comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
yses. ut tantȩ cͥcuitionis ambages. apectore tuo ex¬
cludas. M. Nichil horum quȩ enumerast nũam im¬
pedit captiuitatẽ : s dm̃ semꝑ & onũpotentẽ fuisse.
& ẽẽ fatemur. nec nos captiuitat᷑e euadere uelle ne¬
gamus. s dm̃ captiuitat nr̃c certum t̾minum p̾fix¬
ississe. & doneo illud quod constituit. iurauit. & firma

Expanded text:
yses, ut tantae circuitionis ambages a pectore meo exyses, ut tantae circuitionis ambages a pectore meo excludas. MOYSES. Nihil horum quae tu enumerasti nostram impedit captivitatem, sed Deum semper et omnipotentem fuisse et esse fatemur, nec nos captivitatem evadere velle negamus, sed Deum captivitati nostrae certum terminum praefixisse, et donec illud quod constituit, juravit et f
Abbreviated transcription (Latin):
potestate pͥuat. donec lib̾tate succedente recedat.
Qđ si ex eo & inco fuisse dicitis: dm̃ gͦ corpus habere
dicitis. quod contͣriorum susceptibile sit: qͦd de celo
sentire ñ conuenit. Siuͦ ei ab alio illata dicitis⁊ illũ
qͥmtulit dł potentiorẽ ẽẽ ostenditis : qͦd ũ minus
olim inlib̾tate uos habeatis. cuiuis patet cͣe menda¬
tium. quia nͣquam captiuitas lib̾tati ẽ comꝑabilis.
Si uͦ ñ hac intentione ur̃am lib̾tatẽ remoramini. s
couolente uos lib̾are. uos ꝑꝑtinatiam eius uolun¬
tati obsistitis. scił ut quia ille uosin captiuitat᷑e con-¬
iecit. uos econtͣrio plusquam ipse uelit in ipsa capti¬
uitate ꝑdurecis : deberet utiq ur̃e satiffacere uolun¬
tati. & ñ seipsum assidue tanto merore depͥmere: aut
uos ei parcere deceret. nec tantum facere constrista¬
ri. S hocstare nullatenus potest. cum eum cotidie
ut uos de captiuitate eripiat oretis. Oroitaq te mo¬

Expanded text:
potestate privat, donec libertate succedente recedat. potestate privat, donec libertate succedente recedat. Quod si ex eo et in eo fuisse dicatis, Deum ergo corpus habere dicitis, quod contrariorum susceptibile sit, quod de Deo sentire non convenit. Si vero ei ab alio illata dicitis, illum qui intulit Deo potentiorem esse ostenditis, quod non minus olim in libertate vos habeatis cuivis patet esse mendacium, quia nunquam captivitas libertati est comparabilis. Si vero non hac intentione vestram libertatem remoramini, sed eo volente vos liberare, vos per pertinaciam ejus voluntati obsistitis, scilicet ut quia ille vos in captivitatem conjecit, vos econtrario plus quam ipse velit in ipsa captivitate perduretis, deberet utique vestrae satisfacere voluntati, et non seipsum assidue tanto moerore deprimere, aut vos ei parcere deceret nec tantum facere contristari. Sed hoc stare nullatenus potest, cum eum quotidie ut vos de captivitate eripiat oretis. Oro itaque te, Mo
Abbreviated transcription (Latin):
quis temporib maiora miracła fecisse. quam sit. uoᷤᷤ
de captiuitate lib̾aret. ueluti cum decem plagis
egiptum ꝑcussit. & unde uos inmanu ualida clux̃:
& rubrũ mare diuisit. in quo pharaonẽ cum exercitu
suo dem̃sit. manna qͦq & coturnicib de celo in de-¬
serto pauit. aquas etiam iordanis in loco uno mon¬
occidi fecit: indieb erechiȩ solem gradib decem re-¬
ũti p̃cepit: danielem de lacu leonum lib̾auit. ana¬
niam. misaelem. & azariam de igne. & uos de ba-¬
bylonis captiuitate lib̾auit. & multa alia quȩ e¬
numerare longum ⁊ miracła fecit. Nongͦ dicere po¬
catis. post quorum abscessum eum posse suum recu¬
peraturũ credatis : alderum horum necẽẽ ÷ fateam¬
ni. illa accidentia aut ex eo & in eo fuisse. ut infir¬
mitas accidens homini. donec conualescat ab estu
cobibet uoluptatis. aut ei ab alio cẽ illata. ut cap¬
tiitas cuilibet arege illata. suȩ uoluntatis cum

Expanded text:
quis temporibus majora miracula fecisse quam si vos quis temporibus majora miracula fecisse quam si vos de captivitate liberaret, veluti cum decem plagis Aegyptum percussit , et inde vos in manu valida eduxit, et Rubrum mare divisit, in quod Pharaonem cum exercitu suo demersit , manna quoque et coturnicibus de coelo in deserto pavit , aquas etiam Jordanis in loco uno monoccidi fecit . In diebus Ezechiae solem gradibus quindecim reverti praecepit . Danielem de lacu leonum liberavit . Ananiam, Misaelem et Azariam de igne , et vos de Babylonis captivitate liberavit , et multa alia quae enumerare longum est miracula fecit. Non ergo dicere pocatis, post quorum abscessum eum posse suum recuperaturum credatis, alterum horum necesse est fateamini; illa accidentia aut ex eo et in eo fuisse; ut infirmitas accidens homini, donec convalescat, ab effectu cohibet voluntatis; aut ei ab alio esse illata, ut captivitas cuilibet a rege illata suae voluntatis eum
Abbreviated transcription (Latin):
columbȩ gemere: caput mouere. & ꝓnimio dolore
plaudere. & cotidie ut ur̃i misereat᷑ orare: quid gͦ
ur̃am ne liberemini impedit captiuitat᷑e: An a
uob̾ an abipso ꝓcedit hec mora: Si enim ab ipso. eũ
ad complendũ uoluntatẽ suam minus ẽẽ potentẽ
ostenditis: cum aliquid uolentẽ complere nec ua-¬
lentẽ : pueri more eum plorare asseritis. Si igit᷑
nunc impotens ẽ. dicite si infuturo utrũ potestat᷑e
oratio ÷ uacua: & spes nulla. Si uͦ posse habiturꝰ ⁊
aut illud ñdum habuit. s in p̃fixo & certo habiturꝰ :
tempore:: quod cum habebit. uos de captuudate lib̾a¬
pore certo: restat uob dicere quid sit quod mͦ eum ꝓ¬
bibeat habere. scił utrum hoc paucitati imputetis
annorum eius. an debilitati menbroꝵ. an obstacło
cuiussibet rei. aqua nequeat defendi. Hoc autẽ
de d̾o credere nefas ẽ. Legimus enim in scͥpturis
sacͥs. quib uos nob̾cum fidem adhibetis: d̾m anti¬

