comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ motibus animoꝵ qui recentioribus factis
solent turbulentius excitari. egregie lucu¬
lenta bonitas apparebit. & obhoc magis ea
dem gesta legere atꝙ ostendere delectabit.
domine insignis multum ꝙ carissime acdesi¬
illo ꝑreait cominonitorium direxci. Sic ha¬
bet tamquã p̃sentiam meam. & qđ uobis in
commune ꝓeccłiȩ utilitate placuerit. hoc ad¬
iunante dño fiat. qui potest misericor diter
opitulari intantis malis. Modo macrobius
ac atꝙ illac circuit. aperuit sibi basilicas quas
possessoꝵ quantulus cumq timor clauserat.
Presente autẽ ꝓcuratore uiri clarissimi celeris
pondeo quem tuȩ dilectioni comm̃daui mul¬
tumq comm̃do. ut cumq eoꝵ frangebatur
audacia. Nunc uͦ postea quã carthaginem
ꝓfectus ẽ. &iam infundis ipsius basilicas appe¬
ruit. popłõs congregat. Cum ipso ẽ etiã ille
donatus diaconus rebaptizatus. cum fuerit
colonus ȩccłie. qui uersatus ẽ milla cede p̃cipiuis.

Expanded text:
tamen motibus animorum qui recentioribus factis tamen motibus animorum qui recentioribus factis solent turbulentius excitari egregie luculenta bonitas apparebidem gesta legere atque ostendere delectabit, domine merito insignis multumque carissime ac desiillo perrexit, commonitorium direxi; sic habe tamquam praesentiam meam et, quod uobis in commune pro ecclesiae utilitate placuerit, hoc adiuuante domino fiat, qui potens est misericorditer opitulari in tantis malis. modo Macrobius,hac atque illac circuit, aperuit sibi basilicas, quas possessorum quantuluscumque timor clauserat. praesente autem procuratore uiri clarissimi Celeris Spondeo, quem tuae dilectioni commendaui multumque commendo, utcumque eorum frangebatur audacia. nunc uero, posteaquam Carthaginem profectus est, etiam in fundis ipsius basilicas aperuit, populos congregat. cum ipso est etiam ille Donatus, diaconus rebaptizatus, cum fuerit colonus ecclesiae, qui uersatus est in illa caede praecipuus.
Abbreviated transcription (Latin):
& facinora eoꝵ atꝙ insana ꝑtinacia sic
sepe ꝓdatur eademꝙ publicata gesta in
ominum notitiam ꝑferantur. Qd autẽ
scripsit excimietas tua dubitare teutrũ
intheo ꝓpͥa debeas eadem gesta iuibere
ꝓponi. fiat si potest illuc ferilens confluere
multitudo. Alioquin alius locus celebrior ꝓ¬
uidendus ẽ. non tam̃ ullomͦ p̃termittendum.
Pȩna sane illoꝵ quamuis de tantis sceleribꝰ con¬
fessorum rogo te ut pͣter supplicium mortis
sit. & ꝓpt̾ conscientiam nr̃am. & ꝓpt̃ catho¬
licam mansuetudinem comm̃dandã. Ipse
enim fructus adnos ꝓuenit confessionis illoꝵ
quia inuenit ȩcclia catholica ubi suam ergaatro¬
cissimos inimicos seruet atq eahibeat lenitatẽ
In tanta quippe crudelitate quȩcumꝙ preter
sanguinem uindicta ꝓcesserit. magna lenitaᷤ
apparebit. Qd & si modo quibusdam nr̃is illa
atrocitate commotis iudetur indignum & qua
si dissolutionis & neglegentiȩ simile. transactis

Expanded text:
et facinora eorum atque insana pertinacia sic et facinora eorum atque insana pertinacia sic saepe prodatur eademque publicata gesta in omnium notitiam perferantur! quod autem scripsit eximietas tua dubitare te, utrum in Theoprepia debeas eadem gesta iubere proponi, fiat, si potest illuc frequens confluere multitudo; alioquin alius locus celebrior prouidendus est, non tamen ullo modo praetermittendum. Poena sane illorum quamuis de tantis sceleribus confessorum rogo te ut praeter supplicium mortis sit et propter conscientiam nostram et propter catholicam mansuetudinem commendandam. ipse enim fructus ad nos peruenit confessionis illorum, quia inuenit ecclesia catholica, ubi suam erga atrocissimos inimicos seruet atque exhibeat lenitatem. in tanta quippe crudelitate, quaecumque praeter sanguinem uindicta processerit, magna lenitas apparebit. quod etsi modo quibusdam nostris illa atrocitasi dissolutionis et negligentiae simile, transactis
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito insigni multumꝙ
carissimo ac desiderantissimo fi¬
lio marcellino. augustinus in dño
salutem. Gesta quȩ ꝓmisit p̃stantia
tua uthem̾ter expecto. & in eccłia ipponen¬
si iamiamq cupio recitari. ac si fieri potuerit
ꝑ om̃s ȩccłias etiam in diocesi constitutas ut
audiant homines pleneq agnoscant confes¬
sores iniquitatis ñ di timore ea torquente pe¬
nitentiã. ẜ iudicia diligentia crudelissimoꝵ
pectoꝵ aperiente duritiã. siue illoꝵ qͥ de homi¬
cidio & de eaccȩcato & debilitato prbi corpore
rent displicere negare ñ ausi st̃ refugientes ca¬
tholicã pacẽ uelut necriminibꝰ polluant᷑ alienis.
&e in illo scismatis sacrilegio int̾ sceleratoꝵ tã im¬
maniũ tantam multitudinẽ ꝑdurantes. siue
etiam illorum qui se inde non recessuros etiã
demonstrata sibi catholica ueritate & do¬
natistarum peruersitate dixerunt. Nont᷑
leue qđ ds̃ agi uoluit ꝑ operam tuam. Uti¬
nam tales eoꝵ causas crebras sic audias.

Expanded text:
OMINO MERITO INSIGNI MULTUMQVE CARISSIMO AC DESIDERANTISSIMO FILIO MARCELLINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Gesta, quae promisit praestantia tua, uehementer expecto et in ecclesia Hipponiensi iam iamque cupio recitari ac, si fieri potuerit, per omnes ecclesias etiam in dioecesi constitutas, ut audiant homines pleneque agnoscant confessores iniquitatis non dei timore extorquente paenitentiam sed iudiciaria diligentia crudelissimorum pectorum aperiente duritiam siue illorum, qui de homicidio et de excaecato ac debilitato presbyteri corpore rent displicere, negare non ausi sunt refugientes catholicam pacem, uelut ne criminibus polluantur alienis, et in illo schismatis sacrilegio inter sceleratorum tam immanium tantam multitudinem perdurantes, siue etiam illorum, qui se inde non recessuros etiam demonstrata sibi catholica ueritate et Donatistarum peruersitate dixerunt. non est leue, quod deus agi uoluit per operam tuam. utinam tales eorum causas crebras sic audias
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quos ñmulli eoꝵ nobiscum patientis¬
sime sustinent. Sed plurimum insirmita¬
timetiumiis. donec discant & ualeant ad¬
sens & hominum diem robore cordis ualentio¬
re contemnere. Commonitorium qd misi fr̃i
tate tua illistradatur cum uenerint. Tantã
quippe tui sincerissimi pectoris habemus fidu¬
ciam. ut adiuuante dño do̾ nr̃o ñsolum imꝑti

