cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гәдаатәи Барбара ацқьа луахәама
Гудаватәи ауахәама адҩылақәа
Ишаԥу ала, ақырҭуа епиграфикатә баҟақәа рҿы, ауахәамақәа рфасадқәа рҿы, идуӡӡоу ауахәаматәи иуахәаматәыми ахаҿқәа ргәаларшәаратәи, ауахәама зыргылаз аҟазаҩцәа, мамзаргьы, аԥара алазҵаз ауааԥсыра ирызку ктитортәи адҩылақәа ҟарҵон, убри аҟынтә, адҩыла атекст аҿы Рабаҭи, Нугамҵиреи, адикәани, аҭыԥантәи афеодалтә ҭаацәара алахәылацәеи, адоуҳатә хаҿқәеи рыӡбахәы ҳәоуп, Гудаватәи ауахәама аиҭашьақәыргылара аан, дара рхала, рыхьӡқәа камшәо иҟарҵон. Адҩылаҿы иарбоу аԥҳәыс лыхьӡ „Нугамҵира“ мраҭашәаратә Қырҭтәыла ономастиказы ҟазшьарбагоуп. Адҩыла XV ашәышықәса иаҵадыркуеит, ари адҩыла шьақәнарӷәӷәоит XV-XVI ашәышықәсақәа рзы Гудаватәи азалтә уахәамаҿы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа шымҩаԥгаз.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Аалмышәӡахәақәа
300px|мини|Аалмышәӡахәақәа Аа́лмышәӡахәақәа (liane) — ҵиаа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аҵиаақәа
83 (ахыԥхьаӡара)
83 (ԥшьынҩажәи хԥа) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 83.
Ахьарԥшқәа
083
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Бедиатәи ауахәама
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Бедиатәи ауахәама (ბედიის წმინდა გიორგის ეკლესია) — Аԥсны Ӷәада ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациатә рзутәуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Баслахәтәи ауахәама
Баслахәтәи ауахәама (ბესლახუბის ეკლესია) — Аԥсны Баслахә ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Аҵиаақәа
thumb|250px|Аҵиаақәа
Аҵи́аа
84 (ахыԥхьаӡара)
84 (ԥшьынҩажәи ԥшьба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 84.
Ахьарԥшқәа
084
Тунис
Тунис (تونس [Тунисиаа]), аофициалтә хьӡы: Тунистәи Ареспублика (الجمهورية التونسية [ел-Џьумҳуриаа ет-Тунисиаа]) — Аҩада-африкатәи атәыла.
Административтә шара
Тунис 24 административтә вилаетқәа (ولاية) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Маркос, Фердинанд
мини Фердинaнд Маркос (Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos; 11, Саррат, Филиппины — 28, Ҳонолулу, Гаваии, ЕАА) — 10-тәи Филиппинтәи президент (1965 – 1986).
Акатегориа:Филиппины апрезидентцәа Акатегориа:Филиппины аполитикцәа Акатегориа:Филиппины аԥыза-министрцәа Акатегориа:Антикоммунистцәа Акатегориа:Адиктаторцәа Акатегориа:1917 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 11 рзы ииз Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Цәыббрамза 28 рзы иԥсыз
85 (ахыԥхьаӡара)
85 (ԥшьынҩажәи хәба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 85.
Ахьарԥшқәа
085
Баслатәи ауахәама
Баслатәи ауахәама (ბესლეთის ეკლესია) — Аԥсны Басла ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп иҿиоу абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп. Ауахәама иргылан иҿиоу абжьарашәышықәсақәа раан.
Ауахәама – акыр идуу азалтә ргыламҭоуп, уи аҩадахьалагьы мраҭашәарахьалагьы аҿаԥшьқәа аман. Азал аплан еиҵыху аԥшькәакьҭа аформа амоуп. Ауралатәи аҭӡамцқәа рҿы абаҟәқәа ҩба-ҩба иҟан, абарҭ абаҟәқәа аҭӡамцқәа еиҟароу хԥа-хԥа хәҭакны иршон. Уажәазы абаҟәқәа рфрагментқәа иаанханы иҟоуп аҩадатәи аҭӡамц аҿы. Агежьбжататә апсида аганқәа азал аҭӡамкәа ирыдҳәалоуп аҿаԥсақәа рыла. Аныҳәарҭа формас иамаз еилкаам. Аргыларатә маҭәахәы аҳасабала ахархәара аман аҳаш, аконструкциатә ахәҭақәа ирылаԥсоуп  ахаҳә ширим.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Илиа ацқьа ихьӡ зху Бырџьатәи ауахәама
Илиа ацқьа ихьӡ зху Бырџьатәи ауахәама (ბირჯის წმინდა ელიას ეკლესია) — Аԥсны Бырџьа ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XX ашәышықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Дихазургатәи Барбара ацқьа луахәама
Ахцәажәара
Асоветтә аамҭақәа раан, 1952 шықәсанӡа, Дихазурга „Диди Ҵиԥуриа“ ахьӡын. Абри ахьӡ змоу ақыҭа ҳԥылоит италиатәи акатолик миссионер Арханџьело Ламберти иажәабжьқәеи, иара убас, зыӡбахәы ҳәоу ауахәама аҟазаара иазгәазҭо 1654 шықәсатәи ахсаалеи рҿы.
Ишубарҭоу ала, икьасоу абжьарашәышықәсақәа раан Ҵиԥуриа иҟан еиду 2 уахәамак, XVII ашәышықәса агәҭаны абарҭ ауахәамақәа Одишьи аҭауадраҿы изуаз акатолик - мессионерцәа рнапаҿы иҟан.
XX ашәышықәса алагамҭазы абри ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы аадырԥшит ахаҳәҟьаԥсқәа ҩба, руакы аҿы адҩыла иҟан. Москватәи археологиатә уаажәларра Кавказтәи аҟәша адҵала, Дихазургатәи ауахәамеи адҩылеи ибеит зыӡбахәы ҳәоу ауаажәларра Кавказтәи аҟәша алахәыла, аҭоурыхҭҵааҩы Мосе Джанашвили. Иара идыррақәа рыла, ауахәама игылан Игры арӷьаратәи аҟәараҿы, аҭауад Миқаиа инадел аҿы, ауахәама аҳаш шкәакәа иалхын. Дихазургатәи ауахәама азалтә еиҿкаашьа змаз ныҳәарҭан, уи аҭыԥантәи афеодалцәа раҳҭынратә ауахәама акәын.
Дихазургатәи ауахәама адҩыла
Дихазургатәи ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы иаарԥшу ахаҳәқәа руакы аџьар асахьа ануп, уи армарахьтәи аган аҿы аиаалатәи ахагәҵәытәи аганқәа рыбжьара ахаҵа ифигура аарԥшуп. Ахаҵа инапқәа аџьар ашҟа ирхоуп. Аџьар ахагәҵәытә аган аханы иубарҭоуп мхедрули анбан ала иҟаҵоу адҩыла, уаҟа Дихазургатәи ауахәама зыргылаз Григол Галатозҭухуцеси иӡбахә ҳәоуп. Аханатә ари адҩыла ииаашамкәа иаԥхьеит, аха, Мосе Джанашвили атекст аҵакы ириашаны, икьыԥхьны, X-XI ашәышықәсақәа иаҵаиркит. Убри ашьҭахь, Григол Галатозҭухуцеси иҟаиҵаз адҩыла иӡит, анеҩс, еиҭах аарԥшын Дихазургатәи анышәырҭраҿы. 1992-1993 шықәсқәа рзтәи еибашьранӡа адҩыла зныз ахаҳәҟьаԥс ишьҭан Галтәи атәылаҿацәҭҵааратә музеи аҿы. 1980 шықәсазы адҩыла атекст икьыԥхьны, XI ашәышықәса аҵаиркит Валери Силагава. Апалеографиатә ганахьала, Григол Галатозҭухуцеси идҩыла мраҭашәаратә Қырҭтәыла аҵакырадгьылаҿы мхедрули анбан ала иҟаҵоу адҩылақәа рыгәҭа зегьы раасҭа зықәра дуу адҩылақәа иреиуп. Аҭоурых-хыҵхырҭаҭҵааратә анализ инақәыршәаны, адҩыла аҵакы аҟынтә ишубарҭоу ала, XI ашәышықәсазы Дихазургатәи ауахәама иргылеит Қырҭтәыла аҳратә абыргцәа ринститут ахаҭарнак, аҳәынҭқарратә архитектор Григол Галатозҭухуцеси. Дихазургатәи ауахәама аԥхьанаттәи аргылара XI ашәышықәса ала иҳәаақәҵазароуп.
86 (ахыԥхьаӡара)
86 (ԥшьынҩажәи фба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 86.
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Баслатәи ауахәама
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Баслатәи ауахәама (ბესლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია) — Аԥсны Басла ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп заатәи абжьарашәышықәсақәа раан.
86 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
086
Дихазургатәи Барбара ацқьа луахәама
Дихазургатәи ауахәама адҩыла
Аҭоурых-хыҵхырҭаҭҵааратә анализ инақәыршәаны, адҩыла аҵакы аҟынтә ишубарҭоу ала, XI ашәышықәсазы Дихазургатәи ауахәама иргылеит Қырҭтәыла аҳратә абыргцәа ринститут ахаҭарнак, аҳәынҭқарратә архитектор Григол Галатозҭухуцеси. Дихазургатәи ауахәама аԥхьанаттәи аргылара XI ашәышықәса ала иҳәаақәҵазароуп.
