cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гургениӡе, Владимер Иракли-иԥа
Абиографиа
1993 шықәсaзы Лондон aхь иaсрaнӡa, Лaдо Гургениӡе "ЕиБиЕн Амро" aҿы Урыстәылеи Ихьԥшым Аҳәынҭқaррaқәa реиҩызaрaҿ aкорпорaтивтә финaнсқәa рыҟәшa нaпхгaрa aзиуaн (1997-1998) Лaдо Гургениӡе икaриерa "Миис Ԥиерсон" aгәҭaнытәи Мрaгылaрaхьтәи Европa aкорпорaтивтә финaнсқәa рыҟәшaҿы дaлaгеит.
Идыруеит aнгылз бызшәеи aурыс бызшәеи.
Аҭaaцәaрa дaлоуп, хҽҩык aхшaрa димоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:Абизнесменцәа Акатегориа:1970 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 17 рзы ииз
Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа
Гильда Салиҳ-иԥҳа Абреџь (Гильда Салиховна Абредж; 29, Маиҟәаԥ ақ., Адыгеиатәи АО, СССР) — Аедыгь шәҟәыҩҩы, арҵаҩы.
Абиографиа
Диит 1941 шықәса лаҵарамза 29 рзы Маиҟәаԥ ақалақь, Адыгеиатәи Автономтә Област.
Маиҟәаԥтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит англыз бызшәа арҵаҩы изанааҭ ала.
Аԥсныҟны дааит даҽа асовет аамҭазы. Акыр шықәса инеиԥынкыланы дынхон, аус луан Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан. Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра ашьҭахь дынхоит Гагра ақалақь агәы аҟны.
Лҩымҭақәа анылахьеит альманах «Литературная Абхазия».
2003 шықәса аахыс Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыләи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи далоуп. Дыҩуеит урысшәала.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Адыгеиатәи ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:1941 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз
Тамшь
thumb|200px|Тамшь Тамшь (ტამიში) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Ашымҳара
thumb|250px|Ашымҳаҵла thumb|250px|Ашымҳара thumb|250px|Ашымҳара
Тамшь
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Ашымҳара
Ашы́мҳара (Prúnus laurocérasus) — аҵиаа. Ашәыр. Ашәырҵла.
Азгəаҭақəа
ш
Тополиан, Альберт Гаспар-иԥа
Тополиан Альберт Гаспар-иԥа (диит 2) – Аԥсны аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи аусзуҩы.
Абиографиа
1976-1990 ш. рзы В. Шервашиӡе ихьӡ зху Аҟәатәи ақалақьтә хәышәтәырҭа №2 аҿы гәыхәышәтәҩыс аус иуан. 1990ш. рзы иара еиҿикааит аермантә культура-гәыҳалалратә хеилак “Крунк” (“Аӡыцәа”) 2001 шықәсанӡа напхгара зиҭоз. 1991ш. рзы Аԥснытәи Ареспублика Иреиҳаӡоу Асовет ахь депутатс далхын. 1993шш. рзы, Аџьынџьтәылатә еибашьра 1992-1993 ш. раан Альберт Гаспар-иԥа Тополиан иаԥшьгаралеи иҽалархәралеи еиҿкаан Аԥснытәи Арбџьар Мчқәа ирылахәны еибашьуаз, Аиааираҿы злагала рацәаз, аерманцәа рбаталионқәа ҩба. А.Г. Тополиан аибашьра ашьҭахьтәи аамҭақәа рзы апарламент аҿы иааникылон авице-спикери, Аԥсны аиҳабыраҿы авице-премиери рмаҵураҭыԥқәа.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:1935 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 2 рзы ииз Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Кәыҵниаԥҳа, Гәында Сергеи-иԥҳа
Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниа-ԥҳа (Гунда Сергеевна Квициния; 22, Аҭара, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ.
Абиографиа
Диит 1965 шықәса хәажәкырамза 21 рзы Аҭара Очамчыра араион. 1982 шыҟәсазы дҭалоит Аԥсуа ҳәыннҭқарратә университет, далгоит 1987 шықәсазы ҳазҭагылоу аамҭазы аус лукит аԥсуа бызшәа аҳәынҭқарратә фонд адиректор.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Кәыҵниаа Акатегориа:1965 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 22 рзы ииз
Шьашьалаҭ
thumb|200px|Шьашьалаҭ Шьашьалаҭ, Шьашьықыҭ — Аԥсны Очамчыра араион ақыҭоуп, рҟынӡа Гал араион ахәҭан.
Аҳабла
3 :
Шәахә. иара убас
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Аҩадатәи Македониа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩадатәи Македониа Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Лашәриа, Адгәыр Леуард-иԥа
Адгәыр Леуард-иԥа Лашәриа (9, Кәтол аәыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.
Абиографиа
Диит 1961 шықәса лаҵарамза 9 рзы Кәтол аәыҭа, Очамчыра араион.
1980 шықәсазы дҭалиот Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афиологиатә факултет, далгоит 1985 шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы - 1985 шықәса инадыркны.
Гватемала
Гватемала (Guatemala), аофициалтә хьӡы: Гватемала Ареспублика (República de Guatemala) — Аҩадатәи Америкатәи атәыла.
Административтә шара
Гватемала 22 административтә департаментқәа (Departamentos) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Мшаԥымза 27
Мшаԥымза́ 27 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ бжьба́), Апре́ль 27, Мшаԥы́ 27 — григориантәи амзар 117 тәи амш (118 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 248 мшы.
Б
Б, б — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ӡегви
Ӡегви (ძეგვი) — ақыҭа ахь Қырҭтәыла.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла ақыҭақәа
Хорватиа
Хорватиа (Hrvatska), аофициалтә хьӡы: Хорватиа Ареспублика (Republika Hrvatska) — Европаҟны, Адриатик мшын мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
В
В, в — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ҭхьына
Ҭхьына (Тхи́на, თხინა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Ажәлақәа
Абарҭ ажәлақәа Ҭхьына рынхоит:
Аҳабла
4 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Мшаԥымза 28
Мшаԥымза́ 28 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ ааба́), Апре́ль 28, Мшаԥы́ 28 — григориантәи амзар 118 тәи амш (119 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 247 мшы.
Зевс
thumb|250px|Афымцанцәа Зевс Зевс (абырз.Δίας ма Ζεύς) - ажәытәтәи абырзен мифологиаҿ анцәақуа зегь реиҳа хадара зуаз анцәа ҳәа дыԥхьаӡоуп.
Акатегориа:Адид анцәақәа Акатегориа:Жәаҩа Олимптәи анцәакәа
Ҳельсинки
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Финлиандиа ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Венера
thumb|250px|"Венера лиира" Вилиам Адольф БужероВенера (алаҭ. venus "абзиабара") - абырзен мифологиаҿ аԥшӡареи абзиабареи рынцәаху ҳәа дыԥхьаӡоуп.
Акатегориа:Адин
Ԥақәашь
thumb|200px|Ԥақәашь Ԥақәашь (ფოქვეში) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аҳабла
6 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Д
Д, д — кириллтәи аҩыратә нбан.
Џьениа, Чынчор Кәасҭа-иԥа
Чынчор Кәасҭа-иԥа Џьениа (4, ақыҭа Аҷандара, Гәдоуҭа араион — 14, Аҟәа) — Аԥсны жәлар рартист.
Абиографиа
Чынчор Џьениа ибаҩхатәра ааԥшит адраматә ҟазара еиуеиԥшым ажанрқәа рҟны: атрагедиа инаркны акомедиа аҿынӡа; жәлар репос инаркны аводевиль аҿынӡа. Хыԥхьаӡара рацәала арольқәа еиуеиԥшым аспектакльқәа рҿы дыхәмархьеит. Аха еиҳарак Чынчор Џьениа ибаҩхатәра аарԥшын аԥсуа шҟәыҩҩцәа - Б. Шьынқәба, Ш. Ҷкадуа убас егьырҭгьы рҩымҭақәа рыла иааирԥшуаз ахаҿсахьақәа рҿы. Акыр хаҿсахьа лашақәа аԥиҵахьан Чынчор Џьениа адунеитәии аурыс литературеи рыклассикцәа – Шекспир, Кальдерон, Ердман, Горьки уҳәа уб. егьырҭгьы рпиесақәа рыла иқәыргылаз аспектакльқәа рҿы. С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә театр аҿы аус иуан 60 шықәса инареиҳаны. Иара амилаҭҭә сатиреи аиумори ржанр ашьақәгылараҿы илагала рацәоуп, аус иуан еицырдыруаз асатиреи аиумори ртеатр “Чарирама” аколлектив аҿы. Ч.К. Џьениа акыр сахьаркыратә фильмқәа рҿы иҽҭиххьан.
