Акатегориа:Рашәарамза 1 рзы ииз
Мшаԥымза 14
Мшаԥымза́ 14 (Мшаԥымза́ жәи́ԥшь), Апре́ль 14, Мшаԥы́ 14 — григориантәи амзар 104 тәи амш (105 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 261 мшы.
Адәырӷыц
Ахьарԥшқәа
дә
Аракьаҽы
thumb|200px|Аракьаҽы Аракьаҽы (არაკიჩი) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
2 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Аҟаргәыш
thumb|250px| Аҟаргәыш thumb|Aquila heliaca Аҟаргәы́ш (Aquila heliaca)
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Агеографиатә акоординатқәа
Агеогра́фиатә акоордина́тқәа
Афон Ҿыцтәи абаа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Адәыҳампал
Ахьарԥшқәа
дә
Γ
Γ, γ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Δ
Δ, δ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Аҟуарсаџь
Аҟуарсаџь (Палиастомский кузанок) — Мшын ԥсыӡуп. Аӡыцқьаҿ ҿиарҭас иамоуп. Ԥуҭ, Анаклиа ирзаагуаны амшын иҭоуп. Ахаҭа хуҷуп (13-14 сантиметр), акапангьы мачуп. Очамчира абаӷәаза азаигәара имаҷымқәа игуаҭоуп.
Алитература
Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Адәыҳәымсаг
thumb|300px|Адәыҳәымсаг Адәыҳәы́мсаг (Verbéna officinalis) — ҵиаа
Амлагәыр
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Ε
Ε, ε — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Амԥар, Рафаель Шлатер-иԥа
Рафаель Шлатер-иԥа Амԥар (Рафаэль Шлатерович Ампар; 20, Гәдоуҭа) — аԥсуа политик.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Аԥсны ашьапылампыласҩцәа Акатегориа:Амԥараа Акатегориа:1964 шықәсазы ииз Акатегориа:Рашәарамза 20 рзы ииз
Ӡиӡариа, Адгәыр
Адгәыр Ӡиӡариа (Адгур Дзидзария; 1953, Аҟәа) — Аԥсуа сахьаҭыхҩы.
Далгеит Қарҭтәи Аҳәынҭқарратә асахьаҭыхратә Академиа. Аԥсни Урыстәылеи асахьаҭыхцәа Реидгыла далахәылоуп.
Хә-шықәса ҿҳәарас иаҭаны, хантәаҩыс далхыуп Адгәыр Ӡиӡариа.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны асахьаҭыхҩцәа Акатегориа:Ӡиӡариаа Акатегориа:1953 шықәсазы ииз
Адәыҷархал
Адәы́ҷархал (Cardamine hirsuta) — ҵиаа
Ахьарԥшқәа
дә
Ахалза
thumb|250px| Ахалза thumb|250px| Ахалза
Аҟәрышә
thumb|250px| Аҟәрышәқәа (арбаӷь & арцына)
Куба
Куба (Cuba), аофициалтә хьӡы: Куба Ареспублика (República de Cuba) — Аҩада-Америкатәи адгьылбжьахатә тәыла Карибтәи амшын аҿы.
Ахалза
Ахалза́ (Aquila chrysaetos)
Аҟәрышә
Аҟәры́шә (Anas crecca)
Ахалза
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Куба
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:Акоммунисттә тәылақәа
Аҟәрышә
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Мшаԥымза 16
Мшаԥымза́ 16 (Мшаԥымза́ жәа́ф), Апре́ль 16, Мшаԥы́ 16 — григориантәи амзар 106 тәи амш (107 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 259 мшы.
Тагилонтәи ауахәама
Тагилонтәи ауахәама (თაგილონის ეკლესია) — Аԥсны Тагилон ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Абиблиа
thumb|250px| Абиблиа
Ξ
Ξ, ξ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Адин
thumb|360px| thumb| Адинқәа
Ади́н / Арели́гиа
Арасаӡыхь (Очамчыра)
Ажәлақәа
Абарҭ ажәлақәа Арасаӡыхь рынхоит:
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Очамчыра амуниципалитет ақыҭақәа Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа Акатегориа:Очамчыра араион
Пекин 2022
thumb|right|300px|Пекин 2022
Беиџинг 2022 (2022 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 2022) — аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.
Акатегориа:Аӡынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа
Аевангелие
Аева́нгелие (εὐαγγέλιον «благая весть»; от «добро, благо» +  «весть, известие») —
Ν
Ν, ν — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Атрышәас
thumb|250px| Атрышәас
Атры́шәас (Anas penelope)
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Аԥсуа алфавит
мини|Напыла иану аԥсуа текст ацыԥҵәаха -Абрыскьыл изы алегенда аҟынтә
Аҭоурых
Иахьа 142 шықәса ҵит аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, Аԥсны жәла поет Дырмит Иасыф ԥа Гәлиа диижьҭеи. Раԥхьатәи аԥсуа алфавит, раԥхьатәи аԥсуа шәҟәы, раԥхьатәи аԥсуа газеҭ, раԥхьатәи аԥсуа театр. Абарҭ зегьы Дырмит Гәлиа ихьӡ иадҳәалоуп. Аԥсуа ҩыра ыҟанаҵы (уи иаанаго наунaгӡоуп) иҟазаауеит Дырмит Гәлиа ихьӡ. Иахьа зегьы ҳхырхәоит игәалашәара аҿаԥхьа.
Аԥсуа клавиатура
950px|мини|центр
Аҭара
thumb|200px|Аҭара Аҭара (ათარა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
5 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Смыр, Вадим Алықьса-иԥа
Вадим Алықьса-иԥа Смыр (17) — аԥсуа политик.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 2-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Смыраа Акатегориа:1960 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 17 рзы ииз
Аҵыхәеимҿаԥа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа
Ачашә
мини|альт=Агуратәи ачашә|Megruli_Chatschapuri
Баслахә
Аҳабла
6 :
Ачашә
Ачашә (ხაჭაპური) — ақырҭуатәи, аԥсуатәи, агыруатәи, амилаҭтәи ачеи ашәеи иалоу афатә.
Баслахә
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Μ
Μ, μ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Аевкалипт
thumb|300px|Аевкалипт Аевкали́пт (Eucalýptus) — ҵиаа
Урыстәылазегь Аинтеллектуалтә Амазара Аорганизация
Урыстәылазегь Аинтеллектуалтә Амазара Аорганизация (Азеиԥшрустәылатә Ирзеиԥшу Аорганизация «Урыстәылазегь Аинтеллектуалтә Амазара Аорганизация», Общероссийская общественная организация "Общество по коллективному управлению смежными правами «Всероссийская Организация Интеллектуальной Собственности», ВОИС).
Аевкалипт
Ахьарԥшқәа
е
Урыстәылазегь Аинтеллектуалтә Амазара Аорганизация
Цәагәзара амзазы 2008 шықәса акрызлоу ауаҩы еиҿыркааит «Урыстәылазегь Аинтеллектуалтә Амазара Аорганизация».
Ари аорганизация ахра злоу аусыз иамоуп аныҟәцара ашәаҳәацә афонограмқәа аԥҵаҩцәа азинқәа.
Абара
Акатегориа:Урыстәыла Акатегориа:2008 шықәсазы ицәырҵит
Аԥсардаҳан
Аԥсардаҳан (черноморская селдь) — Амшын Еиқәа иҭоуп. Аӡыцқьа иалаланы ақурҭ аҟьоит. Ахыԥхьаӡара рацәоуп. Аӡын ҽаԥхьақирҭас намоуп Лӡааи Аҟуеи рыбжьара. Изышҭроу аԥӡисқәа рҟынтә иаха идууп (45 сантиметр). иԥсылоу, ажьы хаа змоу ԥсыӡуи.
