comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qui libellos offerant : & illos causã suã doceant:
doctus archumimus senȩx iam decrepitus ⁊ ottidie
incapitolio minum agebat quasi dii libenter
expectarent quẽ illi homines desierant: omne
illic artisicuin genus operantiũ diis i mortalib
desid&: & paulo post. hitam̃ inquit. &iã sisuꝑ¬
uacuũ usũ ñturpẽ. nec in famẽ do ꝓmittunt:
sedent quȩ̃dã in capitolio quaese aioueamar.
putant neiunotiis quidem sicredere poetis
uelis ir acundissimȩ respectu terrentur
hanc libertatem uarro non habuit : tantũ modo
poeticã theo logiã rep̃hendere ausus ẽ : ciuihẽ
non ausus ẽ quam iste concidit: sed siuerum
ailtendamus deteriora st̃ tetnpla ubi haec agunt᷑:
quam teatra ubi finguntur: unde inhissacris
ciuilis theo logiae has partes potius elegit senec
a sapiens ut eas in animi religione nonhabeat
sed inactibus fingat: ait enĩ. quae omnia sapi¬

Expanded text:
sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis ta sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: « Quae omnia sapi
Abbreviated transcription (Latin):
tis patrocinuum est insanientiũ turba:iam
illaque in ipso capitolio fieri solere cõmemorat:
& intrepido anino quo arguit quis credat
nisi ab intidentib autfurentib fieri namcũ¬
in sacris aegiptiis osirim lugeri perditũ . t nox
aut̃ inuentum magno eẽ gaudio derisiss&.
cumꝑditio erus inuentioq fingatur dolortam̃
ille atq leticia ab eis ꝗnihil ꝑdidert̃. nibilq
inuenert̃ ueraciter exprimatur. hinc tam̃
inquit surori certũ tempus ẽ : tollerabile ẽ
semel anno insanire incapetoliũ ꝑuenire pude¬
bit publicate dementiae qđ sibi uanus furor
at tribuit ossitii: alius numina dõ subicit alius¬
oras ioui nuntiat alius lictor ẽ alius uncter ꝗ uano
motu brachiorũ unitatur unguentẽ : sunt quae
iunoni acinineruȩ capillos disponant. longe
atem plonontantum asimulacrostantes: digitos
mouent ornantium modo: sunt quae speculum
teneant: sunt quae uadimonia suadeos aduocent:

Expanded text:
tis patrocinium est insanientium turba.\' Iam tis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibin sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inventum magno esse gaudio derisisset, cum perditio ejus inventioque fingatur, dolor tamen ille atque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque invenerunt, veraciter exprimatur, « Huic tamen, » inquit « furori certum tempus est. Tolerabile est, semel in anno insanire. In Capitolium perveni, pudebit publicatae dementiae, quod sibi vanus furor attribuit officii. Alius nomina deo subjicit, aliusoras Jovi nuntiat; alius lictor est, alius unctor, qui vano motu brachiorum imitatur ungentem. Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent,
Abbreviated transcription (Latin):
numina potius credes & caelo recipies: deipsis
uero ritibus crudelit̃ turpibus quã libere
scripsit: ille inquiduiriles sibi partes ampuitat:¬
lor ille lacortos secat: Iͥbi iratos deostinent qui sic il¬
ꝓpitios merentur: dũ aut̃ nullo debent coli
genere si hoc uolunt tantus ẽ ꝑ turba tȩmentis
& sedib: suis pulsȩstror : ut sic dũ placentur
quem ad modũ nequidem homines saeuiunt
teterrimi: & in fabulas tradite iȩ crudelitatis
trranni lacerauerunt aliquorum itembra
neminem sua lacerare iusserunt in regiȩ
libidinis uoluntatem castrati sunt quidã sed
nemo sibi neuir eẽt iubente dño manus attulit
seipsi in templis c̃trucidant uulnerib suis
acsanguine supplicant : sicui in tueri uacet
que fatiunt: quaeq patiuntur: inueni& tam
in decora honestis tam indigna liberis. tamdis¬
similia sanis: ut nemosuerit dubitaturus fure¬
re eos sicum paucioribus farerent: nuncsanita¬

Expanded text:
numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanita
Abbreviated transcription (Latin):
uosi mtq sabulo sã cũetũ desimulacri sugoroi saros
in quid mortales inuio labiles: in iateria
uilissima atq in mobilidedicant liabitusills
hominũ feraruitiq: & pisciũ : ꝗdẽ uõ mixto¬
masti ea sexu diũ sis corporib induunt nunum
mocantis quȩ sispitĩ aecepto subito occurreret
amonsti a haberent᷑  : deinde ali quando pest:
cũthicologiã natur& pdicans quor anclan
solilo sop horum serttencias digessinat c̃ppo¬
suit sibn uestione act. hoc loco dic̃ aligs
lunla n uostui costa ałion. ego serã. aut plato nẽ
aut periteaticũ stratonem quorũ altersecit
dm̃ sine corpore: alterssine animo: et ad hoc
respondens. quidergo tandẽ in quid ueriora
tibi uidentur :ttertatii. aut romuli: aut
tullii hostili somnia cloacinã tatius dedicaũ
deam picum tiborinũ que romulus. hostilius
pauorem atq pallorẽ teterrimos hominum
afsectus. quoꝵ alt̾ mentis territȩ motus est:
alter corporis. ne morbus quidẽ sedcolor: hax

Expanded text:
ue fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induuntvocant que, si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur”. Deinde aliquanto post, cum, theologiam naturalem predicans, quorundam phylosophorum sentencias digessisset, apposuit sibi questionem et ait: “Hoc loco dicet aliquis: lunam alios, infra alios? Ego feram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi uidentur Titi Tatii aut Romuli aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidem, sed color. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
hac quippe uita s uam terram quisque circũfert
quã moriente homine recepttterra cõmunis:
resurienti utique redditura. Pro inde in medio
terrae : idest cumanima nr̃a isto terreno clau¬
ditur corpore : faciendum ẽ iudicium atquae
iustitia. quod nob ꝓ fit inposterum: quandore
ꝑ tempus quo uixit in corpore. Neque enĩ
siquis maligna mente atq: impia cogitatione
blasphemet neque id ullis membris corporis
oper&ur Ideo nonerit reus: quia id non motu
corporis gessit cum hoc ꝑ illud tẽpus gesserit
quogessit eitor pus. Isto modo congruenter in¬
tellegi potest &iam illud quodinpsalmo legitur.
Ds̃ aũt rex nr̃ ante scła operatus ẽ salutẽ in medio