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Баслатәи ауахәама
Азалтә ргыламҭоуп, инаау агежьбжататә апсида ала. Азал аплан иеиҵыху аԥшькәакьта аформа амоуп; уи аҩадатәи, мрҭашәаратәи, аладатәи аӡҭамцқәа рыгәҭа акака архитравтә ашәқәа иҟоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рҿы ашә аҩ-ганк рҿы ҩба-ҩба архитравтә аԥенџьырқәеи абаҟәқәеи иҟоуп. Абаҟәқәа азал еиҩыршоит еиҟароу х-хәҭак рыла. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп аҿаԥсазаҵәытә аганқәа рыла. Апсида аҩадатәи ахәҭаҿы иҟоуп ахыргьагьатә аҵыргақәа ҩба, апсида аладатәи ахәҭаҿы аԥшькәакьтатә архитравтә аҵыргак иҟоуп. Азал аҿы аныҳәарҭа адашьма аҿаԥсак ала ишьҭыхуп. Ауахәама иргылан аҳаши аҳаштә аиларшьышьи рыла. Аконструкциатә ахәҭақәа ирылаԥсоуп ибзианы ихыу ахаҳә. Ахыб еилаҳаны иҟоуп.
Дихазургатәи Барбара ацқьа луахәама
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Баслатәи ауахәама
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Пумипон Адулаидет
мини Пхумипон Адулиадет (ภูมิพลอดุลยเดช; 5, Кембриџь, Масачусетс, ЕАА — 13, Бангкок, Таиланд) - 9-тәи Таиландтәи аҳ.
Акатегориа:Таиландтәи аҳцәа Акатегориа:Антикоммунистцәа Акатегориа:1927 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 5 рзы ииз Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жьҭаарамза 13 рзы иԥсыз
Афон Ҿыцтәи аберҭыԥ
мини Ацҳаражәҳәаҩ Симон Канатәи иберҭыԥ Афон Ҿыц аҟны (წმინდა მოციქული სვიმონ კანანელის მონასტერი ახალ ათონზე) — Аԥсны аиашахаҵаратә ақьырсиантә берҭыԥуп, ишьаркын 1875 шықәсазы, Ацқьа Пантелеимон ихьӡала Бырзентәыла Афонтәи ашьхаҿ иҟоу аберҭыԥ аберцәа рыла. Амшын аҟынтә 75 метр аҳаракыраҿ игылоуп
Хыхьтәи Ешыратәи ауахәама
Хыхьтәи Ешыратәи ауахәама (ზემო ეშერის ეკლესია) — Аԥсны Хыхьтәи Ешыра ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан  XIX ашәышықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Хыхьтәи Бырцхәтәи Димитри ацқьа иуахәама
Хыхьтәи Бырцхәтәи Димитри ацқьа иуахәама (ზემო ბირცხის წმინდა დემეტრეს ეკლესია) — Аԥсны, Хыхьтәи Бырцхә ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XX ашәышықәсазы.
Азалтә ргыламҭоуп. Абри аҭыԥаҿ ԥаса ажәытә уахәама иҟан, уи еилаҳан, иахьазы иаанханы иҟоуп даҽа ҭыԥк ашҟа ииагоу ауасхыр афрагментқәа мацара. Аргыларатә маҭәахәы аҳасабала ахархәара аман аҳаши аиларшьышьи. Ажәытә уасхыр аҿы ауааԥсыра азалтә уахәама ҿыц дыргылеит. Уи аныҳәарҭа аҩада-мрагыларашҟа ахы рхоуп. Азал аплан аԥшьганеиҟараиаша иеиԥшуп. Алада-мраҭашәарахьтәи аган аҟынтә аҩналарҭа амоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рҿы иеиԥынгыланы, ахыргьагьатә аԥенџьырқәа акака иҟоуп. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп аҿаԥсазаҵәытә аганқәа рыла, уи адашьма азал адашьма аҵкыс 2 ҿаԥсак рыла ишьҭыхуп. Аныҳәарҭа апсида ирҟьаԥсуп. Апсида агәҭаны архитравтә аԥенџьыр иҟоуп. Арелиеф алада-мрагыларахь анаара амоуп, убри аҟынтә, абри аганаҿы ауахәама адыргылоуп аиха-бетонтә маркацқәа. Ауахәама ҩ-ганктәи ахыб амҿтәы конструкциа иқәгылоуп. Ауахәама ашифер ала ихыбуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Тагилонтәи абааш
Тагилонтәи абааш (თაგილონის ციხე) — Аԥсны Тагилон ақыҭан иҟоу абааш. Абааш иргылан абжьарашәышықәсақәа раан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Жәандрыԥшьтәи ауахәама
Жәындрыԥшьтәи ауахәама (ზვანდრიფშის ეკლესია) — Аԥсны Жәандрыԥшь ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
87 (ахыԥхьаӡара)
87 (ԥшьынҩажәи бжьба́) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 87.
Ахьарԥшқәа
087
Абиосфера
Абиосфе́ра (βιοςσφαῖρα; «биос» - аԥсҭазаара +  «сфера» - акәымпыл). Абиосфера иаҵанакуеит ацәеижьқәа ахьыҟоу аҭыԥқәа зегьы: атмосфера ҵаҟатәи аҿыгҳара, аӡҭатәарақәа, анышә, анышә иаҵоу алитосфера хыхьтәи аҽыҭ.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсҭазаара Акатегориа:Аекологиа Акатегориа:Адгьыл асферақәа
88 (ахыԥхьаӡара)
88 (ԥшьынҩажәи ааба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 88.
Ахьарԥшқәа
088
89 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
089
Абгархәықәтәи архитектуратә комплекс
Абгархәықәтәи архитектуратә комплекс (აბღარქუხის არქიტექტურული კომპლექსი) — Аԥсны абгархәықә аҭыҭан иҟоу акомпмлекс. Ауахәама иргылоуп VIII-X ашәышықәсқәа рзы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны архитектуратә комплексқәа
Сахаратәи Арабтә Демократиатә Республика
Мраҭашәаратәи Сахара (الصحراء الغربية‎ [Ес-Саҳраа ель-Ӷарбиаа], Sáhara Occidental), аофициалтә хьӡы: Сахаратәи Арабтә Демократиатә Республика الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية [ель-Џьумҳуриаа ель-Арабиаа ес-Саҳраавиаа ад-Димуҟратиаа], República Árabe Saharaui Democrática) — Мраҭашәара-африкатәи хәҭакала иазхаҵоу атәыла.
Сомалиленд
Сомалиленд (Soomaaliland, صوماليلاند [Сумалиланд]), аофициалтә хьӡы: Сомалиленд Ареспублика (Jamhuuriyadda Soomaaliland, جمهورية صوماليلاند [Џьумҳуриат Сумалиланд]) — Мрагылара-африкатәи иазхаҵам атәыла.
Абжьаҟәатәи ауахәама
Абжьаҟәатәи ауахәама (აბჟაყვის ეკლესია) — Аԥсны Абжьаҟәа ақыҭан иҟоу ауахәама.
Сахаратәи Арабтә Демократиатә Республика
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Абжьаҟәатәи ауахәама
Ауахәама иргылоуп икьасоу абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Сомалиленд
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Абаахыбтәи абааш
мини|Абаахыбтәи абааш Абаахыбтәи абааш (აბაახიბრის კოშკი) — Аԥсны абаахыбра ақыҭан иҟоу абааш. Абаа иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Абаа ақыҭа мрагыларатә ахәҭаҿы, ашьха ашьапаҿы игылоуп. Ицәу ахаҳә иалхауп. Агежьбжататә абаа 6-7 метр аҳаракыра амоуп. Абаа аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Дилан, Боб
мини Боб Дилан (Bob Dylan; * 24, Дулут, Миннесота, ЕАА) — америкатәи ашәаҳәаҩы.
Альбомқәа
Акатегориа:1941 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 24 рзы ииз Акатегориа:Америкатәи Ауриацәа Акатегориа:Америкатәи ашәаҳәаҩцәа Акатегориа:Ауриа ашәаҳәаҩцәа Акатегориа:Америкатәи акомпозиторцәа
Хыхьтәи Иашҭхәатәи ауахәама
Хыхьтәи Иашҭхәатәи ауахәама (ზემო იაშთხვის ეკლესია) — Аԥсны Хыхьтәи Иашҭхәа ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан заатәи абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Азанҭатәи абырзентә уахәама
Азанҭатәи абырзентә уахәама (აზანთის ბერძნების ეკლესია) — Аԥсны азанҭа ақыҭан иҟоу ауахәама. Иргылоуп XIX ашәышықәса алагамҭазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
90 (ахыԥхьаӡара)
90 (ԥшьынҩажәи жәаба) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 90.
Шипраге
Шипраге (Šiprage) – Босниеи Герцеговинеи ақыҭа.
Коихаике
мини Койхаике (есп.: Coyhaique) - ақалақь Чили ахь.