Алитература
Акатегориа:Мшаԥымза 4 рзы ииз Акатегориа:1930 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 14 рзы иԥсыз Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны артистцәа Акатегориа:Џьениаа
Мшаԥымза 30
Мшаԥымза́ 30 (Мшаԥымза́ ҩажәижәаба́), Апре́ль 30, Мшаԥы́ 30 — григориантәи амзар 120 тәи амш (121 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 245 мшы.
Мшаԥымза 29
Мшаԥымза́ 29 (Мшаԥымза́ ҩажәи́ жәба́), Апре́ль 29, Мшаԥы́ 29 — григориантәи амзар 119 тәи амш (120 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 246 мшы.
Агрба, Владимир Бабахь-иԥа
Бладимир Бабахь-иԥа Агрба (Владимир Бабахович Агрба; 10, Кәтол, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР — 29) — Аԥсуа шәҟәыҩҩ, алитератураҭҵааҩы, афольклорист.
Абиографиа
Диит 1935 шықәса ԥхынгәымза 10 рзы [Кәтол]] ақыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР. Иԥсҭазаара далҵит 2020 шықәса хәажәкырамза 29 рзы.
Иҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны далгеит, 1950 шыкәса иҵара иациҵеит Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. Абжьаратәи ашкол далгеит 1954 шықәсазы. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит 1959 шықәсазы. Иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантура 1965 шықәсазы.
1959-1961 шш. раан Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны дырҵаҩын, нас, хышықәса усурҭада дыҟан. 1968 шықәса аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дрыдыркылеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны. 1975 шықәса нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 2012 шықәса инаркны – усзуҩы хадас.
Страничкин, Алеқсандр Виқтор-иԥа
Алеқсандр Виқтор-иԥа Страничкин (диит 5, Чита) — Аԥсны ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩ.
Агрба, Владимир Бабахь-иԥа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аграа Акатегориа:1935 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Хәажәкырамза 29 рзы иԥсыз
Страничкин, Алеқсандр Виқтор-иԥа
Абиографиа
Ареспублика Аԥсны аҳәынҭқарратә усзуҩы, Алеқсандр Виқтор-иԥа Страничкин далгоит Ростовтәи аҳәынҭқарратә университет «аполитикатә економиа» азанааҭ ала. 1983ш. раахыс Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аус иуеит. Ареспублика Аԥсны Жәлар Реизарахь депутатс ҩынтә далырххьеит (1996, 2006), аус иуан Аԥсны Аиҳабыраҿ авице-премиерс. Аҭҵаарадырратә публикациақәа дравторуп, аекономикатә теориа иазку арҵага шәҟәқәа дырсоавторуп, 50 инареиҳаны азакәан апроектқәеи еиуеиԥшым анормативтә документқәеи аус рыдулара далахәхахьеит. Алеқсандр Виқтор-иԥа Страничкин ауаажәларратә еиҿкаара Ассоциациа “Аԥсны аурысцәа Рхеилак” ахантәаҩыс дыҟан.
Алитература
Акатегориа:Мшаԥымза 5 рзы ииз Акатегориа:1955 шықәсазы ииз Акатегориа:Аԥсны ауаажәларратәи усзуҩцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа
Ладариаԥҳа, Светлана Фридон-иԥҳа
Светлана Фридон-иԥҳа Ладариа-ԥҳа (Светлана Фридоновна Ладария; 21, Аҟәа, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа журналист.
Абиографиа
Диит 1959 шықәса жьҭаарамза 21 азы Аҟәа.
1976 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭҟарратә педагогтә институт. Далгоит 1981 шыҟәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Ладариаа Акатегориа:1959 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 21 рзы ииз
Садыков, Соиун Касум-иԥа
thumb|Садыков Соиун Касум-иԥа (2017) Садыков Союн Касум-иԥа (Садыков Союн Касумович, Soyun Kasum oğlu Sadıqov, სოიუნ კასუმის ძე სადიკოვი; 5, Гараиазы, Қырҭтәыла ССР) — Аурыс аполитик.
Кәыпраа, Арвелод Ерасҭа-иԥа
Арвелод Ерасҭа-иԥа Кәыпраа (Арвелод Эрастович Куправа; 14, Река ақыҭа, ССР Аԥсны — 9) — абаҩхатәраду змоу аџьынџьтәылатәи аҭоурых аҭҵааҩцәа ргәыԥ даҵанакуеит. Иара дҩаӡоит аҭоурыхтә наукақәа ркандидат иҟынтәи апрофессор иҿынӡа. Арвелод Ерасҭа-иԥа 480 инареиҳаны акьыԥхьтә усумҭақәа дравторуп, урҭ рахьтә иҟоуп 30 инареиҳаны ашәҟәықәеи аизгақәеи. Ирҿиаҭамқәа рҿы аҭыԥ ду ааныркылоит аҵарауаа, арккареи акультуреи русзуҩцәа, амилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара алахәыцәа, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩцәа ирызку аусумҭақәа. Уи инаукатә усура амҽхак даара иҭбаауп, иараҽсымша ареспублика анаукатәи, ауаажәларратәи ԥсҭазаараҿы имҩаԥысуа ахҭысқәа рыгәҭа дгылоуп.
Садыков, Соиун Касум-иԥа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Урыстәылатәи аполитикцәа Акатегориа:Асовет қәԥаҩцәа‎ Акатегориа:1960 шықәсазы ииз Акатегориа:Хәажәкырамза 5 рзы ииз
Кәыпраа, Арвелод Ерасҭа-иԥа
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Жьҭаарамза 14 рзы ииз Акатегориа:1924 шықәсазы ииз Акатегориа:Жьҭаарамза 9 рзы иԥсыз Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа
Аҽгәара
thumb|200px|Аҽгәара Аҽгәара (აჩიგვარა) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа. ( : Гал араион).
Аҳабла
10 :
Абара
Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа
Е
Е, е — кириллтәи аҩыратә нбан.
Тҟәарчал (ақыҭа)
thumb|100px|Тҟәарчал Тҟәарчал. Тҟәарчал араион ( : Очамчыра араион).
Аҳабла
5 :
Абара
Акатегориа:Тҟәарчал араион ақыҭақәа
Ҵиҵамури
Ҵиҵамури (წიწამური) — ақыҭа ахь Қырҭтәыла.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәыла ақыҭақәа
Ё
Ё, ё — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ажара
thumb|200px|Ажара Ажара. Гәылрыԥшь араион.
СИ
Ашьҭыхгақәа рԥынгылақәа
Кратные единицы — единицы, которые в целое число раз превышают основную единицу измерения некоторой физической величины. Международная система единиц (СИ) рекомендует следующие десятичные приставки для обозначений кратных единиц:
Ажара
Аҳабла
16 :
СИ
Ашьҭыхгақәа рԥынгылақәа
Ахәҭаақәа рԥынгылақәа
Ажара
Абара
Акатегориа:Гәылрыԥшь араион ақыҭақәа
Лаҵарамза 2
Лаҵарамза́ 2 (Лаҵарамза́ ҩба́), Маи 2, Лаҵара́ 2 — григориантәи амзар 122 тәи амш (123 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 243 мшы.
Аҟәатәи атроллеибус
Аҭоурых
Асистема 3 жьырныҳәа 1968 иааирту иҟан.
Аныҟәагара
Аҟәа атролеибустә напхгара 25-тролеибуск ирмоуп.
Амаршрутқәа
Акатегориа:Атроллеибус Акатегориа:Аҟәа
Лаҵарамза 3
Лаҵарамза́ 3 (Лаҵарамза́ хԥа́), Маи 3, Лаҵара́ 3 — григориантәи амзар 123 тәи амш (124 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 242 мшы.
Хәырцлаа, Камыгә
Камыгә Хәырцлаа — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Мегахшыбаҩ
200px|thumb|Уилл Феррелл, Мегахшыбаҩ икостиум шәҵаны [[San Diego Comic-Con International аҿ.]]
Хәырцлаа, Камыгә
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа
Мегахшыбаҩ
Мегахшыбаҩ (Megamind) — амультипликациатә комедиа, DreamWorks Animation-и Paramount Pictures-и рыҟаҵамҭа. Афильм алашара абоит 3D аформатла адунеи зегьынџьара жьҭаара 5, 2010 шықәсазы. Арежиссиор - Том Макграт.
