cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Залкалиани, Давиҭ
Абиографиа
1992-1995 шықәсқәа рзы - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рдепартамент евроеиҿкаарақәа русбарҭа ахԥатәи амаӡаныҟәгаҩ, нас аҩбатәи амаӡаныҟәгаҩ, анеҩс, актәи амаӡаныҟәгаҩи аусбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩи. 1995-1996 шықәсқәа рзы - адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рдепартамент евроеиҿкаарақәа русбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ. 1996-2000 шықәсқәа рзы аус иуан Қырҭтәыла ацҳаражәҳәараҿы ҽ Вена иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рҿы Қырҭтәыла ахаҭарнакраҿы актәи амаӡаныҟәгаҩ, нас, абжьагаҩ. 2000-2001 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра актәи европатә департамент аҿы абжьагаҩс дыҟан. 2001-2002 шықәсқәа рзы - Австриа иҟоу Қырҭтәыла ацҳаражәҳәараҿы - Вена иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рҿы Қырҭтәыла ахаҭарнакраҿы абжьагаҩс дыҟан. 2002 шықәса хәажәкыра инаркны - Аусеицуреи ашәарҭадареи рзы Европатәи еиҿкаареи Вена иҟоу жәларбжьаратә еиҿкаарақәа рҿы Қырҭтәыла ахаҭарнакреи рҿы еснагьтәи ахаҭарнак ихаҭыԥуаҩ. 2002-2004 шықәсқәа рзы - Америкеи Канадеи Мексикеи иҟоу Қырҭтәыла ацҳаражәҳәараҿы абжьагаҩ хада. 2004-2007 шықәсқәа рзы - Узбекисҭантәи Ҭаџьыкисҭантәи ареспубликақәа рҿы Қырҭтәыла ацҳаражәҳәаҩ. 2007 шықәса ажьырныҳәа инаркны ԥхынгәынӡа - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра аглобалтә еизыҟазаашьақәа рдепартамент адиректор. 2008 шықәса ԥхынҷкәын инаркны 2008 шықәса ажьырныҳәанӡа - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра адҵа ҷыдақәа рыцҳаражәҳәаҩ. 2012 шықәса ажьырныҳәа инаркны 2009 шықәса цәыббранӡа - Беларустәи ареспубликаҿы Қырҭтәыла ацҳаражәҳәаҩ. 2012 шықәса жьҭаара 29 инаркны 2014 шықәса абҵара 5-нӡа - адәныҟатәи аусқәа рминистар актәи ихаҭыԥуаҩ. 2015 шықәса инаркны 2016 шықәса ажьырныҳәа ҩ-нӡа - Леван Миқелаӡе ихьӡ зху афонд анагӡаратә директор. 2016 шықәса ажьырныҳәа ҩ инаркны 2018 шықәса рашәара 21-нӡа - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр актәи ихаҭыԥуаҩ. 2007 шықәсазы ианашьан зымч наӡоу ацҳаражәҳәаҩ идипломатиатә ранг.
Идыруеит англызи, агермани, аурыси бызшәақәа. Дҭаацәароуп, ҩыџьа аԥҳацәа имоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:Қырҭтәылaтәи адипломатцәа Акатегориа:1968 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 27 рзы ииз
Ӆ
Ӆ, ӆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Вергили
Публи Вергили Марон (Publius Vergilius Maro;, Андес, Мантуиа ааигәаны — 21 цәыббра, Бриндизи) — апоет.
Қәҭешь
Қәҭешь (ქუთაისი) — уажәы Қырҭтәыла иҟоу ақалақь, Имереҭи агәы.
Вергили
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Ажәытә Рим ашәҟәыҩҩцәа
Қәҭешь
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Қәҭешь Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа Акатегориа:Имереҭи
Мифуне, Тосиро
thumb|200px Тоширо Мифуне (三船 敏郎 — Мифуне Тоширо; 1, Циндао, Шаньдун, Китаитәи ареспублика — 24, Митака, Апрефектура Токио, Иапониа) — Иапониатәи актиор.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Иапониатәи актиорцәа Акатегориа:Иапониатәи аруаа Акатегориа:1920 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз Акатегориа:1997 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы иԥсыз
Нанҳәамза 9
Нанҳәамза́ 9 (Нанҳәамза́ жәба́), Áвгуст 9, На́нҳәа 9 — григориантәи амзар 221 тәи амш (222 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 144 мшы.
Ԓ
Ԓ, ԓ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Итерзен
Итерзен (Uetersen; [ˈyːtɐzən]) — Германиа ақалақь. Атерриториа — ; иаланхо —.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Германиа ақалақьқәа
Каидаҟ бызшәа
Каидаҟ бызшәа ма Хаидаҟ бызшәа (каи. Хайдакьан кув [χɑjdɑqʼɑn kuβ]) — Адаӷьсҭан ишьҭан Каидаҟ бызшәас иамоуп. Ихалхно — 21.000 ҩык.
Алфавит
Каидаҟ бызшәа акириллица ихархәатәуп. Анбан жәларбжьаратәи афонетикатә транскрипциала:
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Адаӷьсҭан бызшәақәа
Конисковолиа
Коньсковоля (Końskowola, ) — Польша ақыҭоуп.
Аславиан бызшәақәа
Аславиан бызшәақәа
Агәыԥхәҭақәа
Амрагылараславиан бызшәақәа:
Амраҭашәараславиан бызшәақәа:
Аладаславиан бызшәақәа:
Ӎ
Ӎ, ӎ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ҭарԥҳа, Нелли Золотинск-иԥҳа
Нелли Золотинск-иԥҳа Ҭарԥҳа (Нелли Золотинсковна Тарба; 20, Дәрыԥшь ақыҭа, Гәдоуҭа араион — 29, Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ауаажәларратә усзуҩы.
Абиографиа
Диит 1934 шықәса абҵарамза 20 рзы Дәырԥшь ақыҭа Гәдоуҭа араион. Лқыҭаҿтәи абжьаратә школ даналга, 1954 шықәсазы Нели Ҭар-ԥҳа дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху аҟәатәи Аҳәынҭқарратә педагогтә институт, Далгоит 1959 шықәсазы. Акыр шықәса инеиԥынкыланы аус луан ашәкәҭыжьырҭа «Алашараҿ», ҳазҭагылоу аамҭазы Аԥсны ахәыҷқәа рфонд деиҳабул.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1952 шықәса инаркны.
Илаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭҟарратә премиа.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Ҭараа Акатегориа:1934 шықәсазы ииз Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы иԥсыз
12 (ахыԥхьаӡара)
12 (жәаҩа) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 12.
Ахьарԥшқәа
012
Елцин, Борис Николаи-иԥа
мини|Борис Ельцин Борис Николаи-иԥа Елцин (Борис Николаевич Ельцин; 1, Бутка, Урыстәылатәи СФСР, СССР — 23, Москва, Урыстәыла) — Аурыс аполитик. Урыстәыла Афедерациа ахада 1991 — 1999 шш.
Акатегориа:Урыстәыла президентцәа Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1931 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 1 рзы ииз Акатегориа:2007 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Мшаԥымза 23 рзы иԥсыз
Утик
thumb|right|250px|Утик акарта Утик (Ուտիք) — Ермантәыла Ду аҭоурых арегион.
Абара
Акатегориа: Ермантәыла Акатегориа:Азербаиџьан
Ажәытә славиан бызшәа
Ажәытә славиан бызшәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Аславиан бызшәақәа
Ҥ
Ҥ, ҥ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Нанҳәамза 10
Нанҳәамза́ 10 (Нанҳәамза́ жәаба́), Áвгуст 10, На́нҳәа 10 — григориантәи амзар 222 тәи амш (223 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 143 мшы.
Иорданиа
Иорданиа (الأردن; Ель-ʾУрдун), аофициалтә хьӡы: Иорданиатәи Аҳашимиттә Кралра (المملكة الأردنية الهاشمية; ель-Мамлака л-ʾУрдунниа л-Ҳаашимиа) — Аҩадамраҭашәара-азиатәи атәыла Мрагылара Ааигәа арегион аҿы.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Амонархиақәа
Млокосевич, Борис Виктор-иԥа
Борис Виктор-иԥа Млокосевич (Борис Викторевоч Млокосевич; 21, Георгиевск, Ставропольтәи агуберниа, Урыстәылатәи аимпериа — 2, Очамчыра, Аԥсны) — адендролог, абиологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, зҽаԥсазтәыз абнаҭҵааҩ, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа 1941-1945 шш. далахәын, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден I, II аҩаӡарақәа дыркавалеруп.
