comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fugae priuernũ habuerit. non patriam. Priuerni igitur hostes p .r. que¬
rendos persequendosq esse qui simul a fundanis ac romanis utriusq pa¬
triae immemores defecerint. fundanis pacem esse & animos romanos.
& gratam memoriam acceptae ciuitatis. Orare se consulem ut bellum
ab innoxio populo abstineat. Agros urbem corpora ipsorum conuigũq
sul litterisq romam missis in officio fundanos esse. ad priuernum flexit
iter. Pruis animaduersum in eos qui capita coniurationis fuerant a cõ¬
sule scribit claudius. ad .ccel. ex coniuratis uinctos romam missos. eãq
deditionem ab senatu non acceptam. quod egentium atq humiliũ pe¬
na defungi uelle fundanum censuerunt. Priuernum duobus consula¬
ribus exercitibus cum obsideretur alter consul comitioꝵ causa romã
reuocatus. Carceres eo anno in circo primum statuti. Nondum perfu¬

Expanded text:
fugae Privernum habuerit, non patriam. Priverni igitur hostes populi Romani quaefugae Privernum habuerit, non patriam. Priverni igitur hostes populi Romani quaerendos persequendosque esse, qui simul a Fundanis ac Romanis utriusque patriae immemores defecerint: Fundanis pace esse et animos Romanos et gratam memoriam acceptae civitatis. orare se consulem ut bellum ab innoxio populo abstineat; agros urbem corpora ipsorum coniugumquesul litterisque Romam missis in officio Fundanos esse ad Priuernum flexit iter. prius animaduersum in eos qui capita coniurationis fuerant a consule scribit Claudius: ad trecentos quinquaginta ex coniuratis uinctos Romam missos eamque deditionem ab senatu non acceptam, quod egentium atque humilium poena defungi uelle Fundanum populum censuerint. Priuernum duobus consularibus exercitibus cum obsideretur, alter consul comitiorum causa Romam reuocatus. carceres eo anno in circo primum statuti. nondum perfu
Abbreviated transcription (Latin):
sus ualidiorem hostem sana constare mens nec ut longius a castris di¬
micaret animus suppetere. Uix tota extra portam castroꝵ explicata
acie fugam magis retro ꝗͣ proelium aut hostem spectante milite sine
consilio sine audacia depugnat. Ut & leui momento nec ambigue est
uictus ita breuitate ipsa loci faciliq receptu in tam propinqua castra
haud egre militem a multa cede est tutatus. Nec fere quisꝗ̃ in ipso cer¬
tamine pauei in turba fuge extreme cum in castra ruerent cesi. Prinus¬
que tenebris priuernum inde petitum agmine trepido. ut muris potius
ꝗͣ uallo se se tutarentur. A priuerno plautius alter consul peruastatis
passim agris predaq abacta in agrum fundanum exercitum ducit.
Ingrediendi fines senatus fundanoꝵ occurrit. Negant se pro uitrubio
sectamq eius secutis precatum uenisse. Sed profundano populo. quẽ
extra culpam belli esse ipsum uitrubium indicasse cum receptaculum

Expanded text:
sus ualidiorem hostem sana constare mens, nec ut longius a castris disus ualidiorem hostem sana constare mens, nec ut longius a castris dimicaret animus suppetere; uix tota extra portam castrorum explicata acie, fugam magis retro quam proelium aut hostem spectante milite, sine consilio, sine audacia depugnat. ut et leui momento nec ambigue est uictus, ita breuitate ipsa loci facilique receptu in tam propinqua castra haud aegre militem a multa caede est tutatus; nec fere quisquam in ipso certamine, pauci in turba fugae extremae, cum in castra ruerent, caesi; primisque tenebris Priuernum inde petitum agmine trepido, ut muris potius quam uallo sese tutarentur. a Priuerno Plautius alter consul peruastatis passim agris praedaque abacta in agrum Fundanum exercitum inducit. ingredienti fines senatus Fundanorum occurrit; negant se pro Uitruuio sectamque eius secutis precatum uenisse sed pro Fundano populo; quem extra culpam belli esse ipsum Uitruuium iudicasse, cum recep
Abbreviated transcription (Latin):
magistratu se abdicauerunt. Creati consules.L. papirius crassus iteꝵ
.L. plautius uelox. Cuius principio anni legati ex uolscis fabraterni
& lucani romam uenerunt. orantes ut in fidem reciperentur. Si a sã¬
nitium armis defensi essent se pro imperio populi.r. fideliter atq obe¬
dienter futuros. Missi tum ab senatu legati. denuntiatumq samniti¬
bus ut eorum populorum finibus uim abstinerent. Ualuitq ea legatio.
non tam quia pacem uolebant sannites ꝗͣ quia nondum parati erant
ad bellum. Eodem anno priuernas bellum initum. cuius soci funda¬
ni. dux etiam fuit fundanus. uitrubius uaccus uir non domi solum
sed etiam roma clarus. Edes fuere in palatio eius quae uacci prata di¬
ruto edificio publicatoq solo appellata. Aduersus hunc uastantem ef¬
fuse setinum norbanumq & coranum agrum. L. papirius profectus
haud procul castris cius consedit. Uitrubio nec ut uallo se teneret aduer¬

Expanded text:
magistratu se abdicauerunt. creati consules L. Papirius Crassus iterum magistratu se abdicauerunt. creati consules L. Papirius Crassus iterum L. Plautius Uenox ; cuius principio anni legati ex Uolscis Fabraterni et Lucani Romam uenerunt, orantes ut in fidem reciperentur: si a Samnitium armis defensi essent, se sub imperio populi Romani fideliter atque oboedienter futuros. missi tum ab senatu legati denuntiatumque Samnitibus, ut eorum populorum finibus uim abstinerent; ualuitque ea legatio, non tam quia pacem uolebant Samnites quam quia nondum parati erant ad bellum. eodem anno Priuernas bellum initum, cuius socii Fundani, dux etiam fuit Fundanus, Uitruuius Uaccus, uir non domi solum sed etiam Romae clarus; aedes fuere in Palatio eius, qua Uacci prata diruto aedificio publicatoque solo appellata. aduersus hunc uastantem effuse Setinum Norbanumque et Coranum agrum L. Papirius profectus haud procul castris eius consedit. Uitruuio nec ut uallo se teneret aduer
Abbreviated transcription (Latin):
matronis apud quas deprehensa erant per uiatorem accitis due ex
eis cornelia ac sergia patricia utraq cum ea medicamenta salubria
esse contenderent a confutante indice bibere usse ut se falsum com¬
mentum arguerent spatio ad colloquendum sumpto cum submoto¬
populo in conspectu omnium rem ad ceteras retulissent haud abnuen¬
tibus & illis bibere e poto medicamento suamet ipse fraude interie¬
runt. Comprehensae extemplo earum comites magnum numerũ ma¬
ficiis ante eam diem romae quasitum est. Prodigii ea res loco habita.
Captisq magis mentibus ꝗ̃ sceleratis similis uisa. Itaq memoria ex an¬
nalibus repetita. In secessionibus quondam plebis clauum ab dicta¬
tore fixum. alienatasq discordia mentes hominum eo piaculo compo¬
tes sui fecisse. dictatorem claui figendi causa creari placuit. Creati
.Cn. quintilius magistrum equitum. l. ualerium dixit. qui fixo clauo