Expanded text:
mus, quos nonnulli eorum nobiscum patientismus, quos nonnulli eorum nobiscum patientissime sustinent; sed plurimum infirmitati metuimus, donec discant et ualeant adulum praesens et hominum diem robore cordis ualentiore contemnere. commonitorium, quod misi, ftate tua illis tradatur, cum nenerint. tantam quippe tui sincerissimi pectoris habemus fiduciam, ut adiuuante domino deo nostro non solum im
Abbreviated transcription (Latin):
quid ferre quantum temporis ꝑmiitebat
angustia. Illud tam̃ quo animum clem̃tis¬
simi & religiosissimi pͥncipis erga ȩccłiam ꝓ¬
iunciam nouerit nullomͦ eẽ differendum.
Sed etiam antequã epõs qui ꝓfecti sunt ui¬
aras quã primum tua p̃stantissima ꝓxcp̃i
membris in tribulatione maxrima constitu¬
tis. ingilantia potuerit accelerandum sug¬
gero. peto. obsecro. flagito. Neq enim par¬
uum inhis malis solatium dñs optulit. qđ
te uoluit multo amplius posse quam pote¬
ras quando iam de tuis multis & magnis
bonis operibus gaudebamus. Multum sa¬
ne de quoꝵ dã neq paucoꝵ fide sirma & sta¬
bili gratulamur. qui tac occasione legum
ipsarum ad ap̃ianam religionẽ uł catho¬
licam pacem conuersisunt. & quoꝵ salute
sempit̃na. nos in hac temporali etiam pere¬
clitari delectat. ꝓpt̾ea enm maxime ab ho¬
minibus nmium durumq ꝑuersis. nunc
inimicitiarum grauiores impetus sustinc¬

Expanded text:
quid ferre, quantum temporis permittebat quid ferre, quantum temporis permittebat angustia. illud tamen, quo animum clementissimi et religiosissimi principis erga ecclesiam prouincia nouerit, nullo modo esse differendum, sed etiam antequam episcopos, qui profecti sunt, uideas, quam primum tua praestantissima pro Christi membris in tribulatione maxima constitutis uigilantia potuerit, accelerandum suggero, peto, obsecro, flagito. neque enim paruum in his malis solatium dominus obtulit, quod te uoluit multo amplius posse, quam poteras, quando iam de tuis multis et magnis bonis operibus gaudebamus. Multum sane de quorundam neque paucorum fide firma et stabili gratulamur, qui ex occasione legum ipsarum ad Christianam religionem uel catholicam pacem conuersi sunt, pro quorum salute sempiterna nos in hac temporali etiam periclitari delectat. propterea enim maxime ab hominibus nimium durumque peruersis nunc inimicitiarum grauiores impetus sustine
Abbreviated transcription (Latin):
nes uani quoꝵ & aduersantium salutem
sunt magis theodosu filium quã stiliconẽ
curasse mutendas. apterca quippe memo¬
ratus prb̃r harum ꝑlator. cum de regione
sit mileuitana. ab ep̃o suo uenerabili frẽ
meo seuero qui tuammecum sincerissimã
dilectionem multum salutat. ꝑipponem¬
regium ubi ego sum transire uissusc̃. quia
cum forte simul eẽmus in magnis ȩccłiȩ
tribulati onibus & ꝑturbationibus que reba¬
mus occasionem scribendi adeximietatẽ tu¬
am. & ñ inueniebamus. lam quidem unam
epłam miseram in negocio sc̃i frĩs & college
nici bonifacu ep̃i cataquensis. sedñdum ad
nos ꝑuenerant grauiora. quȩ nos uehem̃ti¬
us agitarent. quibus compͥm̃dis uł corrigen¬
dis qut̃admodum meliore scd̃m uiam xp̃i ẽ
silio succurratur. commodius ep̃i qui ꝓpte¬
rea naui gauerunt cum tanta benignitate
tui cordis acturi sunt. qui potuerunt com¬
muni consilio diligentus deliberatum ali¬

Expanded text:
nes uani, quorum et aduersantium salutem nes uani, quorum et aduersantium salutem ti missae sunt, magis Theodosii filium quam Stilichonem curasse mittendas. propterea quippe memoratus presbyter harum perlator, cum de regione sit Mileuitana, ab episcopo suo uenerabili fratre meo Seuero, qui tuam mecum sincerissimam dilectionem multum salutat, per Hipponem-Regium, ubi ego sum, transire iussus est, quia, cum forte simul essemus in magnis ecclesiae tribulationibus et perturbationibus, quaerebamus occasionem scribendi ad eximietatem tuam et non inueniebamus. iam quidem unam epistulam miseram in negotio sancti fratris et collegae mei Bonifatii episcopi Cataquensis; sed nondum ad nos peruenerant grauiora, quae nos uehementius agitarent, quibus comprimendis uel corrigendis quem ad modum meliore secundum uiam Christi consilio succurratur, commodius episcopi, qui propterea nauigauerunt, cum tanta benignitate tui cordis acturi sunt, qui potuerunt communi consilio diligentius » deliberatum ali
Abbreviated transcription (Latin):
acceperis. ego tam licet nullum consilium
cumeis communicare potutrim. ñ potui p̃t̃
qui urguente necessitate ꝓsalute ciuissui
etiam media hieme quomcumꝙ ad illas par¬
tes uenire compulsusẽ. & salutare & ad mo¬
dñoñro. ut opus tuum bonum diligentissi¬
ma acceleretur instantia. quo nouerint
inimici eccłiꝑ̧ leges illas quȩ deidolis con¬
fringendis & hereticis corrigendis uiuosti¬
licone in affricam misse sunt uoluntate
imperatoris pussimi & fidelissimi consiitu¬
tas. quo nesciente uł nolente factum sure
dolose iactant. siuie libent̃ putant. atꝙ
hinc animos imperitoꝵ turbulentissimos
reddunt. nobisq periculose ac uehem̃ter
infestas. Noc autẽ qdđ petendo uł sugge¬
rendo admoneo p̃stantiam tuam. ñ dubito
om̃ium ꝑ affricam collegarum meoꝵ fteri
uoluntate. Arbitror quacumq pͥmitus
exhorta occasione facillime posse ac debe¬
re maturari. ut nouerint sicut dixci homi¬