Expanded text:
columbae gemere, caput movere, et prae nimio dolore columbae gemere, caput movere, et prae nimio dolore plaudere, et quotidie ut vestri misereatur orare, quid ergo vestram ne liberemini impedit captivitatem? An a vobis, an ab ipso procedit haec mora? Sic enim ab ipso eum ad complendam voluntatem suam minus esse potentem ostenditis cum aliquid volentem complere nec valentem, puerili more eum plorare astruitis. Si igitur nunc impotens est, dicite utrum in futuro potestatem oratio est vacua, et spes nulla. Si vero posse habiturus est, aut illud nondum habuit, sed in praefixo et certo habiturus est tempore quod, cum habebit, vos de captivitate liberapore certo, restat vobis dicere quid sit quod modo eum prohibet habere, scilicet utrum hoc paucitati imputetis annorum ejus, an debilitati membrorum, an obstaculo cujuslibet rei, a qua nequeat defendi. Hoc autem credere de Deo nefas est. Legimus enim in Scripturis sacris, quibus vos nobiscum fidem adhibetis, Deum anti
Abbreviated transcription (Latin):
degi. & templum meum oͤmaui. & filios meos in
gentes tͣnstuli  Heu patͥ qui tͣnstulit filios suos:
& heu filiis qui tͣnslati sunt de mensa patͥs sui.
Dicunt etiam qͦd quidam ur̃orum doctorum hanc
audierit uocẽ in quoddã loco ramoso. Pret̾ea dict᷑.¬
qͦd tanqͣm prurientes iniucẽ collidat pedes. & mo¬
re dolentismanib plaudat: & quia cotidie orat.
ut miscdia eius sit suꝑiram eius. & ut eat in pͦpło
suo in miscdia. Dic omoyses cum d̾s oret: quem
queso adorat: Se ipsum an alium: Si alium: is
qu̾e adorat potentior ẽ illo. Si se ipsum acorat: aut
potens ⁊ eius ꝓpt̾ qͦd orat: aut impotens. Si im¬
potens ẽ : frustra se auulorat. Si uͦ potens. aut u¬
ult id ꝓquo orat: aut ñ uult. Si n̾uult: ꝓnichilo
orat. Si autem uult: ñ ⁊ necee orare. Uides ergo
omoy ses quam omĩno sit gens hec aliena. acog
ut leonem rugirt. celum pedib pulsare : more

Expanded text:
degi, et templum meum cremavi, et filios meos in degi, et templum meum cremavi, et filios meos in gentes transtuli? Heu patri qui transtulit filios suos! et heu filiis qui translati sunt de mensa patris sui! Dicunt etiam quod quidam doctorum vestrorum hanc audierit vocem in quodam loco rumoso. Praeterea quod tanquam parturientis invicem collidat pedes, et more dolentis manibus plaudat, et quia quotidie orat, ut misericordia ejus sit super iram ejus, et ut eat in populo suo in misericordia. Dic, o Moyses, cum Deus oret, quem, quaeso, adorat? Se ipsum an alium? Si alium, is quem adorat potentior est eo. Si seipsum adorat aut potens est ejus propter quod orat, aut impotens. Si impotens est, frustra se adorat, si vero potens, aut vult id pro quo orat, aut non vult. Si non vult, pro nihil orat. Si autem vult, non est necesse orare. Vides igitur, o Moyses, quam omnino sit gens haec aliena a cognut leonem rugire, coelum pedibus pulsare, more
Abbreviated transcription (Latin):
decrescere. nͥ forte de aquis quȩ suꝑcelos sunt. iu¬
git̾ bibat. Ex ũbis qͦq eorum intelligit᷑: quia igno¬
rant qͥd ille sit fulgor. M. Qͥa tu de illo sentias ful¬
gore. desidõ nosse. P̾. fumosus quidam uapor de t̃¬
ra consurgit nimiũ siccus: unde & locum nubiu̾
tͣnsit: ꝑueniens adlocum uͥ ñ multus : calor. qͣm
remotus ⁊ amotu firmamenti. Quocum ꝑuenerit.
&iam multus in loco uno coierit: ipsius loci calore
licet exiguo. paulatim cͤmatur. & cͤmatus euanes¬
cit. & id ÷ quod ꝑ aerẽ discursitare uidemus. M. Qm̃
digne ascͥbunt. iudeorum captiuitatẽ causam ẽẽ
dicunt: quin etiam ꝓpt̾ dolorem. eum t̾ in die ut
leonẽ rugire asserunt. & ꝓpt̾ id celum pulsare pe¬
dib more calcantium in torculari. More etiam co¬
lumbe qͣndam susurrii sonitum dare: & quacũq
uice caput mouere. & dolentis dicere uoce. Heu
mͥ heu mͥ: ut quid domum meam in desertum re-¬

Expanded text:
decrescere, nisi forte de aquis quae super coelo sunt judecrescere, nisi forte de aquis quae super coelo sunt jugiter bibat. Ex verbis quoque eorum colligitur quia ignorent quid ille sit fulgor. MOYSES. Quid tu de illo sentias fulgore desidero nosse. PETRUS. Fumosus quidam vapor de terra consurgit nimium siccus, unde et locum nubium transit, perveniens ad locum ubi non multus est calor, quoniam remotus est a motu firmamenti. Quo cum pervenerit, et jam multus in loco uno coierit, ipsius loci calore licet exiguo paulatim crematur, et crematus evanescit, et id est quod per aerem discursitare videmus. MOYSES.ndigne ascribunt, Judaeorum captivitatem causam esse dicunt; quin etiam propter dolorem eum ter in die ut leonem rugire asserunt, et propter id coelum pulsare pedibus more calcantium in torculari, more etiam columbae quemdam susurri sonitum dare, et quaque vice caput movere, et dolentis dicere voce: Heu mihi, heu mihi! ut quid domum meam in desertum re
Abbreviated transcription (Latin):
cit tam᷑ maioris fatuitatis comꝑatione. qua diciti
gallum irrationabile animal ipsius horȩ punctũ
cotudie scire. Goncedisne omĩa cosita dixisse: M.
Et si uelim: negare nequeo. P. Nec hoc sufficit eis de
d̃o dicere: sed etiam eum cotidie semel in die plorare.
& ab eius oculis duas ꝓdeuntes lacͥmas inmagnum
mare dicunt concidere. & has fulgorẽ ẽẽ affirmaĩs
illum: qui tempore nocturno de stellis uidet᷑ cadere.
Heo autem ratio dm̃ ex qͣtuor elementis compositũ.¬
ostendit esse. Neq enim fiunt lacͥmȩ. nͥ ex humi-¬
ditatis babundantia descendentis de capite. Siuͦita
ẽ: ergo elementa sunt dĩ mat̾ia. Omnis autẽ mate¬
ria: pͥor ẽ & simplitior forma. Orgo & heo pͥora &
simplitiora dõ sunt: quod nefas : cͤdere. Itaq si d̾s :
talis ut dicitis eẽ. cum nec cybo fruat᷑ nec potu. &
cotidie duas ex se cmittat lacͥmas. neceẽ est eum