Expanded text:
matronis, apud quas deprehensa erant, per uiatorem accitis duae ex matronis, apud quas deprehensa erant, per uiatorem accitis duae ex eis, Cornelia ac Sergia, patriciae utraque gentis, cum ea medicamenta salubria esse contenderent, ab confutante indice bibere iussae ut se falsum commentam arguerent, spatio ad conloquendum sumpto, cum submotopopulo in conspectu omnium rem ad ceteras rettulissent, haud abnuentibus et illis bibere, epoto <in conspectu omnium> medicamento suamet ipsae fraude omnes interierunt. comprehensae extemplo earum comites magnum numerum maficiis ante eam diem Romae quaesitum est. prodigii ea res loco habita captisque magis mentibus quam consceleratis similis uisa; itaque memoria ex annalibus repetita in secessionibus quondam plebis clauum ab dictatore fixum alienatasque discordia mentes hominum eo piaculo compotes sui fecisse, dictatorem claui figendi causa creari placuit. creatus Cn. Quinctilius magistrum equitum L. Ualerium dixit, qui fixo clauo
Abbreviated transcription (Latin):
nomen consulis inuenio. Ceterum in eo parui refert quid ueri sit.
Illud peruelim nec omnes auctores sunt proditum falso esse uenenis
absumptos. quoꝵ mors infamem annum pestilentia fecerit sicut pro¬
ditur. tamen res necui auctoꝵ fidem abrogauerim exponenda est.
Cum primores ciuitatis similibus inorbis eodemq ferme omnes euen¬
tu morerentur. ancilla quaedam ad.Q. fabium maximum adilem
curulem indicaturam se causam publice pestis professa est. Si ab co
ides sibi data esset haud futurum nox e inditium. fabius confestim
rem ad consules. consules ad senatum referunt. Consensuq ordinis
fides indici data. Tum patefactum muliebri fraude ciuitatem premi.
Matronasq ea uenena coquere. Et si sequi extemplo uelint manifesto
deprehendi posse. Secuti indicem & coquentes quasdam medicamẽ¬
ta & recondita alia inuenerunt. Quibus in forum delatis & ad xx

Expanded text:
nomen consulis inuenio; ceterum in eo parui refert quid ueri sit—. nomen consulis inuenio; ceterum in eo parui refert quid ueri sit—. illud peruelim—nec omnes auctores sunt—proditum falso esse uenenis absumptos quorum mors infamem annum pestilentia fecerit; sicut proditur tamen res, ne cui auctorum fidem abrogauerim, exponenda est. cum primores ciuitatis similibus morbis eodemque ferme omnes euentu morerentur, ancilla quaedam ad Q. Fabium Maximum aedilem curulem indicaturam se causam publicae pestis professa est, si ab eo fides sibi data esset haud futurum noxae indicium. Fabius confestim rem ad consules, consules ad senatum referunt consensusque ordinis fides indici data. tum patefactum muliebri fraude ciuitatem premi matronasque ea uenena coquere et, si sequi extemplo uelint, manifesto deprehendi posse. secuti indicem et coquentes quasdam medicamenta et recondita alia inuenerunt; quibus in forum delatis et ad uiginti
Abbreviated transcription (Latin):
bella haberetur exploratores missi retulerunt quieta omnia apud¬
gallos esse. Sannium quoq iam alterum annum turbari nonis consilus
suspectum erat. Eo ex agro sidicino exercitus romanus non deductus.
Ceterum samnites bellum alexandri epyrensis in lucanos traxit. Qui
duo populi aduersus regem excursionem a pesto facientem signis col¬
latis pugnauerunt. Eo certamine superior alexander incertum qua
fide culturus si perinde cetera processissent pacem cum romanis fecrt
Fodem anno census actus. nouiq ciues censi. Tribus propter eos addite
metia & scaptia. Censores addiderunt .P. philo . sp. postumius. Roma¬
ni facti ecetram. Lege a.L. papirio pretore lata. qua cuntas sine suf¬
fragio data. haec eo anno domi militiaeq gesta. focdus insequens an¬
nus seu intemperie caeli seu humana fraude fuit. M. claudio marcel¬
lo .T. ualerio consulibus. Flaccum potitumq uarie in annalibus cog¬

Expanded text:
bella haberetur, exploratores missi attulerunt quieta omnia apudbella haberetur, exploratores missi attulerunt quieta omnia apudGallos esse. Samnium quoque iam alterum annum turbari nouis consiliis suspectum erat; eo ex agro Sidicino exercitus Romanus non deductus. ceterum Samnites bellum Alexandri Epirensis in Lucanos traxit; qui duo populi aduersus regem escensionem a Paesto facientem signis conlatis pugnauerunt. eo certamine superior Alexander—incertum qua fide culturus, si perinde cetera processissent—pacem cum Romanis fecit. eodem anno census actus nouique ciues censi. tribus propter eos additae Maecia et Scaptia; censores addiderunt Q. Publilius Philo Sp. Postumius . Romani facti Acerrani lege ab L. Papirio praetore lata, qua ciuitas sine suffragio data. haec eo anno domi militiaeque gesta. foedus insequens annus seu intemperie caeli seu humana fraude fuit, M. Claudio Marcello C. Ualerio consulibus.— Flaccum Potitumque uarie in annalibus cog
Abbreviated transcription (Latin):
Noui deinde consules a ueteribus exercitu accepto ingressi hostium fin¬
es populando usq ad moenia atq urbem peruenerunt. Ibi quia in¬
genti exercitu comparando sidicini & ipsi pro extrema spe dimica¬
uri enixe uidebantur & sannium fama erat conciri ad bellum dic¬
tator a consulibus ex auctoritate senatus dictus .P. cornelius rufinus
magister equitum. M. antonius. religio deinde incessit uitio eos crea¬
tos. magistratuq se abdicarunt. Et quia pestilentia insecuta est ue¬
lut omnibus eo uitio contactis auspiciis res ad interregnum rediit.
Ab interregno inito per quintum demum interregem. M. ualeriũ
oruum creati consules .a. cornelius iterum &. CN. domitius. Tran¬
quillis rebus fama gallici belli pro tumultu ualuit ut & dictatorem
dici placeret. Dictus.M. papirius crassus magister equitum . P. ualeri¬
us publicola. A quibus cum delectus intentius ꝗͣ aduersus finitima

