cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хуцишьвили, Лаша
Аҭаацәаратә ҭагылазаашьа
Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахылҵ имоуп
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1985 шықәсазы ииз Акатегориа:Цәыббрамза 2 рзы ииз
Жәабранмза 29
Жәабранмза́ 29 (Жәабранмза́ ҩажәи́ жәба́), Февра́ль 29, Жәабра́н 29 — григориантәи амзар 60 тәи амш ашықәс ду ала ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 306 мшы ала.
Г̌
Г̌, г̌ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ԥхынгәымза 27
Ԥхынгәымза́ 27 (Ԥхынгәымза́ ҩажәи́ бжьба́), Иу́ль 27, Ԥхынгәы́ 27 — григориантәи амзар 208 тәи амш (209 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 157 мшы.
Ӡыгәҭа
Ӡыгәҭа — Аԥсны ақыҭа Аҟәа араион аҿы.
Акатегориа:Аҟәа араион ақыҭақәа
Аҟазах бызшәа
Аҟазах бызшәа  (қазақ тілі, qazaq tili, قازاق ٴتىلى) — Атиурк группа, Ҟазахсҭан аҳәынҭқарратә бызшәа.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
7 (ахыԥхьаӡара)
7 (быжьба), бжьба (иааркьаҿны «бжь.») — анатуралтә ахыԥхьаӡара 7.
Ахьарԥшқәа
007
Ҷанба, Нодар Виктор-иԥа
Нодар Виктор-иԥа Ҷанба (диит 10) — аԥсуа акомпозитор, адирижиор, аҟазараҭҵаара акандидат, аԥсуа жәлар рмилаҭ-ҳақәиҭратә қәԥара далахәын.
Абиографиа
2007 шықәса рзы Нодар Ҷанба амузыкатә рҿиараҿ илагала ду азы Аԥсны жәлар рартист ҳәа ахьӡ ихҵан. Иахьатәи аамҭазы Н.В. Ҷанба Сеультәи ауниверситет Сан Мьен (Алада Кореиа) аҿы профессорс аус иуеит.
Алитература
Акатегориа:Хәажәкырамза 10 рзы ииз Акатегориа:1955 шықәсазы ииз Акатегориа:Аԥсны акомпозиторцәа Акатегориа:Ҷанаа
Ииаҵәоу аполитика
Ииаҵәоу аполитика — ари политикатә идеологиоуп, иара ззырхоу зекологиа ҭышәынтәалоу аилазаара аԥҵара ауп. Ииаҵәоу аполитика апринцип хадақәа иреиуоуп енваиронментализм, ақәымчымра, асоциалтә иашареи жәлар рдемократиеи. Ас еиԥш аполитика ашьақәгылара иалагеит 1970-тәи ашықәсқәа рзы, иахьатәи аамҭазы «аиаҵәақәа» рхатәы партиақәа аԥырҵеит акыр адунеи атәылақәа рҟны, ралхыҩцәа рыбжьара даара ақәҿиарақәа рыманы иҟоуп.
Д̌
Д̌, д̌ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ииаҵәоу аполитика
Апринцип хадақәа
Британиатәи аиаҵәақәа ирылоу Дерек Уолл (Derek Wall) игәаанагара ала, дара рпартиа иалнакаауеит ихадароу ԥшь-хырхарҭак, урҭ рыдыркылахьан 1979—1980-тәи ашықәсқәа рзы Ииаҵәоу анемеццәа рпартиа алахәылацәа.
1984 шықәса рзы Еиду Америкатәи Аштатқәа рҟны арҭ ахырхарҭақәа ырҭбаан ихадароу аҵакы змоу даҽа жәа-хырхарҭак рыла, хыхь иаагоу рнаҩс, уахь иалалеит:
2001 шықәса рзы, Аглобалтә иаҵәақәа анцәырҵ, Аглобалтә иаҵәақәа Рхартиа даҽа ф- принципк аланагалеит:
Ииаҵәоу аполитика
Аполитикатә термин «ииаҵәоу» Германиа ицәырҵит (нем. Grün) 1970-тәи ашықәсқәа рзы, аекологиа ахырхарҭа змаз апартиақәа ралианс иабзоураны. Альтернативтә хьӡны Европа иара убасгьы рхы иадырхәон атермин «аполитикатә екологиа», аха анаҩс уи аполитикатә ҵакы ацәыӡит, анаукатә хырхарҭа мацара аанаго иалагеит.
Ииаҵәоу аполитика адгылаҩцәа акыр аидеиақәа еицеиҩыршоит, урҭ, ҳәарада, зегьы аекологиа, иааҳакәыршаны иҟоу аԥсабара, енваироментализм, афеминизм, апофицизм реиԥш иҟоу аилыркаақәа роуп. Жәлар рымчреи аекологиеи рызҵаарақәа рнаҩс, ииаҵәоу аполитика ауаажәларратә хақәиҭра, асоциалтә иашара, ақәымчымра, иналак-аалакны алокализм уҳәа реиԥш иҟоу азҵаарақәагьы ирызхьаԥшуеит, аха иааизакны апрогрессивизм иазааиуеит. Уи иалнаршоит аиаҵәақәа рпартиа арымаратәи аидеологиа адгылаҩцәа рыдыԥхьалара. Аиаҵәақәа рполитика, иара убасгьы, егьырҭ аекологиатә партиақәа ридеологиақәеи иареи аимадара рыбжьоуп, уахь иаҵанакуеит аекосоциализм, аекоанархизм, аекофеминизм. Ус шакәугьы, арҭ аполитикатә еилкаарақәа аиаҵәақәа рпартиа адкыларазы еиуеиԥшым агәаанагарақәа аҭыԥ рымоуп. Аиаҵәақәа рполитика арымаратәи идеологиак аҳасаб ала аҿиара аиуа ианалага инаркны ицәырҵуа иалагеит арыӷьаратәиқәа рыбжьара антиподқәа. Дара, иааизакны иуҳәозар, еиҿагылоз аполитикатә дунеихәаԥшышьақәа шрымазгьы, арҭ аҵысрақәа ируасхырхеит, аиаҵәатә консерватизм, аекокапитализм, аекофашизм, иара убасгьы аекологиатә идеиақәа.
Аилыркаара
«Ииаҵәоу» апартиақәеи «аиаҵәақәа» рпартиеи рыбжьара аиԥшымзаарақәа ыҟоуп. Иарбан партиазаалакгьы, фракциазаалакгьы, мамзаргьы политикак «ииаҵәақәоу» ҳәа иазгәаҭазар рыӡбахә ҳәатәуп аекологиатә мзызқәа. Даҽа ганкахьала уахәаԥшуазар, формалла иаԥҵоу аиаҵәақәа рпартиа иаку, ирзеиԥшу идеологиак иқәныҟәозар алшоит, уи иаанагом иааҳакәыршаны иҟоу аԥсабара мацара ауп ҳәа уахь иаҵанакуа, уахь иаҵанакыр ауеит егьырҭ ауадаҩрақәагьы — асоциалтә иашамра, аколлегиалтә ӡбамҭа адкылара, апоцифизм.
Аиаҵәақәа ргәаанагара ала, арҭ азҵаарақәа дара рыԥсабаратә хылҵшьҭрала еидҳәалоуп, урҭ адунеи зегь аҟны аҭынчра иашьаҭоуп. Хыхь зыӡбахә ҳәоу азы еицырдыруа акоуп ихадароу ԥшь-хырхарҭак, урҭ рыдыркылахьан 1979—1980-тәи ашықәсқәа рзы Ииаҵәоу анемеццәа рпартиа абзоурала. Аиаҵәақәа рыглобалтә хартиа анапхгараҭаратә принципқәа фба, урҭ иреиуоуп: аекологиатә ҟәыӷара, асоциалтә иашара зҵазкуа, адемократиа иалахәу, ақәымчымра, иҭышәынтәалоу аҿиара, насгьы аиԥшымзаара ҳаҭыр ақәызҵо роуп.
«Аиаҵәақәа» рпартиақәа адунеи аҟны
«Аиаҵәақәа» убри аҟара ахаҿырацәара рымоуп, дара реиԥшымзаара иуадаҩу аҩныҵҟатәи аконфликтқәа рахь ицәырыргоит. Аполитикцәа мацара рыӡбахә ҳҳәозар, ауаажәларратә еиҿкаарақәеи, икоммерциатәыми, аԥшьгаратәи гәыԥқәа аламҵакәан, «аиаҵәақәа» рхеидкыла ҩ-ган бзиак рымоуп. Дара еиԥшымзаара хадақәас ирымоу, рыхәҭак аполитика еиҳа иагәыланахаланы иахьыҟоу, насгьы рус хада асоциалтә иашара ашьақәыргылара иахьазку, аҩбатәи ахәҭа иаҵанакуа ракәзар, урҭ аекологиатәи, аԥсабарахьчаратәи проблемақәа еиҳа иахьрызхьаԥшуа.