Λ
Λ, λ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Аԥсардаҳан
Алитература
Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Λ
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Аҟыз
thumb|250px| Аҟыз
Аҟы́з (Anser anser domesticus)
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсаатәқәа Акатегориа:Аҟызқәа
Κ
Κ, κ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Египеттәи абызшәа
Египеттәи абызшәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсы абызшәақәа Акатегориа:Ажәытә Мсыр
Гитлер, Адольф Алоис-иԥа
Адолф Гитлер, Адолф Алоис-иԥа Гитлер (Adolf Hitler; 20, Браунау-ам-Инн, Австро-Венгриа – 30, Берлин, Германиа) — Германиа ахада, амилаҭеилыхрауҩы, аҭыхрауҩы, ашәҟәыаҩырауҩы.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:1889 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы ииз Акатегориа:1945 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Мшаԥымза 30 рзы иԥсыз Акатегориа:Аҽшьҩцәа Акатегориа:Адиктаторцәа Акатегориа:Антикоммунистцәа
Ахәри
мини Ахәри (ოხურეი) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Аҭыԥҳа Мариа лира
мини|Аҭыԥҳа Мариа лира Аҭыԥҳа Мариа лира — Ақьырсиан Аныҳәа. Назареҭ ақалақьара аҟны инхон аиаша хаҵара змаз, хаҵеи ԥҳәыси Иоакимыи Аннеи. Хшаа дырмоуӠақәа иажуит. Гу-заҵәыкла Анцәа иҳуон хшаа дҳаҭ ҳәа; — ироуа ахшара Анцәа имаҵ аура дартараны ҿарҭеит. Анцәа иаҳаит рныҳәаԥхьыӡ: ԥха друот. Мариа лыҳьӡырҵеит.
Алитература
Акатегориа:Ақьырсиан Аныҳәақәа
Мшаԥымза 18
Мшаԥымза́ 18 (Мшаԥымза́ жәа́а), Апре́ль 18, Мшаԥы́ 18 — григориантәи амзар 108 тәи амш (109 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 257 мшы.
Консепсион
Консeпcион (Concepción) - ақалақь Чили ахь. Иаланхо.
Аԥсны Аҳәынҭқарра иалаз аибашьрақәа
Аԥсны Аҳәынҭқарра иалаз аибашьрақәа ахҩылаа. {| class="wikitable" ! width="50px" |Ашықәсқәа ! width="150px" |Ахьыӡ ! width="150px" |Алаз атәылақәа
Консепсион
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Чили ақалақьқәа
Саманба, Леонид Хыгә-иԥа
Леонид Хыгә-иԥа Саманба (26) — Аԥсны аҵарауаҩ-афилолог, афилологиатә наукақәа рдоктор.
Абиографиа
Леонид Хыгә-иԥа Саманба алексикологиеи абызшәадырреи ирызкны шәкы инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәа дравторуп. Иара Аԥсны ҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәу Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аҿы аус иуеит аҭҵаарадырратә усзуҩ еиҳабыс. Омонимиа, ус ирышьҭоуп афилологиаҿы ажәақәа машәырны еиқәшәо – даараӡа зыҭҵаара ауадаҩра аҵоу алексикологиеи аграмматикеи рыпроблемақәа иреиуоп. Иахьа уажәраанӡа аԥсуа бызшәаҿы ари ҷыдала иҭырҵаауаз амаҭәарқәа иреиуамызт. Леонид Хыгә-иԥа Саманба иусумҭа ари аԥсуаҭҵаараҿы ираԥхьатәиу ҽазышәароуп ари апроблема аус адулараҿы.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 26 рзы ииз Акатегориа:1945 шықәсазы ииз Акатегориа:Аԥсны аҵарауаа Акатегориа:Саманаа
Аԥсны Аихамҩа
Аԥсны Аихамҩа — аҳәынҭқарратә транспорттәи компаниа.
Анҵара
Аихамҩа аура  инаӡоит. Уи аихамҩатә магьыстрал Амшын Еиқәатә агаҽа иаваршәны атәыла зегьы иалсуеит Ԥсоу аангыларҭа аҟнытә Егры аангыларҭа аҟынӡа. Адлер-Аҟәа ахҵәаха 1942 шқәыс иргылеит. Аихамҩа амҩакытә ауп, ҩмҩатә ахҵәахақәа имам. 60тә шықәсқәаӡа зегьы аихамҩахҵәахақәа елеқтрофикациатә ауп.
Адәыӷбақәа
2010 ш. рашәара 27-рзы хԥа пассажырдәыӷбақәа амҩахь ауп:
Акатегориа:Аԥсны Аихамҩа
Аҭара-ерманқыҭ
thumb|200px|Аҭара-Ерманқыҭ Аҭара-ерманқыҭ (სომხური ათარა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
3 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Ашьхыц
мини|Ашьхыц Ашьхыц (Ápis melliféra)  - абнатәи амаамасақәа ацха иҟарҵо.
Акатегориа:Амаҵақәа
Индоевропатәи абызшәақәа
Индоевропатәи абызшәақәа
Џьгьарда
Џьгьарда (ჯგერდა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
7 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Ι
Ι, ι — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Жәларбжьаратәи атеатр амш
Жәларбжьаратәи атеатр амш (хәажәкырамза 27) — ари аныҳәа апрофессионалтә актиорцәа, арежиссиорцәа, адраматургцәа рымацара ракәӡам изныҳәо, уи рныҳәоуп атеатр бзиа избо зегьы, пату ззақәу - ари аҟазара ҳаракы. Атеатр амш иазкны хыԥхьаӡара рацәала еиуеиԥшым аныҳәатә усмҩаԥгатәқәеи атеатртә фестивальқәеи рымҩаԥгара азгәаҭоуп, атеатртә коллективқәа ракәзар ари аҽны аспектакль ҿыцқәа ықәдыргылоит. 1948 шықәса раахыс ИуНЕСКО ахантәаҩрала адунеи атеатрқәа официалла рҽеидыркылоит Жәларбжьаратәи атеатр аинститут ҳәа, 1961 шықәса рзы Жәларбжьаратәи атеатр аинститут IX аконгресс аҿы ишьақәыргылан атеатр амш, уи адунеи зегьы аҿы иазгәарҭоит хәажәкыра 27 рзы.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 27 Акатегориа:Атеатр
Мшаԥымза 19
Мшаԥымза́ 19 (Мшаԥымза́ зе́ижә), Апре́ль 19, Мшаԥы́ 19 — григориантәи амзар 109 тәи амш (110 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 256 мшы.
Адам
Акатегориа:Абиблиа
Акәац
мини|Акәац Акәа́ц
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Акәац
Абаӷәаза
мини|Абаӷәаза Абаӷәаза
Θ
Θ, θ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Амжәа
thumb|250px|Амжәа (Амжәара) thumb|250px|Амжәакакал thumb|250px|Амжәакакал Амжәа́ (Morus) — ҵиаа. Ашәыр. Ашәырҵла.
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Симониан, Никита Павел-иԥа
мини|Никита Павел-иԥа Симониан Никита Павел-иԥа Симониан (ииратә хьӡы Мкыртыч Погос-иԥа Симониан Մկրտիչ Պողոսի Սիմոնյան; диит 12, Армавир) — асоветтә шьапылампыласҩы, асоветтәи урыстәылатәи азыҟаҵаҩ, аԥсуа ашьапылампыл ашкол зеиԥш ыҟам ахаҭарнакцәа дреиуоуп. Никита Павел-иԥа — СССР зҽаԥсазтәыз аспорт аҟзаза (1954), Урыстәылатәи Афедерациа зҽаԥсазтәыз азаҟаҵаҩ (1968), СССР зҽаԥсазтәыз азаҟаҵаҩ (1970). Ианашьоуп аорден «Аԥсадгьыл аҿаԥхьа илшамҭақәа рзы».