Абара
Акатегориа:Америкатәи афильмқәа Акатегориа:DreamWorks Pictures афильмқәа
Ҭҳаӷаԥшь
Ҭҳаӷаԥшь - ашаԥсыӷ ақыҭа Краснодар адгьыл аҿы.
Алитература
Акатегориа:Шәача Акатегориа:Урыстәыла ақыҭақәа
Гал
Гал (Гал, გალი) — Аԥсны иҟоу ақалақь. Амрaгылaрaтәи aҩaдa уи иaҳәaaуп Кaвкaз aшьхa ҳрaкырa, aлaдaтәи aгaн aмшын еиқәa. Ақaлaқь шьҭоуп aмшын aҿықә aдәы, aӡиaс Гaлыӡгa aрӷьaрaхьтәи aгaн aҟны. Очaмчырaтәи aҵaкырaдгьыл 1867,8кв. км. Аҟәaнӡa 53 км бжьоуп. Қaрҭынӡa 391 км. бжьоуп.
З
З, з — кириллтәи аҩыратә нбан.
Кәарҷиа, Алхас Заур-иԥа
Алхас Заур-иԥа Кәарҷиа (16, Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион, Қырҭтәыла ССР — 12) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Абиографиа
Диит 1968 шиқәса жәабранмза 16 рзы Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа. Иԥсҭазаара далҵит 1994 шықәса ԥхынгәымза 12 рзы. Джуп Ҷлоу ақыҭа.
1985 шықәсазы дҭалоит Аԥсуа ҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет, далгеит 1992 шықәсазы.
Абиблиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1981 шықәсазы.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Кәарҷиаа Акатегориа:1968 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 16 рзы ииз Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Ԥхынгәымза 12 рзы иԥсыз
Лаҵарамза 4
Лаҵарамза́ 4 (Лаҵарамза́ ԥшьба́), Маи 4, Лаҵара́ 4 — григориантәи амзар 124 тәи амш (125 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 241 мшы.
Лиуботин
Лиуботисктә административтә ақалақьтә хадара. Иара убас иара иаҵанакуеит аҳаблақәа: Баираки, Каравани, коваленки, ақыҭа Смородски.
И
И, и — кириллтәи аҩыратә нбан.
Лиуботин
Украина ақалақь, Харкьывтә аҳабла. Иаланхо 23 613-ҩык (2019 ш.). Люботын aрaион aҵaкырaдгьыл 31,1 кв. км иҟоуп. Лиуботин ақалақь статус 1938-тә шыҟәсантә иауит.
Атранспорт
Лиуботинтәи ауаажәларратә транспорт автобуси имоуп. Автобустә маршрутқәа рацәа ауп.
Лаҵарамза 5
Лаҵарамза́ 5 (Лаҵарамза́ хәба́), Маи 5, Лаҵара́ 5 — григориантәи амзар 125 тәи амш (126 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 240 мшы.
Аԥсны Аҳәынҭқарра
Аԥсны Аҳәынҭқарра (Республика Абхазия) — ҳәҭакла-зхаҵо аҳәынҭқарра Амшын Еиқәа алада-мрагыларатә ахықәаҿы шьҭоуп. Аԥсуаа ирыԥсадгьылуп. Аҩада-мраҭашәараҿы Аԥсныи Урыстәылеи, мрагылараҿы — Қырҭтәылеи аҳәаақәа иамоуп.
Аԥсны Ареспублика, Урыстәылатәи Афедерациеи (нанҳәамза 26, 2008), Никарагуеи (Цәыббрамза 5, 2008), Венесуелеи (Цәыббрамза 10, 2008), Науруи (ԥхынҷкәынмза 15, 2009), Шьамтәылатәи Арабтә Республикеи (лаҵарамза 29, 2018) азхарҵеит.
Аԥсны бжь-ҭоурыхтә дгьылк (бжьиаҵәак аҳәынҭқарратә абираҟаҿы гәаларыршәоит) — Саӡен, ԥсҳәы-Аибга, Бзыԥын, Гәма, Абжьыуа, Дал-Ҵабал, Самырзаҟан-гьы — рмоуп.
Аҵанакы —.
Аҳәынҭқарра иаланхо —.
Ақалақьқәа
Ақалақь Аҟәа Аԥсынтәыла иаҳҭнықалақьуп. Даҽа қалақьқәа: Гагра, Гәдоуҭа , Гал , Тҟәарчал , Очамчыра , Афон Ҿыц.
Адгьылхҩылaaрa
Аԥсны шьҭоуп Амшын Еиқәа ахықәан аӡиасқәа ԥсоуи Егри рыбжьара.
Административ-территориалтә шара
Аԥсны — унитар республика; 6 районар (араион) акатзава. ақ. Аҟәеи бжь-раионки ыҟоуп:
Аԥсшәа аҳәынҭқарратә бызшәа ауп.
Агидрографиа
Аԥсны 120 ӡиас ыҟоуп, урҭ ааидкыланы раура 5000 км иреиҳауп. Аӡы ажәпара 0,6км/км² артәоит. Уи ажәпара еиҳауп ашьхараҿы акарсттә ӡқәа ахьыҟам ацәаҳәаҿы.
Аԥсны аӡиасқәа зегьы иреиҳауп аӡиас Кәыдри (аӡиас Сакьан налаҵаны) аӡиас Бзыԥи. Уи аура 129 км инаӡоит. Уи аӡы иҭоу ала Аԥсны аӡиасқәа рыҩныҵҟа актәи аҭыԥ ааннакылоит. Аӡы иҭоу ала Аԥсны аӡиасқәа рахьтә аҩбатәи аҭыԥ аннакылоит аӡиас Бзыԥ. Уи аура 110 км инаӡоит. Арҭ аҩ- ӡиаск рыӡҭачыра — 3540² км рыҵаркуеит. Ари Аԥсны Аҳәынҭқарра адгьылҵакыра зегьы аҟны 4,01 % артәоит.
50 км инадыркны 100 км рҟынӡа аура змоу аӡиасқәа ԥшьба ыҟоуп. 30 км инадыркны 50 км рҟынӡа аура змоу аӡиасқәа жәаба ыҟоуп. Еиҳа ирацәоуп 10 км инадыркны 30 км рҟынӡа аура змоу аӡиас маҷқәа. Ус иҟоу аӡиасқәа 66 ыҟоуп.
Аԥсны 186 ӡиа ыҟоуп. Урҭ реиҳарак ашьхаҳаракырақәа рҿы ишьҭоуп. Аӡиақәа рацәаны ишыҟоугьы, дара зегьы еилаҵаны рзеиԥш ҵакыра 5,23² км иреиҳаӡам, насгьы Аԥсны адгьылҵакыра зегьы аҟнытә 0,06 % роуп иааныркыло.
Аԥсны аӡиақәа зегьы ирылукаартә иҟоуп Риҵеи Дуи Амтҟьали. Риҵа Ду ақәыԥшылара 1км³ иреиҳауп, аӡиақәа Амтҟьали Бабасыри рҵакыра хаз-хазы – 0,5 ² км рҟынӡа ыҟоуп.
Аԥсны арелиеф иабзоураны аӡҟычрақәа иааныркыло аҭыԥ маҷуп. Акаршәрақәа рҿы урҭ еиҳа ирацәоуп алада-мрагыларатәи ацәаҳәаҿы. Анаҩс, аӡхықәқәа ирываршәны дгьылбжьахаланы иуԥылоит аӡиасқәа рықәқәа рҿы. Иара убас ашьхаҳаркырақәа рыҟны аӡы ацара ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рыҟны.
Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо ирацәоуп адгьылаҵаҟатәи аӡқәа. Урҭ зегьы еиԥшӡам ахимиатәи агазтәи еилазаашьала, аминералтә шьақәгылашьалеи аԥхарреи рыла, еикәшашьалеи, хыхь иҟоу аӡқәеи дареи реимадашьалеи, лшарақәас ирымоу рыла. Аԥсны аӡаҵаҟатәи аӡқәа рыла абеиара зыбызоуроу ари аҭыԥ аҿы иҟоу агеологиатә еилазаашьеи агемоморфологиатә ҷыдарақәеи инарықәыршәаны азеиԥш гидродинамикатә ҭагылазаашьа бзиа ауп.
Аҵиаа
Аԥсны ҵиаала абеиареи аиԥшымзаареи арелиеф аиԥшымзаареи, алитологиатә еилазаареи, аҳауеи, анышәи роуп изыбзоуроу. Зыда ыҟам аԥсуа фауна атәы аҳәоит арҭ аҭыԥқәа мацара ирҷыдаҟазшьоу 82 ҵиаа хкы. Иааизакны, 2000 хкы рҟынӡа аҵиаа. Аԥсны афлора, еиҳаракгьы, акарсттә цәаҳәаҟны иуԥыло, Аҩадатәи адгьылкәымпылбжа зегьы аҿы иуникалтәуп ҳәа иԥхьаӡоуп.