Германиа аус ауеит зегь реиҳа адунеи аҟны иаарылукаартә иҟоу «аиаҵәақәа» рпартиа. Ари апартиа акоалициатә еиҳара иалоуп, Адәныҟатәи аусқәа рминистр, мамзаргьы Аԥсабарахьчара аминистр ари апартиа иалҵыз роуп. Арҭқәа ирыбзоураны «аиаҵәақәа» алшара рымоуп рекологиатә проектқәа раларҵәаразы, убри аан ҭынч егьырҭ аполитикатә мчрақәеи дареи реизыҟазааразы. «Аиаҵәақәа» акыр аихьӡарақәа рымоуп Финлиандиа, Франциа, Италиа, Бельгиа уҳәа реиԥш иҟоу атәылақәа рҟны — урҭ асоциал-демократцәеи дареи коалициак иалоуп. Австралиеи Еиду Америкатәи Аштатқәеи рҟынгьы аекологиатә традициақәа даара иӷәӷәоуп, аха араатәи «аиаҵәақәа» аполитикатә аренақәа рҟны иааира дуқәак рзымгеит. Иҳәатәуп убасгьы, «аиаҵәақәа» реихьӡарақәа шрыдҳәалоу дара ридеиақәа мраҭашәаратәи атәылақәа рекономика анырра ӷәӷәа ахьарҭаз. Дара ирыбзоураны афымцахьчаратә ргылара аиндустриа аира алыршан, еиуеиԥшым аалыҵқәа аԥсҭазаара ҿыц еиҭарыҭан, абылтәы, афымца уҳәа раԥҵаразы аиндустриақәа аԥҵан.
«Аиаҵәақәа» ирыбзоуроуп зекологиа цқьоу аалыҵқәа рҭыжьра, иаҳҳәозар, Германиа ишьақәыргылаз аекологиатә нормақәа ршәагаа ашьақәыргылара иабзоураны анемец қалақьқәа рҟны аҳауа еиҳа ицқьахеит, ауаажәларратә транспорт арныҟәара иабзоураны апробкақәа маҷхеит.
Аполитика аҟны ииаҵәоу аԥшшәы аҵакы
Мысра аиаҵәа, мамзаргьы ашьацԥшшәы аҭоурыхтә ҵакы амоуп, Византиатәи аимпериа ахаан аахыс, иара аԥсҭазаара, аҿиара, аизҳара, ахақәиҭра уҳәа ирыԥшшәны иԥхьаӡан, аамҭак анаҩс апартиа «Мысразегьтәи асоциалисттә ҵысра» иаԥшшәхеит. Убриаан иазгәаҭатәуп ари аԥшшәы адунеи зегьы аҟны анеитралитети аҭынчреи уҳәа рыԥшшәны ишырыԥхьаӡо. Ҿырԥштәыс иаагозар, «ацәаҳәа иаҵәа» Кипри Беирути, аҩажәатәи ашәышықәса 60-тәии 90-тәии ашықәсқәа рзтәи атерминалогиа ала анеитралтә цәаҳәа аанагон. Иахьа акәзар, «аиаҵәақәа» анырҳәо ари, зегь раԥхьа иргыланы, ауаҩы ихаҿы иааиуа аекологиатә ҵысрақәеи апартиақәеи роуп, даҽакала иуҳәозар, ашьацԥшшәы — аԥсҭазаара, насгьы агармониатә ҿиара иаԥшшәны иԥхьаӡоуп.
«Аиаҵәа» аидеиа
Ирҳәоит аҿара иаҵәоуп ҳәа. Ари аҭагылазаашьа аҟны ас еиԥш ажәеицааира даара ианаалоит. Уи зыхҟьо «аиаҵәақәа» апрогрессивтә ҿар иахьрылҵыз ауп. Урҭ рпрограммақәеи русқәеи, еиҳаракгьы ҿыц аԥшьгарақәа раан, 60-тәи ашықәсқәа рзы абунтартә ҟазшьа рнубаалон.
Арҭ ашықәсқәа рзы Германиа аҿар активла рабшьҭрақәа акритика рзыруан, афашизм аҿаасҭарақәа ахьаԥдмырҟәҟәааз азы, аибашьра ашьҭахьгьы дара «Ахԥатәи ареих аимшьҭра» изацәцомызт. Ари ахырхарҭаҟны иалкаахаз анемец студентцәа рсоциалисттә Хеилак аԥхьагылас дыҟан Руди Дучке, иара иакәхеит анаҩсан «аиаҵәақәа» рпартиа аԥҵаҩысгьы иҟалаз. Иџьашьатәӡам ари апартиа «анти» шацыз: анти-идеологиатә, анти-тоталитартә, џьара-џьара анти-партиатә.
«Аиаҵәақәа» рпартиа аԥҵара ала, аполитикатә система аҟны иалкаан, арымарахьтәиқәа — «аџьа», арыӷьарахьтәиқәа — «акапитал» ҳәа, уи ала авектор ҿыц, аҵак ҿыц цәырҵит. Уи шьақәзыргылоз идеиа хадахеит ачҳара. Анемеццәа роуп «аиаҵәақәа» рпринцип хадақәа раԥхьаӡа акәны иалызкааз. Уи иахьӡын «Четыре столпа Зеленой партии». Аекологиа, аекологиатә ҟәыӷара, арҭқәа «аиаҵәақәа» рполитикатә программа ахәҭақәак ракәын. Уи анаҩсгьы, апартиа иаҵанакуан асоциалтә иашара, ақәымчымра, аҭынч ргылара, аглобалтә шәарҭадара аԥызҵоз, насгьы апартисипативтә демократиа.
Аҵыхәтәантәи ажәеицааира дарбанызаалак даршәар алшоит, аха аусқәа ус иҟам, апартисипативтә демократиа ҳәа иԥхьаӡоуп «атәылауаа зегьы рдунеихәаԥшышьа аарԥшра ахьрылшо, насгьы аекологиатә, аекономикатә, асоциалтә, аполитикатә, дара рыԥсҭазаара иахьыԥшу аӡбамҭақәа рыдкылара».
Аамҭак анаҩс, «аиаҵәақәа» егьырҭ атәылақәа рҟны ари асиа хадырҭәааит абас еиԥш иҟоу аилыркаарақәа рыла, аҭышәынтәалара, мамзаргьы иҭышәынтәалоу аҿиара, аиԥшымзаара, аҳаҭырқәҵара. Арҭ апринципқәа «аԥсабара ахаҭа ҳамҭас иҟанаҵаз», аӡәы зынӡа иԥсабаратәым ҳәагьы иԥхьаӡар алшоит. Избанзар, урҭ ргәаанагара ала, ақәымчрада аԥсабара ухахьы иузаагом, апартисипативтә демократиа акәзар, уи аҵакы абнатә ԥстәқәа зынӡагьы ирзеилкаауам. Егьа ус акәзаргьы, аԥсабара даара еиҷаҳарала азныҟәара — «аиаҵәақәа» иузрымхуам.
Ишыҟазаалак, «аиаҵәақәа» рҵысра азы аҭҵааҩцәа гәаанагарак иазааит, дара идеологиатә базак рымам. «Аиаҵәақәа» ирҳәо аидеиақәа ракәзар, еиҳа ииашан ицәаҩашәоу принципқәоуп ҳәа рызҳәара, абра иазгәаҭатәуп урҭ апринципқәа хыԥхьаӡара рацәала ауаа ишрыцеиҩыршо.
Гринпис
1971 шықәса рзы ирацәаҩымыз активистцәақәак ргәыԥ, адунеи еибашьрадеи қәымчрадеи аҟазаара згәы азыҳәоз, идуцәамыз аԥсыӡкыга аӷба ала канадатәи ақалақь Ванкувер аҟынтәи ӡсара ицеит. Аибашьра иаҿагылоз аҵысра активистцәа, анаҩс Greenpeace аԥҵаҩцәас иҟалаз, агәра ргон, ирацәаҩымкәан ауаа ишрылшо рпланета азын акыр ихәарҭоу аусқәа рыҟаҵара. Аԥхьаҟа ус иагьыҟалеит. Иахьа Гринпис аофисқәа ыҟоуп Мрагыларатәи Азиа, Латинтәи Америка, Европа, Аҩадатәи Америка, Африка, Австралиеи Океаниеи, урҭ ирыбзоураны Гринпис иалоу ирылшоит аглобалтә ҳаракыра аҟны адунеитә проблемақәа рыӡбара.
Гринпис аус рыцнауеит атәылақәа реиҳабыреи жәларбжьаратәи аҳәынҭқаррабжьаратә еиҿкаарақәеи (ООН, ЕС, ЕАЭС). Ари аиҿкаара Урыстәылатәи аҟәша адиректор, Урыстәылатәи Афедерациа Ахада иҟны иаԥҵоу ауаҩы изинқәа рыхьчаразы Ахеилак далоуп.