Абиографиа
Никита Павел-иԥа имҩа алагоит акырынтә аиааирақәа згахьаз, Аԥсны иачемпионхахьаз аҟәатәи «Динамо» акәыԥшцәа ркоманда аҟынтәи. Анаҩс Москваҟа днарыԥхьоит аҳҭнықалақьтәи «Спартак» анапхгарааҭаразы. Иара илшоит зыҩазара ҳаракыз акоманда аиҿкаара. Иара инаԥхгарала уи ҩынтә Асовет Еидгыла иачемпионхахьан, хынтә Асовет Еидгыла акубок анаршьахьан, СССР ачемпионат аҿы ҩынтә — араӡынтә, ҩынтә — абҩатә аԥхьахәқәа ирыԥсахахьан.
Алитература
Акатегориа:Жьҭаарамза 12 рзы ииз Акатегориа:1926 шықәсазы ииз Акатегориа:Асовет спортсменцәа
Аихаҵла
thumb|250px|Аихаҵла
Аиха́ҵла (Parrotia persica)
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Абиа
thumb|250px|Абиа thumb|250px|Абиаҵла Аби́а (Cydonia) — ҵиаа. Ашәыр. Ашәырҵла.
Ахьарԥшқәа
б
Сасхори
Сасхори (სასხორი) — ақыҭа ахь Қырҭтәыла, ахь Ничбиси араион.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла ақыҭақәа
Аублаа
мини Аублаа (ахатәым ахьыӡла - tʷaχә [тәахы] ) - ма, аубыхцәа, ажәлар хәыҷы инхоз Шәача ду адгьыл аҿы, зқьы аашәы хынҩажәеи ԥшьба (1864) азы шықәса кавказтәи аибашьра аҟынӡа, ицәажәоит иахьа урысшәала, ҭырқшәала, арабшәала, адыгшәала, абазшәала, аԥсшәала. Аублаа рбызшәа иԥсит, аԥсуаа-адыгаа бызшәақәа иалан.
Акатегориа:Амилаҭқәа
Гагра
Га́гра (Га́гра, გაგრა) — Аԥсны ақалақь. Ишьҭоуп Гaгрa aҿaцә иԥшәоу aмшын aҟәaрa aҟны, Гaргaтәи aҳрaкырa aлaдaтәи aкaлҭaлa. Гaгрaтәи aрaион aҵaкырaдгьыл 772,4кв. км иҟоуп. Қaрҭ инaркны Гaгрaнӡa 534 км бжьоуп, Аҟәa инaркны Гaгрaнӡa 90 км. бжьоуп.
Агеографиа
Гагра аҳәаақәа: аҩада — ашьхақәа, амрагыларахь — Мамзышьха, ақыҭа Псахара, алада — Амшын Еиқәа, амраҭашәарахь — Жәҩакәара аӡы.
Аҩрақәа рҿы иуԥылоит еиуеиԥшым авариантқәа.
Атопонимика
1318 шықәсазы иҟаҵоу Петр Весконти ихсаалаҿы «Какара»ҳәа иарбоуп, 1494 шықәсазы Фредучи еиқәыршәаз ахсаалаҿы «Каккары»ҳәа, иара убас иуԥылоит аформақәа «Хокари», «Какур». Гагра иадҳәалоуп ҳәа ирԥхьаӡоит ахьыӡқәа: «Контози», «Баладаг», «Котош», ажәытәыӡатәи «Триглит», «Нитика».
Аҭыԥқәа
Гагра ақалақь иаҵанакуа аҳаблақәа, аҭыԥқәа:
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа
Апатырџьан
мини|Апатырџьан Апатырџьа́н, апамидо́р, атома́т, апаҭырџьа́н (Lycopersicon) — Урыстәылаҟа иаанагеит 1850 шықәсазы Европантәи. Усҟан иҟаз апатырџьан ахкыжәлақәа акы-ҩба ракәын. Уажәы идырҿиеит еиуеиԥшым апатырџьан хкыжәлақәа: рацәак идумхо, заа иҟало, идухо, иаухо, иссахо, ихьшәаны иҟало, аҟаԥшьқәа, аҩеижьқәа, ажьымжәа еиԥшу уб. иҵ. Рызегьы бзиа ирбоит аԥхарра, ираабӡом аӡысаамҭа, ирнаалоит арҵәыра дгьылқәа. Апатырџьан ларҵоит ажәлала, идырхиоит аиҭаҳатә, ииаганы еиҭарҳауеит, алаба аварсны иадырҳәалоит, ирыҵкәоит, аҵармақьа еиҵарԥхьа ақәҭәаны ирхәышәтәуеит. Апатырџьан ашәҭқәа рхала ибыбыцыркхауеит. Иҿало ашәыр аргәыцқәа азныказы ииаҵәоуп (ицәышуп),икьакьоуп, ианшәлакь итатахоит, иҟаԥшьхоит. Иҟоуп апатырџьан хкыжәлақәа 200-300 грамм зкапануа ашәыр зҿало. Апатырџьан иҿало ашәырргәыц рфоит ишаӡоу, иалырхуеит афатәқәа ирыларҵо алаҭәатәқәа (соус), аршқәа, ирҵәахуеит ирҵәны, ирылырхуеит ажьырӡы, апаста, акәаха.
Η
Η, η — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Ахә
А́хә
Иемен
Иемен (ٱلْيَمَن аль-Иаман), аофициалтә хьӡы: Иементәи Ареспублика (ٱلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْيَمَنِيَّةُ аль-Џьумҳуриа аль-Иаманииа) — Аҩада-мраҭашәаратәи Азиеи Аравиатәи адгьылбжьахабжеи рыҟны ҳәынҭқарра.
Ахә
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аекономика
Иемен
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Аисламтә республикақәа
Мшаԥымза 20
Мшаԥымза́ 20 (Мшаԥымза́ ҩажәа́), Апре́ль 20, Мшаԥы́ 20 — григориантәи амзар 110 тәи амш (111 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 255 мшы.
Амш
мини|Амш А́мш
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Уахыки-ҽнаки  Акатегориа:Аамҭа шәага-зага акқәа
Таџьықьсҭан
Таџьықьсҭан (Тоҷикистон), официалтә ахьӡ Таџьықьсҭан Ареспублика (Ҷумҳурии Тоҷикистон) — Азиа атәыла.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Мшаԥымза 21
Мшаԥымза́ 21 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ акы́), Апре́ль 21, Мшаԥы́ 21 — григориантәи амзар 111 тәи амш (112 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 254 мшы.
Чили
Чили (Chile), аофициалтә хьӡы: Чили Ареспублика (República de Chile) — Аладатәи Америка аҳәынҭқарра иауакуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Алада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ζ
Ζ, ζ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Аҟабарда
мини|Ахсаала (1810) Аҟабарда — аҭоурыхтәи адгьыл, аҳра Зыхәны иалаз, аҟабардақәа рхатәым дгьыл.
Аҳцәа
Акатегориа:Аҭоурыхтәи европатәи атәылақәа
Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа
мини|Зураб Џьапуа Зураб Џьота-иԥа Џьапуа (Зураб Джотович Джапуа; 16, Ҭхьына ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, афольклорист, акритик.
Абиографиа
Диит 1960 шықәса ԥхынгәымза 5 рзы Ҭхьына ақыҭа Очамаыра араион.
1979 шықәсазы дҭалоит Аԥснытәи аҳәынҭкарратә университет, дапгоит 1984.
1984 - 1989 шықәсқәа рзы Москватәи адунеитә литература аинститут аспирантура акурс дахысуеит. Афшлологиатә наукақәа дырдокторуп. Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа алахәыла-корреспондентуп.
Акьыԥхь - 1982 шықәса инаркы.