Expanded text:
. noui deinde consules a ueteribus exercitu accepto ingressi hostium fin. noui deinde consules a ueteribus exercitu accepto ingressi hostium fines populando usque ad moenia atque urbem peruenerunt. ibi quia ingenti exercitu comparato Sidicini et ipsi pro extrema spe dimicaturi enixe uidebantur et Samnium fama erat conciri ad bellum, dictator ab consulibus ex auctoritate senatus dictus P. Cornelius Rufinus , magister equitum M. Antonius . religio deinde incessit uitio eos creatos magistratuque se abdicauerunt; et quia pestilentia insecuta est, uelut omnibus eo uitio contactis auspiciis res ad interregnum rediit. ab interregno inito per quintum demum interregem, M. Ualerium Coruum , creati consules A. Cornelius iterum et Cn. Domitius . tranquillis rebus fama Gallici belli pro tumultu ualuit ut dictatorem dici placeret; dictus M. Papirius Crassus et magister equitum P. Ualerius Publicola . a quibus cum dilectus intentius quam aduersus finitima
Abbreviated transcription (Latin):
dimisisset perpulit imperatorem ut uino epulisq sopitos hostes agg¬
rederetur. Nec maiore certamine capti cum urbe ausones sunt quã
acie fusi erant. Praeda capta ingens est. Praesidioq imposito calibus
reductae romam legiones. Consul triumphauit. Et ne atilius expers
loriae esset iussi ambo consules aduersus sidicinos. dictatorem ante
x senatus. cos. comitiorum habendorum dixerant. L. emilium mame¬
cum. Is magistrum equitum .P. philonem dixit. Dictatore comitia ha¬
bente consules creati sunt .T. ueturius spurus postumus & si belli pars
cum sidicinis restabat tamen ut beneficio preuenirent desiderium ple¬
bis de colonia deducenda cales retulerunt. Factoq senatus cos. ut
luo milia . d. homines eo scriberentur truimuros colonia deducẽde
agroq diuidundo creauerunt. C. diullium .T. quintium. M. fabium

Expanded text:
demisisset, perpulit imperatorem ut uino epulisque sopitos hostes adgdemisisset, perpulit imperatorem ut uino epulisque sopitos hostes adgrederetur; nec maiore certamine capti cum urbe Ausones sunt quam acie fusi erant. praeda capta ingens est praesidioque imposito Calibus reductae Romam legiones. consul ex senatus consulto triumphauit et, ne Atilius expers loriae esset, iussi ambo consules aduersus Sidicinos ducere exercitum. dictatorem ante ex senatus consulto comitiorum habendorum causa dixerunt L. Aemilium Mamercinum ; is magistrum equitum Q. Publilium Philonem dixit. dictatore comitia habente consules creati sunt T. Ueturius Sp. Postumius . <ei> etsi belli pars cum Sidicinis restabat, tamen, ut beneficio praeuenirent desiderium plebis, de colonia deducenda Cales rettulerunt; factoque senatus consulto ut duo milia quingenti homines eo scriberentur, tres uiros coloniae deducendae agroque diuidundo creauerunt K. Duillium T. Quinctium M. Fabium
Abbreviated transcription (Latin):
maximum ea tempestate imperatorem. M. ualerium coruum consu¬
lem quartum facerent. Collega additus coruo. M.atilius regulus.
Et ne forte casu erraretur petitum a consulibus ut extra sortem corui
ea prouincia esset. Exercitu uictore a superioribus consulibus accep¬
to ad cales unde bellum ortum erat profectus cum hostes ab superi¬
oris etiam certaminis memoria pauidos clamore atq impetu primo
fudisset moenia ipsa oppugnare est aggressus. Et militum quidem is
erat ardor ut iam inde cum scalis succedere ad muros uellent. euasu¬
rosq contenderent. Coruus quia id arduum factu erat labore mili¬
tum potius quam periculo peragere inceptum uoluit. Itaq aggerẽ
& uineas egit. turresq muro admouit. quorum usum forte oblata
oportunitas preuertit. Namq. M. fabius captiuus romanus cum per
negligentiam custodum festo die uinculis ruptis permurum inter
pera romanoꝵ religato ad pinnam muri reste suspensus manibus si

Expanded text:
maximum ea tempestate imperatorem M. Ualerium Coruum consumaximum ea tempestate imperatorem M. Ualerium Coruum consulem quartum facerent; collega additus Coruo M. Atilius Regulus ; et ne forte casu erraretur, petitum ab consulibus ut extra sortem Corui ea prouincia esset. exercitu uictore a superioribus consulibus accepto ad Cales, unde bellum ortum erat, profectus, cum hostes ab superioris etiam certaminis memoria pauidos clamore atque impetu primo fudisset, moenia ipsa oppugnare est adgressus. et militum quidem is erat ardor ut iam inde cum scalis succedere ad muros uellent euasurosque contenderent; Coruus, quia id arduum factu erat, labore militum potius quam periculo peragere inceptum uoluit. itaque aggerem et uineas egit turresque muro admouit, quarum usum forte oblata pportunitas praeuertit. namque M. Fabius , captiuus Romanus, cum per neglegentiam custodum festo die uinculis ruptis per murum inter opera Romanorum, religata ad pinnam muri reste suspensus, manibus se
Abbreviated transcription (Latin):
ab indice seruo cum decreto eorum iussa esset sacris abstinere familiaq
in potestate habere facto iuidicio uiua subterram ad portam collinã
dextra uia strata defossa. Scelerato campo credo ab incesto id ei loco
aduersante sulpicio consule qui negabat rationem eius se habiturũ
est factus. Senatus cum in sũmis imperu id non obtinuisset minus
in pretura intendere. Insequens annus. L. papirio crasso cesone diul¬
lio consulibus ausonum magis nouo quam magno bello fuit insig¬
nis. Ea gens calere urbem incolebat. Sidicinis finitimis arma coniunx¬
erat. Unoq proelio haud sane memorabili duorum populorum exer¬
citus fusus propinquitate urbium & ad fugam pronior & in fuga ip¬
sa tutior fuit. Nec tamen omissa eius belli cura patribus quia totiens
iam sidicini aut ipsi mouerant bellum aut mouentibus auxilium tu¬
lerant. aut causa armorum fuerant. Itaq omni ope annisi sunt ut

