comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nilladie inquit suscitabo tabernaculum
dauid quod ceridit. &re aedificabo quae
cecider̃ eius. & destructa eius resuscitabo.
Et re ardificaboea. sicut diessacculi. Ita
ut exquirant me residui hominũ. &om̃s
gentes inquibus inuocatuẽ nom̃ meũ suꝑ
non est in libro duodecim proph&arum.
Qui propterea dicuntur minores. quia
sermoneseorũ sunt breues. In corũ compara¬
tione quimaiores ideo uocantur. quia plixa
uolumina condider̃ ex quibus est hic esaias
quẽ ꝓpt̃ eadem ꝓph&iae tẽpora subiungo
supradictis duobus ¶Esaia sergo int̃ illa
quaearguit iniqua. &iusta praccipit. et pec¬
catori populo mala futura praedixit. &iã
ita ut a quibusdam. Cuangelista quã ꝓpb&a
potius dicero&ur. Sed propt̃ ratione operis
terminandi. unũ demultis hocloco ponim
Expersona quippedĩ patris loquens. Code
inquit intelleg& ꝓuermeus. & ex altabitur
& glorificabitur ualde. Quẽ aminodũ stups¬

Expanded text:
In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eius resuscitabo et reaedificabo ea sicut dies saeculi; ita ut exquirant me residui hominum et omnes gentes, in quibus inuocatum est nomen meum super non est in libro duodecim prophetarum, qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt; ex quibus est hic Esaias, quem propter eadem prophetiae tempora subiungo supradictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta praecepit et peccatori populo mala futura praedixit, etiamita ut a quibusdam euangelista quam propheta potius diceretur. Sed propter rationem operis terminandi unum de multis hoc loco ponam. Ex persona quippe Dei Patris loquens: Ecce, inquit, intelleget puer meus et exaltabitur et glorificabitur ualde. Quem ad modum stupes
Abbreviated transcription (Latin):
principe. sine sacrificio. sinealtari. sine
sacerdote. sine manifestationibus Quis
nonuideat. punc siceẽ iudacos. Sedquid
adiungat. audiamus ¶ Et postea inquit
reuertentur filiiisrahd. & inquirentdũm
dm̃ suũ. & dauid regẽsuum: Et stupescent
in dño &inbonis ipsius. in nouissimisdiebus
Nihil est ista proph&ia manifestius. Cum
dauid regis nomine significatus intellegi¬
tur xp̃sꝰ Quia factusꝰ est sicut dicit apłsꝰ
Ex semine dauid secundũ carnẽ.¶ Prac¬
nuntiauit iste proph&ca. &iam testio die
Xp̃i resurrectionẽ futurã. sicut eam ꝓphe¬
tica altitudine praenuntiari opostebat.
ubi ait: Sanabit nos postbiduum. In die
testio resurgemus: Secundũ hoc enim nobis
dicit apostolus. Siresurrexistis cum xp̃o.
quaesursũs quacrite ¶ Amos quoq derebus
talibus. sic proph&at: Praepara inquitte.
ut inuocesdm̃ tuũ israhel. quia coae ego fir¬
mans tomtruũ. &ereans sp̃m. & annunti¬
ans in hominibus xp̃msuũ ¶Et in alioloco

Expanded text:
principe, sine 20 sacrificio, sine altari, sine sine manifestationibus. Quis non uideat nunc sic esse Iudaeos? Sed quid adiungat, audiamus. Et postea, inquit, reuertentur filii Israel et inquirent Dominum Deum suum et Dauid regem suum, et stupescent in Domino et in bonis ipsius in nouissimis diebus. Nihil est ista prophetia manifestius, cum Dauid regis nomine significatus intellegitur Christus, quia factus est, sicut dicit apostolus, ex semine Dauid secundum carnem. Praenuntiauit iste propheta etiam tertio die Christi resurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus. Secundum hoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spiritum et adnuntians in hominibus Christum suum; et alio loco:
Abbreviated transcription (Latin):
ascenderit ab inferis & insufflauerit
spm̃ sc̃m̃. recolat qui meminit euangelium.
Adnoũuenim testamentũ ꝑtinent: Quorũ
dies festi ita spiritaliter in nouantur. ut in
u&ustatẽ transire non possint. Porroper
euangeliũ exterminata sculptilia & confla¬
tilia. Idest idolad eorũ falsorũ &obliuioni
tamquã sepulturae tradita iam uidemus.
& hanc&iam in hacre ꝓph&iam cõpl&am ẽe
cognoscimus¶Ambacum. dequo alio quãdex̃
aduentu qui futurus fuerat intellegiturdicox
Et respondit dñsadme &dixit: Scribeui sum
apeste inbuxo. ut assequatur quilegit ea.
quia adhuc uisio ad tẽpus. &ori&ur infine
& non inuacuum. Sitardauerit. sustinecum.
quiaueniens ueni& & non morabitur ¶pora