Иара инапхгарала Аԥсны раԥхьаӡа акәны иааӡан 500 инареиҳаны зеиԥш ыҟам амонокультурақәа, еизган 1000 инареиҳаны аҵиаа хкқәа рколлекциақәа.
Борис Виктор-иԥа Млокосевич дравторуп абнатә нхамҩа еиуеиԥшым азҵаарақәа ирызку 90 инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәа. Иара “Аԥсны абнақәа” (1972 ш.) ашәҟәы соавторс дамоуп. Борис Виктор-иԥа Аԥсни Қырҭтәылатәи ССР-и зҽаԥсазтәыз абнаҭҵааҩ ҳәа ахьӡ ихҵан, ианаршьахьан 20 инареиҳаны дипломи грамотақәеи.
Алитература
Акатегориа:1915 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 21 рзы ииз Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Нанҳәамза 2 рзы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны абиологцәа
Гәыблиа, Гьаргь Константин-иԥа
Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа (Георгий Константинович Гублия, 15, Ҟәланырхәа ақыҭа, Гәдоуҭа араион — 6) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Абиографиа
Диит 1928 шықәса лаҵарамза 15 рзы Ҟәланырхәа ақыҭа Гәдоуҭа араион. 1949 шықәсазы дҭалоит Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет, далгоит 1954 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1950 шықәса инаркны.
Афилологиатә наукақәа дыркандидатуп, ддоцентуп. Аусиухьеит ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» адиректорс.
Иаҭәашьоуп Д.Гәлиа ихьӡ зху Ареспублика Аԥсны Аҳәыеҭқарратә премиа (Д.Гәлиа иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи ирызку иусумҭазы).
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Гәыблиаа Акатегориа:1928 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы иԥсыз
Ԩ
Ԩ, ԩ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Нанҳәамза 12
Нанҳәамза́ 12 (Нанҳәамза́ жәа́ҩа), Áвгуст 12, На́нҳәа 12 — григориантәи амзар 224 тәи амш (225 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 141 мшы.
13 (ахыԥхьаӡара)
13 (жәаха) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 13.
Ахьарԥшқәа
013
Ӈ
Ӈ, ӈ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Асловак бызшәа
Аславак бызшәа (slovenský jazyk, slovenčina, slovenská reč)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Урыстәылатәи аимпериа
Урыстәылатәи аимпериа (Российская империя, Pоссiйская Имперiя) — Аҭоурыхтә аурыс ҳәынҭқарра х-континетқәа Европеи Азиеи Аҩадатәи Америкеи рҿы. Ицәырҵит 1721 шшықәсазы Аҩадатәи аибашьра ашьҭахь, иҟан 1917 шықәса Февральтәи ареволиуциа рҟынӡа. Ари аимпериа зегь реиҳа идуу аҳәынҭқаррақәа адунеи зегь аҿы ибжьоуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҭоурыхтәи европатәи аимпериақәа Акатегориа:Аҭоурыхтәи европатәи атәылақәа Акатегориа:Аҭоурыхтәи азиатәи атәылақәа Акатегориа:Аҭоурыхтәи аҩада-америкатәи атәылақәа Акатегориа:1721 шықәсазы ицәырҵыз Акатегориа:1917 шықәсазы ибжьаӡыз
Аҩадатәи Кореиа
Аҩадатәи Кореиа, аофициалтә хьӡы: Кореиатәи Жәлартә-Демократиатә Республика (КЖДР; 조선민주주의인민공화국) — Азиатә атәыла Кореиатәи адгьылбжьахабжаҟны ауп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:Акоммунисттә тәылақәа
Нанҳәамза 11
Нанҳәамза́ 11 (Нанҳәамза́ жәе́иза), Áвгуст 11, На́нҳәа 11 — григориантәи амзар 223 тәи амш (224 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 142 мшы.
Китаи
Китай, Чынҭ (中國), официалтә хьʒы: Китаитәи Жәлартә Республика (КЖР, 中華人民共和國) — Азиаҟны мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:Акоммунисттә тәылақәа
Арӡынба, Владислав Григори-иԥа
Владислав Григори-иԥа Арӡынба (ვლადისლავ გრიგორის ძე არძინბა; Владислав Григорьевич Ардзинба; 14, Ешыра ақыҭа, Аԥснытәи АССР — 4, Москва, Урыстәыла) — Аԥсуа политик, Аԥсны аҳәынҭқарра раԥхьатәи ахада (1994-2005), Аԥсны Амилаҭтә Фырхаҵа, аҭоурыхҭҵааҩы, абызшәадырҩы, анаукаҭҵааҩы.
Н’
Н’, н’ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Арӡынба, Владислав Григори-иԥа
Абиографиа
Владислав иаб — далахәын Аџьынџьтәылатә еибашьра ду. Аибашьра ду аԥхьеи, уи ашьҭахьи аус иуан ашкол аҿы. Владислав иаб иман хҩык аишьцәа: аиҳабы ихьӡын Султан, агәыбжьанытә — Миша, реиҵыбӡа — Рауф. Иара убас акыршықәса ашкол аҿы аус лухьан иангьы.
В. Арӡынба раԥхьаӡатәи ишьаҿақәа еихигеит Ешыратәи абжьаратә школ ашҟа. В. Арӡынба агәырҵҟәыл бзиа змаз аҵаҩцәа дреиуан. Уи бзиа ибон ажәеинраалақәа аисахьаркны раԥхьара.
В. Арӡынба ашколаҿ еиҿкааз акәашаратә гәыԥ далан. Ибзианы ицааиуан Кавказтәи акәашарақәа. Иара дызлаз агәыԥ изныкымкәа аолимпиадатә конкурсқәа рҿы аԥхьахәқәа ргахьан.
В. Арӡынба ашкол аҿы аҵара аниҵоз зегь реиҳа игәаҿы иаанхеит аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩцәа. Дара ирыбзоуран иидыруаз абызшәақәа.
В. Арӡынба ашкол даналга ашьҭахь 1962 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи апедагогиатә институт аҭоурыхтә факультет.
В. Арӡынба иара убас инасыԥ дуны иԥхьаӡон дара ркурсаҿ алекциақәа иахьрыԥхьоуз зегь иреиҳаз аҵарауаа. Урҭ иреиуан: Аԥсны археолог Михаил Мамеҭ-иԥа Траԥшь, аҭоурых ҭҵааҩы Гьаргь Алықьса-иԥа Ӡиӡариа, аԥсуа етнограф аҵарауаҩ ду Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа.
Анаукатә ҭҵаара
В. Арӡынба иҵара даналга ашьҭахь дҭалоит аспирантура мрагыларатәи Академиа. Ари аҵараиурҭаҿ аус иуан 1969 инаркны 1988. В. Арӡынба хықәкыла иҭиҵааун имаҷу Азиа иадҳәалоу аҭоурыхи, акультуреи, урҭ ажәларқәа ирыдҳәалоу арелигиатә нцәахаҵарақәуеи, еиҳарак хаттааи хеттааи ирыдҳәалаз.
Европа ақалақьтә трамваитә системақәа рсиа
Закрытые системы
Кроме того, в Бельгии ранее имелось множество междугородных трамвайных линий (так называемые местные железные дороги). Многие из этих линий, проходя через города, использовались и как внутригородской транспорт.
Полша
Закрытые системы
Естониа
Акатегориа:Атрамваи Акатегориа:Европа
О̆
О̆, о̆ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Арӡынба, Владислав Григори-иԥа
Анаукатә ҭҵаара
1971 шықәсазы В. Арӡынба ихьчоит икандидаттә дисерациа, 1985 шықәсазы идоктортә дисертациа.