Expanded text:
hac quippe uita suam terram quisque circumfert, hac quippe uita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinde in medio terrae, id est, cum anima nostra isto terreno clauditur corpore, faciendum est iudicium adque iustitia, quod nobis prosit in posterum, quando reper tempus, quo uixit in corpore. Neque enim si quis maligna mente adque inpia cogitatione blasphemet neque id ullis membris corporis operetur, ideo non erit reus. quia id non motu corporis gessit, cum hoc per illud tempus gesserit, quo gessit et corpus. Isto modo congruenter intellegi potest etiam illud, quod in psalmo legitur: Deus autem rex noster ante saecula operatus est salut
Abbreviated transcription (Latin):
recteuiuit: Recte autẽ uiuit : quio ptemperat᷑
praecipientido Etsines praecepti id est ad qđ
refertur praeceptum: caritas ẽ decorde puro: et
conscientia bona etfide non ficta. Porro ista
caritas sic̃ iohannes aplus testatur. &dõ ẽ: Facere
igtour iustitã etiudiciũ & do ẽ Sed quid est
in medioter rae : Neq enĩ nondebent facere
iudiciũ etiustitiã quihabitant in &x tremifter¬
rae : Quis hoc dixerit: Cur ergo additumẽ
in medio terra : Quod si non ad deretur. et
tantum modo diceretur facere iudicium et
iustitiam. magis hoc praeceptum adutr usq homi¬
nes ꝑtineret. Etmediranaos et maritimos. Sed
nequis quam putar& postsinẽ uitae auȩ in hoc
agitur corpore suꝑ ẽẽ tẽ pusiudicium iustitiã quae
saciendi: quã indiuẽẽt in carne non scõ : et sic diui¬
num euadi posse iudiciũ in medio terrae : mihi
iudetur diciũ: cum quisq uiuit in corpore: In

Expanded text:
recte uiuit. Recte autem uiuit. qui obtemperat recte uiuit. Recte autem uiuit. qui obtemperat praecipienti Deo; et finis praecepti, id est, ad quod refertur praeceptum, caritas est de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. Porro ista caritas, sicut Iohannes apostolus testatur, ex Deo est. Facere igitur iudicium et iustitiam ex Deo est. Sed quid est: In medio terrae? Neque enim non debent facere iudicium et iustitiam qui habitant in extremis terrae. Quis hoc dixerit? Quur ergo additum est: In medio terrae? Quod si non adderetur et tantummodo diceretur: Facere iudicium et iustitiam, magis hoc praeceptum ad utrosque homines pertineret, et mediterraneos et maritimos. Sed ne quisquam putaret post finem uitae, quae in hoc agitur corpore, superesse tempus iudicium iustitiamque faciendi, quam dum esset in carne non fecit, et sic diuinum euadi posse iudicium: in medio terrae mihi uidetur dictum \'cum quisque uiuit in corpore\'. In
Abbreviated transcription (Latin):
uouit : Potest &x ambiguo grȩco intellegi et
adũsariũ suum. Cũ enĩ dñs possidere noscoepe¬
rit : ꝓf&cto adũ saruis quint fuerat ipsius fit:
et uncetur a nob sed ñ uirib: nñs. Quia non in
uirtute sua potens ẽ uir : dñs ergo infirmũ faci&
adũ sariũ suũ dñs sc̃s: Vtuingatur ascis: quod¬
dñs scsscõrum efficit sc̃os. Acꝑ hoc nonglorie¬
tur prudens insua prudentia et nongloriet᷑
potens in sua potentia. et nonglori&ur diues
indiuitiis suis: Sed in hocglorietur quiglor ia¬
tur. intellegere. et scire dñm. et facere iudiciũ¬
etiustitiã in medio terrae. Nonparua & par¬
te intellegit: ut scit dñm qui intellegit: et sciat
&iã hoc adno sibidari. ut intellegat et sciat
dñm: Quid enĩ habes ait apłus quod non acar¬
pisti siaut etacce pistiquid gloriaris quasi
non acceperis: Idest : quasi ate ipso tibi sit unde
gloriaris. Facit aũt iudicium etiustitiã qui. dñs¬

Expanded text:
uouit. Potest ex ambiguo Graeco intellegi et uouit. Potest ex ambiguo Graeco intellegi et aduersarium suum. Cum enim Dominus possidere nos coeperit, profecto aduersarius, qui noster fuerat, ipsius fit, et uincetur a nobis, sed non uiribus nostris, quia non in uirtute potens est uir. Dominus ergo infirmum faciet aduersarium suum, Dominus sanctus; ut uincatur a sanctis, quos sanctorum efficit sanctos. Ac per hoc non glorietur prudens in sua prudentia, et non glorietur potens in sua potentia, et non glorietur diues in diuitiis suis; sed in hoc glorietur, qui gloriatur, intellegere et scire Domet justitiam in medio terrae. Non parva ex parte intelligit, et scit Dominum, qui intelligit, et scit etiam haec a Domino sibi dari, ut inDominum. Quid enim habes, ait apostolus, quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? id est, quasi a te ipso tibi sit, unde gloriaris. Facit autem iudicium et iustitiam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
et secuti sumuste: Hoc uotũ potentissimȩ uoue¬
rant: sedunde hoc eis nisi ab illo dequo hic con¬
tinuo dictũ ẽ: Dansuotũ uouenti. Alioquin
&xillis ẽent potemib: quorum in firmatus e
arcus: Dans inquit uotum uouenti Non enim
dño quisquã quicquã rectũ uouer& : nisi quia
ab illo acciper& quod uoueret: Sequitur. Etbenedix̃
annos iusti¬
Vttũ illo scilicet sine fine uiuat. ci dictũ est:
etannitiu non deficient. Ibi enĩ stant anni. hic
aũt transeunt: immo pereunt: Antequã
ueniant enĩ non sunt. Cum autẽ ñ erunt
quia cum suo fine ueniunt. Norum aut duo
Idest dansuotum uouenti etbenedix̃ annos
iusti: Unũ ẽ quod facimus alterum qđ sumi¬
mus: Sed hoc alterum dõ largitore consumitur.
nisicũ ipso ad uitore: primum illud efficitur
Quia ñ inuirtute potens ẽ iir. dñs infirmũ faci&
adũ sarium eĩ Illũ scilic& qui homini uouen¬
ti iniud& etresistit. neualeat implere quod

