comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mande societatis causa cepte. Ad phylippum quoq: missi qui du¬
centa argenti talenta pollicerentur ut siciliam aut in italiam
traiceret.Missi ad duos impatores in italiam ut omni terrore
scipionem retinerent ad magonem non legati modo sed iugiti
quinq naues longe sex milia peditum et ottingenti equites¬
et septem elephanti.Ad hoc magna pecunia ad conducenda
auxilia: quibus fretus propius urbem romanam exercitum
admouerent coniungereq: se hannibali. nec carthagine parabat
agitabantq Ad lelium predas ingentes ex agro inermi ac nu¬
do praesidius agentem. Massinissa fama romane classis excit
cum equitibus paucis uenit.Is segniter rem agi a Scipione ques¬
tus quod iam non exercitum in africam traiecisset perculsis.car¬
thaginensibus Syphace: impedito finitimis bellis quem certum
hret si spatium ad sua ut uelit componenda detur.nihil sincer
fide cum romanis acturum hortaretur ac stimularet scipionẽ

Expanded text:
mandae societatis causa coeptae. ad Philippum quoque missi qui dumandae societatis causa coeptae. ad Philippum quoque missi qui ducenta argenti talenta pollicerentur ut in Siciliam aut in Italiam traiceret. missi et ad suos imperatores in Italiam ut omni terrore Scipionem retinerent; ad Magonem non legati modo sed uiginti quinque longae naues, sex milia peditum, octingenti equites, septem elephanti, ad hoc magna pecunia ad conducenda auxilia quibus fretus propius urbem Romanam exercitum admoueret coniungeretque se Hannibali. haec Carthagini parabant agitabantque, cum ad Laelium praedas ingentes ex agro inermi ac nudo praesidiis agentem Masinissa fama Romanae classis excitus cum equitibus paucis uenit. is segniter rem agi ab Scipione questus, quod non exercitum iam in Africam traiecisset perculsis Carthaginiensibus, Syphace impedito finitimis bellis; quem certum habere, si spatium ad sua ut uelit componenda detur, nihil sincera fide cum Romanis acturum. hortaretur stimularet Scipionem
Abbreviated transcription (Latin):
lam rege̾m syphacem post colloquium cum scipione alie¬
alienatum. Nassinissam aperta defectione infestissimum hostem
nihil usq̃ spei nihil auxilii ẽẽ nec magonem ex gallia morere tu¬
multus quicꝗ̃ nec conuingere se se hannibali et hannibalem ip̃m ia
et fama senescere et uiribus. In hec deflenda prolapsos ab recenti
nuntio animos rursus terror instans reuocauit. Ad consultandũ
quonam modo obuiam presentibus periculis iretur.dilectus rapti
in urbe agrisq haberi placet mittere ad conducenda affrorum¬
consilia auxilia: munire urbem. frumentum conuehere:tela
ma parare: instruere naues:et mutere: ad hyponem aduersus
Romanam classem. Iam hec agentibus: nuntius tandem uenit
lelium non scipionem:copiasq quante adincursiones agrorum
atis sint transuectas summam belli molem adhuc insicilia et
Ita respiratum mittiq ad Siphacem legitiones aliosq regulos fir¬

Expanded text:
iam reges, Syphacem post conloquium cum Scipione iam reges, Syphacem post conloquium cum Scipione alienatum, Masinissam aperta defectione infestissimum hostem. nihil usquam spei, nihil auxilii esse. nec Magonem ex Gallia mouere tumultus quicquam nec coniungere sese Hannibali, et Hannibalem ipsum iam et fama senescere et uiribus. in haec deflenda prolapsos ab recenti nuntio animos rursus terror instans reuocauit ad consultandum quonam modo obuiam praesentibus periculis iretur. dilectus raptim in urbe agrisque haberi placet; mittere ad conducenda Afrorum auxilia; munire urbem, frumentum conuehere, tela arma parare; instruere naues ac mittere ad Hipponem aduersus Romanam classem. iam haec agentibus nuntius tandem uenit Laelium non Scipionem, copiasque quantae ad incursiones agrorum satis sint transuectas; summae belli molem adhuc in Sicilia esse. ita respiratum mittique ad Syphacem legationes aliosque regulos fir
Abbreviated transcription (Latin):
tuq trepidi carthaginem terrore ingenti compleuere.Clas¬
sem Romam Scipionemq: impatorem fama iam fuerat in siciliam
transgressum aduenisse. Nec quot naues uidissent.nec quanta
manus agros popularetur satis gnari omnia in maius metu au¬
gente accipiebant.Itaq primo terror pauorq: de inde mesti¬
tia animos incessit:tantum fortunam mutasse ut qui modo ip̃i
exercitum ante moenia romana habuissent uictores. totq stra
tis hostium exercitibus omnes it alie populos aut ui aut uolui¬
tate in deditionem accepissent. hi uerso marte affrice popula¬
tiones et obsidionem carthaginis uisuri forent.Ne quaꝗͣ pari ad
patienda ea robore ac romani fuissent. Illis romanam plebem
illis latium uiuentutem prebuisse maiorem semper frequen¬
tioremq pro tot cesis exercitibus sobolem. Caeterum suam
plebem in urbe imbellem in agris mercede parari auxiliai
ex afris gentem ad omnem auram spei mobilis atq: infidã

Expanded text:
tiique trepidi Carthaginem terrore ingenti compleuere clastiique trepidi Carthaginem terrore ingenti compleuere classem Romanam Scipionemque imperatorem—et fama fuerat iam in Siciliam transgressum—aduenisse. nec quot naues uidissent nec quanta manus agros popularetur satis gnari omnia in maius metu augente accipiebant. itaque primo terror pauorque, dein maestitia animos incessit: tantum fortunam mutasse ut qui modo ipsi exercitum ante moenia Romana habuissent uictores stratisque tot hostium exercitibus omnes Italiae populos aut ui aut uoluntate in deditionem accepissent, ii uerso Marte Africae populationes et obsidionem Carthaginis uisuri forent, nequaquam pari ad patienda ea robore ac Romani fuissent. illis Romanam plebem, illis Latium iuuentutem praebuisse maiorem semper frequentioremque pro tot caesis exercitibus subolescentem: suam plebem imbellem in urbe, imbellem in agris esse; mercede parari auxilia ex Afris, gente ad omnem auram spei mobili atque infida.
Abbreviated transcription (Latin):
acie cecidissent conferentibus tradentibusq arma et dedenti¬
bus se se responsum est. Indeditionem ita accipi eos simando¬
nium caeterosq belli concitores tradidissent uiuos. Si minusex¬
ercitus se in agros ilergetum ausitanorumq: et de inceps alioꝵ
pplorum dicturos. Haec dicta legatis renuntiataq in conciliu
Ibi mandonius caeteriq principes comprehensi et traditi ad
supplitium hyspaniaeq: populis reddita pax stipendium eiu
anni duplex et frumentum sex mensium imperatum Saga¬
q et toga exercitui et obsides ad xxx ferme populis accepti.
ita hyspanie rebellantis tumultu haud magno motu intra pau¬
cos dies conato et compresso in africam omnis tẽroruersus.C: Le¬
lius nocte ad hypponem regium cum accessisset luce prima ad
populandum agrum subsignis milites sotiosq nauales duxit
Omnibus pacis mõdo in curia se agentibus magna clades illata nũ¬