Акатегориа:Чили ақалақьқәа
Шипраге
Ауааԥсыра
Аҵанакы 788 ҩык. (2013 ш.).
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Босниеи Херцеговинеи рқыҭақәа
Азанҭатәи абаа
Азанҭатәи абаа (აზანთის ციხე) — Аԥсны азанҭа ақыҭан иҟоу абаа. Абаа иргылоуп абжьарашәысықәсақәа раан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны абаақәа
91 (ахыԥхьаӡара)
91 (ԥшьынҩажәи жәеиза) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 91.
Пунта Аренас
мини Пунта Аренас (Punta Arenas) - ақалақь Чили ахь.
91 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
091
Пунта Аренас
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Чили ақалақьқәа
Адемократиатә Республика Конго апрезидент
мини|ДР Конго апрезиденттә бираҟ мини|[[Палаи дела национ, Киншаса – Конготәи апрезидентцәа ртәарҭа]] Адемократиатә Республика Конго апрезидент (Président de la République démocratique du Congo, Rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Mokonzi wa Republíki ya Kongó Demokratíki) — Адемократиатә Республика Конго ахада 1960 шықәса инаркны.
Арика
Арика - ақалақь Чили ахь.
Акатегориа:Чили ақалақьқәа
92 (ахыԥхьаӡара)
92 (ԥшьынҩажәи жәаҩа) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 92.
Ахьарԥшқәа
092
Гьаргь ацқьа ихьӡала Аҭара иҟоу ауахәама
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
93 (ахыԥхьаӡара)
93 (ԥшьынҩажәи жәаха) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 93.
Ахьарԥшқәа
093
94 (ахыԥхьаӡара)
94 (ԥшьынҩажәи жәиԥшь) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 94.
Пицундатәи ауахәама
мини|Пицундатәи ауахәама Пицундатәи ауахәама (ბიჭვინთის ტაძარი)  —  Аԥсны X ашәышықәса иаҵанакәа, Анцәадзыхшаз лыхьӡала Пицунда иҟоу акафедралтә уахәама. 2006 шықәса Абҵарамза 7, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа анашьан.
Пицундатәи ауахәама, Аԥсны атерриториаҿы иҟоу егьырҭ абаҟақәа реиԥшҵәҟьа, ақырҭуа архитектура аҿиара еилымшәо иалахәып, аха, Қырҭтәыла егьырҭ абаҟақәа иреиԥшымкәа, византиатәи абаҟақәа рыԥшра амоуп. Ҭеимураз Батонишвили иҳәамҭала, Пицундатәи ауахәама аҭыԥан игылан ивериелаа рныҳәарҭа хада — Боча ауахәама. „...Ибераа зегьы ажәытәӡатә раҳ Боча имҵаныҳәон, иара иныхабаа абеиарала иҩычаз Хахьтәи Колхидеи Аԥснытәи Пицундеи рҳәааҿы игылан (ақьырсиантә дин аан уахәамас иҟалеит)“
Абаҟа ахцәажәара
Пицундатәи ауахәама еиҵыху аџьар-ҟәырӷтә ргыламҭоуп, мраҭашәарахьала анартекс амоуп, мрагыларахьала - апсидқәа хԥа. Нартекс Қырҭтәыла шамахамзар иуԥылом, аха апсидқәа иҟазшьарбагоуп заатәи аамҭа иаҵанакәа ақырҭуа уахәамақәа рзы, еиҳа ихьшәаны, мраҭашәаратә Қырҭтәылазы, лымкаала, Амшын Еиқәа агаҿы иҟаз ауахәамақәа рзы (аха, мрагыларатә Қырҭтәылагьы џьара-џьара иуԥылоит). Аҟәарҷ аныҳәарҭа аҭӡамцқәеи ашьаҟақәеи ирықәуп. Пицундатәи ауахәама иргылоуп инеимда - ааимданы еиқәҵоу иаалоу акьырмыт ҟьаҟьеи ахаҳәи рыла. Аҭӡамцқәа хыхьтәи рыхәҭеи, абарабани, уи иақәу аҟәарҷи ишеибгоу акьырмыт иалхуп. Ауахәама аҩнуҵҟала асахьақәа рыла иҩычан, аха  XIX ашәышықәса  II азбжазы ишьыхны, ашәыга шкәакәала ишәны, ажәытә сахьақәа иқәхны, аханатә сахьала ирҩычит. Нартекс алада-мраҭашәаратә кәакьаҿы адамра иҟоуп, уи аҭӡамцқәа ирну асахьақәа  XVI ашәышықәса  II азбжа иаҵанакәеит. 1966 шықәсазы ауахәама аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥган. Аусурақәа раан ауахәама аинтериер аҿы аарԥшын ажәытә сахьақәа рфрагментқәа, урҭ адамра аҭӡамцқәа ирну асахьақәа рхаантәи аамҭа иаҵанакәеит. Ауахәама акәша-мыкәша игылоуп еиуеиԥшым аргыламҭақәа, ауахәама хәыҷқәа, аныҳәарҭақәа, аберҭыԥ анхарҭа, анхамҩатә ргыламҭақәа. Аберҭыԥ ԥасатәи ахыбра I аихагылаҿ еиҿкаауп Пицундатәи амузеи. Пицундатәи ауахәамаҿы анцәаимаҵзура мҩаԥысуа м, уи аконцерттә зал ҳасабала рхы иадырхәоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ганҭиади иҟоу аныхабаа
мини|Ганҭиади ауахәама Ганҭиади иҟоу аныхабаа (განთიადის ტაძარი)  — Аԥсны VI ашәышықәса иаҵанакәа, х-апсидк змоу абазилика ауп, аҳабла Ганҭиади аҟны игылоуп. 2006 шықәса абҵарамза 7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, ианашьан амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа. Иргылоуп  VI ашәышықәса  I азбжазы. Аха, VIII-X ашәышықәсақәа рзы изныкымкәа аханатә ирҿыцны идыргылахьан. 1576 шықәсазы, османаа ржәылара аан, аныхабаа хәҭала ибгеит. Аԥсни, инеизакны Қырҭтәылеи ажәытәӡатә ақьырсиантә уахәамақәа иреиуп. Уажәазы абазилика ахыжәжәарақәа мацароуп иаанханы иҟоу.
Аҭоурых-архитектуратә ахцәажәара
Аспециалистцәа ргәаанагарала, абазгаа ақьырсианра анрыдыркыла, византиатәи аимператор Иустиниан I-тәи абазгаа рзы Ҵандрыԥшьтәи аныхабаа ииргылеит. Абазилика ахыжәжәарақәа рҟны аарԥшуп амармалташь шкәакәа иалхны иҟаҵаз, абырзен нбанла адҩыла змаз анышәынҭратә хаҳә афрагмент. Ишубарҭоу ала, ари ахаҳә аҭыԥантәи идинтәымыз ма адоуҳатә хаҿык инышәынҭра акәын. Адҩылара ҟаҵоуп VI ашәышықәсазы. Ҵандрыԥшьтәи аныхабаа х-нышьк змоу абазилика ауп. Уи усҟак идуумыз, аформа иаша змаз аҳаштә блокқәеи акьырмыт ҟьаҟьеи рыла иргылан.
Уажәтәи аҭагылазаашьа
Ҵандрыԥшьтәи аныхабаа Қырҭтәыла амилаҭтә ҵакы змоу абаҟа астатус анашьоуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Баграт ибааш
300px|мини Баграт ибааш — Қырҭтәыла, Аԥсны Автономтә Республика, Аҟәа азааигәара, аӡиас Баслаҭ армарахьтәи аҳықә аҟны. Ирҿыцуп X-XI ашәышықәсақәа рзы. Қырҭтәыла Аҳ Баграт III-тәи ила. Баграт ибаа ианашьоуп Қырҭтәыла амилаҭтәи акультуратә аҭынхара абаҟа астатус.
Шервашиӡераа раҳҭынра
thumb|250px|Шервашиӡераа раҳҭынра Шервашиӡераа раҳҭынра — гылоуп Қырҭтәыла, Аԥснытәи автономтә республика, Гәдоуҭатәи амуниципалитет, Лыхны ақыҭа.
Аҳҭынра гылан, Лыхны ашҭа ду аҿаԥхьа. 1866 шықәса, ԥхынгәымза 26 рзы иалагеит Урыстәыла аҳра иадҳәалаз аԥсуаа ампыҵахаларатә арежим аҿагылара, уи аиқәыртәаразы, иара уи ашықәсан нанҳәамзазы, қәҭешьтәи агәыбернатор аурыс аинрал — алеитенант, Свиатопольск — Мирски, аҳҭынра иблит.
Аханатә аҳҭынра ҩ — еихагылакны иргылан. Аҳҭынра еибыҭан маҭәахәы хкы рацәала (акьырхаҳә, аԥслымӡхаҳә, ақьырмыт, убас иҵегьы).