Аԥсны адгьылҵакыра абжеиҳарак бнарала ихҟьан. Абнала ихҟьоу адгьылҵакыра 493,6 нызқь га артәоит. Аԥсны абнарақәа рыҟны 180 инарзынаԥшуа аҵла-чықьтә хкқәеи 50 ҵла хкқәеи ыҟоуп.
Аҵла — чықьтә хкқәаны иҟоуп авитаминзлыҵуа, афатәзлыҵуа, ацыхәтәқәа, арҩычагақәа, ахәшәтәыгатәқәа, амзашатәқәа, анышәрӷәӷәагақәа, ацхазлыҵуа, аефирхәшәатәқәа, акаучуктәқәа, ашьақарҵлақәа, атанидозлыҵуа, арҵәыгатәқәа. Еиҳа ирацәоуп: ашә, аԥса, ахьа, аџь, ашыц, ал, ахьаца. Раԥхьа амшын қәыԥшылараҟнытә 600 м ахьыбжьоу аҳаракыраҟынӡа ирызҳауеит ал, ахьаца, ахьа, ашә уҳәа рыла ишьақәгылоу иеилаԥсоу абӷьыбнақәа. Аҩада, 1600 м рҟынӡа иуԥылоит ашә-ахьатә бнақәа, иҵегьы ҩадаҟа 1800-2000 м рҟынӡа аҳаракырақәа рҿы агәырбӷьыҵлабнақәа, еиҳа ирацәоуп абнаԥсара.
Аԥстәқәа иҟоу
Аԥсны иаҷыдаҟазшьоу афауна альпиатәи ацәаҳәаҟны иуԥылоит. Ароуп иахьыҟоу Кавказ иҟоу афауна ахкы аиҳарак: кавказтәи абӷаџьма (Carpacaucasica, кавказтәи адәҳәынаԥ (Microtusnivalis), Прометеи иҳәынаԥ Prometheomysschaposchnikowi), кавказтәи ашьа пықамсеи (Lyrurusmlocosiewieczi) акаԥкаԥи (Tetragalluscaucasicus).
Аԥсны адгьылҵакыра иалсны ицоит Евро-Азиатәи аконтинент иатәу аԥсаатә рмиграциатә мҩа ду. Ара иҟоу 294 ԥсаатә хкы ашәҟәы иҭаҩуп. Урҭ ирылоуп, шамахамзар, иуԥымло ахкқәа реиԥш аӡра иаҿугьы: ашьхауарба, ашьшьыга, амамырџагә еиқәаҵәа, ашьауардын-саԥсан, аҵырҟьа цәаԥшь, амшынҟыз, аӡыцәа шкәакәа ду уҳәа уб. егь.).
Агыгшәыгқәа рахьтә иҟоуп кавказтәи амшә еиқәаҵәа, абгалаџ, абга, абгахәыҷы, адәыҭәҳәа, абнацгәы, абнацыӷи ахаҳә цыӷи, аԥшӡеи, аашьышьи, аԥслыи).
Ашәарах рахьтә иуԥылоит кавказтәи абӷаџьма, европатәи абынҽа, ашьабсҭа, ақәасаб. Лассы-ласс иуԥылоит абынҳәа.
Аԥсны хыԥхьаӡара рацәала иҟоу аҳаԥқәа ҽыцәҵәахырҭас ирымоуп ахәылԥҵысқәа. Урҭ 21 хкы рҟынӡа ыҟоуп ҳәа азгәаҭоуп. Аҳаԥқәа ирҭоу афауна еиҳарак абӷа змам аԥстәқәа роуп. Еиҳа ижәытәӡоу аҳаԥқәа рҿы иуԥылоит зыда ыҟам аԥстәы хкқәа. Убас, Афонҿыцтәи аҳаԥы иамоуп троглокарис (Troglocarisschmidtiifajei) захьӡу амшынԥстәы, аҳаԥы бжы (Janeilusgloriosus).
Агерпетофаунаҟнытә иалкаатәуп ара иуԥыло (Viperakaznakowi) кавказтәи амаҭ дуи амшынбжьааратә акәуеи (Testudograeca), аҽаҩрадаӷь цәыши. Аҵыхәтәантәи, аҽаҩрадаӷь цәыш, иара иҟоу ахкқәа зегьы иреиҳау ахкқәа рахь иаҵанакуеит.
Аԥсны Амшын еиқәа еиҳа иаҷыдаҟзшьоу афауна аҟнытә аԥсыӡқәа рахь иԥхьаӡоуп: афранџь (Salmotrutta), ақьаԥыр, ашәиаҟ, амлагәыр, агәыҵаԥшь, ақамашьиа (аҷыҷмаса); адельфин ганшкәакәақәа, азовтәи, афалина; амедузақәа — аурелиа, корнерот, ризостома; амолиускақәа — амиди, венус, кардиум, рапана уб. иҵ. Зынӡа Амшын еиқәа иҭоуп 160 ԥсыӡ хкы.
Аԥсны ашьха рҩашқәа акалмаҳа (Salmotrutta) рацәаны ирымоуп. Амшынҿықәтәи акаршәрақәа рыҟны апҟызратә ӡиақәа ирымоуп апҟаз, аткәицар.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Кеннеди, Џьон Фицџьералд
мини|Џьон Кеннеди Џьон Фицџьералд «Џьек» Кеннеди (John Fitzgerald Kennedy; 29, Бруклаин, аштат Массачусетс — 22, Даллас, аштат Техас) — 35-тәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа Акатегориа:Кеннедиаа Акатегориа:Антикоммунистцәа Акатегориа:Америкатәи аруаа Акатегориа:1917 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз Акатегориа:1963 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз
Таллин
Таллин (Tallinn) – Естониа иаҳҭнықалақьыуп.
Ахьӡ
Уажәытәи ахьӡ Таллин 1536 шықәсазы аԥхьа «Талына» (Talyna) еиԥш иуԥылоит. Ари ахьӡ ажәа «taani linn» ма иаазыркьаҿу, ма аицак еиԥш еиҭеиҳәоит. Аестоншәала иаанагоит «Даниатәи ханбаа» ма «Даниатәи ақалақь», иақәшәо алатыш «Dāņupils» афинн «Tanikanlinna» формақәа.
Алаҭин «Revalia» (Ревалиа) аҟынтә иаауоит ԥыҭк ақалақь ахьӡ авариантқәа: Reval, Revel, Reveln, Ревель. Ари иаазыркьаҿу аҟынтә хьӡоуп «civitas revaliensis» ма «urbs revalia», абасала «Ревалтәи ақалақь» ауп, иаанагоит аамҭакала актәии заҵеи ақалақь аҭоурыхтә тәылаҿацә Ревала (Rävala) аҿы.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Естониа ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Иугославиатәи аибашьрақәа
Иугославиатәи аибашьрақәа – ари 1991–2001 шықәсқәа рыбжьара уаанӡатәи Иугославиа аҵакырадгьыл аҟны аҭыԥ змаз, атәыла хзырбгалаз бџьаршьҭыхлатәи конфлитқәоуп. Иугославиатәи аибашьрақәа реиҳарак асербцәа рыбжьара аҭыԥ змаз амилаҭбжьаратә конфликтқәан, асловенцәеи, ахорватцәеи, абоснииццәеи, албанеццәеи рганахь ала. Даҽа ганкахьала ахорватцәеи абосниеццәеи рконфликт, насгьы аконфликт раԥхьа ахорватцәа рганахь ала адгылара змаз, аха анаҩс Мраҭашәаратәи Босниатәи Ареспублика асербцәеи, Алиа Изетбегович дызхагылаз Ареспублика Босниа Герцеговина аԥсылман мчрақәеи, Ҩадатәи Македониа македониааи албаниааи рыбжьара аконфликт, аетникатәи адинхаҵаратәи еиҿагыларақәа рыла ицәырҵыз. Иугославиатәи аибашьрақәа Адунеизегьтәи Аҩбатәи аибашьра анаҩс Европа иахьаҵанакуа зегь реиҳа ишьаарҵәыраз еибашьрақәан. Арҭ аибашьрақәа раан аҭыԥ змаз ацәгьоурақәа рыҭҵааразы иаԥҵан уаанӡатәи Иугославиа азы Жәларбжьаратәи атрибунал.