Expanded text:
acceperis, ego tamen, licet nullum consilium acceperis, ego tamen, licet nullum consilium cum eis communicare potuerim, non potui praequi urgenti necessitate pro salute ciuis sui etiam media hieme quomodocumque ad illas partes uenire compulsus est, et salutare et admoIesu domino nostro, ut opus tuum bonum diligentissima acceleretur instantia, quo nouerint inimici ecclesiae leges illas, quae de idolis confringendis et haereticis corrigendis uiuo Stilichone in Africam missae sunt, uoluntate imperatoris piissimi et fidelissimi constitutas; quo nesciente uel nolente factum siue dolose iactant siue libenter putant atque hinc animos inperitorum turbulentissimos reddunt nobisque periculose ac uehementer infestos. Hoc autem, quod petendo uel suggerendo admoneo praestantiam tuam, non dubito omnium per Africam collegarum meorum fieri uoluntate. arbitror quacumque primitus exorta occasione facillime posse ac debere maturari, ut nouerint, sicut dixi, homi
Abbreviated transcription (Latin):
omino eacnio & merito p̾stan¬
tissimo multumq in xp̃i caritate
honorando filio olympio. Augustimis in
dño salutẽ. Quamus moa ut audiuimus
temerito sublimatum cum ipsa fama ñdum
certissima nobiseẽt. nichil aliua de animo
tuo credimus erga ꝑccłiam dĩ. cuiuiste ue¬
racit̃ filium ẽẽ gaudemus. quã qđ tuislit¬
teris mox aperusti. tam̃ etiam illis lectis
quibus ultro dignatus es etiam si pigri &
cunctantes eẽmus bortationem beniuolen¬
tissimam mittere. ut instruente humilitate
nr̃a ꝑ religiosam obedieniam tuam añs
cuius munere talis es eccḩ̃ suȩ iamiamq
subureniat. maiore fiducia tͥ scribimus
domint eocimie & merito p̃stantissime
multumꝙ in ap̃i caritate honorande
fili. Et sr̃s quidem multi sc̃i collegȩ mei
grauit᷑ ȩccłia ꝑturbata ꝓfecti sunt. pene fu¬
gientes ad gloriosissium comitatum. Quos
suie iam uideris. siue litteras eorum aburbe
roma oportunitate cuusquam occasionis

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MERITO PRAESTANTISSIMO MULTUMQVE IN CHRISTI CARITATE HONORANDO FILIO OLVMPIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quamuis mox, ut audiuimus te merito sublimatum, cum ipsa fama nondum certissima nobis esset, nihil aliud de animo tuo credidimus erga ecclesiam dei, cuius te ueraciter filium esse gaudemus, quam quod tuis litteris mox aperuisti, tamen etiam illis lectis, quibus ultro dignatus es, etiam si pigri et cunctantes essemus, exhortationem beniuolentissimam mittere, ut instruente humilitate nostra per religiosam oboedientiam tuam dominus, cuius munere talis es, ecclesiae suae iam iamque subueniat, maiore fiducia tibi scribimus, domine eximie et merito praestantissime multumque in Christi caritate honorande fili. Et fratres quidem multi sancti collegae mei grauiter ecclesia perturbata profecti sunt paene fugientes ad gloriosissimum comitatum, quos siue iam uideris siue litteras eorum ab urbe Roma opportunitate cuiusquam occasionis
Abbreviated transcription (Latin):
uana que puplice colenda furrant instituta.
& creatur quã ercatori potius seruientes.
inccteris moribus parsimoniȩ. continentiȩ.
castitans. sobrietatis. mortis ꝓpatrix salute
contẽptus. scruateq fidei ñsolum eiibus ue¬

Expanded text:
uana, quae publice colenda fuerant, instituta uana, quae publice colenda fuerant, instituta et creaturae quam creatori potius seruientes, in ceteris moribus parsimoniae, continentiae, castitatis, sobrietatis, mortis pro patriae salute contemptus seruataeque fidei no
Abbreviated transcription (Latin):
łotest & sic. ut cos dolores eum soluisse creda¬
mus quibus tentri ipse ñ poterat. sed quibꝰ
illi tenebantur. quos ille nouerat liberandos.
Uerum qui nam isti sint. ⁊tmerarium c̃ desinire.
Si enum om̃s omnino di xcrimus tc̃ tẽ liberatos
qui illic iunti sunt. quis ñ gratuletur si hoc
possimus ostendere p̃serum ꝓpt̃ quosdam qui
nobis litterario labore suo familiarit᷑ innotue¬
runt. quoꝵ eloquium ingeniumꝙ miramur.
ñ solum poetas & oratores qui cosdẽ ipsos falsos
deos gentium multis opusculoꝵ suoꝵ locis contẽ¬
nendos ridendosꝙ monstrarunt. & aliquando
ctiam unum dm̃ uerumq confesi sunt. quãuis
illa supstinosa cum oȩteris colerent. utrum etiã
illos qui hȩc ñcantando uł declamando ẜ phi¬
losophando dixtrunt. mulroꝵ euã quoꝵ litte¬
ras ñ habemus. sed inilloꝵ litteris didicimus
scdm quendam modum laudabiles uitas. ut
excepto dĩ cultu in quo errauerunt. colentes

Expanded text:
potest et sic, ut eos dolores eum soluisse credapotest et sic, ut eos dolores eum soluisse credamus, quibus teneri ipse non poterat, sed quibus alii tenebantur, quos ille nouerat liberandos. Verum quinam isti sint, temerarium est definire. si enim omnes omnino dixerimus tunc esse liberatos, qui illic inuenti sunt, quis non gratuletur, si hoc possimus ostendere, praesertim propter quosdam, qui nobis litterario labore suo familiariter innotuerunt, quorum eloquium ingeniumque miramur, non solum poetas et oratores, qui eosdem ipsos falsos deos gentium multis opusculorum suorum locis contemnendos ridendosque monstrarunt et aliquando etiam unum deum uerumque confessi sunt, quamuis illa superstitiosa cum ceteris colerent, uerum etiam illos, qui haec non cantando uel declamando sed philosophando dixerunt, multos etiam, quorum litteras non habemus, sed in illorum litteris didicimus secundum quendam modum laudabiles uitas, ut excepto dei cultu, in quo errauerunt colentes
Abbreviated transcription (Latin):
qui indiebus not increduli furrunt cum fabri¬
caretur arca: Aut si om̃ibus p̃dicauit. cur il¬
los solos petrus comniemorauit p̾termissa
multitudine tam innumerabili oȩteroꝵ: Et
dnm̃ quidem carne mortificatum uenisse
ininfernum saus constat. Neq enim contra¬
dici potest ut ꝓphetie quȩ diocit qm̃ ñ dere¬
linques animam meam in inferno. qđ nealit᷑
quisquã sapere auderet in actibus apłoꝵ idẽ
petrus exponit. uł eiusdem petri illis uerbis
quibus eum asserit soluisse inferm dolores.
in quibus impossibile erat eum teneri. Quis
gͦ insunfidelis negauerit fuisse apud infe¬
ros xpm: Qd simouet quẽad modum accipi¬
endum sit inferni ab illo solutos dolores. neq
enim cȩperat intis cẽ tamquam iniunculis.
& sic cos soluit tãquã sicatenas soluisset qui¬
bus fuerat alligatus. facile ẽ intellegere sic
eos solutos quẽ admodum solui possunt la¬
quei uenantium ne teneant. ñ qr tenuerunt.