Аҭыӡқәа реиқәыршәашьала иубоит аргыларатәи амаҭәахәқәа ахыԥхьаӡара рацәаны рхы ишадырхәаз. Насгьы, еиҳа ижәытәӡоу XVI-XVII ашәышықәсақәа ирыҵанакуа акьырхаҳәцәы рхы иадырхәеит. XIX ашәышықәсазы аҳҭынра рҿцны ирҭбаан. Аҵакырадгьыл ампыҵахалара азууп Урыстәыла ала. Иҟоу аҭагылазаашьа иахҟьаны, аҳҭынра аиҭашьақәыргылара алшара ыҟаӡам. Шервашиӡераа раҳҭынра ианашьоуп Қырҭтәла амилаҭтәи ахадара змоу абаҟа астатус.
95 (ахыԥхьаӡара)
95 (ԥшьынҩажәи жәохә) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 95.
Ахьарԥшқәа
095
Амбаратә уахәама
мини|Амбаратә уахәама ахыжәжәара, 1899 Амбаратә уахәама — Қырҭтәыла, Аԥсны, Гәдоуҭа араион, Мысра адгьылбжьахала аҟны, ирыцхәыркуп VII-VIII ашәышықәсақәа рзы. Амбаратәи ауахәама ианашьоуп қырҭтәыла амилаҭтәи аҭынхара акультуратә абаҟа астатус.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ахалшентәи аныҳәарҭа – «Иоанн аӡӡаахҩы ихы»
Ахалшентәи аныҳәарҭа – «Иоанн аӡӡаахҩы ихы» (ახალშენის სალოცავი – იოანე ნათლისმცემლის თავი) — Аԥсны Ахалшени ақыҭан иҟоу аныҳәарҭа. Ауахәама иргылоуп икьасоу абжьарашәышықәсақәа раан. Ахаԥы аҿы иҭыхуп Иоанн Аӡаахҩы ихы асахьа. Ишырҳәо ала, абри аҭыԥаҿоуп Иоанн Аӡаахҩы ихы ахынтәраан иахьырбаз, убри аҟынтә, адинхаҵаҩцәа зегьы абри аҭыԥҷыдала иазҿлымҳауп.
96 (ахыԥхьаӡара)
96 (ԥшьынҩажәи жәаф) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 96.
Ахьарԥшқәа
096
Бзыԥтәи аныхабаа
Бзыԥтәи аныхабаа — Аԥсны Аҳәынҭқарра, ақыҭа Бзыԥ. Ауахәама ақәцә хыгьажьуп. Ирыцхәыркуп IX  ашәышықәса аҩбатәи ахәҭа.
Бзыԥтәи аныхабаа ианашьоуп қырҭтәыла амилаҭтәи аҭынхара акультуратә абаҟа астатус.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
97 (ахыԥхьаӡара)
97 (ԥшьынҩажәи жәибжь) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 97.
Ахьарԥшқәа
097
Ауахәама «Аилага-абыҟә»
Ауахәама «Аилага-абыҟә» (აილაგა-აბიყუს ეკლესია) — Аԥсны Бомбора ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп VIII-IX ашәышықәсазы. Гәдоуҭантә 10 километрак бжьоуп, амшын ахырхарҭала.
Заатәи абжьарашәышықәсақәа ирыҵанакәа ақырҭуа ақьырсиантә уахәамоуп, аҭыԥантәи ауааԥсыра уи «Аилага - абыҟә» ахьӡала ауп ишырдыруа. Ауахәама залк змоу ргыламҭоуп, аҭӡымцқәа ишеибгоу, хә-кәакьктәи апсидала, еиқәханы иҟоуп. Ауахәама аҩнуҵҟа аԥхасҭа зауз ишьыху аҽыҭаҿ иубарҭоуп аҭыӡсахьа ашьҭақәа. Аладахьаала иҟоу аҩналарҭа авара аҭӡамц иануп аџьар асахьа. Аладахьала иадыргылоуп еиҵыху азал, мрагыларатә ахәҭаҿы иҟоуп агежьбжа аформа змоу аныҳәарҭа. Аилага-абыҟә ҳәа икьасаны ахьӡарҵеит. Аханатә хьӡыс иамаз идырым.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Адемократиатә Республика Конго ахадацәа рсиа
Ари адаҟьа иҟои Адемократиатә Республика Конго ахадацәа рсиа — Адемократиатә Республика Конго апрезидентцәа (аҭоурыхла Конготәи Ареспублика, Заир) 1960 шықәса инаркны.
Уажәытәи ахада иҟои апрезидент Феликс Чисекеди 24 инаркны.
Адемократиатә Республика Конго ахадацәа (1960 ш. инаркны)
{| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="6" |
Конготәи Ареспублика (1960–1971 шш.)
! # ! width="90px" | Асахьа ! Ахьӡ (диит–дыԥсит) ! Далырхит ! Амаҵуратә аамҭа ! Аполитикатә партиа ! style="background:#F9E99C;" | (1910–1969)  (дамырхит) 5 шш. 146 мш. ! style="background:#6ABD51;" | (1930–1997) 5 шш. 337 мш. Ареволиуциазы Жәлар Рыҵысра ! colspan="6" |
Азхьарԥшқә
Акатегориа:Адемократиатә Республика Конго аполитика
Дмитри Менделеев
Дмитри Менделеев (Дми́трий Ива́нович Менделе́ев; ажьырныҳәа 27, 1834 — жәабран 2, 1907) — 1869 ш. азы аурыс ҵарауаҩ Дмитрии Менделеев ахимиатә аелементқәа Рпериодикатә (реишьҭагыларатә) таблица шааиртыз рылеиҳәеит. Абас ала, анаука аԥсабара амаӡақәа раартраз ацаԥха аиуит. Уи нахыс химеи физикеи рҿы иҟаҵоу аартра дуқәа зегьы ари азакәан шьаҭас ирыман.
Менделеев ипериодикатә таблица аелементқәа дара-дара еишьҭагылоуп урҭ ратомтә капан инақәыршәаны. Урҭ апериодқәеи агәыԥқәеи рыла еихшаны иеидкылоуп.
Менделеев иҟаиҵаз аартра аҵарауаа ирылнаршеит Апериодикатә таблицаҿы иҭацәны иааныжьыз аҭыԥқәа хазырҭәааз 38 иҿыцу ахимиатә елементқәа раартра. Иара убри аангьы урҭ ирылшеит Апериодикатә таблицаҟны иҟаз аҵыхәтәантәи аелемент аасҭа еиҳа ихьанҭаз аелемент аԥшаара. 1955 шықәсазы америкатәи аҵарауаҩ Грени Сиберд иоуит (иԥшааит) аелемент 101-тәи аномер, Мендилеевиум ахьӡиҵеит, Апериодикатә Закәан аԥызҵаз ихьӡ аҳаҭыр ала.
Алитература
Акатегориа:Урыстәылатәи аҵарауаа
98 (ахыԥхьаӡара)
98 (ԥшьынҩажәи жәаа) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 98.
Ахьарԥшқәа
098
Ҵабалтәи абаа
Ҵабалтәи абаа — Қырҭтәыла, Аԥсны автономтә республика, Гәылрыԥшь амуниципалитет, ақыҭа Ҵабал. Акомплекс иалоуп абаашқәа, ауахәамақәа, аргыларақәа, ахьчаратә аргыларақәа, абаагәара иаарԥшуп Византиатәи аҭоурыхҭҵааҩы Пракофи Кесариатәи ианҵамҭақәа рҟны, VI ашәышықәсазы.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны абаақәа
Гагратәи ауахәама
мини|Гагратәи ауахәама Гагратәи ауахәама (გაგრის ეკლესია) — Аԥсны ақалақь Гагра ауахәама. 2006 шықәса Абҵарамза 7, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, Гагратәи ауахәама амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа анашьан.
Аҭоурых-архитектуратә ахцәажәара
Ауахәама VI ашәышықәса иаҵанакәеит. Уи х-нефтк змоу абазилика ауп. Ауахәама имҽыӷны иҿыцәаау аблокқәа рыла иргылоуп. Анышь хада мрагыларахьтә аҩналарҭа амоуп, аладатәи анышь – аноураалатәи аҭӡамц аҟынтә аҩналарҭа амоуп. Аладатәи анышь ауахәама хада иадҳәалоуп ашә хәыҷқәа ҩба рыла. Ашәқәа руакы ала аҩадатәи азал ашҟа  ҳнеиуеит, уи мрҭашәаратә аҭӡамц аҿгьы аҩналарҭа амоуп. Ауахәама хада ашҟа алашара иҩналоит  аладатәи аҭӡамци,  мраҭашәаратәи аҭӡамци,  аныҳәарҭеи рҿы  иҟоу х-ԥенџьырк рыла. Ауахәама иҩычоуп мраҭашәаратә ашә атимпани аԥенџьыр авареи иҭыху “Болнистәи аџьар” мацарала. Ажәытә Гагратәи ауахәама VI-IX ашәышықәсақәа ирыҵанакәа,  Мрагыларатә Қырҭтәыла лассы-лассы иуԥыло абазиликақәа иреиԥшуп.
Уажәтәи аҭагылазаашьа
Гагратәи абазилика Қырҭтәыла акультуратә ҭынха абаҟа астатус анашьоуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Израиль
Израиль (יִשְׂרָאֵל, إسرائيل), аофициалтә хьӡы: Израиль Аҳәынҭқарра (מְדִינַת יִשְׂרָאֵל, دَوْلَة إِسْرَائِيل) — Азиа аҳәынҭқарра иауакуп.