Аҭоурых. Амилаҭбжьаратә конфликт
Афедеративтә Республика Иугославиа – абас ахьӡын уаанӡатәи балкантәи атәыла. Иара акыр ареспубликақәа рыла ишьақәгылаз социалисттә тәылан. Уаанӡа иара Иугославиатәи Акралра ҳәа ахьӡ аман, уи ахьӡ аиуит 1929 шықәса рзы Балканы, Сербиа, Черногориа ҳәынҭқарракны ианеидыла ашьҭахь. Иугославиа – ари мрагыларатәи аславианцәа рыдгьыл ауп. Ас еиԥш аилазаара ала ари атәыла Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьранӡа иҟан. Уи аҵакырадгьыл 247542 кв.метра аҵанакуан. Аибашьра ашьҭахь Иугославиа аҵакырадгьыл, Афедеративтә Республика Иугославиа ҳәа ахьӡ змаз, акыр иацлеит, уи иаҵанакуа иҟалеит 255804 кв. км. 1999 шықәса рзтәи адыррақәа рыла, атәыла аҟны инхоз ауааԥсыра рхыԥхьаӡара 24 миллионҩык рҟынӡа инаӡон. Уи аилазаара иалалеит даҽа ԥшь-республикак. Уахь иаҵанакуеит: Босниеи Герцеговинеи, Хорватиеи Мраҭашәаратәи Македониеи, иара убасгьы Словениа. Абри аилазаара ала Афедеративтә ҳәынҭқарра шәышықәсеи бжаки ишьақәгыланы иҟан. 2003 шықәса рзы балкантәи аҳәынҭқаррақәа рхеилак хыбгалеит. Сербиеи Черногориеи, Иугославиа, шьаҭас иамаз, 2006 шықәса рзы дара-дара еидыҵит. Ишьақәгылеит ихьыԥшым даҽа ҩ-ҳәынҭқаррак: Сербиеи Черногориеи. Иугославиа даара идууз, европатәи аҳәынҭқаррақәа ируакыз, еснагь ахорватцәа, асербцәа, аԥсылманцәа ирзеиԥшыз ҩныкны иԥхьаӡан. Аха 90-тәи ашықәсқәа рзы уи даара иуадаҩыз амилаҭбжьаратә конфликт иалагалан. 1992 шықәса рзы Иугославиа азы милаҭтә трагедиахеит, иҭахеит зықьҩыла акагьы зхарамыз ауаа. Уиижьҭеи аҭоурых азы аамҭа ицахьо шмаҷугьы, ас еиԥш адраматә хҭысқәа зыхҟьази, уи ахҟьаԥҟьақәеи ахаҿаагара аҭахны иҟоуп.
Аҭыӡшәа зыхҟьаз
Сербиаа еснагь Иугославиатәи аибашьра аҟны активла рҽаладырхуан, ишдыру еиԥш, ари аибашьра жәашықәса иреиҳаны ицон. Уи алагеит 1991 шықәса рзы, иагьхыркәшан 2001 шықәса рзы. Иугославиатәи аибашьра аҵакы аганахьала уахәаԥшуазар, асербцәа ринтересқәа ирконфликтын, уи ишьақәнаргылон лагерк: Харватиа, Албаниа, Босниа, Герцеговина ртәылауаа. Уи анаҩсангьы, амчрақәа реихшара аан Харватиеи, Босниеи, Герцеговинеи рыбжьара аконфликт аҭыԥ аман. Македониатәи аиҿагыларақәа – ари атәыла ахаҭарнакцәеи албанеццәеи рыбжьара арелигиатә ҟазшьа змаз аиҿагыларақәа, аетникатә адҳәалазаара иахҟьеит ҳәа ирыԥхьаӡоит. Ихадароу арратә цәгьоураны иԥхьаӡан агеноциди ауаатәыҩса ирзырхаз азинеилагарақәеи, урҭ аҭыԥ рыман аконфликт аҭыԥ аманаҵы. Иазгәаҭатәуп убас еиԥш афакт, Адунеизегьтәи Аҩбатәи аибашьра аан ишыҟамыз еидысларак, Иугославиатәи аибашьра аан еиԥш ишьаарҵәырахаз. Арҭ арра-граждантә хҭысқәа рыҭҵааразы еиҿкаан анкьатәи Иугославиазы Жәларбжьаратәи атрибунал, уи Гаага иҟан. Атрибунал иаҵанакуеит абас еиԥш аусбарҭақәа: аӡбарҭатә палатақәа ҩбеи апеллиациатәии. Урҭ аӡбаратә усмҩаԥгатәқәеи ахарадҵаҩы имаӡаныҟәгарҭеи ирхылаԥшуан. Иахьа Атрибунал 27-ҩык аӡбаҩцәа рыла ишьақәгылоуп, урҭ рахьтә 15-ҩык еснагь атрибунал аҟны аус зуа роуп. Даара аинтерес зҵоу фактуп, ари аиҿкаара аиурисдикциа иахьаҵанакуа, иалкаау ахаҿқәа ирзырхоу аӡбаратә процессқәа рымҩаԥгара. Анапхгараҭаратә усбарҭақәа русура акәзар, ари атрибунал урҭ ирзырхоу аӡбаратә процессқәа рымҩаԥгара азин амам. Иугославиазы Жәларбжьаратәи атрибунал аҟны зегьы иреиҳау хьырхәроуп ԥсраҽнынӡатәи арбаандаҩра. Иугославиатәи аибашьрақәа зегьы инықәырԥшны х-хәҭакны иушар алшоит, арҭ ахәҭақәа зегьы ахҭысқәа рыҿиашьа анырра ӷәӷәа арҭон. Актәи аетап аҩажәатәи ашәышықәса 90-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы иалкаауп. Уи иаҵанакуан Словениатәи аидысларақәа, урҭ жәамш ицон. Анаҩс Хорватиеи Босниеи рҵакырадгьылқәа рҟны ԥшьышықәса ицон аибашьра. Уи 1992 шықәса инаркны ԥхынҷкәынмза 1995 шықәсанӡа ицон. Аҩбатәи аетап алкаан Иугославиа иаҿагыланы ақәԥарала, НАТО ари аибашьра активла алахәхара ала. Уи цон 1995 шықәса инаркны 1998 шықәсанӡа. Ахԥатәи аетап акәзар, излалкаахаз Косово аҭыԥ змаз аидыслара ала ауп, уи хыркәшан Метохиеи ари арегион аҟны автономтә зхаҵареи рыла. Ари аибашьра цон 1998 шықәса раахыс, иагьхыркәшахеит аҩажәиактәи ашәышықәса ҿыц алагамҭазы Македониатәи аидыслара ала. Ас еиԥш ахҭысқәа ирылҵшәаны Иугославиа зхала иҟоу тәыланы аҟазаара аԥыхын, уи аҵакырадгьыл аҟны ицәырҵит хаз игоу аҳәынҭқаррақәа – Сербиа, Черногориа, Босниа, Герцеговина, Македониа уҳәа реиԥш иҟоу.