1987 шықәсазы уи напхгара азиуан Ажәытә Мрагыларатәи аинститут акультуреи аидеиалогиеи сектор аҟәшаҿы, аха рацәак дынгылуом, дхынҳәуеит иԥсадгьыл ахь. Ара дахьааиз Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҭҵааратә институт хадара азиуеит 1999 шықәсанӡа.
Аԥсны раԥхьатәи аԥыза Москва аус иуанаҵы иԥсадгьыл хылаԥшрада инижьуамызт, уи иара дшадҳәалаз дадҳәалан. Аԥсныҟа данаалак акабинет дыҩнатәаны мацара акәымкәа, Аԥсны аҵарауааи иусуцәеи дрыҿцәажәон, уи еиликаауан урҭ ирыгыз ирыбзаз.
Иусқәа инарымаданы ирацәаны имҩаԥигон археологиатә ҭҵааратә експедициақәа Аԥсны атерриториаҿы. Аԥсны усҟантәи аамҭаз хадара шазиимуазгьы ижәлар ирацәаны дрыцхраауан. Дрыцхраауан аԥсуа ҵарауаа рыстатиақәеи ржурналқәеи акьыԥхь рарбараҿы. Акы рдицхрааит аԥсуа ҵарауаҩ Ш. Д. Инал-иԥа иҭыҵыз ишәҟәы «Вопросы этнокультурной истории абхазов» ҳәа хыс измаз иахҟьаны иӷәӷәаз авба ахьирҭаз аҟнытә. Иара убас иџьабаа дуқәа ируакуп Аԥсны ахәынҭқарра даныпрезидентха ижәлар рыԥсҭазаараҿ ихадара дуны иҟалеит Аԥсны анаука Академиа аԥҵара.
Уи иџьабаа кыр ишарацәазгьы ижәлар рҿаԥхьа, имаҷым иџьабаа аҭҵааратә усурақәа рыҿгьы.
Иҭҵааратә усурақәеи имонографиақәеи иреиоуп:
Ашәҟәқәа Астатиақәа
Филиппин
Филиппин (Pilipinas, Philippines), аофициалтә хьӡы: Филиппин Ареспублика (Republika ng Pilipinas, Republic of the Philippines) — Аҩадамрагылара-азиатәи адгьылбжьахатә тәыла, 7641 адгьылбжьахак рзы ишьақәгылоуп. Еиҳаӡоу х-хәҭак: Лусон, Висаиас, Минданао.
Арӡынба, Владислав Григори-иԥа
Иполитикатә усура Асовет аамҭазы
В. Арӡынба 1989 ш. инаркны 1991 ш. дыҟан СССР жәлар депутатны, иара убас СССР Иреиҳаӡоу Амилаҭтә хеилак алахәылас. Уаҟа диабдруеит академик А. Сахоров. Уи иабадырра В. Арӡынба иԥсҭазаараҿ даара анырра ду ҟанаҵеит.
Актәи иқәгылараҿ жәлар депутатцәа рысездаҿ В. Арӡынба иқәиргылеит азҵаара имаҿу амилаҭқәа реиқәырхара ититултәу амилаҭқәа СССР иалоу 15 ҳәынҭқарра рҿаԥхьа. Уи ицәажәараҿ ирылеиҳәоит рыбжьара иҟаз аиқәшаҳаҭра иахәаԥшны автономтә республикақәа аҳәынҭқарра дуқәа ирылҵны рхала иҟаларац азы. Иара убас уи иҿцәажәараҿ иааган ҿырԥштәыс Аԥсны ССР Қырҭтәыла ССР 1921-1936 ш.ш. ирибжьаз аиқәшаҳаҭра.
Филиппин
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Арӡынба, Владислав Григори-иԥа
Аԥсны аполитикатә напхгара
1990 ш. В. Арӡынба далхын Аԥсны Асср иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩыс. Убри аамҭазы Қырҭтәыла иреиҳаӡоу Асовет иҟанаҵеит алаҳәара автономтә Милаҭәқәа раԥыхра аҳәынҭқарра аҩныҵҟа. 1992 шықәсазы Аԥсны иҟанаҵеит аҭак 1972 шықәсазтәи аконституциа амчра шацәыӡуа, 1925 шықәсазы ирыдкылаз аконституциа аҽазнык амчра шаиоуа, уа ишазгәаҭаз ала Аԥсны иашьаратә республикан СССР иахьалаз.
СССР аилаҳамҭаз В. Арӡынба дықәгыланы ирылаиҳәоит зхы иақәиҭу ҳәынҭқарран иҟаларц азы, иара убас уи иҟаиҵеит раԥхьатәи ашьаҿақәа Қырҭтәылеи Аԥсни рыбжьара аиҟарара рымазарц.
В. Арӡынба 1992-1993 шықәсқәа рзы дҟаҵан Аҳәынҭқарра акомитет амилаҭ - хақәиҭтәра азықәԥара ахантәаҩыс. Ақырҭуеи-аԥсуеи реибашьра алагамҭаз В. Арӡынба ижәлар рахь иҟаиҵоит ааԥхьара: «Мы должны выстоять в этот трудный час, и мы выстоим, мы нанесем поражение тем, кто сеет смерть и разрушение в Абхазии».
Арҭ иажәақәа рнаҩс В. Арӡынба ижәлар ириҭоит адҵа инаскьарц аӡиас Гәмысҭа аладахьы ақалақь Аҟәа ааха ӷәӷәа амоурц азы. Аха усҟантәи аамҭаз Қырҭтәылеи Аԥсни рыбжьара иҟаз аиҿцәажәара лыҵшәадахеит, ақалақь иаиоуит ааха ӷәӷәа.
Аибашьра анеилга ашьҭахь В. Арӡынба ишьаҿақәа еихигоит Урыстәылеи Аԥсни реизааигәахара, иара убас урҭ аиқәшаҳаҭра рыбжьаларц Урыстәыла ар аганахь ала.
1994 шықәсазы абҵарамза 26 рзы 12 тәи асесиаҿы ирылаҳәан зхы иакәиҭу ҳәынҭқарранны аҟалара иагьԥҵан иҿыцу аконституциа. Уи иақәшәо Аԥсны иҟалеит ипртзидентә ҳәынҭқарран. Иаразнак асовет аӡбарала, усҟантәи аамҭаз хантәаҩыс иҟаз, В. Арӡынба Аԥсны аҳәынҭқарра президентыс далхын. Уи ашықсан 1997 ш. ԥхәынчкәынмза 6 идикилеит аиноугурациа.
Урыстәыла Афедерациа ашәарҭара амаӡаныҟәагаҩ ихаҭыԥуаҩ Борис Березовски изныкымкәа иҽазышәахьан иазаагара, аха зегьы лыҵшәадахеит. Иара хаҭала, мамзаргьы усҟантәи аамҭаз имаз хантәаҩс Анри Џьергьениеи иареи иалахәын ақырҭуеи-аԥсвеи реидыслара аҭышәантәалара иазкыз аиҿцәажәарақәа ООН абжьа ҟазареи Урыстәылеи рыбжьара.
1999 шықәсазы жьҭаарамза 3 рзы раԥхьатәи жәларзегьтәи абжьыҭираан В. Арӡынба аҽазнык далхын Аԥсны Аҳәынҭқарра ахадас.
Аԥсны раԥхьаӡатәи ахада иԥсҭазаара алҵра
Аха иоуз ачымазара иахҟьаны, уи дзазымиааикәа иԥсҭазаара далҵуеит 2010 ш. хәажәкырамза 4 рзы. Уи даара итрагедиа духеит аԥсуа жәлар рзы. Уи анышә дамадоуп дахьиз дахьааӡаз Ешыра ақыҭа, иԥсадгьыл аҵеицәа рааигәара.
Азхьарԥшқәа
01 Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:КПСС алахәылацәа Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа Акатегориа:Асовет лингвистцәа Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа Акатегориа:Аԥсны афырхацәа Акатегориа:Арӡынаа Акатегориа:1945 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 14 рзы ииз Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Хәажәкырамза 4 рзы иԥсыз
Чҳалҭа
Чҳалҭа — Гәылрыԥшь араион ақыҭа, Аԥсны.