Expanded text:
asasm, Spiritum sanctum, recolat qui meminit euangelium. Ad nouum enim testamentum pertinent, quorum dies festi ita spiritaliter innouantur, ut in uetustatem transire non possint. Porro per euangelium exterminata sculptilia et conflatilia, id est idola deorum falsorum, et obliuioni tamquam sepulturae tradita iam uidemus et hanc etiam in hac re prophetiam conpletam esse cognoscimus. Ambacum de quo alio quam de Christi aduentu, qui futurus fuerat, intellegitur dicere: Et respondit Dominus ad me et dixit: Scribe uisum aperte in buxo, ut adsequatur qui legit ea; quia adhuc uisio ad tempus, et orietur in fine et non in uacuum; si tardauerit, sustine eum, quia ueniens ueniet et non morabitur?. CA
Abbreviated transcription (Latin):
&eritdño regnũ. Appar& quippe idesse
compl&ũ. Cum resaluati ex montesion id
est exiud eacredentes inxp̃m qui praccipue
cognoscuntur a postolo. ascender̃ ut defen¬
derent montẽ esau. Quomodo defende¬
rent. Nisi ꝑ euangelii praedicationem
saluos faciendos eos quicredider̃. ut erue¬
rentur depodestate tenebrarũ. & transfer¬
rentur in regnũdĩ. Quod consequenter
ex pressit addendo. Et eritdño regnum.¬
Monsenimsion. iuda eam significat ubi fu
taẽ ecdesiagentiũ: quãdefender̃ sicut expo¬
sui resaluati exmontesion. ut c̃& dñoreg¬
nũ. Hoc obscurũ erat antequã fier& sed
factũ quis non fidelis agnoscat.  Naum
uero ꝓph&a immo ꝑ illũ ds̃. Ex terminabo
inquit sculptilia. & conflatilia ponam
sepulturãtuã: Quia ueloces eccesuꝑ mon¬
tes pedes euangelitantis & annuntiantis
pacem. Edebra uida dies festostuos. red¬
de uotatua: quia iam non adicient ultra
tuã eripienste ex tribulatione. Quis

Expanded text:
et erit Domino regnum. Apparet quippe id esse et erit Domino regnum. Apparet quippe id esse conpletum, cum resaluati ex monte Sion, id est ex Iudaea credentes in Christum, qui praecipue agnoscuntur apostoli, adscenderunt, ut defenderent montem Esau. Quo modo defenderent, nisi per euangelii praedicationem saluos faciendo eos qui crediderunt, ut eruerentur de potestate tenebrarum et transferrentur in regnum Dei? Quod consequenter expressit addendo: Et eritMons enim Sion Judaeam significat, ubi futta est Ecclesia gentium, quam defenderunt, sicut exposui, resalvati ex monte Sion, ut esset Domino regnum. Hoc obscurum erat, antequam fieret; sed factum quis non fidelis agnoscat? 2. Naum vero propheta, imo per illum Deus: Exterminabo, inquit, sculptilia et conflatilia: ponam sepulturam tuam: quia veloces esse super montes pedes evangelizantis, et annuntiantis pacem. Celebra, Juda, dies festos tuos, redde vota tua: quia jam non adjicient ultra,tuam, eripiens te ex tribulatione . Quis
Abbreviated transcription (Latin):
cis eusebii &hreronimi quando ꝓph&a¬
uerint inuenitur Pbdia senim positus ẽ
quidem ab ipsis cũ michea sed noncoloco
ubi potantur tẽpori quando micheam
pph&assc excius litteris constat. Quod
errore Neglegenter describentiũ labores
alienos. ex istimo contigisse. Duos uero
alios cõmemontios incodicibus chronico¬
rũ quos babumus. Nonpotuimus in ueni¬
re Tam̃ quia canone continentur uto
ipsi opost& pra&ereantur a nobis Abdias
quantũ adscripturã eius attin& omniũ
breuissimus ꝓph&arũ. aduersus idumeã
loquitur. gentem scilic& esau. Exduobus
geminis filiis isaac nepotibus abrahae.
maioris illius reprobati. Porrosi idume¬
am modo loquutionis quo intellegitur
apaste totũ accipiamus positã ẽẽ ꝓgentib
possumus dexp̃ocognoscere quodꝰ ait int̃
c&era In monte autem sionerit salus. &e
rit scm. Et paulo post infinẽ ipsius pro¬
pheciae. Et ascendent inquit resaluati
exmondesion. ut defendant montẽ esau.

Expanded text:
cis Eusebii et Hieronymi, quando prophetacis Eusebii et Hieronymi, quando prophetauerint, inuenitur. Abdias enim positus est quidem ab eis cum Michaea, sed non eo loco, ubi notantur tempora, quando Michaeam prophetasse ex eius lierrore negligenter describentium labores alienos existimo contigisse. Duos vero alios commemoratos in codicibus Chronicorum quos habuimus, non potuimus invenire: tamen quia canone continentur, nec ipsi oportet praetereantur a nobis. Abdias, quantum ad scripturam ejus attinet, omnium brevissimus Prophetarum, adversus Idumaeam loquitur, gentem scilicet Esau, ex duobus geminis filiis Isaac, nepotibus Abrahae, majoris illius reprobati. Porro si Idumaeam modo locutionis, quo intea parte totum, accipiamus positam esse pro gentibus: possumus de Christo agnoscere, quod ait inter cetera: In monte autem Sion erit salus et erit sanctum; et paulo post in fine ipsius prophetiae: Et adscendent, inquit, resaluati ex monte Sion, ut defendant montem E sau,
Abbreviated transcription (Latin):
bahleem domus cuphrata. minimaes utsis
inmilibus iuda. Ex temihi prodi&. ut sit
in principẽ israbd Et egressus eius ab ini¬
tio & exdicbus a&ernitatis Propterea
dabit eos. usq ad tempus pasturientis pa¬
ri& Et residui fratreseius. conuestentur
usq ad sumũ terrae. Ionas autẽ ꝓph&a p̃itã
ꝓphocauit Profecto aꝑtius. quãsicius mor¬
tem & resurrectionẽ uocecla mar&: Vtquid
enim exceptus est uentrebduno. &dictes¬
tio redditus. Nisiut significar& xp̃m. de
profundo inferni die testio rediturum.
Iohel omnia proph&at. multis uerbis com¬
a postoli cõmemorauer̃. Quando in congrega
Erit inquit posthuec. & effundã despũmeo
suꝑomnem carnẽ. & ꝓph&abunt filuiuri
& filiaeurãe. Et seniores ur̃i somnia
somniabunt : & iuuenes ur̃i uisiones uide¬
bunt. Et quidem inseruos & ancilla sicas.
iillis diebus ffundã despũmeo s Trespro
ph&e deminoribus. Abdias. naum. abacu.
pec tempora sua dicunt ipsi. Nec̃ in chironi¬

