Badini Kurdish modal particles dê and da: procedural semantics and language variation

In this paper I review a semantic analysis of the Badini Kurdish modal particles de and da (Unger, 2012). This analysis claims that the modal particles are procedural indicators in the sense of Blakemore (2002) triggering cognitive inferential procedures relating to assessing the speaker's commitment to the veracity of the communicated content and to the speaker's reliability for making true claims about the eventualities described. Since audiences interpret utterances for optimal relevance following a path of least effort (Sperber and Wilson 1995), these minimal clues for constraining the pragmatic interpretation process are enough to guide audiences arriving at the temporal, modal and aspectual interpretations intended by the speaker. I argue that the standard Kurmanji particle we triggers slightly different procedures than Badini de. These differences provide semantic explanations to variation in Northern Kurdish dialects with respect to the indication of future time and with reference to possible but non-factual worlds. Pirtiken raweyi yen de u da di kurdiya badini de: semantika proseduri u cudatiyen zimani ya navxweyi Di ve meqaleye de ez vedigerime ser tehlileke semantik (Unger, 2012) a pestir li ser pirtiken raweyi (modal particles) yen de u da di kurdiya badini de. Idiaya ve tehlile ew e ku ev pirtiken raweyi nisanen proseduri ne, li du penaseya Blakemore (2002), ku re li ber proseduren hisi yen bimenakirine vedikin ku ew prosedur fikreke didin derheqe pabendiya axeveri bi rastbuna muhtewaye axiftine u derheqe pebaweriya axeveri ji bo derbirina gotinen rast li ser encam u muhtewaye axiftine. Ji ber ku guhdar bejeyan bi awaye heri zede pewendidar u bi serfkirina kemtirin hewlan sirove dikin (Sperber u Wilson, 1995), ev serben u nisanen minimal yen destnisankirina ceperen proseya sirovekirina merci bes in ku guhdar bikarin pe bigihine wan siroveyen demi, raweyi u aspekti ku mebesta axever in. Herwiha diyar dibe ku pirtika we ya kurmanciya standard proseduren hinek cudatir ji yen de ya badini feal dike. Ev cudati ye li pist ciherengiya zaravayen kurmanciye ya di nisandana dema te de u di amajeya bi cihanen mumkin le ne waqi’i. ئامرازەکانی پەیوەندیدار بە کردار، دێ و دا لە کوردیی بادینیدا: ماناناسی ڕێکاری و جیاوازی زمانی لەم وتارەدا هەوڵ دەدەم پێداچوونەوەیەکم بۆ شیکاری ماناناسیانەی ئامرازەکانی پەیوەندیدار بە کردار لە کوردیی بادینیدا وەکوو دێ و دا هەبێت (ئانگر، ٢٠١٢). ئەم شیکارییە داخوازی ئەوە دەکات کە ئامرازەکانی پەیوەندیدار بە کردار بەو مانایەی کە لای بلەکمۆر (٢٠٠٢) هەیانە دەورێکی نیشاندەری ڕێکارییانەیان هەیە و بەم واتایە ئەو پرۆسە زانینیانەی کە ئەنجامێکیان لێ دەکەوێتەوە پەیوەندییان لەگەڵ بەراوردکردنی دەربەستبوونی ئاخێوەران، ڕاستیەتی ئەو بەستێنەی کە پەیوەندی چێ دەکات و هەروەها باوەڕپێکراوی ئاخێوەران بۆ سازدانی داخوازیگەلێکی ڕاست سەبارەت بەو ڕووداوانەی کە وەسف کراون هەیە. چونکە بیسەرەکان قسەکان لە ڕێگەیەکەوە ڕاڤە دەکەن کە بەباشترین شێوە پەیوەندی لەگەڵ ساز بکەن و هەروەها کەمەترین هەوڵی بۆ بدرێت (سپێربر و وێڵسن ١٩٩٥)، ئەم نیشانە بچووکانە کە پرۆسەی ڕاڤەیەکی کارەکی بەدەستەوە دەدەن بۆ ڕێنوێنی ئەو بیسەرانە بەس دەکەن کە بە چەند ڕاڤەیەکی کاتی، پەیوەندیدار بە کردار و کاتی ڕووداوەکانەوە دەگەن و ئاخێوەران مەبەستیانە. من بەڵگە دەهێنمەوە کە لە کرمانجی ستاندارددا ئامرازی وێ، بە بەراورد لەگەڵ دێ لە بادینیدا، دەبێتە هۆی چەند شێوازێکی نەختێک جیاواز. ئەم جیاوازییانە چەند لێکدانەوەیەکی ماناناسیانە دەستەبەر دەکەن و بەمگوێرەیە جۆراوجۆری زارەکانی کوردیی باکور لە ڕێگەی ئاوڕدانەوە لە نیشانەکانی دواڕۆژ و سەرچاوەدان بە چەند جیهانێکی گونجاو بەڵام ناواقێع دابین دەکرێت.