Гринпис аофисқәа адунеи аҟны
Гринпис амилаҭтә офисқәа аартуп адунеи 43 тәыла рҟны, дара аӡәы ихьыԥшым, аус руеит рмилаҭтә проектқәа рынагӡаразы. Ас еиԥш аҟәшақәа напхгаҩцәас анагӡаратә директорцәа рымоуп. Иаку аполитика, насгьы жәларбжьаратәи апроектқәа рыстратегиа, есышықәсатәи анагӡаратә директорцәа злахәу Гринпис аиԥылараҿы ирылацәажәоит.
Еиуеиԥшым апериодқәа рзы Гринпис еиуеиԥшым апроблемақәа ҭнаҵаауан, урҭ ауаажәларра азхьаԥшыртә иҟанаҵон. Иаҳҳәозар, аиадертә ԥышәарақәа ирҿагылаз акомпаниа 25 шықәса имҩаԥысуан, 1971 шықәса инаркны 1996 шықәсанӡа, иагьхыркәшан Аиқәышаҳаҭра анапаҵаҩра ала, уи иазгәанаҭон аиадертә ԥышәарақәа раанкылара. Антарктика ааглыхратә хархәара аҟнытә ахьчаразы Гринпис алахәылацәа иҵааршәыз ацәҳәыраҿы алагер аԥырҵеит. Ари алагер хәышықәса уа иҟан, 1991 шықәса рзы ихыркәшан, 39 тәыла ҩынҩажәи жәаба шықәса ҿҳәарас иаҭаны ари аконтинент аҟны амаденқәа рыԥшаара мап ацәкразы адгылара анарҭа. Антарктика аҵакырадгьыл аӡәгьы итәымкәа иаанхеит, иара ауаатәыҩса зегьы ирмазарахеит.
Гринпис 25 шықәсатәи аусуреи ацхыраареи ирыбзоураны Урыстәыла иаԥҵан аҳәырԥссаррақәа 2, амилаҭтә паркқәа 4, 8 ҵакырадгьылк ИУНЕСКО Адунеизегьтәи аԥсабаратә имшьҭра астатус рыҭан. Гринпис егьырҭ акоммерциатә еиҿкаарақәеи ирыбзоураны аӡиа Баикал зырхәашьуаз ацеллиулоза-қьаадтә комбинат аусура аанкылан, Кавказтәи аҳәырԥссарра аԥсабара лыԥшаах иаԥырхагаз, Шәача аолимпиатә обиектқәа рыргылара аанкылан. Greenpeace хылаԥшра анаҭоит аԥсабарахьчаратә закәанқәа иахәҭоу аҵакырадгьылқәа рыхьчара иазықәԥалартә аҟаҵара, изныкымкәагьы ари азакәан аиҭакрақәа алагалара аԥдырҟәҟәаахьеит, избанзар ус еиԥш аиҭакрақәа аԥсабара ахьчара дырԥсыҽыр алшон. Гринпис ихацнаркыз апроект ала аусура хнаркәшоит иззыԥшу алҵшәақәа ианрызнеилак, мамзаргьы иҟоу апроблема ауаажәларра рҟынӡа ианнаргалак, уи аӡбаразы ауаа анеидгылалак. Уажәы Гринпис аусура даҽа ихадоу ҩ-уск ирзырхоуп – аклимат аԥсахреи абиоеилазаара рацәа аиқәырхареи.
Гринпис шьақәгылоуп атәылауааи ахатәы хаҿқәа ргәыҳалалратә фондқәеи рлагалақәа рыла, иара аҳәынҭқарратәи акоммерциатәи еилазаарақәа, аполитикатә партиақәа рҟнытә аԥарақәа аднакылом. Иара убасгьы, Гринпис ахықәкы азнеиразы изакәызаалак ақәымчра аформақәа ахархәара рынаҭом.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аекологиа Акатегориа:Аполитикатә идеологиақәа
Рашәарамза 28
Рашәарамза́ 28 (Рашәарамза́ ҩажәи́ ааба́), Иу́н 28, Рашәара́ 28 — григориантәи амзар 179 тәи амш (180 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 186 мшы.
Хәажәкырамза 1
Хәажәкырамза́ 1 (Хәажәкырамза́ акы́), Ма́рт 1, Хәажәкы́ра 1 — григориантәи амзар 60 тәи амш (61 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 305 мшы.
Ӗ
Ӗ, ӗ — кириллтәи аҩыратә нбан. Ачуваш бызшәала нбан.
Иашҭхәа
Иашҭхәа — Аԥсны ақыҭа Аҟәа араион аҿы.
Акатегориа:Аҟәа араион ақыҭақәа
Е̄
Е̄, е̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аҟыргыз бызшәа
Аҟыргыз бызшәа (Кыргыз тили)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
Ԥхынгәымза 28
Ԥхынгәымза́ 28 (Ԥхынгәымза́ ҩажәи́ ааба́), Иу́ль 28, Ԥхынгәы́ 28 — григориантәи амзар 209 тәи амш (210 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 156 мшы.
Рашәарамза 19
Рашәарамза́ 19 (Рашәарамза́ зе́ижә), Иу́н 19, Рашәара́ 19 — григориантәи амзар 170 тәи амш (171 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 195 мшы.
Аурыс бызшәа
А́урыс бызшәа́
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Е̃
Е̃, е̃ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ё̄
Ё̄, ё̄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Є̈
Є̈, є̈ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Брегаӡе, Рати
Рати Брегаӡе (რატი ბრეგაძე; 12) — Қырҭтәыла аиустициа аминистр.
Аҵара
Ҩажәа раҟара аҭыԥантәии жәларбжьаратәии аконференциақәа дрылахәын.
Қырҭтәылеи Германиеи аҵара аниҵоз, атәыла ахадеи, иара убас, Мемед Абашиӡе ихьӡ зхуи, Германиа академиатә аиҭныԥсахларатә маҵзуреи, насгьы, Конрад Аденауер ифонди рҟынтә астипендиақәа иоуан.
Аусуратә ԥышәа
Аҭаацәаратә ҭагылазаашьа: Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахылҵ имоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1982 шықәсазы ииз Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 12 рзы ииз
Рашәарамза 22
Рашәарамза́ 22 (Рашәарамза́ ҩажәи́ ҩба́), Иу́н 22, Рашәара́ 22 — григориантәи амзар 173 тәи амш (174 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 192 мшы.
Алаз бызшәа
Алаз бызшәа (ლაზური ნენა, Lazuri nena) — ақарҭвел бызшәа.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Ақарҭвел бызшәақәа
Алезгьын бызшәа
Алезгьын бызшәа, Алазгьын бызшәа (лезги чӀал)
Ҽ
Ҽ, ҽ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Степанакерт
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Арцах ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Ҿ
Ҿ, ҿ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ӂ
Ӂ, ӂ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Урыстәыла атрамваи системқәа
Киров — сооружение электрического трамвая началось в 1943, но не было завершено. См. Кировский трамвай
Каменск-Уральский — сооружение электрического трамвая началось в 1949, но не было завершено. См. Трамвай Каменска-Уральского
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Атрамваи
8 (ахыԥхьаӡара)
8 (ааба) (иааркьаҿны «а́а.») — анатуралтә ахыԥхьаӡара 8.
Ахьарԥшқәа
008
Аманчжур бызшәа
Аманчжур бызшәа (manǯu gisun)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атунгуз-аманчжур бызшәақәа
Ԥхынгәымза 30
Ԥхынгәымза́ 30 (Ԥхынгәымза́ ҩажәижәаба́), Иу́ль 30, Ԥхынгәы́ 30 — григориантәи амзар 211 тәи амш (212 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 154 мшы.
Рашәарамза 23
Рашәарамза́ 23 (Рашәарамза́ ҩажәи́ хԥа́), Иу́н 23, Рашәара́ 23 — григориантәи амзар 174 тәи амш (175 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 191 мшы.
Җ
Җ, җ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Қапба, Енвер Ерасҭа-иԥа
Енвер Ерасҭа-иԥа Қапба (Энвер Эрастович Капба, ენვერ კაპბა; 20 — 20, ақалақь Гагра) — аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, Аԥсны Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу Асовети (1991-1994), Аԥсны Жәлар Реизареи (1996 ш.) рдепутатсдахын, Аԥсны акоммунисттә партиа Ацентртә Комитет актәи амаӡаныҟагаҩыс дыҟан.
Абиографиа
Енвер Қапба 1975-1980 шықәсқәа рзы аус иуан Қырҭтәыла азанааҭеидгылақәа р-Совет амаӡаныҟагаҩыс (Қарҭ). 1980-1986 шықәсқәа рзы — Гагратәи ақалақьтә комитет апартиа амазаныҟагаҩыс. 1987-1990 шықәсқәа — напхгара аиҭон Қырҭтәылатәи Акоммунисттә партиа Ацентртә комитет ахәаахәыҭреи абзазаратә маҵзуреи аҟәаша, анаҩыс напхгара аиҭон Қырҭтәылатәи Акоммунисттә партиа Ацентртә комитет асоциал-економикатә ҟәша (Қарҭ). 1990 шықәса рзы Аԥсны Иериҳаӡоу Асовет ақаҵарала аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс.