Беиӡин
Беиӡин (北京) – Чынҭ аҳҭнықалақь ауп. Иаланхо.
Израиль
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Беиӡин
Административ-территориалтә шара
Шьоукы Беиӡин аҭоурыхтә раионқәа:
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Акатегориа:Китаи ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Камантәи ауахәама
Камантәи ауахәама ианашьоуп қырҭтәыла амилаҭтәи акультуратә аҭынхара абаҟа астатус.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ахалшентәи абаа
Ахалшентәи абаа (ახალშენის ციხე) — Аԥсны Ахалшени ақыҭан иҟоу абаа. Абаа иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Абаа аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зы ԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп. Абаа аҩхаа хәыҷы аҟны игылоуп, абӷьыҵлара ала ихҩоу ашьха ҳаракқәа рыгәҭа. Ашьхеибаркыра мрагылара-мраҭашәаратә хырхарҭала еиҵыхуп, абаа аплангьы убасҵәҟьоуп ишыҟоу. Абаа ахәҭа хада - мрагырахьтәи аган аҿы, зегьы реиҳа иҳаракыз аҭы ԥ аҿы акәын иахьыҟаз. Абаа агалуан ала ихкаан, уи аконтурқәа зегьы реиҳа ибзианы иубарҭоуп алада-мраҭашәарахьтәи ахәҭаҿы. Иҟоу агәаанагарала, ашьхеибаркыра мраҭашәаратә ахәҭаҿы иҟоу ашьхаҟьаҟьагьы агалуан ала ихкаазар ҟаларын.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Ацқьа Симон Кнтәи ихьыӡ зху абааш
мини Ацқьа Симон Кнтәи ихьыӡ зху абааш — Қырҭтәыла, Аԥснытәи автономтә республика, Гәдоуҭатәи амуниципалитет, аҳабла Афон-Ҿыц, Ивертәи ашьха. Аханатә аргылара иаҵанакуеит VII-VIII ашәышықәса.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Еинштеин, Алберт
Алберт Еинштеин (Albert Einstein; 14, Ульм, Германиатәи аимпериа — 18, Принстон, Ниу-Джерси, ЕАА) — агерман физик аҭоурых аҿы ахәыцҩы дуқәа дыруаӡәкны дрыԥхьаӡоит.
Абиографиа
Диит иара Ульм, Германиа хәажәкырамза 1879 шықәсазы, иқәыԥшра зегьы Миунхен ихигеит. Ара иҭаацәа дәқьан хәыҷык рыман. Миунхен ашкол ахь дныҟәон, уи зыхгара цәгьаз гәҿыӷьран иара изы. 12 шықәса анихыҵуаз ихала Евклидов игеометриа иҵеит. Ашьҭахь иҭаацәа Италиа Миланҟа нхара имцар амуит, уа нас, 15 шықәса дшырҭагылаз ашкол дҭыҵырц иӡбеит. Уи еиликаауазар ҟаларын азеиԥшдырратә школ ишалгатәыз. Аха, даҽаганкахьалагьы, иурокқәа рыбжьажьра дшаҿыц даҿын физи ка ихала иҽазыҟаиҵарларц азы. 22-шықәса дырҭагылан Швеицариа датәылауаҩханы даныҟала, 1903 шықәсазы уи ԥҳәысс дигеит Милеве Марек. Хара имгака ҩыџьа аԥацәа ихылҵуеит, аха 1919 шықәса азы иԥҳәыс длылҵуеит, иаб иашьа иԥҳа ԥҳәысс дигарцаз азы. 26 шықәса анхыҵуаз ихадоу иҭҵаарадырратә усумҭақәа хәба икьыԥхьуеит. Раԥхьатәи иусумҭа Броун иныҟәара, иеиҭаҵра иазкуп, уи 1905 шықәсазы адоктортә ҩаӡара изҭаз усумҭоуп.
Аҩбатәи аусумҭа афотон мамзаргьы алашара акванттә теориа шьаҭас иауит. Алашара амчхара хаз-хазы иҟоу ахәҭаҷқәа рыла ишьақәгылоуп ҳәа иԥхьаӡоуп, урҭ аквантқәа ма, афотонқәа ҳәа ирышьҭоуп. Еинштеин иусумҭа алашара атеориа даҽакала иазнеиуеит. Ателехәаԥшра – ари Енштеин иаартроуп, уи аԥсҭазаараҿы ахархәароуп. 1921 ш. азы Енштеин Нобель ипремиа ианашьоуп афизика иазкыз аусумҭазы. 1933 шықәсазы Уи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь диасуеит, ара 1940 шықәсазы атәылауаҩрагьы иоуит. Еинштеин иԥсҭазаара далҵит 1955 шықәса мшаԥымза 18 рзы Принстон, Ниу-Джерси аштат аҿы.
Алитература
Акатегориа:Германиатәи аҵарауаа Акатегориа:Ауриа аҵарауаа Акатегориа:Германиатәи аҿыцхәыцҩцәа Акатегориа:Ауриа аҿыцхәыцҩцәа Акатегориа:Германиатәи Ауриацәа Акатегориа:1879 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз Акатегориа:1955 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Мшаԥымза 18 рзы иԥсыз
Гәандратәи Ахалара ауахәама
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Саркози, Николь
Николь Саркози (Nicolas Sarkozy; диит 28, Париж, Франциа) — 23-тәи Франциа апрезидентуп (2007–2012).
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Франциа апрезидентцәа Акатегориа:Франциатәи аполитикцәа Акатегориа:1955 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 28 рзы ииз
Аҟәатәи астелла
мини Аҟәатәи астелла — ԥшаауп Қырҭтәыла, Аԥсны, Аҟәа, аӡиас Баслаҭ азааигәара, Аҟәатәи астелла анышәынҭра ахаҳәуп, амармалташь иалхуп, 1953 шықәсазы аӡиас Баслаҭ амшын иахьалало аҭыԥ аҟны, ишьҭоуп Аҟәатәи амузеи аҟны.
Ҭевдоре ацқьа ихьӡала Ахалшени иҟоу ауахәама
Ҭевдоре ацқьа ихьӡала Ахалшени иҟоу ауахәама, Фиодр ацқьа ихьӡала Ахалшени иҟоу ауахәама (ახალშენის წმინდა თევდორეს ეკლესია) — Аԥсны Ахалшени ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп заатәи абжьарашәышықәсақәа раан.
Ауахәама иргылан Фиодр ацқьа ихьӡала. Иаанханы иҟоуп 1,5 м. аура змоу аҭӡамкәа мацара. Аҩналарҭа мраҭашәарахьтәи аган аҿоуп иахьыҟоу. Азал аплан еиҵыху акәакьҭаиаша аформа амоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рыцыԥ хьаӡаҿы аҿаԥсак змоу абаҟәқәа иҟоуп. Аргыларатә маҭәахәы аҳасабала ахархәара рыман аҳаши аҳаштә аиларшьышьи. Ауахәамаҿы иҟоуп аквадраттә рамка иҭаргылоу Болонтәи аџьар. Аџьар аганқәа рҿы адҩылақәа игәылԥ ҟаауп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Queen
мини|Queen Queen (Куи́н) — Британиатәи амузыкатә гәыԥ ыҟан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Британиатәи амузыка
Мықәтәи ԥшьыхык
Мықәтәи ԥшьыхык, Мықәтәи Евангелие (ажәабжь бзиа) — абжьарашәышықәсатәи напылаҩыра, ихҩаалоуп 1300-шықәсазы Аԥсны, Анцәа иан лыхьыӡ зху Мықәтәи ауахәамаҿы. Мықәтәи Ажәабжь ҽбзиа еицдыруп, ақырҭуа ибеиоу ақьабзтә орнаментқәеи, аминиатиурақәеи рыла. Атекст иҩуп ақәырҭуа аҩыра “нусхур” ала.
Алитература
Акатегориа:Ақырҭуа анапылаҩырақәа
Ганҭиадтәи абазилика
Ганҭиадтәи абазилика (განთიადის ბაზილიკა) — Аԥсны Ганҭиади аҳаблаҿ иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан VI-VII ашәышықәсқәа рзы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Ганҭиадтәи абырзентә уахәама
Ганҭиадтәи абырзентә уахәама (განთიადის ბერძნული ეკლესია) — Аԥсны Ганҭиади аҳаблаҿ иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XIX ашәышақәса II азбжазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Пицундатәи ԥшьхык ма Евангелие
Пицундатәи ԥшьхык ма Евангелие — XII ашәышықәсазы Ақырҭуа напылаҩыроуп,ихҩаалоуп қырҭтәыла амраҭашәара аҟны. Анаҩс уи Пиҵундатәи Анцәадзыхшаз лыхьыӡ зху ауахуама ианашьан,убрантә иаауеит уи ахьыӡгьы.
Алитература
Акатегориа:Ақырҭуа анапылаҩырақәа
Аԥснытәи адамрақәа
Аԥснытәи адамрақәа – аџьаз аамҭа иаҵанакуеит, Аԥсны аҵакырырадгьыл аҟны. (Ешыра, Азанҭа, Оҭҳара, &әланырхәа, Шрома, Доутәи аҩхаа, аӡиас (соу аҩхаа). Археологиала еиҳа еиӷьны иҭҵаауп адамрақәа. Аԥснытәи адамрақәа иԥасоу аџьаз аамҭа иаҵанакуеит. Уи аргылара иалагеит ҳ.ҟ. III-ҽтәи азқьышықәса, II-ҽтәи азбжазы.