Expanded text:
et secuti sumus te. Hoc uotum potentissime uoueet secuti sumus te. Hoc uotum potentissime uouerant. Sed unde hoc eis, nisi ab illo, de quo hic continuo dictum est: Dans uotum uouenti? Alioquin ex illis essent potentibus, quorum infirmatus est arcus. Dans, inquit, uotum uouenti. Non enim Domino quisquam quidquam rectum uoueret, nisi qui ab illo acciperet quod uoueret. Sequitur: Et benedixit annos iusticum illo scilicet sine fine uiuat, cui dictum est: Et anni tui non deficient. Ibi enim stant anni, hic autem transeunt, immo pereunt; antequam ueniant enim, non sunt; cum autem uenerint, non erunt, quia cum suo fine ueniunt. Horum autem duorum, id est dans uotum uouenti, et benedixit annos iusti, unum est quod facimus, alterum quod sumimus. Sed hoc alterum Deo largitore non sumitur. nisi cum ipso adiutore primum illud efficitur: Quia non in uirtute potens est uir. Dominus infirmum faciet aduersarium eius; illum scilicet, qui homini uouenti inuidet et resistit, ne ualeat inplere quod
Abbreviated transcription (Latin):
huius: cuius nom̃ int̃p̃tatur gra eius: lam uero
quod adiungitur. suscitat aterra pauperẽ. De
nullo melius quam deillo intellego. qui propter
nos pauꝑ factus ẽ cũ diueseẽt: ut eius pauꝑ tate
sic̃ paulo ante dictũ ẽ ditaremur.: Ipsum enim
deterra suscitauit: tamcito : utraro eius nonui¬
deret corruptionẽ : N& illud ab illo alienabo
qđ additum ẽ. et dester core erigit in opem.
in ops quippe idem :qui pauꝑ Stercus uero unde
erectus ẽ: Rectissime intelleguntur ꝑ sec uto res
uidȩ. in quorum numero cum sedix iss& apłus
menta: uerum & iamstercora ex istimaui ẽẽ
utxpm lucrificerẽ : De terra ergo suscitatus ẽ
ille supra om̃s diuites pauꝑ: et deillo stercore
eratus ẽ supra om̃s opulentos. ille in opsi ut sedeat
cũ potentib populi quib: ait.. Sed ebitissuꝑduo¬
decim sedes: et sedẽ głae hȩreditate : danscis
Dixerant enĩ potentes illi : ecte nos dimisim om̃a

Expanded text:
huius, cuius nomen interpretatur gratia eius. Iam uero huius, cuius nomen interpretatur gratia eius. Iam uero quod adiungitur: Suscitat a terra pauperem, de nullo melius quam de illo intellego, qui propter nos pauper factus est, cum diues esset, ut eius paupertate, sicut paulo ante dictum est, ditaremur. Ipsum enim de terra suscitauit tam cito, ut caro eius non uideret corruptionem. Nec illud ab illo alienabo, quod additum est: Et de stercore erigit inopem. Inops quippe idem, qui pauper; stercus uero, unde erectus est, rectissime intelleguntur persecutores ludaei, in quorum numero cum se dixisset apostmenta, uerum etiam stercora existimaui esse, ut Christum lucri facerem. De terra ergo suscitatus est ille supra omnes diuites pauper, et de illo stercore erectus est supra omnes opulentos ille inops, ut sedeat cum potentibus populi, quibus ait: Sedebitis super duodecim sedes, et sedem gloriae hereditatem dans eis; dixerant enim potentes illi: Ecce nos dimisimus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ete quo modo salubriter mortificat ds̃: Deinde
sequitur. & uita ura abscondita ẽ cumxpͥo
indõ. Ecce quomodo eosdem ipsos uiuisicat ds̃:
Sed num quid cosdem deduxit adinferos etredux:
Hoc utrũq: sine controũsia fidelium : in illo potius
uidemus impl&um. Capite scilicet nr̃o cũ quo uitã
ntam indõ aplus dixit absconditam: Namqui ꝓ¬
prio filio non peꝑcit. sed ꝓnobis omnib: tradidit
eum: Isto modo utq mortificauit eũ. & quia
resuscitauit amortius. eundẽ rursus uiuificauit.:
& quia in proph&ia uox eius agnoscitur. nondere¬
linques animã meam in inferno : Eundem dedux
ad inferos reduxit. hac eius pauꝑtate ditatisumus
Dñs eni pauperes facit etditat. Nam quid hoc
sit ut sciamus quod sequitur audiamus: humiliat
etex altat.. Vtique suꝑbos humiliat. humiles
&x altat.: Quod eñi alibi legitur. ds̃ suꝑbis resistit:
humilib: aũt dat gram Hoctotus hab& sermo

Expanded text:
ecce quo modo salubriter mortificat Deus; deinde ecce quo modo salubriter mortificat Deus; deinde sequitur: Et uita uestra abscondita est cum Christo in Deo; ecce quo modo eosdem ipsos uiuificat Deus. Sed numquid eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrumque sine controuersia fidelium in illo potius uidemus inpletum, capite scilicet nostro, cum quo uitam nostram in Deo apostolus dixit absconditam. Nam cum proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, isto modo utique mortificauit eum; et quia resuscitauit a mortuis, eundem rursus uiuificauit. Et quia in prophetia uox eius agnoscitur: Non derelinques animam meam in inferno, eundem deduxit ad inferos et reduxit. Hac eius paupertate ditati sumus. Dominus enim pauperes facit et ditat. Nam quid hoc sit ut sciamus, quod sequitur audiamus: Humiliat et exaltat; utique superbos humiliat et humiles exaltat. Quod enim alibi legitur: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, hoc totus habet sermo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc antea praesigurans: sapientia aedificauit
sibi domũ : etsuffulsit colũnas septem gerilis
enĩ erat in omnib: gentibus : dĩ ciuita sante quam
istefȩtũs quẽ cernimus oriretur : Cernimus &iã
quae multa infiliis erat: tunc in firmatã ierus alẽ
eĩ erant. Nunc uero ibi qm̃ littera ẽ et sp̃s nonẽ
amissa uirtute in firmata est Dñs mortificat
etuiuificat . Mortifica uit illamq: multaerat
in filiis: etuiuificat hanc sterilem : que peperit
septem: Quãuis commodius possit intellegieos¬
dem uiuificare quos mortifica uerit: Idenim
uelut repetiuit addendo: deducit ad inferos
etreducit: Quib: enĩ dic̃ apłus: simor iui estis
cũ x p̃o quae sur sum sunt querite ubi xp̾s est in
d&x terã dĩ sedens: Salubriter utiquae mortifi¬
cantur adño quib ad iungit . Quae sur sum s̃
sapite : ñque suꝑ terrã.. Vtipssint illi: quie surien¬
tes transierunt terram. Mortui enĩ estis inquit :