Акатегориа:Гәылрыԥшь араион ақыҭақәа
Нанҳәамза 13
Нанҳәамза́ 13 (Нанҳәамза́ жәа́ха), Áвгуст 13, На́нҳәа 13 — григориантәи амзар 225 тәи амш (226 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 140 мшы.
Путин, Владимир Владимир-иԥа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Урыстәыла президентцәа Акатегориа:Урыстәыла аԥыза-министрцәа Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1952 шықәсазы ииз‎ Акатегориа:Жьҭаарамза 7 рзы ииз
О̃
О̃, о̃ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Афундаментализм
Афундаментализм – ари Амассатә информациа ахархәагақәа рҟны, еиуеиԥшым адинхаҵарақәа рымҩаԥысшьа азгәазҭо, ҳаамҭазтәи ареалиқәа рыла иарбанызаалак алагалаҿыцқәа ирҿагыло, насгьы ашьҭрақәлаҩцәа аханатәтәи адинхаҵара разыргьежьра зҽазызкуа еилкаароуп.
Ақьырсианратә фундаментализм
Ақьырсианратә фундаментализм ршоит еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла апротестантәи, акатоликатәи, аиашахаҵаратәи ҵысрақәа ҳәа. Ноам Хомски иҳәон: «Еиду Америкатәи Аштатқәа руаажәларра Саудовтәи Аравиеи ауаажәларра Талибани раасҭа еиҳа афундаментализм рыларҵәаны иҟоуп» ҳәа.
Афундаментализм адинхаҵараҿы
Ақьырсианратә фундаментализм Ақьырсианратә фундаментализм ацәырҵра апротестантизм иадҳәалоуп. 1895 шықәсазы Ниагара-Фоллс ақалақь аҿы имҩаԥысуаз Иԥшьоу аҩыра иазкыз аконференциаҿы гәыԥҩык апротестанттә пасторцәа иаԥшьаргеит аконцепциа ҿыц апринципқәа рыдкылара. Апринципқәа иреиуан: Иԥшьоу аҩыра ишаныҵәҟьоу адкылара, Иаса Қьырса доуҳала иира, Иаса Қьырса агәнаҳара ҟазҵаз рзы иԥсра, Иаса Қьырса игылара, Иаса Қьырса адгьыл ахь ихынҳәра. 1910 шықәсазы Апресвитериантә ассамблеиа хадеи егьырҭ еиуеиԥшым аконсервативтә динхаҵаратә еиҿкаарақәеи арҭ апринципқәа ирықәшаҳаҭхоит. 1919 шықәса раахыс аус ауеит Адунеизегьтәи афундаменталистцәа рассоциациа, 1948 шықәсазы уи ахьӡ ԥсаххоит Жәларбжьаратәи ақьырсианратә уахәамақәа рхеилак ҳәа. 1920-тәи ашықәсқәа рзы афундаменталистцәа анаукатә аарԥшымҭақәа ирҿагылоит, еиҳарак Дарвин аеволиуциазы итеориа. Урҭ рықәгыларақәа ирыбзоураны 1921—1929 шықәсқәа раан Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы ирыдыркылеит Дарвин итеориа аҳәынҭқарратә школқәа рҿы дырҵара азин амызхуа азакәанқәа. Уи апроцесс «Батлер иакт» ҳәа ахьӡ аиуит. 1925 шықәсазы ирыдыркылаз азакәын ала, ашколқәеи иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәеи рырҵаҩцәа азин рымаӡамызт ауаҩы иеволиуциа иадҳәалаз Дарвин итеориа ахәыҷқәа дырҵареи Иԥшьоу аҩыра иану мап ацәкреи. 1940-тәи ашықәсқәа раан афундаменталистцәа уи ақәԥараҿы иаҵахеит. Анаҩс иара афундаментализм аҩныҵҟагьы еиуеиԥшым аҵысрақәа цәырҵуеит.
Акатоликатә фундаментализм
Акатоликатә фундаментализм ақьырсианраҿы еиҳа иӷәӷәоу ҵысраны иҟоуп. Уахь иаҵанакуеит 1970 шықәсазы Марсель Лефевр еиҿикааз «Иԥшьоу Пи ииашьара» ҳәа хьӡыс измаз аиҿкаара.
Амсылманратә фундаментализм
Амсылманратә фундаментализм адгылаҩцәа Аҟәырҟан аҩыра апринципқәа ишаныҵәҟьоу рықәныҟәара акәын хықәкыс ирымаз, иара убас амсылманцәа иртәу адгьылқәа аколонизаторцәа рҟынтәи ахы ақәиҭтәра. Џьон Еспозито иусумҭақәа рҿы иҩуан: «Амилаҭтә ҳәынҭқаррақәа еиҳа-еиҳа рымчқәа маҷхоит, амсылманратә ҳәынҭқаррақәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, уи зыхҟьо амсылманцәа анцәа дахьырцәыӡыз аҟнытә ауп. Арҭ аҳәынҭқаррақәа руааԥсыра Мраҭашәаратәии Мрагыларатәии ридеологиақәа еиҳа-еиҳа ирыдгыло иалагоит». Аха иҟоуп амсылманра здызкылаз атәылақәа рҿы афундаментализм ихадоу идеологианы иахьыҟоу, уахь иаҵанакуеит Исламтәи Ареспублика Иран. Ҳәынҭқаррақәак рҿы афундаментализм аҵысра аппозициак аҳасаб ала иҟоуп, иара убас атерроризм аметодқәа зхы иазырхәогьы уԥылоит. Амсылманратә фундаментализм шьаҭасны иамоуп аполитикатә мсылманра (исламизм). Аглобализациатә процессқәа ирыдҳәалоу асоциалтә еиҟарамра амсылманратә фундаментализм аидеологиа ахылҿиаауеит ҳәа рыԥхьаӡоит уи апроцессқәа ҭызҵаауа реиҳарак. Иара амсылманратә фундаментализм ахаҭаҿгьы иҟоуп еиуеиԥшым аҵысрақәа, еиҳа иӷәӷәоу ируакуп адунеи иалаҵәахьо ваххабизм ҳәа изышьҭоу аҵысра. Иара шьаҭас иамоуп амсылманраҿы иҿыцу ацәырҵрақәа зегьы мап рыцәкра. Дара егьырҭ адинхаҵарақәа рганахь ала ачҳара аадырԥшӡом, агрессиатә ҟазшьа ахьрымоу аҟнытә. Еиуеиԥшым аҳәынҭқаррақәа рҿы урҭ аиҿкаарақәа изакәаным ҳәа иԥхьаӡоуп. Уажәтәи аамҭазы агеополитикатә еицлабраҿы зегь реиҳа иҿырԥшыгоу афундаменталисттә ҵысраны иԥхьаӡоуп амсылманратә фундаментализм. Уи атоталитартә политикатә идеологианы иҟоуп. Еиҳа ишәарҭахоит ари аҵысра, уи адгылаҩцәа иаартны аибашьратә методқәа рхы иархәаны мраҭашәаратәи аидеологиа ианаҿагылоу. Ҿырԥшыгас иааугар ҟалоит «Боко харам» ҳәа хьӡыс измоу нигериатәи атеррористтә еиҿкаара. Уи ахьӡ еиҭаугозар иаанагоит «Мраҭашәаратәи аҭҵаарадырра мап ацәкра» ҳәа. Аиҿкаара хықәкыс иаман амсылманратә кодекс шариат анормақәа ршьақәыргылара. «Боко харам» адгылаҩцәа Нигериа аҩадатәи ахәҭа рнапаҿы иааганы ирымоуп, лассы-лассы атеррористтә гәыԥқәа рцәырҵрақәа ирыхҟьаны уи аҭыԥ шәарҭаны иԥхьаӡоуп. Ус 2014 шықәсазы аиҿкаара аибашьцәа ашкол иҭаз аӡӷабцәа ӷьычны мчыла хаҵа ирышьҭит. Ус дара ауааԥсыра рыпринципқәа мчыла ирыладырҵәоит. Аха амсылманратә фундаментализм даҽа ганкахьала уахәаԥшыргьы алшоит. Аҳәынҭқарра аргылараҿы ароль ӷәӷәа амазаргьы алшоит амсылманратә фундаментализм, еиҳараӡак аекспорт зхы иазырхәо аҳәынҭқаррақәа рҿы. Ус афундаменталисттә принципқәа анефт зҭиуа аҳәынҭқаррақәа рҿы идеологиа хадас ирымоуп. Араҟа амсылманратә фундаментализм асоциалтә еиҟарамра аҿагыларазы алҵшәа амоуп. Афундаменталисттә идеиақәа амсылманра ахаҭагьы аԥсахрақәа аланагалеит, ауаажәларра рхәыцраҿгьы аҭыԥ ҷыда ааннакылеит. Еиуеиԥшым амсылманратә ҵысрақәа ирыдгылоу ауаа зегьы еицырзеиԥшны иҟоуп аҿыцрақәа ралагала мап ацәкразы агәаанагара.