Алитература
Акатегориа:Қырҭтәыла аҳҭынрақәа Акатегориа:Амилаҭтә акатегориа змоу имҵысуа акультуратә баҟақәа Акатегориа:Аԥсны
Аҷарам
thumb|250px|Аҷарам thumb|250px|Аҷарамҵла Аҷара́м (Prúnus armeniáca) — аҵиаа. Ашәыр. Ашәырҵла.
Лыхнытәи ауахәама
мини|Лыхнытәи ауахәама Лыхнытәи́ аны́хабаа, Анцәадзыхшаз Лылацәеиқәыԥсара ахьӡала Лыхны иҟоу ауахәама (ლიხნის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია) — Аԥсны архитектруратә баҟа, аҟәырӷтә уахәамоуп, игылоуп Лыхны ақыҭан. 2006 шықәса абҵара 7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, ауахәама анашьан амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамуа акультуратә баҟа акатегориа. Лыхнытәи ауахәама X ашәышықәса иаҵанакәа аџьар-ҟәырӷтә ргыламҭоуп. Лыхны ақыҭа агәҭаны игылоуп. Ауахәама иргылоуп ибзиан ицәу ԥшькәакьҭақәа рыла. Усҟак идуум аҟәырӷ хаз-хазы игылоу 4 шьаҟак ирықәгылоуп. Мраҭашәаратә ахәҭаҿы иҟоуп хыхьтәи агаллереиа. Афасадқәа мариоуп, усҟак идуум аԥенџьырқәа амоуп. Мрагыларатә аҭӡамц иаԥыҳәҳәоит 3 апсидак. Лыхнытәи ауахәама аҭоурыхтә хыҵхырҭа хадас иԥхьаӡоуп уи архитектуреи аҭӡынҵақәеи. Лыхнытәи ауахәамаҿы иаанханы иҟоуп X-XI ашәышықәсақәеи, иара уабс, XIV ашәышықәсеи ирыҵанакәа аҭӡынҵақәа рышьҭақәа. Дара аколорити, еиҵыху афигурақәа рдинамикареи, аекспрессиеи рыла иалкаауп.
Лыхнытәи ауахәама ажәытәрақәа раԥхьаӡа акәны дрыхцәажәеит еицырдыруа афранцыз қарҭвелолог Мари Броссе. Иара ауахәама аҭӡамцқәа рҟынтә ақырҭуа адҩыларақәак хиҩаалеит, урҭ иреиун 1066 шықәсазы Геллеи икомета ацәырҵра иазкыз адыррагьы, ари атәы иануп Киевтәи аҳра ашықәсҩыреи китаитәи ахроникеи рҿгьы.
Мари Броссе игәаанагарала, ажәақәа „Аҳ Баграт Гьаргь иԥа индиктион ლჱ (38)“, аадырԥшуеит Баграт IV-тәи иаҳра аҟынтә 38-тәи ашықәс, избанзар ажәа индиктион иара убас ахархәара аман аҳцәа рнапхгара аамҭа аарԥшразы. Убри иашьашәаланы, Аҳ Баграт аҳра иуан 1027 шықәсазы, уи аҟынтә 38тәи ашықәсны иҟан 1065 шықәса.
Урыстәыла – Қырҭтәылатәи еибашьранӡа Лыхнытәи ауахәамаҿы иҟан 17 раҟара ақырҭуа аҭыӡсахьатә адҩылақәеи, абиблиатә сиужетқәеи, ацқьацәа рсахьақәеи ақырҭуа – бырзентә аилыркааратә адҩылақәа рыла. Арҭ адҩылақәа рҿы еиду Қырҭтәыла аҳцәа: Баграт IV-тәи, Гьаргь III-тәи, адоуҳатә хаҿқәеи рыӡбахәы ҳәан.
Лыхнытәи ауахәама адҩылақәа рҿы зыӡбахәы ҳәоу аҳ Баграт Гьаргь иԥа - Баграт IV (1027-1072 шш.) иоуп. Адҩылаҿы акамета ацәырҵра иџьоушьаратәы убас ииашаны аарԥшуп. Ари ахҭыс арбоуп еиуеиԥшым 3 рыцхәркрак рыла (ашара инаркны, аиндиктион ала, ахороникон ала), насгьы, амзақәагьы амшқәагьы арбоуп. М. Броссе ишазгәеиҭаз ала, 1066 шықәсазы Қьырса дыбзахеит мшаԥы 16 рзы, бзоба аныҳәа – мшаԥы 9 рзы. Убри аҟынтә, акомета цәырҵит мшаԥы 9-еи 16-и рыбжьара. 1066 шықәсазы Галлеи икомета ацәырҵра иазку адыррақәа иҟоуп Киевтәи аҳра ашықәсҩыреи китаитәи ахроникеи рҿгьы. Ацәыршәага ҿаасҭа асахьала акомета аалырԥшит Нормандиа акралԥҳәыс Матильда Фландриер, лара илԥаз ауарҳал акәакьаҿы иқәылҵаз асахьаҿы.
Уажәтәи аҭагылазаашьа
Лыхнытәи ауахәама Қырҭтәыла амилаҭтә ҵакы змоу абаҟа астатус анашьоуп.
Бедиатәи аберҭыԥ
мини|Бедиатәи аберзыԥ Бедиатәи аберҭыԥ (ბედიის მონასტერი) — Аԥсны X ашәышықәса иаҵанакәа берҭыԥ. 2006 шықәса абҵарамза 7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, аберҭыԥ анашьан амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа.
Аҭоурых
Аҭоурыхтә дыррақәа инрықәыршәаны, Бедиатәи акомплекс иргылан X ашәышықәса анҵәамҭазы, инақәыршәаны, 999 шықәсазы. Ауахәама иргылеит еидҵоу Қырҭтәыла раԥхьатәи аҳ Баграт III Багратиони, „аепископцәа ртәарҭа“ ҳасабала, акәша-мыкәша иҟаз ақыҭақәа рацәа ауахәама иеиҭеит, ауахәама „еиуеиԥшым аҩычагақәа“ рыла иҩычеит, аҵыхәтәаны, абра анышә дамардеит.
Бедиатәи аберҭыԥтә комплекст игылоуп 25 километр рыла Очамчыра иацәыхараны, Бедиа ақыҭа агәҭаны. Уи иԥ шӡаӡоу ақырҭуа архитектуратә баҟақәа иреиуп. Уажәазы акомплекс иалоуп Анцәадзыхшаз лыхьӡала иҟоу ауахәамеи, аепископцәа рпалатеи, асаркьалсырҭа хәҭаки.
Аберҭыԥ тә комплекс аргыламҭа хада – агәара агәҭаны игылоу, Анцәадзыхшаз лыхьӡала иҟоу Бедиатәи ауахәама ауп, уи аҟынтә мраҭашәарахьала иаанханы иҟоуп Бедиатәи амитрополитцәа рхан, аргыламҭа ҩ-еихагылак амоуп.
XIII-XIV ашәышықәсақәа рҳәааи XV-тәи ашәышықәсеи рзы ауахәама ирҿыцны еиҭашьақәдыргылеит. Асаркьалсырҭа XII-XIV ашәышықәсақәа ирыҵанакәа ргыламҭоуп, аепископцәа рпалата иргылан XV ашәышықәсазы, Бедиатәи амитрополит Антон Жуанисӡе ила. Ауахәама аинтериер аҿы иаанханы иҟоуп аҭыӡсахьақәа рҽыҭқәа хԥ а, урҭ X-XI-и, XIII-XIV-и, XVI-XVII-и ашәышықәсақәа ирыҵанакәеит.
Бедиатәи аепископцәа ртәарҭа ашәышықәсақәа рацәа рыҩнуҵҟа зҵакы дууз ауахәаматәи акультура-арккаратәи центрын.
Давид Аӷ машенебели, Қырҭтәылеи ақырҭуа уахәамеи ракзаара асимвол ҳасабала,  Бедиатәи аепископ хада Свимеон Бедиа-Алавердтәи аҳаҭыртә ахьӡ ианашьаны, убри ала иаҵшьны иазгәеиҭеит ақырҭуа-мрагыларатәи  ақырҭуа-мраҭашәаратәи иӷ әӷ әаӡоу аныҳәарҭақәа ракзааара.
Аепископ хада Антон Жуанисӡе Бедиатәи аберҭыԥ тә комплекс аҿы аскрипториум аԥ иҵеит, уаҟа ажәытә напҩырақәа ирҿыцны еиҭашьақәдыргылон, адинҭҵааратә шәҟәқәа еиҭаргон, аскрипториум анапҩыра ҿыцқәа рыла ихадырҭәаауан. Бедиатәи аберҭыԥ аҿы анышә иамадоуп еиду Қырҭтәыла раԥ хьатәи аҳ Баграт III-тәии иара иан — аҳәынҭқарԥ ҳәыс Гурандухти.