1991 шықәса рзы иара наԥхгара аиҭон Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟи, агимни, агерби рышьақәырӷәӷәараз акомиссиа. 14 шықәса рзы Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра ианалага инаркны Гагра дыҟан. Гагра ахы ианақәиҭҭәха ҩаԥхьа дҟаҵан Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс.
Алитература
Акатегориа:Жьҭаарамза 20 рзы ииз Акатегориа:1936 шықәсазы ииз Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы иԥсыз Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Аԥсны акоммунистцәа Акатегориа:Қапаа
Амари бызшәа
Амари бызшәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа
Абиографиа
thumb|left Диит 1917 шықәса лацара 12 рзы Ҷлоу ақыҭа Очамчира араион аҿы. 1926 шықәсазы дҭалоит Ҷлоутәи алагарҭатә школ, далгоит 1928 шықәсазы. 1930 дласуеит Џьгардатәи быжь шықәсатәи ашкол ахь. Абраҟа ҵарашықәск анынаигӡа, дцоит Аҟәаҟа, дҭалоит Аҟәатәи педагогтә техникум. Далгоит 1935 шықәсазы. Иара убасҟан 1935 рзы, даанахуоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт абызшәеи литературеи рыҟәша. Абраҟа иҵара анихыркуша, 1939 шықәсазы, Баграт Шьынқәба дҵоит Қарҭҟа, дрыдылкылоит Қырҭтәылатәи анаукақәа Ракадемиа иатәу Абызшәаҭҵаара аинститут аспирантураҿ. 1941 шықәсазы, аибашьра ианалага, аамҭала Аԥсныҟа дхынҳәеит, зны аус иуеит рҵаҩыс, нас агазет "Аԥсны Ҟапшь" аредакциаҿ Аԥсуа институтаҿы, Ашәҟәҩҩцәа Реидгылаҿы. 1943 шықәсазы ҩаԥхьа Қарҭҟа дхынҳәуеит, дызҭаз аспирантураҿ иҵара наигӡоит иагьхиркушоит 1944 шықәсазы. Афилологиатә наукақәа дыркандидатуп. Акьыԥхь аҿы дцәырҵуеит 1935 ш. инаркны. 1953-1958 шықәсқәа рзы Б. Шьынқәба Аԥснытәи Ашьҟуҩҩцәа Реидгыла напхгара азиуеит. 1958-1979 ш. рзы Аԥснытәи АССР Иреихаӡоу Асовет Апрезидиум дахантәаҩуп. 1967 Баграт Шьынқәба Аԥсны жәлар рпоет ҳәа аҳаҭыр хьӡы иаҭәаршьоит. 1959, 1978, 1984 шықәсқуа рзы СССР Иреиҳаӡоу Асовет ашҟа депутатс далырхуеит, 1989 шықәсазы - СССР жәлар рдепутатс. Баграт Шьынқәба дакадемикуп; ихҵоуп Кабарда-Балкариеи Адыгьеиаи жәлар рышәҟуҩҩы ҳәа ахьӡ. Ипоезиатә рҿиамҭакуа рзы/ иажәеинраалоу ироман "Ахра ашәа"/ иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зхыу Ареспублика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа. 1970 шықәса Баграт Шьынқәба далахун Мадиартәыла имҩаԥысыз Европатәи апоетцәа рфорум.
Жәлар рыбзиабара
Лаҵарамза 18 рзы 2010 ш. Аҟәа, Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҟны иаартын Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба ибаҟа. Уи аартра иалахәын Аԥсны аиҳабыра, хаҭала апрезидент С.Багаԥшь, уи ихаҭыԥуаҩ А.Анқәаб. Абаҟа аартра иадҳәалаз амитинг мҩаԥигон Аԥсны акультура аминистр Н. Логәуа. Иқәгылеит ашәҟәҩҩцәа реидгыла ахада Т.Ҷаниа, ассоциациа ахада М. Лашәриа, Жәлар реизара ахада Н. Ашәба. Ицәажәоз зегь иазгәарҭон Б.Шьынқәба ипоезиа инаҷыданы акыр зымҽхак ҭбаау уаажәларратә усзуҩны дшыҟаз.
Ԥхынгәымза 31
Ԥхынгәымза́ 31 (Ԥхынгәымза́ ҩажәи́ жәе́иза), Иу́ль 31, Ԥхынгәы́ 31 — григориантәи амзар 212 тәи амш (213 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 153 мшы.
Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа
Иусумҭақәа
Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943 ш.
Аҿатә уаа. Иажәеинраалоу ароман. Альманах. Аҩбатәи аномер. 1951 ш./аҩбатәи аҭыжьра - 1955 шықәсазы, еиҳа ихарҭәаау авариант - 1963 шықәсазы./
Ажәеинраалақуеи апоемқуеи. Аҟәа, 1956 ш.
Иаирума. Амшә куашара. Аҟәа, 1961 ш.
Иҩымҭақуа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 1977-1979 шш.
"Иалкаау аԥсуа лирика" асериаҿ. Аҟәа, 1988 ш.
Аиҭагақуа
Бараҭашвили Николоз. Ажәеинраалақуа. Апоема "Аҟәа - Қарҭ", 1984 шықәса.
Шандор Петефи. Иалкаау. Иеиҭаргеит Баграт Шьынқәба М. Лашәриа. Аҟәа, 1995 ш.
Инаукатә усумҭақуа рахьтә.
Аԥсуа жәеинраала аиҿартәышьа иазкны.
Альманах №3. Аҟәа, 1952 ш.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Асовет поетцәа Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа Акатегориа:Асовет политикцәа Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа Акатегориа:Асовет лингвистцәа Акатегориа:Шьынқәыраа Акатегориа:1917 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 12 рзы ииз Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз
Конго
Конго, Конго Ареспублика, Конго-Браззавиль (République du Congo, Repubilika ya Kôngo) — Африкатәи атәылоуп.
Административтә шара
Конго Ареспублика 12 адепартаментқәа (Départements) рыла ишоит. Адепартаментқәа 2003 шықәса рҟынӡа «арегионқәа» рыхьӡан.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ҙ
Ҙ, ҙ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Рашәарамза 24
Рашәарамза́ 24 (Рашәарамза́ ҩажәи́ ԥшьба́), Иу́н 24, Рашәара́ 24 — григориантәи амзар 175 тәи амш (176 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 190 мшы.
Казан аметрополитен астанциақәа рсиа
Ари Казан аметрополитен астанциақәа рсиоуп. Казан аметрополитен — аметрополитен асистема Казанаҟны (Ҭаҭарстан аҳтнлқалақь) ауп.
Амолдав бызшәа
Амолдав бызшәа, амолдаван бызшәа (limba moldovenească, лимба молдовеняскэ)
Нанҳәамза 1
Нанҳәамза́ 1 (Нанҳәамза́ акы́), Áвгуст 1, На́нҳәа 1 — григориантәи амзар 213 тәи амш (214 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 152 мшы.
Аргәын, Константин Шьаҳан-иԥа
Константин Шьаҳан-иԥа Аргәын (, Анхәа ақыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.
Абиографиа
Диит 1924 шықәсазы Анхәа ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1977 шықәсазы. Джуп Анхәа. Ԥсырӡхатәи абжьаратәи ашкол даналга, аҵара иҵон Тимириазев ихьӡ зху Московатәи ақыҭанхамҩатә академиаҿ (дҭалт 1948 шықәсазы). Акьыԥхь аӡы дцәырҵит 1946 шықәсазы.
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аргәынаа Акатегориа:1924 шықәсазы ииз Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз
Рашәарамза 25
Рашәарамза́ 25 (Рашәарамза́ ҩажәи́ хәба́), Иу́н 25, Рашәара́ 25 — григориантәи амзар 176 тәи амш (177 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 189 мшы.
Ӟ
Ӟ, ӟ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Нанҳәамза 2
Нанҳәамза́ 2 (Нанҳәамза́ ҩба́), Áвгуст 2, На́нҳәа 2 — григориантәи амзар 214 тәи амш (215 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 151 мшы.
Рашәарамза 26
Рашәарамза́ 26 (Рашәарамза́ ҩажәи́ фба́), Иу́н 26, Рашәара́ 26 — григориантәи амзар 177 тәи амш (178 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 188 мшы.
З̌
З̌, з̌ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Бганба, Шамил Камшьышь-иԥа
Абиографиа
Диит 1921 шықәса ажьырныҳәамза мзазы Аацы ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1949 шықәса хәажәкырамза 25 аҽны.
Иқыҭаҿтәи алагарҭатә школ даналга иҵара наигӡоит Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа бжьаратә школ аҿы. Далахәын аҩбатәи фдкнеитә еибашьра.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵқеит а-40-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭаз.
Абзиабара ааԥын. Аҟәа, 1976 шықәса.
