comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
profecti. comes his additus. L. uinius brutus tarquinia sorore regis
natus. iuuenis longe alius ingenio ꝗͣ cuius simulationẽ induerat. Is
cum primores ciuitatis in quibus fratrem suum ab auunculo interfec¬
tum audisset neq in animo suo quicquam regi timendum neq ĩ for¬
tuna concupiscendum relinquere statuit contemptuq tutus esse ubi in
uire parum praesidu esset. Ergo ex industria factus ad imitationem
stultitię cum se suaq praede esse sineret bruti quoq haud abnuit cogno¬
men ut sub eius obtentu cognominis liberator ille populi romani ani¬
mus latens operiretur tempora sua. Is tum a tarquinus ductus delph¬
us ludibrium uerius ꝗͣ comes aureum baculum inclusum corneo caua¬
to ad id baculo tulisse domum appollimi dicitur. perambages effigiem
ingenu sui. Quo postꝗͣ uentum est perfectis patris mandatis cupido
incessit animos uiuenum ad quem corum regnum romanum esset uẽ¬

Expanded text:
profecti; comes iis additus L. Iunius Brutus , Tarquinia, sorore regis, profecti; comes iis additus L. Iunius Brutus , Tarquinia, sorore regis, natus, iuuenis longe alius ingenii quam cuius simulationem induerat. is cum primores ciuitatis, in quibus fratrem suum, ab auunculo interfectum audisset, neque in animo suo quicquam regi timendum neque in fortuna concupiscendum relinquere statuit contemptuque tutus esse ubi in iure parum praesidii esset. ergo ex industria factus ad imitationem stultitiae, cum se suaque praedae esse regi sineret, Bruti quoque haud abnuit cognomen ut sub eius obtentu cognominis liberator ille populi Romani animus latens opperiretur tempora sua. is tum ab Tarquiniis ductus Delphos, ludibrium uerius quam comes, aureum baculum inclusum corneo cauato ad id baculo tulisse donum Apollini dicitur, per ambages effigiem ingenii sui. quo postquam uentum est, perfectis patris mandatis cupido incessit animos iuuenum sciscitandi ad quem eorum regnum Romanum esset uen
Abbreviated transcription (Latin):
mam receptaculum omnium purgamentorum urbis sub terram
agendam. Quibus duobis operibus uix noua haec magnificentia
quicquam adequare potuit. his laboribus exercita plebe quia &
urbi multitudinem ubi usus non esset oneri rebatur esse & colonus
mittendis occupari latius imperii fines uolebat signiam circeiosq
colonos misit. praesidia urbi futura terra mariq. Haec agenti portẽ¬
tum terribile uisum anguis ex columna lignea elapsus cum terrorẽ
fugamq in regiam fecisset ipsuis regis non tam subito pauore perculit
pectus ꝗͣ anxus impleuit curis. Itaq cum ad publica prodigia etrus¬
ci tantum uates adhiberentur hoc uelut domestico exterritus uisu
delphos maxime inclitum in terris oraculum mittere statuit. neq
responsa sortium ulli alii committere ausus duos filios per ignotas ea
tempestate terras ignotiora maria in graeciam misit. Titus & arruns

Expanded text:
mam, receptaculum omnium purgamentorum urbis, sub terra mam, receptaculum omnium purgamentorum urbis, sub terra agendam; quibus duobus operibus uix noua haec magnificentia quicquam adaequare potuit. his laboribus exercita plebe, quia et urbi multitudinem, ubi usus non esset, oneri rebatur esse et colonis mittendis occupari latius imperii fines uolebat, Signiam Circeiosque colonos misit, praesidia urbi futura terra marique. haec agenti portentum terribile uisum: anguis ex columna lignea elapsus cum terrorem fugamque in regia fecisset, ipsius regis non tam subito pauore perculit pectus quam anxiis impleuit curis. itaque cum ad publica prodigia Etrusci tantum uates adhiberentur, hoc uelut domestico exterritus uisu Delphos ad maxime inclitum in terris oraculum mittere statuit. neque responsa sortium ulli alii committere ausus, duos filios per ignotas ea tempestate terras, ignotiora maria in Graeciam misit. Titus et Arruns
Abbreviated transcription (Latin):
Idq ita cecinere uates quiq in urbe erant quosq ad eam rem consul¬
tandam ex etruria acciuerant. Angebatur ad impensas regis ani¬
mus. Itaq pomptine manubie quae perducendo ad culmen operi
destinate erant uix in fundamenta suppeditauere. Eo magis fabio
preterquam quod antiquior est crediderim xl. ea sola talenta fuisse
quae summa pecuniae neq ex unius tum urbis preda speranda &
nullius ne horum quidem magnificentiae operum fundamenta nõ
exuperatura fuit. Intentus perficiendo templo fabris undiq ex etru¬
ria accitis non pecunia solum ad id publica est usus sed operis etiam
ex plebe. Qui cum haud paruus & ipsi militiae adderetur labormi¬
nus tamen plebs grauabatur se templa deum edificare manibus suis
quae postquam & ad alia ut specie minora sic laboris aliquanto ma¬
ioris traducebantur opera. foros in circo faciendos cloacamq maxi¬

Expanded text:
idque ita cecinere uates quique in urbe erant quosque ad eam rem consulidque ita cecinere uates quique in urbe erant quosque ad eam rem consultandam ex Etruria acciuerant. augebatur ad impensas regis animus; itaque Pometinae manubiae, quae perducendo ad culmen operi destinatae erant, uix in fundamenta suppeditauere. eo magis Fabio, praeterquam quod antiquior est, crediderim quadraginta ea sola talenta fuisse,, summam pecuniae neque ex unius tum urbis praeda sperandam et nullius ne horum quidem operum fundamenta non exsuperaturam. intentus perficiendo templo, fabris undique ex Etruria accitis, non pecunia solum ad id publica est usus sed operis etiam ex plebe. qui cum haud paruus et ipse militiae adderetur labor, minus tamen plebs grauabatur se templa deum exaedificare manibus suis quam postquam et ad alia, ut specie minora, sic laboris aliquanto maioris traducebantur opera, foros in circo faciendos cloacamque maxi
Abbreviated transcription (Latin):
bera a coeteris religionibus area esset tota iouis templiq eius quod
inedificaretur exaugurare fana sacellaq statuit. Aliquot ibi a tacio
rege primo in ipso discrimine aduersus romulum pugnae uoto con¬
secrata in augurataq postea fuerant. Inter principia condendi hu¬
ius operis mouisse numen ad indicandam tanti imperu molem tra¬
ditur deos. Nam cum omnium sacellorum exaugurationes admit¬
terent aues in termini fano non addixere. Idq omen auguriũq
ita acceptum est non motam termini sedem unumq deorum nõ
euocatum sacratis sibi finibus firma stabiliaq cuncta portendere.
Hoc perpetuitatis auspitio accepto secutum aliud magnitudinẽ impn¬
portendens prodigium est. Caput humanum integra facie aperien¬
cibus fundamenta templi dicitur apparuisse. quae uisa specie haud
per ambages arcem eam imperii caputq rerum fore portendebat.

Expanded text:
bera a ceteris religionibus area esset tota Iouis templique eius quod bera a ceteris religionibus area esset tota Iouis templique eius quod inaedificaretur, exaugurare fana sacellaque statuit quae aliquod ibi, a Tatio rege primum in ipso discrimine aduersus Romulum pugnae uota, consecrata inaugurataque postea fuerant. inter principia condendi huius operis mouisse numen ad indicandam tanti imperii molem traditur deos; nam cum omnium sacellorum exaugurationes admitterent aues, in Termini fano non addixere; idque omen auguriumque ita acceptum est non motam Termini sedem unumque eum deorum non euocatum sacratis sibi finibus firma stabiliaque cuncta portendere. hoc perpetuitatis auspicio accepto, secutum aliud magnitudinem impportendens prodigium est: caput humanum integra facie aperientibus fundamenta templi dicitur apparuisse. quae uisa species haud per ambages arcem eam imperii caputque rerum fore portendebat;
Abbreviated transcription (Latin):
redit gabios. Quaȩ dixerit ipse quaeq uiderit refert. seu ira seu o¬
dio seu superbia insita ingenio nullam eum uocem emisisse. Sexto
ubi quid uellet parens quidue preciperet tacitis ambagibus patuit
primores ciuitatis criminando alios apud ppłum alios sua ipsos in¬
uidia opportunos interemit. Multi palam quidam in quibus min¬
us spetiosa criminatio erat futura clam interfecti. Patuit quibusdã
uolentibus fuga. aut in exilium acti sunt. absentiumq bona uixta ato
interemptorum diuisa fuere. Largitionis inde praedeq & dulcedi¬
ne priuati commodi sensus malorum publicorum adimi. donec or¬
ba consilio auxilioq gabina res regi romano sine ulla dimicatione
in manum traditur. Eabus receptis tarquinius pacem cum equoꝵ
gente fecit. Foedus cum tuscis renouauit. Inde ad negotia urbana
animum conuertit quorum erat primum ut iouis templum in mõ¬

Expanded text:
redit Gabios; quae dixerit ipse quaeque uiderit refert; seu ira seu oredit Gabios; quae dixerit ipse quaeque uiderit refert; seu ira seu odio seu superbia insita ingenio nullam eum uocem emisisse. Sexto ubi quid uellet parens quidue praeciperet tacitis ambagibus patuit, primores ciuitatis criminando alios apud populum, alios sua ipsos inuidia opportunos interemit. multi palam, quidam in quibus minus speciosa criminatio erat futura clam interfecti. patuit quibusdam uolentibus fuga, aut in exsilium acti sunt, absentiumque bona iuxta atque interemptorum diuisui fuere. largitiones inde praedaeque; et dulcedine priuati commodi sensus malorum publicorum adimi, donec orba consilio auxilioque Gabina res regi Romano sine ulla dimicatione in manum traditur. Gabiis receptis Tarquinius pacem cum Aequorum gente fecit, foedus cum Tuscis renouauit. inde ad negotia urbana animum conuertit; quorum erat primum ut Iouis templum in mon
Abbreviated transcription (Latin):
Dux ad ultimum belli legitur. ibi cum inscia multitudine quid age¬
retur proclia parua inter romam gabinosq fierent quibus plerũq
gabina res superior esset tum certatim sumii infimiq gabinorũ
sextum tarquinium donodeum sibi ducem missum credere. apud
milites uero obeundo pericula ac labores pariter praedam munifice
largiendo tanta caritate esse ut non pater tarquinius potentior ro¬
mae ꝗͣ filius gabiis esset. Itaq postquam satis uirium collectum ad
omnes conatus udebat. tum ex suis unum sciscitatum romam ad
patrem mittit quidnam se facere uellet quandoquidem ut omnia
unus gabus posset ei di dedissent. Huic nuntio quia credo dubiae fi¬
dei uidebatur nihil uoce responsum est. Rex uelut deliberabund¬
us in ortum edium transit sequente nuntio filii. Ibi in ambulans
tacitus summa papauerum capita dicitur baculo decussisse. ĩterro¬
gando expectandoq responsum nuntius fessus ut re imperfecta

Expanded text:
dux ad ultimum belli legitur. ibi cum, inscia multitudine quid agedux ad ultimum belli legitur. ibi cum, inscia multitudine quid ageretur, proelia parua inter Romam Gabiosque fierent quibus plerumque Gabina res superior esset, tum certatim summi infimique Gabinorum Sex. Tarquinium dono deum sibi missum ducem credere. apud milites uero obeundo pericula ac labores pariter, praedam munifice largiendo tanta caritate esse ut non pater Tarquinius potentior Romae quam filius Gabiis esset. itaque postquam satis uirium conlectum ad omnes conatus uidebat, tum ex suis unum sciscitatum Romam ad patrem mittit quidnam se facere uellet, quando quidem ut omnia unus publice Gabiis posset ei di dedissent. huic nuntio, quia, credo, dubiae fidei uidebatur, nihil uoce responsum est; rex uelut deliberabundus in hortum aedium transit sequente nuntio filii; ibi inambulans tacitus summa papauerum capita dicitur baculo decussisse. interrogando exspectandoque responsum nuntius fessus, ut re imperfecta,
Abbreviated transcription (Latin):
infensus ira porro ut inde abiturus uideretur benigne a gabinis ex¬
cipitur. Uetant mirari si quales in ciuies qualis in socios talis ad ulti¬
mum in liberos esset. Inscipsum postremo seuiturum si alia desint.
sibi uero gratum aduentum euis esse. futurumq credere breui ut il¬
lo adiuuante a portis gabinis sub romana moenia bellum transfera¬
tur. inde in concilia publica adhiberi. Ubi cum de alus rebus assẽ¬
tire se ueteribus gabinis diceret quibus eaxe notiores essent ipse idẽ¬
tidem belli auctor esset. in eo sibi praecipue prudentiam assumere
quod utriusq populi uires nosset sciretq inuisam profecto superbiã
regiam cunbus esse. quam ferre ne liberi quidem potuissent. Ita cũ
sensim ad rebellandum primores gabinorum incitaret ipse cum
promptissimis uiuenum predatum atq in expeditiones iret. ut dic¬
tis factisq omnibus ad fallendum instructis uana accresceret fides.

Expanded text:
infensus ira porro inde abiturus uideretur, benigne ab Gabinis exinfensus ira porro inde abiturus uideretur, benigne ab Gabinis excipitur. uetant mirari si, qualis in ciues, qualis in socios, talis ad ultimum in liberos esset; in se ipsum postremo saeuiturum, si alia desint. sibi uero gratum aduentum eius esse, futurumque credere breui ut illo adiuuante a portis Gabinis sub Romana moenia bellum transferatur. inde in consilia publica adhiberi. ubi cum de aliis rebus adsentire se ueteribus Gabinis diceret quibus eae notiores essent, ipse identidem belli auctor esse et in eo sibi praecipuam prudentiam adsumere quod utriusque populi uires nosset, sciretque inuisam profecto superbiam regiam ciuibus esse quam ferre ne liberi quidem potuissent. ita cum sensim ad rebellandum primores Gabinorum incitaret, ipse cum promptissimis iuuenum praedatum atque in expeditiones iret et dictis factisque omnibus ad fallendum instructis uana adcresceret fides,
Abbreviated transcription (Latin):
intentum se esse simularet sextus filius eius qui minimus ex trib
erat transfugit ex composito gabios. patris in se seuitiam intolle¬
rabilem conquerens. lam ab alienis in suos uertisse superbiam.
& liberorum quoq eum frequentiae tedere ut quam incuria soli¬
tudinem fecerit domi quoq faciat nequam stirpem nequem he¬
redem regni relinquat. Se quidem inter tela & gladios patris e¬
lapsum nihil usquam sibi tutum nisi apud hostes. L. tarquinu¬
credidisse. Nam ne errarent manere his bellum quod positum simu¬
letur & per occasionem eum in cautos inuasurum. Quod si apud eos
supplicibus locus non sit pererraturum se esse latium uolscosq se inde
& equos & hernicos petiturũ donec ad eos perueniat qui a patrum
crudelibus atq impiis supplicus tegere liberos sciant. Forsitan etiã
ardoris aliquid ad bellum armaq se aduersus superbissimum regẽ
ac ferocissimum populum inuenturum. Cum si nihil morarentur

Expanded text:
intentum se esse simularet, Sextus filius eius, qui minimus ex tribus intentum se esse simularet, Sextus filius eius, qui minimus ex tribus erat, transfugit ex composito Gabios, patris in se saeuitiam intolerabilem conquerens: iam ab alienis in suos uertisse superbiam et liberorum quoque eum frequentiae taedere, ut quam in curia solitudinem fecerit domi quoque faciat, ne quam stirpem, ne quem heredem regni relinquat. se quidem inter tela et gladios patris elapsum nihil usquam sibi tutum nisi apud hostes L. Tarquincredidisse. nam ne errarent, manere iis bellum quod positum simuletur, et per occasionem eum incautos inuasurum. quod si apud eos supplicibus locus non sit, pererraturum se omne Latium, Uolscosque se inde et Aequos et Hernicos petiturum donec ad eos perueniat qui a patrum crudelibus atque impiis suppliciis tegere liberos sciant. forsitan etiam ardoris aliquid ad bellum armaque se aduersus superbissimum regem ac ferocissimum populum inuenturum. cum si nihil morarentur
Abbreviated transcription (Latin):
propiaue signa haberent miscuit manipulos ex latinis romanisq
ut ex binis singulos faceret binosq ex singulis. Ita geminatis ma¬
nipulis centuriones imposuit. nec ut iniustus in pace rex ita du
belli prauus fuit. quin ea arte equasset superiores reges in degene¬
ratum in aliis huic quoq decori offecisset. Is primus uolscis bellũ
in ducentos amplius post etatem suam annos mouit. Suessamq po¬
metiam ex his u cocpit. ubi cum diuendita pireda. xl. talenta ar
quae digna deum hominumq rege quae romano imperio quae ip¬
sius etiam loci maiestate esset captiuam pecunram in aedificatio¬
nem cius templi se posuit. Excepit deinde lentuis spe bellum qͦ
gabios propinquam urbem nequicꝗͣ ui adortus. cum obsidendi
quoq urbem spes pulso a moenibus adempta esset. Postremo mi¬
nime arte romana fraude ac dolo aggressus est. Nam cum uelut
posito bello fundamentis templi faciendis alusq urbanis operib

Expanded text:
propriaue signa haberent, miscuit manipulos ex Latinis Romanisque propriaue signa haberent, miscuit manipulos ex Latinis Romanisque ut ex binis singulos faceret binosque ex singulis; ita geminatis manipulis centuriones imposuit. nec ut iniustus in pace rex, ita dux belli prauus fuit; quin ea arte aequasset superiores reges ni degeneratum in aliis huic quoque decori offecisset. is primus Uolscis bellum in ducentos amplius post suam aetatem annos mouit, Suessamque Pometiam ex iis ui cepit. ubi cum diuendita praeda quadraginta talequae digna deum hominumque rege, quae Romano imperio, quae ipsius etiam loci maiestate esset; captiuam pecuniam in aedificationem eius templi seposuit. excepit deinde lentius spe bellum, quo Gabios, propinquam urbem, nequiquam ui adortus, cum obsidendi quoque urbem spes pulso a moenibus adempta esset, postremo minime arte Romana, fraude ac dolo, adgressus est. nam cum uelut posito bello fundamentis templi iaciendis aliisque urbanis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
tusto iure agere quod cum omnes latim ab alba oriundi sint in
co foedere teneantur quo a tullo res omnis albana cum colonis
suis in romanum cesserit imperium. Coeterum se id magis uti¬
litatis omnium causa censere ut renouetur id foedus. secundaq
potius fortuna populi romani ut participes latini fruantur qͦ ur¬
bium excidia uastationesq agrorum quas anco prius patre dein¬
de suo regnante perpessi sint semper aut expectent aut patiant᷑
Haud difficulter persuasum latinis. quamꝗͣ in eo foedere superior ro¬
mana res erat. Cocterum & capita nominis latini stare & sentire
cum rege uidebantur. & turnus sui cuiq periculi si aduersatus esset
recens erat documentum. Ita renouatum foedus. indictumq uini¬
oribus latinorum ut ex foedere die certa ad lucum ferentine arma¬
ti frequentes adessent. Qui ubi ad edictum romani regis ex omni¬
bus populis conuenere ne ducem suum neue secretum imperium

Expanded text:
tusto iure agere, quod, cum omnes Latini ab Alba oriundi sint, in tusto iure agere, quod, cum omnes Latini ab Alba oriundi sint, in eo foedere teneantur, quo sub Tullo res omnis Albana cum colonis suis in Romanum cesserit imperium; ceterum se utilitatis id magis omnium causa censere ut renouetur id foedus, secundaque potius fortuna populi Romani ut participes Latini fruantur quam urbium excidia uastationesque agrorum, quas Anco prius, patre deinde suo regnante perpessi sint, semper aut exspectent aut patiantur. haud difficulter persuasum Latinis, quamquam in eo foedere superior Romana res erat; ceterum et capita nominis Latini stare ac sentire cum rege uidebant, et Turnus sui cuique periculi, si aduersatus esset, recens erat documentum. ita renouatum foedus, indictumque iunioribus Latinorum ut ex foedere die certa ad lucum Ferentinae armati frequentes adessent. qui ubi ad edictum Romani regis ex omnibus populis conuenere, ne ducem suum neue secretum imperium
Abbreviated transcription (Latin):
de secum ad turnum ueniant. Suspectam fecit rem & ingenium
turni ferox & oratio hesterna & mora tarquimi. quod uidebatur
ob eam differri caedes potuisse. Eunt inclinatis quidem ad credendũ
animis. tamen nisi gladis deprehensis coetera uana estimaturi.
Ubi est eo uentum turnum ex sompno excitatum circumsistunt cus¬
todes comprehensisq seruis qui caritate domini uim parabant cũ
gladii abditi ex omnibus diuerticuli locis protraherentur enimue¬
ro manifesta res uisa iniecteq turno cathenae. & confestim latinoꝵ
concilium magno cum tumultu aduocatur. Ibi tam atrox inuidia
orta est gladus in medio positis ut indicta causa nouo genere leti
deiectus ad caput aquae ferentinae crate superne iniecta saxisq cõ¬
gestis mergeretur. Reuocatis deinde ad concilium latinis tarq¬
nius collaudatisq qui turnum nouantem res pro manifesto parici¬
dio merita poena affecissent ita uerba fecit. Posse quidem se ue¬

Expanded text:
de secum ad Turnum ueniant. suspectam fecit rem et ingenium de secum ad Turnum ueniant. suspectam fecit rem et ingenium Turni ferox et oratio hesterna et mora Tarquini, quod uidebatur ob eam differri caedes potuisse. eunt inclinatis quidem ad credendum animis, tamen, nisi gladiis deprehensis, cetera uana existimaturi. ubi est eo uentum, Turnum ex somno excitatum circumsistunt custodes; comprehensisque seruis qui caritate domini uim parabant, cum gladii abditi ex omnibus locis deuerticuli protraherentur, enimuero manifesta res uisa iniectaeque Turno catenae; et confestim Latinorum concilium magno cum tumultu aduocatur. ibi tam atrox inuidia orta est gladiis in medio positis, ut indicta causa, nouo genere leti, deiectus ad caput aquae Ferentinae crate superne iniecta saxisque congestis mergeretur. reuocatis deinde ad concilium Latinis Tarquinius conlaudatisque qui Turnum nouantem res pro manifesto parricidio merita poena adfecissent, ita uerba fecit: posse quidem se ue
Abbreviated transcription (Latin):
ne insontem oppressit per aduerse factionis quosdam aricinos ser¬
uum turni auro corrumpit ut in diuersorium eius ium magnam
gladiorum inferri clam sineret. Ea cum una nocte perfecta essẽt
tarquinius paulo ante lucem accitis ad se principibus latinorum
quasi re noua perturbatus moram suam hesternam uelut deorun
quadam prouidentia illatam ait saluti sibi atq illis fuisse. a turno
dici sibi & primoribus populorum parari necem ut latinorum solus un¬
perium tencat. Aggressurum fuisse hesterno dic in concilio. dilatam
rem esse quod auctor concilu abfuerit quem maxune peteret. Inde
ulam absentis insectationem esse natam quod morando spem desti¬
tuerit. non dubitare si uera deferantur quin prima luce ubi uentũ
in concilium sit instructus cũ cõuiratorum manu armatusq uentu¬
rus sit. dici gladiatorum ingentem esse numerum ad eum conuec¬
tum. Id uanum nec ne sit extemplo sciri posse. Rogare eos ut in¬

Expanded text:
ne insontem oppressit. per aduersae factionis quosdam Aricinos serne insontem oppressit. per aduersae factionis quosdam Aricinos seruum Turni auro corrupit, ut in deuersorium eius uim magnam gladiorum inferri clam sineret. ea cum una nocte perfecta essent, Tarquinius paulo ante lucem accitis ad se principibus Latinorum quasi re noua perturbatus, moram suam hesternam uelut deorum quadam prouidentia inlatam ait saluti sibi atque illis fuisse. ab Turno dici sibi et primoribus populorum parari necem ut Latinorum solus imperium teneat. adgressurum fuisse hesterno die in concilio; dilatam rem esse, quod auctor concilii afuerit quem maxime peteret. inde illam absentis insectationem esse natam quod morando spem destituerit. non dubitare, si uera deferantur, quin prima luce, ubi uentum in concilium sit, instructus cum coniuratorum manu armatusque uenturus sit. dici gladiorum ingentem esse numerum ad eum conuectum. id uanum necne sit, extemplo sciri posse. rogare eos ut in
Abbreviated transcription (Latin):
tus cum maxime dissereret interuenit tarquinius. Is finis orationi
fuit. auersi omnes ad tarquinium salutandum. qui silentio facto
monitus a proximis ut purgaret se quod id temporis uenisset discep¬
tatorem ait se sumptum inter patrem & filium cura reconciliandi
cos in gratiam moratum esse. Et quia ea res exemisset illum diem pos¬
tero die acturum quae constituisset. neq id quidem ab turno tulisse
tacitum ferunt. Dixisse enim nullam breuiorem esse cognitionem qͥ
inter patrem & filium. paucisq transigi uerbis posse ni parcat patri
habiturum infortunium esse. Haec arricinus in regem romanum in¬
crepans ex concilio abiit. Quam rem tarquinius aliquanto ꝗͣ uide¬
batur egrius ferens confestim turno necem machinatur. ut eundẽ
terrorem quo ciuium animos domi oppresserat latinis iniceret. Et
quia pro imperio palam interfici non poterat oblato falso crimi¬

Expanded text:
tus cum maxime dissereret, interuenit Tarquinius. is finis orationi tus cum maxime dissereret, interuenit Tarquinius. is finis orationi fuit; auersi omnes ad Tarquinium salutandum. qui silentio facto monitus a proximis ut purgaret se quod id temporis uenisset, disceptatorem ait se sumptum inter patrem et filium cura reconciliandi eos in gratiam moratum esse, et quia ea res exemisset illum diem, postero die acturum quae constituisset. ne id quidem ab Turno tulisse tacitum ferunt; dixisse enim nullam breuiorem esse cognitionem quam inter patrem et filium paucisque transigi uerbis posse: ni pareat patri, habiturum infortunium esse. haec Aricinus in regem Romanum increpans ex concilio abiit. quam rem Tarquinius aliquanto quam uidebatur aegrius ferens confestim Turno necem machinatur, ut eundem terrorem quo ciuium animos domi oppresserat Latinis iniceret. et quia pro imperio palam interfici non poterat, oblato falso crimi
Abbreviated transcription (Latin):
cia ferociter in absentem tarquinium erat inuectus. haud mirum
esse superbo inditum romae cognomen. lam enim ita clam quidẽ
mussitantes uulgo tamen eum appellabant. An quicꝗͣ superbius
bus excitis ipsum qui concilium indixerat non adesse. Temptari
profecto patientiam. ut si uigum accoeperint obnoxios premat.
cui enim non appareret affectare eum imperium in latinos: Quoc
si sin bene crediderint ciues aut si creditum illud & non raptum pa¬
ricidio sit credere & latinos. quainꝗͣ ne sic quidem alienigene debe¬
re. Sin suos cius peniteat quippe qui alii super alios trucidentur ex¬
ulatum eant bona amittant. quid spei melioris latinis portendi:
si se audiant domum suam quemq inde abituros neq magis obser¬
uaturos diem concilii ꝗͣ ipse qui indixerit obseruet. Haec atq alia eodẽ
pertinentia seditiosus facinorosusq homo hisq artibus opes domi nac¬

Expanded text:
cia ferociter in absentem Tarquinium erat inuectus: haud mirum cia ferociter in absentem Tarquinium erat inuectus: haud mirum esse Superbo inditum Romae cognomen.—iam enim ita clam quidem mussitantes, uolgo tamen eum appellabant.—an quicquam superbius  excitis, ipsum, qui concilium indixerit, non adesse. temptari profecto patientiam ut, si iugum acceperint, obnoxios premat. cui enim non apparere, adfectare eum imperium in Latinos? quod si sui bene crediderint ciues, aut si creditum illud et non raptum parricidio sit, credere et Latinos quamquam ne sic quidem alienigenae debere: sin suos eius paeniteat, quippe qui alii super alios trucidentur exsulatum eant bona amittant, quid spei melioris Latinis portendi? si se audiant, domum suam quemque inde abituros neque magis obseruaturos diem concilii quam ipse qui indixerit obseruet. haec atque alia eodem pertinentia seditiosus facinorosusque homo hisque artibus opes domi nac
Abbreviated transcription (Latin):
nistrauit. Bellum pacem foedera. societates per se ipse cum quibus
uoluit in iussu populi ac senatus fecit diremitq. latinoꝵ sibi max¬
ume gentem conciliabat. ut peregrinis quoq opibus tutior inter
ciues esset. Neq hospitia modo cum primoribus corum sed affi¬
nitates quoq uingebat. Octauio mamilio tusculano. Is longe
princeps latini nominis erat.si famae credimus ab ulixe circeq dea
oruindus ei mamilio filiam nuptum dat. perq eas nuptias multos
sibi cognatos amicosq eius conciliat. lam magna tarquinu auctori¬
tas inter latinorum proceres erat. cum in diem certam ut ad lucũ
ferentine conueniant indicit. esse quae agere de rebus cõmunibus
uelit. Conueniunt frequentes prima luce. Ipse tarquinius diem ser¬
uauit. sed pauloante ꝗͣ sol occideret uenit. Multa ibi tota die in
concilio uarus iactata sermonibus erant. Turnus herdonius ab ari¬

Expanded text:
nistrauit; bellum, pacem, foedera, societates per se ipse, cum quibus nistrauit; bellum, pacem, foedera, societates per se ipse, cum quibus uoluit, iniussu populi ac senatus, fecit diremitque. Latinorum sibi maxime gentem conciliabat ut peregrinis quoque opibus tutior inter ciues esset, neque hospitia modo cum primoribus eorum sed adfinitates quoque iungebat. Octauio Mamilio Tusculano—is longe princeps Latini nominis erat, si famae credimus, ab Ulixe deaque Circa oriundus—, ei Mamilio filiam nuptum dat, perque eas nuptias multos sibi cognatos amicosque eius conciliat. iam magna Tarquini auctoritas inter Latinorum proceres erat, cum in diem certam ut ad lucum Ferentinae conueniant indicit: esse, quae agere de rebus communibus uelit. conueniunt frequentes prima luce: ipse Tarquinius diem quidem seruauit, sed paulo ante quam sol occideret uenit. multa ibi toto die in concilio uariis iactata sermonibus erant. Turnus Herdonius ab Ari
Abbreviated transcription (Latin):
risse dictitans. primoresq patrum quos seruii rebus fauisse cre¬
debat interfecit. Conscuis deinde male querendi regni a se ipso
aducrsus se exemplum capi posse armatis corpus circuinsepsit. Neq
enin ad uuis regni quicquam preter uim habebat. ut qui nec popu¬
li iussu neq auctoribus patribus regnaret. eo accedebat ut in carita¬
te cuuum nihil spei reponenti metu regnum tutandum esset. quẽ
ut pluribus incuteret cognitiones capitalium rerum sine consilus
perse solus exercebat. perq eam causam occidere in exilium agere
bonis mulctare poterat. non suspectos modo aut inuisos. sed unde
nihil aliud quam praedam sperare posset. Precipue ita patrum nu¬
mero in minuto statuit nullos in patres legere quo contemptior
paucitate ipsa ordo esset. minusq perse nihil agi indignarentur
Nic enim regum primus ut traditur a prioribus morem de omnibus
senatum consulendi soluit. domesticis consiliis rem publicam admi¬

Expanded text:
risse dictitans, primoresque patrum, quos Serui rebus fauisse crerisse dictitans, primoresque patrum, quos Serui rebus fauisse credebat, interfecit; conscius deinde male quaerendi regni ab se ipso aduersus se exemplum capi posse, armatis corpus circumsaepsit; neque enim ad ius regni quicquam praeter uim habebat ut qui neque populi iussu neque auctoribus patribus regnaret. eo accedebat ut in caritate ciuium nihil spei reponenti metu regnum tutandum esset. quem ut pluribus incuteret cognitiones capitalium rerum sine consiliis per se solus exercebat, perque eam causam occidere, in exsilium agere, bonis multare poterat non suspectos modo aut inuisos sed unde nihil aliud quam praedam sperare posset. praecipue ita patrum numero imminuto statuit nullos in patres legere, quo contemptior paucitate ipsa ordo esset minusque per se nihil agi indignarentur. hic enim regum primus traditum a prioribus morem de omnibus senatum consulendi soluit; domesticis consiliis rem publicam admi
Abbreviated transcription (Latin):
traditur scelus. monumento locus est sceleratum uicum uocant quo
amens agitantibus furus sororis ac uiri tullia per patris corpus carpẽ¬
tum egisse fertur partemq sanguinis ac caedis paternae cruento ue¬
hiculo contaminata ipsa respersaq tulisse ad poenates suos uiriq
sui. Quibus iratis malo regni principio similes propediem exitus
sequerentur. Seruius tulliuis regnauit annos quatuor & quadrag¬
inta ita ut bono etiam moderatoq succedenti regi difficilis emula¬
tio esset. Coeterum id quoq ad gloriam accessit quod cum illo si¬
mul iusta ac legittima regna exciderunt. Id ipsum tam mite ac
moderatum imperium tamen quia unius esset deponere eum in
animo habuisse quidam autores sunt i scelus intestinum liberan¬
de patriae consilia agitanti interuenisset. Inde. L. tarquinius reg¬
nare occepit. cui superbo cognomen facta indiderunt. quia soce¬
rum gener sepultura prohibuit. romulum quoq insepultum pe¬

Expanded text:
traditur scelus monumentoque locus est—Sceleratum uicum uocant—quo traditur scelus monumentoque locus est—Sceleratum uicum uocant—quo amens, agitantibus furiis sororis ac uiri, Tullia per patris corpus carpentum egisse fertur, partemque sanguinis ac caedis paternae cruento uehiculo, contaminata ipsa respersaque, tulisse ad penates suos uirique sui, quibus iratis malo regni principio similes propediem exitus sequerentur. Ser. Tullius regnauit annos quattuor et quadraginta ita ut bono etiam moderatoque succedenti regi difficilis aemulatio esset; ceterum id quoque ad gloriam accessit quod cum illo simul iusta ac legitima regna occiderunt. id ipsum tam mite ac tam moderatum imperium tamen quia unius esset deponere eum in animo habuisse quidam auctores sunt, ni scelus intestinum liberandae patriae consilia agitanti interuenisset. inde L. Tarquinius regnare occepit, cui Superbo cognomen facta indiderunt, quia socerum gener sepultura prohibuit, Romulum quoque insepultum pe
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate iam etiam ipsa cogente ultima audere multo & atate
& uiribus ualidior medium arripit seruium elatumq ecuria ĩ infe¬
riorem partem per gradus deiccit. Inde ad cogendum senatum in
curiam redit. fit fuga regis apparitorum atq comitum. Ipse pro¬
pe exanguis cum semianimis regio comitatu domum se reciperet¬
nio fugientem consecuti erant interficitur. Creditur quia non ab¬
horret a coetero scelere admonitu tulliae id factum. Carpento certe
id quod satis constat in forum inuecta nec reuerita cetum uirorũ
euocauit uirum e curia. regemq prima appellauit. A quo facessere
uissa ex tanto tumultu cum se domum reciperet peruenissetq ad
sum ciprium uicum ubi dianium nuper fuit flectenti carpentũ
dextra in uirbium cliuum ut in collem esquiliarum eueheretur re¬
stitit pauidus atq inhibuit frenos is qui umenta agebat. iacentẽq
dñe seruium trucidatum ostendit. focdum inhumanumq inde

Expanded text:
necessitate iam et ipsa cogente ultima audere, multo et aetate necessitate iam et ipsa cogente ultima audere, multo et aetate et uiribus ualidior, medium arripit Seruium elatumque e curia in inferiorem partem per gradus deiecit; inde ad cogendum senatum in curiam rediit. fit fuga regis apparitorum atque comitum; ipse prope exsanguis cum sine regio comitatu domum se recinio fugientem consecuti erant interficitur. creditur, quia non abhorret a cetero scelere, admonitu Tulliae id factum. carpento certe, id quod satis constat, in forum inuecta nec reuerita coetum uirorum euocauit uirum e curia regemque prima appellauit. a quo facessere iussa ex tanto tumultu cum se domum reciperet peruenissetque ad summum Cyprium uicum, ubi Dianium nuper fuit, flectenti carpentum dextra in Urbium cliuum ut in collem Esquiliarum eueheretur, restitit pauidus atque inhibuit frenos is qui iumenta agebat iacentemque dominae Seruium trucidatum ostendit. foedum inhumanumque inde
Abbreviated transcription (Latin):
patribus muliebri dono regnum occupasse. Ita natum ita creatũ
regem fautorem infimi generis hominum exquo ipse sit odio
alienae honestatis creptum primoribus agrum sordidissimo cuiq
diuisisse omnia onera quae cõmunia quondam fuerant inclinas¬
se in primores ciuitatis. Instituisse censum ut insignis ad inuidiã
locupletioꝵ fortuna esset & parata ubi uellet egentissimis largi¬
retur. Huic orationi cum seruius interuenisset trepido nuntio ex¬
citatus extemplo a uestibulo curiae magna uoce quid hoc inquit
tarquini rei est: qua tu audacia me uiuo uocare ausus es patres:
aut in sede consedere mea: Cum ille ferociter ad haec se patris
sui tenere sedem multoq ꝗͣ seruum potiorem filium regis regni
heredem. Satis illum dui perlicentiam eludentem insultasse dñĩs
Clamor ab utriusq fautoribus oritur & concursus populi fiebat in
curiam. Apparebatq regnaturum qui uicisset. Tum tarquinius

Expanded text:
patribus, muliebri dono regnum occupasse. ita natum, ita creatum patribus, muliebri dono regnum occupasse. ita natum, ita creatum regem, fautorem infimi generis hominum ex quo ipse sit, odio alienae honestatis ereptum primoribus agrum sordidissimo cuique diuisisse; omnia onera quae communia quondam fuerint inclinasse in primores ciuitatis; instituisse censum ut insignis ad inuidiam locupletiorum fortuna esset et parata unde, ubi uellet, egentissimis largiretur. huic orationi Seruius cum interuenisset trepido nuntio excitatus, extemplo a uestibulo curiae magna uoce 'quid hoc' inquit, 'Tarquini, rei est? qua tu audacia me uiuo uocare ausus es patres aut in sede considere mea?' cum ille ferociter ad haec—se patris sui tenere sedem; multo quam seruum potiorem filium regis regni heredem; satis illum diu per licentiam eludentem insultasse dominis—, clamor ab utriusque fautoribus oritur et concursus populi fiebat in curiam, apparebatque regnaturum qui uicisset. tum Tarquinius
Abbreviated transcription (Latin):
genero dedisset ipsa regio semine orta nullum momentum in¬
dando a dimendone regno faceret. His muliebribus instinctus fu¬
ras tarquinius circumire & prensare minores maxime patres ad¬
monere paterni beneficu ac pro eo gratiam repetere allicere do¬
nis uiuenes cum de se omnia pollicendo tum regis criminibus om¬
nibus locis crescere. Postremo ut iam agendae rei tempus uisum
est stipatus agmine armatorum in forum irrumpit. Inde omnib
perculsis pauore in regia sede procuria sedens patres in curiã per
preconem ad regem tarquinium citari uissit. Conuenere extẽplo
alu iam ante ad hoc parati. alii metu ne non uenisse fraudi esset
nouitate ac miraculo attoniti & iam de seruio actum rati. Ibi
tarquinius maledicta ab stirpe ultima orsus seruum seruaq natũ
post mortem indignam parentis sui non interregno ut antea ini¬
to non cõmitus habitis non per suffragium populi non autorib

Expanded text:
genero dedisset, ipsa regio semine orta nullum momentum ingenero dedisset, ipsa regio semine orta nullum momentum indando adimendoque regno faceret. his muliebribus instinctus furiis Tarquinius circumire et prensare minorum maxime gentium patres; admonere paterni beneficii ac pro eo gratiam repetere; allicere donis iuuenes; cum de se ingentia pollicendo tum regis criminibus omnibus locis crescere. postremo ut iam agendae rei tempus uisum est, stipatus agmine armatorum in forum inrupit. inde omnibus perculsis pauore, in regia sede pro curia sedens patres in curiam per praeconem ad regem Tarquinium citari iussit. conuenere extemplo, alii iam ante ad hoc praeparati, alii metu ne non uenisse fraudi esset, nouitate ac miraculo attoniti et iam de Seruio actum rati. ibi Tarquinius maledicta ab stirpe ultima orsus: seruum seruaque natum post mortem indignam parentis sui, non interregno, ut antea, inito, non comitiis habitis, non per suffragium populi, non auctoribus
Abbreviated transcription (Latin):
isse qui se regno dignum putaret qui meminisset se esse prisci tar¬
quinii filium qui habere ꝗͣ sperare regnum mallet. si tu is es cui
nuptam esse me arbitror & uirum & regem appello. sin minus eo
nunc peuis mutata res est quod istic cum ignauia est scelus. Quin
accingeris. non tibi a corintho nec a tarquinus ut patri tuo peregri¬
na regna moliri necesse est. Dn te penates patruq & patris ima¬
go & domus regia & in domo regale solium & nomen tarquini¬
um creat uocatq regem. aut si ad haec parum est animi quid frus¬
traris ciuitatem: quid te ut regium uiuenem conspici sinis: faces¬
se hinc tarquinios aut corinthum. Deuoluere retro ad stirpem fra¬
tri similior ꝗͣ patri. his atq aluis increpando uiuenem instigat nõ
conquiescere ipsa potest si cum tanaquil peregrina mulier tantũ
moliri potuisset animo ut duo continua regna uiro ac deinceps

Expanded text:
isse qui se regno dignum putaret, qui meminisset se esse Prisci Tarisse qui se regno dignum putaret, qui meminisset se esse Prisci Tarquini filium, qui habere quam sperare regnum mallet. 'si tu is es cui nuptam esse me arbitror, et uirum et regem appello; sin minus, eo nunc peius mutata res est quod istic cum ignauia est scelus. quin accingeris? non tibi ab Corintho nec ab Tarquiniis, ut patri tuo, peregrina regna moliri necesse est: di te penates patriique et patris imago et domus regia et in domo regale solium et nomen Tarquinium creat uocatque regem. aut si ad haec parum est animi, quid frustraris ciuitatem? quid te ut regium iuuenem conspici sinis? facesse hinc Tarquinios aut Corinthum; deuoluere retro ad stirpem, fratri similior quam patri.' his aliisque increpando iuuenem instigat, nec conquiescere ipsa potest si, cum Tanaquil, peregrina mulier, tantum moliri potuisset animo ut duo continua regna uiro ac deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
malo aptissimum. sed initium turbandi omnia a feminis ortum est.
ea secretis uiri alien assuefacta sermonibus nullis uerborum contu¬
melus parcere de uiro ad fratrem de sorore ad uirum & se rectus
uduam & illum celibem futurum fuisse contendere. ꝗͣ cum impare
iungi ut elanguendum aliena ignauia esset si sibi eum quo digna
esset du dedissent uirum domi se propediem uisuram regnum fu¬
isse quod apud patrem uideat. celeriter adolescentem suae temeri¬
tatis implet. Arruns tarquinius & tullia minor prope continuatis
nuptus. magis non prohibente seruio ꝗ̃ approbante. Tum uero in
dies infestior tullu senectus infestius coepit regnum esse. lam enĩ
a scelere ad aliud scelus mulier spectare nec nocte nec interdi ui¬
rum conquiescere pati ne gratuita preterita paricidia essent. Nõ
sibi defuisse cui nupta diceretur nec cum quo tacita seruiret defu¬

Expanded text:
malo aptissimum; sed initium turbandi omnia a femina ortum est. malo aptissimum; sed initium turbandi omnia a femina ortum est. ea secretis uiri alieni adsuefacta sermonibus nullis uerborum contumeliis parcere de uiro ad fratrem, de sorore ad uirum; et se rectius uiduam et illum caelibem futurum fuisse contendere, quam cum impari iungi ut elanguescendum aliena ignauia esset; si sibi eum quo digna esset di dedissent uirum, domi se propediem uisuram regnum fuisse quod apud patrem uideat. celeriter adulescentem suae temeritatis implet; Arruns Tarquinius et Tullia minor prope continuatis ur nuptiis, magis non prohibente Seruio quam adprobante. tum uero in dies infestior Tulli senectus, infestius coepit regnum esse; iam enim ab scelere ad aliud spectare mulier scelus. nec nocte nec interdiu uirum conquiescere pati, ne gratuita praeterita parricidia essent: non sibi defuisse cui nupta diceretur, nec cum quo tacita seruiret; defu
Abbreviated transcription (Latin):
re tullia inquietum animum stimulante. Tulit enim & romana re¬
gia sceleris tragici exemplum ut tedio regum maturior ueniret li¬
bertas. ultimumq regnum esset quod scelere partum foret. hic.L.
tarquinius prisci tarquinii regis filius nepos ne fuerit parum liquet
pluribus tamen autoribus filium ediderim fratrem habuerat arrun¬
tem tarquinium mitis ingenii iuiuenem. his duobus ut antedictum
est due tulliae regis filiae nupserant. & ipse longe dispares moribus.
Forte ita inciderat ne duo uiolenta ingenia matrimonio iungerent᷑.
fortuna populi roman credo quo duturnius seruii regnum esset
constituiq ciuitatis mores possent. Angebatur ferox tullia nihil
materiae in uiro neq ad cupiditatem neq ad audaciam esse tota in
alterum auersa tarquinium eum mirari eum uirum dicere ac regio
sanguine ortum. Spernere sororem quod uirum nacta muliebri
cessaret audacia contrahit celeriter similitudo eos ut fere fit malum

Expanded text:
re Tullia inquietum animum stimulante. tulit enim et Romana rere Tullia inquietum animum stimulante. tulit enim et Romana regia sceleris tragici exemplum, ut taedio regum maturior ueniret libertas ultimumque regnum esset quod scelere partum foret. hic L. Tarquinius —Prisci Tarquini regis filius neposne fuerit parum liquet; pluribus tamen auctoribus filium ediderim—fratrem habuerat Arruntem Tarquinium mitis ingenii iuuenem. his duobus, ut ante dictum est, duae Tulliae regis filiae nupserant, et ipsae longe dispares moribus. forte ita inciderat ne duo uiolenta ingenia matrimonio iungerentur fortuna, credo, populi Romani, quo diuturnius Serui regnum esset constituique ciuitatis mores possent. angebatur ferox Tullia nihil materiae in uiro neque ad cupiditatem neque ad audaciam esse; tota in alterum auersa Tarquinium eum mirari, eum uirum dicere ac regio sanguine ortum: spernere sororem, quod uirum nacta muliebri cessaret audacia. contrahit celeriter similitudo eos, ut fere fit: malum
Abbreviated transcription (Latin):
inuo perfunderis flumine infima ualle preter fluit tiberis. Religi¬
one tactus hospes qui omnia ut prodigio responderet euentus cupe¬
ret nite facta extemplo descendit ad tiberim. Interea romanus im¬
molat diane bouem. Id mire gratum regi atq ciuuitati fuit. Seruius
quamquam iam usu hauddubie regnum possederat tamen quia inter¬
dum iactari uoces a uiuene tarquinio audiebat se in iussu populi reg¬
nare conciliata prius uoluntate plebis agro capto ex hostibus uiri¬
tim diuiso ausus est ferre ad populum uellent iuberent ne se regna¬
re: Tantoq consensu quanto haud quisquam alius ante rex est de¬
claratus. Neq ea res tarquinio spem affectandi regni ĩminuit. Imo
eo impensius quia de agro plebis aduersa patrum uoluntate sense¬
rat agi criminandi seruii apud patres crescendiq in curia sibi occa¬
sionem datam ratus est. & ipse iuuenis ardentis animi & domi uxo¬

Expanded text:
uiuo perfunderis flumine? infima ualle praefluit Tiberis.' religiuiuo perfunderis flumine? infima ualle praefluit Tiberis.' religione tactus hospes, qui omnia, ut prodigio responderet euentus, cuperet rite facta, extemplo descendit ad Tiberim; interea Romanus immolat Dianae bouem. id mire gratum regi atque ciuitati fuit. Seruius quamquam iam usu haud dubie regnum possederat, tamen quia interdum iactari uoces a iuuene Tarquinio audiebat se iniussu populi regnare, conciliata prius uoluntate plebis agro capto ex hostibus uiritim diuiso, ausus est ferre ad populum uellent iuberentne se regnare; tantoque consensu quanto haud quisquam alius ante rex est declaratus. neque ea res Tarquinio spem adfectandi regni minuit; immo eo impensius quia de agro plebis aduersa patrum uoluntate senserat agi, criminandi Serui apud patres crescendique in curia sibi occasionem datam ratus est, et ipse iuuenis ardentis animi et domi uxo
Abbreviated transcription (Latin):
no facerent. Ea erat confessio caput rerum romam esse. de quoto¬
tiens armis certatum fuerat. Id quamquam obmissum iam ex om¬
nium cura latinorum obrem totiens infeliciter temptatam armis
uidebatur. uni se ex sabinis fors dare uisa est priuato consilio impe¬
ru recuperandi. Bos in sabinis nata cuidam patrifamilie dicitur
miranda magnitudine ac specie fixa permultas aętates cornua in
uestibulo templi diane monumentum ei fuere miraculo. habita ut
erat res prodigii loco est. & cecinere uates cuius ciuitatis cam ciues
dyanae immolassent ibi fore imperium. Idq carmen peruenerat
ad antistitem fam dianae. Sabinus ut primum apta dies sacrificio
uisa est bouem romam actam deducit ad fanum diane & ante ara
statuit. Ibi antistes romanus cum magnitudo uictime celebrata fa¬
ma mouisset memor responsi sabinum ita alloquitur. Quidnam tu
hospes paras inquit inceste sacrificium diane facere: quin tu ante

Expanded text:
no facerent. ea erat confessio caput rerum Romam esse, de quo tono facerent. ea erat confessio caput rerum Romam esse, de quo totiens armis certatum fuerat. id quamquam omissum iam ex omnium cura Latinorum ob rem totiens infeliciter temptatam armis uidebatur, uni se ex Sabinis fors dare uisa est priuato consilio imperii reciperandi. bos in Sabinis nata cuidam patri familiae dicitur miranda magnitudine ac specie; fixa per multas aetates cornua in uestibulo templi Dianae monumentum ei fuere miraculo. habita, ut erat, res prodigii loco est, et cecinere uates cuius ciuitatis eam ciuis Dianae immolasset, ibi fore imperium; idque carmen peruenerat ad antistitem fani Dianae Sabinusque ut prima apta dies sacrificio uisa est, bouem Romam actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit. ibi antistes Romanus, cum eum magnitudo uictimae celebrata fama mouisset, memor responsi Sabinum ita adloquitur: 'quidnam tu, hospes, paras?' inquit, 'inceste sacrificium Dianae facere? quin tu ante