Is Non-State Money Possible? (Czy pieniądz niepaństwowy jest możliwy?)

English Abstract: Depending on how one interprets the question that forms the topic of my talk, one can argue that the answer is obvious, or one can argue just the opposite. In one sense of course, it’s obvious that non-state money is possible. That’s the sense in which we ask only whether some kinds of non-state money are possible. And of course, the answer is yes. The vast majority of payments today, in Poland as elsewhere, are made with privately produced forms of money – that is, with bank deposits of various kinds – transferable by cheque or using debit cards. And there is nothing surprising about that. But of course, my assigned question can also be understood in a different and more interesting way. The interesting question is not whether some kinds of non-state – supplied money are possible. It is a different question, or rather two different questions. One of these is whether non-state circulating monies, or currencies, are possible. Can we rely on the private sector to supply hand-to-hand circulating means of payment? The other even more fundamental question is whether we can have a complete monetary system in which all forms of money supplied privately, and the state plays no substantial regulatory role. In fact, I intend to argue that non-state supplied currencies are also possible, and that completely private monetary systems, in which the state plays no important part, are possible as well. Indeed, I will argue, not only that these things are possible, but that history offers examples of them. That is, they are not just hypothetically possible. I plan to spend much of my time talking to you about these historical examples of privately produced currencies and private or mostly private monetary systems. I wish not merely to make it clear that private currencies and mostly private monetary systems really have existed in the past, but to point out to you that these private currencies and monetary systems have often been entirely or at least highly successful. We might even envy them today, given the performance of our own relatively heavily regulated monetary systems. Polish Abstract: Zaleznie od tego, jak zinterpretuje sie pytanie, ktore jest tytulem mojego wystąpienia, mozna z powodzeniem argumentowac, ze odpowiedź jest oczy­wista i mozna tez mowic, ze jest odwrotnie. W pewnym sensie bowiem, oczywistym jest, ze niepanstwowy pie­niądz jest mozliwy. Mam tu na myśli pytanie o to, czy jakieś rodzaje niepanstwowego pieniądza są mozliwe. I na to py­tanie odpowiedź jest oczywiście twierdząca. Wiekszośc dokonywanych dziś w Polsce i na świecie platności odbywa sie przy uzyciu prywatnie produkowanych form pieniądza – czyli depozytow bankowych roznego typu – transfero­wanych za pośrednictwem czekow lub poprzez uzycie kart debetowych. I nie ma w tym nic zaskakującego. Jednak do tytulowego pytania mozna podejśc w inny, o wiele bardziej interesujący sposob. Ciekawym pytaniem jest nie to, czy mogą istniec jakieś rodzaje niepanstwowe­go pieniądza. Interesująca jest inna kwestia, a w zasadzie dwie, odrebne kwestie. Pierwszą z nich jest czy mozliwe jest istnienie w obiegu prywatnego pieniądza, czy walut. Czy mozemy polegac na sektorze prywatnym, ze dostar­czy nam środkow platniczych, ktore bedą w obiegu? In­nym, i istotniejszym pytaniem, jest to, czy mozemy miec kompletny system monetarny, w ktorym wszystkie ro­dzaje pieniądza są dostarczane przez sektor prywatny, a panstwo nie odgrywa istotnej roli regulacyjnej. Moim zamiarem jest obrona tezy, ze jest mozliwe istnie­nie prywatnie produkowanych pieniedzy, ale takze ze jest mozliwe funkcjonowanie w pelni prywatnych systemow monetarnych, w ktorych panstwo nie odgrywa istotnej roli. Bede dowodzil, ze takie rozwiązania są nie tylko moz­liwe, ale ze historia dostarcza nam przykladow ich funk­cjonowania. Oznacza to, ze nie są one mozliwe jedynie hi­potetycznie. Zamierzam poświecic znaczną cześc swojego wystąpienia na omowienie tych historycznych przykladow prywatnej produkcji pieniądza i prywatnych albo prawie prywatnych systemow monetarnych. Mam zamiar nie tylko pokazac, ze te prywatne waluty i w wiek­szości prywatne systemy monetarne rzeczywiście istnialy, ale takze zwrocic uwage, ze owe prywatne waluty i sys­temy pieniezne funkcjonowaly z pelnym lub co najmniej duzym powodzeniem. Moglibyśmy im nawet pozazdrościc tego powodzenia, biorąc pod uwage kondycje naszych wspolczesnych, stosunkowo silnie regulowanych syste­mow monetarnych.