Аинтерес аҵоуп, иаҳәоугьы рацәоуп Ш. Бганба иԥсҭазаара даналҵшаз, Сталин иаамҭақәа раан ииҩуаз /иаагоуп апоет изатә арзив аҟнытә/: «Жәацы сыҟан Анхәа ақыҭа, саб иаҳәшьа... лҿы. Ақыҭа уаа рџьабаа цәгьоуп. Амра цеи ицәгыланы аус руеит, акы рхамшәалаӡо. Рҭыӡҭыԥ хәыҷқәа ирҭаадрыхуа аџьықәреи акқымзар, рхы зланыҟәырго акгьы рымам, аколхоз аҿы алшықәсанык ируа аус иалҵны хашәалак роуам. Ируа зегьы ԥгаладоуп, ҵа змам атыша иаҩызоуп, илҭахәаша ицоит, арахь еснагь ауал рықәуп... Жәкы атәарҭа иауҟарны анхаҩы дызҭадыртәаз убри идгьыл хәыҷы имамзар, даараӡа иԥсҭазаара уадаҩхон. Иссируп, ихазыноуп ҳәа имарҽхәаны, имаз зегь имхны дызларҵаз аколхоз дазныҟәымго иҟалеит.
Абри сансзхәыцуа, сгәы маҷхоит, анахаҩы иахьатәи иҭагылазаашьа хьаазгоит, исылшагәышьозеи акәымзар, иксуа, исышьҭуа, изыҩуа сгәы ахымло, сгәы сзақәымкуа иҟалоит. Абас иҟоу ақыҭа ԥсҭазаара иазкны аҩымҭақәа рыҩра, ибзиоушәа излаҟам ала рааԥшра - сара сымч рықәхом, уахь исыхо агәаҳәара сымам.»
Алитература
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Бганаа Акатегориа:1921 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 17 рзы ииз Акатегориа:1949 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Хәажәкырамза 25 рзы иԥсыз
Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа
Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа — 1994 шықәса абҵара 26 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу Асовет аилатәара 12-тәи ааԥхьара иаднакылеит, 1999 шықәса жьҭаарамза 3 рзы жәларзегьтәи бжьыҭиирала иақәшаҳаҭхеит, 1999 шықәса жьҭаарамза 3 рзы жәларзегьтәи абжьыҭиира (ареферендум) аан ирыдыркылаз аԥсахра алагаланы.
АԤСНЫ АҲӘЫНҬҚАРРА АКОНСТИТУЦИА
Ҳарҭ, Аԥсныжәлар, ҳхатәҳәаақәҵаратә зин аԥсҭазаара иаларҵәо, жәлары зегьы рзы насыԥла аԥсҭазаареи аҩнуҵҟатә гәҭынчреи ҳарзықәԥо, ауаҩытәыҩса изинқәеи, ихақәиҭрақәеи, ауаажәларратә ҳәоуеиқәшәареи шьақәырӷәӷәо, гәеизҳарала ирылаҳҳәоит, егьышьақәҳаргылоит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны
Ԑ
Ԑ, ԑ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Куритиба
Курити́ба (Curitiba) — ақалақь Бразилиаҟны ауп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Бразилиа ақалақьқәа
9 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
009
Чад
Чад (Tchad, تشاد), аофициалтә хьӡы: Чад Ареспублика (République du Tchad, جمهورية تشاد) — Африкаҟны аҳәынҭқарра. Ари атәыла ихьӡ Аӡиа Чад иаауеит.
Административтә шара
Чад 23 арегионқәа (مناطق‎) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Африкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ԑ̈
Ԑ̈, ԑ̈ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Рашәарамза 27
Рашәарамза́ 27 (Рашәарамза́ ҩажәи́ бжьба́), Иу́н 27, Рашәара́ 27 — григориантәи амзар 178 тәи амш (179 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 187 мшы.
Нанҳәамза 3
Нанҳәамза́ 3 (Нанҳәамза́ хԥа́), Áвгуст 3, На́нҳәа 3 — григориантәи амзар 215 тәи амш (216 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 150 мшы.
Ӡ
Ӡ, ӡ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аруҭыул бызшәа
Аруҭыул бызшәа (Мыха́Ӏбишды чӀал)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Адаӷьсҭан бызшәақәа
Ӣ
Ӣ, ӣ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Амонгол бызшәа
Амонгол бызшәа (Монгол хэл) — Монголиа ҳәынҭқарра бызшәас имаоуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Амонгол бызшәа
И̃
И̃, и̃ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Нанҳәамза 4
Нанҳәамза́ 4 (Нанҳәамза́ ԥшьба́), Áвгуст 4, На́нҳәа 4 — григориантәи амзар 216 тәи амш (217 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 149 мшы.
Маиҟәаԥ
Маиҟәаԥ (Майкоп, Мыекъуапэ) — Адыгатәыла иаҳҭнықалақьуп.
Акатегориа:Адыгатәыла ақалақьқәа
The Beatles
мини|The Beatles (1964) The Beatles, аофициалтә хьӡы: Beatles (Битлз‎) — Британиатәи амузыкатә гәыԥ ыҟан (1960–1970).
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Британиатәи амузыка
Перу
Перу (Perú, Piruw, Piruw), аофициалтә хьʒы — Перу Ареспублика (República del Perú, Piruw Mama Llaqta, Piruw Suyu) — Аладатәи Америка атәыла иауакуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Алада-Америкатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Чачхалиа, Кьыршьал Шамил-иԥа
Кьыршьал Шамил-иԥа Чачхалиа (25, Ԥақәашь ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — 4) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.
Абиографиа
Диит 1918 шықәса лаҵарамза 25 рзы Ԥақәашь ақыҭа Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион). Иԥсҭазаара далҵит 1970 шықәса рашәарамза 4 рзы. Джуп Аҟәа ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратәсусзуҩцәеи рпантеон аҿы.
Ԥақәашь ақыҭатә школ даналга, 1937-1938 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭәарратә педагогтә техникум аҿы. 1956 шықәсазы Кьыршьал Чачхалиа Москватқи Алтературатә институт аҟны иеиҿкаау Иреиҳау Алитературатә курсқәа дырҭалоит, дрылгоит 1958 шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1937 шықәсазы.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Акатегориа:Аԥсны апоетцәа Акатегориа:Чачхалиаа Акатегориа:1918 шықәсазы ииз Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз Акатегориа:1970 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Рашәарамза 4 рзы иԥсыз
Қьач ауахәама
Қьач ауахәама (ქიაჩის ეკლესია) — архитектуратә баҟа Аԥсны Џьгьарда ақыҭан. Қьач ҳәа изышьҭоу аҭоурыхтә ҭыԥаҿы игылоуп. Ауахәама VIII-IX ашәышықәсқәа ирыҵаркуеит. Уи Аԥааимбар хада Михаил ихьӡала идыргылазаарын. Аҟазараҭҵааҩцәа ргәаанагарала, Қьач ауахәама Григол Ханӡҭели иҵаҩцәа идыргылаз Неӡви ауахәама (Борџьомтәи амуниципалитет) иеиԥшуп. Ауахәама аҟынтә аҭӡамцқәа мацара аанхеит. Аҩыратә хыҵхырҭақәа рҿы ауахәама аӡбахәы ҳәам. Қьач ауахәама аҟынтә иаанхаз аҭоурыххҳәаа аԥсуаа раҳ Гьаргь II (922- 957 шш.) ихьӡ иадҳәалоуп. Ари атәы аҳәоуп иашьашәалоу ақырҭуа асомҭаврули адҩылаҿы. Аҭоурыххҳәаа араӡнытә аҭра иҭоуп. Ауахәама иргылан заатәи абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама абашҳа (травертин) ала ихҩоуп. Қьач ауахәама аныхаҷаԥа аҿы иаанханы иҟоуп Гыртәыла аҳ Леван Дадиани 1640 шықәсазы иҟаиҵаз адҩыла:
XVII ашәышықәсазы, аԥсуаа абри аҭыԥаҿы рышьаҭа андыркы ашьҭахь, Қьач ауахәама Қьач-абаа ахьӡарҵеит.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Аԥсны ауахәамақәа
Анаҩеи бызшәа
Анаҩеи бызшәа (ана. ногай тили)
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Атиурк бызшәақәа
10 (ахыԥхьаӡара)
10 (жәаба) (иааркьаҿны «жәа.») — анатуралтә ахыԥхьаӡара 10.
Ахьарԥшқәа
010
Ермантәыла
Ермантәыла (Հայաստան — Ҳаиастан), аофициалтә хьӡы: Ермантәылатәи Aреспублика (Հայաստանի Հանրապետություն — Ҳаиастани Ҳанрапетуҭиун), Шәaмaхьтәылa — Кавказ мрагылара аган ахь ала иҟоуп.
Аҵанакы –.
Аҳәынҭқарра иаланхо –.
Ереван Ермантәыла иаҳҭнықалақьуп. Ақалақь дуқәа – Гиумри, Ванаӡор
Адгьылхҩылaaрa
300px|thumb|right|Агeoграфиатә хсаала
Ӥ
Ӥ, ӥ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Пресли, Елвис
мини|Элвис Пресли (1970) Елвис Пресли (англ. Elvis Aaron Presley; 8, Тупело, Миссисипи, ЕАА — 16, Мемфис, Теннесси, ЕАА) — америкатәи ашәаҳәаҩы, «King of Rock 'n roll» (Рок-н-ролл акрал).