Афундаментализм аларҵәара амзызқәеи аҭоурыхи
Асоциал-економикатә мзызқәа рыдагьы, афундаментализм ацәырҵра асоциал-ԥсихологиатә мзызқәагьы ыҟоуп. Германиатәи аԥсихолог Д. Функе иажәақәа рыла, «афундаментализм аисберг ахықәцә ауп, уи ашәарҭадара агәхьаагара ауп изыдҳәалоу».
Афундаментализм аларҵәара амзызқәа: 1) адинхаҵарақәа рыҩныҵҟа амодернистәи аконсервативтәи процессқәа реиҿагылара; 2) ауаажәларраҿы адинхаҵара ароль амаҷхареи акультуратә процессқәеи рымҩаԥысреи; 3) аглобализациа аҿагыларазы ицәырҵуа аҵысрақәа; Афундаментализм аларҵәараҿы адинхаҵаратә процессқәа рыдагьы, иҟан даҽа мзызкгьы. Адунеи аҿы имҩаԥысуаз асоциал-економикатәи, аполитикатәи аиҿасрақәа раан аглобализациеи асекулиаризациеи рыпроцессқәа еиҳа-еиҳа иӷәӷәахон. Иҟан адинхаҵареи аҳәынҭқарреи реидыхра згәамԥхоз, ауаа рхатә зинқәа рыхьчара мап ацәызкуаз ауааԥсыра. Иҿыцу аҭагылазаашьақәа рҿы, модернизм ацәырҵраан, аҳәынҭқаррақәа рнапхгаҩцәа урҭ апроцессқәа ирҿадыргылоз ак рымазар акәын. Афундаментализм аҿагыларатә идеологианы иалырхуеит. Раԥхьаӡа акәны афундаментализм цәырҵит Еиду Америкатәи Аштатқәа, уаҟа 1910–1912 шықәсқәа рзы хәыдаԥсада ауааԥсыра ирыладырҵәон афундаментализм аидеиа атәы зныз абӷьыцқәа. Уи ауааԥсыра рнапаҿы ирырҭон. Аидеиақәа рыларҵәан раԥхьаӡа акәны еиҳарак аладатәи аштатқәа рҿы, анаҩс, 1950-тәи ашықәсқәа раан, афундаменталистцәа активла ридеиақәа аҵарадырратә процесси амассатә информациатә хархәагақәеи рхы иархәаны рӡыргара иалагеит.
Изеиԥшразаалак акультура ахаҭа амч ахархәара апринцип алаӡам, аха аиԥшра бааԥсыла ашьҭалара, акультура еизакны, ма уи ахәҭақәа рҿы ицәырнагар алшоит ачҳара ацәыӡреи амч ахархәареи аидеологиа. Уи ҭызҵаауаз аҵарауаҩ Томас Меиер ихәыцит атермин «аиԥшра бааԥсыла ашьҭалара». Уи атермин акультуреи адинхаҵареи аполитикахь рыиагара амеханизм аилкааразы рхы иадырхәоит. Урҭ апроцессқәа афундаментализмгьы лассы-лассы иахылҿиаауеит. Ҳаамҭазтәи афундаментализм еиҳа аҵак ду змоу асоциал-политикатә феноменны иҟоуп. Америкатәи афундаментализм аҭоурых ҭызҵаауа аҵарауаҩ Г. Марсден афундаментализм Америка амҩаԥысшьа амҽхак ус ахәшьара аиҭеит: «Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иахьышәҭаху аҭыԥ аҟнытә ишәыршәыр акәтаӷь, хымԥада афундментализм иадгыло аӡәы иқәшәоит» ҳәа. Уи иаанагоз аконсервативтә, афундаменталисттә идеологиа иадгылоз уа даара ишырацәаз акәын.
Иудеатәи афундаментализм. Ари аҵысра аларҵәара амоуп Израиль. Уаҟагьы, егьырҭ адинхаҵаратә фундаменталисттә ҵысрақәа рҿеиԥш, иудаизм азакәанқәа рықәныҟәаразы ақәԥара иадҳәалоуп уи аҵысра. Уи адгылаҩцәа гәыԥқәаки амилициатә усзуҩцәеи рыбжьара изныкымкәа аидысларақәа ҟалахьеит. Иҟоуп, иара убас, арадикалтә ҟазшьа змоу аиҿкаара "Нетуреи карта», уи Мессиа адгьыл ахь дылбаанӡа иахьшьақәгылаз аҟнытә, Израиль зынӡа ҳәынҭқарроуп ҳәа изымԥхьаӡо.
Афундаментализм аполитикаҿы
Аҵарауаа иалыркаауеит даҽа адинхаҵарахь иаҵанамкуа афундаменталисттә ҵысрақәак аҳәынҭқарра-политикатә, аекономикатә, аекологиатә, афеминисттә, амилаҭтә уҳәа егьырҭ. Арҭ аҵысрақәа зегьы еидызкыло шьаҭасны иҟоуп аҭышәантәалареи иашаки рзы ақәԥара. Афундаментализм ҳәа азырҳәоит изеиԥшразаалак абсолиутла иашарак иазнеиуа аидеологиа.
Афундаментализм акритика: Афундаментализм акритика азызуа ирҳәоит, уажәтәи ауаа ижәытәӡоу аҩырақәа ииашаны еилыркааразы урҭ злаҩыз абызшәа бзиаӡаны ирдыруазар ауп ҳәа. Уи ада аинтерпретациақәа ҟамлар залшом, иахьанӡа иаҳзааиз адинхаҵаратә традициақәа аиҭагараан аԥсахрақәа рыламкәа изыҟалом ҳәа. Убри аан дара аҩырақәа рҿгьы изныкымкәа аиҿагыларақәа уԥылоит, аха ақьырсианратә фундаменталистцәа уи атәы иалацәажәаӡом ҳәа азгәарҭоит ԥыҭҩык.
Афундаментализм аҿы ицәырҵыз арадикалтә ҟазшьа змоу аҵысрақәагьы ауаажәларратә шәарҭадаразы ибааԥсу ак акәны иԥхьаӡоуп. Убри аҟнытә афундаментализм ацәырҵра иааизакны адунеи иқәынхо ауааԥсыра рзы ирԥырхагоу акакәны иҟоуп ҳәа азгәарҭоит уи аидеологиа аҿагылаҩцәа.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Адин
О̄
О̄, о̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ӧ
Ӧ, ӧ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Европа
Европа — аконтинент.
Атәылақәа
Акатегориа:Аконтинентқәа
Нанҳәамза 14
Нанҳәамза́ 14 (Нанҳәамза́ жәи́ԥшь), Áвгуст 14, На́нҳәа 14 — григориантәи амзар 226 тәи амш (227 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 139 мшы.
Медведев, Дмитри Анатоли-иԥа
thumb|Дмитри Медведев (2022) Дмитри Анатоли-иԥа Медведев (Дмитрий Анатольевич Медведев; 14, Ленинград, РСФСР, СССР) — Аурыс аполитик. Урыстәыла Афедерациа ахада.
Алитература
Акатегориа:Урыстәыла президентцәа Акатегориа:Урыстәыла аԥыза-министрцәа Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1965 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 14 рзы ииз
14 (ахыԥхьаӡара)
14 (жәиԥшь) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 14.
Ахьарԥшқәа
014
Ө
Ө, ө — кириллтәи аҩыратә нбан.