Expanded text:
ab indice seruo, cum decreto eorum iussa esset sacris abstinere familiamque ab indice seruo, cum decreto eorum iussa esset sacris abstinere familiamque in potestate habere, facto iudicio uiua sub terram ad portam Collinam dextra uiam stratam defossa Scelerato campo; credo ab incesto id ei loco aduersante Sulpicio consule, qui negabat rationem eius se habiturum, est factus senatu, cum in summis imperiis id non obtinuisset, minus in praetura tendente. insequens annus, L. Papirio Crasso K. Duillio consulibus, Ausonum magis nouo quam magno bello fuit insignis. ea gens Cales urbem incolebat; Sidicinis finitimis arma coniunxerat; unoque proelio haud sane memorabili duorum populorum exercitus fusus, propinquitate urbium et ad fugam pronior et in fuga ipsa tutior fuit. nec tamen omissa eius belli cura patribus, quia totiens iam Sidicini aut ipsi mouerant bellum aut mouentibus auxilium tulerant aut causa armorum fuerant. itaque omni ope adnisi sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ter sidicinos auruncosq bellum ortum. Aurunci.T. manlio consule
in deditionem accepti nihil deinde mouerant. Eo petendi auxilu
ab romanis causa iustior fuit. Sed prius quam consules ab urbe uisse¬
rat enim senatus defendi auruncos exercitum educerent fama affe¬
rtur auruncos metu oppidum deseruisse. profugos cum conuigibus
c liberis suessam cõmunisse quae nunc aurunca appellata. Moeniaq
antiqua eorum urbemq ab sidicinis deletam. Ob ea infensus consuli¬
bus senatus quoꝵ cunctatione proditi socu essent dictatorem dici
iussit. Dictus. C. claudius regilliensis. Magistrum equitum .C. clau¬
dium hortatorem dixit. Religio inde iniecta de dictatore. Et cum au¬
gures uitio creatum uideri dixissent dictator magisterq equitum ma
gistratu se abdicarunt. Eo anno minutia uestalis suspecta primo pr¬
opter mundiorem iusto cultum insimulata deinde apud pontifices

Expanded text:
ter Sidicinos Auruncosque bellum ortum. Aurunci, T. Manlio consule ter Sidicinos Auruncosque bellum ortum. Aurunci, T. Manlio consule in deditionem accepti, nihil deinde mouerant; eo petendi auxilii ab Romanis causa iustior fuit. sed priusquam consules ab urbe—iusserat enim senatus defendi Auruncos—exercitum educerent, fama adfertur Auruncos metu oppidum deseruisse profugosque cum coniugibus ac liberis Suessam communisse, quae nunc Aurunca appellatur, moenia antiqua eorum urbemque ab Sidicinis deletam. ob ea infensus consulibus senatus, quorum cunctatione proditi socii essent, dictatorem dici iussit. dictus C. Claudius Inregillensis magistrum equitum C. Claudium Hortatorem dixit. religio inde iniecta de dictatore et, cum augures uitio creatum uideri dixissent, dictator magisterque equitum se magistratu abdicarunt. eo anno Minucia Uestalis, suspecta primo propter mundiorem iusto cultum, insimulata deinde apud pontifices
Abbreviated transcription (Latin):
longe abacte. Interdictumq mare antiati populo est. & ciuitas da¬
ta. Tiburtes prenestiniq agro mulctati neq ob recens tantum rebel¬
onis cõmune cum aliis latinis crimen sed quod tedio imperii roma¬
ni cum gallis gente efferata arma quondam consociassent. Ceteris la¬
tinis populis connubia commertiaq & concilia inter se ademerunt.
Campanis equitibus honoris causa quia cum latinis rebellare noluissẽt
fundanisq & formianis quod per fines eorum tuta pacataq semper fu¬
set uia ciuitas sine suffragio data. Cumanos suessulanosq eiusdẽ
uiris conditionisq cuius capuam esse placuit. Naues antiatum partĩ
in naualia romae subductae. partim incensae. Rostrisq earum sugges¬
tum in foro extructum adornari placuit. Rostraq id templum ap¬
pellari. C. sulpicio longo. P. elio poeto consulibus cum omnia non
pes magis romanae ꝗͣ beneficus parta gratia bona pace obtineret in¬

Expanded text:
longae abactae interdictumque mari Antiati populo est et ciuitas dalongae abactae interdictumque mari Antiati populo est et ciuitas data. Tiburtes Praenestinique agro multati neque ob recens tantum rebellionis commune cum aliis Latinis crimen sed quod taedio imperii Romani cum Gallis, gente efferata, arma quondam consociassent. ceteris Latinis populis conubia commerciaque et concilia inter se ademerunt. Campanis equitum honoris causa, quia cum Latinis rebellare noluissent, Fundanisque et Formianis, quod per fines eorum tuta pacataque semper fuisset uia, ciuitas sine suffragio data. Cumanos Suessulanosque eiusdem iuris condicionisque cuius Capuam esse placuit. naues Antiatium partim in naualia Romae subductae, partim incensae, rostrisque earum suggestum in foro exstructum adornari placuit, Rostraque id templum appellatum. C. Sulpicio Longo P. Aelio Paeto consulibus, cum omnia non opes magis Romanae quam beneficiis parta gratia bona pace obtineret, in
Abbreviated transcription (Latin):
ferrent populis. Relatum igitur de singulis. decretumq lanuuinis
ciuitas data. saeraq sua reddita cum eo ut aedes lucusq sospite iuino¬
nis cõmunis lanuuinis municipibus cum populo.r. esset. Aricini mo¬
mentaniq & pedani codem uire quo lanuuini in ciuitatem accepti.
tusculanis seruata ciuitas quam habebant. Crimenq rebellionis a
publica fraude in paucos autores uersum. In ueliternos ueteres cues
romanos quod totiens rebelassent grauiter seuitum & muri deiecti. Se
natus inde abductus iussiq trans tiberim habitare. Ut eius qui cis tibe¬
rim deprehensus esset usq ad mille passuum clarigatio esset. nec pri¬
is quam ere persoluto is qui cepisset extra uincula captum haberet.
In agrum senatorum coloni missi. quibus ascriptis speciem antique fre¬
quentiae uelitre receperunt. Et antium noua colonia missa. Cum eo ut
antiatibus permitteretur si & ipsi ascribi colom uellent. Naues inde