Expanded text:
cit tamen majoris fatuitatis comparatione, qua dicitis cit tamen majoris fatuitatis comparatione, qua dicitis gallum irrationale animal ipsius horae punctum quotidie scire. Concedisne haec omnia eos ita dixisse? MOYSES. Etsi velim negare nequeo. PETRUS. Nec hoc sufficit eis de Deo dicere, sed eum etiam quotidie semel in die plorare, et ab ejus oculis duas prodeuntes lacrymas in magnum mare dicunt concidere, et has fulgorem esse affirmant illum qui tempore nocturno de stellis videtur cadere. Haec autem ratio, Deum ex quatuor elementis ostendit compositum esse. Neque enim fiunt lacrymae nisi ex humiditatis abundantia descendentis de capite. Si vero ita est, ergo elementa sunt Dei materia. Omnis autem materia prior est et simplicior forma. Ergo et haec priora et simplicioria Deo sunt, quod nefas est credere. Itaque si Deus talis est ut dicitis esse, cum nec cibo fruatur nec potu, et quotidie duas ex se emittat lacrymas, necesse est eum
Abbreviated transcription (Latin):
audito aliquo quod displiceat uerbo. colera rubea
id÷ fel feruet. & suꝑ epatem diffundit᷑. & sanguin cõ¬
miscet᷑. Inde siquidem homo calescit. & in faci e pal¬
lescit. Hoc autẽ nulli conuenit rei. nisi quȩ ex qua¬
tuor componit᷑ elementis. Ds autẽ talib ñ subiacet
liniamentis. M. Ueritati contͣdicere nequeo. P. Non
minus etiam illud abhorrendum ẽ. qͦd dicunt eũm
de tali re irasci. de qua se nͨ possit ulcisci. Quod s
posset: ira ꝓfecto cius quiescẽt. Aiunt p̃terea quod
ipsius hore qua irascit᷑. punctum nemo nouĩt um¬
quam: nis balaam filius beoi. In hoc aute ũbo. uobis
ipsis contͣrii estis: cum ex unã parte moyses eum uo¬
cet ariolum. uos etiam uocetis iniquum: ex altera.
uͦ parte. eum de do prudentiorẽ moyse ẽẽ signisice¬
tis. quia punctum horȩ nouĩt. qͦd moysen latuit.¬
Et licet hoc magna dictum sit admiratione. uiles¬

Expanded text:
ETRUS. Ira est quando audito aliquo quod displiceat verbo colera rubea, ETRUS. Ira est quando audito aliquo quod displiceat verbo colera rubea, id est, fel fervet, et super hepatem diffunditur, et sanguini commiscetur. Inde siquidem homo calescit, et in facie pallescit. Hoc autem nulli convenit rei, nisi quae ex quatuor componitur elementis. Deus autem talibus non subjacet lineamentis. MOYSES. Veritati contradicere nequeo. PETRUS. Non minus hoc etiam illud abhorrendum est quod dicunt eum de tali re irasci, de qua se non possit ulcisci. Quod si posset, ira profecto ejus quiesceret. Aiunt praeterea quod ipsius horae qua irascitur punctum nemo noverit unquam, nisi Balaam filius Beor. In hoc autem verbo vobis ipsis contrarii estis, cum ex una parte Moyses eum vocet ariolum , vos etiam vocetis iniquum, ex altera vero parte eum prudentiorem Moyse esse significetis, quia punctum horae noverit quod Moysen latuit. Licetque hoc magna dictum sit admiratione, viles
Abbreviated transcription (Latin):
do emicare: ut sol cum in uno consistat loco. radios
tam̃ usq qͣq & calefaciendo diffundit. & illuminan¬
do. P. Si ita ÷ sequit᷑ gͦ qͦd illa sapĩa atq uoluntas.
ñ eqͣlit̃ uͥcumq consistant. Quicqͥd enim ita dif¬
fundit᷑. ñ eandem uim in ultimo qͣm insui habet
pͥncipio: quod minime conuenit dõ. Qm autem
cͤderetis. & ñ corporea ei accidentia ascͥberetis. M.
Quomͦ nos hoc credere dicis: P. Dicitis siquidem
cum singłis dieb semel in die irasci: afferentes in
mediũ testimoniũ dã dicentis. Fortis irascit᷑ coti¬
die. Prima ctiam diei hora eum irasci asseritis:
causam huiꝰ ire eẽ dicentes. quod in illa hora reges
iniquitatis insurgentes. diademata sibi imponurs.
& solem adorant. Uides ne qͣm absurdus sit sermo
iste. & quam fatui sint qui hoc ꝓtulerunt cum ire
discͥtionẽ ꝓrsus ignorent: qͣm si nossent. ñ ħ de deo

Expanded text:
do emicare, ut sol cum in uno consistat loco, radios do emicare, ut sol cum in uno consistat loco, radios tamen usquequaque calefaciendo diffundit, et illuminando. PETRUS. Si ita est, sequitur ergo quod illa sapientia atque voluntas non aequaliter ubique consistant. Quidquid enim ita diffunditur, non eamdem vim in ultimo quam in suo habet principio, quod minime convenit Deo. Quoniam qcrederetis et non corporea ei accidentia ascriberetis! MOYSES. Quomodo nos hoc credere dicis? PETRUS. Dicitis siquidem eum singulis diebus semel in die irasci, afferentes in medium testimonium David, dicentis: Fortis irascitur quotidie . Prima etiam hora diei eum irasci asseritis, causam hujus irae esse dicentes, quod in illa hora reges iniquitatis exsurgentes, diademata sibi imponunt, et solem adorant. Videsne quam absurdus sit sermo iste et quoniam fatui sint qui haec protulerunt, cum irae discretionem prorsus ignorent, quam si nossent, non hoc de D
Abbreviated transcription (Latin):
ponsum uideo ẽẽ. qui
alit̾ aliqͣtenus de t̾rȩ
sentiunt diuisione . P.
Expleco dĩ nutui p̾sen¬
ti sermone. ad ꝓposi¬
sum libet redire. M. Dignum censeo . P. Ur̃i docto¬
res in doctͥnȩ libro t̾cio dm in loco cẽ asserunt. sex par¬
tib t̾minato: affirmantes hoc danielis testimonio¬
qui ait. Cum egrederer. ecce pͥnceps grecorum ings¬
sus ẽ. Goncipiunt enim ex hoc quia in tal loco est
d̾s. uͥ intitus sit & exitꝰ. Qͦd si ita ÷ patet gͦ quia inlo¬
co consistat. sex partib t̾minato. Si uͦ t̾minato cir
talem & uoluntatẽ habere. ut quod alibi ẽ. & ꝑ sa¬
tas sint inco. & cum ipso semꝑ: anextͣ illum: & sic
qnͣdoq sine ipso. Si enim dicas qđi eo sint. &ñ extͣ
illum. de his idem ꝓueniet qͦd de ipso: quia ñ in oi
erunt loco. Quom᷑ gͦ scire potest quid alibi sit.
aut oꝑari: Siuͦ dicas extͣ illum. & omẽm locum
implere: tunc ab illo sunt diũse. Sciunt enim ali¬
quidem in eo ẽẽ. & in omẽm locum. sciendo & oꝑan¬

Expanded text:
qui aliter aliquatenus de terrae sentiunt divisione. PETRUS. Expleto Dei nutu praesenti sermone, ad propositum libet redire. MOYSES. Dignum censeo. PETRUS. Vestri doctores in doctrinae libro tertio, Deum in loco esse asserunt sex partibus terminato, affirmantes testimonio hoc Danielis qui ait: Cum egrederer ecce princeps Graecorum ingressus est . Concipiunt enim ex hoc quia in loco tali est Deus, ubi introitus sit et exitus. Quod si ita est, patet ergo quia in loco consistat sex partibus terminato. Si vero terminato circtalem et voluntatem habere, ut quod alibi est et per satas sint in eo et cum ipso semper, an extra illum, et sic quoque sine ipso. Si enim dicas quod in eo sint, et non extra illum, idem de eis proveniet quod de ipso, quia non in omni erit loco. Quomodo ergo scire potest quid alibi sit aut operari? Si vero dicas extra illum esse et omnem locum implere, tunc ab illo sunt diversae. Sciunt enim aliquidem in eo esse, et in omnem locum sciendo et operan
Abbreviated transcription (Latin):
phur. & cct̾a. Animata uͦ. ut arbores & herbȩ. Ani-¬
malia aũt & irrationabilia ut bruta: & rationale
id ÷ homo: qui factus ÷ post omĩa. Omĩs gͥ cͤatura
exordium cepit abuniũsali animã. & t̾minat᷑ in
homine: gradatu ab uno in aliud migrans. Sunt
gͥ aĩa atq mat̾ia simplex omĩum subiectorũ. ineffa¬
bil summi cͤators disponente ꝓuidentia factrices.