Expanded text:
hoc antea praefigurans Sapientia aedificauit hoc antea praefigurans Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oreretur. Cernimus etiam, quae multa in filiis erat, nunc infirmatam Hierusalem teius erant; nunc uero ibi quoniam littera est et spiritus non est, amissa uirtute infirmata est. Dominus mortificat et uiuificat; mortificauit illam. quae multa erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit apostolus: Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens, salubriter utique mortificantur a Domino: quibus adiungit: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram; ut ipsi sint illi, qui esurientes transierunt terram. Mortui enim estis, inquit;
Abbreviated transcription (Latin):
nis idom ipsi quasi porente sidest istahelite quibus credi¬
ta sunt eloquia di Sedineo populo ancillae filii
minorati sunt : quo uerbo minus quidẽ latino. bene
tam̃ & p̃ssum quod & maiorib: minores facti sunt
Iuia etinipsis panib id est diuinis eloqui is quae
is iahelitae solitunc ex omnib: gentibus acceper̃
terrena sapiunt.: Gentes aũt quib l&x illa non
erat data postea quam ꝑnouum testamentum
adeloquia illa uenerunt multum esuriendũ ter¬
rã transier̃ : Quia in eis nonterrena sed caelestia
sapuerunt. Et hoc uelut quaereretur causa cur
factum sit : quia sterilis inquitpeperit septem
et multa in filiis infirmata est. Hoc totum qđ
ꝓph&abatur cluxit agnoscentib: numerum sep¬
tenarium: quolẽ uniũsȩ ecłȩ significata per¬
factio. Propter quod etiohannes apostolus ad sep¬
tem scribit aecłas. Eomodo seofaendens ad unius
plenitudinẽ scribere: & in ꝓuerbiis salomonis

Expanded text:
nisi idem ipsi quasi potentes, id est Israelitae, quibus credinisi idem ipsi quasi potentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem Latine, bene tamen expressum est, quod ex maioribus minores facti sunt, quia et in ipsis panibus, id est diuinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem, quibus lex illa non erat data, postea quam per nouum testamentum ad eloquia illa uenerunt, multum esuriendo terram transierunt, quia in eis non terrena, sed caelestia sapuerunt. Et hoc uelut quaereretur causa quur factum sit: Quia sterilis, inquit, peperit septem, et multa in filiis infirmata est. Hic totum quod propbetabatur eluxit agnoscentibus numerum septenarium, quo est uniuersae ecclesiae significata perfectio. Propter quod et Iohannes apostolus ad septem scribit ecclesias, eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere; et in prouerbiis Salomonis
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ aplũ s ignorantes dĩ iustitiam. id est quam
dat hominids̃ qui solus ẽ iustus atq iustificans
etsuam uolentes confatuere: idest uelut a se
sibi paratam. non ab illo inꝑtitam iuftitiae di
non sunt subiati. Vtquae quia suꝑbi de suo pu¬
tantes ñ dedi posseplacere sedõ: quiẽ ds̃ scien¬
tiarum: atquae ideo et arbitrer conscientia¬
rum : ibiuidens cogitationes hominum qm̃
uanae sunt si hominũ sunt: et ab illo ñ sunt
Etp̃parans inquit ad inuentiones suas. Quas
adinuentiones putamꝰ nisi ut suꝑbi cadant et
humilessurgant : Nas quippe ad inuentiones
ex sequitur dicens, Artus potentiũ infirmatus
ẽ eanfirmi p̃cinctis̃ uirtute. infirmanus ẽ
artus idẽ intentio eorum: quitã potentes ẽc̃¬
sibiuidentur : ut sinedĩ dono atq: ad uitorio
humana sufficientĩe diuina possint implere
mandata. Et p̃cinguntur uirtute : quo rum
dipleniusanib:

Expanded text:
dicit apostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dicit apostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dat homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens cogitationes hominum, quoniam uanae sunt, si hominum sunt et ab illo non sunt. Et praeparans, inquit, adinuentiones suas. Quas adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles surgant? Has quippe adinuentiones exsequitur dicens: Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt uirtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi uidentur, ut sine Dei dono adque adiutorio humana sufficientia diuina possint inplere mandata, et praecinguntur uirtute, quorum indi pleni panibus.
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ ẽ cornu meum indõ meo: Vere confirma¬
tum ẽ cor: et cornu uere ec altatum: quia non
in se. sed indño dõ suo.: Dilatatum ẽ suꝑ inimicos
meososmeũ : quia etinangustiis pressurarum ser¬
modi nonẽ alligatus : nocin p̃conib: alligatis : he¬
tata sum inquit salutarituo. xp̃sest iste iħsquem
sc̃s symeonsic̃ in euangelio legitur: sen& ampla¬
tens paruum. agnoscens magnũ.. Nunc dimntis
inquit dñe seruũ tuũ in pace: qm̃ uider unt
ficans: iustus etiustificans. Non est sc̃s p̃ter
te: quia nemo fit. nisi abste. Deniq sequitur:
Nolite gloriari et noliteloqui & celsa: nequae
putat sealiquid ẽẽ cum nihilsit. seipsum
seinducit Hax dicuntur adũsar usciuitatis
di ad haby loniam ꝑtinentib: desua uirtute
presupꝰmentib: in se non in dño groriantib:
& quibus sunt &iam carnales israhelite :
terrenae ierusalem ciues terrigene . Quuit