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Америкатәи ашәаҳәаҩцәа Акатегориа:Америкатәи амузыкантцәа Акатегориа:1935 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 8 рзы ииз Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы иԥсыз
Нанҳәамза 5
Нанҳәамза́ 5 (Нанҳәамза́ хәба́), Áвгуст 5, На́нҳәа 5 — григориантәи амзар 217 тәи амш (218 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 148 мшы.
Шәача
Шәача (Со́чи) — Урыстәыла ақалақь.
Ҋ
Ҋ, ҋ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ӏ
Ӏ, ӏ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аҳәынҭқаррақәа рсиа
Иахьатәи аамҭаз ООН аилазаара иалоуп 193 ҳәынҭқарра - алахәылацәа, иара убас 3 ҳәынҭқаррак - ахәылаԥшцәа Иԥшьроу ахатра (Ватикан). Палестина Ареспублика, иара убас Мальтиатәи аорден иҟоуп жәларбжьаратә азин иасубектны, насгьы есааира зҽызмыԥсуа ахәылапшьҩны - ООН иалахәымкәа.
Иҟоуп шьоукы, ма ауаа ргәыԥқәа ихыҭҳәуаау ҳәынҭқараны ирылазҳәаз имаҷу ҳәынҭқарран, имаҷу милаҭны, иарбанзаалак зхатәа етноси, зхатә ҵакыра-дгьыл змам, ма ҭоурыхтә заҟәанра, лассы-лассы — аҵакырадгьыл.
Астатуси акатегориеи ԥыҭқ аҵакырадгылқәеи, иара убас зхала иҿыарзгьы изыҟалом еиԥшны ҳҳәаара аҭахәымкәа аидентификациа азура.
Анен бызшәа
Анен бызшәа (Ненэця' вада)
Аҳәынҭқаррақәа рсиа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Аҳәынҭқаррақәа рсиақәа
Анен бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Самодитәи абызшәақәа
Қ
Қ, қ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Қырҭтәыла
Қырҭтәыла (საქართველო) – Кавказ мрагылара аган ахь ала иҟоу атәыла. Аладаҿы Қырҭтәылеи Ермантәылеи, Азербаиџьани, аҩада-мраҭашәараҿы - Қырҭтәылеи Урыстәылеи аҳәаақәа иамоуп.
Абираҟ
left|thumb|200px| ხუთჯვრიანი დროშა Хә-џьартәи абираҟ Қырҭтәыла абираҟ араӡны фонаҿ (афон шкәакәаҿ) иарбоуп идуу аџьар ҟаԥшьи, ԥшь-џьар хәыҷыки. Ари, зегьеицырзеиԥшу иқьырсиану асимволқәа - ҳазшаз Анцәеи ԥшь-ҩырацқьаки ауп иаанаго. Аџьар агеральдикатә дырганы раԥхьаӡаа ицәырҵит 1099 шықәсазы, аџьарныҟәгаҩ Жофруа де Буилон игерб аҿы. Убри аамҭа инаркны ари агеральдикатә дырга Анцәа инышәынҭреи, ақьырсианра ацентр Иерусалими ауп иаанаго. Ари агерб хы-хьӡык амоуп: Жофруа де Буилон игерб, Иерусалимтәи агерб, Адырга цқьа.
Араӡны (ашкәакәа) агеральдикаҿ ацқьара, ахшыҩ ду ауп иаанаго, аҟаԥшь - афырхаҵара, аӷьеҩра, аиашара, абзиабара. Анџьелино Дульчери иаԥиҵаз аҳәаақәа рыхсаалаҿ - портулан аҿы (1339 ш.), Франческо ди Лапоччои Доменико ди Бонинсеньеи амшынтә рыхсаалаҿ (1367ш.), Сидер амшынтә ихсаалаҿ (1565 ш.) Қырҭтәыла атерриториа абри абираҟ ала иазгәаҭан.
Агерб
left|thumb|200 px| ძალა ერთობაშია Акзаара ауп амч змоу
Агерб ду
Ахәҭаҟаԥшь аҿы ахьтәы ореол змоу, ахьтәы џьар змоу араӡны ԥса зку, иҽыжәу Гьаргь ацқьа араӡны гәылшьап ишьуеит: асаԥар ақырҭуа (ивериатәи) агәыргьын ала ирԥшӡоуп: асаԥар ныҟәгаҩцәаны ҩ-хьтәы лымык иарбоуп: асаԥар шьаҭас иамоуп астилизациа зызу аӡахәа ақырҭуа орнаменти, адевиз зну абанти; иҟаԥшьу-ишкәакәоу абант мхедрули анбан ала адевиз ануп: Акзаара ауп амч змоу.
Ахәҭаҟаԥшь аҿы ахьтәы ореол змоу, ахьтәы џьар змоу араӡны ԥса зку, иҽыжәу Гьаргь ацқьа араӡны гәылшьап ишьуеит;
Гьаргь ацқьа
Иқьырсиану адунеи аҿы Гьаргь ацқьа пату иқәырҵоит. Адиниашахаҵаҩцәа мацара ракәымкәа, ақьырсианцәа зегьы бзиа дырбоит. Уи адагьы, аԥсылманцәа рышәҟәы цқьа, Аҟәырҟан аҿгьы Гьаргь ацқьа иӡбахә ҳәоуп.Гьаргь ацқьа иқьырсиану адунеи аҿы Ҳазшаз Анцәа ду ир рԥызас, аарцәтәи адунеи афырхацәа рхылаԥшхәыс, ауаҩытәыҩса ихылаԥшхәыс, агәаҟра иҭагылоу ауаа рыцхырааҩыс дрыԥхьаӡоит.
Ацәгьа иаҿагыло, аҵабырги аиааиреи рсимвол, арашь шкәакәа иақәтәо Гьаргь ацқьа, ақырҭуаа рзы дҿырԥшыганы дҟалеит. Жәытәнатә аахыс Гьаргьт ацқьа ақырҭуаа рхылаԥшхәыс дрыԥхьаӡоит. "Қарҭлис цховреба" ("Қарҭли аԥсҭазаара") ишану еиԥш, Дидгортәи аидыслараан Гьаргь ацқьа ақырҭуа ар дырхагылан. Ари иабзоураны, уамашәа иубаратәы иҟам Қырҭтәылаҿ Гьаргь ацқьа ихьӡ зху 365 уахәамак ахьдыргылаз. Аиашахаҵаратә ақырҭуа уахәама Гьаргь имшныҳәа шықәсык ала ҩынтә иазгәанаҭоит.
Иване Џьавахишвили ("Ақырҭуа милаҭ рҭоурых", ашәҟәы I) ишызгәеиҭо еиԥш, ақырҭуа ихшыҩ аҿы анцәахәқәа рыбжьара "зегь реиҳа ихадоу аҭыԥ ааникылоит Гьаргь ацқьа". Ақырҭуа жәлар Гьаргь иныҳәақәа шықәсык ала изныкымкәа иазгәарҭоит. Иазгәаҭатәуп жәлар рныҳәақәа: Хевсуреҭи аҟны Хахмаҭтәи аџьари, Гудантәи аџьари, Санебатәи аџьари, Ԥшави аҟны Лашартәи аџьари, Мҭиулеҭи аҟны Ломистәи аџьари уб. егь. Гергисоба, Усанеҭоба, Арбоба ақырҭуа жәлар ррелигиатә ныҳәақәоуп, урҭ Гьаргь ацқьа ихьӡ иадҳәалоуп.
Гьыргәал Ԥераӡе идыррақәа рыла, 1180 шықәсазы, Жак де Витр, Иерусалимтәи апатриарх иҩуан: "Мрагылараҿ даҽа иқьырсиану жәларык иҟоуп, урҭ аибашьраҿ, аидыслараҿ ифырхацәоуп, иӷәӷәоуп. Аибашьцәа рацәаны ирымуоп. Арҭ ауаа георгиан ҳәа ирышьҭоуп, избан акәзар Гьаргь ацқьа патуқәҵарала изныҟәоит, аӷацәа рабашьраан рхылаԥшхәыс дрыԥхьаӡоит, егьырҭ ацқьацәа рацкьыс иаҳа пату иқәырҵоит." Иџьшьатәым, адунеи аиҳарак аҿы иахьагьы жоржианцәа, џьорџьианцәа ма георгианцәа ҳәа иахьҳашьҭоу. Агерб асаԥар аҿы Қырҭтәыла асимвол еиԥш Гьаргь ацқьа исахьа раԥхьаӡа иаҳԥылоит 1672 шықәсазы Урыстәыла иҭыжьыз "Атитулиари", Вахушти Багратиони 1735 шықәсазтәи иусумҭеи рҿы. Агерб асаԥар ахәҭаҟаԥшь аҿы Гьаргь ацқьа исахьа, Қырҭтәыла ауаажәлар рзы ари афигура ахадара ду шамоу иазгәанаҭоит.