Актәи бџьаршьҭыхлатәи аконфликт
Уаанӡатәи Иугославиа аҵакырадгьыл аҟны актәи бџьаршьҭыхлатәи аконфликт цәырҵит асербцәеи ахортватцәеи рыбжьара. Асербцәеи ахорватцәеи реиҿагылара аан иҭахеит 20-нызқьҩык рҟынӡа ауаа (асербцәа реиԥш ахорватцәагьы), ирбган акыр ақалақьқәеи ақыҭақәеи, ареспублика анхамҩа даара ааха ӷәӷәа аҭан, ихҵәацәаны иҟалеит 230-нызқьҩык рҟынӡа асербцәа. 1992 шықәса рзы жәларбжьаратәи аилазаара иҟанаҵаз ақәымчра ала анапы аҵаҩын аҭынчразы аиқәышаҳаҭра аибашьра аанкыларазы, насгьы уи ахацмыркразы, Хорватиа ихьыԥшымыз ҳәынҭқарраны иазхаҵан. 1991 шықәса рзы Босниеи Герцеговинеи инхон аԥсылманцәа-абосниеиццәа (44%), ақьырсиан дин ныҟәызгоз асербцәа (13%), ахорватцәа-акотоликцәа (17%). 1992 шықәса жәабранмзазы имҩаԥысит ихьыԥшым аҳәынҭқарра аԥҵара иазкыз ареферендум, аха уи алҵшәақәа босниатәи асербцәа ақәшаҳаҭымхеит. Дара ирҭахын рхатәы Босниа, ихьыԥшымыз амилаҭтә ҳәынҭқарра аԥҵара. Асербцәа азыхиан Сараевотәи аԥсылманцәеи ахорватцәеи ирыдгылоз ирҿагыланы ақәгылара. Сербиа аиҳабыра рҟынтәи адгылара зауз асербцәа иугославиатәи ар рыцхыраарала аграждантә еибашьра иалагоит. Уи аибашьра иалагалан автономиа зҭахыз аԥсылманцәа (Мраҭашәаратәи Босниа жәлар рхыхьчара), абошниакцәа (Босниеи Герцеговинеи рырратә архәҭақәа), насгьы ахорватцәа (Хорватиатәи вече, Хорватиа ар), иара убасгьы аибашьра иалахәын НАТО амчрақәеи қьырала еибашьуази. Ари арратә еиҿагылара аетникатә рыцқьарақәа ҳәа изышьҭаз ахылҿиааит, босниатәи ауааԥсыра реиԥш асерб уааԥсырагьы ирзырхаз. Аҭоурых арҵагақәа рҟны иазгәаҭоуп аграждатә еибашьра аҟны ишыҟам ииашоуи ахара здуи издыми. Ас еиԥш аибашьра аҟны иршьуа зхыршьаауа урҭ рполитикатә дунеихәаԥшышьа азакәӡам, урҭ зыхдырҟьо иалкаау жәларык иахьаҵанакуа азоуп, ари аибашьра даара игәымбылџьбароу еибашьроуп. Иахьагьы иуадаҩуп ауаа ари аибашьра иалахәу рыԥсихологиа аилкаара, избанзар урҭ ауаа акраамҭа еицынхон, рхәыҷқәа еицырааӡон, аус еицыруан, дара-дара еицхыраауан, еиԥшымзаарас ирымаз рдинхаҵареи рмилаҭтә аҵанакреи заҵәык ракәын, нас сааҭк аҩныҵҟа еиӷацәахеит, еибашьуа иалагеит.
Й
Й, й — кириллтәи аҩыратә нбан.
Иугославиатәи аибашьрақәа
Аибашьра ашьҭахьтәи Иугославиа
Аибашьра ашьҭахьтәи Иугославиа федеративтә ҳәынҭқарраны иаарԥшын, уи иаҵанакуан ареспубликақәа фбеи автономиақәа ҩбеи. Иугославиа ахыбгалара аламҭалазы, 90-тәи ашықәсқәа раан, уа инхоз ауааԥсыра рхыԥхьаӡара 10 миллионк рҟынӡа инаӡон, урҭ рахьтә: 62% – асербцәа, албанеццәа – 17%, черногориаа – 5%, аԥсылманцәа – 3%, авенгрцәа – 3% уҳәа егьырҭгьы. 90-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы Сербиеи Черногориеи, асербцәа еиҳа рхыԥхьаӡара ахьырацәаз, еидгылеит, иаԥырҵеит асоиузтә республика Иугославиа. Иаанхаз ԥшь-республикак (Хорватиа, Словениа, Босниа, Герцеговина, Македониа) ахьыԥшымра аиура иашьҭан афедералтә центр аҟынтәи. Избанзар, Македониа асербцәа рхыԥхьаӡара даара имаҷын, ари афакт азгәаҭо, ари ареспублика аинвесторцәа уиаҟара рылахь иааиуамызт азы иалшеит даара ирмарианы ахьыԥшымра аиура, имҩаԥгаз ареферендум иабзоураны.
Босниатәи аибашьра алҵшәақәа
Босниатәи аибашьра иалҵшәахеит: - ауааԥсыра аҩныҵҟатәи рҭыԥԥсахра, дара рҽеидыркылеит ретно- динхаҵаратә хырхырҭақәа рыла; - ақәратә емиграциа анаҩстәи ашықәсқәа рзы: абосниеццәеи ахорватцәеи рыхынҳәра шьҭахьҟа, Босниеи Герцеговинеи рышҟа; - Босниеи Герцеговинеи еиқәхеит босниатәии хорватиатәии арегионқәа; - аҿар рыбжьара ахатәы идентификациа ӷәӷәахеит, ретникатә имшьҭра инамаданы; - аконфессиақәа зегьы рдинхаҵаратә еиҭаҿиара; - аконфликт зегьы аан иҭахеит 200-нызқьҩык инарзынаԥшуа ауаа; - аихамҩақәа зегьы рбган, ирбган акыр ирацәаны аргыларақәа, ихырбгалан х-нызқь инарзынаԥшуа анхарҭатә ҭыԥқәа, ҩ-нызқь километра амҩақәа ықәган. Деитонтәи аиқәышаҳаҭра Босниеи Герцеговинеи рконституциатә шьақәгылара ашьаҭа аҳаит. Ас еиԥш асистема акыр идузар, насгьы лҵшәа ӷәӷәак амамзар ауеит аха, уи агәреибагара ашьақәыргылара аамҭазы зда ԥсыхәа амам акәын ас еиԥш агәаҟрақәа зхызгаз ажәларқәа рыбжьара. Акырӡа шықәса шыҵхьогьы ари аибашьра хлымӡаах еилгеижьҭеи, уи иааннажьыз ахәрақәа макьанагьы имӷьац. Иахьа уажәраанӡагьы босниатәи ашколқәа рҟны ари аибашьра атәы ахәыҷқәа ирзеиҭарҳәаӡом. Иаарту зҵаароуп ажәларқәа реиныршәара азҵаара.
Иугославиатәи аибашьра иазкны иҭыху афильмқәа
Убас еиԥш иҟалалоит, акраамҭа уашьҭоуп иалкаау темак иазку афильмқәа. Усҟан, ҿырԥштәыс иаагозар, иреиӷьу америкатәи афильмқәа жәаба ҳәа аԥшаара ҟауҵар, уи иаарласны иуԥшаар ауеит, аха иҷыдоу аспецифика змоу акы уанашьҭоу, ас еиԥш аԥшаара лҵшәадахар алшоит. Уаанӡатәи Иугославиа аҟны аграждантә еибашьра иазку афильмқәагьы зыԥшаара мариам рахь иаҵанакуеит, ари атема иазкны иҭыху афильмқәа шмаҷымгьы. Абар иреиӷьу ҳәа иалкааз Иугославиатә аибашьра иазку афильмқәа жәаба:
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аибашьрақәа
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (Союз писателей Республики Абхазия) — Ауажәларратә арҿиаратә еиҿкаара. Еидиҵоит Аԥснытәии аҳәаанырцәтәии алитераторцәа.
1933 шықәса «Аԥснытәи Асовет шәҟәыҩҩцәа Реидгыла» аԥҵан (ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ҳәа ишьақәгылоит).
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Акатегориа:1933 шықәсазы ицәырҵит
Лаҵарамза 6
Лаҵарамза́ 6 (Лаҵарамза́ фба́), Маи 6, Лаҵара́ 6 — григориантәи амзар 126 тәи амш (127 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 239 мшы.
Лаҵарамза 7
Лаҵарамза́ 7 (Лаҵарамза́ бжьба́), Маи 7, Лаҵара́ 7 — григориантәи амзар 127 тәи амш (128 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 238 мшы.
Италиа
Италиа (Italia), аофициалтә хьӡы: Италиатәи Ареспублика (Repubblica Italiana) — Европа алада иҟоу аҳәынҭқарра.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Гондурас
Гондурас (Honduras), аофициалтә хьӡы: Гондурас Ареспублика (República de Honduras) — Аҩадатәи Америкатәи атәыла.
Административтә шара
Гондурас 18 административтә департаментқәа (Departamentos) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Аладатәи Кореиа
Аладатәи Кореиа, аофициалтә хьӡы: Кореиа Ареспублика (대한민국) — Азиатә атәыла Кореиатәи адгьылбжьахабжаҟны ауп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Шервашиӡе-Чачба, Гьаргь Михаил-иԥа
thumb|Гьаргь Михаил-иԥа Шервашиӡе-Чачба Гьаргь Михаил-иԥа Чачба, Гьаргь Михаил-иԥа Шервашиӡе-Чачба (გიორგი შარვაშიძე (ჩაჩბა), Георгий Михайлович Шервашидзе; 17, Аҟәа – 1918, Аҟәа) — аԥсуа-ақырҭ ашәҟәыҩҩы, апоет, Аԥсуа аҳра иҭынха (1866).