Expanded text:
tatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor et cornu uere exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum; quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est adligatus nec in praeconibus adligatis. Laetata sum, inquit, in salutari tuo. Christus est iste Iesus, quem Simeon, sicut in euangelio legitur, senex amplectens paruum, agnoscens magnum: Nunc dimittis, inquit. Domine, seruum tuum in pace, quoniam uiderunt ficans, iustus et iustificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo fit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari et nolite loqui excelsa, neque putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipsum seducit. Haec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ei quibus sunt etiam carnales Israelitae, - terrenae Hierusalem ciues terrigenae, qui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetico sp̃u sic locutam. aqua suꝑ bi alienantur
uitadant quahumiles implentur utsurgant:
Quod maxime hymnus iste ꝑsonuit Nisiquis quã
forte dicturus ẽ : nihil istam proph& asse mulie
impetrauit &ultandi praedicatione laudasse.
Quidergo uultsibi qđ ait arcum potentium fec̃
in firmum etin firmip̃cinctis uirtutes: Pleni
panib: minorati s̃. etesurientes transier̃ terram
Quia sterilis peperit septẽ & multa infiliis infirma¬
ta ẽ : Num quid septẽ ipsa peperat.. quamuis
fterelis fuerit unicũ habebat. quando ista dicebat.
sed nac postea septẽ peperit : Siues & quib septi¬
mus eẽt ipse samuhel sed iresmares etduas femi¬
nas: Deinde in illo populo cũ ad huc nemo regna¬
r&  quod in ꝯtremo posuit daturtutẽ regib
magni: grã plena prole fecunda. dicat quodtan¬
to antedese ꝓph&atum: ꝑos huius piȩ matris
agnostit: Confirmatũ est cor m̃m in dño Rȩal¬

Expanded text:
prophetico spiritu sic locutam, a qua superbi alienantur, prophetico spiritu sic locutam, a qua superbi alienantur, utquod maxime hymnus iste personat. Nisi quisquam forte dicturus est, nihil istam prophetasse mulierimpetravit, exsultanti praedicatione laudasse. Quid ergo sibi vult quod ait? Arcum potentium fecit infirmum, et infirmi praecincti sunt virtute. Pleni panibus minorati sunt, et esurientes transierunt terram, quia sterilis peperit septem, et multa in filiis infirmata est? Numquid septem ipsa pepererat, quamuis sterilis fuerit? Unicum habebat, quando ista dicebat; sed nec postea septem peperit, siue sex, quibus- septimus esset ipse Samuel, sed tres mares et duas feminas. Deinde in illo populo cum adhuc nemo regnaret, quod in extremo posuit: Dat uirtutem regibus magni, gratia plena, prole fecunda, dicat quod tanto ante de se prophetatum per os huius piae matris agnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, exal
Abbreviated transcription (Latin):
et destercore erigit inopem. Vt conlocet
eum cũ potentib: populi. et sedem gloriae here¬
ditatẽ danseis. Dansuotum uouenti etbene¬
in prudentia sua: etnonglor iaetur diues indiuitus
et scire dñm. et facere iudicium & iustitiã in me¬
dio terrae: Dñs ascendit incaelos ettonuit. ipse
udicabit &trematerrae. quia iustus ẽ  Etdat
uirtutẽ regib: nỹs et e altauit cornuxpͥi sui
lta neuero uerba hax unius putabuntur eẽ mulier¬
culas denato sibi filio gratulantis: Tantum ne
mens hominũ aluce ueritatis auersa est : ut non
sentiat suꝑ gredi modum hiuus feminaȩ huius dic¬
t quac fudit Porro qui rebus ipsis quaelam ce¬
pcrunt &iam in hacterrena peregr inatione cõ¬
pleri conuenient̃ mou&ur : nonne intendit
eta spicit. et agnoscit ꝑ hanc mulierẽ . cuius &iã
nomenidest anna grã eius int̃ p̃tatur: ipsam
religionẽ xpianam : ipsam ciuitatẽ dĩ. cuius
r& est et tonditor xp̃s: ipsam postire modĩ gram

Expanded text:
et de stercore erigit inopem, ut conlocet et de stercore erigit inopem, ut conlocet eum cum potentibus populi, et sedem gloriae hereditatem dans eis; dans uotum uouenti, et benein prudentia sua, et non glorietur potens in potentia et scire Dominum et facere iudicium et iustitiam in medio terrae. Dominus ascendit in caelos et tonuit; ipse iudicabit extrema terrae, quia iustus est; et dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui. Itane uero uerba haec unius putabuntur esse mulierculae. de nato sibi filio gratulantis? Tantumne mens hominum a luce ueritatis auersa est, ut non sentiat supergredi modum feminae huius dicta quae fudit? Porro qui rebus ipsis, quae iam coeperunt etiam in hac terrena peregrinatione conpleri, conuenienter mouetur, nonne intendit et adspicit et agnoscit per hanc mulierem, cuius etiam nomen, id est Anna, gratia eius interpretatur, ipsam religionem Christianam, ipsam ciuitatem Dei, cuius rex est et conditor Christus, ipsam postremo Dei gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃ta u&us et nouũ : ubi sacer dotium regnũ¬
q: mutatũ ẽ ꝑ sacer dotem eundemq regẽ:
nouum acsempit̾num qui est xp̃s iħs Nam
ethelis acerdote reꝓbato substitutus indĩministe¬
riũ samuhelsimul officiũ functus sacerdotis
etiudicis: & saule ab i&to : re đđ fundatus in
regno: hoc quoddico figurauerunt. Mater
quoq: ipsa samuhelis annaq: prius fuitsterilis:
et postreriore secunditate letataẽ : ꝓph&are
aliud ñ uid&ur cũ gratulationẽ suam dño fun
dit & ultans quando eundẽ puerũ natũ. et ablac¬
tatũ dõ reddit eadem pi&ate qua uocauerat.
Dic̃ enĩ. Confirmatũ ẽ cormeum in dño
& altatum ẽ cornumeũ in dõ meo : Dilatum
gloriari. et nolite loqui & celsa: neque pro¬
etesur ientes transierunt terram.. Qui aste¬
rilispeper it septem : et multa insiliis infirma¬
ad inferos etreducit.. Dns pauperes facit. etditat.
humiliat etexaltat. Suscitat a terra pauperẽ.