Expanded text:
phur, et caetera; animata vero, ut arbores et herbae; aniphur, et caetera; animata vero, ut arbores et herbae; animalia autem et irrationalia, ut bruta, et rationale, id est homo qui factus est post omnia. Omnis igitur creatura exordium coepit ab universali anima, et terminatur in homine gradatim ab uno in aliud migrans. Sunt igitur anima atque materia simplae, et omnium subjectorum ineffabili summi Creatoris disponente providentia fa
Abbreviated transcription (Latin):
qͣudiu fortissimus ẽ. desierat
burit.Ex quo uͦ tepescit.
mollescere rẽ
ac liquefieri facit. Qm̃
au adhuc longo¬
us afirmam̃to recessit. ra¬
dice qͣsi ꝓcul ecistente uigorẽ amisit. & id̃o nat᷑t
frigida ꝓfiuxit. & facta ÷ liquida & ponderosa. &¬
ħ s aqͣ. Et qͣm longus alhuc qͣm erat afirmam̃to
recessit. ipsa fragilitatis nat᷑a ꝓpt̾ nimiã remotionẽ
readita ÷ fortior. spissior. congelatior. & durior:
factaq ⁊ sicca & frigida. & ipsa ÷ aqͣterra. Comple¬
ta itaq hoc modo elem̃torum cͤatura. mouit eam na¬
t᷑a & ius firmam̃ti. ad faciendam uoluntate &e iuissio¬
nem di. Cumq uis firmam̃ti sic ea adinuic̃e cuncta
mouisset. cõmixta parit̾ & coniuncta int̾ se sunt. &
ipsa corum commixtione genita sunt alia minora
corꝑa. inanimata. animata. & anim alia. In anima¬
ta quidem. ut lapides & metalla : aliaq quȩ intra
t̾ram continent᷑ nec crescunt. ut uiuiu argentum. sul¬

Expanded text:
quandiu fortissimus est, desiccat et quandiu fortissimus est, desiccat et burit. Ex quo vero tepescit, mollescere rem ac liquefieri facit. Quomodo autem adhuc longius a firmamento recessit, radice quasi procul existente vigorem amisit, et ideo natura frigida perstitit, et facta est liquida et ponderosa. Et quoniam longius adhuc quam erat a firmamento recessit, ipsa frigiditatis natura propter nimiam remotionem reddita est fortior, spissior, congelatior, et durior, factaque sicca et frigida, et ipsa est terra. Completa itaque hoc modo elementorum natura movit ea natura, et vis firmamenti, ad faciendam voluntatem et jussionem Dei. Cumque vis firmamenti sic ea ad invicem cuncta movisset, commista pariter et conjuncta inter se sunt, et ex ipsa eorum commistione genita sunt alia minora corpora, inanimata, animata et animalia. Inanimata quidem, ut lapides et metalla, aliaque quae intra terram continentur nec crescunt, ut vivum argentum, sul
Abbreviated transcription (Latin):
motus iste rotundus. qͥdr simplex & ꝑfectus. & ge
nuit motus ille in mat̾ia calorem qui esfusus cst
ꝑeam: tpsaq eum recepit. & mile facta sunt qͣtuor elem̃¬
ta. ignis. acr. aqua. & terra. Constat autem quia om¬
nis motus. qͥde aliqͦ mouente ꝓcedit. & om̃is uͥtus cuiꝰl¬
bet uirtuosi qͣnto ꝓocimiora sunt his de quib ꝓdciũs.
tanto maiorem um & fortitudin̾e optinẽt. qͣntoq re¬
motiora ab eis fuerĩt. tanto molliora atq debiliora red¬
dunt᷑. Qđ quia ita ⁊̃ patet quia ille calor qͥde motu
firmam̃ti ꝓcessit in locis uicimorib. multo plus in ca¬
luit & concremans fuit. factusq ÷ ignis iudelicet sicrȩ
natͣe & calide. Quia uͦ paulisꝑ calor ille longuis afir¬
mam̃to recessit. uim suam iam modice amtens. aliqͣn¬
tulum tepuit. & debilior fuit: s & se se hac illacq c̃o¬
mouit: unde facta ⁊ nat᷑a aeris calida & humida.
Om̃is enĩ calor

Expanded text:
motus iste rotundus, qui dicitur simplex et pemotus iste rotundus, qui dicitur simplex et pequi effusus est per eam ipsaque eum receperit, et inde facta sunt quatuor elementa: ignis, aer, aqua et terra. Constat autem quia omnis motus qui de aliquo movente procedit, et omnis virtus cujuslibet virtuosi, quanto proximiora sunt his de quibus prodeunt, tanto majorem vim et fortitudinem obtinent, quantoque remotiora ab eis fuerint, tanto molliora atque debiliora redduntur. Quod quoniam ita est, patet quia calor ille qui de motu firmamenti processit, in locis vicinioribus multo plus incaluit, et concremans fuit, factusque ignis est videlicet siccae naturae et calidae. Quia vero paulisper calor ille longius a firmamento recessit, vim suam jam modicum amittens aliquantulum tepuit, et debilior fuit, sed et se hac illacque commovit, unde facta est natura aeris calida et humida. Omnis enim calor
Abbreviated transcription (Latin):
dari: coqͦd questionẽ non cͤdentium mundi condicio¬
nẽ. contͣ credentes tam subtilit̃ ꝑsoliusti. Nunc quod
supͣ dixisti uolo patefacias. quomͦ omĩa ex coniunctio¬
ne animȩ cum mat̾ia. gradatim sint facta .P. Diouis
philosophi. quia cum coniuncta & conglutinata ma¬
teriȩ c̃ anima. pͥmum omĩum formatum ÷ & composi¬
tum firmam̃tũ mauis. in quo nulla sunt sidera: &
qͦd cͥculos om̃s facit moueri. Post illud aũt formatꝰ ÷
signifer cͥculus: in quo duodecĩ emicant signa. Lercio
loco factus ÷ cͥculus sẏderum. quȩ semꝑ sitũ suũ ser¬
uantia. insuis locis ꝑdurant sixa. Quarto loco sat᷑¬
nilocatus ÷ cͥculus. Quinto aut̃e iouis ⁊ orbis locat᷑.
Sextum porro locum. martis sibi uendicat ensis. Sep¬
timo aut̃e soł cͥculus lucet. Octauũ. ueneris possi¬
aet globus. Nonum. mercurius sortitꝰ ẽ. Dat lunȩ
partes. decimus locus inferiores. His uͦ iͥtulis cõ¬
pletis omnib. & cunctis quȩ in eis sunt. tunc cepit