Оҭырба, Аслан Ҭамшьыгә-иԥа
Аслан Ҭамшьыгә-иԥа Оҭырба (25, Абгархықә — 9, Аҟәа) — аԥсуа аҳәынҭқарратә усзуҩ, Москватәи афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут аушьҭымҭымҭа, аус иуан Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҿы рҵаҩыс Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа 1941-1945шш. раԥхьатәи амшқәа инадыркны аҵыхәтәанынӡа деибашьуан афронтқәа рҿы. Аус иуан Аԥснытәи АССР иҳаракыз апартиатәи аҳәынҭқарратәи маҵураҭыԥқәа рҿы.
Аслан Ҭамшьыгә-иԥа Оҭырба дреиуан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә ҵысра аԥхьагылаҩцәа, иара ҳаҭырқәҵарала “згәы еицамкуа Аслан” ҳәа ишьҭан. Аслан Оҭырба Аԥснытәи КПСС аобком актәи амаӡаныҟәгаҩ иаҳасабала цәыббра 20, 1953ш. рзы Қырҭтәылатәи ЦК КП апленум аҿы иҭоурыхтәу иқәгылара аԥсуа жәлар рзинқәа рыхьчараз манифестны иҟалеит.
Анаҩстәи ашықәсқәа рзы, А. Т. Оҭырба иҳараку аҳәынҭқарратә маҵураҭыԥқәа напхгара рыҭо ԥсыцқьала иԥсадгьыли ижәлари рымаҵ иуан.
Алитература
Акатегориа:1910 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 25 рзы ииз Акатегориа:1990 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Оҭраа
Нанҳәамза 15
Нанҳәамза́ 15 (Нанҳәамза́ жәо́хә), Áвгуст 15, На́нҳәа 15 — григориантәи амзар 227 тәи амш (228 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 138 мшы.
Ҭаниа, Амиран Владимир-иԥа
Амиран Владимир-иԥа Ҭаниа (10, ақыҭа Ԥақәашь — 9, Аҟәа) — Аԥсны жәлар рартист. Абаҩхатәра ҷыда змаз, иналукааша атеатри акинои рактиор, ашәаҳәаҩ, акәашаҩ ҟаза, асценаҿы дрылукаауан даҽаӡәы иламҩашьоз ихаҭарала, ихымҩаԥгашьала.
Абиографиа
А.В. Ҭаниа аԥсуа музыкатә-хореографиатә фольклор бзиаӡаны идыруан. Илагала рацәоуп аԥсуа профессионалтә театртә ҟазара аизҳараҿы. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы абаҩхатәра злаз ауаҩ гәыраз Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы астудентцәа актиортә ҟазара алекциақәа дырзаԥхьон, итеатр гәакьа азы артистцәа азыҟаиҵон. Амиран Ҭаниа актиор ибаҩхатәра анаҩсгьы илан ауаҩытәыҩса иҟазшьа бзиаӡақәа: аразра, арыцҳашьара, иџьоушьаратә аиумор, иԥсадгьыли ижәлари рахь абзиабара.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Жәабранмза 10 рзы ииз Акатегориа:1935 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 9 рзы иԥсыз Акатегориа:2001 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны жәлар рартистцәа Акатегориа:Аԥсны артистцәа Акатегориа:Ҭаниаа
Ө̄
Ө̄, ө̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аџьынџьал, Анатоли Ҭархәына-иԥа
Анатоли Ҭархәына-иԥа Аџьынџьал (Аджинджал Анатолий Тархунович; 6, Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — 12, Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.
Абиографиа
Диит 1930 рашәарамза 6 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1977 абҵарамза 12 рзы. Джуп Кәтол.
1947 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭҟарратә педагогтә училишьче, далгеит 1951 шықәсазы.
1952 шықәсазы даанахәоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи апедагогтә институт, далгоит 1956 шықәсазы.
1972 - 1974 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Москва, А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератә институт аҿы иҟоу Иреиҳау Алитературатә курсқәа дырхысует.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1948 шықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аџьынџьалқәа Акатегориа:1930 шықәсазы ииз Акатегориа:Рашәарамза 6 рзы ииз Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 12 рзы иԥсыз
Ӫ
Ӫ, ӫ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Вилгелм II (Англиа акрал)
Вильге́лм II Аԥшь (ма Вильгелм II Руфус; William II Rufus, ок. 1056 — 2) — аҩбатәи Вильгельм I Ампыҵахалаҩ иԥа, Англиа акрал 1087—1100 шықәскәа аан, Нормандтә династиа реиоуп.
Аҷкәынреи атрон аҭатәареи
Вилгелм Руфус Вилгелми I Матилдеи Фландриатә рыбжәаратәи ԥоуп.
Акатегориа:Англиатәи акралцәа Акатегориа:1056 шықәсазы ииз Акатегориа:1100 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Нанҳәамза 2 рзы иԥсыз
Нанҳәамза 16
Нанҳәамза́ 16 (Нанҳәамза́ жәа́ф), Áвгуст 16, На́нҳәа 16 — григориантәи амзар 228 тәи амш (229 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 137 мшы.
Австралиа
Австралиа (Australia), аофициалтә хьӡы: Австралиатәи Аидгыла (Commonwealth of Australia) — Австралиа аконтинент аҳәынҭқарра иауакуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Австралиатәи Океаниатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә монархиақәа
Биобио
thumb|right|195px| Биoбиo - Чили аӡиас.
Кот-д’Ивуар
Кот-д’Ивуар (Côte d'Ivoire), аофициалтә хьӡы: Кот-д’Ивуар Ареспублика (République de Côte d'Ivoire), ахьӡ аԥсшәахь аиҭага: Абаҩыш Аԥшаҳәа — Мраҭашәара-африкатәи атәыла.
Административтә шара
Кот-д’Ивуар 12 аокругқәеи (District) 2 автономтә ақалақьтә округқәеи (District Autonome) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Чыкәбар, Антон Иван-иԥа
Антон Иван-иԥа Чыкәбар (21 — ) — аԥсуа аҵарауаҩ, аетнограф. Еицырдыруа аԥсуа ҵарауаҩ-арҵаҩы, ауаажәларратә усзуҩы, аетнограф-аҭҵааҩы Н.С. Патеи-иԥеи иареи еиқәдыршәоит арҵага шәҟәы “Аԥсуа шәҟәы аԥсуа школқәа рзы”.
Антон Иван-иԥа Чыкәбар ихьӡ кашәара ақәӡам, уи ирҵаҩратәи иуаажәларратәи усқәа ирымаз ааӡагатәи арҵаратәи ҵакы иахьагьы ишрымац ирымоуп.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы ииз Акатегориа:1885 шықәсазы ииз Акатегориа:1937 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа Акатегориа:Чыкәбараа
Ҩ
Ҩ, ҩ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Литва
Литва (Lietuva), аофициалтә хьʒы: Литватәи Ареспубликa' (Lietuvos Respublika) — Европаҟны, Балтикатәи амшын мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Административ-территориалтә ашара
600px
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Ҭагалан
thumb|right|250px|Ҭагалан ааит thumb|right|Ҭагалан авидео Ҭагалан — акы ԥшь-ашықәс аамҭак рҟынҭә, аԥхынеи аӡынеи рыбжьара.
Ҭагалан мзақәа роуп: цәыббрамза, жьҭаарамза‎, абҵарамза.
Ԥ
Ԥ, ԥ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Нанҳәамза 17
Нанҳәамза́ 17 (Нанҳәамза́ жәи́бжь), Áвгуст 17, На́нҳәа 17 — григориантәи амзар 229 тәи амш (230 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 136 мшы.
Хагба, Анатоли Дмитри-иԥа
Анатоли Дмитри-иԥа Хагба (12 — 29) — аԥсуа музыкант, Аҳәынҭқарратә камертә оркестр адирижиор, Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, Аԥсны жәлар рартист.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз Акатегориа:1940 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 29 рзы иԥсыз Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны адирижиорцәа
Р́
Р́, р́ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Тапаӷәуа, Џьота Константин-иԥа
Абиографиа
Диит 1924 шықәса цәыббрамза 20 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион.