Expanded text:
acie cecidissent conferentibus tradentibusque arma et dedentiacie cecidissent conferentibus tradentibusque arma et dedentibus sese, responsum est in deditionem ita accipi eos si Mandonium ceterosque belli concitores tradidissent uiuos; si minus, exercitum se in agrum Ilergetum Ausetanorumque et deinceps aliorum populorum inducturos. haec dicta legatis renuntiataque in concilium. ibi Mandonius ceterique principes comprehensi et traditi ad supplicium. Hispaniae populis reddita pax; stipendium eius anni duplex et frumentum sex mensum imperatum sagaque et togae exercitui, et obsides ab triginta ferme populis accepti. ita Hispaniae rebellantis tumultu haud magno motu intra paucos dies concito et compresso, in Africam omnis terror uersus. C. Laelius nocte ad Hipponem Regium cum accessisset, luce prima ad populandum agrum sub signis milites sociosque in auxilium nauales duxit. omnibus pacis modo incuriose agentibus magna clades inlata; nun
Abbreviated transcription (Latin):
lus ip̃e indibilis cum equitibus ad pedes degressus ante p¬
ma signa peditum se obiecisset. Ibi aliꝗ̃dui atrox consiliũ¬
pugna stetit.Tandem postꝗ̃ ii qui circa regem seminecem re¬
stantem de inde pilo terre affixum pugnabant obruti telis oc¬
cubuerunt.Tum fuga passim cepta plures cesi quia equo
conscendendi equitibus spatium non fuerat. Et quia per¬
culsis acriter insteterunt romani nec ante abscessum est
ꝗͣ castris quoq exuerunt hostem. Tredecim milia hayspa
q paulo amplius .cc. maxime in leuo cornu ceciderunt
Pulsi castris hyspani aut qui ex praelio effugerant sparsi
primo per agros de inde in suas quisq ciuitates redierunt
Tum a mandonio euocati in consilium conquestiq: ibi clades
suas increpitis auctoribus belli legatos mittendos ad arma tra¬
denda deditionemq faciendam densuere quibus culpam in au¬
torem belli indibilem caeterosq principes quorum pleriq: i

Expanded text:
lus ipse Indibilis cum equitibus ad pedes degressis ante prilus ipse Indibilis cum equitibus ad pedes degressis ante prima signa peditum se obiecisset. ibi aliquamdiu atrox pugna stetit; tandem postquam ii qui circa regem seminecem restantem deinde pilo terrae adfixum pugnabant obruti telis occubuerunt, tum fuga passim coepta. plures caesi, quia equos conscendendi equitibus spatium non fuerat, et quia perculsis acriter institerunt Romani; nec ante abscessum est quam castris quoque exuerunt hostem. tredecim milia Hispanorumque paulo amplius ducenti, maxime in laeuo cornu, ceciderunt. pulsi castris Hispani aut qui ex proelio effugerant, sparsi primo per agros, deinde in suas quisque ciuitates redierunt. tum a Mandonio euocati in concilium conquestique ibi clades suas increpitis auctoribus belli legatos mittendos ad arma tradenda deditionemque faciendam censuere. quibus culpam in auctorem belli Indibilem ceterosque principes quorum plerique in
Abbreviated transcription (Latin):
beat. Ipse cepta parum prospere pedestri pugna tantum mora¬
tus dum cedenti duodecime: legioni que in leuo cornu aduersus
ilergetes prona erat tertiam decimam legionem ex subsidus
in primam aciem firmamentum ducit. Postꝗͣ equata ibi
pugna est ad.L. manlium inter prima signa hortantem
subsidia quibus respostulabat locis inducentem uenit. Indi¬
catq tuta ab leuo cornu eẽ iam missum eẽ abse cornelium ser¬
uium procella equestri hostes circum fusurum. Uix hec dicta
dederat cum romani equites in medios inuecti hostes simu
pedestris acies turbauerunt simul equitibus hyspanorum
uiam inmitendi aequos clauserunt Itaq omissa pugna e¬
questri ad pedestrem. hyspani descenderunt Romani impe¬
atores ut turbato hostuim ordines et trepidationem pauore
et fluctuantia uiderunt signa hortantur orant milites ut
perculsos inuadant neu restitui aciem patiantur.Non
sustinuissent tamen infestum impetum barbari ni regu¬

Expanded text:
beat. ipse coepta parum prospere pedestri pugna tantum morabeat. ipse coepta parum prospere pedestri pugna tantum moratus dum cedenti duodecimae legioni, quae in laeuo cornu aduersus Ilergetes locata erat, tertiam decimam legionem ex subsidiis in primam aciem firmamentum ducit, postquam aequata ibi pugna est, ad L. Manlium inter prima signa hortantem ac subsidia quibus res postulabat locis inducentem uenit; indicat tuta ab laeuo cornu esse; iam missum ab se Cornelium procella equestri hostes circumfusurum. uix haec dicta dederat cum Romani equites in medios inuecti hostes simul pedestres acies turbarunt, simul equitibus Hispanorum uiam immittendi equos clauserunt. itaque omissa pugna equestri ad pedes Hispani descenderunt. Romani imperatores ut turbatos hostium ordines et trepidationem pauoremque et fluctuantia uiderunt signa, hortantur orant milites ut perculsos inuadant neu restitui aciem patiantur. non sustinuissent tam infestum impetum barbari, ni regu
Abbreviated transcription (Latin):
mis De in cum in pabulatores Romanos impetus repente ab
equitibus Romanis hyspanis factus eẽt Summisso ab statione
romano equitatu equestre prelium fuit. Haud sane memo¬
rando in partem ullam euentu. Sole oriente postero die ar¬
mati instructiq omnes mille ferme passus procul a casts
romanis aciem ostendere. Medii ausitani erant cornua
dextrum ilergetes. Leuum ignobiles tenebant hyspani po¬
puli Inter corn̾ua et mediam aciem interualla patentia
satis late fecerunt. qua equitatum ubi tempus eẽt emitterẽt¬
Et romani more suo exercitum cum instruxissent id modo
hostium imitati sunt. ut inter legiones et ip̃i patentes equiti
relinquerent uias. Cacterum lentulus ei parti usum equitis
fore ratus quae prior inde hiscentem interuallis hostium
aciem equites emisisset. Ser. Cornelio tri militum imperat e¬
quites per patentes in hostium acies uias permittere equosiu¬