Expanded text:
qui in diebus Noe increduli fuerunt, cum fabriqui in diebus Noe increduli fuerunt, cum fabricaretur arca? aut si omnibus praedicauit, cur illos solos Petrus commemorauit praetermissa multitudine tam innumerabili ceterorum ?. Et dominum quidem carne mortificatum uenisse in infernum satis constat. neque enim contradici potest uel prophetiae, quae dixit: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, quod ne aliter quisquam sapere auderet, in actibus apostolorum idem Petrus exponit, uel eiusdem Petri illis uerbis, quibus eum adserit soluisse inferni dolores, in quibus inpossibile erat eum teneri. quis ergo nisi infidelis negauerit fuisse apud inferos Christum? quod si mouet, quem ad modum accipiendum sit inferni ab illo solutos dolores: - neque enim coeperat in eis esse tamquam in uinculis et sic eos soluit, tamquam si catenas soluisset, quibus fuerat alligatus —, facile est intellegere sic eos solutos, quem ad modum solui possunt laquei uenantium, ne teneant, non quia tenuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
hinc trans ire aduos ñpossint. neq inde
huc transmeare. Nescio utrum quisquã
sit. cui ñ uideatur absurdiun. Porro si
plures quam duo ibi erant. quis audeat
dicere ñibi fuisse patriarcbas &e ꝓpħas. qͥ¬
infideles fuerunt cum fabricaret᷑ arca:
Ettium post tempora noe multa milia tot
gentium usꝙ ad passiont̃ xp̃i mortua st̃.
quȩ potuit apud inferos inurnire. ñ utiꝙroꝵ
chȩ de stirpe abrabȩ. sicut ipse retro nos &to¬
ta domus eius que salua facta t̾ ꝑaquam. ea¬
cepto fortassis uno filio qui postea reꝓbatusẽ.
sicut etiam pret̾ ꝓgeniem iacob alii suerunt
credentes in m̃ sicut iob sicut tota ciuitas
ninuit. & si qui alii sunt ut apparent inseri¬
pturis uł ingenere humano latent. sedeoꝵ
dico multa milia hominum qui dm̃ ignoran¬
tes & demonum uł simulacroꝵ cultui dediti.
a temporibus not usꝙ ad passionem xp̃i tac
hac uita emigrarunt. quos apud instros xp̃c
inueniens qͦm illis ñ p̃dicauit sed illis tantũ

Expanded text:
possint neque inde huc transmeare, nescio utrum quisquam sit, cui non uideatur absurdum. porro si plures quam duo ibi erant, quis audeat dicere non ibi fuisse patriarchas et prophetas, quinfideles fuerunt, cum fabricaretur arca. etenim post tempora Noe multa milia tot gentium usque ad passionem Christi mortua sunt, quae potuit apud inferos inuenire, non utique tae et patriarchae de stirpe Abrahae, sicut ipse retro Noe et tota domus eius, quae salua facta est per aquam excepto fortassis uno filio, qui postea reprobatus est, sicut etiam praeter progeniem Iacob alii fuerunt credentes in deum sicut Iob, sicut ciuitas Nineue et si qui alii sunt, qui uel. apparent in scripturis uel in genere humano latent, sed eorum dico multa milia hominum, qui deum ignorantes et daemonum uel simulacrorum cultui dediti a temporibus Noe usque ad passionem Christi ex hac uita emigrarunt, quos apud inferos Christus inueniens quo modo illis non praedicauit, sed illis tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
primus factus ẽ paurẽ orbis t̾rarum cum solus
cet̃ ereatus custodiuit. & eduait illum a de¬
licto suo. & dedit illi uirturem continendi om̃a.
magis ꝓhac sententia quam ꝓullo alio intelle¬
ctu facere uidetur. Addunt quidã hoc benesi¬
cuim antiquis etiã scĩs fuisse concessum. abel
num uenisset illis doloribus soluerentur. Sed
eña mͦ intellegatur abrabam in cuiuis sinum puis
etiam pauꝑ ille susceptus ẽ in illis fuisse dolori¬
bus. ego quidem ñ uideo. eaxplicant fortasse qͥ
possunt. Solos autẽ duos idẽ abrabam & lara¬
rum siue eleazarum in illo memorabilis quiets
sinu fiusse antequam dñs in inferna descenderet.
& dri istis tantum duobus dietum fuisse illi diui

Expanded text:
primus factus est, patrem orbis terrarum, cum solus primus factus est, patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodiuit et eduxit illum a delicto suo et dedit ei uirtutem continendi omnia, magis pro hac sententia quam pro ullo alio intellectu facere uideatur. addunt quidam hoc beneficium antiquis etiam sanctis fuisse concessum, Abel,num uenisset, illis doloribus soluerentur. Sed quonam modo intellegatur Abraham, in cuius sinum pius etiam pauper ille susceptus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non uideo; explicant fortasse, qui possunt. solos autem duos, id est Abraham et Lazarum in illo memorabilis quietis sinu fuisse, antequam dominus in inferna descenderet, et de istis tantum duobus dictum fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
rit uenire ininfernum. ubi dolores illicent᷑
quibus tentri omnino ñ poterat. qui erat ut
scriptum ẽ inmortus liber. in quo princeps
& p̃positus mortis ñ ienit aliquid qđ sup¬
plicio deberctur. hoc scilicet ꝗđ scriptumt̃
solutis doloribus inferni. ñ mom̃ibis sedinqͥ¬
busdam accipi potest. qđ ille dignos hac libe¬
ratione uidicabat. ut neq frustra illuc descen¬
disse excistimetur. nulli eoꝵ ꝓfuturus qui ibi
tenebantur indusi. nec tam̃ sit consequens ut
qđ diuina quibusdam miscdĩa iustitiaꝙ conces¬
sit. om̃ibus concessum cẽ putandum sit. Et
de illo quidem primo homine. patre gentris
human quod rum inde soluerit eccłia fere
tota consentit. qđ eam ñinanit᷑ credidisse
credendum ẽ undecumꝙ hoc traditum sit.
ctiam sicanonicarum scripturarum hinc exo¬
pressa ñ ꝓferatur auctoritas. quãquam illud
ꝗd in libro sapientiꝑ scriptum ẽ. hȩc illum qui