Expanded text:
ferrent populis. relatum igitur de singulis decretumque. Lanuuinis ferrent populis. relatum igitur de singulis decretumque. Lanuuinis ciuitas data sacraque sua reddita, cum eo ut aedes lucusque Sospitae Iunonis communis Lanuuinis municipibus cum populo Romano esset. Aricini Nomentanique et Pedani eodem iure quo Lanuuini in ciuitatem accepti. Tusculanis seruata ciuitas quam habebant crimenque rebellionis a publica fraude in paucos auctores uersum. in Ueliternos, ueteres ciues Romanos, quod totiens rebellassent, grauiter saeuitum: et muri deiecti et natus inde abductus iussique trans Tiberim habitare, ut eius qui cis Tiberim deprehensus esset usque ad mille pondo assium clarigatio esset nec priusquam aere persoluto is qui cepisset extra uincula captum haberet. in agrum senatorum coloni missi, quibus adscriptis speciem antiquae frequentiae Uelitrae receperunt. et Antium noua colonia missa, cum eo ut Antiatibus permitteretur, si et ipsi adscribi coloni uellent; naues inde
Abbreviated transcription (Latin):
inde solitudines facere. unde sociali egregio exercitu permulta bel¬
la magnaq sepe usi estis. Uultis exemplo maiorum augere rem ro¬
manam. Uictos in ciuitatem accipiendo: Materia crescendi per sũ¬
mam gloriam suppeditat. Certe id firmissimum longe imperium
est quod obedientes gaudent. Sed maturato opus est. quicquid sta¬
tuere placeat. Tot populos inter spem metumq suspensos animi ha¬
betis. Et uestram itaq de eis curam ꝗ primum absolui & illoꝵ ani¬
mos dum expectatione stupent seu poena seu beneficio preoccupa¬
ri oportet. Nostrum fuit efficere ut omnium rerum uobis ad con¬
sulendum potestas esset. Uestrum est decernere quod optimum uobis
reiq p.sit. Frincipes senatus relationem consulis de summa rerũ lau¬
dare. Sed cum aliorum causa alia esset ita expediri posse consilium
dicere ut pro merito cuiusq statueretur si de singulis nominatim re¬

Expanded text:
inde solitudines facere, unde sociali egregio exercitu per multa belinde solitudines facere, unde sociali egregio exercitu per multa bella magnaque saepe usi estis. uoltis exemplo maiorum augere rem Romanam uictos in ciuitatem accipiendo? materia crescendi per summam gloriam suppeditat. certe id firmissimum longe imperium est quo oboedientes gaudent. sed maturato opus est quidquid statuere placet; tot populos inter spem metumque suspensos animi habetis; et uestram itaque de eis curam quam primum absolui et illorum animos, dum exspectatione stupent, seu poena seu beneficio praeoccupari oportet. nostrum fuit efficere ut omnium rerum uobis ad consulendum potestas esset; uestrum est decernere quod optimum uobis reique publicae sit.' principes senatus relationem consulis de summa rerum laudare sed, cum aliorum causa alia esset, ita expediri posse consilium dicere, <si>, ut pro merito cuiusque statueretur, si de singulis nominatim re
Abbreviated transcription (Latin):
re. Additus triumpho honos. ut statue equestres eis rara illa aetate
res in foro ponerentur. Prius ꝗͣ comitus in insequentem consules ro¬
garent camillus de latinis populis ad senatum retulit atq ita disse
ruit. p.c. quod bello armis in latio agendum fuit id iam deum bemo¬
nitate ac uirtute militum ad finem uenit. Cesi ad pedum satiras
sunt exercitus hostium. Oppida latina omnia & antium ex uolsas
aut ui capta aut recepta in deditione praesidus tenentur uestns. Re¬
liqua consultatio est quoniam rebellando sepius nos sollicitat quo¬
nam modo perpetua pace quietos obtineamus. Du immortales ta
uos potentes huius consilui fecerunt ut sit latium annon sit in ues¬
tra manu posuerint. Itaq pacem uobis quod ad latinos attinet para¬
re in perpetuum uel seuiendo uel ignoscendo potestis. Uultis crude¬
liter consulere in deditos uictosq: licet delere omne latium. uastas

Expanded text:
re. additus triumpho honos ut statuae equestres eis, rara illa aetate re. additus triumpho honos ut statuae equestres eis, rara illa aetate res, in foro ponerentur. priusquam comitiis in insequentem annum consules rogarent, Camillus de Latinis populis ad senatum rettulit atque ita diss'patres conscripti, quod bello armisque in Latio agendum fuit, id iam deum benignitate ac uirtute militum ad finem uenit. caesi ad Pedum Asturamque sunt exercitus hostium; oppida Latina omnia et Antium ex Uolscis aut ui capta aut recepta in deditionem praesidiis tenentur uestris. reliqua consultatio est, quoniam rebellando saepius nos sollicitant, quonam modo perpetua pace quietos obtineamus. di immortales ita uos potentes huius consilii fecerunt ut, sit Latium deinde an non sit, in uestra manu posuerint; itaque pacem uobis, quod ad Latinos attinet, parare in perpetuum uel saeuiendo uel ignoscendo potestis. uoltis crudeliter consulere in deditos uictosque? licet delere omne Latium, uastas
Abbreviated transcription (Latin):
admodum a paucis populis pedan aduiti sunt. Tiburtes prenestim¬
q quoꝵ ager propior erat pedum peruenere. Aricinos lanuuinos¬
q & ueliternos antiatibus uolscisq se conuingentes ad sature flu¬
men menenius improuiso adortus fudit. Camillus ad pedum cum
tiburtibus maxime ualido exercitu maiore mole quamꝗͣ eque pros¬
pero euentu pugnat. Tumultum maxime repentina inter proeliũ
eruptio oppidanorum fecit. In quos parte exercitus conuersa cam¬
illus non compulit solum eos intra moenia sed eodem etiam die cũ
ipsos auxiliaq eorum perculisset oppidum scalis coepit. Placuit in¬
de iam maiore conatu animoq ab unius expugnatione urbis ad per¬
domandum latium uictorem circumducere exercitum. Nec quieue¬
re antequam expugnando aut in deditionem accipiendo singulas
urbes latium omne subiecere. Fresidus inde dispositis per recepta op¬
pida romam ad destinatum omnium consensu triumphum decesse¬

Expanded text:
admodum a paucis populis Pedani adiuti sunt. Tiburtes Praenestinadmodum a paucis populis Pedani adiuti sunt. Tiburtes Praenestinique, quorum ager propior erat, Pedum peruenere; Aricinos Lanuuinosque et Ueliternos Antiatibus Uolscis se coniungentes ad Asturae flumen Maenius improuiso adortus fudit. Camillus ad Pedum cum Tiburtibus, maxime ualido exercitu, maiore mole quamquam aeque prospero euentu pugnat. tumultum maxime repentina inter proelium eruptio oppidanorum fecit; in quos parte exercitus conuersa Camillus non compulit solum eos intra moenia sed eodem etiam die, cum ipsos auxiliaque eorum perculisset, oppidum scalis cepit. placuit inde iam maiore conatu animoque ab unius expugnatione urbis ad perdomandum Latium uictorem circumducere exercitum; nec quieuere antequam expugnando aut in deditionem accipiendo singulas urbes Latium omne subegere. praesidiis inde dispositis per recepta oppida Romam ad destinatum omnium consensu triumphum decesse
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. Tertiam. ut alter utiq ex plebe cum eo uentum sit ut utrumq¬
plebeium fieri liceret censor crearetur. Plus eo anno domi acceptum cla¬
dis a consulibus a dictatore ꝗͣ ex uictoria eorum bellicisq rebus foris
auctum imperium patres credebant. Anno in sequenti.L. furio cam¬
illo .C. menenio consulibus quo insignitius omissa res omilio superio¬
ris anni consuli exprobraretur pedum armis uirisq & omni ui exp¬
ugnandum ac delendum senatus fremit. Coactiq consules omnib¬
us eam rem preuerti proficiscuntur. lam latio is status erat rerum
ut neque bellum neq pacem pati possent. Ad bellum opes deerant.
pacem ob agri adempti dolorem aspernabantur. Medus consilus stã¬
dum uidebatur. ut oppidis se tenerent. ne lacessitus romanus cau¬
sam belli haberet. Et sicuius oppidi obsidio nuntiata esset undique
ex omnibus populis auxilium obsessis ferretur. Neque tamen nisi