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи апоетцәа Акатегориа:Чачаа Акатегориа:1846 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 17 рзы ииз Акатегориа:1918 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жәабранмза 19 рзы иԥсыз
Капба, Владимир
Владимир Николаи-иԥа Капба (Владимир Николаевич Капба; 7, Арасаӡыхь, Очамчыра араион — 14) — Аԥсуа ажурналист.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:1949 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 7 рзы ииз Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 14 рзы иԥсыз
Аамсҭара
Аамсҭара
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Атитулқәа
Дибала, Пауло
мини|Пауло Дибала (2017) Па́уло Бру́но Диба́ла (Paulo Bruno Dybala; 15, Кордова, Аргентина) — аргенгентинатәи ашьапылампыл асҩы, ашьапылампыл аклуб «Иувентус» ажәылаҩ. Дибла далгеит Ашьапылампыл акадеимя аинститут. Раԥхьатәи акомандаҿ жәашықәса дыхәмаруан.
Лаҵарамза 8
Лаҵарамза́ 8 (Лаҵарамза́ ааба́), Маи 8, Лаҵара́ 8 — григориантәи амзар 128 тәи амш (129 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 237 мшы.
М
М, м — кириллтәи аҩыратә нбан.
Л
Л, л — кириллтәи аҩыратә нбан.
Абаза бызшәа
Аба́за бызшәа́ (Абаза бызшва) — абазақәа бызшәа.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Абаза бызшәа
Лаҵарамза 9
Лаҵарамза́ 9 (Лаҵарамза́ жәба́), Маи 9, Лаҵара́ 9 — григориантәи амзар 129 тәи амш (130 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 236 мшы.
Ақалақь
thumb|[[Ронда, Испаниа]] thumb|right|[[Чешме, Ҭырқтәыла]]
Ақалақь — аиланхарҭа иҟәазу, иланхо аус, еиҳарак, ақыҭанхамҩа нҭыԥ руеит. Аиланхарҭа илаԥхьаӡара ақалақьқәа категориахь азакәанԥҵаратә аилыргарала ируеит; ауааԥсыра хыԥхьаӡара критери еиҩыздыраны 250-ҩык аҟнытә Даниаҿы, 30 нызқьаҩык аҟнынӡа Иапониаҿы.
Иахьатәи ақалақьқәа
Ахыбра хкықәа ақалақьқәаҿы:
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Ақалақьқәа Акатегориа:Анхарҭаҭыԥқәа
Гренада
Гренада (Grenada, грен. акреол. Gwenad) — Аҩада-Америкатәи адгьылбжьахатә тәыла.
Административтә шара
Гренада 6 административтә округқәеи (Parishes) 1 ихьыԥшу атерриториеи рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Амонархиақәа
Агындиа, Сергеи Арушьан-иԥа
Сергеи Арушьан-иԥа Агындиа (Сергей Арушанович Гиндия; 8, Ԥақәашь ақыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, журналист.
Абиографиа
Диит 1953 шықәса ԥхынгәымза 8 рзы Ԥақәашь ақыҭа Очамчыра араион.
1971 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә институт аФилолотиатә Факультет, далгоит 1976 шықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Агындиаа Акатегориа:1953 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы ииз
Абаск бызшәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Аҟарач-абалҟар бызшәа
Аҟарач-абалҟар бызшәа (Къарачай-малкъар тил), Абалҟар бызшәа
Лаҵарамза 10
Лаҵарамза́ 10 (Лаҵарамза́ жәаба́), Маи 10, Лаҵара́ 10 — григориантәи амзар 130 тәи амш (131 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 235 мшы.
Н
Н, н — кириллтәи аҩыратә нбан.
Арнауҭтәыла
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Аҳәынҭқарԥҳәыс Ҭамар
Аҳәынҭқaрԥҳәыс Ҭaмaр, Ҭaмaр Ду (თამარ მეფე, თამარი; 1160 - 1207/1213 шш.) — Қырҭтәыла аҳәынҭқaрԥҳәыс 1184-1213 шықәсқәa рзы.
Қырҭтәылa aҭырқәa aжәылaҩцәa ирҿaгылон, ириaaины Аахыҵ Кaвкaзтәи aҳрaқәa ирылaрцон. Иaзгәaҭaтәуп Шaмқортәи (1195) Бaсиaнтәи (1202) aқәԥaрaқәa. Аҳәынҭқaрԥҳәыс Ҭaмaр лхaaн Қырҭтәылa Азиa Мaҷ aҟны иӷәӷәaӡоу ҳәынҭқaррaны иҟaлеит. XI-XIII aшәышықәсқәa рзы «Ахьтәы aaмҭa» aaит. Усҟaн иԥҵaхеит Шоҭа Русҭавели ипоемa ду «Абжьасцәа зшәу».
Акатегориа:1160 шықәсазы ииз Акатегориа:1213 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Қырҭтәылатәи аҳцәа Акатегориа:Багратиони
Недерланд
Недерланд, Ҳоландиа (Nederland) — Европаҟны атәыла. Недерланд акралра (Koninkrijk der Nederlanden) ахәҭоуп.
Аҵанакы –.
Ҭориа, Шалуа
Шалуа Ҭориа (Шалва Тория;, Гал — 1941?–1945?) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Недерланд
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Ҭориа, Шалуа
Ҭориа Аҩбатәи Адунеитә еибашьраҿы дҭахеит. Антологиаҿ икьыԥхьу иажәеинраала аагоуп аизга «Аԥсадьыл азы» аҟнытә (Аҟәа, 1966 ш.).
Недерланд
Адевиз: «Ik zal handhaven Je maintiendrai»
Ҭориа, Шалуа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз Акатегориа:Ҭориаа Акатегориа:1913 шықәсазы ииз
Недерланд
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Џьопуа, Рауфбеи
Рауфбеи Џьопуа — Аԥсуа шәҟәыҩҩы.
Дҭахеит Аҩбатәи адунеитә еибашьраҿы. Антолгиаҿы иарбоу иҩымҭа аагоуп аизга «Аԥсадгьыл азы» аҟнытә /Аәҟа, 1966 шықәса/.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Џьопуаа
Лаҵарамза 11
Лаҵарамза́ 11 (Лаҵарамза́ жәе́иза), Маи 11, Лаҵара́ 11 — григориантәи амзар 131 тәи амш (132 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 234 мшы.
О
О, о — кириллтәи аҩыратә нбан.
Абашкьыр бызшәа
Абашкьыр бызшәа, Абашкир бызшәа (абашк. Башҡорт теле)
Амқәаб, Шьыма
Шьыма Амқәаб — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Абашкьыр бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Амқәаб, Шьыма
Абиографиа
Антологиаҿ икьыԥхьу иажәеинраала аагоуп аизга «Алитературатә журнал» /1939, 2-3/ аҟнытә.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Амқәабаа
Лаҵарамза 12
Лаҵарамза́ 12 (Лаҵарамза́ жәа́ҩа), Маи 12, Лаҵара́ 12 — григориантәи амзар 132 тәи амш (133 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 233 мшы.
Дауҭ IV Аргылаҩ
thumb|250px|Дaуҭ IV Аргылaҩ Дaуҭ IV Аргылaҩ , Давид Аргылaҩ (დავით IV აღმაშენებელი;, Қәҭешь - 6, Қарҭ) — Қырҭтәыла аҳ 1089-1125 шықәсқәa рзы.
Қырҭтәылa aраԥқәa aжәылaҩцәa ирҿaгылон, ириaaины Аахыҵ Кaвкaзтәи aҳрaқәa ирылaрцон.
П
П, п — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ажьырныҳәамза 1
Ажьырныҳәамза́ 1 (Ажьырныҳәамза́ акы́), Ианва́р 1, Ажьырны́ҳәа 1 — григориантәи амзар 1 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 364 мшы (365 мшы ашықәс ду ала).
Р
Р, р — кириллтәи аҩыратә нбан.
Нико Пиросмани
Нико́ Пиросма́ни (ნიკო ფიროსმანი; иашаҵәҟьаны ахьӡ Никола́и Асла́н-иԥа Пиросманашви́ли (Пиросманишви́ли), ნიკოლოზ ასლანის ძე ფიროსმანაშვილი; 1862 — лаҵара 5 1918, Қарҭ) — еицырдыруа қырҭтәылатәи сахьаҭыхҩы, примитивизм ахаҭарнак.
Абиографиа
thumb|left|220px|Ажираф Диит 1862 ш. Мирзаани (Кахеҭи) ақыҭаҿ, ақыҭауаҩ иҭаацәараҿ.