Ҷанба, Роман Кәатат-иԥа
Роман Кәатат-иԥа (Контантин-иԥа) Ҷанба (диит 10) — аҵарауаҩы-аетнолог, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, ауаажәларратә усзуҩ. Аус иуеит Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсураҭҵааратә институт аҿы ҭҵаарадырратә усзуҩыс. Иара иҭҵаарадырратә усумҭақәа ириеиуоуп — «Адгьылқәаарыхреи адгьылтә еизыҟазаашьақәеи Аԥсны ареволиуциа ҟалаанӡа (XIX-XX ашә.)». Роман Кәатат-иԥа Ҷанба Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара даветерануп, дыруаӡәкуп 1977 шықәса рзы СССР аполитикатә наԥхгара ахьӡала иҩыз еицырдыруа Аԥсуа шәҟәы аԥшьгаҩцәеи знапы аҵазҩызи. Аԥсны жәлар р-Форум «Аидгылара» Апрезидиум далахәын, иара убас ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. Роман Кәатат-иԥа Ҷанба дреиуан 18 рзы имҩыаԥысыз зықьҩыла ауаа злахәыз Лыхны анзара ду аиҿкааҩцәа, иахьрыдыркылаз иҭоурыхтәу Лыхнытәи Ааԥхьара Аԥсны аҳәынҭқарратә хьыԥшымра аиҭашьақәыргыларазы.
Алитература
Акатегориа:Жьҭаарамза 10 рзы ииз Акатегориа:1936 шықәсазы ииз Акатегориа:Ҷанаа
Коӷониа, Иуа Абас-иԥа
Иуа Абас-иԥа Коӷониа (Иуа Абасович Когониа; 13, Кәтол ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — 14, Кәтол) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист.
Абиографиа
Диит 1904 шықәса хәажәкырамза 13 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1928 шықәса рашәарамза 14 азы. Джуп Кәтол ақыҭан, иабацәа рыԥсыжырҭаҿ.
1919 шықәсазы И. Коӷониа, иқыҭаҿтәи аҵара даналга ашьҭахь, Аҟәа арҵаҩцәа рсеминариа дҭалоит, уаҟа иҵара анынаигӡа, 1925 шықәсазы Москватәи Аҳәынҭқарратә журналистикатә институт даанахәоит, абрака иҵара хиркәшоит иԥсҭазаара даналҵшаз ашықәсан - 1928 шықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Кәаӷәаниаа Акатегориа:1904 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз Акатегориа:1928 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Рашәарамза 14 рзы иԥсыз
Индиа
Индиа (India भारत Бҳаарат), аофициалтә хьӡы: Индиа Ареспублика (Republic of India, भारत गणराज्य Бҳаарат Ганарааџьиа) — Аҩада-азиатәи Индиатәи асубконтинентҟны ҳәынҭқарра. Ари атәыла иаланхоит аҵкыс еиҳау амиллиардк ауааԥсыра. Аполитикатә шьақәгылашьала Индиа иҟоуп аидгыла-федеративтә иуахәаматәым социалисттә демократиатә ҳәынҭқарра.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә республикақәа Акатегориа:Асоциалисттә тәылақәа
Гәыԥ
thumb|200px|Гәыԥ Гәыԥ (გუფი) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
7 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Акалырқәыц
thumb|250px|Акалырқәыц
Акалы́рқәыц, Акьы́рқәыц (Paliurus spina-christi) — ҵиаа.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Ο
Ο, ο — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Ω
Ω, ω — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Сеул
Сеул (서울특별시) — Аладатәи Кореиа аҳҭнықалақь.
Акатегориа:Аладатәи Кореиа ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Ауриа бызшәа
Ауриа(тә) бызшәа (עִבְרִית иврит) — семиттә бызшәа, Израиль аҳәынҭкарратә бызшәа ауп. Анкьаӡатәи иврит традициатә иудаизм абызшәоуп, аҿатә иврит ХХ шәыш-ан ииԥицаз ауп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Асемит бызшәақәа
Ψ
Ψ, ψ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Монако
Аҵанакы –.
Акамфараҵла
thumb|250px|Акамфараҵла thumb|250px|Акамфараҵла
Монако
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Акамфараҵла
Ака́мфараҵла // Адаамы́р (Cinnamomum camphora) — ҵиаа.
Монако
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа
Ӷәада
thumb|200px|Ӷәада Ӷәада (ღვადა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Акамфараҵла
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Ӷәада
Ажәлақәа
Абарҭ ажәлақәа Ӷәада рынхоит:
Аҳабла
5 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Мшаԥымза 22
Мшаԥымза́ 22 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ ҩба́), Апре́ль 22, Мшаԥы́ 22 — григориантәи амзар 112 тәи амш (113 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 253 мшы.
Кабо-Верде
Кабо-Верде (Cabo Verde), аофициалтә хьӡы: Кабо-Верде Ареспублика (República de Cabo Verde) — Африкатәи адгьылбжьахатә ҳәынҭқарра. Архипелаг Атлантикатә аокеан агәҭантәи ахәҭа аҟны, ари 10 авулкан иахҟьо адгьылбжьахақәа ахь еилоуп.
Административтә шара
Кабо-Верде 22 амуниципалитетқәа (Concelhos) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Џуба
Џуба (Juba, جوبا‎) — Аладатәи Судан аҳҭнықалақь. Нил ашкәакәа аӡиас ақалақь аҿы ииасуеит.
Акатегориа:Аладатәи Судан ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акампыр
thumb|250px|Акампыр Акампы́р (Staphylea colchica) — аҵиаа.
Кәачара
thumb|200px|Кәачира Кәачара || Кәач-ира (კოჩარა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Акампыр
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Кәачара
Аҳабла
5 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Демерџь-иԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа
Оҭар Демерџь-иԥа (Демерджипа Отар Саатбеевич;, Оҭҳара ақыҭа, Гәдоуҭа араион — 15) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Абиографиа
диит 1910 шықәсазы Оҭҳара ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1939 шықәса маи 19 рзы, машәырла /дзықәтәаз амашьына бӷалоит/.
Оҭҳаратәи аиҵбыратәи ашкол аҿы аҵара иҵон 1918 шықәсанӡа, нас — Ԥсырӡхатәи ԥшьы-классктәи ашкол аҟны. 1924 шықәсазы дҭалоит Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ. Уи даналга, 1929-1931 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникм аҿы.
Акьыԥхь аҿы дцәырцит 1925 шықәсазы.
Ажәеинраалақәеи астатиақәеи. Аҟәа, 1958 шықәса.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Демерџьаа Акатегориа:1910 шықәсазы ииз Акатегориа:1939 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы иԥсыз
Χ
Χ, χ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Аорган
Акатегориа:Амузыкатә рҳәагақәа
Алжир (ақалақь)
Алжир (الجزائر‎ аль-Џьазааир, Alger) – Алжир аҳҭнықалақь.
Акатегориа:Алжир ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акамфеҭҵла
thumb|250px|Акамфеҭҵла thumb|250px|Ашәыр Акамфе́ҭҵла (Hovenia dulcis) — ҵиаа.
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Кындыӷ
thumb|200px|Кындыӷ Кындыӷ (კინდღი) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
3 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Мшаԥымза 23
Мшаԥымза́ 23 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ хԥа́), Апре́ль 23, Мшаԥы́ 23 — григориантәи амзар 113 тәи амш (114 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 252 мшы.
Φ
Φ, φ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Ҷлоу
Ҷлоу (Чло́у, ჭლოუ) — Аԥсны иҟоу ақыҭа. Очамчыра араион ақыҭа. Абжьуаа.
Ажәлақәа
Ҷлоу ажәлақәа: Адлеиба, Аӡынба, Акаба, Алҭеиба, Амкәаџь, Ахтеиба, Аҳәба, Ачба, Ашьхаруа, Багдаҭба, Банаа, Бобохьиа, Бранӡиа, Бырдыӷәба, Быҭәба, Воуба, Дармыуа, Ӡинӡибаӡиа, Инаԥшьба, Кьаҿ, Қьышьмариа, Кәарҷиа, Кәыцба, Кәырт-оӷлы, Қарды-оӷлы, Қәҭарба, Қапба, Қаҩба, Қаҵәба, Қәычбериа, Лагәуа, Лагәлыаа, Ураҭаӡе, Ԥаралиа, Ԥарылуа, Ԥсалҭыр, Роган-оӷлы, Сангәлиа, Такәышьынаа, Турнанба, Ҭариф-оӷлы, Хаҳәба, Хубуҭиа, Хәахәа, Хәыхәуа, Ҳасан-оӷлы, Ҳаџьы-оӷлы, Чаблах, Чеиба, Ҷалоқәуа, Ҷан-оӷлы, Ҵабриа, Ҵкәалиа, Ҵәыџьба, Ҵәыӡба, Шьелиа, Шьограӡе, Шьыналиа, Шьынқауа, Шьынқәба, Џьопуа (Џьонуа), Џьынџьал, Џьынџьиа.