Expanded text:
dari, eo quod quaestionem non credentium mundi constitutionem contra credentes tam subtiliter persolvisti. Nunc quod supradixisti volo patefacias, quomodo omnia ex conjunctione animae cum materia gradatim sunt facta. PETRUS. Dicunt philosophi quia cum conjuncta et conglutinata materiei est anima primum omnium formatum est, et compositum firmamentum majus, in quo nulla sunt sidera, et quod circulos omnes facit moveri. Post illud autem formatus est signifer circulus in quo duodecim emicant signa. Tertio loco factus est circulus siderum, quae semper situm suum servantia, in suis locis perdurant fixa. Quarto loco, Saturni locatus est circulus. Quinto autem Jovis est orbis locatus. Sextum porro locum, Martis sibi vindicat ensis. Septimo autem Solis circulus lucet. Octavum, Veneris possidet globus. Nonum, a Mercurius sortitus est, dat lunae partes decimus locus inferiores. His vero circulis completis omnibus et cunctis quae in eis sunt, tunc coepit
Abbreviated transcription (Latin):
siguras uł imagines adorarent. cum c̾aturas ẽẽ iã¬
ñdubitarent. s hoc potius timuit. ne d̾m unaginẽ
alicuius horum habere crederent. & id̃o ꝓcohuus¬
modi factas similitudines adorarent. M. Subtilis admo¬
dum ÷ ista sententia. nec sensui cuuis libet ꝑuia: unde
lastisme & equastis dicit sanctus : Qrursus. Cui si¬
milem fecistis deum : aut quam imagin̾e ponetis ei:
Et it̾m. Cui assimilastis & adequastis. & comꝑastis me
& fecistis similem: Dauid quoq u̾ba dm ñ cẽ localem
comꝓbant: ut ꝑhoc consequent᷑ cundem corporeum
ñ ẽc̃ innuant. Ait enim. Quoibo asp̃u tuo. & quo a
facie tua fugiam: Si ascendero in celum tu illic es:
si descendero mninfernum ades. Si sumpsero pennas

Expanded text:
figuras vel imagines adorarent, cum creaturas esse nofiguras vel imagines adorarent, cum creaturas esse non dubitarent, sed hoc potius timuit, ne Deum imaginem alicujus horum habere crederent, et ideo pro eo hujusmodi factas similitudines adorarent. MOYSES. Subtilis admodum est ista sententia, nec sensu cujuslibet pervia, unde lastis me, et aequastis, dicit Sanctus? Et rursus: Cui similem fecistis Deum, aut quam imaginem ponetis ei? Et iterum: Cui assimilastis et adaequastis et comparastis me, et fecistis similem? David quoque verba Deum non esse localem comprobant, ut per hoc consequenter eumdem corporeum non esse innuant. Ait enim: Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum tu illic es, si descendero in infernum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
tendas quare quisita accipiens sit scͥpture contͣrius.
re dicamus: multis ꝓpħarum auctoritatib contiuꝰ.
Noyses enim dicit siliis ifrł. Custodite sollicite ani¬
mas urãs. Non uidistis aliquam similitudui̾e in die
te decepti faciatis uob scultura similitudiñe. aut
imaginẽ uiri ub femine. similitudinẽ omĩum uuũ-¬
tium quȩ sunt suꝑ t̾ram. uł auium sub celo uolan¬
tium. aut reptilium quȩ mouent᷑ in t̾ra. siue pisci¬
um qui subt̾ morant᷑ inaquis. Cumq eisꝓbibuisset.
ne dm̃ compositis corꝑalib assimilarent. ueritus et¬
am ne forte cum simplicib corꝑib conformarent:
adiunxit. Ne forte eleuatis ocuł ad celum. uidens
solem & lunam. & omĩa astra celi errore deceptus.
adores ea & colas quȩ cͤauit dominus d̃s tuus cunc̃¬
tis gentib quȩ sub celo sunt. Nec reputes moysen hȩc
popło p̃cipientem metuisse. qđ p̾dictorum corꝑum

Expanded text:
tendas quare quis ita accipiens sit Scripturae contrariutendas quare quis ita accipiens sit Scripturae contrariure dicamus, multis prophetarum auctoritatibus contraimus. Moyses enim dicit filiis Israel: Custodite sollicite animas vestras. Non vidistis similitudinem aliquam in die ut imaginem viri vel feminae, similitudinem omnium jumentorum quae sunt super terram, vel avium sub coelo volantium, aut reptilium quae moventur in terra, sive piscium qui subter morantur in aquis . Cumque eis prohibuisset ne Deum compositis corporibus assimilarent, veritus etiam ne forte eum simplicibus corporibus conformarent, adjunxit: Ne forte elevatis oculis ad coelum, videas solem ac lunam, et omnia astra coeli, et errore deceptus adores ea, et colas quae creavit Dominus Deus cunctis gentibus quae sub coelo sunt . Nec reputes Moysen haec populo praecipientem metuisse quod praedictorum corporum
Abbreviated transcription (Latin):
bilicum ht̃: Iterum ysaias ait. De ala terrȩ. lau¬
des audiuimus. Nunqͥd t̾ra alam ht̃: Dauia qͦ
ait. Exultabunt campi. & omĩa quȩ in eis sunt. Itcm
idem. Nlumina plaudent manib: montes exulta¬
bunt. Nunqͥd autẽ campi gaudere. flumina manꝰ
habere. uł montes possunt exultare: Salomon qq
ait. Aues celiportabunt ũbum tiuim: & qui habet
pennas anñtiabit sententiã. Nunqͥduł aiuis ũbũ
dicere. uł habens pennas aliquio potest ñtiare:
dlignum qͦdint̃ iuncturas edisitiorum ÷ respon¬
debit. Nũ uł lapiꝰ clamare. uł lignum pocest respon¬
aere . uerum quidẽ qͦd dicitis fateor ec̃. in plerisq¬
scił locis sensum allegoricum necessarium fore:
tam qͦa de corporeis di limamentis dixerunt ꝓ
conuenit que de eo tanqͣm corporeo dicta sunt adlit¬
teram solam exponere. Si enum quis hoo sentiat. &
scͥpture parit̾ & rationi contͣrius extat. M. Holo os¬

Expanded text:
bilicum habet? Iterum Isaias dicit: De ala terrae laubilicum habet? Iterum Isaias dicit: De ala terrae laudes audivimus . Nunquid terra alam habet? David quoque ait: Exsultabunt campi et omnia quae in eis sunt . Item idem: Flumina plaudent manibus, montes exsultabunt . Nunquid autem campi gaudere, flumina manus habere, vel montes possunt exsultare? Salomon quoque ait: Aves coeli portabunt verbum tuum, et qui habet pennas annuntiabit sententiam . Nunquid vel avis verbum dicere, vel habens pennas aliquid potest nuntiare?et lignum quod inter juncturas aedificiorum est respondebit . Num vel lapis clamare, vel lignum potest respondere? MOYSES. Verum quidem quod dicis fateor esse, in plerisque locis sensum allegoricum necessarium esse, tamen quod de corporeis Dei lineamentis dixerunt prconvenit quae de Deo tanquam corporeo dicta sunt ad litteram solam exponere. Si enim quis hoc sentiat, et Scripturae pariter et rationi contrarius exstat. MOYSES. Volo os
Abbreviated transcription (Latin):
tͣmite exhorbitemus: ea allegoricȩ int̾pretamur. ut
ad rectitudinis semitam reducamꝰ. Necessitas enim
cogit nos boc agere: qm alit᷑ ñ potest litere ratiosta¬
re. Ur̃ĩ autem doctores ñ cognouerunt ut oportuit
d̃m: uło dicta ꝓpħarum suꝑficietenus exponentes. in
cum errauerunt. Ego ergo ꝓpt̾ hoc. & ꝓpt̾ multa buꝰ
similia. aixule me suꝑius dicta ꝓpħarum. ꝓut sanꝰ
exigit sensus intelligere. M. Nunc mͥ uololocum os¬
tendi quẽ necesse sit allegoricȩ intelligere. eo quod
alitt̃am expositus ñ possit stare: ut quod dicis.
uerum pateat ec̃ .P. Quod queris ostendam. Moyses
enim ad pharaonem. locusta inquit oꝑiet oculum
omĩs terre. Nunquid enim terra oculum habet
Itẽ idem de filiis chore. Aꝑiens inquit terra os su¬
um: deuorabit illos. Nunqͥd autem terra os ht.
Item in libro uidicum. ait saãd ad ⁊ebul. E oce po¬
płs de umbilico t̾rȩ descendit. S nunqͥo terra un¬