Expanded text:
mis; dein cum in pabulatores Romanos impetus repente ab mis; dein cum in pabulatores Romanos impetus repente ab equitibus Hispanis factus esset, summisso ab statione Romana equitatu equestre proelium fuit haud sane memorando in partem ullam euentu. sole oriente postero die armati instructique omnes mille ferme passus procul a castris Romanis aciem ostendere. medii Ausetani erant; cornua dextrum Ilergetes, laeuum ignobiles tenebant Hispani populi; inter cornua et mediam aciem interualla patentia satis late fecerant qua equitatum, ubi tempus esset, emitterentet Romani more suo exercitum cum instruxissent, id modo hostium imitati sunt ut inter legiones et ipsi patentes equiti relinquerent uias. ceterum Lentulus ei parti usum equitis fore ratus quae prior in dehiscentem interuallis hostium aciem equites emisisset, Ser. Cornelio tribuno militum imperat equites per patentes in hostium acie uias permittere equos iu
Abbreviated transcription (Latin):
deductum trepida omnia ut in conditam turbam tyronum
cẽ nunꝗͣ talem occasionem liberate hyspaniae fore. Seruitũ
ad eam diem aut carthaginensibus aut romanis nec inuicem
us aut illis sed interdum utrisq simul pulsos ab romanis car¬
thaginenses ab hyspanis si consentirent pelli romanos posse ut
ab omni externo imperio soluta in perpetuum hyspania
in patrios redire mores ritusq: Haec taliaq: dicendo non po¬
pulares modo sed ausitanos quoq: uicinam gentem concitat
peditum quatuor ferme equitum insedatanum agrum quo
edictum erat conuenerunt. Romani quoq imꝑatores.L. len¬
tulus et .l. manlius acidinus neglisceret.primo negligendo bellũ
iunctis ip̃is exercitibus per agrum ausetanum hosfico tanꝗͣ pa¬
cato clementer ductis militibus ad sedem hostium ꝑuenere
Trium milium spatio procul acastris eorum posuere cas tra
Primum per legatos ne quicꝗͣ tentatum ut discederetur ab ar¬

Expanded text:
deductum; trepida omnia et inconditam turbam tironum deductum; trepida omnia et inconditam turbam tironum esse. nunquam talem occasionem liberandae Hispaniae fore. seruitum ad eam diem aut Carthaginiensibus aut Romanis, nec in uicem his aut illis sed interdum utrisque simul. pulsos ab Romanis Carthaginienses: ab Hispanis, si consentirent, pelli Romanos posse, ut ab omni externo imperio soluta in perpetuum Hispania in patrios rediret mores ritusque. haec taliaque dicendo non populares modo sed Ausetanos quoque, uicinam gentem, concitat iginta milia peditum quattuor ferme equitum in Sedetanum agrum, quo edictum erat, conuenerunt. Romani quoque imperatores L. Lentulus et L. Manlius Acidinus , ne glisceret prima neglegendo bellum, iunctis et ipsi exercitibus per agrum Ausetanum hostico tamquam pacato clementer ductis militibus ad sedem hostium peruenere et trium milium spatio procul a castris eorum posuerunt castra. primo per legatos nequiquam temptatum ut discederetur ab ar
Abbreviated transcription (Latin):
raptim facte erant ut in sicco hybernarent. Preparatis omibus
ad bellum syracusas non dum ex magnis belli motibus satis tr.¬
quillas uenit.Eraeci res a quibusdam italici generis eadem
ui qua per bellum ceperant retinentibus concessas sibi absena¬
tu repetebant.Omnium primum ratus tueri publicam fidẽ
partim edicto partim iuiditus etiam in ꝑtinaces ad optinẽda
iniuriam redditis suas res syracusanis restituit. Non ip̃is tantum
ca res sed om̃ibus sicile populis grata fuit. eoq enixius ad bellum
adiuuerint. Fadem aestate in hyspania coortum ingens bel¬
lum conciente in dibili nulla alia de causa ꝗͣ per admirationẽ
scipionis contemptu imꝑatorum aliorum ortum. Cum supeẽ
unum ducem romanis Caeteris ab hannibale interfectis rebat
Eo nec in hyspania caesis Scipionibus alium quem mitterent ha¬
in hyspania romani habebant exercitum quoq inde ueterẽ

Expanded text:
raptim factae erant, ut in sicco hibernarent. praeparatis omnibus raptim factae erant, ut in sicco hibernarent. praeparatis omnibus ad bellum Syracusas, nondum ex magnis belli motibus satis tranquillas, uenit. Graeci res a quibusdam Italici generis eadem ui qua per bellum ceperant retinentibus, concessas sibi ab senatu repetebant. omnium primum ratus tueri publicam fidem, partim edicto, partim iudiciis etiam in pertinaces ad obtinendam iniuriam redditis suas res Syracusanis restituit. non ipsis tantum ea res sed omnibus Siciliae populis grata fuit, eoque enixius ad bellum adiuuerunt. eadem aestate in Hispania coortum ingens bellum conciente Ilergete Indibili nulla alia de causa quam per admirationem Scipionis contemptu imperatorum aliorum orto: eum superesse unum ducem Romanis ceteris ab Hannibale interfectis rebantur; eo nec in Hispaniam caesis Scipionibus alium quem mitterent hain Hispania Romani habeant, exercitum quoque inde ueterem
Abbreviated transcription (Latin):
imperatoris caeteri uiderunt se excusare et uicarium accipere.
ta .ccc. siculis romani equites substituti sine publica impensa do¬
cendorum atq: exercendorum curam siculi habuerunt quia e¬
dictum imperatoris erat ip̃m militaturum qui ita nõ fecisset
gregiam hanc alam equitum euasisse fertur multisq: prelus
remꝰ pu. adiuuisse. Legiones inde cum inspiceret plurimorũ
stipendiorum ex his delegit milites maxime qui sub duce.
marcello militauerant quos cum optima disciplina institutoscre¬
debat. Tum etiam ab longa syracusarum obsidione peritissimos ẽ
urbium oppugnandarum. Nihil paruum sed carthaginis iam ex¬
cidia agitabat animo. Inde exercitum per oppida dispertit fru¬
mentum siculorum ciuitatibus imperat. Ex italia aduecto par¬
cit ueteres naues reficit et cum iis .C. lelium in africam predatu
mittit.Nouas pannormi subducit quia ex uiridi materia

Expanded text:
imperatoris ceteri uiderunt, se quisque excusare et uicarium accipere. imperatoris ceteri uiderunt, se quisque excusare et uicarium accipere. ita trecentis Siculis Romani equites substituti sine publica impensa. docendorum atque exercendorum curam Siculi habuerunt, quia edictum imperatoris erat ipsum militaturum qui ita non fecisset. egregiam hanc alam equitum euasisse ferunt multisque proeliis rem publicam adiuuisse. legiones inde cum inspiceret, plurimorum stipendiorum ex iis milites delegit, maxime qui sub duce Marcello militauerant, quos cum optima disciplina institutos credebat tum etiam ab longa Syracusarum obsidione peritissimos esse urbium oppugnandarum; nihil enim paruum sed Carthaginis iam excidia agitabat animo. inde exercitum per oppida dispertit; frumentum Siculorum ciuitatibus imperat, ex Italia aduecto parcit; ueteres naues reficit et cum iis C. Laelium in Africam praedatum mittit; nouas Panhormi subducit, quia ex uiridi materia
Abbreviated transcription (Latin):
mo terra mariq milites labores magna pericula allatura uide¬
batur. Neq ip̃is modo sed parentes cognatosq corum ea cuia
angebat. Ubi dies que dicta erat aduenit arma equosq ostẽ¬
derunt. Tum scipio renuntiari sibi dixit quosdam equites si¬
culorum tanq̃ grauem et duram horrere cam militiam. Si
qui ita animati eent malle eos sibi iam tum fateri ꝙ postio¬
dum querentes signis ac in utiles milites.r.p. cẽ. Expromerent
quid sentirent cum bona uenia se exauditurum. Ubi ex iis
unus ausus est dicere se prorsus si sibi utrum uelit liberum esser
nolle militare. Tum scipio ei quoniam igitur adolescens quid sẽ¬
tires non dissimulasti uicarium tibi expediam cui tu arma equui¬
q et cactera instrumenta militiae tradas et tecum hinc ex te¬
plo domum ducas exerceas docendum cures equo armisq lacto cõ¬
ditionem accipienti extemplo unum exercentis quos in ermes
habebat tradit. Ubi hoc modo exauctoratum cquitem cum grã

Expanded text:
mo, terra marique multos labores magna pericula allatura uidebatur; neque ipsos modo sed parentes cognatosque eorum ea cura angebat. ubi dies quae dicta erat aduenit, arma equosque ostenderunt. tum Scipio renuntiari sibi dixit quosdam equites Siculorum tamquam grauem et duram horrere eam militiam: si qui ita animati essent, malle eos sibi iam tum fateri quam postmodo querentes segnes atque inutiles milites rei publicae esse; expromerent quid sentirent; cum bona uenia se auditurum. ubi ex iis unus ausus est dicere se prorsus, si sibi utrum uellet liberum esset, nolle militare, tum Scipio ei: 'quoniam igitur, adulescens, quid sentires non dissimulasti, uicarium tibi expediam cui tu arma equumque et cetera instrumenta militiae tradas et tecum hinc extemplo domum ducas exerceas docendum cures equo armisque.' laeto condicionem accipienti unum ex trecentis quos inermes habebat tradit. ubi hoc modo exauctoratum equitem cum gratia
Abbreviated transcription (Latin):
lere Animantes per uias paucis ee exercitibus. eos ipsos quos cei¬
nunt legatos non pennis sublime elatos alpes transgressos:ne ma¬
iores quidem eorum indigenas s& aduenas italie cultores
hasipsas alpes ingentibus saepe agminibus cum liberis ac conuigi¬
bus migrantum modo tuto transisse.Militi quidem armato
nihil secum praeter instrumenta belli portanti quid inuium
aut in superabile ẽ: Saguntum ut caperetur quid per octo mẽ¬
quod inceptum moretur: coepisse quondam gallos eam quae ad
ri poenus desperet. Proinde cederent animo atq uirtute genti
per eos dies totiens ad se uictȩ aut itineris finem sperent campũ
interiacentem tiberi ac moenibus romanis. His adhortatio¬
bus incitatos. corpora curare: atq aditer se parare iub&¬

Expanded text:
lere animantes; peruias paucis esse, esse et exercitibus. eos ipsos quos cerlere animantes; peruias paucis esse, esse et exercitibus. eos ipsos quos cernant legatos non pinnis sublime elatos Alpes transgressos. ne maiores quidem eorum indigenas sed aduenas Italiae cultores has ipsas Alpes ingentibus saepe agminibus cum liberis ac coniugibus migrantium modo tuto transmisisse. militi quidem armato nihil secum praeter instrumenta belli portanti quid inuium aut inexsuperabile esse? Saguntum ut caperetur, quid per octo menquod inceptum moretur? cepisse quondam Gallos ea quae adiri posse Poenus desperet; proinde aut cederent animo atque uirtute genti per eos dies totiens ab se uictae aut itineris finem sperent campum interiacentem Tiberi ac moenibus Romanis. his adhortationibus incitatos corpora curare atque ad iter se parare iub
Abbreviated transcription (Latin):
dia facere. Neq ante hyspania excessisse ꝗͣ omnes gentes que et
terras ças quas duo diuersa maria amplectantur carthaginensiũ
ẽent. Indignatos de inde quod quicumq saguntum obiedissent
ad delendum nomen romanorum liberandumq orbem terra¬
rum: tum nemini uisum id longum cum ab occasu solis adortus
intenderent iter: nunc postꝗͣ multo maiorem partem itineris
emensam cernant:pyreneum saltum inter ferocissimas gentes
superatum: rodanum iam tum amnem tot milibus gallorum
prohibentibus domita etiam ipsius fluminis ui traiectum in con¬
spectu alpes habeant quarum alterum latus italiae sit: in ipsis por¬
tis hostium fatigatos subsistere.Quid alpes aluid eẽ credente
qͣ montium altitudines: fingerent altiores pyrenei uigis: nul¬
las profecto terras caelum contingere nec inexuperabiles hu¬
mano generi ẽẽ. Alpes quidem habitari coli gignere atq a¬

Expanded text:
dia facere neque ante Hispania excessisse quam omnes gentesque et dia facere neque ante Hispania excessisse quam omnes gentesque et terrae quas duo diuersa maria amplectantur Carthaginiensium essent. indignatos deinde quod quicumque Saguntum obsedissent ad delendum nomen Romanorum liberandumque orbem terrarum. tum nemini uisum id longum, cum ab occasu solis ad exortus intenderent iter: nunc, postquam multo maiorem partem itineris emensam cernant, Pyrenaeum saltum inter ferocissimas gentes superatum, Rhodanum, tantum amnem, tot milibus Gallorum prohibentibus, domita etiam ipsius fluminis ui traiectum, in conspectu Alpes habeant quarum alterum latus Italiae sit, in ipsis portis hostium fatigatos subsistere, quid Alpes aliud esse credentes quam montium altitudines? fingerent altiores Pyrenaei iugis: nullas profecto terras caelum contingere nec inexsuperabiles humano generi esse. Alpes quidem habitari, coli, gignere atque a
Abbreviated transcription (Latin):
sui redierunt: nec scipionis sententia stare poterat: nisi ut ex
consilus coeptisq hostis et ipẽ conatus caperet et hannibalem:
certum utrum coeptum in ytaliam intenderet iter an cum eo
qui primus se obtulisset romanus exercitus manus conserere
auertit a presenti certamine.Boiorum legatorum reguli¬
quem macali aduentus qui se quces itinerum: socios pericul
fore affirmantes integro bello nusꝗ̃ ante libatis uiribus ita¬
liam aggrediendam cenient. Multitudo timebat hostem
quidem non dum obluterata memoria superioris belli sed magis in¬
ter immensum alpesq rem fama utiq in expertis horrendam n¬
tuebat. Itaq hanmbal postꝗͣ ipi sententia stetit pergere ire: atq i¬
taliam petere aduocata concione uariac militum uersat animos
castigandoq adhortandoq. Mirari se qui nam pectora semper
impauida repens terror inuasit per tot annos uincentis eosstipen¬

Expanded text:
sui redierunt, nec Scipioni stare sententia poterat nisi ut ex sui redierunt, nec Scipioni stare sententia poterat nisi ut ex consiliis coeptisque hostis et ipse conatus caperet, et Hannibalem, incertum utrum coeptum in Italiam intenderet iter an cum eo qui primus se obtulisset Romanus exercitus manus consereret, auertit a praesenti certamine Boiorum legatorum regulique Magali aduentus, qui se duces itinerum, socios periculi fore adfirmantes, integro bello nusquam ante libatis uiribus Italiam adgrediendam censent. multitudo timebat quidem ostem nondum oblitterata memoria superioris belli; sed magis iter immensum Alpesque, rem fama utique inexpertis horrendam, metuebat. itaque Hannibal, postquam ipsi sententia stetit pergere ire atque Italiam petere, aduocata contione uarie militum uersat animos castigando adhortandoque: mirari se quinam pectora semper impauida repens terror inuaserit. per tot annos uincentes eos stipen
Abbreviated transcription (Latin):
timor circumspectantibus aquam fecisset. Excidere ctiam seuien¬
tes quidam in flumen sed pondere ipos stabiles deiectis rectoribus quȩ¬
rendis pedetemptim uadis in terram euasere. Dum elefanti traicum¬
ur: interim hannibal numidas equites quingentos ad castra roma¬
na miserat speculatum ubi & quantae copię essent et quid pararent
Huic ale equitum missi ut ante dictum est ab hostio rodani.ccC Ro¬
manorum milites ocurrunt: Praelium atrocius ꝗ pro numero
pugnantium editur. Nam praeter multa uulnera cȩdes etiam
prope per utrimq fuit fugaq et pauor numidarum romanis iam
ad modum fessis uictoriam dedit. Uictores ad .c. lx. nec omnes
romani sed pars gallorum uicti amplius ducenti ceciderunt.Hoc
principium simulq: omni belli ut summae rerum prosperum
euentum: ita haud sane incruente ancipitisq certaminis uicto¬
riam romanis portendit.Re ita gesta ad utrumq ducemɨ

Expanded text:
timor circumspectantibus aquam fecisset. excidere etiam saeuientimor circumspectantibus aquam fecisset. excidere etiam saeuientes quidam in flumen; sed pondere ipso stabiles, deiectis rectoribus, quaerendis pedetemptim uadis in terram euasere. dum elephanti traiciuntur, interim Hannibal Numidas equites quingentos ad castra Romana miserat speculatum ubi et quantae copiae essent et quid pararent. huic alae equitum missi, ut ante dictum est, ab ostio Rhodani trecenti Romanorum equites occurrunt. proelium atrocius quam pro numero pugnantium editur; nam praeter multa uolnera caedes etiam prope par utrimque fuit, fugaque et pauor Numidarum Romanis iam admodum fessis uictoriam dedit. uictores ad centum sexaginta, nec omnes Romani sed pars Gallorum, uicti amplius ducenti ceciderunt. hoc principium simul omenque belli ut summae rerum prosperum euentum, ita haud sane incruentam ancipitisque certaminis uictoriam Romanis portendit. ut re ita gesta ad utrumque ducem
Abbreviated transcription (Latin):
pronus ẽ. Hatem unam ducentos longam pedes ł latam a
terra in amnem porrexerunt: oua ne secunda aqua deferretur
luribus ualidis retinaculis parte superiore ripe religatam ponti
in modum humo in iecta constrauerunt ut belue alidacter
uelud per solum ingrederentur. Altera ratis eque lata longa
pedes centum ad traiciendum flumen apta huic copulata ẽ. ut
cum elefanti per stabilem ratem tanq̃ uiam progredientibus fe¬
minis acti ubi in minorem applicatam tranigressi sunt extem¬
plo resolutis quibus leuiter anne xa erat unculis ab actuariis aliqd
nauibus ad alteram ripam pertralitur. Ita primis expositis ali de
repetiti ac traiecti sunt: nihil sane trepidabant donec continenti
ueludd ponte ageretur. Primus erat pauor cum soluta ab cacteris
rate in altum raperentur. Ibi urgentes inter se cedentibus extre¬
mis ab aqua trepidatione aliquantum cȩdebant: donec quitem ipe

Expanded text:
pronius est. ratem unam ducentos longam pedes, quinquaginta latam a pronius est. ratem unam ducentos longam pedes, quinquaginta latam a terra in amnem porrexerunt, quam, ne secunda aqua deferretur, pluribus validis retinaculis parte sin modum humo iniecta constrauerunt ut beluae audacter uelut per solum ingrederentur. altera ratis aeque lata, longa pedes centum, ad traiciendum flumen apta, huic copulata est; tres tum elephanti per stabilem ratem tamquam uiam praegredientibus feminis acti ubi in minorem adplicatam transgressi sunt, extemplo resolutis quibus leuiter adnexa erat uinculis, ab actuariis aliquot nauibus ad alteram ripam pertrahitur; ita primis expositis, alii deinde repetiti ac traiecti sunt. nihil sane trepidabant, donec continenti uelut ponte agerentur; primus erat pauor cum soluta ab ceteris rate in altum raperentur. ibi urgentes inter se, cedentibus extremis ab aqua, trepidationis aliquantum edebant donec quietem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tis pauentes aduerso tumultu terribilior ab tergo adortus clamor
castris ab hannone captis mox et ip̃e aderat ancepsq terror circum¬
stabat. et nauibus tanta uis armatorum in terra euadens.Aterge
unprouisa praemebant acie: Ealli postq uim facere conati sunt¬
ultro pellebantur qua parte reuisum maxime iter perrumpunt:tre¬
pidiq in uicos passim suos diffugunt. Hannibal cacteris copiis per
ocium traiectis: spernens iam gallicos tumultus castra locat. Ele¬
fantorum traiciendorum uaria consilia fuisse credo certe uariata
memoria actac rei. Quidam congregatis ad ripam elefantis. tra¬
dunt ferocissimum ex his itritatum ab rectore suo cum refugie¬
tem in aquam nantem sequeretur:traxisse gregem ut quemq
timentem altitudinem destituere uado impetũ ipo fluminis i
alteram ripam rapiente. Caeterum magis constat ratibus tra¬
iectos. id ut tutius consilium ante rem for&. ita acta re ad fidẽ

Expanded text:
tis pauentes aduerso tumultu terribilior ab tergo adortus clamor, tis pauentes aduerso tumultu terribilior ab tergo adortus clamor, castris ab Hannone captis. mox et ipse aderat ancepsque terror circumstabat, et e nauibus tanta ui armatorum in terram euadente et ab tergo improuisa premente acie. Galli postquam utroque uim facere conati pellebantur, qua patere uisum maxime iter perrumpunt trepidique in uicos passim suos diffugiunt. Hannibal ceteris copiis per otium traiectis spernens iam Gallicos tumultus castra locat. elephantorum traiciendorum uaria consilia fuisse credo; certe uariata memoria actae rei. quidam congregatis ad ripam elephantis tradunt ferocissimum ex iis inritatum ab rectore suo, cum refugientem in aquam nantem sequeretur, traxisse gregem, ut quemque timentem altitualteram ripam rapiente. ceterum magis constat ratibus traiectos; id ut tutius consilium ante rem foret, ita acta re ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ex loco prodito fumo significante transisse et non procul abesseɨ
Quod ubi accepit hannibal ne tempori de eẽt dat signum adtraici¬
endum. lam paratas aptasq habebat pedes lintres. Eques ferre pp
equos nantes nauium agmen. ad excipiendum aduersum impetu
fluminis: parte superiori transmittens tranquillitatem infra tra¬
itientibus lintribus prȩbebat. Equorum pars magna nantes:loris
apuppibus trahebantur practer cos quos instructos frenatosq ut ex¬
templo egresso in ripam: equum usui essent imposuetant in naues:
alli occurlant in ripam cum uariis ululatibus cantuq: moris sui:quati¬
entes scuta super capita uibrantesq dextris tela: quamꝗͣ et ex aduerso
terrebat tanta uis nauium cum ingenti sono flumiinis et clamore
uario nautarum militum:et qui nitebantur per rumpere. impet̃¬
fluminis et qui ex altera ripa traitientes suos hortabantur. Iam sa¬

Expanded text:
ex loco edito fumo significant transisse et haud procul abesse; ex loco edito fumo significant transisse et haud procul abesse; quod ubi accepit Hannibal, ne tempori deesset dat signum ad traiciendum. iam paratas aptatasque habebat pedes lintres, eques fere propter equos nantes † . . . †. nauium agmen ad excipiendum aduersi impetum fluminis parte superiore transmittens tranquillitatem infra traicientibus lintribus praebebat; equorum pars magna nantes loris a puppibus trahebantur, praeter eos quos instratos frenatosque ut extemplo egresso in ripam equiti usui essent imposuerant in naues. Galli occursant in ripa cum uariis ululatibus cantuque moris sui, quatientes scuta super capita uibrantesque dextris tela, quamquam et ex aduerso terrebat tanta uis nauium cum ingenti sono fluminis et clamore uario nautarum militumfluminis et qui ex altera ripa traicientes suos hortabantur. iam sa
Abbreviated transcription (Latin):
uerter& annonem amilcaris filium: uigilia prima noctis cum par¬
te copiarum maxime hyspanis: aduerso flumine ire iter unius
diei iuib& et ubi primo possit ꝗͣ occultissime traiecto amne circũ¬
ducere agmen ut cum facto opus sit adoriatur ab tergo host
Ad id datiꝰ duces galli: educunt in milia quinq et uiginti ferme
supra paruac insulae circumfusum amnem latiorem ubi di¬
uidebatur.
uidebatur eoq minus alto aluco transitum ostendere. Ibi raptim
cesa materia ratesq fabricate inquibus equi uiriq et alia onera tra¬
icerentur: hyspani sine ulla mole in utres uestimentis coniectis
ipsi caeteris superpositis incubantes flumen transnatauere. Et alius. ex¬
exercitus ratibus iunctis traiectus castris prope flumen positis. Noc¬
turno itinere atq operis labore fessus quiete unius diei reficitur inten¬
to duce ad consilium oportunȩ exsequendum. Postero die profecti

Expanded text:
uerteret, Hannonem Bomilcaris filium uigilia prima noctis cum paruerteret, Hannonem Bomilcaris filium uigilia prima noctis cum parte copiarum, maxime Hispanis, aduerso flumine ire iter unius diei iubet et, ubi primum possit quam occultissime traiecto amni, circumducere agmen ut cum opus facto sit adoriatur ab tergo hostes. ad id dati duces Galli edocent inde milia quinque et uiginti ferme supra paruae insulae circumfusum amnem latiore ubi diuidebatur eoque minus alto alueo transitum ostendere. ibi raptim caesa materia ratesque fabricatae in quibus equi uirique et alia onera traicerentur. Hispani sine ulla mole in utres uestimentis coniectis ipsi caetris superpositis incubantes flumen tranauere. et alius exercitus ratibus iunctis traiectus, castris prope flumen positis, nocturno itinere atque operis labore fessus quiete unius diei reficitur, intento duce ad consilium opportune exsequendum. postero die profecti,
Abbreviated transcription (Latin):
garum peruenerat agrum gentis ualidę. Colunt autem circa.
utramq ripam rodani. Et diffisi citeriore agro arceri penum pos¬
se ut flumen pro munimento hr̃ent:omnibus ferme suis transro¬
danum traiectis ulteriorem ripam amnis obtinebant.Cacter
accolas fluminis hannibal et eorum iporum quos sedes tenuerat.
simul perlicit donis ad naues undiq contrahendas fabricandasq si¬
mul et ipsi traici exercitum leuariq ꝗͣ primum regionem suam
tanta omnium urgente turba cupiebant.Itaq ingens coacta
uis nauium est:lintriumq: temere aduicinalem usum parataꝵ:
nouasq alias primum galli inchoantes:cauabant ex singulis arbori¬
bus: de inde et ipsi milites simul copia materiae:simul facilitate op¬
ris inducti alueos informes nihil dummodo innare aquae quae &
capere: onera possent curantes raptum faciebant: quibus se suaq: trans
aduerso hostis:omnem ripam equites iuiri obtinentes.Quos ut a¬

Expanded text:
carum peruenerat agrum, gentis ualidae. colunt autem circa carum peruenerat agrum, gentis ualidae. colunt autem circa utramque ripam Rhodani; sed diffisi citeriore agro arceri Poenum posse, ut flumen pro munimento haberent, omnibus ferme suis trans Rhodanum traiectis ulteriorem ripam amnis armis obtinebant. ceteros accolas fluminis Hannibal et eorum ipsorum quos sedes suae tenuerant simul perlicit donis ad naues undique contrahendas fabricandasque; simul et ipsi traici exercitum leuarique quam primum regionem suam tanta hominum urgente turba cupiebant. itaque ingens coacta uis nauium est lintriumque temere ad uicinalem usum paratarum; nouasque alias primum Galli incohantes cauabant ex singulis arboribus, deinde et ipsi milites simul copia materiae, simul facilitate operis inducti, alueos informes, nihil dummodo innare aquae et capere onera possent curantes, raptim quibus se suaque transuaduerso hostes omnem ripam equites uirique obtinentes. quos ut a
Abbreviated transcription (Latin):
perunt .C. attilium practorem cum una legione. R& u milibus
souorum delectu nouo a consule conscriptis auxilium ferre ma¬
nilio iubent: qui sine ullo certamine abscesse enim metu hos¬
tannctum peruenit. Et.P. Cornelius in locum eius que missa
cum practore transcripta legione noua profectus ab urbe. lx
longis nauibus practer oram etruriae ligurumq et inde salui¬
um montis peruenit massiliam. Et ad praximum hostium roda¬
ni pluribus enim diuisus amnis in mare decurrit castra locat uix¬
dum satis credens hannibalem superasse pyreneos moutes.Quem
ut de Rodani quoq transitu agitare animaduertit incertus qm̃ ei
loco occurrere. Nec dum satis refectis ab iactatione maritima
militibus. ccc interim delectos equites ducibus masfiliensibus et
auxiliaribus gallis ad exploranda omnia uisendosq ex tuto hostes
premittit.Hannibal caeteris metu aut pretio pacatis iam in uul¬

Expanded text:
perunt, C. Atilium praetorem cum una legione Romana et quinperunt, C. Atilium praetorem cum una legione Romana et quinque milibus sociorum, dilectu nouo a consule conscriptis, auxilium ferre Manlio iubent; qui sine ullo certamine—abscesserant enim metu hostes—Tannetum peruenit. et P. Cornelius , in locum eius quae missa cum praetore erat scripta legione noua, profectus ab urbe sexaginta longis nauibus praeter oram Etruriae Ligurumque et inde Saluum montes peruenit Massiliam et ad proximum ostium Rhodani—pluribus enim diuisus amnis in mare decurrit— castra locat, uixdum satis credens Hannibalem superasse Pyrenaeos montes. quem ut de Rhodani quoque transitu agitare animaduertit, incertus quonam ei loco occurreret necdum satis refectis ab iactatione maritima militibus trecentos interim delectos equites ducibus Massiliensibus et auxiliaribus Gallis ad exploranda omnia uisendosque ex tuto hostes praemittit. Hannibal ceteris metu aut pretio pacatis iam in Uol
Abbreviated transcription (Latin):
Silue tunc circauiam erant plerisq incultis:ibi in explorato⁊
profectus in insidias precipitatus multaq cum cede suorum
egre in apertos campos emersit:ibi castra communita et
quia gallis ad temptanda ea defuit spes refecti sunt militum
gro coeptum: nec dum per patentia loca ducebatur agmen¬
cum apparuit hostis. Ubi rursus siluae intrate tum postremo
adorti cum magna trepidatione ac pauore omnium.dcc.
milites occiderunt sex signa ademere: Finis et gallis interri¬
tandi et pauendis romanis fuit ut esaltu inuio atq impedi¬
to euasere. Inde apertis locis facile tutantes agmen romani
tannetum uicum propinquum pado contendere. Ibi se muni¬
mento ad tempus cõmeatibusq fluminis & brisianorum etia
gallorum aduersus crescentem in dies multitudinem hostiũ
tutabantur Qui tumultus repens postꝗͣ est romam perlatus
& punicum insupea gallicum bellum auctum patres acce¬

Expanded text:
siluae tunc circa uiam erant, plerisque incultis. ibi inexplorato siluae tunc circa uiam erant, plerisque incultis. ibi inexplorato profectus in insidias praecipitat multaque cum caede suorum aegre in apertos campos emersit. ibi castra communita et, quia Gallis ad temptanda ea defuit spes, refecti sunt militum gro coeptum nec, dum per patentia loca ducebatur agmen, apparuit hostis; ubi rursus siluae intratae, tum postremos adorti cum magna trepidatione ac pauore omnium septingentos milites occiderunt, sex signa ademere. finis et Gallis territandi et pauendi fuit Romanis ut ex saltu inuio atque impedito euasere. inde apertis locis facile tutantes agmen Romani Tannetum, uicum propinquum Pado, contendere. ibi se munimento ad tempus commeatibusque fluminis et Brixianorum etiam Gallorum auxilio aduersus crescentem in dies multitudinem hostium tutabantur. qui tumultus repens postquam est Romam perlatus et Punicum insuper Gallico bellum auctum patres acce
Abbreviated transcription (Latin):
assignandum diffisi placentiae moenibus mutinam confugerit
⁊ lu̾tatius .A. seruilius.x. annius lutatii nomen haud dubu
Est pro aulo seruilio. Q. accilium et .C. herennium: hnt qdã
annales: alui.e. Cornelium asinam.et .C. papirium nasonem
id quoq: dubium est legati ad expostulandum missi ad boios
uolatisunt incertum anintrium uiros agrum metantis im¬
petus sit factus mutine cum obsiderentur et gens ad oppugnã¬
darum urbium artes rudis pigerrima eadem admilitaria o¬
pera segnis intactis assider& muris simulari coeptum de pa¬
ce agi euocatiq ab gallorum principibus legati ad colloquũ
non contra ius modo gentium sed uiolata etiam quae data ĩ
id tempus erat fide comprehenduntur.Negantibus gallis
nisi obsides sibi redderentur dimissuros. Cum haec de legatis
nuntiata eeñt et mutina presidiumq: in periculo esset.Lma¬
lius imperator ira accensus effusum agmen ad mutinam ducit

Expanded text:
adsignandum, diffisi Placentiae moenibus Mutinam confugerint, adsignandum, diffisi Placentiae moenibus Mutinam confugerint, C. Lutatius , C. Seruilius , M. Annius . —Lutati nomen haud dubium est; pro Annio Seruilioque M'. Acilium et C. Herennium habent quidam annales, alii P. Cornelium Asinam et C. Papirium Masonem . id quoque dubium est legati ad expostulandum missi ad Boios uiolati sint incertum an in triumuiros agrum metantes impetus sit factus. Mutinae cum obsiderentur et gens ad oppugnandarum urbium artes rudis, pigerrima eadem ad militaria opera, segnis intactis adsideret muris, simulari coeptum de pace agi; euocatique ab Gallorum principibus legati ad conloquium non contra ius modo gentium sed uiolata etiam quae data in id tempus erat fide comprehenduntur, negantibus Gallis, nisi obsides sibi redderentur, eos dimissuros. cum haec de legatis nuntiata essent et Mutina praesidiumque in periculo esset, L. Manlius praetor ira accensus effusum agmen ad Mutinam ducit.
Abbreviated transcription (Latin):
us facilior eẽt:nam et accepturum eos in castra sua se letuin ne
cunctanter ad eosuenturum hospitem enim se galliae non ho¬
stem aduenisse nec structurum ante gladium si ꝑ gallos liceat:
ꝗͣ in italiam uenisset:et per nuntios quidem haec Ut uero re¬
uli gallorum castyis adiliberum extemplo motis:Haud gra¬
uate ad poenum uenerunt capti donis cum bona pace exerci¬
tum ꝑ fines suos praeter ruscinonem oppidum transmiserunt ĩ
italiam. Interim nihil ultra ꝗͣ hyberum transisse hannibalem
a massiliensium legatis romam perlatum erat: cum per inde ac
si alpesiam transiss& boi solicitatis iam in subridus defecerunt
cremonamq colonias in agrum gallicum deductas egre pauebat᷑
taq armis repente arreptis in eum ip̃m agrum impetu facto tan¬
tum terroris ac tumultus fecerunt: ut non agrestis modo mul¬
titudo sed ipsum trium uiri romani qui ad agrum uenerant

Expanded text:
us facilior esset; nam et accepturum eos in castra sua se laetum necus facilior esset; nam et accepturum eos in castra sua se laetum nec cunctanter se ipsum ad eos uenturum; hospitem enim se Galliae non hostem aduenisse, nec stricturum ante gladium, si per Gallos liceat, quam in Italiam uenisset. et per nuntios quidem haec; ut uero reguli Gallorum castris ad Iliberrim extemplo motis haud grauate ad Poenum uenerunt, capti donis cum bona pace exercitum per fines suos praeter Ruscinonem oppidum transmiserunt. in Italiam interim nihil ultra quam Hiberum transisse Hannibalem a Massiliensium legatis Romam perlatum erat, cum, perinde ac si Alpes iam transisset, Boii sollicitatis Insubribus defecerunt, Cremonamque colonias in agrum Gallicum deductas aegre patiebantur. itaque armis repente arreptis, in eum ipsum agrum impetu facto tantum terroris ac tumultus fecerunt ut non agrestis modo multitudo sed ipsi triumuiri Romani, qui ad agrum uenerant
Abbreviated transcription (Latin):
Constabat non tam bello motos: ꝗ̃ longinquitate uiȩ insuperabili¬
q alpium transitu hanibal quia reuocare aut ui retinere eos
anceps erat ne cȩterorum etiam feroces animi irritarentur supra
septem milia hominum domum remisit quos ipẽ grauari n¬
litia senserat. Carpetanos quoq ad se dimissos simusansinde ne
mora atq otium animos solicitaret cum reliquis copiis pirene¬
um transgreditur & ad oppidum illiberrum castra locat.
i alli quamꝗͣ italie bellum inferri audiebant: tamen quia ui subactos
transpireneum hyspanos fama erat praesidiaq ualida imposita
metu seruitutis ad arma consternati rustitionem aliquot popu¬
i conueniunt.Quod ubi hannibali nuntiatum est: moyam mi¬
gis ꝗͣ bellum metuens oratores ad regulos eorum misit:conloꝗ
semet ipsum uelle cum his:et uel illi propius in liberum accede¬
rent uel se ruscinonem processurum ut ex propinquo congres¬

Expanded text:
constabat non tam bello motos quam longinquitate uiae insuperabiliconstabat non tam bello motos quam longinquitate uiae insuperabilique Alpium transitu. Hannibal quia reuocare aut ui retinere eos anceps erat, ne ceterorum etiam feroces animi inritarentur, supra septem milia hominum domos remisit, quos et ipse grauari militia senserat, Carpetanos quoque ab se dimissos simulans. inde, ne mora atque otium animos sollicitaret, cum reliquis copiis Pyrenaeum transgreditur et ad oppidum Iliberrim castra locat. Galli quamquam Italiae bellum inferri audiebant, tamen, quia ui subactos trans Pyrenaeum Hispanos fama erat praesidiaque ualida imposita, metu seruitutis ad arma consternati Ruscinonem aliquot populi conueniunt. quod ubi Hannibali nuntiatum est, moram magis quam bellum metuens, oratores ad regulos eorum misit, conloqui semet ipsum cum iis uelle; et uel illi propius Iliberrim accederent uel se Ruscinonem processurum, ut ex propinquo congress
Abbreviated transcription (Latin):
serpentem mira magnitudine: cum ingenti arborum acuir¬
gultorum strage ferri. Ac post insequi cum fragore cȩli nim.¬
bum. Tum que moles ea quidue prodigii eẽt querentem audis¬
e uastitate itali& eẽ.pergeret porro ire: nec ultra ingrer&
sineretq fata in occulto esse. Hoc uisu laetus tripertito o¬
hyberum copias traiecit: praemissis qui gallorum animos qua
traducendus exercitus erat donis conciliarent. Alpiumq transitus
lergetes inde bargutosq et ausitanos: & aquitaniam quae sub¬
iecta pireneis montibus est subegit: oreq huic omni praefecit
hanonem ut fauces quae hyspanias gallus iuingunt in potestate
essent & in peditum hannoni ad presidium obtinendę regionis
data et milł equites. Postꝗ̃ per pireneum saltum traduci exerci¬
tus ceptus est rumorq per barbaros manauit.certior de bello Ro¬
mano triamilia inde carpetanorum peditum iter auerterunt

Expanded text:
serpentem mira magnitudine cum ingenti arborum ac uirserpentem mira magnitudine cum ingenti arborum ac uirgultorum strage ferri ac post insequi cum fragore caeli nimbum. tum quae moles ea quidue prodigii esset quaerentem, audisse uastitatem Italiae esse; pergeret porro ire nec ultra inquireret sineretque fata in occulto esse. hoc uisu laetus tripertito Hiberum copias traiecit, praemissis qui Gallorum animos, qua traducendus exercitus erat, donis conciliarent Alpiumque transitus Ilergetes inde Bargusiosque et Ausetanos et Lacetaniam, quae subiecta Pyrenaeis montibus est, subegit oraeque huic omni praefecit Hannonem, ut fauces quae Hispanias Galliis iungunt in potestate essent. decem milia peditum Hannoni ad praesidium obtinendae regionis data et mille equites. postquam per Pyrenaeum saltum traduci exercitus est coeptus rumorque per barbaros manauit certior de bello Romano, tria milia inde Carpetanorum peditum iter auerterunt.