Абара
Акатегориа:Қырҭтәылатәи асахьаҭыхҩцәа
Доминика
Доминика (Dominica, Dominique), аофициалтә хьӡы: Доминика Аимабзиара (Commonwealth of Dominica) — Аҩада-Америкатәи адгьылбжьахатә тәыла.
Административтә шара
Доминика 10 административтә округқәа (Parishes) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҩада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Кәыҵниа, Сергеи Михаил-иԥа
Сергеи Михаил-иԥа Кәыҵниа (16, Аҭара аҟыта Очамчыра араион — 24) — Аԥсны ажурналист.
Абиографиа
Диит 1927 шыкәса лаҵарамза 16 рзы Аҭара аҟыта Очамчыра араион.
1947 шықәсазы далгоит Аҟәатән аҳәынҭқарратә педагогтә училишьче. 1948 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, ихиркәшоит 1952 шықәсазы.
1972-1992 шықәсқәа рзы агазет «Аԥсны Каԥшь» (нас «Аԥсны») даредактор хадоуп.
1972 шықәса раахыс Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аусбарҭа дахантәаҩуп.
Лаҵарамза 13
Лаҵарамза́ 13 (Лаҵарамза́ жәа́ха), Маи 13, Лаҵара́ 13 — григориантәи амзар 133 тәи амш (134 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 232 мшы.
Кәыҵниа, Сергеи Михаил-иԥа
Абиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵхьеит апиесса кьаҿқәа равторк иаҳасабала.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа Акатегориа:Кәыҵниаа Акатегориа:1927 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 16 рзы ииз Акатегориа:2018 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз
Камерун
Камерун (Cameroun, Cameroon), аофициалтә хьӡы: Ареспублика Камерун (République du Cameroun, Republic of Cameroon) — Аекваториал-африкатәи атәыла.
Административтә шара
Камерун 10 арегионқәа (Régions, Regions) рыла ишоит.
Ажьырныҳәамза 2
Ажьырныҳәамза́ 2 (Ажьырныҳәамза́ ҩба́), Ианва́р 2, Ажьырны́ҳәа 2 — григориантәи амзар 2 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 363 мшы (364 мшы ашықәс ду ала).
С
С, с — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ақырҭуа гәахәтәы
Ақырҭуа гәахәтәы — адемократиатә Қырҭтәыла (ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო) — Қырҭтәыла aполитикaтә пaртиa.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Қырҭтәыла аполитикатә партиақәа Акатегориа:2012 шықәсазы ицәырҵит
Ҵабриа, Сергеи
Сергеи Ҵабриа — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Дҭахеит аҩбатәи адунеитә еибащьраҿы. Антолгиаҿы иарбоу иҩымҭа аагоуп аизга «Аԥсадгьыл азы» аҟнытә /Аәҟа, 1966 шықәса/.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Ҵабриаа
Т
Т, т — кириллтәи аҩыратә нбан.
Амбролаур
Амбролаур (ამბროლაური) — ақалақь. Иаланхо —.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Раҷа-Лечхумии Аладатәи Шәантәылеи Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Ҵереҭели, Акаки Ростом-иԥа
Акаки Ростом-иԥа Ҵереҭели (აკაკი როსტომის ძე წერეთელი; 9, Схвитори — 26, Сачхере) — ақырҭ ашәҟәҩҩуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Қырҭтәылатәи апоетцәа
Лаҵарамза 14
Лаҵарамза́ 14 (Лаҵарамза́ жәи́ԥшь), Маи 14, Лаҵара́ 14 — григориантәи амзар 134 тәи амш (135 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 231 мшы.
Ажьырныҳәамза 3
Ажьырныҳәамза́ 3 (Ажьырныҳәамза́ хԥа́), Ианва́р 3, Ажьырны́ҳәа 3 — григориантәи амзар 3 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 362 мшы (363 мшы ашықәс ду ала).
Лаҵарамза 15
Лаҵарамза́ 15 (Лаҵарамза́ жәо́хә), Маи 15, Лаҵара́ 15 — григориантәи амзар 135 тәи амш (136 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 230 мшы.
Афранцыз бызшәа
Афранцыз бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Ҭырқәтәыла
Ҭырқәтәыла (Türkiye), аофициалтә хьӡы: Ҭырқәтәылатәи Ареспублика (Türkiye Cumhuriyeti) — Европа мрагылара аган ахь ала иҟоуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа Акатегориа:НАТО атәылақәа
Қобулеҭ
Қобулеҭ (ქობულეთი) — Қырҭтәылатәи ақалақь, Қобулеҭтәи амуниципалитет аҿы.
У
У, у — кириллтәи аҩыратә нбан.
Қобулеҭ
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Қобулеҭ Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа
Багаҭелиа, Анатоли Кьын-иԥа
Анатоли Кьын-иԥа Багаҭелиа (, Оҭҳара акыҭа, Гәдоуҭа араион — 21) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Абиографиа
Диит 1940 шыскәсазы Оҭҳара акыҭа Гәдоуҭа араион.
Аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт аҿы.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-60-тәи ашықәсқәа рзы.
Дышқәыԥшӡаз иԥсҭазаара далҵит. Идунеи аниԥсах ашьҭахь ауп иҩымҭақәәа еидызкылаз иеизга анҭыԥ.
Иҿыхаз ааԥын. Аҟәа, 1970 шыкәса.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Багаҭелиаа Акатегориа:1940 шықәсазы ииз Акатегориа:2007 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Лаҵарамза 21 рзы иԥсыз
Лаҵарамза 16
Лаҵарамза́ 16 (Лаҵарамза́ жәа́ф), Маи 16, Лаҵара́ 16 — григориантәи амзар 136 тәи амш (137 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 229 мшы.
Амаџьар бызшәа
Амаџьар бызшәа, Авенгер бызшәа, Авенгр бызшәа (magyar nyelv) - Маџьартәыла аҳәынҭқарратә бызшәа.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Амаџьар бызшәа
Ажьырныҳәамза 4
Ажьырныҳәамза́ 4 (Ажьырныҳәамза́ ԥшьба́), Ианва́р 4, Ажьырны́ҳәа 4 — григориантәи амзар 4 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 361 мшы (362 мшы ашықәс ду ала).
Ажьырныҳәамза 5
Ажьырныҳәамза́ 5 (Ажьырныҳәамза́ хәба́), Ианва́р 5, Ажьырны́ҳәа 5 — григориантәи амзар 5 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 360 мшы (361 мшы ашықәс ду ала).
Барцыцԥҳа, Белла Урсҟан-иԥҳа
Белла Урсҟан-иԥҳа Барцыц-ԥҳа (Белла Урыскановна Барцыц; 23, Бзыԥҭа ақыҭа, Гагра араион) — Аԥсны апоет, апублицист, ажурналист, аус луан корреспондентс агазеҭи арадиои рҿы.
Абиографиа
Диит 1945 щықәса жәабранмза 23 рзы Бзыԥҭа ақыҭа Гагра араион. 1969 щықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә институт, далгоиг 1974 щықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵуит 1970ш. рзы. Белла Барцыцԥҳа лҩымҭақәа ирныԥшуеит ауаа раҳаҭырқәҵареи рыбзиабареи; иҿацоу лпоезиа (ллира), ибеиоу амилаҭтә поезиатә цәаҩа ахоуп. Амилаҭ цәа зыҟәну лцәаҳәақәа, дыззаҭгыло ауаҩы инхашәа-чашәа, ауаатәыҩса рԥеиԥш азхәыцра уҳәа зегьы лара лпоезиа иазааигәанатәуеит, идеилнаркаауеит аҵакы.
Акьыԥхь аҟны - 1981 щықәса инаркны.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Барцыцаа Акатегориа:1945 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз
Ф
Ф, ф — кириллтәи аҩыратә нбан.
Адепо Пильскии Круглиак
thumb|250px|Адепо Пильскии Круглиак
Адепо Пильскии Круглиак – Пилати адепо даргылеит 1870-74 ш.ш.рзы, уи иадхалоуп аихамиуа арчиара Пруссиати адгьылкуа рчы. Ари адепо чырпшыгас икалеит абри аиузца аргыларакуа рымиуапгара Европа зегьи. Шыкускуак рашьтахь, 90-ти аш. 20-ашышыкуса азы адепо аусура иакурхит, зынза ирхаштит.
Гупиук Пила ауаапсыра ианырба изакут тагылазааща иамоу адепо,урт ргу иацаркит ари атоурыхт бака аикурхара.
Адаӷьсҭан бызшәақәа
Адаӷьсҭан бызшәақәа — Даӷьсҭан ауааԥсыра абызшәақәа шәаҳәо.