Expanded text:
fierent; tertiam, ut alter utique ex plebe—cum eo uentum sit ut utrumqfierent; tertiam, ut alter utique ex plebe—cum eo uentum sit ut utrumqplebeium fieri liceret —censor crearetur. plus eo anno domi acceptum cladis ab consulibus ac dictatore quam ex uictoria eorum bellicisque rebus foris auctum imperium patres credebant. anno insequenti, L. Furio Camillo C. Maenio consulibus, quo insignitius omissa res Aemilio, superioris anni consuli, exprobraretur, Pedum armis uirisque et omni ui expugnandum ac delendum senatus fremit coactique noui consules omnibus eam rem praeuerti proficiscuntur. iam Latio is status erat rerum ut neque bellum neque pacem pati possent; ad bellum opes deerant; pacem ob agri adempti dolorem aspernabantur. mediis consiliis standum uidebatur ut oppidis se tenerent—ne lacessitus Romanus causam belli haberet—et, si cuius oppidi obsidio nuntiata esset, undique ex omnibus populis auxilium obsessis ferretur. neque tamen nisi
Abbreviated transcription (Latin):
am rediit. Qua cupiditate offensis patribus negantibusq nisi pedo
capto aut dedito triumphum huic alienatus ab senatu aemilius se¬
ditiosis tribunatibus similem deinde consulatum gessit. Nam neq
quoad fuit consul criminari apud populum patres destitit. collega
haudquaꝗͣ aduersante quia & ipse de plebe erat. Materiam autem
prebebat criminibus ager in latino falernoq agro malignae plebi di¬
uisus. Et postquam senatus finire imperium consulibus cupiens dicta¬
torem aduersus rebellantes latinos dici ussit aemilius tum cuius fasces
erant collegam dictatorem dixit. Ab eo magister equitum dictus¬
uinius brutus. Dictatura popularis & orationibus in patres crimino¬
sis fuit & quod tres leges secundissimas plebi aduersas nobilitati tulit.
Unam ut plebiscita omnes quirites tenerent. Alteram ut legum que
comitus centuriatis ferrentur ante initium suffragium patres auctores

Expanded text:
am rediit. qua cupiditate offensis patribus negantibusque nisi Pedo am rediit. qua cupiditate offensis patribus negantibusque nisi Pedo capto aut dedito triumphum, hinc alienatus ab senatu Aemilius seditiosis tribunatibus similem deinde consulatum gessit. nam neque, quoad fuit consul, criminari apud populum patres destitit, collega haudquaquam aduersante quia et ipse de plebe erat—materiam autem praebebat criminibus ager in Latino Falernoque agro maligne plebei diuisus—et postquam senatus finire imperium consulibus cupiens dictatorem aduersus rebellantes Latinos dici iussit, Aemilius, tum cuius fasces erant, collegam dictatorem dixit; ab eo magister equitum Iunius Brutus dictus. dictatura popularis et orationibus in patres criminosis fuit, et quod tres leges secundissimas plebei, aduersas nobilitati tulit: unam, ut plebi scita omnes Quirites tenerent; alteram, ut legum quae comitiis centuriatis ferrentur ante initum suffragium patres auctores
Abbreviated transcription (Latin):
ses statiua in agro antiati habuisset. Anno insigni uictoria de tor qe
tam potentibus populis ad hoc consulum alterius nobili morte al¬
teruis sicut truci ita claro ad memoriam imperio successere .T. emi
rerum suarum aut partium in re p. magis ꝗͣ patriae memores latinos
ob iram agri amissi rebellantes in campis fenectanis fuderunt castrisq
exuerunt. Ibi publio cuius ductu auspicioq res geste erant in ded¬
tionem accipiente latinos populos quoꝵ ibi uiuentus caesa erat emi¬
lius ad pedum exercitum duxit. Pedanos tuebatur tiburs prenestin¬
us ueliternusq populus. Uenerant & ab lanuuio antioq auxilia. Ubi
cum proelus quidem superior romanus esset ad urbem ipsam pedum
castra socioꝵ populoꝵ quae urbi adiuncta erant integer labor resta¬
ret bello infecto repente omisso consul quia collegae decretum triu¬
mphum audiuit ipse quoq triumphi ante uictoriam flagitator rom¬

Expanded text:
ses statiua in agro Antiati habuisset. anno insigni uictoria de tot ac ses statiua in agro Antiati habuisset. anno insigni uictoria de tot ac tam potentibus populis, ad hoc consulum alterius nobili morte, alterius sicut truci ita claro ad memoriam imperio, successere consulesuarum rerum aut partium in re publica magis quam patriae memores. Latinos ob iram agri amissi rebellantes in campis Fenectanis fuderunt castrisque exuerunt. ibi Publilio, cuius ductu auspicioque res gestae erant, in deditionem accipiente Latinos populos, quorum ibi iuuentus caesa erat, Aemilius ad Pedum exercitum duxit. Pedanos tuebatur Tiburs Praenestinus Ueliternusque populus; uenerant et ab Lanuuio Antioque auxilia. ubi cum proeliis quidem superior Romanus esset, ad urbem ipsam Pedum castraque sociorum populorum, quae urbi adiuncta erant, integer labor restaret, bello infecto repente omisso consul, quia collegae decretum triumphum audiuit, ipse quoque triumphi ante uictoriam flagitator Rom
Abbreviated transcription (Latin):
campanoꝵq equites quia non desciuerant. Cum laurentibus reno¬
uari focdus uissum. Reuouaturq ex eo quot annis. post diem de¬
cimum latinarum. Equitibus campanis cuntas reddita. Monumẽ¬
toq ut esset eneam tabulam in aede castoris romae uixerunt. Uec¬
tigal quoq eis campanus populus uissus pendere. in singulos quot¬
to praemus poenaq pro cuiusq merito persolutis. T. manlius romã
reduit. Cui uenienti seniores tantum obuiam exisse constat. Iuuẽ¬
tutem & tunc & omni uita deinde auersatam eum execratamq.
Antiates in agrum ostiensem per ardeatem solonium incursiones fe¬
cerunt. Manlius consul quia ipse per ualitudinem id bellum exequi
nequiuerat dictatorem.L. papirium crassum qui tum forte erat praetor
dixit. Ab eo magister equitum. L. papirius cursor dictus. Nihil me¬
morabile aduersus antiates a dictatore gestum est. Cum aliquot mẽ¬