Expanded text:
hleem, domus Ephrata, minima es, ut sis in milibus Iuda; ex te mihi prodiet, ut sit in principem Israel; et egressus eius ab initio et ex diebus aeternitatis. Propterea dabit eos usque ad tempus parturientis, pariet, et residui fratres eius conuertentur usque ad summum terrae. Ionas autem propheta non prophetauit, profecto apertius, quam si eius mortem et resurrectionem uoce clamaret. Ut quid enim exceptus est uentre beluino et die tertio redditus, nisi ut significaret Christum de profundo inferni die tertio rediturum? Ioel omnia, quae prophetat, multis uerbis conapostoli commemorauerunt, quando in congregatEt erit, inquit, post haec, et effundam de spiritu meo super omnem carnem; et prophetabunt filii uestri et filiae uestrae, et seniores uestri somnia somniabunt, et iuuenes uestri uisa uidebunt; et quidem in seruos et ancillas meas in illis diebus effundam de spiritu meoe de minoribus, Abdias, Naum, Ambacum, nec tempora sua dicunt ipsi, nec in chroni
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. propterea sequitur &dicit: Et con¬
gregabuntur filii iuda & filii israhel in id¬
ipsum : & ponent sibi mn& principatũ unũ.
&ascendent a terra: Hoc si adhuc udimus
exponere. &oquii proph&ici obtund&
sapor Recolatur tamen lapis ille angu¬
laris & duo pari&es. unusexiudaeis alter
exgentibus. ille nomine filiorũ uida. iste
Nomine filiorũ israhel Eidem uni princi¬
patui suo in idipsũ innitentes. & a scenden¬
tes agnoscantur a terra ¶ Istos autẽ carna¬
les israhelitas. quinunc nolunt credere
inxp̃m. postea credituros idest filioseorũ.
Nam utiq istisuũ locũ moriendo transibt
Idem ꝓph&a testatur dicens. Qñm diebus
mułtis sedebunt filii isrł sine rege. sine

Expanded text:
Israel, propterea sequitur, et dicit: Et conIsrael, propterea sequitur, et dicit: Et congregabuntur filii Juda et filii Israel in idipsum, et ponent sibimet principatum unum, et ascendent a terra . Hoc si adhuc velimus exponere, eloquin prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille anguduo illi parietes, unus ex Judaeis, alter ex Gentibus ; ille nomine filiorum Juda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in idipsum innitentes, et ascendentes agnoscantur a terra. Istos autem carnales Israelitas, qui nunc nolunt credere in Christum, postea credituros, id est, filios eorum nam utique isti in suum locum moriendo transibunt, idem propheta testatur, dicens: Quoniam diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine
Abbreviated transcription (Latin):
cidentalis babylonis exordio quafuerat
xp̃s imperante uenturus. in quo iinpleren¬
tur illa promissa oracula proph&artim.¬
non solũ loquentiũ uerũ&iam scribentiũ.
intantae rei futurae testimoniũ soluerent᷑
Cũenĩ proph&ae nũquã ferede fuerint¬
populo ifrahel. Ex quo ibi reges eecoeper̃.
inusũtantũ modo eorũ fuere nongentiũ:
Quando autẽ eascriptura manifestius ꝓ¬
ph&ica condebatur. quaegentibusquan¬
doq prodess&: tunc oportebat inciper&.
quando condebatur haecciuitas quaegen¬
quanto profundius quidem loquitur.
tanto operosius peneratur: Sed aliquid
inde sumendũẽ: & hic ex nr̃a pmissione
ponendũ ¶Eterit inquit in loco quodictũ
est eis. Nonpopulus meus uos uocabuntur
& ipsi filuidiuiuis. Hoctestimoniũ ꝑph&ucũ:
deuocatione populi gentiũ quiprius nonper¬
tinebat addm̃. &am apostoli intellexeruñ
Et quia ipsequoq populus gentiũ spirita¬
lit ẽ infiliis abrahae. Ac ꝑ hocꝰ rectedicitur

Expanded text:
cidentalis Babylonis exordio, qua fuerat Christus imperante venturus, in quo implerentur illa promissa oracula Prophetarum,non solum loquentium, verum etiam scribentium in tantae rei futurae testimonium solverentur. Cum enim prophetae nunquam fere defuipopulo Israel, ex quo ibi reges esse coeperunt, in usum tantummodo eorum fuere, non gentium: quando autem ea scriptura manifestius prophetica condebatur, quae gentibus quandoque prodesset, tunc oportebat inciperet, quando condebatur haec civitas, quae genquanto profundius quidem loquitur, tanto operosius penetratur. Sed aliquid inde sumendum est, et hic ex nostra promissione ponendum. Et erit, inquit, in loco quo dictum est eis, Non populus meus vos, vocabuntur et ipsi filii Dei vivi . Hoc testimonium propheticum de vocatione populi Gentium, qui prius non pertinebat ad Deum, etiam Apostoli intellexerunt . Et quia ipse quoque populus Gentium spiritualiter est in filiis Abrahae, ac per hoc recte dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Pro inde tribus decem quas accepit hiero¬
boam seruus salomonis. rex eis insamaria
constitutiis. proprieuocabantur israhel:
quãuis hoc uniuersi illius populi pom̃ e&
Duabus uero tribubus iudae scilic& & ben¬
iamin. quae propt̃ dauid nepenitus reg¬
nũ stirpiscius fuiss& eradicatũ reman¬
serant. subiacentes ciuitati hierusalem. iu¬
dae nomen fuit: quia ipsa erait tribus unde