Expanded text:
testamenta. uetus et nouum, ubi sacerdotium regnumtestamenta. uetus et nouum, ubi sacerdotium regnumque mutatum est per sacerdotem eundemque regem nouum ac sempiternum. qui est Christus Iesus. Nam et Heli sacerdote reprobato substitutus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exsultans: quando eumdem puerum natum et ablactatum Deo reddit eadem pietate, qua voverat. Dicit enim: Confirmatum est cor meum in Domino, et exaltatum est cornu meum in Deo meo. gloriari et nolite loqui excelsa, neque proet esurientes transierunt terram. Sterilis peperit septem: et fetosa in filiis infirmaad inferos et reducit. Dominus pauperes facit et ditat, humiliat et exaltat. Suscitat a terra pauperem
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrantur : itamultum audere qui ꝓrsus
ibi omĩa significationib allegoricis inuoluta
ẽẽ contendunt. Idẽ triꝑtita nonbiꝑtita eẽ
dixi hoc enĩ &istimo non tam̃ culpans cos quipo¬
tuerunt illic dequacumq: regesta: sensum
intellegentiae sp̃alis & culpere : seruata dũ¬
taxat primitus histor iae ueritate Ceterum
quaeita dicuntur . ut rebus humanitꝰ. seudi¬
unitus gestis. siue gerendis conuenire non posient
quis fidelis dubit& ñ cẽ in anit̃ dicta quis¬
ea nona dintellegentiã spã lem reuoc& sipossit:
Authabeo qu potest reuo carida ẽẽ fateatur: ꝓcur¬
sus igitur ciuitatis đĩ. Vbiꝑuenit ad reguitẽ¬
pora. quando đđ saulc reꝓbato i ta regnum pe¬
primus optinuit : ut eius de inde poster untrena
hierusalẽ diutur nas uccessione regnar&. dedit¬
feger̃t dedit siguram resgesta: significans atq p̃¬
nuntians quod nonẽ praetereundum silentio.
dererũ mutatione futurã quod adtin& ad duo

Expanded text:
arbitrantur, ita multum audere, qui prorsus arbitrantur, ita multum audere, qui prorsus ibi omnia significationibus allegoricis inuoluta esse contendunt. Ideo tripertita, non bipertita esse dixi. Hoc enim existimo, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intellegentiae spiritalis exsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, ut rebus humanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conuenire non possint, quis fidelis dubitet non esse inaniter dicta? Quisea non ad intellegentiam spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esse fateatur? sus igitur ciuitatis Dei ubi peruenit ad regum tempora, quando Dauid Saule reprobato ita regnum primus obtinuit, ut eius deinde posteri in terrena Hierusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans adque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod adtinet ad duo
Abbreviated transcription (Latin):
ut quibusdã uisum sit nilul eẽ in eisdẽ libris.
uel ꝓuintiatum et᷑ff&ctumn: uł eff&ctũ quã¬
uis non p̃nuntiatum: Quod ñ insinu& ali¬
quid ad suꝑnã ciuitatẽ dĩ. eĩq filios in hac
uita peregrinos. figurata significatione rese¬
rendum.: Sed si hoc ita ẽ. iambi ꝑtita ñ triꝑti¬
ta erunt eloquia ꝓph& arum uł potius illa¬
rum scripturarum omniũquae ueteris instru¬
menti appellatione censentur ⁊ Nihil enĩ erit
illic quod ad hierusalẽ terrenam tantum per¬
tineat. siquicquid ibi deilla. uel ꝓp̃t illam dici¬
turatq conpl&ur: significat aliquid quod
&iam adhierus alẽ caelestem allegorica p̃¬
figuratione referatur. sederunt sola duo
genera. unũ quod adierusalẽ liberam .: alte¬
rum quod utramq ꝑtineat: Mihi autẽ sicut
multum uidentur errare . quinullas resgestas
in eo genere luterarum aliquid aliud p̃ter
id quod eodem modo geste sunt significare

Expanded text:
ut quibusdam ut quibusdam uel praenuntiatum et effectum, uel effectum quamuis non praenuntiatum, quod non insinuet aliquid ad supernam ciuitatem Dei eiusque filios in hac uita peregrinos figurata significatione referendum. Sed si hoc ita est, iam bipertita, non tripertita erunt eloquia prophetarum, uel potius illarum scripturarum omnium, quae ueteris instrumenti appellatione censentur. Nihil enim erit illic, quod ad Hierusalem terrenam tantum pertineat, si, quidquid ibi de illa uel propter illam dicitur adque conpletur, significat aliquid, quod etiam ad Hierusalem caelestem allegorica praefiguratione referatur; sed erunt sola duo genera, unum quod ad Hierusalem liberam, alterum quod ad utramque pertineat. Mihi autem sicut multum uidentur errare, qui nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id, quod eo modo gestae sunt, significare
Abbreviated transcription (Latin):
indm̃ et ipsi crunt mihi inpopulum huerusa¬
lem sine dubio suꝑna prophocatur. cuius ds̃
ipse premium e. tumq habere atq ipsius dẽ¬
O sum mũ ibi est atq totum bonum: Adutrã ꝙ
uero ꝑtin&: hoc ipsum quodier usalem dt̃ds
cuitas ⁊ etinea ꝓ ph&atur futura domus
di: coque ꝓphetia uidetur impleri cũ
salo monrex aedificat illud nobilis simũ tẽplum:
hax eñi & inter rena ierusalẽ scđm historiã con¬
tigerunt : et aelestis huerus alẽ sigurae fuerunt :
Quod genus prophetiae x utroquae ueluti con¬
pactum atq conmixtum : in libris ueteribus
canonicis. quib: rerum gestarum narrationes
continentur ualet plur imũ: multũq e ercuit
et scercet ingenia scrutantium litteras sacras:
Vt quodibi historiae p̃dictum conpletũ que
legitur. in semine habrahae scđm carnem &iã
in semine habrahae scđm fidẽ quid implendũ
allegoricae signific& inquiratur . Intantum