Expanded text:
Campanorumque equites, quia non desciuerant; cum Laurentibus renoCampanorumque equites, quia non desciuerant; cum Laurentibus renouari foedus iussum renouaturque ex eo quotannis post diem decimum Latinarum. equitibus Campanis ciuitas Romana data, monumentoque ut esset, aeneam tabulam in aede Castoris Romae fixerunt. uectigal quoque eis Campanus populos iussus pendere in singulos quotto, praemiis poenaque pro cuiusque merito persolutis T. Manlius Romam rediit; cui uenienti seniores tantum obuiam exisse constat, iuuentutem et tunc et omni uita deinde auersatam eum exsecratamque. Antiates in agrum Ostiensem Ardeatem Solonium incursiones fecerunt. Manlius consul quia ipse per ualetudinem id bellum exsequi nequierat, dictatorem L. Papirium Crassum , qui tum forte erat praetor, dixit; ab eo magister equitum L. Papirius Cursor dictus. nihil memorabile aduersus Antiates ab dictatore gestum est, cum aliquot men
Abbreviated transcription (Latin):
fallacibus litteris circa latium nomenq uolscum missis quia qui non
interfuerant pugnae ad credendum temere faciliores erant tumultu¬
arius undiq exercitus raptim conscriptus conuenit. Huic agmini to¬
quatus consul ad triphanum inter sinuessam minturnasq is locus¬
est. occurrit. Prius ꝗͣ castris locus caperetur sarcinis utrimq in acer¬
uum coniectis pugnatum debellatumq est. Adeo enim accise res sũt
ut consuli uictorem exercitum ad depopulandos agros eorum ducẽ¬
ti dederent se omnes. deditionemq campani sequerentur. Latium
capuaq agro mulctati. Latinus ager priuernati addito agro & fa¬
lernus qui populi campani fuerat usq ad uulturnum flumen plebi
romane diuiditur. Bina in latino iugera ita ut dodrantem ex pri¬
uernati complerent data. Terna in falerno. quadrantibus etiam pr
olinquitate adiectis. Extra poenam latinorum fuere laurentes.

Expanded text:
fallacibus litteris circa Latium nomenque Uolscum missis, quia qui non fallacibus litteris circa Latium nomenque Uolscum missis, quia qui non interfuerant pugnae ad credendum temere faciliores erant, tumultuarius undique exercitus raptim conscriptus conuenit. huic agmini Torquatus consul ad Trifanum—inter Sinuessam Minturnasque is locusest—occurrit. priusquam castris locus caperetur, sarcinis utrimque in aceruum coniectis pugnatum debellatumque est; adeo enim accisae res sunt ut consuli uictorem exercitum ad depopulandos agros eorum ducenti dederent se omnes Latini deditionemque eam Campani sequerentur. Latium Capuaque agro multati. Latinus ager Priuernati addito agro et Falernus, qui populi Campani fuerat, usque ad Uolturnum flumen plebi Romanae diuiditur. bina in Latino iugera ita ut dodrante ex Priuernati complerent data, terna in Falerno quadrantibus etiam pro longinquitate adiectis. extra poenam fuere Latinorum Laurentes
Abbreviated transcription (Latin):
pugnae superfuerant multis itineribus dissipati cum se in unum cõ¬
globassent uescia urbs eis receptaculum fuit. Ibi in concilus numi¬
sius imperator eorum affirmando cõmunem fore martem belli utrã¬
que aciem pari cede prostrauisse. Uictorieq nomen tantum penes
romanos esse. Coeterum pro uictis fortunam & illos gerere. funes¬
ta duo consulum praetoria. Alterum paricidio filii alterum consu¬
lis deuoti cede. Trucidatum exercitum omnem. cesos hastatos prin¬
cipesq. Stragem & ante signa & post signa factam. Triarios postre¬
mo rem restituisse. Latinorum & si parte accise copiae sint tamẽ
supplemento uel latium propius esse uel uolscos q̃ romam. ltaq
si uideatur eis se ex latinis & ex uolscis populis uiuentute propere
excita rediturum infesto exercitu capuam esse. Romanosq nihil tum
minus ꝗͣ proclium expectantes nec opinato aduentu perculsurum.

Expanded text:
pugnae superfuerant, multis itineribus dissipati cum se in unum conpugnae superfuerant, multis itineribus dissipati cum se in unum conglobassent, Uescia urbs eis receptaculum fuit. ibi in conciliis Numisius imperator eorum, adfirmando communem uere Martem belli utramque aciem pari caede prostrauisse uictoriaeque nomen tantum penes Romanos esse, ceteram pro uictis fortunam et illos gerere; funesta duo consulum praetoria, alterum parricidio filii, alterum consulis deuoti caede; trucidatum exercitum omnem, caesos hastatos principesque, stragem et ante signa et post signa factam; triarios postremo rem restituisse. Latinorum etsi pariter accisae copiae sint, tamen supplemento uel Latium propius esse uel Uolscos quam Romam; itaque si uideatur eis, se ex Latinis et ex Uolscis populis iuuentute propere excita rediturum infesto exercitu Capuam esse Romanosque nihil tum minus quam proelium exspectantes necopinato aduentu perculsurum.
Abbreviated transcription (Latin):
um neque publicum diuinum pure faciet. qui sese deuouerit. Uulea¬
ius est. Telo super quod stans consul precatus est hostem potiri fas nõ
est. Si potiatur martis uouet auribus piaculum fieri. Haec & si omn¬
is diuini humaniq moris memoria aboleuit noua peregrinaq omnia
priscis ac patrus preferendo haud abre duxi uerbis quoq ipsis ut tra¬
dita nuncupataq sunt referre. Romanis post proelium demum fac¬
tum sannites uenisse subsidio expectato euentu pugnae apud quos¬
dam auctores inuenio. Latinis quoq a lauimo auxilium dum de¬
liberando terunt tempus uictis demum ferre ceptum. Et cum iam
portis prima signa & pars agminis esse egressa nuncio allato de
clade latinorum cum conuersis signis retro in urbem rediretur
praetorem corum nomine milionium dixisse ferunt pro paulula
uia magnam mercedem esse romanis soluendam. Qui latinorum