Атунгҵла
thumb|250px|Атунгҵла thumb|250px|Ашәыр
Ату́нгҵла (Vernicia fordii) — аҵиаа.
Ноӷаидели, Зураб Темур-иԥа
Зураб Темур-иԥа Ногаидели (ზურაბ თემურის ძე ნოღაიდელი; 21, Қобулеҭ, Қырҭтәылатәи ССР) — ақырҭуа аполитикатә усзуҩы.
Абиографиа
1988 шықәсaзы Москвaтәи Ломоносов ихьӡ зху aҳәынҭқaррaтә университет физикa aфaкультет дaлгеит.
1988-1998 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa Вaхушти ихьӡ зху aгеоргaфиa aинститут aлaборaнт еиҳaбыс дыҟaн.
1982-1992 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa Бaҭымтәи Нико Берӡенишвили ихьӡ зху aҭҵaaрaдыррaтә институт aҭҵaaрaдыррaтә усзуҩ еиҵбыс, aлaборaториa нaпхгaҩыс aус иуaн.
1992-1995 шықәсқәa рaaн Қырҭәьылa aпaрлaмент aлaхәылaс, Қырҭтәылa aпaрлaмент aԥсaбaрaхьчaреи aԥсaбaрaтә ресурсқәи рхеилaк дaхaгылaн.
1995-1999 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aпaрлaмент aлaхәылaс дыҟaн.
1996-1997 шықәсқәa рaaн Аҷaрa aтономтә республикa иреиҳaӡоу aхеилaк aaлхәылa. 1999 шықәсa aбҵaрa инaркны 2000 шықәсa лaҵaрaмзaнӡa Қырҭәтылa aпaрлaмент aлaхәылa aшәaхтәқәеи aхaшәaлaхәқәеи рхеилaк aхaнтәaҩы.
2003 шықәсa мшaҩымзa инaркны aбҵaрaнӡa aсолидaртә ҭaкԥхықәрa змоу еилaзaaрa "Дaмениa, Вaршaломиӡе, Ноӷaидели, Қaвҭaрaӡе" aпaртренс дыҟaн.
2003 шықәсa aбзaрa инaркны 2005 шықәсa жәaбрaн aҟынӡa Қырҭтәылa aфинaнстә министрс дыҟaн. 2005 шықәсa жәaбрaн инaркны 2007 шықәсa aбҵaрaнӡa Қырҭәтылa - Аԥызa-министрс.
Хәарцкиа, Игор Иван-иԥа
Игор Иван-иԥа Хәарцкиа (Игорь Иванович Хварцкия; 15, Жәандрыԥшь аҟыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист.
Ноӷаидели, Зураб Темур-иԥа
Абиографиа
Идыруеит aнгылз бызшәеи aурыс бызшәеи.
Хәарцкиа, Игор Иван-иԥа
Абиографиа
Хәарцкиа Игор Иван-иԥа - Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иалоу, ажурналистцәа Реидгыла Аконфедерациа алахәыла, Аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рассоциациа алахәыла, Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы аус иуан Аԥсуа радиои агазеҭ “Аԥсны Ҟаԥшьи” рҿы корреспондентс, ашәҟәҭыжьырҭа “Алашара” редакторс дыҟан, агазеҭ «Республика Абхазия» аҿы аус иуан. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәеи апрозатә ԥҵамҭақәеи реизгақәа ԥсышәалеи урысшәалеи. 2009ш. рзы Аԥсуа шәыҟәҭыжьырҭаҿы иҭыҵит иажәабжьқәеи иессеқәеи реизга “Гора мудрецов”. Игор Иван-иԥа Хәарцкиа авторс дрымоуп акыр усумҭақәа адинҭҵааратәи аҭҵаарадырратәи хәыцшьақәа зныԥшуа аԥсуа жәлар рҳәамҭақәа рыспицифика иазкны, иара убас аусумҭақәа Урыстәыла аҭыԥ ԥшьақәеи аҭыԥ ԥшӡарақәеи ирызкны. Аԥсни уи анҭыҵи еицырдыруа иреиуоуп Л. Регельсони иареи иаԥырҵаз ашәҟәы “Земля Адама”. Иара убас, И.И. Хварцкиа акыр ҩымҭақәа аурыс классика аҟынтә аԥсуа бызшәахь еиҭагоу ажәеинраалақәа авторс дрымоуп.
Ноӷаидели, Зураб Темур-иԥа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1964 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 22 рзы ииз
Хәарцкиа, Игор Иван-иԥа
Абиблиографиа
Акьыԥхь аҟны - 1980 шықәса инаркы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:1955 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз Акатегориа:Хәарцкиаа Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд
Аҭоурыхтә фактқәа
Ари аидеиа адгылара аиуит 1946 шықәсазы, ассамблеиа хада аилатәараҿы – аӡбамҭагьы рыдыркылеит Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара аҟәшак аҳасаб ала Ахәыҷтәы фонд аԥҵаразы. Афонд аҳасабтәқәа иреиуан, ахҵәацәа аамҭалатәи рлагерқәа рҿы инхоз, мамзаргьы аибашьра ашьҭахь еилаԥыххааз ақалақьқәа рҿы инхоз ахәыҷқәа зегьы ацхыраара рыҭара. Арбагақәа рыла урҭ ахәыҷқәа рхыԥхьаӡара ҩажәа миллионҩык рҟынӡа инаӡон. Афонд анаԥҵахаҵәҟьа, иара анагӡаратә директорс дҟаҵан Морис Пеита. Афонд аусура раԥхьатәи хышықәса ирылагӡаны агәыҳалалратә ус ду мҩаԥнагеит. Иныхын 112 миллион доллар. Жәаҩа тәыла рҟны хә-миллионҩык ахәыҷқәеи анацәеи амаҭәа рызшан, аа-миллионҩык ахәыҷқәа арԥҳа чымазара аҟынтәи алаҵақәа рзыҟаҵан, иара убас еиҭашьақәдыргылон ахшлыҵ ааглыхра.
Европа аекономика анышьақәгыла, Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ассамблеиа хада аплан инақәыршәаны, 1953 шықәсазы аӡбамҭа рыдыркылеит Ахәыҷтәы фонд аусура аамҭа иацырҵарц ԥымкрада, убри аан иара анапынҵақәагьы дырҭбаарц. Афонд амчхара дәықәҵан зыҿҳәара дуу апрограммақәа рахь, гәҭакыс ирыман аҿиара иаҿу атәылақәа рхәыҷқәа ргәабзиарахьчареи рыфатә аалыҵи реиӷьтәреи. Абарҭ аиҭакрақәа ҳасаб рзуны, афонд рыдыркыло иалагеит Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара еснагьтәи аусбарҭа акәны.
150 миллион доллар афонд аҟынтәи ирықәхарџьын ҩынҩажәижәабатәи ашықәсқәа рзы арыԥҳа чымазареи, ашыӡи уҳәа усҟантәи аамҭазы аларҵәара змаз ачымазарақәа рыхәышәтәра. Агәыҳалалратә усура еиԥш, имҩаԥыргон аҵарадырратә усурагьы, афонд ирыланарҵәон асанитартә ԥҟарақәа, иреилнаркаауан акрыфара хадара шалоу.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара афатәи, ақыҭанхамҩатә еиҿкаареи, агәабзиарахьчара адунеизегьтәи аиҿкаареи аус рыцуа, Ахәыҷтәы фонд ацхыраара ҟанаҵон ахш аалыҵқәа ахьыҟамыз араионқәа рзы апротеин рацәаны излаз афатә аус адулара аҟны.