Адгьылхҩылаара
300px|thumb|right|Атопографиатә хсаала Ашьхатә системеи аҳаракырақәеи Қырҭтәыла атерриториа 80% ааныркылоит. Қырҭтәыла адгьылхҩылааратә лагылазаара 40'еи 47' мрагыларатә аҭбаареи, 41'еи 44' аҩадатә ауреи рыбжьара иҟоуп.
Афлореи афаунеи
Қырҭтәыла атерриториа шыхәыҷугьы, араҟа зеиԥшыҟам афлора ыҟоуп. Ари зегьы иҳәаақәҵоуп атәыла адгьылхҩылааратәи аҳауатәи лагылазаара ала, убри аҟнытә араҟа аҵиаақәа ҷыдалатәи рыхкқәа уԥыхьашәоит. Мрагыларатәи мраҭашәаратәи Қырҭтәыла афлора еиԥшым. Мрагыларатә Қырҭтәылаҟны хбарроуп, араҟа аԥсарақәа ыҟам, убри аҟнытә ариаҵәареи аҵиааӡареи иаҳа иалкаауп. Мраҭашәаратә Қырҭтәыла абнарацәарала иалукааратә ыҟоуп. Қырҭтәыла афауна Европеи, Ацентртә Азиеи Африкеи афауна аелементқәа алоуп. Қырҭтәылаҟны шәкыла хшыла ичо ахкқәа ыҟоуп, иара убас, 330 хкы аԥсаатәқәеи, 48 хкы арептилиақәаеи 11 амфибиақәеи 160 аԥсыӡхкқәеи. Қырҭтәыла ҩ-континентк, Европеи Азиеи ирыԥнуп. Ақырҭуа цивилизациа аԥҵареи ашьақәыргылареи рзы анырра рыман мрагыларатәи мраҭашәаратәи акультурақәа. Аԥстәқәа рдунеи абеиара, аҳауа ԥха, ҽаҩраазышьҭуа адгьыл, аԥсабаратә ресурсқәа рырацәара - ақырҭуа жәлар абри зегьы рхы иархәаны, ақыҭанхамҩа арҿиара рылшеит.
Идуӡӡоу ақалақьқәа
Қәҭешь (189.7 нызқьҩык), Баҭым (122,2 нызқьҩык), Русҭау (117,9 нызқьҩык), Аҟәа (анхацәа ашәҟәы рҭаҩра мҩыԥымсит), Жәыргьыҭ (72,2 нызқьҩык), Гәар (50,2 нызқьҩык), Ԥаҭ (47,3 нызқьҩык) Ҭелау (20,2 нызқьҩык).
Аетникатә аилазаара: ақырҭцәа - 83,3 %, азербаиџьанцәа - б,5%, ашәамахьцәа - 5,7%, аурысцәа - 1,5%, ауаԥсаа - 0,9%, абырзенцәа - 0,3%, аукраинцәа - 0,2%, аԥсуаа - 0,1%, ауриацәа - 0,1%, егьырҭ - 0,1%.
Адин
Қырҭтәылаҟны ақьырсианра аларҵәара аиуит 4-тәи ашәышықәса 30-тәи ашықәсқәа рзы. Ақырҭқәа рҟны ақьырсианра ақадақь луан Нино цқьа (Кабадокиатәи). Уи лныҳәарақәеи лылԥхеи рыла аҳԥҳәыс Нана дылхәшәтәит, иара убас, аҳ Мириан деиқәлырхеит. Ашьахәынҵа инақәырԥшны, аҳ Мириан шәарацаара дшыҟаз, иаалырҟьаны илашьцарахеит, аҳ Нино цқьа лыхьӡала дныҳәан, иаразнак илашарахеит. Убри аамышьҭахь, ақьырсианра аҳәынҭқарратә адинуп ҳәа алаҳәара ҟарҵеит. Мцхеҭа зеиԥшыҟамыз аныхабааш ду дыргылеит. Ақырҭуа ортодоқсалтә ақьырсиантә (аиашахаҵаратә) џьар ҷыдалатәи аформа амоуп. Уи Нино цқьа лџьар ҳәа ахьӡырҵеит, Нино аӡахәа амахәқәеи, иԥаны иҟаз лыхцәи ирылхны аџьар ҟалҵеит. Лџьар ала Қырҭтәыла еиқәлырхеит. Ақьырсианранӡа Қырҭтәылаҟны амцнцәахаҵара акәын иҟаз, амцнцәақәа ирымҵаныҳәон. Аҳ Вахтанг I Горгасал архимандрит иаҭәеишьеит акаталикос ихьӡ. Абас ала ишьақәгылеит Ибериатәи ауахәама автокефалиа. Ажәытә ажәабжь инақәырԥшны, Қырҭтәылаҟны ақьырсианра ақадақь руан ацҳаражәҳәаҩцәа: Андреи, Симон Андреи. Симон Кананити, Варфоломеи. Ақырҭуа ақьырсиантә уахәама иаԥҵахеит 4-тәи ашәышықәса 30-тәи ашықәсқәа рзы. Убасҟан ауп ақьырсианра аҳәынҭқарратә динны ианаарыцҳа. Қарҭли раԥхьатәи аҷҟәандартә кафедра ишьаҭакхеит аҳра аҳҭнықалақь Мцхеҭаҟны, Қарҭли ауахәама аԥхьагылаҩ аҷҟәандар хада ихьӡ ныҟәигон. М ашәышықәсанӡа ақырҭуа ақьырсиантә уахәама, аиерархиала, зны Константинополь, нас - Антиохиа апатриархиақәа рхылаԥшра аҵаҟа иҟан.
466 -468 шықәсқәа рзы, Вахтанг Горгасали ихаан, Қарҭли аамҭакала ишьаҭакхеит 12 аҷҟәандартә кафедрақәа, ауахәама аԥхьагылаҩ акаталикос ихьӡ иоуит. Убри нахыс, ақырҭуа уахәама ахатә автокефалиа аман. VI ашәышықәсазы ақьырсианра ашьақәырӷәӷәараҿы рылагала дууп Ассириатәи абацәа.
XI ашәышықәсазы Қырҭтәылаҟны ишьаҭакхеит адунеи зегьы аҟны афбатәи апатриархиа, аха Дауҭ IV Аргылаҩ ихаан ақырҭуа уахәама аҳәынҭқарра ахылаԥшра аҵаҟа иҟалеит, ауахәама иахылаԥшуан мҵигнобартухуцеси - ҷҟондидели. Ақьырсиантә уахәама ароль ду нанагӡеит Қырҭтәылаҟны аҩра-аԥхьара аларҵәара апроцесс аҟны, ауахәама-аберҭыԥқәа рҟны ашколқәеи академиақәеи ыҟан (Гелаҭи, Иҟалҭо), уаҟа абер-маҵуҩцәа аҵара аус иазыҳаҵҳаҵуан, урҭ ҳагеографиатә литература зҵак дуу аусумҭақәа иаԥырҵеит.
Қырҭтәыла Урыстәыла адҵара аамышьҭахь ақырҭуа ақьырсиантә уахәама автокефалиа иаԥырхын. Иара убас иаԥырхит акаталикосҽпатриарх иҭыԥгьы. Ақырҭуа уахәама аурыс синод анапаҵаҟа иҟалеит. 1852-69 шықәсқәа рзы ауахәаматә мазара ахазына иарҭан, адоуҳаныҟәгаҩцәа аулафаху рзышьақәдыргылеит. 1917 шықәса хәажәкыра 12 (25) рзы адоуҳаныҟәгаҩцәа автокефалиа еиҭашьәақәдыргылан, цәыббразы акаталикосҽпатриарх далырхит. 1978 шықәсазы Қырҭтәыла акаталикосҽпатриархны далырхит Илиа аҩбатәи. Уи иныҳәарала Қырҭтәылаҟны иакымкәа ауахәамақәеи аныҳәарҭақәеи еиҭашьақәыргылан, имаҷымкәа аҿыцқәагьы дыргылеит. Хымԥада иазгәаҭатәуп Самеба акафедралтә уахәама, уи адунеи аҟны зегь реиҳа идуу аберҭыԥтә комплеқсқәа ируакуп. Аҳаракыра 83 метрак иаҟароуп, уи атерриториаҟны 12 уахәамақәеи аныҳәарҭақәеи аусура иалагоит.