Expanded text:
tramite exorbitemus, ea allegorice interpretamur, ut tramite exorbitemus, ea allegorice interpretamur, ut ad rectitudinis semitam reducamus. Necessitas enim cogit nos sic agere, eo quod aliter non potest litterae ratio stare. Vestri autem doctores non cognoverunt, ut oportuit, Deum, ideo dicta prophetarum superficie tenus exponentes in eum erraverunt. Ergo ego propter hoc et propter multa hujus similia dixi me superius dicta prophetarum, prout sanus exigit sensus, intelligere. MOYSES. Nunc mihi volo locum ostendi quem necesse sit nos allegorice intelligere, eo quod ad litteram expositus non possit stare, ut quod dicis verum pateat esse. PETRUS. Quod quaeris ostendam. Moyses enim ad Pharaonem: Locusta, inquit, operiet oculum omnis terrae . Nunquid enim terra oculum habet? Item, idem de filiis Core: Aperiens, inquit, terra os suum, devoravit illos . Nunquid autem terra os habet? Item, in libro Judicum ait Gaal ad Zebul: Ecce populus de umbilico terrae descendit . Sed nunquid terra um
Abbreviated transcription (Latin):
uirasse & firmasse penittat: cuius rei signum est
qͦa tot modis iugit᷑ ꝓuob̾ affugitur. Quod si p̾scis¬
set: ñ antea constitusset. Insipiens gͦ scđm uos fuit.
Qa & cum apud uos constet: indulgere utiq ei
debetis. nec p̃cib eum inquietare assiduis. Quanto
enim frequentius oratis: tantomagis eius dolorem
innouatis. Et quo magis ab oratione cessando eum
ñ inquietaũtis: tantomagis eum consolari ꝑmatte¬
tis. S dio p̾cor omoyses. dic inquam. debet quisqͣm
huiusmodi cͤdere doctorib. & fidem corum accõmo¬
dare tractatib: M. Cum ipsi dicta sua ꝓpħarum cõ¬
firment auctoritate: quare tam qͣuit᷑ꝰ in eos inue-¬
heris. & in ꝓpħas nichil dicis: An nescis dm̃ ꝓpħas dix¬
isse. caput. oculos. nares. manus. brachia. & uniu̾sa
corꝑis liniamenta habere: Ipsi etiam dixerunt eũ¬
singłis dieb irasci. & ut leonem rugire. & multa alia
quȩ illorum ꝓbant᷑ auctoritate. P. Oscura sunt ꝓpħarũ

Expanded text:
at, cujus rei signum est quod tot modis jugiter pro vobis affligitur, quod si praescisset, non antea statuisset. Insipiens ergo secundum vos fuit. Quod cum apud vos constet, indulgere utique ei debetis, nec precibus eum inquietare assiduis, quanto enim frequentius oratis, tanto magis ejus dolorem innovatis, et quo magis ab oratione cessando eum non inquietaveritis, tanto magis eum consolari permittetis. Sed dic precor, o Moyses, dic, inquam, debet quisquam hujusmodi credere doctoribus, et fidem eorum accommodare tractatibus? MOYSES. Cum ipsi dicta sua prophetarum confirment auctoritate, quare tam graviter in eos inveheris, et in prophetas nihil dicis? An nescis prophetas dixisse Deum caput, oculos, nares, manus, brachia et universa corporis lineamenta habere? Ipsi etiam dixerunt singulis diebus irasci, et ut leonem rugire, et multa alia quae illorum probantur auctoritate. PETRUS. Obscura sunt prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
ti obtemꝑans. facti parit᷑ & facien¬
&̾ facien¬
tis tenet officiũ. Singu¬
& fit a suo suꝑiori. & facit
suum inferuis.

Expanded text:
ti obtemperans, facti pariter et facientis tenet officium. Singuet fit a suo superiori, et facit suum inferius ita.
Abbreviated transcription (Latin):
uina restringit potentia: ut innullo penitꝰ sibi re¬
pugnantia uideant᷑ aut dissona. Qđ udem dauid
alio locosic testificat᷑ dicens. Laudent nom̃ dñ qͥa
ru
simplum: inferioris uͦ dr̃ compositũ. Corpꝰ autem humanũ
ꝗu om̃ib inferius ÷ qͥa sub conichil ẽ ad qͦd simplũ dicat᷑.
ex toto compositũ ñ immerito dr̃: factusq ÷ homo de si¬
plici om̃inocͤat᷑a ud ⁊ aĩa. & corꝑc omĩno composito. ł fu¬
dit itaq eum & illustrauit ds sue. celsitudinis sapĩa: ꝑ
qͣm & cognoscc̃t & disccrneret omĩa. Facta ⁊ gͥ species homi¬
nis int̾omnes species animalium melior & elegantior:
& in om̃ib p̃stantior. Unde haut inuste minoi mundꝰ
uocat᷑. M. Rem difficilem & multis obscuram atq ig¬
notam. luculento & satis accepto sermone demonstra¬
sti. Iamq de tuis ũbis istis qͥd moyses significare po¬
tuerit. in pͥncipio libͥ genescos scłm philosophiã aꝑte

Expanded text:
divina restringit potentia, ut in nullo penitus sibi pugnantia videantur aut dissona. Quod item David alio loco sic testificatur dicens: Laudent nomen Domini, quia u simplum, inferioris vero dicitur compositum. Corpus autem humanum quod omnibus inferius est eo quod sub eo nihil est ad quod simplum dicatur, ex toto compositum non immerito dicitur, factusque est homo de simplici omnino creatura, idem anima et corpore omnino composito. Perfudit itaque eum et illustravit Deus suae celsitudinis sapientia, per quam cognosceret et discerneret omnia. Facta est igitur species hominis inter omnes species animalium melior, et elegantior, et in omnibus praestantior. Unde haud injuste minor mundus vocatur. MOYSES. Rem difficilem et multis obscuram atque ignotam, luculento et satis aperto sermone demonstrasti, jamque de tuis verbis istis, quid Moyses potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
losopbi. qͦd rationis anima ꝓcedit de uniũsali. Iu¬
dei aut̃e ut nosti.omnes animas in mundi pͥnci¬
piosimul asserunt ẽc cͤatas. & in loco uno repositas:
cͤdere elegas. ꝓculdubio ut dictum ẽ. qui rationem
dedit. omĩa fecit. & omĩum causa exticit. Oportet
autẽ hunc cͤatorem. qͥ ꝑfectam ht̃ sapĩam et̃num ex¬
istere. & nec cͤatum nec nouum ẽẽ. qm̃ si hic aut ore¬
atus cͣdat᷑ aut nouus. alium utiq cͤatorẽ necc̃ẽ est
habeat̃ aut nouatorẽ. Nichil enim se unqͣm aut cͤa¬
re aut nouare pot̾it: & sic cͤatorum aut nouatoꝵ
numetꝰ fine carebit: factorib autẽ fine carentib.¬