Аамҭақәак рышьҭахь, Ахәыҷтәы фонд асоциалтә цхыраара рзыҟанаҵон ахәыҷбаҳчақәа, аҿар рзы аклубқәа раартра аҟны, иаԥырҵон аконсультациақәа аҭаацәа зегьы рзы. 1961 шықәсазы, ашықәс аихшьаалақәа рҟны анагӡаратә хеилак алаҳәара ҟанаҵеит Ахәыҷтәы фонд аполитика аиҭакрақәа шалагалахо. Иназыцҵоу функциақәак раҳасаб ала афонд аҳәамҭа ҟанаҵеит хазы игоу тәылақәак ацхыраара рыҭаразы. Ихацыркын арҵаҩцәа разыҟаҵара финансла аиқәыршәара.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд аҵакы ахәшьара аҭауа, 1965 шықәса рзы иара ианаршьоит Нобель ипремиа, жәларбжьаратәи аҩаӡараҟны аиашьара ашьақәырӷәӷәаразы. Апремиа анашьара ашьҭахь дук мырҵыкәа иԥсҭазаара далҵуеит Морис Пеит, убри инамаданы апремиа идикылеит анагӡаратә директор ҿыц Генри Лабуисс. Ари аҳамҭа афонд аусра ахәшьара хада азҭаз акакәны иҟалеит. ИУНИСЕФ, аԥҵан аамҭала аҭагылазаашьа ҷыдақәа риааиразы, Европа аибашьра ашьҭахь хылаԥшрада, напыда инхаз ахәыҷқәа ацхыраара рыҭаразы. Анагӡаратә директор Нобель ипремиа иацыз аԥарақәа рыла еиҿикааит Морис Пеит иаҳаҭыр азы апремиатә фонд. Есышықәса ари апремиа ацхыраара ҟанаҵоит ахәыҷра ахьчара зхы азызкыз ауаа разыҟаҵара аиӷьтәразы. 1975 шықәсазы Ахәыҷтәы фонд есышықәсатәи абиуџьет раԥхьаӡа акәны 100 миллион доллар еиҳахеит.
«Аҭынчра абџьар» хархәара азуа
ИУНИСЕФ анагӡаратә директор Анри Лабуисс апремиа анашьара ашьҭахь аиҿкаара ахьӡала иқәгылараан иазгәеиҭеит ахәыҷқәа зегьы аҵарадыррала реиқәыршәара шхымԥадатәу. Ҵарадырралеи информациалеи еиқәшәоу ахаҭарақәа рышьақәыргылара адунеи иқәынхо ауаа зегьы анырра рнаҭоит, агәреибагара рыбжьалоит.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд агәабзиарахьчара, аҵарадырра аларҵәара, ахәыҷқәа рзинқәа рыхьчара асубсидиақәа рзоузыжьуа, жәларбжьаратәи институтк аҳасабала иалшеит ахәыҷқәа рыцхыраареи амилаҭтә ҿиареи аимадара рыбжьаҵара. Иароуп иаазырԥшыз ахәыҷқәа рроль аԥхьаҟа аекономикатә, асоциалтә еиҭакрақәа рымҩаԥгараҟны.
Ахәыҷқәа рзинқәа рыхьчаразы иқәгылоу ИУНИСЕФ аҳасабтәқәа иреиуоуп – ахәыҷқәа ргәабзиара ахьчара аҿиара, ауаатәыҩса рпрогресс иузаҟәымҭхо, азеиԥш ҿиара ихымԥадатәу дҵаны ишыҟоу, жәларбжьаратәи аилазаара еилыркаартә аҟаҵара.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд аусура аструктуреи апринципқәеи
ИУНИСЕФ иалнакаауа аҳасабтәқәа рахь иаҵанакуеит, ус иагьаанхоит – ахәыҷқәа ианхәыҷӡоу инаркны рыҿиара ацхраара, иҷыдоу ахәыҷқәа рхылаԥшра, ачымазарақәа раԥырҟәҟәаара, иара убас, ахәыҷқәа рзинқәа рыхьчара. Ахәыҷтәы фонд ихадоу ароль ааннакылоит авакцинатә шәарҭадара аԥҵараҟны, убри аан ахәыҷтәы вакцинақәа рҭахрақәа 40% процент рҟынӡа ахахьы иагоит. ИУНИСЕФ, иара убас, авакцинациеи аиммунизациеи рыпроблемақәа рзы зымҽхак ҭбаау алианс аԥҵаҩцәа иреиуоуп. Иара убас, афонд ООН агәыҳалалратә цхыраара азназго ирхадоуп.
2011 шықәса, ииун мзазы ООН Ахәыҷтәы фонд Мрагыларатәи Агәҭатәи Европа атәылақәеи Абжьаратәи Азиеи реиҳабырақәа рахь ааԥхьара ҟанаҵеит, «Хышықәса рхыҵаанӡа ахәыҷқәа аинтернат ахь рнагара аанкылара» захьӡыз акомпаниа рҽаладырхәырц. Аҳәынҭқарратә интернатқәа рҟны ахәыҷӡақәа рыҟазаара урҭ рҿиараҟны анырра бааԥс ҟанаҵоит ҳәа аспециалистцәа излазгәарҭаз ала. Аԥышәара иаанарԥшит, хымз асеиԥш аусҳәарҭаҿы ахәыҷы иҟазаара иалагӡаны, иара иеизҳараҟны мызкы даҵахоит, аҭаацәараҿы изызҳауа иаасҭа.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд имҩаԥнагоит иполитикатәым, ганкы мацара иадымгыло аусура. Убри аҟнытә аԥыжәара рнаҭоит ахәыҷқәа, ииашаҵәҟьаны зегь раасҭа ацхыраара зҭаху. ООН апартниорцәеи агәыҳалалратә еиҿкаарақәеи аус рыцура акәзар, иаарласны хықәкылатәи ацхыраара аҟаҵара алнаршоит.
Дарбанзаалак ахәыҷы изин ахьчара – ИУНИСЕФ ахықәкы хада ауп
ИУНИСЕФ аусура азырхоуп, иарбан регионзаалак рыструктурақәа зегьы зҿлымҳара рырҭаларц еиҳа ихьысҳау ахәыҷқәа.
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Ахәыҷтәы фонд аусура апринципқәа инарықәыршәаны ишьақәнаргылеит 10 хықәкык, ахәыҷқәа рыпроблемақәа рыӡбара знапы алаку аинститутқәа рырӷәӷәара хырхарҭас измоу. Урҭ рахь иаҵанакуеит: •	ахәыҷы игәабзиара ахьчаразы азин; •	аҭаацәараҿы ихылаԥшразы ахәыҷы изин; •	азинӡбарҭахь ԥынгылада анеиразы ахәыҷы изин; •	иқәра анмаҷу инаркны аҵара аиуразы ахәыҷы изин; •	зхаҭабзиара ҳараку аинклиузивтә ҵарадырра аиуразы ахәыҷы изин; •	ВИЧ-инфекциа ада аиразы ахәыҷы изин; •	ҳәаада аҭагылазаашьа маншәалазы ахәыҷы изин; •	асоциалтә хьчаразы ахәыҷы изин; •	асоциалтә хьчара апрограммақәа рзы ахәыҷы изин; •	арыцҳара иацәыхьчара азы ахәыҷы изин; •	иԥсҭазаара аҩбатәи ажәашықәсахь аиасра, аҩбатәи ашанс аиуразы ахәыҷы изин.