Архитектура
Иаанханы иҟоу аџьоуҳартә фрагментқәа инрықәыршәаны, аханатә уи X-XI ашәышықәсақәа рҳәааҿы иргылан. Уажәтәи аргыламҭа XIII-XIV шәышықәсақәа ирыҵанакәеит. Ауахәама апланла еиҵыху акәакьҭаиаша ауп, 3 ҩналарҭаки иҭшәоу агантәи анышьқәеи амоуп. Аҟәырӷ 2 гәашьаки аныҳәарҭа аҭӡамцқәа ркәакьқәеи ирықәгылоуп. Мрагыларатә фасад аҿы усҟак идуум ҩ-ҵыргак иҟоуп. Афасадқәа ибзианы ицәу ахаҳәқәа рыла иҩычоуп. Аҩнуҵҟа ицәагәлабны иҟаҵоуп, аханатә аҭӡамцқәа асахьақәа рыла рҩычара иазԥ хьагәаҭазшәа. Ауахәама аҭӡамцқәа рҿы иаанханы иҟоуп аҭыӡсахьақәа рфрагментқәа. Аладатәи аҭӡамц мрагыларатә хәҭаҿы даарԥ шуп ашьаҭаркҩы - Баграт III-и (ауахәама амодель икуп) Дадианиаа рыжәла ахаҭарнакцәеи, аҭыԥ антәи афеодал иҭаацәара ракәзар ҟалап. Асахьақәа еиуеиԥ шым ахронологиатә аамҭақәа ирыҵанакәеит — XIII-XIV ашәышықәсақәеи иаҳа икьасоу аепохеи (аҭҵааҩцәақәак ргәаанагарала, XI ашәышықәса иаҵанакәа аҽыҭгьы убарҭоуп), аберҭыԥ мраҭашәаратә ганахьала ахан ду гылоуп, аҩадатәи аҩналарҭа ашә аханы иҟоуп XIV ашәышықәса иаҵанакәа асаркьалсырҭа.
Гагратәи абааш
Гагратәи абааш (გაგრის კოშკი) — Аԥсны Гагра ақалақь аҿы иҟоу абааш. Абааш иргылан абжьарашәышықәсақәа раан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны абаашқәа
Гагратәи ауахәама ахыжәжәарақәа
Гагратәи ауахәама ахыжәжәарақәа (გაგრის ეკლესიის ნანგრევები) — Аԥсны Гагра ақалақь аҿы иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Германиа
Германиа, Германтәыла (Deutschland), аофициалтә хьʒы: Афедеративтә Республика Германиа (АРГ, Bundesrepublik Deutschland), Алмантәыла (Алман диалект) — Европа агәҭаны иҟоу аҳәынҭқарра.
Аҵанакы – - 62-тәи адунеиаҿ.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Аҳҭнықалақь — Берлин. Аҳәынҭқарратә бызшәас иҟоуп - агерман. 65% инареиҳаны ауааԥсыра иқьырсианцәоуп хәа рхы рыԥхьаӡоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә республикақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Бедиатәи аҿа ма Бедиатәи ахьтәаҿа
Бедиатәи аҿа ма Бедиатәи ахьтәаҿа – Ақырҭуа ахьычаԥара абаҟа ауп,ахьтәаҿа ихагьыжьуп,иреиӷьӡоу хьыла иҟаҵоуп (агылара 12,5 см. акурша 14см,ашьапы аанымхаӡеит) иҟаҵоуп X-XI ашәышықәсақәа рыбжьара. Аҿа хыхьтәи ахәҭа аҟны цәаҳәак аҩыра ануп мҭаврули анбан ала. Аԥсны Аҳ Баграти уи иан Гәурандухти ҿыц еиҭадыргылаз Бедиатәи ауахәама аҿа анаршьеит.
Бедиатәи ичаԥоу ахьтәаҿа шьҭоуп қырҭтәыла аҳәынҭқарратәи амилаҭтәи амузееи аҟны.
Алитература
Акатегориа:Қырҭтәыла аҟазара Акатегориа:Аԥсны
Меркиури, Фредди
Фредди Меркиури (Freddie Mercury, иара ахатәы хьӡы: Фаррух Булсара (ફારુખ બલસારા); 5, Стоун-Таун, Занзибар — 24, Лондон, Британиа Ду) — британиатәи ашәаҳәаҩы.
Альбомқәа
Queen
Соло
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:1946 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 5 рзы ииз Акатегориа:1991 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 24 рзы иԥсыз Акатегориа:Британиатәи ашәаҳәаҩцәа
Нобель, Альфред
мини|Альфред Нобель Альфред Бернард Нобель (Alfred Bernhard Nobel; 21, Стокгольм, Швециа — 10, Сан-Ремо, Италиа) — Ашвед аԥҵаҩын, филантропын, даара зҟазшьа уадаҩыз уаҩын. Иара абанкрот диԥан, аха дмиллионерхеит; Иара – алитература бзиа избоз ҵарауаҩын. Уи аԥара рацәаны ирҳаит, аха зегь реиԥш дынхон. Иара даара дуаҩылахҿыхын ауаа рҿы, аха ихи иареи анеизынхоз илахь еиқәын. Ауаа бзиа ибон, аха ахаан иара бзиа дызбоз ԥҳәысгьы димамызт, ҭаацәарагь имамызт; дпатриотын, аха атәым дгьылаҿ.
Уи иааиртит артҟәацга хкы ҿыц, адинамит, ашьха ҭыԥқәа рҿы арацәа-ыҵыхра ааглыхра аиӷьтәразы, аха иара иаԥиҵаз аибашьыга бџьар аҟаҵаразы рхы ишадырхәоз ибеит. Иусумҭақәа ирыбзоураны адунеи зегь дшеицырдыруазгьы, иара дыздыруаз маҷын, избанзар иԥсы ҭанаҵы ихьӡ-иԥша иҽацәиҵәахуан. “Хьӡы – ԥшак сырҳазшәа сгәы иаанагоит, аха уи ахьӡ- аԥша бзиарак адызбалом», – иҳәеит уи зны ихазы. Аха, иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, ихьӡ даҽа џьоукы ахьӡ -аԥша рзаанаго иалагеит. Иара Стокгольм диит октиабр 21, 1883 шықәсазы. Ашколгьы дҭамызт, ауниверситетгьы, аха ихала аҵара иҵон азы 20 шықәса анихыҵуаз профессионалтә химикын, лигвист дуун – ашвед бызшәа, аурыс, анемец, афранцыз, англыз бызшәақәа рыла дцәажәон.
Иара инаукатә ԥҵамҭақәа ахархәара шроуз ибар иҭахын, 80 компаниа инареиҳаны иргылеит 20 тәыла рыҟны. Аха аихьӡарақәа изҭоз аҵарауаҩ иҟазшьа аҷыдарақәеи хара ихәыцуаз анаплакҩи иҟазшьаҷыдарақәа реилагӡара ахьилшаз ауп. Аха, Нобель зегь раасҭа аԥареи иҭҵаарадырратә аартрақәеи ракәӡамызт игәы иҵхоз. Иара есымша аԥсҭазаара аҵакы дашьҭан, данқәыԥшыз аахыс али - тературеи, афилософиеи дрызҿлымҳан. Иара есқьынгьы аӷарцәа рыцҳаишьон. Аха зегь раасҭа ииҭахыз адунеиаҿ аибашьрақәа рҵыхәа аԥҵәаракәын. Абри аус адиулон аамҭагьы аԥарагьы мшаҭо 1896 шықәсазы Италиа иԥсҭазаара далҵаанӡа.
Зегь еицырдыруа иуасиаҭ аҿы иара иҭынхаз аԥара аанижьит афизика, ахимиа, аԥсихологиа, амедицина, алитература, аҭынчра азықәԥараҿ аихьӡарақәа аазырԥшыз ауаа премианы ирыҭазарц. Уи иаргьы иара иидеиақәагьы рзы баҟаҵас инхеит. Абас дыргәалашәоит адунеи иқәлара гханы изыԥхьаӡоз ауаҩы иԥсҭазаара даналҵ кыршықәсақәа рышьҭахьгьы.
Алитература
Акатегориа:Швециатәи аҵарауаа Акатегориа:Швециатәи аҿыцхәыцҩцәа Акатегориа:Абизнесменцәа Акатегориа:1833 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 21 рзы ииз Акатегориа:1896 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 10 рзы иԥсыз
Гагратәи абырзентә уахәама
Гагратәи абырзентә уахәама (გაგრის ბერძნული ეკლესია) — Аԥсны Гагра ақалақь аҿы иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XIX-XX ашәышықәсақәа раан.
Бомборатәи ауахәама «Сераиа баба»
Бомборатәи ауахәама «Сераиа баба» (ბომბორის ეკლესია) — Аԥсны Бомбора ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп.