Expanded text:
Proinde tribus decem, quas accepit HieroProinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salomonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomen esset. Duabus uero tribubus, Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa erat tribus unde
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinis patienter expectant.
Hocait infortitudine & non in confusio¬
ne: quia noncos fallit spes dequadicit
apostolus. Spes autẽ non confundit:
Dicit & psalmus. Et enim quittexpec¬
tant. non confundenturs. Iam uero canti¬
cu canticorũ. spiritalis quaedam scãrũẽ
uoluptas mentiũ: Inconiugio illius regis
Sedhaet uoluptas allegoricis tegminibus
inuolutaẽ. ut desider&ur ardentius. Nu¬
d&urq iocundius. & appareat sponsus
cuidicitur in eodem cantico. Aequitas dile¬
xitte: Et sponsa quaeibi audit. Caritas
indiliciis tuis: Tacita multa transimus
post salomonẽ reges hebraeorũ. uix inue¬
niunttr ꝑaliquaenigmata dictorũ suorũ
rerũ uegestarũ quod achep̃m &cclesiam
ꝑtincat proph&casse siue iniuda siue inisrł.
Sicenim appellataesunt illius populi par¬
tes. ex quo propter salomonis offensam.
tempore filii eius roboam qui patri succes¬
sit in regnũ. Dõ uindicante diuisus est.

Expanded text:
beatitudinis patienter exspectant. beatitudinis patienter exspectant. Hoc ait, in fortitudine, et non in confusione: quia non eos fallit spes; de qua dicit Apostolus, Spes autem non confundit . Dicit et Psalmus, Etenim qui te exspectant, non confundentur . Jam vero Canticum canticorum spiritualis quaedam sanctarum est voluptas mentium, in conjugio illius Regis Sed haec uoluptas allegoricis tegminibus inuoluta est, ut desideretur ardentius nudeturque iucundius, et appareat sponsus, cui dicitur in eodem cantico: Aequitas dilexit te, et sponsa, quae ibi audit: Caritas in deliciis tuis. Tacita multa transimus post Salomonem reges Hebraeorum uix inueniuntur per aliqua aenigmata dictorum suorum- rerumue gestarum, quod ad Christum et ecclesiam pertineat. prophetasse, siue in Iuda siue in Israel. Sic enim appellatae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante diuisus est.
Abbreviated transcription (Latin):
indomo luctus : &cor insipientiũ indomo
epularũ ¶Sed illud magis cõmemorandũ
existimo dehoclibro. quod ꝑtin& ad cuuta¬
tes duas. Vnãdiaboli. alteram xp̃i: Etea¬
rum reges diabolũ & xp̃m. Vac tibi ter¬
ra inquit cuius rex adulescens. & principes
tui mane comedunt: Beatatu terra cuius
rex tuus filius ingenuorũ. & principestui
intempore comedunt. In fostitudine & ron
inconfufione. Ad ulescentẽ dixit diabolũ
propt̃ stultitiã. & suꝑbiã. & temeritatem
& p&ulantiã: C&eraque uitia quaehuic
a&ati assolent habundare. Xp̃m autẽ
filiũ ingenuorũ: scõrũ scilic& patriar¬
charũ ꝑtinentiũ adliberã ciuitatẽ. exqul
bus est incarne progenitus. Principes
illius ciuitatis mane manducantes idest
ante horam congruam. quia nonex pec¬
tant opostimam quacueraẽ infuturo
saeculo felicitatẽ. festinanter beari
huiussaeculi celeritate cupientes. Princi¬
pes autẽ ciuitatis xp̃i. tempus non fallacis

Expanded text:
in domo luctus et cor insipientium in domo in domo luctus et cor insipientium in domo epularum. Sed illud magis commemorandum existimo de hoc libro, quod pertinet ad ciuitates duas, unam diaboli, alteram Christi, et earum reges diabolum et Christum: Vae tibi, terra, inquit, cuius rex adulescens, et principes tui mane comedunt. Beata tu, terra, cuius rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione. Adulescentem dixit diabolum propter stultitiam et superbiam et temeritatem et petulantiam ceteraque uitia, quae huic aetati adsolent abundare; Christum autem filium ingenuorum, sanctorum scilicet patriarcharum, pertinentium abus est in carne progenitus. Principes illius civitatis mane manducantes, id est ante horam congruam; quia non exspectant opportunam, quae vera est, in futuro saeculo felicitatem, festinanter beari hujus saeculi celebritate cupientes. Principes autem civitatis Christi tempus non fallacis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ bonũ homini pisi quod manducabit &
bib&. quideredibilius dicere intellegitur.
quã quod ad pasticipationẽ mensachuius per¬
tin&. quã sacerdos ipse mediator testamenti
noui ex hib&. secundũ ordinẽ melchi sedech
decorpore & sanguinesuo: Io enim sacrifi¬
cium successit omnibus illis sacrificiis ue
teris testamenti. quae immolabantur in
umbra futuri. Propter quod&iam uocẽ
illam inpsalmo tricensimo & nono eiusdem
mediatoris. ꝑ proph&iã loquentis agnosci¬
mus: Sacrificiũ &oblationẽ noluisti. Cor¬
pus autẽ ꝑ focisti mihi: Quia pro illis omnib
sacrificiis & oblationibus. corpusetus offer¬
tur & pasticipantibus ministratur. Nam
istũ eo desiastep in hacsententia manducandi
& bibendi quã saepe rep&at plurimũq cõ¬
mendat. Non sapere carnalis epulas uo¬
luptatis. satis illud ostendit ubiait Melius
ẽ ire indomũ luctus. quã ire indomũ potus
Et paulo post. Cor inquit sapientium

Expanded text:
est bonum homini, nisi quod manducabit et est bonum homini, nisi quod manducabit et bibet, quid credibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim sacrificium successit omnibteris Testamenti, quae immolabantur in umbra futuri: propter quod etiam vocem illam in Psalmo tricesimo et nono ejusdem Mediatoris per prophetiam loquentis agnoscimus: Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi . Quia pro illis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus ejus offertur, et participantibus ministum ecclesiasten in hac sententia manducandi et bibendi, quam saepe repetit plurimumque commendat, non sapere carnalis epulas uoluptatis, satis illud ostendit, ubi ait: Melius est ire in domum luctus quam ire in domum potus; et paulo post: Cor, inquit, sapientium
Abbreviated transcription (Latin):
mensim suã. Misit seruos suos conuocans
cũexcellenti praedicatione ad craterẽ di¬
cens: Quisest insipiens deuestat ad me. &
in opibus sensudixit Venite manducate
demeis panibus. & bibite uinũ quod miscui
uobis Hicoeste agnoscimus dĩ sapientiam
hoc est uerbũ patricoa&ernũ in utero uir¬
ginali domũ sibi aedificasse corpus hu¬
manũ. & huic tamquã capiti membra eede¬
siam subiunxisse. mastrrũ uictimas immo¬
lasse. mensam inuino & panibus praeparas¬
se: Vbi appar& &iam sacerdotiũ secundũ
ordinẽ melchi sedech Insipientes &inopes
sensu uocasse. Quia sicut dicit apostolus.
infirma huius mundi elegitds̃ ut confunde¬
r& fostia. Quibus tamen infirmis. quod
sequitur dicit. Derlinquite insipientiã
ut uiuatis. & quaerite prudentiã uth abeatis
uitam. Pasticipẽ autẽ fieri mensae illius.
ipsũẽ incipere habere uitã s Nam & inalio
libro quiuocatur ecdesiastes ubiatt. Non

Expanded text:
mensam suam. Misit seruos suos conuocans mensam suam. Misit seruos suos conuocans cum excellenti praedicatione ad craterem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus sensu dixit: Venite, manducate de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis. Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri coaeternum, in utero uirginali domum sibi aedificasse corpus humanum et huic, tamquam capiti membra, ecclesiam subiunxisse, martyrum uictimas immolasse, mensam in uino et panibus praeparasse, ubi apparet etiam sacerdotium secundum ordinem Melchisedech, insipientes et inopes sensu uocasse, quia, sicut dicit apostolus, infirma huius mundi elegit, ut confunderet fortia. Quibus tamen infirmis quod sequitur dicit: Derelinquite insipientiam, ut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habeatis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est incipere habere uitam. Nam et in alio libro, qui uocatur ecclesiastes, ubi ait: Non
Abbreviated transcription (Latin):
modi repperitur. Operosa disputatio
necessariaẽ. Quaenos ultra quã oport&
sinunc adhib&sur extenditꝰ Tamen quod
in prouerbiis legitur uiros impios dicere.
Abscondamus interra uirũ iustũ iniuste.
absorbeamus ueroeum tamquã infer¬
nus uiuentẽ. & auferamus eutm memoriã
d&erra. possessionẽ eius preciosã ad pre¬
hendamus: Nonita obscurũ ẽ utde xp̃o&
possessioneeius ecdesia. sine laboriosaex¬
positione non possit intellegi. Talequip¬
pe aliquid &iam dñs ipseiħs ꝑ euangelicã
parabolam ostendit dixisse malos colo¬
nos ¶Hicesthęres uenite occidamus eum
& nr̃aerit hereditas. Itẽq illud in codem
libro quodiam ante praestrinximus. cũ
ageremus destereli quaepeperit septem.
non nisi dexp̃o &ecclesia. mox ut fuerit
praenũntiatum consueuit intellegi abcis
qui xp̃m sapientiã dĩee Nouerunt. Sapi¬
entia aedificauit sibidomũ. & suffulsit
colũnas septẽ. Immolauit suas uictimas.
miscuit incratere uinũ suũ. & parauit

Expanded text:
modi reperitur, operosa disputatio necessaria est, quae nos ultra quam oportet, si nunc adhibetur, extendit. Tamen quod in prouerbiis legitur, uiros inpios dicere: Abscondamus in terra uirum iustum iniuste, absorbeamus uero eum tamquam infernus uiuentem et auferamus eius memoriam de terra, possessionem eius pretiosam adprehendamus, non ita obscurum est, ut de Christo et possessione eius ecclesia sine laboriosa expositione non possit intellegi. Tale quippe aliquid etiam Dominus ipse Iesus per euangelicam parabolam ostendit dixisse malos colonos: Hic est heres, uenite, occidamus eum, et nostra erit hereditas. Itemque illud in eodem libro, quod iam ante perstrinximus, cum ageremus de sterili, quae peperit septem, non nisi de Christo et ecclesia, mox ut fuerit, pronuntiatum consueuit intellegi ab eis, qui Christum sapientiam Dei esse nouerunt: Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem; immolauit suas uictimas, miscuit in cratere uinum suum et parauit
Abbreviated transcription (Latin):
turbã referrimostuus ipse non meruit:
Tamquã it aputatus sit calũ multitudine
numinũ constipasse. Vt locũ ibi repperi¬
re non poss& ¶Hoc regnante romae. &
apud hebreos initio regni manasse. a quo
impio rege proph&a esaias ꝑhib&ur occi¬
sus: samiam fuisse fybillam ferunt eReg¬
nanteuero apudhebreos sedechia. & apud
romanos tarquinio prisco. qui successerat
anchomartio. ductus est captiuus inbaby¬
loniã populus iudacorũ. euersahierus alẽ. ꝓget.¬
& templo illo a salomone constructo
Increpantes enim eos proph&e de iniquita¬
tibus & impi&atibus suis. haeccis uentura
praedixerant: A laximehieremias. qui
&iam pumerũ definiuit annorũ ¶Eotẽ¬
pore pictacus mitylenaeus. alius eseptẽ
sapientibus fuisse ꝑhib&iur. Et quinque