Expanded text:
rit uenire in infernum, ubi dolores\' illi essent, rit uenire in infernum, ubi dolores\' illi essent, quibus teneri omnino non poterat, qui erat, ut scriptum est, in mortuis liber, in quo princeps et praepositus mortis non inuenit aliquid, quod supplicio deberetur, hoc scilicet, quod scriptum est, \'solutis doloribus inferni\' non in omnibus sed in quibusdam accipi potest, quos ille dignos ista liberatione iudicabat, ut neque frustra illuc descendisse existimetur nulli eorum profuturus, qui ibi tenebantur inclusi, nec tamen sit consequens, ut, quod diuina quibusdam misericordia iustitiaque concessit, omnibus concessum esse putandum sit. Et de illo quidem primo homine, patre generis humani, quod eum indidem soluerit, ecclesia fere tota consentit, quod eam non inaniter credidisse credendum est, undecumque hoc traditum sit, etiamsi canonicarum scripturarum hinc expressa non proferatur auctoritas. quamquam illud, quod in libro sapientiae scriptum est: Haec illum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Que quidem om̃a quando ñ referuntur ad si¬
nem recte uereq pietatis. sca ad fastum ia¬
nem humane laudis e głȩ. etiam ipsa in a¬
nescunt quodammꝰ. steriliaq readduntur.
Licrumtam̃ quadam indole animi ita delcetat̃
ut in eos in quibus hȩc fuerunt uł uellemus
p̃cipue uł cum ceteris ab inferni eruciatibus
liberari. nͥalit̾ se habet sensus humanus. alit̾
uistitia ereatoris. Quȩ cumita sint. si omnes
inde soluit saluator. & sicut requirens scri¬
psisti exrimnaniuit inferna. ut deinceps uidi¬
ciumꝰ expectaret᷑ extremum. ltec sunt quȩ
in hac re n̾immerito mouent. quȩ michunte¬
rim cogitanti solent occurrere. Primum qua
qua auctoritate firmetur ista sententia.
Qđ enim scriptum t̃ inmorit xp̃i factum solu¬
tis doloribus inferm ut adipsum potest intelle¬
gi ꝑtinere qđ cos hactenus soluerit hoc ẽ
irritos fecerit ne abeis ipse teneretur. preser¬
tim quia sequitur in quibus impossibile erar
teneri cum. uł si causa queritur cur uolue¬

Expanded text:
quando non referuntur ad finem rectae ueraeque pietatis sed ad fastum inanem humanae laudis et gloriae, etiam ipsa inanescunt quodam modo steriliaque redduntur. uerum tamen quadam indole animi ita delectant, ut eos, in quibus haec fuerunt, uellemus uel praecipue uel cum ceteris ab inferni cruciatibus liberari, nisi aliter se haberet sensus humanus aliter iustitia creatoris. Quae cum ita sint, si omnes inde soluit saluator et, sicut requirens scripsisti, exinaniuit inferna, ut deinceps iudicium iam expectaretur extremum, haec sunt, quae in hac re non inmerito mouent, quae mihi interim cogitanti solent occurrere: primum, qua auctoritate firmetur ista sententia. quod enim scriptum est in morte Christi factum solutis doloribus inferni, uel ad ipsum potest intellegi pertinere, quod eos hactenus soluerit, hoc est inritos fecerit, ne ab eis ipse teneretur, praesertim quia sequitur: In quibus inpossibile erat teneri eum, uel, si causa quaeritur, cur uolue
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia potestate. ut ñsolum inuitet sed etiami
cogat ad bonum. Noc tunc dñs significart uole¬
bat. qui quamuis haberet magnam potestatẽ̾.
prius tam̃ elegit comindare humilitatẽ. Noc &
in illa conuiui similitudint satis enident̃ osten¬
dit. ubi misit adinuitatos & uenire noluerunt.
& ait struo. Eiinplattas & uicos cuitatis. &
pauperes ac debiles & cȩcos & claudos introduc¬

Expanded text:
Ecclesia potestate ut non solum invitet, sed etiam Ecclesia potestate ut non solum invitet, sed etiam cogat ad bonum. Hoc tunc Dominus significare volebat, qui quamvis haberet magnam potestatem, prius tamen elegit commendare humilitatem. Hoc et in illa convivii similitudine satis evidenter ostendit, ubi misit ad invitatos, et venire noluerunt; et ait sermo: « Exi in plateas et vicos civitatis; et pauperes, ac debiles
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid mali ꝓbare potuerint. uide utrum ñ
potius etiam ꝓillo multa egerint. & pluribus
lectionibus quas contrase ꝓnilerunt & recita¬
utrunt causam cius bonam omnino firmaue¬
rint. lege istauł legantur tͥ. considera om̃a.
retracta diligenter. & elige quid sequaris. uirũ
nobiseum in xp̃i pace. ineccłiȩ catholicȩ unita¬
te. in fr̃na caritate gaudere. an ꝓnefaria dissen¬
sione. ꝓdonati parte. ꝓsacrilega diuisione in¬
portunitatem nr̃ȩ circa te dilictionis diutuis
sustinere. Attendis enim & sept repitis sicut
audio qđ inruangłio scriptum ẽ. recessisse a
dño . Lam. discipulos. & arbitrio suȩ malȩ atq
impiȩ discessionis fiuisse ꝑmissos. cȩterisq xi.
qui remanserant fuisse responsũ numqͥd & uos
uultis ire. & ñattendis quia tunc pͥmum eccłia
nouello germine pullulabat. ñdumnq in ea fu¬
erat complita illa ꝓphetia. & adorabunt eum
quantomagis impletur. tanto maiore utitur

Expanded text:
aliquid mali probare potuerint. uide, utrum non aliquid mali probare potuerint. uide, utrum non potius etiam pro illo multa egerint et pluribus lectionibus, quas contra se protulerunt et recitauerunt, causam eius bonam omnino firmauerint. lege ista uel legantur tibi. considera omnia, retracta diligenter et elige, quid sequaris, utrum nobiscum in Christi pace, in ecclesiae catholicae unitate, in fraterna caritate gaudere an pro nefaria dissensione, pro Donati parte, pro sacrilega diuisione importunitatem nostrae circa te dilectionis diutius sustinere. Adtendis enim et saepe repetis, sicut audio, quod in euangelio scriptum est recessisse anta discipulos et arbitrio suae malae atque impiae discessionis fuisse permissos ceterisque duodecim, qui remanserant, fuisse responsum: Numquid et uos uultis ire? et non adtendis, quia tunc primum ecclesia nouello germine pullulabat nondumque in ea fuerat completa illa prophetia: Et adorabunt eum quanto magis impletur, tanto majore utitur
Abbreviated transcription (Latin):
aerint ur̃i. nec causa causȩ. nec ꝑsona ꝑsone p̃¬
udicat. Tuinueni quid illi dicere debuerint.
cum eis obiecta tẽt causa & ꝑsona primiani. qui
damnatores suos & damnauit cum cęteris & dã¬
natos ac detestatos in suo rursus bonore suscepit
& baptismum quem mortui dederant qr de ipsis
in illa p̃clara sententia dictum erat. qđ mortuoꝵ
funcribus plena siit littora. agnoscore potus
& acceptare quam exsufflare & rescindere ma¬
luit. totumq disoluit qđ male intellegentes
dicere soltus. qui baptizatur amortuo. quid ei
ꝓdest lauachrum eius : Si gͦ ñ dicerent nec cau¬
sa causȩ nec ꝑsona ꝑsonȩ p̃udicat. rei teneren¬
tur incausa primiani. Cum autẽ hoc dixerunt.
immuntm fecerunt eccłiam catholicam. sicut
nos asserebamus causa cȩciliani. Sed cȩtera lege.
cȩtera discute. Ulide utrum in ipsum eccilianũ
de cuius ꝑsona p̃uidicare conabantur ȩcdĩȩ