Гагратәи абырзентә уахәама
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Озаску
Озаску  (Osasco) — ақалақь Бразилиаҟны ауп.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Бразилиа ақалақьқәа
Ҵабалтәи асыкәмал знырҵо аҿа
мини|Ҵабалтәи асыкәмал знырҵо аҿа Ҵабалтәи асыкәмал (кадило) знырҵо аҿа – абжьарашәышықәсазы имаҷу асахьа змоу ақырҭуа архитектуратә аԥҵамҭақәа рҟны ахадара змоу аҭыԥ ааннакылоит, асыкәмал знырҵо аҿа. Уи XIX ҽашәышықәсазы раԥхьаӡа ақыҭа Ҵабал ирбеит, уи аусумҭа иаҵнакуеит VII-VIII ашәышықәсақәа. Ҵабалтәи аныҳәарҭатәи аҿа ахәҭақәа ирнуп еиуеиԥшым арнаментқәа, ажәытәи ҽ аҿатәи ауасиаҭқәа рсиужетқәа узырбо.
Бедиатәи агәулан
мини|Бедиатәи агәулан Бедиатәи агәулан (ბედიის გულანი) — XVI-XVII ашәышықәсақәа ирыҵанакәа анапылаҩыроуп. Ианҵоуп ақьаад, нусхур аҩырала, ҩ ҽшьаҟакла, иԥшӡоу анапҩырала. Аҷышә еиқәаҵәала, ахқәа алкаауп Сингәурла. Ихҩаалоуп бедиатәи амитрополит Гермиан Чхетиӡе  иҿаҵара ала. Анапылаҩыра аиқәыршәара иалахәын даӡәымкәа акаллиграфцәа: Амброси Каргареҭели, Симон Евфратели, Саба Наҷоԥиӡе.
Агулан - алитургиатә шәҟәқәа реизга ауп, уи иалоуп шықәсык аҩнуҵҟала изыԥхьаша алитургиатә шәҟәқәа. Анапылаҩыра XVIII ашәышықәсазгьы Бедиатәи ауахәамаҿ ишьҭан, ари афакт шаҳаҭра азыруеит зыӡбахәы ҳәоу аамҭа иаҵанакәа адҩылақәеи Бедиатәи Анцәадзыхшаз лахь аныҳәаԥхьыӡқәеи. Бедиатәи амитрополит Герман идагьы, анапылаҩыра адҩылақәа рҿы избахәы ҳәоуп бедиатәи аепископ Николоз Мхеиӡегьы.
Герман иҿаҵара ала еиқәыршәаз анапылаҩыра хыркәшоуп Николоз Мхеиӡе иколофон ала, убри алагьы лабҿба иубарҭоуп Николоз Мхеиӡе Герман иаамышьҭахь иҟаз амитрополит шиакәыз.
Анапылаҩыра алагамҭеи анҵәамҭеи агуп; 960 даҟьа амоуп; анапылаҩыра иҩуп ақьаад аҿы, ҩ-еиҵагылак рыла, нусхури аҩырала, амарқьаф еиқәа ала, ахқәа иҩуп аԥштәы ҟаԥшь ала. Ҩ-шәҟәыкны ишьақәгылоуп. аминиатиура ашәара 45,5 см. X 33,5 см.. Бедиатәи агулан Корнели Кекелиӡе ихьӡ зху Қырҭтәыла анапылаҩырақәа рмилаҭтә центр аҿы ишьҭоуп.
Бедиатәи агәулан амилаҭтә ацентр аҟны ишьҭоуп.
Алитература
Акатегориа:Ақырҭуа анапылаҩырақәа Акатегориа:Бедиатәи аберҭыԥ
Аҷандаратәи адольменқәа
Аҷандаратәи адольменқәа (აჭანდარის დოლმენები) — ҳ. ҟ. II азқьышықәса  I азбжа иаҵанакуа, Аԥсны Аҷандара ақыҭан. 2006 шықәсазы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, адольмен амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа астатус анашьан.
Адольменқәа - Аԥсны атерриториа аҟны  иаарԥшыз, ахаҳә иалхыз аҳаҭгәынқәа роуп. Аԥснытәи ажәытәӡатә дольменқәа заатәи аџьаз аамҭа иаҵанакәеит. Урҭ рыргылара иалагеит ҳ.ҟ. III азқьышықәса II аҩбатәи азбжазы. Усҟан Аԥсны идыргылоз адольменқәа усҟак идуумыз иҭшәаз аргыламҭақәан. Абжьаратә аџьаз аамҭа (ҳ.ҟ.  II азқьышықәса  I азбжа) иаҵанакәа адольменқәа иаҳа идууп, иаҳа еиӷьны иргылоуп. Аԥснытәи адольменқәа хагәҵәыла ишьақәыргылоу ԥшьба-ԥшьба идуу ахаҳә ҟьаԥсқәа ирылхуп, абри аҩызаҵәҟьа ахаҳәла ихыбуп  (хаҳәқәак  50 тонна иакапануеит). Дольменқәак рыҩнуҵҟа ахаҳәҟьаԥс иалху адашьмагьы иҟоуп. Аԥснытәи адольменқәа атрапециа афома рымоуп. Ишаԥу ала, аԥхьатәи аҭӡамц ҭбаа аладахьала ма алада-мрагыларахьала иргылоуп, 0,4 м. адиаметр змоу акылҳара амоуп, уи ахаҳәтә рыԥҵә ала иадыркуан. Адәахьала аҭӡамцқәа  иаарыкәыршаны ахаҳә дуқәа шьҭоуп.
Аԥсыбаҩқәа рыдагьы, адольменқәа рҿы аарԥшуп  аџьаз иалху аихақәа, еиуеиԥшым арԥшӡагақәа, акерамика.
Уажәазы адольменқәа реиҳара хылаԥшрада иҟоуп. Адольменқәа рекспонатқәак Қырҭтәыла амилаҭтә музеи аҟны ишьҭоуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны адольменқәа
Кембриџь ауниверситет
мини|Алого Кембриџь – Оксфорд анаҩс Британиа Ду иҟоу зегь раасҭа ижәытәтәу аҩбатәи университетуп, адунеи аҿы аԥшьбатәи аҭыԥ аннакылоит, еиҳа иеицырдыруа ауниверситетқәа ируакуп. Ауниверситет аԥҵан 1209 шықәсазы, Кембриџь инхо оксфордтәи астудент ақалақь иаланхоз ԥҳәыск данишь ашьҭахь ақалақь иалҵыз аҵарауаа еидкыланы. Кембриџьтәи ауниверситет шьақәгылоуп 31 коллеџь рыла. Ақалақь аҿы инхо ауааԥсыра реиҳарак арҵаҩцәеи астудентцәеи роуп. Астудентцәа зегь аҵара анырҵо Кембриџь инхозароуп. Кембриџь амҩадуқәа рҿы иуԥылоит ииаҵәеиқәароу, мамзаргьы еиқәаҵәоу, амаҭәа зшәу аҿар маҷымкәа. Астудентцәеи аспирантцәеи рҵареи рыҭҵаарадырратәи усуреи ашколқәа (дара 6 ыҟоуп) рыҟны имҩаԥысуеит. Ашколқәа афакультетқәеи акафедрақәеи рыла ишьақәгылоуп. Кембриџьтәи ауниверситет аҟны арҵара мҩаԥысуеит 28 курс рыла.
мини|Тринити Колеџь мини|Петерҳаус колеџь мини|Кембриџь ауниверситет абиблиотека
Арҭ акурсқәа ирыҵанакуеит абарҭ амаҭәарқәа:
Иахьа аколлеџьқәа хԥа аҳәсса рымацара рыдыркылоит. Егьырҭ 28 коллеџь – илаԥсоуп. Аколлеџьқәа ҩба аспирантцәа мацара ры - дыркылоит. Аколлеџьқәа 4 – еиҳарак астудентцәа еиҳабацәа ма аспирантцәа (21 ш. иреиҳау). Егьырҭ 25 коллеџь астудентцәа реиԥш аспирантцәагьы рыдыркылоит.
Алитература
Акатегориа:Кембриџь ауниверситет Акатегориа:Кембриџь Акатегориа:Британиаду аиҳабыратә ҵараиурҭақәа Акатегориа:1209 шықәсазы ицәырҵит
Микеланџьело
Микеланџело Буонарроти (Michelangelo Buonarroti; 6, Капрезе-Микеланџьело — 18, Рим, Италиа) — аиталиан скульптор, сахьаҭыхҩы, архитеқтор, жәҩаш, инџьныр.
Џьениа, Алықьса Камыгә-иԥа
Алықьса Камыгә-иԥа Џьениа (21 — 7) — ашәҟәыҩҩы-апрозаик, Зҽаԥсазтәыз акультура усзуҩы, аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара активла далахәын. А. Џьениа иҟазара ажанртә, атематикатә диапазон ҭбаауп, еиуеиԥшым. Иара даԥсаны дыԥхьаӡоуп иаарылукааша новеллистны. Алықьса Џьениа ироманқәеи иповестқәеи рыда ухахьы иузаагом иахьатәи аԥсуа епикатә проза. Алықьса Камыгә-иԥа Џьениа аус иуан “Аԥсны ҟаԥшь”, ажурнал “Алашара” рредакциақәа рҿы, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә шәыҟәҭыжьырҭа директор хадас дыҟан. Алықьса Џьениа ишәҟәқәа иахьа абиблиотекақәа рҿы ус баша аҭыԥ ааныркылаӡом, урҭ ахархәара ҭбаа рымоуп Аԥснытәи аԥхьаҩцәа рыҩнуҵҟа, иара убас Аԥсны анҭыҵгьы.