Expanded text:
in Deum, et ipsi erunt mihi in plebem: Hierusain Deum, et ipsi erunt mihi in plebem: Hierusalem sine dubio superna prophetatur, cuius Deus ipse praemium est, eumque habere adque ipsius esse summum ibi est adqvero pertinet hoc ipsum, quod Hierusalem dicitur Dei civitas, et in ea prophetatur futura domus Dei: eaque prophetia videtur impleri, cum Salomon rex aedificat illud nobilissimum templum. Haec enim et in terrena Jerusalem secundum historiam contigerunt, et coelestis Jerusalem figurae fuerunt. Quod genus prophetiae ex utroque veluti compactum atque commixtum in Libris veteribus canonicis, quibus rerum gestarum narrationes continentur, valet plurimum, multumque exercuit et exercet ingenia scrutantium Litteras sacras, ut quod historice praedictum completumque legitur in semine Abrahae secundum carnem, etiam in semine Abrahae secundum fidem quid implendum allegorice significet inquiratur: in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Si quidẽ aliqua sunt ad terrenã hierusalẽ spactan
adutrãq Eemplisuideo ꝓbandum ẽẽ quod¬
dico Missus est natham ꝓph&a ꝗ regem
dauid arguer& depacato graui. et eiquae conse¬
cuta sunt mala futura praedicer&. Ha& atquae
huius modi siue publicȩ idest ꝓsalute. uł utilitate
populi siue priuatimcũ ꝓsius quisq rebus diuina
ꝓmereretur eloquia: quibus ꝓusu tẽporalis utae
futuri aliquid noscer etur: ad terrenã ciuitatẽ
pertenuis se quis ambigat Vbiaũt legitur
eccediesueniant dicit dñs et consum mabo do¬
mui iħł. et domui iuda testamentum nouum:
ñ scđm testamentum quod disposui patribus
eorum. in die qua ad p̃ hendi manũ corum
uteducerẽ eos deterra aegrpti. Qm̃ ipsi ñ¬
ꝑmanser int intestam̃to meo: etego neglexi
cosdicit dñs Quia hoc testam̃tũ quod consti¬
doleges meas inmentẽ eorum : et suꝑcor¬
dacorum scribã eas et uidebo eos. etero illis

Expanded text:
si quidem aliqua sunt ad terrenam Hierusalem spectantsi quidem aliqua sunt ad terrenam Hierusalem spectantad utramque. Exemplis uideo probandum edico. Missus est Nathan propheta, qui regem David argueret de peccato gravi, et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret . Haec atque hujusmodi sive publice, id est pro salute vel utilitate populi, sive privatim, cum pro suis quisque rebus divina promereretur eloquia, quibus pro usu temporalis vitae futuri aliquid nosceretur, ad terrénam civitatem pertinuisse quis ambigat? Ubi autem legitur: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum, quod disposui patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti, quoniam ipsi npermanserunt in Testamento meo; et ego neglexi eos, dicit Dominus. Quoniam hoc est testamentum quod constido leges meas in mentem eorum et super corda eorum scribam eas, et uidebo eos, et ero illis
Abbreviated transcription (Latin):
qui postea erant futuri in oninibus gentibus : q̃ued
eos ad moneri oportebat: in quib alteram ꝓmissio¬
nem reuelato nouo testam̃to ꝑ incarnationẽ xp̃i
fuerat impl&urus. Quo circa sicut oracula illa
diuina. ad abraam .isaac. et ia cob: etquecuntq
alia signa uł dicta ꝓph&ica in sacris literis p̃ceden¬
tib facta sunt
lta etiã ceterae abisto regnũ tẽpore ꝓphetiae par¬
tim ꝑtinent ad gentẽ carnis abrahae: partim
uttam aeternam regnũq: caelorum. Partim
ergo ad ancillam que in seruitatẽ generat. idest
terrenam hierus alem que seruit cumfiliis suis.
Partim uero ad liberam ciuitatẽ di. iđ uerã hierusa¬
lẽ act̾nam in caelis: cuius filii homines secundũ
dm̃ uiuentes per egrinantur int̾ris. Sed sunt in
cis quaedam quae inutramq ꝑtinere intellegun¬
tur ad ancillam ꝓpriae. adliberam figurate:
Triꝑtita itaq reperiuntur elo quia ꝓph&arum

Expanded text:
qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod eos admoneri oportebat, in quibus alteram promissionem reuelato nouo testamento per incarnationem Christi fuerat inpleturus. Cdiuina ad Abraham Isaac et Iacob et quaecumque alia signa uel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt, ita etiam ceterae ab isto regum tempore prophetiae partim pertinent ad gentem carnis Abrahae, partim uitam aeternam regnumque caelorum; partim ergo ad ancillam, quae in seruitutem generat, id est terrenam Hierusalem, quae seruit cum filiis suis, partim uero ad libe- . ram ciuitatem Dei, id est ueram Hierusalem aeternam in caelis, cuius filii homines secundum Deum uiuentes peregrinantur in terris; sed sunt in eis quaedam, quae ad utramque pertinere intelleguntur, ad ancillam proprie, ad liberam figurate. Tripertita itaque reperiuntur eloquia prophetarum,
Abbreviated transcription (Latin):
illũ toto tẽpore iudicum impl&a fuerat ꝓmissio
dĩ de terra chanaan a quodã flumine a egrpti.
usq ad flum̃ magnũ eufraten.⁊ n& tam̃ ad huc ꝓ¬
phetabatus uentur ũ. sed & p&tabatur implendũ:
regnum tantum : quantũ ꝓmis sum fuerat spatiũ
dilatatũ est Uniũsos quippe illos subdiderunt :
tributariosq fecer̃: Sic igitur interra ꝓmissio¬
nis scđm carnẽ: hoc est interra chanaan. sub his
regibus sem̃ abrahae fuerat constitutũ: ut ni¬
huil deinde suꝑ ẽet. quo t̾rena illa dĩ ꝓmissio con¬
pleretur. nisi ut in eadem terra. quantũ ad pros¬
peritatẽ attin& tẽporalẽ. ꝑ posteritas successio¬
nem in concusso statu usq: ad mortalis huiussđi
terminum gens ꝑ maner& hebrȩa. sidñ di suilegi¬
bus oboedir& Sed qm̃ ds̃ nouerat. hoc eã non eẽ
facturã usus ẽ eius &iam tẽporalibus poenis ad&xer¬
cendos in ea paucos fidelessuos. et admonendos