Араионқәа
Қьада, Қобулеҭ, Шьуахьау, Хьалуачаур, Хәыло, Жәыргьыҭ, Хәаб, Ҵаленџьыха, Чхәароҵҟәы, Санакь, Абашьа, Мартәыл, Местиа, Уажәыргьаҭ, Ланчхәыҭ, Чохатаур, Тҟибул, Ҵҟалтубо, Ҷиаҭура, Баӷдад, Ван, Зесҭаԥон, Ҭерџьола, Самтредиа, Сачхере, Харагаул, Хәан, Ахмета, Гәырџьаан, Дедоԥлис-Ҵҟаро, Ҭелау, Лагодехь, Сагареџьо, Сиӷнаӷь, Ҟәарел, Душьеҭ, Ҭианеҭ, Мцхеҭа, Ҟазбақь, Амбролаур, Уан, Цагер, Лентех, Адыгьан, Аспинӡа, Ахалқалақь, Ахалцых, Борџьом, Ниноҵминда, Болнис, Гардабан, Дманис, Марнеул, Ҭеҭри-Ҵҟаро, Ҵалка, Гәар, Касп, Қарел, Хашәыр.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Анорвег бызшәа
Анорвег бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа Акатегориа:Аскандинав бызшәақәа
Каидаҟ
Каидаҟ — Адаӷьсҭан инхо каидаҟаа раҳра, ианырҵаз VI шәышықәса рзы.
Алитература
Акатегориа:Аҭоурых атәылақәа рыла
Ишимбаи
Ишимбаи – Урыстәыла ақалақь, Башкортостан, Ишимбай араион. Сиднеи иаланхо –
Атерриториа
Атерриториа –.
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Башкириа Акатегориа:Урыстәыла ақалақьқәа
Ҟ
Ҟ, ҟ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Арумын бызшәа
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Аԥсны аҳратәра
Аԥсны аҳратәра (აფხაზეთის სამთავრო) — феодалтәи атәыла Имеретиа аҳра иалҵаз Чихори аҿы аибыслара ашьҭахь (де-факто 1462), де-иури 1615 шықәса аҟынтәи ихақәиҭроуп.
Аԥсуа аҳра аҳцәа рсиа
Акатегориа:Аԥсны аҭоурых Акатегориа:Аҭоурыхтәи европатәи атәылақәа
Ҡ
Ҡ, ҡ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Афӷанисҭан
Афӷанисҭан, Афӷанҭәыла (افغانستان; [Афӷаанисҭаан]), аофициалтә хьӡы: Аисламтә емират Афӷанисҭан (د افغانستان اسلامي امارت; [Дә Афӷаанисҭаан Ислаамии Имаарат]) — Агәҭантәи Азиатәи аисламтәи атәыла.
Административтә шара
thumb|upright=1.6|[[Авилаетқәа Афӷанисҭанҟны]] Афӷанисҭан еиду аҳәыҭқарроуп, 34 авилаетқәа (ولايت) рыла ишоит.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Аисламтә республикақәа
Асемит бызшәақәа
Асемит бызшәақәа
Ахьарԥшқәа
Акатегориа:Абызшәақәа
Ӄ
Ӄ, ӄ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Ҵулукиани, Ҭеа
Ҭеа Ҵулукиани (თეა წულუკიანი; 21, Қарҭ) — Қырҭтәыла акультуреи аспорти, аҿари рминистр.
Аҵара
1992 шықәсазы Лионтәи (Франциа) Импер ихьӡ зху алицеи далган, абжьаратә аҵара абакалавр идиплом лоуит афилософиеи алитературеи ахырхарҭала. 1997 шықәсазы Иу. Џьавахишьвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет жәларбжьаратәи азини жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи рфакультет далгеит; 1998 шықәсазы далгеит Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу адипломатиатә академиа. 1997-1998 шықәсқәа рзы аус луан Қырҭтәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу адәныҟатәи аполитика аҭҵаареи анализи ацентр аҿы, Алеқсандр Рондели инапхгарала. 1998 шықәсазы Франциа аҳәынҭқарратә напхгараҭара ашкол аҿы аконкурстә ԥышәа лҭиит (ENA), уаҟа Франциа аҳәынҭқарразы иреиҳаӡоу административтә зини иреиҳаӡоу афинанстә зини аӡбаҩцәеи, апрефектцәеи, ацҳаражҳәаҩцәеи, зранг ҳараку егьырҭ аҳәынҭқарратә маҵзуҩцәеи иазыҟарҵоит. Аҵара анылҵоз, Ҭеа Ҵулукиани аус луан Ле Манш ақалақь аҿы (мраҭашәаратә Франциа) апрефект икабинет аҿы ақалақь иуадаҩу араионқәа рҿы ауаажәларратә аиҿкаара ахьчареи аҭыԥантәи аҩаӡараҟны аҳәынҭқарратә напхгаратә органқәа русура акоординациеи азҵаарақәа рзы. 2000 шықәсазы далгеит Франциа аҳәынҭқарратә напхгараҭара ашкол, аҳәынҭқарратә администрациаҿы (MPA) амагистр иҩаӡара ланашьан.
Аусуратә ԥышәа
Дҭаацәароуп, ахылҵ длымоуп.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1975 шықәсазы ииз Акатегориа:Ажьырныҳәамза 21 рзы ииз
Нанҳәамза 8
Нанҳәамза́ 8 (Нанҳәамза́ ааба́), Áвгуст 8, На́нҳәа 8 — григориантәи амзар 220 тәи амш (221 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 145 мшы.
Қарселаӡе, Иракли
Иракли Қарселаӡе (ირაკლი ქარსელაძე; 28) — Қырҭтәыла Арегионалтә ҿиареи аинфраструқтуреи рминистр.
Курув
Курув (Kurów, ) — Польша ақыҭа.
11 (ахыԥхьаӡара)
11 (жәеиза) — анатуралтә ахыԥхьаӡара 11.
Курув
Акатегориа:Польша ақыҭақәа
11 (ахыԥхьаӡара)
Ахьарԥшқәа
011
Ҝ
Ҝ, ҝ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Аскандинав бызшәақәа
Аскандинав бызшәақәа
Қарселаӡе, Иракли
Абиографиа
Иара 22 шықәсатәи аусуратә ԥышәа имоуп аҭҵааҩы иаҳасабала инаркны, иреиҳаӡоу аменеџьертә маҵзураҭыԥқәа рҟнынӡа. Аус иухьеит аҳәынҭқарратәи, иҳәынҭқарратәыми, хазхаҭалатәи асекторқәа ирыҵанакәа иреиӷьу амультимилаҭтәи аҭыԥантәии аилахәырақәа рҿы. Идуу аинфраструктуратә проектқәа анапхгара рыҭареи, алогистикеи, аҳәынҭқарратәи жәларбжьаратәи аахәарақәеи, жәларбжьаратәи афинанстә аимакқәеи, идуу аҳәынҭқарратә проектқәа анапхгара рыҭареи аҿы аԥышәа ду имоуп. 2018 шықәса мшаԥы инаркны иахьанӡа, Қырҭтәыла арегионалтә аҿиареи аинфраструктуреи азы аминистр актәи лхаҭыԥуаҩс, иара убас, Автомобилтә мҩақәа рзы адепартамент ахантәаҩыс дыҟан. 2012 шықәса инаркны аус иуан Қырҭтәыла аиҳабыра русмҩаԥгарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩс. Аминистр актәи лхаҭыԥуаҩи Автомобилтә мҩақәа рзы адепартамент ахантәаҩи рҭыԥқәа ааникылаанӡа, Қырҭтәыла атуризм аҿиара афонди уи иаҵанакәа аилахәырақәеи рдиректорс дыҟан, аамҭакала, Қырҭтәыла Аицинвестирра афонд абжьагаҩцәа рхеилак дахантәаҩын. Далгеит Иу. Џьавахишьвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аекономикатә факультет - жәларбжьаратәи аекономикатә еизыҟазаашьақәа азанааҭ ала. Англызи, анемеци, аурыси абызшәақәа идыруеит.
Азхьарԥшқәа
Акатегориа:Қырҭтәылатәи аполитикцәа Акатегориа:1978 шықәсазы ииз Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз
Индонезиа
Индонезиа (Indonesia), аофициалтә хьӡы: Индонезиа Ареспублика (Republik Indonesia) — Аҩадамрагылара-азиатәи адгьылбжьахатә тәыла, 17000 адгьылбжьахак рзы иреиҳаны ишьақәгылоуп. Еиҳаӡоу хәҭақәа: Суматра, Иава, Сулавеси, хәҭаҷла Борнеои Гвинеиа ҿыци.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Азербаиџьан
Азербаиџьан (Azərbaycan), аофициалтә хьӡы: Азербаиџьан Ареспублика (Azərbaycan Respublikası) — Азиа аҳәынҭқарра иауакуп.
Аҭоурых
Аҳәынҭқарра хьыӡқәа:
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Европатәи атәылақәа Акатегориа:Азиатәи атәылақәа Акатегориа:Ареспубликақәа
Ԯ
Ԯ, ԯ — кириллтәи аҩыратә нбан.
Қарҭ
Қарҭ (თბილისი [Ҭбилиси] — «аӡырԥха» иаанагоит) – Қырҭтәыла Аҳәынҭқарратеи аҳҭнықалақьыуп.
Азгәаҭақәа
Акатегориа:Қырҭтәыла ақалақьқәа Акатегориа:Аҳҭнықалақьқәа
Залкалиани, Давиҭ
Давиҭ Залкалиани (დავით ზალკალიანი; 27) — Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр.