comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nelius cum exercitu missus. Martio noui hostes iam enim anagninis
hernicisq aliis bellum uissum erat decernuntur. frimo ita omnia op¬
portuna loca hostes inter consulum castra interceperunt ut peruadere
expeditus nuntius non posset. Et per aliquot dies incerti rerum omniu
suspensiq de statu alterius uterq consul ageret. Romamq is metus ma¬
naret. Adeo ut omnes uiniores sacramento adigerentur. Atq ad subi¬
ta rerum duo uisti seriberentur exercitus. Cocterum hernicum bellũ
nequaꝗͣ pro praesenti terrore ac pro uetustate gentis gloriae fuit. nihil
usquam dictu dignum ausi. trinis castris intra paucos dies exuti.xxx.
dierum indutias ita ut ad senatum romam legatos mitterent pacti sũt.
bimẽstri stipendio frumentoq & singulis in militem tunicis absenatu
ad martium reiecti cui .s.c. permissum de herncis erat. Isq eam gen¬
tem in deditionem accepit. Et in sannio alter consul superior uribus lo¬

Expanded text:
nelius cum exercitu missus. Marcio noui hostes—iam enim Anagninis nelius cum exercitu missus. Marcio noui hostes—iam enim Anagninis Hernicisque aliis bellum iussum erat—decernuntur. primo ita omnia opportuna loca hostes inter consulum castra interceperunt ut peruadere expeditus nuntius non posset et per aliquot dies incerti rerum omnium suspensique de statu alterius uterque consul ageret, Romamque is metus manaret, adeo ut omnes iuniores sacramento adigerentur atque ad subita rerum duo iusti scriberentur exercitus. ceterum Hernicum bellum nequaquam pro praesenti terrore ac uetusta gentis gloria fuit: nihil usquam dictu dignum ausi, trinis castris intra paucos dies exuti, triginta dierum indutias ita ut ad senatum Romam legatos mitterent pacti sunt bimestri stipendio frumentoque et singulis in militem tunicis. ab senatu ad Marcium reiecti, cui senatus consulto permissum de Hernicis erat; isque eam gentem in deditionem accepit. et in Samnio alter consul superior uiribus, lo
Abbreviated transcription (Latin):
forent ut cum singulis uestimentis emiterentur. hi omnes subuigum
missi. Socus sannitium nibil cautum ad quatuor milia sub corona ue¬
niere. Qui se ciuem hernicum dixerat scorsum in custodia habitua tos
omines fabius romam ad senatum misit. Et cum quesitum esset delecti
an uoluntaru pro samnitibus aduersus romanos bellassent perlatao
populos custodiendi dantur. iussiq eam integram rem nom consules os
cornelius aruina martius remulus hi enim iam creati erant ad senati
referre. Id egre passi hernici concilium populorum omnium habentib¬
us anagninis in circo quem maritimũ uocant praeter aletrinatem fere¬
trinatemq & uerulanum omnes hernici nominis populo romano bel¬
lum indixerunt. In sannio quoq quia decesserat inde fabius noui mo¬
tus exorti. Calatia & sora. praesidiaq quae in his romana erant expug¬
nata & in captiuorum corpora militum fede seuitum. Itaq eo .s. cor¬

Expanded text:
forent ut cum singulis uestimentis emitterentur; ii omnes sub iugum forent ut cum singulis uestimentis emitterentur; ii omnes sub iugum missi. sociis Samnitium nihil cautum; ad septem milia sub corona ueniere. qui se ciuem Hernicum dixerat seorsus in custodia habitus; eos omnes Fabius Romam ad senatum misit; et cum quaesitum esset dilectu an uoluntarii pro Samnitibus aduersus Romanos bellassent, per Latinos populos custodiendi dantur, iussique eam integram rem noui consules P. Cornelius Aruina Q. Marcius Tremulus —hi enim iam creati erant—ad senatum referre. id aegre passi Hernici; concilium populorum omnium habentibus Anagninis in circo quem Maritimum uocant, praeter Aletrinatem Ferentinatemque et Uerulanum omnes Hernici nominis populo Romano bellum indixerunt. in Samnio quoque, quia decesserat inde Fabius, noui motus exorti. Calatia et Sora praesidiaque quae in his Romana erant expugnata et in captiuorum corpora militum foede saeuitum. itaque eo P. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
sorem petisse consulatum comitiaq eius a.l. furio tri .pl. interpella¬
ta donec se censura abdicauit in quibusdam annalibus inuenio. Cre¬
atus consul cum collegae nouum bellum salentini hostes decerneren¬
tur. Romae mansit ut urbanis artibus opes augeret. quando belli de¬
cus penes alios esset. Uolumium prouinciae haud poenituit. Multa
secunda proelia fecit. Aliquot urbes hostium ui coepit. fraeda erat
largitor. & benignitatem perse gratam comitate adiuuabat. Mili¬
temq his artibus fecerat & periculi & laboris auidum. Fabius pro
consul ad urbem allifas cum sannitium exercitu signis collatis confli¬
git. Minime ambigua res fuit. fusi hostes atq in castra compulsi.
nec castra fuissent retenta nisi exiguum superfusset diei. Ante noc¬
tem tamen sunt circumsessa & nocte custodita. nequis elabi posset¬
Postero dic iuuxalun iuce certa. ac litio fieri coepta. & pacti qui sanniu

Expanded text:
sorem petisse consulatum comitiaque eius ab L. Furio tribuno plebis interpellasorem petisse consulatum comitiaque eius ab L. Furio tribuno plebis interpellata, donec se censura abdicarit, in quibusdam annalibus inuenio. creatus consul, cum collegae nouum bellum, Sallentini hostes decernerentur, Romae mansit ut urbanis artibus opes augeret quando belli decus penes alios esset. Uolumnium prouinciae haud paenituit. multa secunda proelia fecit; aliquot urbes hostium ui cepit. praedae erat largitor et benignitatem per se gratam comitate adiuuabat militemque his artibus fecerat et periculi et laboris auidum. Q. Fabius pro consule ad urbem Allifas cum Samnitium exercitu signis conlatis confligit. minime ambigua res fuit; fusi hostes atque in castra compulsi; nec castra forent retenta, ni exiguum superfuisset diei; ante noctem tamen sunt circumsessa et nocte custodita ne quis elabi possetpostero die uixdum luce certa deditio fieri coepta et pacti qui Samnitium
Abbreviated transcription (Latin):
effuso in hostem feruntur non tamquam in uiros aut armatos incurrũt.
urabilia dictu. signa prima eripi coepta signiferis. Deinde ipsi signi¬
feri trahi ad consulem. Armatiq milites ex acie in aciem tranfferri.¬
Et sicubi est certamen scutis magis ꝗͣ gladus geritur res. Umbonibus
incussaq ala sternuntur hostes. Plus capitur hominũ ꝗͣ ceditur. Atq
una uox ponere arma iubentium per totam fertur aciem. Itaq inter
ipsum certamen facta deditio est a primis auctoribus belli. Postero in¬
sequentibusq diebus & coeteri umbrorum populi deduntur. Ocricu¬
lani sponsione in amicitiam accepti fabius alienae sortis uictor belli in
suam prouinciam exercitum reduxit. Itaq ei ob res tam feliciter gestas
sicut priore anno populus continuauerat consulatum ita senatus in
inscquentem annum quo appius claudius. L. uolũnius consules fue¬
runt prorogauit maxime appio aduersante imperium. Appium cen¬

Expanded text:
effuso in hostem feruntur. non tamquam in uiros aut armatos incurrunt; effuso in hostem feruntur. non tamquam in uiros aut armatos incurrunt; mirabilia dictu, signa primo eripi coepta signiferis, deinde ipsi signiferi trahi ad consulem armatique milites ex acie in aciem transferriet, sicubi est certamen, scutis magis quam gladiis geritur res; umbonibus incussaque ala sternuntur hostes. plus capitur hominum quam caeditur atque una uox ponere arma iubentium per totam fertur aciem. itaque inter ipsum certamen facta deditio est a primis auctoribus belli. postero insequentibusque diebus et ceteri Umbrorum populi deduntur: Ocriculani sponsione in amicitiam accepti. Fabius, alienae sortis uictor belli, in suam prouinciam exercitum reduxit. itaque ei ob res tam feliciter gestas, sicut priore anno populus continuauerat consulatum, ita senatus in insequentem annum, quo Ap. Claudius L. Uolumnius consules fuerunt, prorogauit maxime Appio aduersante imperium. Appium cen
Abbreviated transcription (Latin):
copiae umbrorum erant perrexit. Repens aduentus consulis quem
procul umbria in sannio bello alio occupatum crediderant ita exterru¬
it umbros ut alii recedendum ad urbes munitas quidam omittendum
bellum censerent. Plaga una materinam ipsi appellant non continu¬
it modo coeteros in armis. Sed confestim ad certamen egit. Castra
uallantem .Q. fabium adorti sunt. Quos ubi effusos ruere in munimẽ¬
ta consul uidit reuocatos milites ab opere prout loci natura tempusq
patiebatur ita instruxit. cohortatusq praedicatione uera qua in tuscis
qua in sannio partorum decorum exiguam appendicem etrasa beli
conficere iubet. & uocis impie poenas expetere qua se urbem romanã
oppugnaturos minati sunt. Haec tanta sunt alacritate militum audi¬
ta ut clamor sua sponte ortus loquentem interpellauerit ducem.
Ante imperium deinde ante concentum tubarum ac cornuum cursu

Expanded text:
copiae Umbrorum erant, perrexit. repens aduentus consulis, quem copiae Umbrorum erant, perrexit. repens aduentus consulis, quem procul Umbria in Samnio bello alio occupatum crediderant, ita exterruit Umbros ut alii recedendum ad urbes munitas, quidam omittendum bellum censerent; plaga una—Materinam ipsi appellant—non continuit modo ceteros in armis sed confestim ad certamen egit. castra uallantem Fabium adorti sunt. quos ubi effusos ruere in munimenta consul uidit, reuocatos milites ab opere, prout loci natura tempusque patiebatur, ita instruxit; cohortatusque praedicatione uera qua in Tuscis, qua in Samnio partorum decorum, exiguam appendicem Etrusci belli conficere iubet et uocis impiae poenas expetere, qua se urbem Romanam oppugnaturos minati sunt. haec tanta sunt alacritate militum audita ut clamor sua sponte ortus loquentem interpellauerit ducem. ante imperium deinde concentu tubarum ac cornuum cursu
Abbreviated transcription (Latin):
dutiarum fuit. Tranquillas res iam etruscis turbauit repentina defecho
umbrorum. gentis integrae a cladibus belli nisi quod transitum exer¬
citus ager senserat. Hi concitata omni uiuentute sua & magna parte
etruscorum ad rebellionem compulsa tantum exercitum fecerant ut
relicto post se in aetruria decio ad oppugnandam inde romam ituros
magnifice de se ac contemptum de romanis loquentes iactarent. Quod
inceptum corum ubi ad decium consulem perlatum est ad urbem ex
etruria magnis itineribus perrexit. Et in agro pupiniensi ad famam
intentus hostium consedit. Nec romae spernebatur umbrorum bellum.
& ipse minae metum fecerant expertis gallicam cladem. quamuis tutã
urbem incolerent. Itaq legati ad fabium consulem missi sunt. ut si ꝗd
laxamenti a bello sannitium esset in umbriam propere exercitum du¬
ceret. Dicto paruit consul. magnisq itineribus ad meuaniam ubitum

Expanded text:
dutiarum fuit. tranquillas res iam <in> Etruscis turbauit repentina defectio dutiarum fuit. tranquillas res iam <in> Etruscis turbauit repentina defectio Umbrorum, gentis integrae a cladibus belli, nisi quod transitum exercitus ager senserat. ii concitata omni iuuentute sua et magna parte Etruscorum ad rebellionem compulsa tantum exercitum fecerant ut relicto post se in Etruria Decio ad oppugnandam inde Romam ituros, magnifice de se ac contemptim de Romanis loquentes, iactarent. quod inceptum eorum ubi ad Decium consulem perlatum est, ad urbem ex Etruria magnis itineribus pergit et in agro Pupiniensi ad famam intentus hostium consedit. nec Romae spernebatur Umbrorum bellum; et ipsae minae metum fecerant expertis Gallica clade quam intutam urbem incolerent. itaque legati ad Fabium consulem missi sunt, ut, si quid laxamenti a bello Samnitium esset, in Umbriam propere exercitum duceret. dicto paruit consul magnisque itineribus ad Meuaniam, ubi tum
Abbreviated transcription (Latin):
nit. frofectus ad nuceriam alfaternam cum pacem petentes quod uti
ea cum daretur noluissent aspernatus esset oppugnando ad deditionẽ
subegit. Cum sannitibus acie dimicatum. haud magno certamine. hos¬
tes uicti. Neque eius pugnae memoria tradita foret. ni marsi eo primũ
proelio cum romanis bellassent. Secuti marsorum defectionem pelig¬
ni candem fortunam habuerunt. Decio quoq alteri consuli secunda
belli fortuna erat. Tarquiniensem metu subegerat frumentum exeratii
prebere. atq indutias in .xl. annos petere. Uulsiniensium castella ai¬
quot ui coepit. quedam ex his diruit. ne receptaculo hostibus essent
ircum ferendoq passim bellum tantum terrorem sui fecit ut nomen om¬
ne etruscum foedus ab consule peteret. Ac de eo quidem nihil impean¬
tum. Inducie annue date. Stipendium exercitui romano ab hoste in
cum annum pensum. & bine tunicae in mnilitem exactae. ca merces in¬

Expanded text:
nit. profectus ad Nuceriam Alfaternam, cum pacem petentes, quod uti nit. profectus ad Nuceriam Alfaternam, cum pacem petentes, quod uti ea cum daretur noluissent, aspernatus esset, oppugnando ad deditionem subegit. cum Samnitibus acie dimicatum. haud magno certamine hostes uicti; neque eius pugnae memoria tradita foret, ni Marsi eo primum proelio cum Romanis bellassent. secuti Marsorum defectionem Paeligni eandem fortunam habuerunt. Decio quoque, alteri consuli, secunda belli fortuna erat. Tarquiniensem metu subegerat frumentum exercitui praebere atque indutias in quadraginta annos petere. Uolsiniensium castella aliquot ui cepit; quaedam ex his diruit ne receptaculo hostibus essent; circumferendoque passim bello tantum terrorem sui fecit ut nomen omne Etruscum foedus ab consule peteret. ac de eo quidem nihil impetratum; indutiae annuae datae. stipendium exercitu Romano ab hoste in eum annum pensum et binae tunicae in militem exactae; ea merces in
Abbreviated transcription (Latin):
nnitium gladiatores quod spectaculum inter epistolas erat eo ornatu
armarunt. sannitiumq nomine compellarunt. Eodem anno cum reliq¬
uis etruscorum ad perusiam quae & ipsa indutiarum fidem ruperat fabi¬
us consul nec dubia nec difficili uictoria dimicat. Ip̃sum oppidum nam
id moenia uictor accessit coepisset ni legati dedentes urbem exisset. Pre¬
sidio perusi.e imposito legationibus etruri& amicitiam petentibus prae se
romam ad senatum missis consul praestantiore etiam ꝗͣ dictator uictoria
triumphans urbem est inuectus. Quinetiam deuictorum sannitium de¬
cus magna ex parte ad legatos. P. decium & .M. ualerium est uersum.
uos populus proximis comitus ingenti consensu consulem alterum al¬
terum praetorem declarauit. fabio ob egregie perdomitam etruriam
continuatur consulatus. Decius collega datur. Ualerius praetor quartũ
creatur. Consules partiti prouincias. etruria decio. sannium fabio eue¬

Expanded text:
mnitium gladiatores, quod spectaculum inter epulas erat, eo ornatu mnitium gladiatores, quod spectaculum inter epulas erat, eo ornatu armarunt Samnitiumque nomine compellarunt. eodem anno cum reliquiis Etruscorum ad Perusiam, quae et ipsa indutiarum fidem ruperat, Fabius consul nec dubia nec difficili uictoria dimicat. ipsum oppidum—nam ad moenia uictor accessit—cepisset, ni legati dedentes urbem exissent. praesidio Perusiae imposito, legationibus Etruriae amicitiam petentibus prae se Romam ad senatum missis consul praestantiore etiam quam dictator uictoria triumphans urbem est inuectus; quin etiam deuictorum Samnitium decus magna ex parte ad legatos, P. Decium et M. Ualerium , est uersum, quos populos proximis comitiis ingenti consensu consulem alterum, alterum praetorem declarauit. Fabio ob egregie perdomitam Etruriam continuatur consulatus; Decio collega datur. Ualerius praetor quartum creatus. consules partiti prouincias; Etruria Decio, Samnium Fabio eue
Abbreviated transcription (Latin):
res ad equites in cornibus positos euchuntur. Adhortatiq eos ut partẽ
secum capesserent decoris in transuersa latera hostium incurrunt. His
nouus additus terror cum ex utraq parte circumuasisset aciem & ad¬
terrorem hostium legiones romanae redintegrato clamore tulissent
gradum. sum fuga ab samnitibus cepta. lam strage hominum armorũ¬
qͦ insignium campi repleri. Ac primo pauidos sannites castra sua acce¬
dere. Ocinde ne ea quidem retenta. Captis direptisq ante noctem iicc¬
tus ignis. Dictator ex senat̾ consulto triumphauit. cuius triumpho lon¬
ge maximam speciem captiua arma prebuere. Tantum magnificenti.e
uisum in his ut aurata scuta dominis argentariorum ad forum ornan¬
dum diuiderentur. Inde natum initium dicitur fori ornandi ab edili¬
bus cum thense ducerentur. Et romani quidem ad honorem deum
nsignibus armis hostium usi sunt. Campani ad superbiam & odio sa¬

Expanded text:
res, ad equites in cornibus positos euehuntur adhortatique eos, ut partem res, ad equites in cornibus positos euehuntur adhortatique eos, ut partem secum capesserent decoris, in transuersa latera hostium incurrunt. is nouus additus terror cum ex parte utraque circumuasisset aciem et adterrorem hostium legiones Romanae redintegrato clamore intulissent gradum, tum fuga ab Samnitibus coepta. iam strage hominum armorumque insignium campi repleri; ac primo pauidos Samnites castra sua accepere, deinde ne ea quidem retenta; captis direptisque ante noctem iniectus ignis. dictator ex senatus consulto triumphauit, cuius triumpho longe maximam speciem captiua arma praebuere. tantum magnificentiae uisum in his, ut aurata scuta dominis argentariarum ad forum ornandum diuiderentur. inde natum initium dicitur fori ornandi ab aedilibus cum tensae ducerentur. et Romani quidem ad honorem deum insignibus armis hostium usi sunt: Campani ad superbiam et odio Sa
Abbreviated transcription (Latin):
uis pauperis uictoris praemium esse. His cursor uocibus milites in proc¬
lium ducit. Dextro ipse cornu consistit. Sinistro praefecit magistrum
cquitum. Simul est concursum ingens fuit cum hoste certamen. Non
segnius inter dictatorem & magistrum equitum ab utra parte uictoria
inciperet. Prior forte uinius cominouit hostem leuo. dextrum cornu sa¬
cratos more sannitium milites eoq candida ueste & paribus candore
armis insignes. Eos se orco mactare unius dictitans cum intulissent sig¬
na turbauit ordines & hauddubie impulit aciem. Quod ubi sensit dicta¬
tor ab leuo ne uictoria incipiet inquit: & dextrum cornu dictatoris a¬
cies alienam pugnam sequetur: non partem maximam uictorie trahet:
Concitat milites nec peditum uirtuti equites aut legatorum studia duci¬
bus cedunt. M.ualerius a dextro. P. decius a leuo cornu ambo consula¬

Expanded text:
uis pauperis uictoris praemium esse. his Cursor uocibus instinctos milites in proeuis pauperis uictoris praemium esse. his Cursor uocibus instinctos milites in proelium ducit. dextro ipse cornu consistit, sinistro praefecit magistrum equitum. simul est concursum, ingens fuit cum hoste certamen, non segnius inter dictatorem et magistrum equitum ab utra parte uictoria inciperet. prior forte Iunius commouit hostem, laeuo dextrum cornu, sacratos more Samnitium milites eoque candida ueste et paribus candore armis insignes; eos se Orco mactare Iunius dictitans, cum intulisset signa, turbauit ordines et haud dubie impulit aciem. quod ubi sensit dictator, 'ab laeuone cornu uictoria incipiet' inquit 'et dextrum cornu, dictatoris acies, alienam pugnam sequetur, non partem maximam uictoriae trahet?' concitat milites; nec peditum uirtuti equites aut legatorum studia ducibus cedunt. M. Ualerius a dextro, P. Decius ab laeuo cornu, ambo consula
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ euentu bellum in sannitibus erat. qui praeter cocteros belli apparatus
ut acies sua fulgeret nouis armorum insignibus fecerunt. Dus exers¬
tus erant scuta alteruis auro alterius argento celauerunt. forma erat
scuti sumnnum latuis qua pectus atq humeri teguntur. fastigio equali.
ad imum cuncatior inobilitatis causa. Spongia pectori tegumientum
& sinistrum crus oerea tectum. Galee tristate queq speciem m agnitu¬
dini corporum adderent. Tunice auratis militibus uersicolores. Argen¬
tatis lintec candide. His dextrum cornu datum. Ili in sinistro consis¬
tunt. Notus iam romanis apparatus insignium armorum erat. doctiꝙ
ab ducibus erant horridum militem esse debere. non celatum auro & ar¬
gento sed ferro & animis fretum. Quippe illa praedam uerius q̃ arma
esse. nitentia ante rem. deformia inter sangunem & uulnera. Uirtutẽ
esse militis decus. Et omnia illa uictoriam sequi & ditem hostem quã¬

Expanded text:
aeque euentu bellum in Samnitibus erat, qui, praeter ceteros belli apparatus, aeque euentu bellum in Samnitibus erat, qui, praeter ceteros belli apparatus, ut acies sua fulgeret nouis armorum insignibus fecerunt. duo exercitus erant; scuta alterius auro, alterius argento caelauerunt; forma erat scuti: summum latius, qua pectus atque umeri teguntur, fastigio aequali; ad imum cuneatior mobilitatis causa. spongia pectori tegumentum et sinistrum crus ocrea tectum. galeae cristatae, quae speciem magnitudini corporum adderent. tunicae auratis militibus uersicolores, argentatis linteae candidae. his dextrum cornu datum: illi in sinistro consistunt. notus iam Romanis apparatus insignium armorum fuerat doctique a ducibus erant horridum militem esse debere, non caelatum auro et argento sed ferro et animis fretum: quippe illa praedam uerius quam arma esse, nitentia ante rem, deformia inter sanguinem et uolnera. uirtutem esse militis decus: et omnia illa uictoriam sequi et ditem hostem quam
Abbreviated transcription (Latin):
Ut non cum etruscis totiens uictis sed cum aliqua noua gente uideretur
dimicatio esse. Nihil ab ulla parte mouetur fugae: cadunt ante signani
& ne nudentur propugnatoribus signa fit ex secunda prima acies. A
ultimis deinde subsidus cietur miles. Adeoq ad ultimum laboris ac peri¬
culi uentum est ut equites romani omissis equis ad primos proximos or¬
dines peditum per arma percorpora euaserint. Ea uelut noua inter fes¬
sos exorta acies turbauit signa etruscorum. Secuta deinde impetum co¬
rum utcunq affecta erat coetera multitudo tandem perrupit ordines hos¬
m. Tunc uinci pertinacia cepta & auerti. Manipuli quidem ut seme
dedere terga etiam certiorem capessere fugam. Ille primum dies fortu¬
na uetere abundantes etruscorum fregit opes. Cesum in acie quod ro¬
boris fuit. Castra eo impetu capta direptaq. Pari sub inde periculo glonc¬

Expanded text:
ut non cum Etruscis totiens uictis sed cum aliqua noua gente uideretur ut non cum Etruscis totiens uictis sed cum aliqua noua gente uideretur dimicatio esse. nihil ab ulla parte mouetur fugae; cadunt antesignani et, ne nudentur propugnatoribus signa, fit ex secunda prima acies. ab ultimis deinde subsidiis cietur miles; adeoque ad ultimum laboris ac periculi uentum est ut equites Romani omissis equis ad primos ordines peditum per arma, per corpora euaserint. ea uelut noua inter fessos exorta acies turbauit signa Etruscorum; secuta deinde impetum eorum, utcumque adfecta erat, cetera multitudo tandem perrumpit ordines hostium. tunc uinci pertinacia coepta et auerti manipuli quidam; et, ut semel dedere hi terga, etiam <ceteri> certiorem capessere fugam. ille primum dies fortuna uetere abundantes Etruscorum fregit opes; caesum in acie quod roboris fuit: castra eo impetu capta direptaque. pari subinde periculo glori
Abbreviated transcription (Latin):
tero die auspicus repetitis pertulit legem. & profectus cum legionibus
ad terrorem traducti siluam ciminiam exercitus nuper scriptis ad longu¬
lam peruenit. Acceptisq a martio consule ueteribus militibus in aciem co¬
pias eduxit. Nec hostes detrectare uisi pugnam. Instructos deinde ar¬
itosq cum ab neutris proelium inciperet nox oppressit. Quieti aliqu.¬
dui nec suis diffidentes uiribus nec hostem spernentes statua in propin¬
ercitu acie depugnatum est. fusi tamen magis ꝗͣ cesi hostes. quia ceptam
acriter non tolerarunt pugnam. Et ad uadimonis lacum etrusci lege
rata coacto exercitu cum & uir uirum legisset quantis nunꝗͣ alias an¬
te simul copus animis dunicarunt. Tantoq irarum certamine gesta res
est ut ab neutra parte emissa tela sint. gladus pugna coepit. & accrri¬
me commissa ipso certamine quod aliquamdui anceps fuit accensa est.

Expanded text:
tero die auspiciis repetitis pertulit legem; et profectus cum legionibus tero die auspiciis repetitis pertulit legem; et profectus cum legionibus ad terrorem traducti siluam Ciminiam exercitus nuper scriptis ad Longulam peruenit acceptisque a Marcio consule ueteribus militibus in aciem copias eduxit. nec hostes detractare uisi pugnam. instructos deinde armatosque, cum ab neutris proelium inciperet, nox oppressit. quieti aliquamdiu nec quis diffidentes uiribus nec hostem spernentes, statiua in propinercitu acie depugnatum est; fusi tamen magis quam caesi hostes, quia coeptam acriter non tolerarunt pugnam; et ad Uadimonis lacum† Etrusci lege sacrata coacto exercitu, cum uir uirum legisset, quantis nunquam alias ante simul copiis simul animis dimicarunt; tantoque irarum certamine gesta res est ut ab neutra parte emissa sint tela. gladiis pugna coepit et acerrime commissa ipso certamine, quod aliquamdiu anceps fuit, accensa est,
Abbreviated transcription (Latin):
tus censuit. qui sua quoq eum non publica solum auctoritate mouerẽt
ut memoriam simultatium patriae remitteret. Profecti legati ad fabi¬
um cum senatui consulto tradidissent adiccissentq orationem conue¬
nientem mandatis consul demissis in terram oculis tacitus ab incertis
quidnam acturus esset legatis recessit. Nocte deinde silentio ut mos
est.L. papirium dictatorem dixit. Cui cum animum egregie uictũ
legati gratias agerent obstinatum silentium obtinuit. ac sine respõ¬
so ac mentione facti sui legatos dimisit ut appareret insignem dolo¬
rem ingenti animo comprimi. Papirius uinium bubulcum magistrã¬
equitum dixit. Atq ei legem curiatam de imperio ferenti triste omen
duabus insignis cladibus capte urbis & caudine pacis quod utroq anno
euisdem curia fuerat principium. Macer licinius tertia clade quae ad
cremeram accepta est abominandam eam curiam facit. Dictator pos¬

Expanded text:
tus censuit, qui sua quoque eum, non publica solum auctoritate mouerent tus censuit, qui sua quoque eum, non publica solum auctoritate mouerent ut memoriam simultatium patriae remitteret. profecti legati ad Fabium cum senatus consultum tradidissent adiecissentque orationem conuenientem mandatis, consul demissis in terram oculis tacitus ab incertis quidnam acturus esset legatis recessit; nocte deinde silentio, ut mos est, L. Papirium dictatorem dixit. cui cum ob animum egregie uictum legati gratias agerent, obstinatum silentium obtinuit ac sine responso ac mentione facti sui legatos dimisit, ut appareret insignem dolorem ingenti comprimi animo. Papirius C. Iunium Bubulcum magistrequitum dixit; atque ei legem curiatam de imperio ferenti triste omen duabus insignis cladibus, captae urbis et Caudinae pacis, quod utroque anno eiusdem curiae fuerat principium. Macer Licinius tertia etiam clade, quae ad Cremeram accepta est, abominandam eam curiam facit. dictator pos
Abbreviated transcription (Latin):
uertisset. Itaq armis uirisq ad obterendum.C. martium consulem cõ¬
currunt. protinus inde etruriam per marsos ac sabinos petituri. Si mar¬
tius dimicandi potestatem non faciat. Obuius his consul fuit dinicatu
proelio utrinq atroci atq incerto euentu est. Et cum anceps cedes fuisset
aduersae tamen rei fama in romanos uertit. Ob amissos quosdam eques¬
tris ordinis tribunosq militum. atq unum legatum. & quod insigne
maxime fuit consulis ipsus uulnus. Obhaec etiam aucta fama ut solei
ingens terror p̾atres inuasit. Dictatoremq dici placebat. Nec quin cur¬
sor papirius diceretur in quo tum summa rei bellice ponebatur dubi¬
um cuiquam erat. Sed nec in sannium nuntium proferri omnibus in¬
festis tuto posse. nec uiuere martium consulem satis fidebant. Alter
consulum fabuis infensus priuatim papirio erat. Qua ne ira obstaret
bono publico legatos ex consularium numero mittendos ad eum sena¬

Expanded text:
uertisset. itaque armis uirisque ad obterendum C. Marcium consulem conuertisset. itaque armis uirisque ad obterendum C. Marcium consulem concurrunt, protinus inde Etruriam per Marsos ac Sabinos petituri, si Marcius dimicandi potestatem non faciat. obuius iis consul fuit. dimicatum proelio utrimque atroci atque incerto euentu est et, cum anceps caedes fuisset, aduersae tamen rei fama in Romanos uertit ob amissos quosdam equestris ordinis tribunosque militum atque unum legatum et, quod insigne maxime fuit, consulis ipsius uolnus. ob haec etiam aucta fama, ut solet, ingens terror patres inuasit dictatoremque dici placebat; nec, quin Cursor Papirius diceretur, in quo tum summa rei bellicae ponebatur, dubium cuiquam erat. sed nec in Samnium nuntium perferri omnibus infestis tuto posse nec uiuere Marcium consulem satis fidebant. alter consul Fabius infestus priuatim Papirio erat; quae ne ira obstaret bono publico, legatos ex consularium numero mittendos ad eum sena
Abbreviated transcription (Latin):
cum appulsa pompcios esset socii inde nauales ad depopulandum nu¬
cerinum agrum profecti proximis statim uastatis unde reditus tutus
ad naues dulcedine ut fit praede longius progressi exciuere hostes. pa¬
latis peragros nemo obuius fuit. cum occidione occidi possent. redeun¬
tes agmine in cauto haud procul nauibus assecuti agrestes exuerunt prre¬
da. partem etiam occiderunt. quae superfuit cedi trepida multitudo ad
uaues compulsa est. Profectio. & fabii trans ciminiam siluam quantum
romae terrorem fecerat tam laetam faman in sannium ad hostes ile¬
rat. Interclusum romanum exercitum obsider. cladisq imaginem fur¬
culas caudinas memorabantur. Fadem temeritate auidam ulteriorim
semper gentem in saltus inuios deductam. Septam non hostium nags
armis ꝗ̃ locorum inquitatibus esse. lam gaudium inuidia quadam
miscebatur quod belli romani decus ab sannitibus fortuna ad etriscos a¬

Expanded text:
cum adpulsa Pompeios esset, socii inde nauales ad depopulandum agrum Nucum adpulsa Pompeios esset, socii inde nauales ad depopulandum agrum Nucerinum profecti, proximis raptim uastatis unde reditus tutus ad naues esset, dulcedine, ut fit, praedae longius progressi exciuere hostes. palatis per agros nemo obuius fuit, cum occidione occidi possent; redeuntes agmine incauto haud procul nauibus adsecuti agrestes exuerunt praeda, partem etiam occiderunt; quae superfuit caedi trepida multitudo ad naues compulsa est. profectio Q. Fabi trans Ciminiam siluam quantum Romae terrorem fecerat, tam laetam famam in Samnium ad hostes tulerat interclusum Romanum exercitum obsideri; cladisque imaginem Furculas Caudinas memorabant: eadem temeritate auidam ulteriorum semper gentem in saltus inuios deductam, saeptam non hostium magis armis quam locorum iniquitatibus esse. iam gaudium inuidia quadam miscebatur, quod belli Romani decus ab Samnitibus fortuna ad Etruscos a
Abbreviated transcription (Latin):
pis sita codem die capiuntur. Aurum argentumq iussum referri ad cõ¬
sulem. Coetera praeda militis fuit. Caesa aut capta eo die hostium milia
ad sexaginta. Fani tam claram pugnam trans ciminiam siluam ad
perusiam pugnatam quidam auctores sunt. Metuq in magno ciuita
em fuisse ne interelusus exercitus tam in festo saltu coortis undique
tuscis umbrisq opprimeretur. Sed ubicumq pugnatum est res roma¬
na superior fuit. Itaq a perusia & crotone & aretio quae ferme capi¬
ta aetruriae populorum ea tempestate erant legati pacem foedusq ab
romanis petentes indutias in .xxx. annos impetrauerunt. Dum haec
in aetruria geruntur consulum alter. C. martius rutilius allifas de sã¬
nitibus ui coepit. Multa alia castella uiciq aut deleta hostiliter aut
integra in potestatem uenere. Per idem tempus & classis romana a
.P. cornelio quem senatus maritime ore prefecerat in campaniam acta

Expanded text:
pis sita eodem die capiuntur. aurum argentumque iussum referri ad conpis sita eodem die capiuntur. aurum argentumque iussum referri ad consulem; cetera praeda militis fuit. caesa aut capta eo die hostium milia ad sexaginta. eam tam claram pugnam trans Ciminiam siluam ad Perusiam pugnatam quidam auctores sunt metuque in magno ciuitaem fuisse ne interclusus exercitus tam infesto saltu coortis undique Tuscis Umbrisque Vmbrisque opprimeretur. sed ubicumque pugnatum est, res Romana superior fuit. itaque a Perusia et Cortona et Arretio, quae ferme capita Etruriae populorum ea tempestate erant, legati pacem foedusque ab Romanis petentes indutias in triginta annos impetraverunt. dum haec in Etruria geruntur, consul alter C. Marcius Rutulus Allifas de Samnitibus vi cepit. multa alia castella vicique aut deleta hostiliter aut integra in poteP. Cornelio , quem senatus maritimae orae praefecerat, in Campaniam acta
Abbreviated transcription (Latin):
ceri opus esse. His ambagibus prodi simulabat hostes. quo animus mili¬
tum multitudine territus restitueretur. Et quod sine munitione conse¬
derant uerisimilius erat quod simulabatur. Curati cibo corpora quieti
dant. Et quarta fere uigilia sine tumultu excitati arma capiunt. Dola¬
bre calonibus diuiduntur. ad uallum proruendum fossasq implendas.
Intra munimenta instruitur acies. Delecte cohortes ad portarum exitus
collocantur. Dato deinde signo paulo ante lucem quod estiuis noctibu
sopite maxime quietis tempus est proruto uallo crupit acies. Stratos
passim inuadit hostes. Alios immobiles alios semisomines in cubilibus
suis maximam partem ad arma trepidantes cedes oppressit. Paucis ar¬
mandi se datum spatium est. Eos ipsos non signum certum non ducẽ
sequentes fundit romanus fugatosq persequitur. Ad castra ad siluas
diuersi tendebant. Siluae tutius dedere refugium. Nam castra in cam¬

Expanded text:
ceri opus esse. his ambagibus prodi simulabat hostes, quo animus miliceri opus esse. his ambagibus prodi simulabat hostes, quo animus militum multitudine territus restitueretur; et, quod sine munimento consederant, ueri similius erat quod simulabatur. curati cibo corpora quieti dant et quarta fere uigilia sine tumultu excitati arma capiunt. dolabrae calonibus diuiduntur ad uallum proruendum fossasque implendas. intra munimenta instruitur acies; delectae cohortes ad portarum exitus conlocantur. dato deinde signo paulo ante lucem, quod aestiuis noctibus sopitae maxime quietis tempus est, proruto uallo erupit acies, stratos passim inuadit hostes; alios immobiles, alios semisomnos in cubilibus suis, maximam partem ad arma trepidantes caedes oppressit. paucis armandi se datum spatium est; eos ipsos non signum certum, non ducem sequentes fundit Romanus fugatosque persequitur. ad castra, ad siluas diuersi tendebant. siluae tutius dedere refugium; nam castra in cam
Abbreviated transcription (Latin):
etiam auiditate dunicandi ꝗͣ primum in campos delata acies. Deinde
instructa primo suo stare loco relicto hostium ad instruendum contra
spatio. Dein postquam detrectare hostem sensere pugnam ad uallum sub¬
cunt. Ubi postꝗͣ stationes quoq receptas intra munimenta sensere cla¬
mor repente circa duces ortus ut co sibi e castris cibaria cius diei defer¬
ri iuberent. Mansuros se sub armis. & aut nocte aut certe luce prima
castra hostium inuasuros. Nihilo quictior romanus exercitus impcrio
ducis continetur. Decima erat fere diei hora cum cibum capere consul mi¬
lites iubet & precipit ut in armis sint. quacumq diei noctis ue hora signũ
dederit. Paucis milites alloquitur. Sannitium bella extollit. eleuat etr¬
uscos. nec hostem hosti nec multitudinem multitudini comparandam.
ait esse. Fraeterea telum aliud occultum. scituros in tempore. Interea ta¬

Expanded text:
etiam auiditate dimicandi quam primum in campos delata acies. deinde etiam auiditate dimicandi quam primum in campos delata acies. deinde instructa primo suo stare loco, relicto hostibus ad instruendum contra spatio: dein, postquam detractare hostem sensere pugnam, ad uallum subeunt. ubi postquam stationes quoque receptas intra munimenta sensere, clamor repente circa duces ortus, ut eo sibi e castris cibaria eius diei deferri iuberent: mansuros se sub armis et aut nocte aut certe luce prima castra hostium inuasuros. nihilo quietior Romanus exercitus imperio ducis continetur. decima erat fere diei hora cum cibum capere consul milites iubet; praecipit ut in armis sint quacumque diei noctisue hora signum dederit. paucis milites adloquitur; Samnitium bella extollit, eleuat Etruscos; nec hostem hosti nec multitudinem multitudini comparandam ait; esse praeterea telum aliud occultum; scituros in tempore; interea ta
Abbreviated transcription (Latin):
tis tenuit. Inde contemplatus opulenta etruriae arua milites emittit
Ingenti iam ab acta praeda tumultuarie agrestium etruscorum cohor¬
tes repente a principibus regionis eius concitate romanis occurrunt.
adeo in composite ut uindices praedarum prope ipsi praede fuerint. Ce¬
sis fugatisq his late depopulato agro uictor romanus opulentusq reꝵ
omnium copia in castra redut. Eo forte quinq legati cum duobus tri.
pl. uenerant denuntiatum fabio senatus uerbis ne saltum ciminium trã¬
siret laetati serius se ꝗͣ ut impedire bellum possent uenisse nuntu uicto¬
riae romam reuertuntur. Hac expeditione consulis motum latuis erat
ꝗͣ profligatum bellum. uastationem namq sub ciminii montis radici¬
bus iacens ora senserat. Conciueratq indignatione non etrurie modo
populos sed umbrie finitima. Itaq quantus non unquam antea exer¬
citus ad sutrium uenit. Neq e siluis tantum modo promota castra sed

Expanded text:
tis tenebat; inde contemplatus opulenta Etruriae arua milites emittit. tis tenebat; inde contemplatus opulenta Etruriae arua milites emittit. ingenti iam abacta praeda tumultuariae agrestium Etruscorum cohortes, repente a principibus regionis eius concitatae, Romanis occurrunt adeo incompositae ut uindices praedarum prope ipsi praedae fuerint. caesis fugatisque his, late depopulato agro uictor Romanus opulentusque rerum omnium copia in castra rediit. eo forte quinque legati cum duobus tribunis plebis uenerant denuntiatum Fabio senatus uerbis ne saltum Ciminium transiret. laetati serius se quam ut impedire bellum possent uenisse, nuntii uictoriae Romam reuertuntur. hac expeditione consulis motum latius erat quam profligatum bellum; uastationem namque sub Ciminii montis radicibus iacens ora senserat conciueratque indignatione non Etruriae modo populos sed Umbriae finitima. itaque quantus non unquam antea exercitus ad Sutrium uenit; neque e siluis tantummodo promota castra sed
Abbreviated transcription (Latin):
neque commertium linguae nec uestis armorumue habitus sic eos tex¬
it ꝗͣ quod abhorrebat a fide quemꝗͣ externum ciminios saltus intra¬
urum. Usque ad camertes umbros penetrasse dicuntur. Ibi qui es¬
sent fateri romanum ausum. Introductumq in senatum consulis uer¬
bis egisse de societate amicitiaq atq inde comi hospitio acceptum nun¬
ciare romanis uissum commeatum exercitui dierum triginta presto fo¬
re. Si ea loca intrasset. luuentutem camertium umbrorum in armis
paratam imperio futuram. Haec cum relata consuli essent impedimen¬
tas prima uigilia praemissis legionibusq post impedimenta ire uissis
ipse substitit cum equitatu. & luce orta postero die obequitauit statio¬
nibus hostium qua extra saltum dispositae erant. Et cum satis diu
tenuisset hostem in castra sese recepit. portaq altera egressus ante
noctem agmen assequitur. Postero die luce prima uiga ciminu mon¬

Expanded text:
neque commercium linguae nec uestis armorumue habitus sic eos texneque commercium linguae nec uestis armorumue habitus sic eos texit quam quod abhorrebat ab fide quemquam externum Ciminios saltus intraturum. usque ad Camertes Umbros penetrasse dicuntur; ibi qui essent fateri Romanum ausum; introductumque in senatum consulis uerbis egisse de societate amicitiaque atque inde comi hospitio acceptum nuntiare Romanis iussum commeatum exercitui dierum triginta praesto fore, si ea loca intrasset, iuuentutemque Camertium Umbrorum in armis paratam imperio futuram. haec cum relata consuli essent, impedimentis prima uigilia praemissis, legionibus post impedimenta ire iussis ipse substitit cum equitatu et luce orta postero die obequitauit stationibus hostium, quae extra saltum dispositae erant; et cum satis diu tenuisset hostem, in castra sese recepit portaque altera egressus ante noctem agmen adsequitur. postero die luce prima iuga Ciminii mon
Abbreviated transcription (Latin):
bus cladis caudine non dum memoria aboleuerat. Tum ex his qui ade¬
rant consulis frater. M. fabium cesonem alii. C. claudium quidam
matre cadem qua consulem genitum tradunt. speculatum se iturum
professus breuiq omnia certa allaturum. Cera educatus apud hospi¬
tes. etruscis inde litteris eruditus erat. linguam etruscam probe noue¬
rat. Habeo auctores uulgo tum romanos pueros sicut nunc graecis
ita etruscis litteris erudiri solitos. Sed propius est uero praecipuum
aliquid fuisse in eo qui se tam audaci simulatione hostibus ĩmiscuerit.
Seruus ei dicitur comes unus fuisse nutritus una. eoq haud ignarus ling¬
ue eiusdem. Nec quicꝗͣ aliud proficiscentes ꝗͣ summatim regionis
quae intranda erat naturam ac nomina principum in populis accipe¬
re. nequa inter colloquia insigni nota hesitantes deprehendi possent.
Lere pastorali habitu. agrestibus telis falcibus cesisq binis armati. Sed

Expanded text:
bus cladis Caudinae nondum memoria aboleuerat. tum ex iis qui adebus cladis Caudinae nondum memoria aboleuerat. tum ex iis qui aderant, consulis frater— M. Fabium , Caesonem alii, C. Claudium quidam matre eadem qua consulem genitum, tradunt—speculatum se iturum professus breuique omnia certa allaturum. Caere educatus apud hospites, Etruscis inde litteris eruditus erat linguamque Etruscam probe nouerat. habeo auctores uolgo tum Romanos pueros, sicut nunc Graecis, ita Etruscis litteris erudiri solitos; sed propius est uero praecipuum aliquid fuisse in eo qui se tam audaci simulatione hostibus immiscuerit. seruus ei dicitur comes unus fuisse, nutritus una eoque haud ignarus linguae eiusdem; nec quicquam aliud proficiscentes quam summatim regionis quae intranda erat naturam ac nomina principum in populis accepere, ne qua inter conloquia insigni nota haesitantes deprendi possent. iere pastorali habitu, agrestibus telis, falcibus gaesisque binis armati. sed
Abbreviated transcription (Latin):
quibus eminus rem gererent. Stantes & expositos ad ictus cum iam
nihil satis tegeret quosdam etiam pedem referentes fluctuantemq
& instabilem aciem redintegrato clamore strictis gladus hastati &
principes inuadunt. Fum impetum non tulerunt etrusci. Uersisq
signis fuga esfusa castra repetunt. Sed equites romani preuecti per
obliqua campi cum se fugientibus obtulissent omisso ad castra itinere
montes petunt. Inde inermi pene agmine ac uexato uulneribus in
siluam ciminiam penetrant. Tum romanus multis milibus etruscorum
cesis duo dequadraginta signis militaribus captis castris etiam bostum¬
cum praeda ingenti potitur. Tum de persequendo hoste agitari ceptum.
Silua erat ciminia magis tum inuia atq horrenda ꝗͣ nuper fuere ger¬
manie saltus. nulli ad eam diem ne mercatorum quidem adita. Eam
intrare haud fere quisquam praeter ducem ipsum audebat. Alus omni¬

Expanded text:
quibus eminus rem gererent—stantes et expositos ad ictus cum iam quibus eminus rem gererent—stantes et expositos ad ictus cum iam satis nihil tegeret, quosdam etiam pedem referentes fluctuantemque et instabilem aciem redintegrato clamore strictis gladiis hastati et principes inuadunt. eum impetum non tulerunt Etrusci uersisque signis fuga effusa castra repetunt; sed equites Romani praeuecti per obliqua campi cum se fugientibus obtulissent, omisso ad castra itinere montes petunt; inde inermi paene agmine ac uexato uolneribus in siluam Ciminiam penetratum. Romanus multis milibus Etruscorum caesis, duodequadraginta signis militaribus captis, castris etiam hostiumcum praeda ingenti potitur. tum de persequendo hoste agitari coeptum. silua erat Ciminia magis tum inuia atque horrenda quam nuper fuere Germanici saltus, nulli ad eam diem ne mercatorum quidem adita. eam intrare haud fere quisquam praeter ducem ipsum audebat; aliis omni
Abbreviated transcription (Latin):
ordinum solus censuram gessit. Dum ea romae geruntur iam sutriũ
ab etruscis obsidebatur. Consuliq fabio imis montibus ducenti ad fe¬
rendam opem socus tentandasq munitiones siqua posset acies hosti¬
um instructa occurrit. quorum ingentem multitudinem cum osten
deret subiecta late planities consul ut loco paucitatem suorum ad¬
uiuaret deflectit paulum in cliuos agmen. Aspreta erant strata sax¬
is. Inde signa in hostem obuertit. Etrusci omnium praeterquam mu¬
ltitudinis suae qua sola freti erant in memores proelium ineunt. adeo
raptim & auide ut abiectis missilibus quo celerius manus consererẽt
stringerent gladios uadentes in hostem. Romanus contra nunc te¬
la nunc saxa quibus eos affatim locus ipse armabat ingerere. Igitur
scuta galeeq icte cum etiam quos non uulnerauerant turbarent ne¬
que subire erat facile ad propiorem pugnam neq missilia habebãt

Expanded text:
ordinum solus censuram gessit. dum ea Romae geruntur, iam Sutrium ordinum solus censuram gessit. dum ea Romae geruntur, iam Sutrium ab Etruscis obsidebatur consulique Fabio imis montibus ducenti ad ferendam opem sociis temptandasque munitiones, si qua posset, acies hostium instructa occurrit; quorum ingentem multitudinem cum ostenderet subiecta late planities, consul, ut loco paucitatem suorum adiuuaret, flectit paululum in cliuos agmen —aspreta erant strata saxis—inde signa in hostem obuertit. Etrusci omnium praeterquam multitudinis suae qua sola freti erant immemores proelium ineunt adeo raptim et auide, ut abiectis missilibus quo celerius manus consererent stringerent gladios uadentes in hostem. Romanus contra nunc tela, nunc saxa, quibus eos adfatim locus ipse armabat, ingerere. igitur scuta galeaeque ictae cum etiam quos non uolnerauerant turbarent—neque subire erat facile ad propiorem pugnam neque missilia habebant
Abbreviated transcription (Latin):
qui se postea auctorem scqueretur. Omnes deinceps censores post mor¬
tem collegae se magistratu abdicarunt. Te nec quod dies exut censurae
nec quod collega magistratu abiit nec lex nec pudor cohercet. Uir¬
tutem in superbia in audacia. in contemptu deorum hominumq po
quem gessisti non modo manu uiolatum sed ne uerbo quidẽiclem̃tiori
appellatum uellem. Sed & haec quae adhuc egi peruicatia tua & super¬
bia coegit me loqui. Et nisi emilie legi parueris in uincla duci uibe¬
bo. Nec cum ita comparatum a maioribus sit ut comitus censoris
legitima suffragia non renuntiato altero comi¬
tia differantur. ego te qui solus censor creari non possis solum censu¬
ram gerere non patiar. Haec taliaq cum dixisset prendi censorem
& in uincla duci iussit. Approbantibus sex tribunis actionem colle¬
ge tres appellanti appio auxilio fuerunt. summaq inuidia omniũ

Expanded text:
qui se postea auctorem sequeretur; omnes deinceps censores post morqui se postea auctorem sequeretur; omnes deinceps censores post mortem collegae se magistratu abdicarunt. te nec quod dies exit censurae nec quod collega magistratu abiit nec lex nec pudor coercet: uirtutem in su quem gessisti non modo manu violatum sed ne verbo quidem inclementiori a me appellatum vellem; sed et haec quae adhuc egi pervicacia tua et superbia coegit me loqui, et nisi Aemiliae legi parueris, in vincula duci iubebo, nec cum ita comparatum a maioribus sit ut comitiis censoriiuo confecerint legitima suffragia, non renuntiato altero comitia differantur, ego te, qui solus censor creari non possis, solum censuram gerere nunc patiar. haec taliaque cum dixisset, prendi censorem et in vincula duci iussit. approbantibus sex tribunis actionem collegae tres appellanti Appio auxilio fuerunt; summaque invidia omnium
Abbreviated transcription (Latin):
sex menses ultra ꝗͣ licet emilia lege censuram geram & solus geram.
hoc quidem iam regno simile est. An collegam subrogabis: quem n
in demortui quidem locum subrogari fas est. Poenitet enim quod an¬
tiquissimum solemne & solum abipso cui fit institutum deo ab nobi¬
lissimis antistitibus huius sacri ad seruorum ministerium religiosus cẽ¬
sor deduxisti. Gens antiquior originibus urbis huius auspicio deoꝵ
mmortalium sancta propter hanc tuam censuram intra annum ab
stirpe extincta est. nisi uniuersam rem publicã eo nefario
quod ominari etiam reformidat animus urbs eo lustro capta est quo
demortuo collega. C. uilio censore. L. papirius cursor ne abiret ma¬
gistratu. M. cornelium maluginensem collegam subrogauit. Et quã¬
o modestior illius cupiditas fuit ꝗͣ tua appi: nec solus nec ultra finitũ
lege tempus. L. papirius censuram tenuit. tamen neminem inuenit

Expanded text:
sex menses ultra quam licet Aemilia lege censuram geram, et solus geram. sex menses ultra quam licet Aemilia lege censuram geram, et solus geram. hoc quidem iam regno simile est. an collegam subrogabis, quem ne in demortui quidem locum subrogari fas est? paenitet enim, quod antiquissimum sollemne et solum ab ipso, cui fit, institutum deo ab nobilissimus antistitibus eius sacri ad seruorum ministerium religiosus censor deduxisti, gens antiquior originibus urbis huius, hospitio deorum immortalium sancta, propter te ac tuam censuram intra annum ab stirpe exstincta est, nisi uniuersam rem publicam eo nefario obstrinxeris, quod ominari etiam reformidat animus. urbs eo lustro capta est, quo demortuo collega C. Iulio censore, L. Papirius Cursor , ne abiret magistratu, M. Cornelium Maluginensem collegam subrogauit. et quanto modestior illius cupiditas fuit quam tua, Appi? nec solus nec ultra finitum lege tempus L. Papirius censuram gessit; tamen neminem inuenit