1940 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә тухникум, далгоит 1944 щықәсазы
1953 шықәсазы далоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1957 щықәсазы.
Далахәын аҩбатәи адунеитә еибашьра.
Апедагогтә наукақәа дыркандидатуп.
Акьыпхь аҿы дцәырҵит 1958 шықәса инаркны.
Прудник
Прудник (Prudnik) — Полша ақалақь.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Польша ақалақьқәа
Р̌
Р̌, р̌ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Баҳаматәи Адгьылбжьахақәа
Баҳаматәи Адгьылбжьахақәа (The Bahamas; [Ӡы Баҳамаз]), аофициалтә хьӡы: Баҳаматәи Адгьылбжьахақәа Реимабзиара (Commonwealth of the Bahamas) — Аҩадатәи Америкатәи адгьылбжьахатә атәыла маҷ.
Административтә шара
Баҳаматәи Адгьылбжьахақәа 31 араионқәеи (districts) 1 ишиашо ицо ихадам араиони рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Амонархиақәа
Архави
Архави (Arhavi) – Ҭырқтәыла ақалақь. Иаланхо.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ҭырқәтәыла ақалақьқәа
Ҏ
Ҏ, ҏ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Анқәаб, Владимир Платон-иԥа
Владимир Платон-иԥа Анқәаб (Владимир Платонович Анкваб; 23, Гагра, ССР Аԥсны — 14, Москва, Урыстәылатәи АСФСР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, литератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы.
Абиографиа
Диит 1928 шықәса жәабранмза 23 рзы Гагра. Иԥсҭазаара далҵит 1987 шықәса абҵарамза 14 рзы. Джуп Аҟәа ашьзарҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.
Хәаԥтәи алагарҭатә школ даналга, а-7-тәи акласс аҟынӡа аҵара иҵион Аҷандаратәи ашкол аҿы, уи ашҭахь диасуеит Тҟәарчалҟа, ашаҳтаҿ аусуреи уахыналатәи абжьаратә школ аҿы.
Абжьаратәи ашкол алгаразы 1953 шықәсазы аԥышәарақәа иҭиуеит Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи вҩбатәи абжьаратә школ аҿы.
Абжьаратә ҵара-дырра аниоу 1954 шықәсазы дҭалоит аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт.
Ҫ
Ҫ, ҫ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Анқәаб, Владимир Платон-иԥа
Абиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1954 шықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:КПСС алахәылацәа Акатегориа:Анқәабаа Акатегориа:1928 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 14 рзы иԥсыз
I Никеитәи Адунеизегьтәи Аизара ду
I Никеитәи Адунеизегьтәи Аизара ду — Хәажәкырамза 21, 325 шықәсазы имҩаԥысит.
Адунеизегьтәи аизарадуқәа рыла ауп ишалаго ауахәаматә қьырсиантә система. Адунеизегьтәи аизарадуқәа – ақьырсиантә уахәамақәа иреиҳаӡоу рдинмацзуҩцәа – апатриархцәа, архиепископцәа, аепископцәа реизара дуқәа роуп. Уаҟа ирылацәажәон, ирҳасабуан анцәахаҵареи ауахәама-аполитикатә ҟазшьеи змаз азҵаарақәа.
Аԥсны атерриториаҿы ақьырсианцәа ирызку раԥхьатәи аҩыратә дыррақәа иҟоу ҵәырҵит ҳара ҳера аныҟала III ашәышықәса анҵәамҭазы, Питиунт(Пицунда) ақьырсианцәа хырҵәаны иахьаарышьҭуаз ҭыԥны ианыҟалаз. IV ашәышықәса алагамҭазы ара ицәырҵит аепископ Сафрони дызхагылаз ауахәаматә хеилак. 325 шықәса рзы абазгаа рхеилак ахаҭарнак Питиунттәи аепископ Стратофил далахәын I Адунеизегьтәи аизараду. I Адунеизегьтәи аизара ду аҿы еиқәыршәан, иагьрыдыркылеит быжь-пунктк рыла ишьақәгылаз ақьырсиантә дин асимвол, анаҩс Никеитәи ҳәа зыхьӡхаз.
Алитература
Акатегориа:Ақьырсианра Акатегориа:325 шықәса
Ҭ
Ҭ, ҭ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Жәларбжьаратәи аметеорологиа амш
Жәларбжьаратәи аметеорологиа амш — Хәажәкырамза 23, 1950 шықәса рзы амчра аиуит аконвенциа, Адунеизегьтәи Аметеорологиатә хеилак шьаҭас изауз. Агидрометеомаҵзура аусураҿы хықәкы хадас иҟоуп аҳауа-климаттә цәырҵрақәа ирыхҟьаны ажәлар рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭазыргыло иахьынӡауа аԥыхреи, аекономика ааха аҭара аԥырҟәҟәаареи, агидрометеорологиатә шәарҭадара адунеи аҿы аҩаӡара ашьҭыхра. Аметеорологиатә маҵзурақәа русҳәарҭақәа рҿы аус руеит шә-нызқьҩыла аспециалистцәа, аклиматологиеи, адинамикатәии, афизикатәии, аҳауазгәаҭаратәии метеорологиа знапы алаку. Анализ зызу аҳауатә цәырҵрақәа ирыхҟьаны иҟалар зылшоз, аха заԥырҟәҟәаара алыршахаз аахақәа рыла иаабоит аметеорологцәа разԥхьагәаҭарақәа ирыбзоураны аекономикатә цәыӡқәа рхыԥхьаӡара бжьаратәла 40 % рҟынӡа рыларҟәра шалдыршо.
Алитература
Акатегориа:Аметеорологиа
15 (ахыԥхьаӡара)
15 (жәохә) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 15.
Ахьарԥшқәа
015
Аҩнуҵҟатәи Қарҭли
thumb|right|250px Аҩнуҵҟатәи Қарҭли атәылаҿацә (შიდა ქართლის მხარე).
Атерриториа
Атерриториа –.
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо –.
Ақалақьқәа
Ақалақь Гәар иаҳҭнықалақьуп.
Дырмит Гәлиа ихьӡ зху аԥсуаҭҵааратә институт
'''Д. Гәлиа ихьӡ зху аԥсуаҭҵааратә институт'''.
Нанҳәамза 19
Нанҳәамза́ 19 (Нанҳәамза́ зе́ижә), Áвгуст 19, На́нҳәа 19 — григориантәи амзар 231 тәи амш (232 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 134 мшы.
Имереҭи
Имереҭи атәылаҿацә (იმერეთი მხარე).
Атерриториа
Атерриториа –.
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо –.
Aқалақьқәа
Ақалақь Қәҭешь иаҳҭнықалақьуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Т̌
Т̌, т̌ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Polandball
thumb|upright|Polandball thumb|right|Abkhaziaball Polandball — Аинтернеттә амэм.
Ӯ
Ӯ, ӯ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ӳ
Ӳ, ӳ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аҭаҭиурқ, Мустафа Қьемал
Акатегориа:Ҭырқәтәыла апрезидентцәа Акатегориа:Ҭырқәтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1881 шықәсазы ииз Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 10 рзы иԥсыз
У̃
У̃, у̃ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Нанҳәамза 21
Нанҳәамза́ 21 (Нанҳәамза́ ҩажәи́ акы́), Áвгуст 21, На́нҳәа 21 — григориантәи амзар 233 тәи амш (234 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 132 мшы.
Аҭаџьықь бызшәа
Аҭаџьык бызшәа (забо́ни тоҷикӣ́, zaboni tojikī), Аҭаџьык афарси бызшәа (форси́и тоҷикӣ́, forsii tojikī) — Таџьықьистан аҳәынҭқарратә бызшәа иамоуп. Иран группа, индо-европеитә ажәла иреиоуп. Ихалхно—14 000 000 ҩык. Aҭаџьыкаа рбызшәа. Афганистан, Иран, Уазбақьистан официалтә бызшәа иамоуп.
Нанҳәамза 20
Нанҳәамза́ 20 (Нанҳәамза́ ҩажәа́), Áвгуст 20, На́нҳәа 20 — григориантәи амзар 232 тәи амш (233 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 133 мшы.