Expanded text:
turbam referri mortuus ipse non meruit, turbam referri mortuus ipse non meruit, tamquam ita putatus sit caelum multitudine numinum constipasse, ut locum ibi reperire non posset. Hoc regnante Romae et aput Hebraeos initio regni Manasse, a quo inpio rege propheta Esaias perhibetur occisus, Samiam fuisse Sibyllam feruntnante uero aput Hebraeos Sedechia et aput Romanos Tarquinio Prisco, qui successerat Anco Marcio, ductus est captiuus in Babyloniam populus Iudaeorum euersa Hierusalem et templo illo a Salomone constructo. Increpantes enim eos prophetae de iniquitatibus et inpietatibus suis haec eis uentura praedixerant, maxime Hieremias, qui etiam numerum definiuit annorum. Eo tempore Pittacus Mitylenaeus, alius e septem sapientibus, fuisse perhibetur. Et quinque
Abbreviated transcription (Latin):
nec postra nisi adulando nonerrando factũ
ẽ temporibus caesarũ. ut cicero magnis
romuli laudibus tribuat. quod non rudib
& indoctis tẽporibus. Quando facile homi¬
nes fallebantur. sediam expolitis &cruditis
n eruitos honores: Quãuis nondũ efferbu¬
erat acpullulauerat philosophorũ subtilis
& acutaloquacitas ¶ Sed&iam siposterio¬
ra tempora. deos homines mostuos pon
instituer̃. tam̃ abantiquis institutos. cole¬
re ut deos & habere non destiter̃. quin &iam
simulacris quacu&eres non habebant. Au¬
xer̃ uanacatq impiae suꝑstitionis inlecebr̃a
I defficientibus inmundis incorũ corde dae¬
monibus. ꝑ fallacia quoq oracula decipi¬
entibus. ut fabulosa &iam criminadaeorũ.
quaeiam urbaniore sacculo non fingebant᷑.
ꝑludos tam̃ in eorundẽ falsorũ numinum
obsequiũ turpit̃ agerentur ͭ Regnauit
deinde numa. postromulũ. Quicum illã
ciuitatẽ putauerit deorũ profecto falsorũ
Nu merositate muniendam. In eandem

Expanded text:
nec postea nisi adulando, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos honores, quamuis nondum efiferbuerat ac pullulauerat philosophorum subtilis et acuta loquacitas. Sed etiamsi posterira tempora deos homines mortuos non instituerunt, tamen ab antiquis institutos colere ut deos et habere non destiterunt; quin etiam simulacris, quae ueteres non habebant, auxerunt uanae adque inpiae superstitionis inlecebram, id efficientibus inmundis in eorum corde daemonibus per fallacia quoque oracula decipientibus, ut fabulosa etiam crimina deorum, quae iam urbaniore saeculo non fingebantur, per ludos tamen in eorundem falsorum numinum obsequium turpiter agerentur. Regnauit deinde Numa post Romulum, qui cum illam ciuitatem putauerit deorum profecto falsorum numerositate muniendam, in eandem
Abbreviated transcription (Latin):
quoseodem tẽpore simulꝓph&asse : Exeorum
luteris inuenitur ¶ His adiungitur ionas.
eodem oriarege regnante. & iohel: Cũ iam
regnar& ioatham qui successit oriae ¶ Sed
istorũ proph&carũ duorũ tẽpora. Inchronicis
non incorũ libris potuimus inuenire. qñ
desuis diebus tacents Tenduntur autẽ hidies
arege latinorũ proca siue superiore auenti¬
no. usq ad regem romulũ iam romanum:¬
ud&iam usq ad regni primordia successo¬
riscius. Numae pompilii ¶ Erechias quippe
rex iuda. eousq regnauit PAc ꝑhoc per ea
tempora. istiuelut fontes proph&iae parit̃
eruper̃. quando regnũ defecit assyriorum.
coepitq romanũ. Vt scilic& quẽ ammodum
regniassẏriorũ primotẽpore extitit abra¬
ham. Cui ꝓmissiones aꝑtissimȩ fierentines:
semine benedictionis omniũgentiũ: Ita inoc