Урыстәыла аҵакыраҿы ИУНИСЕФ аусура
Урыстәыла ИУНИСЕФ ахаҭарнакра аусура иалагеит 1997 шықәса, март мзазы. Аусеицура знапы алакыз Урыстәыла Агәабзиарахьчареи асоциалтә ҿиареи рминистрра акәын. Партниорцәа хаданы иҟан Аҵареи аҵарадырреи, Адәныҟатәи аусқәеи, Аҩныҵҟатәи аусқәеи, Аиустициеи рминистррақәа, иара убас аҳәынҭқарратә мчрақәа ррегионалтә усбарҭақәа.
ИУНИСЕФ иара ианаамҭаз Урыстәыла асоциалтә программақәа жәпакы мҩаԥнагон. Иаагозар, аԥшьгамҭа «Ҷыдала ахьчара зҭаху ахәыҷқәа» азкын зҭагылазаашьа уадаҩу ахәыҷқәа, еиуеиԥшым амзызқәа ирыхҟьаны зҭаацәа зыԥхаз, аинтернатқәа, мамзаргьы амҩаду ианхалаз ахәыҷқәа ацхыраара рыҭара. Даҽа программак, афонд аус зыднаулаз — «Аҿар ргәабзиареи рыҿиареи» азкын «аҿар рахь аиҩызаратә еилазаара», аҿартә информациатә центрқәа, асоциал-ԥсихологиатә цхыраара амодель аус адулара, ақәыԥшцәа раԥшьгамҭақәа рыдгылара. Еиҿыркаауан, иара убас, егьырҭ зымҽхак ҭбааз апроектқәа.
Урыстәыла Ахәыҷтәы фонд хшыҩзышьҭра арҭон, убасгьы, ахәыҷы изинқәа рзы аконвенциа, ахәыҷқәа ирызкыз Адунеизегьтәи аиҿкаарақәа рыҿиара. Иазгәаҭатәуп, иара убас, Нхыҵ Кавказ аибашьра иахҟьаны ааха зауз ахәыҷқәа ацхыраара рыҭара иазкыз ИУНИСЕФ хазы игоу апрограмма.
2005 шықәсазы Ахәыҷтәы фонд Урыстәыла еиҿнакааз апроектқәа рыхә 2,5 млн. доллар инаӡоит. Афонд ахылаԥшрала Урыстәыла имҩаԥысуан акультуреи аҟазареи русхк аҿы жәларбжьаратәи ауснагӡатәқәа. Есышықәса Ахәыҷтәы фонд Урыстәыла имҩаԥнагоз аусурақәа рзы аҳасабырба азнархион, урҭ апрессаҿ иркьыԥхьуан, астол гьежьқәа рҿы ирылацәажәон. Аҽалархәразы иаарыԥхьон амчрақәеи ауаажәларреи рхаҭарнакцәа. Аха, 2009 шықәса сентиабр 4 рзы Урыстәыла ахада иҟаиҵаз аӡбамҭала ИУНИСЕФ ахаҭарнакреи афондқәеи Урыстәылатәи Афедерациаҟны иаанкылан.
ИУНИСЕФ Европеи Агәҭатәи Азиеи рҟны апандемиа инамаданы аҭактә уснагӡатәқәа аднакылоит
ИУНИСЕФ алшарақәа зегь еизнакит Европеи Агәҭатәи Азиеи KOVID-19 аламырҵәаразы, ихьысҳау ахәыҷқәа апандемиа рацәыхьчаразы. Русураҿы рхы иадырхәон ахәыҷқәа ргәабзиара, рҵарадырра ахьчаразы уаанӡа ирымаз аԥшьгарақәеи идырҳаз адыррақәеи.
Ахәыҷтәы фонд аус рыцнауан ООН асистема иаҵанакуа аиҳабырақәеи аусбарҭақәеи, иара убас еиҳабыратәым аиҿкаарақәа, апандемиа иадҳәалоу аҭактә уснагӡатәқәа рыдкылара хықәкыс иҟаҵаны. Афонд рыцхраауан аиҳабырақәа, зыда ԥсыхәа ыҟам ахыхьчаратә хархәагақәа раахәараҟны, адизинфекциатә хархәагақәа, амедицинатә мыругақәа уҳәа уб. иҵ. Адунеитә џьырмыкьаҿы иҟоу аԥкрақәа ирызхьамԥшкәа, ИУНИСЕФ Европеи Агәҭатәи Азиеи ртәылақәа реиҳарак рахь идәықәырҵеит ацхыраара.
Аҵара аминистррақәа аус рыцуа, афонд еиҿнакааит аҵара апрограмма, иара убас ацифратә платформақәа, адистанциатә ҵара аларгалеит жәаф тәыла рҿы. COVID-19 инамаданы ашәарҭадараз, ахьчараз, ахәыҷқәа позитивтәла рааӡаразы, адырра рыҭан шәнызқьҩыла ахәыҷқәа, аҭаацәа, бызшәарацәала иҟаҵаз аматериалқәа, авидео, асоциалтә ҳақәа, иара убас аинновациатә, аинтерактивтә платформақәа рыбзоурала.
Ачымазара ҿкы анырра бааԥс ҟанаҵеит миллионҩыла ахәыҷқәеи аҭаацәеи рыԥсҭазаараҟны. Убарҭ зегьы ҳасаб рзуны ИУНИСЕФ ацхыраара рнаҭоит арегион зегь аҟны инхо ахәыҷқәа.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Акатегориа:Ниу-Иорк Акатегориа:1946 шықәсазы ицәырҵит
Гәдоуҭа
Гəдо́уҭа (Гудаута, გუდაუთა) — Аԥсны иҟоу ақалақь. Қaлaқьны ишьaқәгылеит 1926 шықәсaзы. Амшынеиқәа aдәқәa рҟны ишьҭоуп, aӡиaс Гәдоу aҟны. Қaрҭ инaркны Гәдоуҭa aҟнынӡa 487 км. бжьоуп, Аҟәaнӡa 43 км. бжьоуп. Арaион aҵaкырaдгьыл 1640 кв. км. ыҟоуп.
Υ
Υ, υ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Гәдоуҭа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа-фырхаҵа
Τ
Τ, τ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Аерманы бызшәа
Аерманы бызшәа, Аирманы бызшәа (Հայերեն լեզու)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Аерманы бызшәа
Англыз бызшәа
мини|300px|Англыз бызшәа Англы́з бызшәа́ (English language)
Англыз бызшәа амш — мшаԥымза 24.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Красноиарск
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Кәтол
thumb|200px|Кәтол Кәто́л (კუტოლი) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа. Абжьуаа
Аҳабла
6 :
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Албан бызшәа
Албан бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
The Doors
мини|The Doors The Doors, официалтә хьӡы: Doors — Америкатәи ыҟан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Америкатәи амузыкатә гәыԥқәа
Франциа амонархцәа
Акатегориа:Аҳәынҭқарцәа рсиақәа
Ахәырма
thumb|250px|Ахәырмаҵла (Diospyros kaki) thumb|250px|Ахәырма (Diospyros kaki) thumb|250px|Ахәырма (Diospyros lotus)
Ахәы́рма (Diōspyros) — аҵиаа. Ашәыр. Ашәырҵла.
Маркәыла
Маркәыла (Мерку́ла, მერკულა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Ахәырма
Азгəаҭақəа
хә
Маркәыла
Аҳабла
5 :
Луанда
Луанда (Luanda), ахалагаратә хьӡы: Сан-Паулу-ди-Луанда (São Paulo da Assumpção de Loanda, 1975 ш. рҟынӡа) – Ангола аҳҭнықалақь.
Маркәыла
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Луанда
Акатегориа:Ангола ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Мшаԥымза 24
Мшаԥымза́ 24 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ ԥшьба́), Апре́ль 24, Мшаԥы́ 24 — григориантәи амзар 114 тәи амш (115 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 251 мшы.