Expanded text:
xerint uestri: Nec causa causae nec persona personae praeixerint uestri: Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\\ tu inueni, quid illic dicere debuerint, cum eis obiecta esset causa et persona Primiani, qui damnatores suos et damnauit cum ceteris et damnatos ac detestatos in suo rursus honore suscepit et baptismum, quem mortui dederant. quia de ipsis in illa praeclara sententia dictum erat. quod mortuorum funeribus plena sint litora, agnoscere potius et acceptare quam exsufflare et rescindere maluit totumque dissoluit, quod male intellegentes dicere soletis, quia qui baptizatur a mortuo, quid ei prodest lauacrum eius? si ergo non dicerent: \'Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\'. rei tenerentur in causa Primiani; cum autem hoc dixerunt. immunem fecerunt ecclesiam catholicam, sicut nos adserebamus, a causa Caeciliani. Sed cetera lege, cetera discute. uide, utrum in ipsum Caecilianum, de cuius persona praeiudicare conabantur ecclesiae.
Abbreviated transcription (Latin):
ferremus. Gesta conscripta sunt. nĩx etiam sub¬
scriptiones tenentur. Lege uł patere ut tͥ lega¬
tur. & tunc elige qđ uolurris. Audiui qđ dixe¬
ris posse te nobiscum aripsis gestis aliquid age¬
lȩc uerba uis omittamus. ubi ꝑ eos nescientes
ueritas ipsa locuta ẽ : Seatu dicturus es hic cos
errasse. & in falsam sententiam incautius eccidiᷤ¬
se. Nos autẽ dicimus hoc cos uerum di uisse.
& hoc ꝑteipsum facillime ꝓbamus. Si enim ẽp̃i
ur̃i eleeti abunuersa parte donati qui causam
om̃ium sustinerent. & si quid egissent gratum
& acceptum cęteri haberent. tam̃m eo qđ il¬
los temere & ñ recte dixisse arbitraris. ñ uis
ut tibi p̃udicent. utrum gͦ dixcrunt quiante
causa causȩ. nec ꝑsona ꝑsonȩ p̃uidicat. Et ibi
aebet p̃iudicare ceciliani ꝑsona etiam simali
sed toto t̃rarum orbe dissunditur.: Sed ecce fa¬
cimus qł uoluisti. Sic tecum agimus. ac siñ di¬

Expanded text:
ferremus. gesta conscripta sunt, nostrae etiam subferremus. gesta conscripta sunt, nostrae etiam subscriptiones tenentur. lege uel patere. ut tibi legatur, et tunc elige, quod uolueris. audiui, quod dixeris posse te nobiscum de ipsis gestis aliquid agersonae praeiudicat\'. haec uerba uis omittamus, ubi per eos nescientes ueritas ipsa locuta est. sed tu dicturus es hic eos errasse et in falsam sententiam incautius cecidisse; nos autem dicimus hoc eos uerum dixisse et hoc per te ipsum facillime probamus. si enim episcopi uestri electi ab uniuersa parte Donati, qui causam omnium sustinerent et, si quid egissent, gratum et acceptum ceteri haberent, tamen in eo, quod illos temere et non recte dixisse arbitraris, non uis ut tibi praeiudicent, uerum ergo dixerunt, quia <nec causa causae nec persona personae praeiudicat\'. et ibi debet praeiudicare Caeciliani persona, etiamsi mali sed toto terrarum orbe diffunditur! Sed ecce facimus, quod uoluisti; sic tecum agimus, ac si non di
Abbreviated transcription (Latin):
ista caritate perire ñ sineris. Et putas tͥ aliquid
ꝓdẽe site ipse p̃cipites ininteritum. cum tibi n¬
chil ꝓdẽet ctiam si alt̃ te occideret carttatis im¬
micum.: Foris autẽ abeccłia constitutus os se¬
paratus a compage unitatis & unculo caritatis.
et̃no supplicio punireris etiam si ꝓãpi nomine
uuius incendereris. Noc t̾ enim qđ ait aposto¬
lus. Et si tradidero corpus meum ut ardeam¬
& caritatem ñ habeam. nichil michi ꝓdest. Re¬
uoca gͥ ammum ad sanam considerationem & so¬
briam cogitationẽ. attende diligent̾ utrum ader¬
rorem & impietatem uoceris. & patere ꝓuerita¬
te qͣslib& molestias. Si autẽ potius merrore atꝙ
inimpirtate urrsaris. quo autem uocaris ibi ẽue¬
ritas & pietas. quia ibi ap̃iana unitas & sc̃ĩ sp̃e
caritas. quiꝰ adhuc tͥ ẽẽ conaris inimicus: Ieop̃
numerosoq conuentu chartaginem ueniremus.
atꝙ int̃ nos de ipsa dissensione ordinatissime c̃¬

Expanded text:
ista caritate perire non sineris et putas tibi aliquid ista caritate perire non sineris et putas tibi aliquid prodesse, si te « ipse praecipites in interitum, cum tibi nihil prodesset, etiamsi alter te occideret caritatis inimicum. foris autem ab ecclesia constitutus et separatus a compage unitatis et uinculo caritatis aeterno supplicio punireris. etiamsi pro Christi nomine uiuus incendereris. hoc est enim. quod ait apostolus: Et si tradidero corpus meum. ut ardeam, caritatem autem non habeam. nihil mihi prodest. reuoca ergo animum ad sanam considerationem et sobriam cogitationem; adtende diligenter, utrum ad errorem et impietatem uoceris, et patere pro ueritate quaslibet molestias. si autem tu potius in errore atque in impietate uersaris, quo autem uocaris, ibi est ueritas et pietas, quia ibi Christiana unitas et sancti spiritus caritas, quid adhuc tibi esse conaris inimicus? Ideo pnumerosoque conuentu Carthaginem ueniremus atque inter nos de ipsa dissensione ordinatissime con
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur tͥ etiam hoc int̾ bona numerasse. ut
sibi quisq inferat mortem. Sed attende dili¬
gent̃. & cognosec quẽ admodum dicat scriptu¬
ra. qđ tradat quisq suum corpus ut ardeat.
ñutiq ut ipse se uignem miitat. quando ꝑse¬
quentem patitur iuicum. & quando ei ꝓ¬
ponitur ut aut mali aliquid faciat. aut mali
aliquid patiatur. eligat ñ facere mala quã ñ
patimala. atq ita corpus suum tradat in po¬
testatẽ int̾fectoris. sicut tresilli uiri fecerunt
qui anreã statuam cogebantur adorare. & nͥ
faccrent. minabatur eis ille qui cogebat ca¬
minum ignis ardentem. Idolum adorare no¬
luerunt. ñ ipsi se ingnem miserunt. Et tamen
etiam de illis scriptum ẽ. qđ tradiderunt cor¬
pora sua. ut neq seriurent nrq adorarent
ullum adm̃ sed am̃msuum. Ecce quomͦ diacit
apłs. si tradidero corpus neum ut ardeã. Qđ
autẽ sequitur uide. Si caritatẽ ñ habeam. ni
chilm ꝓdest. Adistam caritatem uocaris. ab