Expanded text:
losophi quod rationalis anima procedit de universali. Julosophi quod rationalis anima procedit de universali. Judaei autem, ut nosti, omnes animas in mundi principio simul asserunt esse creatas, et in loco uno repositas, credere eligas, procul dubio, ut dictum est, qui rationem dedit, omnia fecit et omnium causa existit. Oportet autem hunc Creatorem, qui perfectam habet sapientiam, aeternum existere, et nec creatum nec novum esse, quoniam, si hic aut creatus credatur aut novus, alium utique creatorem necesse est habeat aut novatorem. Nihil enim se unquam creare aut novare poterit, et sic creatorum aut novatorum numerus fine carebit. Factoribus autem fine carentib
Abbreviated transcription (Latin):
cuidens ÷ imꝑfectam ẽẽ animȩ sapĩam. Probatum gͥ
satis ⁊ illis qui scͥpt᷑is ñ credunt. alium ẽc̃ factorem cuiꝰ
ꝑse ꝑfecta sit sapientia. sicut patet ꝑrationẽ nob̾
abeo attͥbutam. oꝑa aĩe sinc ipsa ratione ẽẽ uitio¬
sa. & quod̾amꝰ turpia. Cum sequit᷑ gͦ illum ꝑ que
ratione accepimus. ñ animam s aliũ ẽc: qm fieri ne¬
quit ut is qui rem aliquam aborret uł execratur.
eam facere uelit. Sequit᷑ qͦq ex hoc: animam imnꝑ¬
fecte. datorem uͦ rationis. ꝑfecte ẽẽ sapĩe. Cumq ra¬
tio oꝑet᷑ in aĩa: necessario dator rationis factor est
animȩ. Qđ cum sit: & anima ut suꝑius ꝓbatum :
in mat̾ia omĩa composita formauĩt. concludi indu¬
bitant̃ potest. quod qͥ rationẽ dedit. & omĩa fecit.
& om̃ium causa existit. Et heo quidem de anima
sententia: utiq ÷ pbilosophica. Dicunt enim phi¬

Expanded text:
evidens est imperfectam esse animae sapientiam. Probatum igitur evidens est imperfectam esse animae sapientiam. Probatum igitur satis est illis qui Scripturis non credunt, alium esse factorem, cujus per se perfecta sit sapientia, sicut patet per rationem nobis ab eo attributam opera animae sine ipsa ratione esse vitiosa et quodammodo turpia. Consequitur ergo illum per quem rationem accepimus, non animam, sed alium esse, quoniam fieri nequit ut is qui rem aliquam abhorret, vel exsecratur, eam facere velit. Sequitur quoque ex hoc animam imperfectae, datorem vero rationis perfectae esse sapientiae. Cumque ratio operetur in anima, necessario dator rationis factor est animae. Quod cum sit, et anima, ut superius probatum est, in materia omnia composita formaverit, concludi indubitanter potest quod qui rationem dedit, et omnia fecit, et omnium causa existit. Et haec quidem de anima sententia, utique est philosophica. Dicunt enim phi
Abbreviated transcription (Latin):
ratione potes monstrare qͦd anima ꝑfectam ñ habcat
sapĩam: P. Quia ex quo anima cõmixta ÷ materie.
& mat̾ia ⁊ animȩ incorporata: nunqͣm postea doloꝵ
uicissitudine. & uoluptatum caruit anima. Nulla
qͥppe uoluptas orit᷑. nͥ dolor p̾cesserit: ut nemo unqͣm
delectat᷑ bibendo. nͥ pͥus dolucrit sitiendo. nemo de¬
lectat᷑ comestione. nͥ p̃cesserit dolor. infame. aut
ctiam in requie. nͥ ante doluerit ex labore: s & sic in
cunctis essectib. Ratio autem cmporea se contagiõe
denudans. & scipsam puram consid̾ans. ꝑpendit illud
quod nicħ sentit melus. & digniꝰ ẽẽ eo. quod tot diũ¬
sarum passionũ acoidentib subiacet. Constat gͥ aĩam
ñ ꝑfectam habere sapientiam. Alia item de eadem re
potest dari ratio. qͦd scił anima cum rationẽ exuit.
statim luxuriã. furta. homicidia. &cct̃a diligit ui¬
tia: que ꝑfecte rationis execrat᷑ sapĩa. Unde uterum

Expanded text:
ratione potes monstrare quod anima perfectam non habet ratione potes monstrare quod anima perfectam non habet sapientiam? PETRUS. Quia ex quo anima commista est materiae, et materia est animae incorporata, nunquam postea dolorum vicissitudine et voluptatum caruit anima. Nulla quippe voluptas oritur, nisi dolor praecesserit, ut nemo unquam delectatur bibendo, nisi prius doluerit sitiendo, nemo delectatur comestione, nisi praecesserit dolor in fame, aut etiam in requie, nisi ante doluerit ex labore. Sed et sic in cunctis affectibus. Ratio autem corporea se contagione denudans, et se ipsam puram considerans, perpendit illud quod nihil sentit melius et dignius esse eo quod tot diversarum passionum accidentibus non subjacet. Constat igitur animam non perfectam habere sapientiam. Alia item de eadem re potest dari ratio, quod scilicet anima, cum rationem exuit, statim luxuriam, furta, homicidia, et caetera diligit vitia, quae perfectae rationis exsecratur sapientia; unde iterum
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil enim scipsum potest cͤare. Ercatorem gͥ mundi qͥ
dicens compositor̃e istum. uim uniũsał animȩ esse:
que scił uis. nat᷑a uocat᷑. Quȩ inqͣm aĩa materie
iuncta. firmam̃tum & omĩa quȩ sunt in eo compo¬
suit: & nullus alius rerum compositor aut cͤator ẽ.
.P. Qa dicisstare ñpotest. Qm enim uidemus formas
quib mat̾ia informata ÷ uarias ad uarios usus habi¬
les ẽẽ : nat᷑am ipsam cuiꝰ admixtione & potentia fac¬
tȩ sunt forme. constat ñ omĩnolaxum. s restrictum
qͦdãm᷑ posse habere. S hanc restrictam nat᷑am. restric¬
tor̃e aliquem qui tam̃ anullo restringat᷑ habere ne¬
cesse ẽ. M. Restrictorem istum animam ipsam ẽt respon¬
adco. quȩ ium suamꝓut libuit sibi restruxit. P. Oꝑa
talia c̃c animȩ ñ possunt: s tał factoris qui ꝑse ꝑfectꝰ
sit sapĩa. Anima aut̃e ꝑfectam ñbt̃ sapientiã. M. Qua