Expanded text:
quos eodem tempore simul prophetasse ex eorum quos eodem tempore simul prophetasse ex eorum litteris inuenitur. His adiungitur Ionas eodem Ozia rege regnante et Ioel, cum iam regnaret Ioatham, qui successit Oziae. Sed istorum prophetarum duorum tempora in chronicis, non in eorum libris potuimus inuenire, quoniam de suis diebus tacent. Tenduntur autem hi dies a rege Latinorum Proca siue superiore Auentino usqvel etiam usque ad regni primordia successoris ejus Numae Pompilii: Ezechias quippe rex Juda eo usque regnavit; ac per hoc per ea tempora isti velut fontes prophetiae pariter eruperunt, quando regnum defecit Assyrium, coepitque Romanum: ut scilicet quemadmodum regni Assyriorum primo tempore exstitit Abraham, cui promissiones apertissimae fierent in ejus semine benedictionis omnium gentium; ita oc
Abbreviated transcription (Latin):
& apud iudacos &apud nos. canonica scripta
r&inentur  Dequibus me aliqua positurũ¬
ẽe promisi in hoclibro. Cũdauderẽ superio¬
rem. quodiam uideo ẽẽ faciendũ Tempora¬
igitur eorũ ut possimus ad uestere. In anteri¬
ora paululũ recurramus Incapite libri.
oseae proph&ae. quiprimus induodecim
ponitur. ita scriptũ est. Verbũ dñi quod
factũẽ adosee. Indiebus oriae. &ioatham.
&icar. &e techiae regũ iuda  Amos quoq
diebus regis oriae proph&asse scribit᷑.
Ididit &iam hie robaam regẽ israhel. quiꝑ
eosdem dies fuit  Nec non esaias filius amos.
siue supradicti proph&a. siue quod magis
ꝑhib&ur alterius qui non proph&a eodem
nomine uocabatur. Cosdem reges quattuor
quos posuit osee. Incapitelibrisui ponit. quo¬
rũdiebus. seproph&asse praeloquitur
Micheas &iam eadem suae proph&iae cõmemo¬
rat tempora postdiesoriae. Namtres qui se¬
quuntur reges nominat: quos &osee nomina¬
uit. Ioatham & achaz &ezechiam. Hi sunt

Expanded text:
 apud Judaeos et apud nos canonica scripta retinentur. De quibus me aliqua positurue promisi in hoc libro, cum clauderem superiorem, quod iam uideo esse facienduigitur eorum ut possimus aduertere, in anteriora paululum recurramus. In capite libri Osee prophetae, qui primus in duodecim ponitur, ita scriptum est: Verbum Domini, quod factum est ad Osee in diebus Oziae et Ioatham et Achaz et Ezechiae regum Iuda. Amos quoque diebus regis Oziae prophetasse se scribit; addit etiam Hieroboam regem Israel, qui per eosdem dies fuit. Nec non Esaias, filius Amos, siue supradicti prophetae siue, quod magis perhibetur, alterius qui non propheta eodem nomine uocabatur, eosdem reges quattuor, quos posuit Osee, in capite libri sui ponit, quorum diebus se prophetasse praeloquitur. Michaeas etiam eadem suae prophetiae commemorat tempora post dies Oziae. Nam tres qui sequuntur reges nominat, quos et Osee nominauit, Ioatham et Achaz et Ezechian. Hi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sis magister omnium quitunc maxi mecla¬
rueruit. Tenens in ca paste quaemoralis uel
actiua dicitur Principatũ postesdram
inchronicis inueniturͤ Non multo post
&iam plato natusest. quilonge c&eros¬
socratis discipulos anteir& ¶ Quibus siad¬
damus &iam superiores. qui nondũ phyloso¬
phi uocabantur. septẽ scilic& sapientes.
Acdeinceps physicos quital&i successerunt
inꝑscrutanda naturarerũ studiũeius imi¬
tati anaximandrũ scilio& &a naximenem &
anaxagoram aliosq non nullos antequam¬
pytagoras sephylosophũ primus ꝓfiter&᷑
nec illi ꝓph&as nr̃os uniuersos demporis¬
ue antiqui: pracceduntͤ quandoquidem talẽs
postquẽ c&eri fuer̃ regnante romulo
minuis se festur quando defontibus i frahel
in cis litteris quae toto orbe manarent pro¬
ph&ciae lumen erupitssoli igitur illi theolo¬
gi po&ac orfeus. linus muscus &siquis alius
apud grecos fuit hisꝓph&is Haebracis quo¬
rũ scripta in auctoritatẽ habemus. annis

Expanded text:
sis, magister omnium, qui tunc maxime clasis, magister omnium, qui tunc maxime claruerunt, tenens in ea parte, quae moralis uel actiua dicitur, principatum, post Esdram in chronicis inuenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe cSocratis discipulos anteiret. Quibus si addamus etiam superiores, qui nondum philosophi vocabantur, septem scilicet Sapientes, ac deinde physicos qui Thaleti successerunt, in perscrutanda natura rerum studium ejus imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram, aliosque nonnullos, antequamPythagoras philosophum primus profiteretur, nec illi prophetas nostros uniuersos temporis antiquitate praecedunt, quando quidem Thales, post quem ceteri fuerunt, regnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus et si quis alius aput Graecos fuit, his prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis
Abbreviated transcription (Latin):
Abhoc tempore apud iudaeos restituto tẽplo
ñ reges sed principes fuer̃ usq ad aristobolũ
¶Quorũ supputatio tẽporũ. Non inscripturis
scis quaeappellantur canonicae sed in aliis
inuenitur : in quibus s̃ & machabeorũ libri
Quos nomudaei sed ecdesia ꝓcanonicis ha¬
b& ꝓpt̃ quorundã maferrũ passiones
uchementes atq mirabiles. Qui ante quã
xp̃s ueniss& in carne. usq ad mostẽ ꝓlege
dĩ cestatis & mala grauissima atq horribi¬
lia pertuler̃ Tempore igitur ꝓph&arũ
nr̃orũ. quorũ iam scripta ad notitiam
fere omniũ gentiũ ꝑuener̃. Et multoma¬
gis post eos fuer̃ philophi gentiũ. Quihoc
&iam nomine uocarentur ¶Quod coepit
a samyo prthagora qui eo tẽpore quo iudaeo¬
rũ ẽ soluta captiuitas. Coepit excellere
atq cognosci ͭ A lulto magis posteriores
c&eri phuilosophi. postproph& as repperi¬
untur fuisse ¶ Nam ipse socrathes athenien¬