Expanded text:
uidetur tibi etiam hoc inter bona numerasse, ut uidetur tibi etiam hoc inter bona numerasse, ut sibi quisque inferat mortem. sed adtende diligenter et cognosce, quem ad modum dicat scriptura, quod tradat quisque suum corpus, ut ardeat, non utique, ut ipse se in ignem mittat, quando persequentem patitur inimicum. sed, quando ei proponitur, ut aut mali aliquid faciat aut mali aliquid patiatur, eligat non facere mala quam non pati mala atque ita corpus suum tradat in potestatem interfectoris, sicut tres illi uiri fecerunt, qui auream statuam cogebantur adorare et, nisi facerent, minabatur eis ille, qui cogebat. caminum ignis ardentem. idolum adorare noluerunt, non ipsi se in ignem miserunt et tamen etiam de illis scriptum est. quod tradiderunt corpora sua, ut neque seruirent neque adorarent ullum deum sed deum suum. ecce quo modo dixit apostolus: Si tradidero corpus meum, ut ardeam. Quod autem sequitur, uide: Si caritatem non habeam, nihil mihi prodest. ad istam caritatem uocaris, ab
Abbreviated transcription (Latin):
quam mista morte quam tͥ tuipse inferre uo¬
luisti. ñ solum ad tempus sed etiam inet̃num
morereris. quia & siñ ad salutẽ. ñ ad gccłit pa¬
cem. ñad xp̃i corporis unitatẽ. ñ ad sc̃ãm &
induuduam caritatem sed admala aliqua co¬
gereris. noc sic tibi ipse mortem inferre debu¬
isti. Considera scripturas diuinas. & discute
quantum potes & uide utrum hoc feceritali¬
quis aliquando uistorum atꝙ sidelium. cum
abeis tanta mala ꝑpessi sunt. qui eos ad et̃¬
num interitum ñ adiutam ȩt̃nam quo tu com¬
pelleris adigebant. Audiui qđ diaxrris apłm pau¬
lum significasse hoc firri debere ubi ait. Et si tra¬
didero corpus meum ut ardram. quia uidelicet
om̃a bona dicebat quȩ sint caritate nichil ꝓsuns.
sieut sunt lingue hominum &e angłoꝵ. & om̃a
sacram̃ta. & om̃is scientia. & om̃is ꝓphetia. &
om̃is fides itaut montes transfrrantur. & re¬
rum suarum distributio pauperibus ꝓsit. ideo

Expanded text:
quam in ista morte, quam tibi tu ipse inferre uoquam in ista morte, quam tibi tu ipse inferre uoluisti, non solum ad tempus sed etiam in aeternum morereris, quia, etsi non ad salutem, non ad ecclesiae pacem, non ad Christi corporis unitatem, non ad sanctam et indiuiduam caritatem sed ad mala aliqua cogereris, nec sic tibi ipse mortem inferre debuisti. Considera scripturas diuinas et discute, quantum potes, et uide, utrum hoc fecerit aliquis aliquando iustorum atque fidelium, cum ab eis tanta mala perpessi sint, qui eos ad aeternum interitum non ad uitam aeternam, quo tu compelleris, adigebant. audiui, quod dixeris apostolum Paulum significasse hoc fieri debere, ubi ait: Et si tradidero corpus meum, ut ardeam. quia uidelicet omnia bona dicebat, quae sine caritate nihil prosunt, sicut sunt linguae hominum et angelorum et omnia sacramenta et omnis scientia et omnis prophetia et omnis fides ita, ut montes transferantur, et rerum suarum distributio pauperibus, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ten domini monentis. ut uos ad eius ouilere¬
dire cogamus. quã consentimus uoluntati
ouium errantium perire uos ꝑmittamꝰ. No¬
li gͦ iam dicere. qđ te assidur audio dicere. Sie
uolo errare. sic uolo perut. Meluis eimuos
hoc omnino ñ ꝑmtttimus. quantum possit¬
mus. Alodo qđ te inputeum ut morereris
misisti. utiꝙ libera uoluntate fecisti. Seãquã
crudeles ceent serui dĩ. sibuic male tue uolun¬
tan te ꝑmitterent. & ñte de illa morte libe¬
rarent. quis eos ñmerito culparet : Quisnon
impios recte uidicaret: Et tam̃ tu te uolens
in aquam misisti ut morereris. illi te nolentẽ
de aqua leuauerunt ne morereris.ictar Tn
fecisti scđ̃m uoluitatẽ tuam sed inꝑnitiem tu¬
am. illi contra uoluntatem tuam sed ꝓpt̃ saln¬
tem tuam. Si g salus ista corporalis sic custodi¬
tnda ẽ ut enam innolentibus abcis qui eos di¬
ligunt seruetur. quantomagis illa sp̃ualis
in cuus desertione mors et̾na metuitur Quã¬

Expanded text:
tem domini monentis. ut uos ad eius ouile retem domini monentis. ut uos ad eius ouile redire cogamus, quam consentimus uoluntati ouium errantium, ut perire uos permittamus. noli ergo iam dicere, quod te assidue audio dicere: \'Sic uolo errare. sic uolo perire\'; melius enim nos hoc omnino non permittimus. quantum possumus. Modo quod te in puteum, ut morereris, misisti, utique libera uoluntate fecisti. sed quam crudeles essent serui dei. si huic malae tuae uoluntati te permitterent et non te de illa morte liberarent! quia eos non merito culparet? quis non impios recte iudicaret? et tamen tu te uolens in aquam misisti, ut morereris, illi te nolentem de aqua leuauerunt, ne morereris; tu fecisti secundum uoluntatem tuam sed in perniciem tuam, illi contra uoluntatem tuam sed propter salutem tuam. si ergo salus ista corporalis sic custodienda est, ut etiam in nolentibus ab eis, qui eos diligunt, seruetur, quanto magis illa spiritalis, in cuius desertione mors aeterna metuitur! quam
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ñẽ ꝑmissus uti pessima uoluntate.
qua ꝑsequebatur ecdiam. sed ꝓstratus est
ut carçcaretur. excęcatus ut mutaretur
mutatus ut mitteretur: missus ut qualia fe¬
cerat intrrore. talia ꝓueritate pateretur.
Si uoluntas mala semꝑ sue ꝑmittenda ẽ liber¬
tati. quare monetur pater inscripturis scĩs
filium durum ñsolum uerbis corripere. sed
etiam latera eius tundere. ut ad bonamdi¬
sciplinam coactus & domitus dirigatur.
Unde item dicit. Tu quidẽ ꝑcuns cum uirga.
amimam autẽ eius liberas a morte. Si ma¬
la uoluntas semꝑ sut ꝑmittendaẽ liberta¬
ti. quare corripiuntur negligentes pasto¬
res & dicitur eis. errantẽ ouem ñ reuocastis. ꝑdi¬
tam ñ inquisistis : Et uos outs xp̃i estis. cara¬
cterem dominicum portaus in sacram̃to ꝗd ac¬
cepistis. sed erratis & peritis. Non ideo uobis
displiceamus quia reuocamus trrantes. & que¬
rimus ꝑditos. Meluis enim facimiis uolunta¬