Ρ
Ρ, ρ — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Адлеиԥҳа, Еҭери Сардиан-иԥҳа
Еҭери Сардиан-иԥҳа Адлеи-ԥҳа — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Σ
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Адлеиԥҳа, Еҭери Сардиан-иԥҳа
Абиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-70-тәи ацықәсқәа инадиркны. Дышқәԥшыз лыԥсҭазаара далҵит.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Адлеиаа
Алаҟә
thumb|250px|Алаҟә А́лаҟә (Datura stramonium) — ҵиаа.
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аҵиаақәа
Конотоп
thumb|right|250px|Конотоп Конотоп – Украина ақалақь. Иаланхо 87 099-ҩык (2018 ш.)
Акатегориа:Украина ақалақьқәа
Афон Ҿыц
Афо́н Ҿыц, Ԥсы́рӡха (ახალი ათონი, Новый Афон, Νέος Άθως) — Аԥсны иҟоу ақалақь. Афон ҿыц қaлaқьны ишьaқәгылт 1987 шықәсaзы. Ақaлaқь шьҭоуп aмшынеиқәa aҟәaреи, уи иaзaaигәоу aшьхaқәa aлaдaтәи aкaлҭa aҟны. Анхaҩцәa 4,3 нызқь уaa ыҟоуп (1989 ш.), Аҟәа aҟнынӡa 18 км. бжьоуп, Қaрҭынӡa 423 км бжьоуп.
Иаланхо
Иаланхо.
Амилаҭтә еилазаара
Аԥсуаа, ашәамахьцәа, аурысқәа уҳәа убас егьырҭгьы.
Абара
Акатегориа:Аԥсны ақалақьқәа Акатегориа:Гәдоуҭа араион
Гагарин, Иури Алеқсеи-иԥа
thumb|Иури Гагарин|200px Иури Алеқсеи-иԥа Гагарин (Юрий Алексеевич Гагарин; 9, Клушыно, Гжаҭск араион, Амраҭашәаратә област — 27, Кьыржач, Владимир аобласт) — ССРрЕ аԥырҩа, актәи космонавт 12 мшаԥы 1961-аан актәи акосмосахь аԥырра иҟаиҵон, Советтә Аидгыла Афырхаҵа доуп.
Абиографиа
Иури Алеқсеи-иԥа 9 хәажәкыра 1935 Клушыно ақыҭаҿы Гжаҭск араионахь Амраҭашәаратә областахь (уажәы Гагарин араионахь Смоленск аобластахь) диит. Урысуп. Иара иаб — Алеқсеи Иван-иԥа Гагарин — ауасҭа иҟан; иан — Анна Ҭимофеи-иԥҳа Матвеиева — ахшфермаҿы аус лыуон.
24 лаҵара 1945-аан иҭаацәа Клушыно Гжаҭскаҟы еицҭыцит.
Акатегориа:Акосмонавтцәа Акатегориа:Асовет персонацәа Акатегориа:Асовет Еидгыла Афырхацәа Акатегориа:Аурысцәа Акатегориа:1934 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 9 рзы ииз Акатегориа:1968 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Хәажәкырамза 27 рзы иԥсыз
Атама
thumb|250px|Атамаҵла thumb|250px|Атама
Атама́ (Prúnus pérsica) — аҵиаа. Ашәыр. Ашәырҵла.
Ахьарԥшқәа
т
Атарлан
thumb|250px| Атарлан Атарла́н (Gambusia)
Азгəаҭақəа
Акатегориа:Аԥсыӡқәа
Трамп, Дональд Џьон
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа Акатегориа:Абизнесменцәа Акатегориа:Америкатәи ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Трампаа Акатегориа:1946 шықәсазы ииз Акатегориа:Рашәарамза 14 рзы ииз
Π
Π, π — бырзентәи аҩыратә нбан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:бырзентәи аҩыратә нбанқәа
Мшаԥымза 25
Мшаԥымза́ 25 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ хәба́), Апре́ль 25, Мшаԥы́ 25 — григориантәи амзар 115 тәи амш (116 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 250 мшы.
Уатаԥ
Уатаԥ (Отап, ოტაფი) — ақыҭа Аԥсны аҿы ауп. Аԥсны аҳәынҭқарра, Очамчыра араион / Қырҭәыла, Очамчыра амуниципалитет ақыҭа.
Ажәлақәа
Абарҭ ажәлақәа Уатаԥ рынхоит:
Аҳабла
7 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа
Сандро Ламшьаҵә-иԥа Сангәлиа (Сандро Ламщацович Сангулиа; 22, Џьгьарда ақыҭа — 8) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, ажурналист.
Абиографиа
Диит 1911 шықәса жәабранмза 22 рзы Џьгьарда ақыҭа. Иԥсҭазаара далҵиҭ 1976 шықәса ԥхынҷкәынмза 8 рзы.
Аҳәаса
thumb|250px|Аҳәаса thumb|250px|Аҳәасаҵла & Аҳәаса thumb|250px|Аҳәасаҵла
Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа
Абиографиа
Аҵара иҵон иқыҭаҿы; 1930 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи апедагогтә техникум.
Река
thumb|200px|Река Река (რეკა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳәаса
Аҳәаса́ (Prúnus cerasiféra) — аҵиаа. Ашәыр. Ашәырҵла.
Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа
Абиографиа
Далахәын аҩбатәи адунеиә еибашьра.
Акьыԥхь аеҽы дцәырҵит 1932 шықәсазы иара абри ашықәсан иҭыҵыз аколлуктивтә еизга «Ахәеинраалақәа» ҳеа хыс измаз аҽы.
Ахаҵа илаӷырӡ. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқеа, агәалашәарақеа. Аҟәа, 1977 шықәса.
Аҳәаса
Ахьарԥшқәа
ҳә
Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Сангәлиаа Акатегориа:1911 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз Акатегориа:1976 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз
Река
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Очамчыра
Очамчыра (Очамчира, ოჩამჩირე) — Аԥсны иҟоу ақалақь.
Очамчыра араион ақыҭақәа (ажәытә ҳәаақәа)
Мықә
thumb|200px|Мықә Мықә (მოქვი) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Мықә ақыҭа ахадара
Асландзиа Мераб Шамил-ипа
Аҳабла
5 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Гургениӡе, Владимер Иракли-иԥа
Влaдимер Иракли-иԥа (Ладо) Гургениӡе (ვლადიმერ ირაკლის ძე [ლადო] გურგენიძე; ԥхынҷкәынмза 17, 1970, Қарҭ) — ақырҭуа аполитикатә усзуҩы.
Абиографиа
2006 шықәсa лaҵaрaмзaзы Лaдо Гургениӡе "Қырҭтәылa aбaнк" aхылaԥшрaтә совет, релaзaaрa aхaнтәaҩыс дaлырхит. Ахылaԥшрaтә СОВЕТ aхь aлхрaнӡa 2004 шықәсa жьҭaaрa инaркны Лaдо Гургениӡе "Қырҭтәылa aбaнк" aдиреқтор хaдaс дыҟaн. Иaрa убaс, Лaдо Гургениӡе "Гaлт енд Ҭaггaрт сиқиуриҭи" "Гaлт енд Ҭaггaрт кaпитaли" aхылaԥшрaтә aхеилaкқәa дырхaнтәaҩуп, Қырҭтәылa aфондтә биржa aхылaԥшрaтә aхеилaк дaлaхәуп.
"Қырҭтәылa aбaнк" aдиректор хaдaс дҟaлaaнӡa, Лaдо Гургениӡе "Путнaм Ловелл" aҿы aныҟәгaрaтә диреқторс, Европa aрегионaлтә менеџьерс дыҟaн. Уaaнӡa Лaдо Гургениӡе "ЕиБиЕн Амро" aҿы еиуеиԥшым aҭыԥқәa aaникылон, урҭ рыбжьaрa aныҟәгaрaтә диреқтори, aтехнологиaқәa рсеқтор aкорпорaтивтә финaнсқәa рдиреқторс (2001-2003), Европaтәи aбaзaр aҿы aрхиaрaқәеи aидкылaрaқәеи рнaпхгaҩыс (1998-2001).