Expanded text:
um neque publicum diuinum pure faciet, siue hostia siue quo alio uolet. qui sese deuouerit, Uolcaum neque publicum diuinum pure faciet, siue hostia siue quo alio uolet. qui sese deuouerit, Uolcaus est. telo, super quod stans consul precatus est, hostem potiri fas non est; si potiatur, Marti suouetaurilibus piaculum fieri. haec, etsi omnis diuini humanique moris memoria aboleuit noua peregrinaque omnia priscis ac patriis praeferendo, haud ab re duxi uerbis quoque ipsis, ut tradita nuncupataque sunt, referre. Romanis post proelium demum factum Samnites uenisse subsidio exspectato euentu pugnae apud quosdam auctores inuenio. Latinis quoque ab Lauinio auxilium, dum deliberando terunt tempus, uictis demum ferri coeptum; et, cum iam portis prima signa et pars agminis esset egressa, nuntio allato de clade Latinorum cum conuersis signis retro in urbem rediretur, praetorem eorum nomine Milionium dixisse ferunt pro paulula uia magnam mercedem esse Romanis soluendam. qui Latinorum
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt utrius partis .T. manlius dux fuisset eius futuram haud
dubie fuisse uictoriam. Latini ex fuga se minturnas contulerunt.
Castra secundo proelio capta. multiq mortales ibi uiui oppressi maxi¬
me campani. Decii corpus ne eo die inueniretur nox quaerentes
oppressit. Postero die inuentum inter maximam hostium stragem
coopertum telis. funusq & par morti celebrante collega factum est.
Illud adiciendum uidetur licere consuli dictatoriq & praetori cũ
legiones hostium deuoueat. non utiq se sed quem uelit ex legione¬
romana scriptum cuem deuouere. Si is homo qui deuotus est montur
probe factum uideri. Ni moritur tum signum septem pedum altum
aut mauis in terram defodi. & piaculum hostia cedi. Ubi illud signum
defossum erit co magistratum romanum ascendere fas non esse. Si
autem se se deuouere uolet sicuti decius deuouit i moritur neq su¬

Expanded text:
diderunt, utrius partis T. Manlius dux fuisset, eius futuram haud diderunt, utrius partis T. Manlius dux fuisset, eius futuram haud dubie fuisse uictoriam. Latini ex fuga se Minturnas contulerunt. castra secundum proelium capta multique mortales ibi uiui oppressi, maxime Campani. Decii corpus ne eo die inueniretur, nox quaerentes oppressit; postero die inuentum inter maximum hostium stragem, coopertum telis, funusque ei par morti celebrante collega factum est. illud adiciendum uidetur licere consuli dictatorique et praetori, cum legiones hostium deuoueat, non utique se sed quem uelit ex legioneRomana scripta ciuem deuouere; si is homo qui deuotus est moritur, probe factum uideri; ni moritur, tum signum septem pedes altum aut maius in terram defodi et piaculum hostia caedi; ubi illud signum defossum erit, eo magistratum Romanum escendere fas non esse. sin autem sese deuouere uolet, sicuti Decius deuouit, ni moritur, neque su
Abbreviated transcription (Latin):
inquit integri aduersus fessos. Memores patrie. parentumq & cõ¬
uigum ac liberorum. Memores consulis pro uestra uictoria morte
occubantis. Ubi triarii consurrexerunt integri refulgentibus armis
noua ex improuiso exorta acies receptis in interualla ordinum an¬
tepilanis clamore sublato principia latinorum perturbant. hastisq
ora fodientes primo robore uirorum ceso per alios manipulos uelut
inermes prope intacti euasere. Tantaq cede perrupere cuneos ut uix
quartam partem relinquerent hostium. Sannites quoq sub radicibus
montis procul instructi prebuere terrorem latinis. Coeterum in omnes
ciues sotiosq praecipua laus eius belli penes consules fuit. Quorum al¬
ter omnes minas periculaq ab dus superis inferisq in se unum uer¬
tit. Alter ea uirtute eoq consilio in proelio fuit ut facile conuene¬
rit inter romanos latinosq qui eius pugnae memoriam posteris tra¬

Expanded text:
inquit, 'integri aduersus fessos, memores patriae parentumque et coninquit, 'integri aduersus fessos, memores patriae parentumque et coniugum ac liberorum, memores consulis pro uestra uictoria morte occubantis'. ubi triarii consurrexerunt integri refulgentibus armis, noua ex improuiso exorta acies, receptis in interualla ordinum antepilanis, clamore sublato principia Latinorum perturbant hastisque ora fodientes primo robore uirorum caeso per alios manipulos uelut inermes prope intacti euasere tantaque caede perrupere cuneos ut uix quartam partem relinquerent hostium. Samnites quoque sub radicibus montis procul instructi praebuere terrorem Latinis. ceterum inter omnes ciues sociosque praecipua laus eius belli penes consules fuit, quorum alter omnes minas periculaque ab deis superis inferisque in se unum uertit, alter ea uirtute eoque consilio in proelio fuit ut facile conuenerit inter Romanos Latinosque, qui eius pugnae memoriam posteris tra
Abbreviated transcription (Latin):
ediderunt. Nam & rorarii procurrebant inter antepilanos. Ad¬
diderantq uires hastatis ac principibus. Et triarii genu dextro
innixi nutum consulis ad consurgendum expectabant. Proced¬
ente deinde certamine cum aliis partibus multitudo latinorũ
superaret manlius consul audito euentu college cum ut ius fasq
erat lacrimis non minus qͣ laudibus debitis prosecutus tam me¬
morabilem mortem esset paulisper addubitauit an consurgendi iã
triarus tempus esset. Deinde melius ratus integros eos ad ultimũ
discrimen seruari accessos a nouissima acie ante signa procedere iu¬
bet. Qui ubi subiere extemplo latini tamquam idem aduersarui
fecissent triarios suos excitauerunt. Qui aliquamdiu pugna atro¬
ci cum & semetipsi fatigassent & hastas aut prefregissent aut he¬
betassent pellerent ui tamen hostem debellatum iam rati peruen¬
tumq ad extremam aciem. Tum consul triaruis consurgite nunc

Expanded text:
ediderunt; nam et rorarii procurrerant inter antepilanos adediderunt; nam et rorarii procurrerant inter antepilanos addiderantque uires hastatis ac principibus et triarii genu dextro innixi nutum consulis ad consurgendum exspectabant. procedente deinde certamine cum aliis partibus multitudo superaret Latinorum, Manlius consul audito euentu collegae, cum, ut ius fasque erat, lacrimis non minus quam laudibus debitis prosecutus tam memorabilem mortem esset, paulisper addubitauit an consurgendi iam triariis tempus esset; deinde melius ratus integros eos ad ultimum discrimen seruari, accensos ab nouissima acie ante signa procedere iubet. qui ubi subiere, extemplo Latini, tamquam idem aduersarii fecissent, triarios suos excitauerunt; qui aliquamdiu pugna atroci cum et semet ipsi fatigassent et hastas aut praefregissent aut hebetassent, pellerent ui tamen hostem, debellatum iam rati peruentumque ad extremam aciem, tum consul triariis 'consurgite nunc'