Expanded text:
Nihil enim seipsum potest creare. Creatorem igitur mundi qui Nihil enim seipsum potest creare. Creatorem igitur mundi qui compositorem istum vim universalis animae esse, quae scilicet vis natura vocatur. Quae, inquam, anima materiae juncta, firmamentum et omnia quae sunt in eo composuit et nullus alius rerum compositor aut creator est. PETRUS. Quod dicis, stare non potest. Quoniam enim videmus formas quibus materia informata est, varias et ad varios usus habiles esse, naturam ipsam, cujus admistione et potentia factae sunt formae, constat non omnino laxum sed restrictum quodammodo posse habere. Sed hanc restrictam naturam restrictorem aliquem, qui tamen a nullo restringatur habere necesse est. MOYSES. Restrictorem istum animam ipsam esse respondeo, quae vim suam, prout libuit, sibi restrinxit. PETRUS. Opera talia esse animae non possunt, sed talis factoris, qui per se perfectus sit sapientia. Anima autem perfectam non Labet sapientiam. MOYSES. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
ad suum officium. Item forma cultelli adincidendũ.
serrȩ aserrandum. rastri qͦq ẽ habilis ad fodiendũ.
Et qͣm mat̾ia uarias in sc quas ñqͣm habuerat nouiter¬
in se formas suscepit: constat quia eas ñ ex se. sed alte¬
rius rei adiunctione. quȩ & patentior & simplior sit
habuit: quȩ in se diu̾sas & formas & imagines fecit.
maxime cum nulla sibi necessitas ẽẽt. ut tales in ea
fierent formȩ. uł imagines. Hoc magis ex desiderio
animȩ factum ÷ quȩ uoluit cõmisceri tal rei cui ñ¬
ua cõmixtione nouis ÷ mat̾ia formis infcrmata. Qm̃
gͥ firmam̃tum cum omib quȩ possidet compositum
scđm philosophos ñ dubitat᷑. nccesse ÷ ut pͥncipium ha¬
bere credat᷑. Om̃e enim compositum aliquot habet
Om̃e aut̃e compositum. necc̃ẽ ÷ compositoĩe habere.
Neq enim aliqiud seipsum potest componere. Eo¬
demq mͦ om̃e cͤatum creator̃e habere necesse est.

Expanded text:
ad suum officium. Item forma cultelli ad incidendum, ad suum officium. Item forma cultelli ad incidendum, serrae ad serrandum, rastri quoque habilis est ad fodiendum. Et quoniam materia varias in se quas nunquam habuerat noviter formas suscepit, constat quia eas non ex se, sed alterius rei adjunctione quae et potior et simplior sit habuit, quae in se diversas et formas et imagines fecit, maxime cum nulla necessitas esset, ut tales in ea fierent formae vel imagines. Sed hoc magis ex desiderio factum est animae: quae voluit commisceri tali rei cui nuva commistione novis est materia formis informata. Quoniam igitur firmamentum cum omnibus quae possidet compositum secundum philosophos non dubitatur, necesse est ut principium habere credatur. Omne enim compositum aliquod habet Omne autem compositum necesse est compositorem habere. Neque enim aliquid se ipsum potest componere, eodemque modo omne creatum creatorem habere necesse est.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid compositum ẽe. aliam ẽẽ mat̾iam de qua cõ¬
posita sit necesse ẽ. quȩ & simplicior sit. S & illam di¬
centes compositam. aliam fatebim᷑ simpliciorẽ babere
mat̾iam : & sic ininfinitum. Qdut uitemus: necesse :
ut mat̾iam illam simplam ẽẽ fateam᷑. Eoce ꝓbatum
satis ÷ infirmam̃to mat̾iam: & ipsam simplam esse.
Animam aut̃e in eodem talit̾ inueniemus: quia scił
formȩ illȩ quib ipsa mat̾ia ÷ informata. ñ ꝓpt̃ solũ
corꝑis complementũ factȩ sunt. Formȩ enim duob
modis dicunt᷑. Aliȩ enim solum corꝑis ostendut I
terminum. ut tͥangulatio uł rotunditas. uł quelibet alia
figura in lapide. quȩ ad nicb aluid ualent nͥ quod ipsiꝰ
corꝑis figuram efficiunt. aliȩ uͦ & corpus informant.
& ad qͣndam utilitatẽ nat᷑a cogente habilia facta ui¬
dent᷑. ut auris forma ad audiendũ. ocul aduiden¬
dum. & singłe aliorum menbroꝵ formȩ aptȩ suns

Expanded text:
aliquid compositum esse, aliam esse materiam de qua comaliquid compositum esse, aliam esse materiam de qua composita sit esse necesse est, quae et simplior sit. Sed et illam dicentes compositam, aliam fatebimur simpliorem habere materiam, et sic in infinitum. Quod ut vitemus, necesse est ut materiam illam simplam esse fateamur. Ecce probatum satis est in firmamento materiam, et ipsam simplam esse. Animam autem in eodem taliter inveniemus, quia scilicet formae illae quibus ipsa materia est informata, non propter solum corporis complementum factae sunt. Formae enim duobus modis dicuntur. Aliae enim solum corporis ostendunt terminum, ut triangulatio vel rotunditas, vel quaelibet alia figura; in lapide ad nihil aliud valent, nisi quod ipsius corporis figuram efficiunt. Aliae vero et corpus informant et ad quamdam utilitatem natura cogente habiles factae videntur, ut auris forma ad audiendum, oculi ad videndum, et singulae aliorum membrorum formae aptae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliam part̃c̃ quo naturali su motus parti contͣria est:
compositum ẽ. Ergo & firmamentũ qͣmuis una substan¬
tia sit: compositum ẽ. M. Ratio iam firmamentũ cum
omnib quȩ possidet. ꝑdocuit ẽc compositum. Quomͦ
aut̃ẽ in co anima uniũsab̾ & mat̾ia inueniri possit. uł¬
quomͦ ipsa sint simpla nescio. P. Qm̃ firmamentum ꝓ¬
batum ÷ c̃e compositum: necessario concludit᷑ aliquam
ẽẽ mat̾iam de qua compositum sit. ut lectus cuiͦꝰ ma
t̾ia. lignum. uł cutellus. cuiꝰ ÷ mat̾ia ferrum. Hanc
autẽ mat̾iam firmamento simplitiorẽ c̃c necesse ẽ. qͣm¬
admodum lignum lecto. & ferrum cultello simplicius
c̃. Et qm̃ omĩs mat̾ia ipso qͦd de ea factum ẽ simplicior
c̃ : nec ht̃ in se formam uł imagin̾e sui compositi: pa¬
tet firmam̃ti mat̾iam nullam corpoream in se form̾a
habere. & id̾o omino simplam cẽ. Qd̃ si dicamus in ea

Expanded text:
ad aliam partem, quae naturali sui motus parti contraria est, ad aliam partem, quae naturali sui motus parti contraria est, compositum esse. Ergo et firmamentum, quamvis una substantia sit, compositum est. MOYSES. Ratio jam firmamentum, cum omnibus quae possidet, perdocuit esse compositum. Quomodo autem in eo anima universalis et materia inveniri possit, quomodo ipsa sint simpla nescio. PETRUS. Quomodo firmamentum probatum est esse compositum, necessario concluditur aliquam esse materiam de qua compositum sit, ut lectus, cujus est materia lignum, vel cultellus, cujus est materia ferrum. Hanc autem materiam firmamento simpliorem esse necesse est, quemadmodum lignum lecto, et ferrum cultello simplius est. Et quoniam omnis materia ipso quod de ea factum est simplior est, nec habet in se formam vel imaginem sui compositi, patet firmamenti materiam nullam corpoream in se formam habere, et ideo omnino simplam esse. Quod si dicamus in ea