Expanded text:
illum toto tempore Judicum impleta fuerat promissio illum toto tempore Judicum impleta fuerat promissio Dei de terra Chanaan, a quodam flumine Aegypti, usque ad flumen magnum Eufraten. Nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed expectabatur implendum. regnum tanto, quanto promissum fuerat spatio, dilatatum est; universos quippe illos subdiderunt, tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio conpleretur, nisi ut in eadem terra, quantum ad prosperitatem adtinet temporalem, per posteritatis successionem inconcusso statu usque ad mortalis huius saeculi terminum gens permaneret Hebraea, si Domini Dei sui legibus oboediret. Sed quoniam Deus nouerat hoc eam non esse facturam, usus est eius etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos et admonendos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: non unius gentis israheliticae. sed omniũ gentiũ¬
q fide eĩ uestigia consecuntur.. Quod ꝓmitti coepit his
uerbis etbenedicentur inte om̃s trib: t̃rȩ. Etdeinaeps
aliis multis ad modũ testimoniis. hax duo ꝓmissa oẽ
monstrauimꝰ. Fratigitur iam int̾ra ꝓmissionis semen
solum tenendo ac possidendo ciuitates adũsariorũ
uerũ &iam reges habendo regnare iam coeperat.
Impl&is deipso populo ꝓmissionib: di. magna iam
& parteñ solũ que tr ibus illis patrib: abraam . ssaac
etiacob etq cumq: alia tẽporibus eorum: uerũ
&iam quaeꝑ ipsum morsenꝑ quẽ populus idem ser¬
uitute aegrptia liberatus. et ꝑquẽ cuncta p̃terita
reuelata sunt tẽporib: eius cũ populum ꝑheremũ
ducer& factȩ fuerant. Neque aũt ꝑ insignẽ ducẽ
iłim naue : ꝑquẽ populus ille in ꝓmissioni sinductus
ẽ terrã & pugnatisq: gentib: eam duodecim tribub:
quibus ds̃ iusserat diuisit. et mortuus ẽ: Neq: post

Expanded text:
est non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentiuae fidei ejus vestigia consequuntur. Quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes cognationes terraaliis multis admodum testimoniis haec duo promissa esse monstrauimus. Erat igitur iam in terra promissionis semen que ibi non solum tenendo ac possidendo ciuitates aduersariorum, uerum etiam reges habendo regnare iam coeperat, inpletis de ipso populo promissionibus Dei magna iam ex parte, non solum quae tribus illis patribus Abraham Isaac et Iacob, et quaecumque aliae temporibus eorum, uerum etiam quae per ipsum Moysen, per vitute Aegyptia est liberatus, et per quem cuncta praeterita revelata sunt temporibus ejus, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Jesum Nave, per quem populus ille in promissionis inductus est terram, expugnatisque gentibus, eam duodecim tribubus, quibus jusserat Deus, divisit et mortuus est: neque post
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgitur. Primũ quia ipsa scriptura quae ꝑ ordinẽ
reges corũq: facta et euenta dierens uid& ur taquã
historica diligentia rebus gestis occũpanda essenar¬
randis. si ad uante dĩ spũ considerata tractetur uł
magis ułcerte ñ minus p̃nunciandis futur is. quã
p̃teritis enuntiandis inuenietur intenta Et hoc
ꝑ serutando indagaro. acdisserendo monstrare : quã
sito perosum atq ꝓlixum et quã multis indigeant
uoluminib: quis ignorat qui hax uł mediocrit cogiat
Deinde quiea ipsa quae ad ꝓph&iã non ambigitur ꝑtine¬
re ita sunt multa dexp̃o : regnoq: caelorũ quaeci¬
uitas dĩ est. ut adhoc aperiendum maior sit disputatio
necessaria quã huius operis madus flagitat. Proin¬
de ita si potuero stilo mode rabor meo : uthuicope¬
ri indi uoluntate ꝑagendo n& eaque suꝑ sunt dicã
n& ea quaesatis sint p̃ter mittã : In p̃cedente libro

Expanded text:
pergitur. Primum quia ipsa Scriptura, quae per ordinem pergitur. Primum quia ipsa Scriptura, quae per ordinem Reges eorumque facta et eventa digerens, videtur tanquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adjuvante Dei Spiritu considerata tractetur, vel magis, vel certe non minus praenuntiandis futuris, quam praeteritis enuntiandis, invenietur intenta. Et hoc perscrutando indagare ac disserendo monstrare, quam sit operosum atque prolixum, et quam multis indiguum voluminibus, quis ignorat, qui haec vel mediocriter cogitat? Deinde quia ea ipsa quae ad prophetiam non ambigitur pertinere, ita sunt multa de Christo regnoque coelorum, quae civitas Dei est, ut ad hoc aperiendum major sit disputatio necessaria, quam hujus operis modus flagitat. Proinde ita, si potuero, stilo moderabor meo, ut huic operi in Dei voluntate peragendo, nec ea quae supersint dicam, nec ea quae satis sint praetermittam. CAPUT II.-- Quo
Abbreviated transcription (Latin):
sis us ralelitis dĩ domus in staurar&ur. totumtẽpus ẽ ꝓph&a¬
rũ. Quã ius enĩ et ipsum noe parr iarchamanciuus dieb:
uniũ sa diluuo terra diluta ẽ. e talios supraetinfra usq
ad hoctẽpus quo regesdĩ populo eẽ coeperunt ꝓ pt quer¬
dam ꝓ eo futura siue quo modo significata. siue p̃dica¬
ta que ꝑtinerent ad ciuitatẽ di regnũq: caelorũ
non in merito possimus appellaro ꝓph&as. p̃sertim
quia nullos eorum id &xpressius legimus nuncupa¬
tos sicut abraam. sic̃ morsen Tam̃ dies ꝓph&arũ
p̃cipua maximequae dii dicti sunt : & quo caepit
to i psum dauiddo p̃cipiente uncxit in regem: de
cuius c&er istirpe succerent : quo usq: illos succe dere
sic oporteret. Quaeq: igitur aꝓph&is sint p̃dicta
dexpo: cũ moriendo decendentibus. et nascendo
succendentibus sius mẽ brisciuita sdiꝑista currer&
tẽpora si omĩa uelim cõmemorare in im̃sum

Expanded text:
ersis Israelitis Dei domus instauraretur, totum tempus est prophetaersis Israelitis Dei domus instauraretur, totum tempus est prophetarum. Quamuis enim et ipsum Noe patriarcham, in cuius diebus uniuersa diluuio terra diluta est, et alios supra et infra usque ad hoc tempus, quo reges in Dei populo esse coeperunt, propter quaedam per eos futura siue quoquo modo significata siue praedicta, quae pertinerent ad ciuitatem Dei regnumque caelorum, non inmerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum id expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen dies prophetarum praecipue maximeque hi dicti sunt, ex quo coepit to ipsum David, Deo praecipiente, unxit in regem, de cujus caeteri stirpe succederent, quousque illos succedere sic oporteret. Quae igitur a Prophetis sunt praedicta de Christo, cum moriendo decedentibus et nascendo succedentibus suis membris civitas Dei per ista curreret tempora, si omnia velim commemorare, in immensum