Аҭаџьықь бызшәа
Абара
Атаџьықь алитература
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Лесото
Административтә шара
Лесото 10 араионқәа (District) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Амонархиақәа
Самцхе-Џьавахеҭи
thumb|right|250px Самцхе-Џьавахеҭи атәылаҿацә (სამცხე-ჯავახეთის მხარე).
Атерриториа
Атерриториа –.
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо –.
Ақалақьқәа
Ақалақь Ахалцых иаҳҭнықалақьуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Ҭыжәба, Борис Мақсим-иԥа
Борис Мақсим-иԥа Ҭыжәба (Борис Максимович Тужба; 29, Аҟәа — 20, Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист.
Абиографиа
Диит 1931 шықәса лаҵарамза 29 рзы Аҟәа ақалақь аҿы. 1947 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи апедагогтә училишьче, далгоит 1951 шықәсазы.
1953 - 1957 шықәсқәа рзы Борис Ҭыжәба иҵара наигӡоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳқынҭқарратә педагогтә институт аҟны (аҭоурыхтә факультет).
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1949 шықәсазы.
1992 шықәса раахыс Борис Ҭыжәба «Аԥсны» даректор хадоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Ҭыжәаа Акатегориа:1931 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз
Чичба, Алықьса Чанҭа-иԥа
Алықьса Чанҭа-иԥа Чичба (25 — 4) — Аԥсны акомпозитор.
Алықьса Чичба ирҿиара еиднакылоит еиуеиԥшым аамҭақәеи акультурақәеи. Аԥсуа музыкантцәа иара ирҿиамҭақәа рыла ирныруеит заҟа ижәытәӡатәиу дара рмилаҭтә традициақәа, рдоуҳатә беиарақәа.
Аԥсуа жәлар ргәалашәараҿы Алықьса Чичба даанхоит дпатриот дуны, еицырдыруа амузыка-уаажәларратә усзуҩны, композиторны, зҟазара ала аԥсуа профессионалтә музыка аҭоурых адаҟьа зырҭбааз.
Алитература
Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз Акатегориа:1925 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 4 рзы иԥсыз Акатегориа:1996 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны акомпозиторцәа Акатегориа:Асовет композиторцәа Акатегориа:Урыстәылатәи акомпозиторцәа Акатегориа:Аԥсны амузыкантцәа
Еиду Америкатәи Аштатқәа
thumb|right|250px thumb|right|250px thumb|right|250px Еиду Америкатәи Аштатқәа, ЕАА (United States of America) — Аҩада-Америкатәи аҳәынҭқарра.
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Аштатқәа
Аҳәынҭқарра иамоуп 50 штатқәа:
Атиурк бызшәақәа
Атиурк бызшәақәа
Ү
Ү, ү — кириллтәи аҩыратә нбан.
Цыгәба, Кораи
Кораи Џьенгиз (Цыгәба), Кораи Ацыгәба (Koray Cengiz, диит Кассел, Германиа) — Европа ачемпион ММА аверсиа ала ҳџьынџьуаҩ.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:ММА ақәԥаҩцәа Акатегориа:Цыгәаа
16 (ахыԥхьаӡара)
16 (жәаф) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 16.
Ахьарԥшқәа
016
Нанҳәамза 22
Нанҳәамза́ 22 (Нанҳәамза́ ҩажәи́ ҩба́), Áвгуст 22, На́нҳәа 22 — григориантәи амзар 234 тәи амш (235 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 131 мшы.
Бангладеш
Бангладеш (বাংলাদেশ), аофициалтә хьӡы: Бангладеш Жәлартә Республика (গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ; [Ганапраџьатантри Бангладеш]) — Азиатәи асоциалисттә ҳәынҭқарра.
Административтә шара
Бангладеш 8 аобластқәа (বিভাগ) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Асоциалисттә тәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Мерабишвили, Иуане
Иуaне Серго-иԥа Мерaбишвили (ვანო მერაბიშვილი; 15 Адигени aрaион aқыҭa Уде aҿы диит) — Қырҭтәыла аԥызa-министр 2012.
Абиографиа
1992 шықәсaзы Қырҭәтылa aтехникaтәи университет aшьхaтә химиa aфaкультет дaлгеит.
1992-1995 шш. рзы Қырҭтәыa aтехникaтә университети Агрaртә университети рҿы лаборантс, aлaборaнт еиҳaбыс, aсистентс, aҭҵaaрaдыррaтә усзуҩ еиҵбыс aус иуaн.
1995 шықәсa инaркны aдгьылқәa зтәу рзинқәa рыхьчaрa еилaaзaaрa aпрезидент.
1999 шықәсaзы Қырҭтәылa aпaрлaмент aлaхәылaс дaлырхит.
2000 шықәсa инaркны Қырҭәтылa aпaрлaмент aекономикaтәи политикеи aреформaқәеи рхеилaк aхaнтәaҩы, 2002 шықәсa инaркны Қырҭтәылa aнaционaлтә пaртиa aмaӡaныҟәгaҩ хaдa.
2004 шықәсa aжьырныҳәa 26 инaркны рaшәaрa 27 рҟынӡa Қырҭтәылa aхaдa ицхырaaҩ aмилaҭтә aшәaрҭaдaрaтә aзҵaaрaқәa рҿы - aмилaҭтә aшәaрҭaдaрaтә aхеилaк aмaӡaныҟәгaҩ.
2004 шықәсa рaшәaрa 7 инaркны ԥхынҷкәын 18 рҟынӡa Қырҭтәылa aҳәынҭқaррa aшәaрҭaдaрaтә министр дыҟaн, 2004 ԥхынҷкәын 18 рзы Қырҭтәылa aҩнуҵҟaтәи aусқәa рминистрс дҟaрҵеит.
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1968 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 15 рзы ииз
Нанҳәамза 23
Нанҳәамза́ 23 (Нанҳәамза́ ҩажәи́ хԥа́), Áвгуст 23, На́нҳәа 23 — григориантәи амзар 235 тәи амш (236 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 130 мшы.
Аҭурқмен бызшәа
Аҭурқмен бызшәа, Атуркмен бызшәа (türkmen dili)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Урыстәыла
Урыстәыла (Россия), аофициалтә хьʒы: Урыстәылатәи Афедерациа (Российская Федерация) — Европатәии Азиатәии аҳәынҭқарроуп.
Аҵанакы — 17 125 191 км².
Ауааԥсыра
Аланхо — 146 544 710-ҩык. (2015 ш.).
Административтә шара
мини|слева|Афедерациа асубиектқәа ахсаалаҿы Урыстәыла 8 афедералтә гьежьырақәа (федеральные округа) рыла ишоит. Анаҩс ари афедералтә гьежьырақәа 89 Урыстәылатәи Афедерациа асубиектқәа (субъекты Российской Федерации) рыла ршоит:
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Афедеративтә республикақәа
Нанҳәамза 24
Нанҳәамза́ 24 (Нанҳәамза́ ҩажәи́ ԥшьба́), Áвгуст 24, На́нҳәа 24 — григориантәи амзар 236 тәи амш (237 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 129 мшы.
Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла
thumb|right|250px thumb|right|250pxthumb|right|250px Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла ма Агырны-Хыхьтәи Шәаны тәылаҿацәк (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე).
Атерриториа
Атерриториа –.
Аланхо
Тәылаҿацәк иаланхо –.
Ақалақьқәа
Ақалақь Жәыргьыҭ иаҳҭнықалақьуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа
Либериа
Либериа (Liberia), аофициалтә хьӡы: Либериа Ареспублика' (Republic of Liberia) — Мраҭашәара-Африкатәи атәыла.
Административтә шара
Либериа 15 административтә тәылақәа (counties) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Нанҳәамза 25
Нанҳәамза́ 25 (Нанҳәамза́ ҩажәи́ хәба́), Áвгуст 25, На́нҳәа 25 — григориантәи амзар 237 тәи амш (238 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 128 мшы.
Баҭым
Баҭым (ბათუმი) — Аҷартәылатәи Автономтә Республика иаҳҭнықалақьыуп (Қырҭтәыла). Аланхо
Аланхо
Амилаҭтә аилазаара
Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ
Абираҟ автор — Валери Гамгиа.
Апропорциа — 1:2