Expanded text:
Paulus non est permissus uti pessima uoluntate, Paulus non est permissus uti pessima uoluntate, qua persequebatur ecclesiam, sed prostratus est, ut excaecaretur, excaecatus, ut mutaretur, mutatus, ut mitteretur, missus, ut, qualia fecerat in errore, talia pro ueritate pateretur? si uoluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare monetur pater in scripturis sanctis filium durum non solum uerbis corripere sed etiam latera eius tundere, ut ad bonam disciplinam coactus et domitus dirigatur? unde idem dicit: Tu quidem percutis eum uirga, animam autem eius liberabis a morte. si mala uoluntas semper suae permittenda est libertati. quare corripiuntur neglegentes pastores et dicitur eis: Errantem ouem non reuocastis, perditam non inquisistis? et uos oues Christi estis; characterem dominicum portatis in sacramento, quod accepistis, sed errastis et peristis. non ideo uobis displiceamus, quia reuocamus errantes et quaerimus perditos; m�lius enim facimus uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
ducendi adueritatẽ uł cognoscendam uł eli¬
gendam. ñsolum ut honorem salubrit᷑ habe¬
atis. sedetiam ne pessime pereatis : Dicis dm̃
dedisse liberum arbitrium. ideo ñ debere co¬
gi hominem nec adbonum. Quare gͦ illi de
quibus supradiai coguntur adbonum:
Attende gͦ qđ considerare ñuis. Ideouolun¬
tas bona misericorditer impenditur. ut
mala uoluntas hominis dirigatur. Nã quis
nesciat nec damnari hominem nͥ merito
malȩ uoluntatis. nec liberari nisi bon̾am
haburrit uoluntatem. Nontamen ideo
qui diliguntur malȩ suȩ uoluntati impu¬
ne & crudelit̾ ꝑmittendi sunt. sedubi po¬
testas datur & amalo ꝓhibendi. & adbonũ
cogendi. Nam si uoluntas mala semꝑ suȩ
ꝑmittenda ẽ libertati. quare isrłitȩ recu:¬
sanrum tes e murmurantes tam duris fla¬
gellis amalo ꝓhibebantur. & adterram re¬
ꝓmissionis compellebantur: Si uoluntas
mala semꝑ ꝑͣmittenda ẽ libertati. quare

Expanded text:
ducendi ad ueritatem uel cognoscendam uel eliducendi ad ueritatem uel cognoscendam uel eligendam, non solum ut honorem salubriter habeatis, sed etiam ne pessime pereatis! dicis deum dedisse liberum arbitrium, ideo non debere cogi hominem nec ad bonum. quare ergo illi, de quibus supra dixi, coguntur ad bonum? adtende ergo, quod considerare non uis. ideo uoluntas bona misericorditer inpenditur, ut mala uoluntas hominis dirigatur. nam quis nesciat nec damnari hominem nisi merito malae uoluntatis nec liberari, nisi bonam habuerit uoluntatem? non tamen ideo, qui diliguntur, malae suae uoluntati impune et crudeliter permittendi sunt, sed, ubi potestas datur, et a malo prohibendi et ad bonum cogendi. Nam si uoluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare Israhelitae recusantes et murmurantes tam duris flagellis a malo prohibebantur et ad terram promissionis compellebantur? si uoluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare
Abbreviated transcription (Latin):
posses uidere dolorem cordis mei & sollici¬
tudinem ꝓ salute. tua. fortasse miferereris
anime tur placens dõ. in audiendo uerbo
ñ ñro sedipsus. nec eius scripturas sic inme¬
moria tua figeres. ut contra eas cor claude¬
res. Displicet tͥ quia traheris ad salutt᷑. cũ
tam itiltos nr̃os ad ꝑnitiem traueris. Qtud
enim uoluimus. nͥ te comp̃hendi & p̃senta¬
ri & seruari ne pereas : Qđ autem in corpo
re lesuses. ipse tibi fecisti. qui ium̃to tibi
mar ad moto uti noliusti. & te adtram gra¬
uiter collisisti. siam utiq alius qui adductꝰ
ẽ tecum collega tuus illesus uenit. quita¬
lia sibi sibi ipse ñ fecit. Sed neq hoc putas
tibi fieri debuisse. quia nemnẽ estimas
ti ut episcopatum suscipiant tenentur
inuiti. ꝑ ducuntur. includuntur. custodi¬
untur: patiuntur tanta quȩ nolunt.
doneo eis adsit uoluntas suscipiendi ope
ris boni. qu antomagis uos ab errore ꝑnitioso
inquo uobis iuimici estis trahendi estis. & ꝑ¬

Expanded text:
posses uidere dolorem cordis mei et sollicitudinem pro salute tua, fortasse miserereris animae tuae placens deo in audiendo uerbo non nostro sed ipsius nec eius scripturas sic in memoria tua figeres, ut contra eas cor clauderes. displicet tibi, quia traheris ad salutem, cum tam multos nostros ad perniciem traxeritis. quid enim uolumus, nisi te comprehendi et praesentarire laesus es, ipse tibi fecisti, qui jumento tibi mox admoto uti noluisti, et te ad terram graviter collisisti. Nam utique alius, qui adductus est tecum, collega tuus illaesus venit, qui talia sibi ipse non fecit. Sed neque hoc putas tibi fieri debuisse, quia neminem existimas ti, ut episcopatum suscipiant, tenentur, inviti perducuntur , includuntur, custodiuntur, patiuntur tanta, quae nolunt, donec ris boni; quanto magis uos ab errore pernicioso, in quo uobis inimici estis, trahendi estis et per
Abbreviated transcription (Latin):
excianda ȩtatis accessu. Aeq hoc in pariui¬
lis mirum debet uideri. cum apłs quibusdã
ctiam maioribus dicat. nescitis quia tẽplum
dĩ estis. &. sp̃e dĩ habitat inuobis: De quali¬
bnis paulo ante dixerat. animalis autẽ homo
ñ ꝑcipit quȩ sunt sp̃c dĩ. Quos etiã paruu¬
los uocat. non carnis ȩtate sedm̃tis. Non
animales ñdum spuales erant. quia ñdum
poterant habitatorem suum spm̃ cogniti¬
one ꝑcipere. Labitare antem ideo & in
talibus dr̃. quia in tis occulte agit ut sint
templum eius. idꝙ inꝓficientibus & ꝓfici¬
endo ꝑsenerantibus ꝑficit. Spe enim sal¬
n facti sumus. sicut apłs dicit. cum alio
loco dicat. saluos nosfecit ꝑ lauacrum re¬
generationis. Cum gͦ hic dicat saluos nos
fecit. tamquam salus ipsa iam data sit.
quẽ admodum accipiendum sit illic expo¬
nt ubi ait. Spe enim salui facti sumiis.
Spes autem quȩ uidetur ñ est spes. Q uod
enim uidet quis quid sperat: Si autẽ qd

Expanded text:
excitanda aetatis accessu. neque hoc in paruuexcitanda aetatis accessu. neque hoc in paruulis mirum debet uideri, cum apostolus quibusdam etiam maioribus dicat: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed mentis. non animales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione percipere. Habitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco dicat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi ait: Spe enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si a