Expanded text:
Ab hoc tempore aput Iudaeos restituto templo Ab hoc tempore aput Iudaeos restituto templo non reges, sed principes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio temporum non in scripturis sanctis, quae appellantur canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt et Macchabaeorum libri, quos non Iudaei, sed ecclesia pro canonicis habet propter quorundam martyrum passiones uehementes adque mirabiles, qui, antequam Christus uenisset in carne, usque ad mortem pro Dei lege certarunt et mala grauissima adque horribilia pertulenostrorum, quorum iam scripta ad notitiam fere omnium gentium peruenerunt, et multo magis post eos fuerunt philosophi gentium, qui hoc etiam nomine uocarentur, quod coepit a Samio Pythagora, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere adque cognosci. Multo magis ergo ceteri philosophi post prophetas reperiuntur fuisse. Nam ipse Socrates Athenien
Abbreviated transcription (Latin):
sarmentũ : Etori&ur uobis timentibus pom̃
meũ soliustitiae . & sanitas inpenniseius & exibi¬
tis & exultabitis sicut uituli ex uinculis resola¬
t Et conculcabitis iniquos &erunt cinis subre¬
dibus ur̃is. indie in quo ego facio dicit dñs om¬
nipotens  Hic est quidicitur dies iudicii. De
quo suoloco sids̃ uoluerit loquemur uberius
malachiam. Peridem tempus liberationis
populi exba bylonica seruitute. scripsit
&iam esdras qui magis rerũ gestarũ scriptor
est habitus. quã ꝓph&ca : Sicuti ẽ & liber qui
appellatur hester. Cuius resgesta. in laudẽdĩ
non longe ab his temporibus inuenitur: Tuisi
foste esdras. in coxp̃m proph&asse intelle¬
gendusest Quodinter quosdam iuuenes
osta quaestione quid amplius ualer& in reb
cũ reges unus dixiss&. alter uinũ. testius
mulieres. quaeplerũq regibus imperarent
Idem tameꝵ & testius. ueritatẽ suꝑ om̃ia de¬
monstrauit ẽẽ uictricẽ ¶ Consulto autẽ eu¬
anglio. xp̃m ẽ e cognouimus ueritatem

Expanded text:
rmentum. Et orietur uobis timentibus nomen meum sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius; et exibitis et exultabitis sicut uituli ex uinculis resoluti; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris in die, in quo ego facio, dicit Dominus omnipotens. Hic est qui dicitur dies iudicii; de quo suo loco, si Deus uoluerit, loquemur uberius.Malachiam, per idem tempus liberationis populi ex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus inuenitur; nisi forte Esdras in eo Christum prophe tasse intellegendus est, quod inter quosdam iuuenes orta quaestione, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia demonstrauit es. e uictricem. Consulto autem euangelio Christum esse cognoscimus ueritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
c&eios quiũt septe pumerentur. thal&i
quẽ supra cõmeniorauimus. & huic pietaco
adduntur. Cotempore fuisse scribit eushi¬
us: quo captiuus dĩ populus in babylonia
tenebatur. Hi suntautẽ: Salon athenen¬
sis Chilon lacaedaemnonius Pariandrus
chorintius. Cleobulus lidius: Bias. prie¬
nacus ¶ Omnes hi septẽ appellati fapientes.
post po&as theologos claruer̃. quia genere
uitae quodam laudabili. praestabant ho¬
minibus c&ieris Et morũ non nulla
praccepta. sententiarũ breuitate complexis
Nihil autẽ monimentorũ quod adlitteris
attin&. posteris reliquer̃: Nisi quod solon
quasdamleges atheniensibus dedisseꝑhib&
Thales uero phisicus fuit: & suorũ dogmatũ
libros reliquit Eo captiuitatis tudaicae
tẽpore. &anaximander. & anaximenes. &
xenophanes physici claruer̃. Tunc&py
thagoras. ex quo coeper̃ appellari phylo

Expanded text:
eros, qui, ut septem numerentur, Thaleti, quem supra commemorauimus, et huic Pittaco adduntur, eo tempore fuisse scribit Eusebius, quo captiuus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem: Solon Atheniensis, Chilon Lacedaemonius, Periandrus Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi, septem appellati sapientes, post poetas theologos claruerunt, quia genere uitae quodam laudabili praestabant hominibus ceteris et morum nonnulla praecepta sententiarum breuitate conplexi sunt. Nihil autem monumentorum, quod ad litteras adtinet, posteris reliquerant, nisi quod Solon quasdam leges Atheniensibus dedisse perhibetur; Thales uero physicus fuit et suorum dogmatum libros reliquit. Eo captiuitatis Iudaicae tempore et Anaximander et Anaximenes et Xenophanes physici claruerunt. Tunc et Pythagoras, ex quo coeperunt appellari philo
Abbreviated transcription (Latin):
bint numero ẽ additus TAlii sane poluer̃¬
eum in prodio scribere eccisũ. sed non cõpi¬
ruisse dixer̃: Necexeius uocabulo appella¬
tũ montẽ. sed ex aduentuauiũ dictũ eẽ¬
auentinũ Posthunc nonestds̃ factus in laf¬
unis. uisi romulus conditor romae:
Int̃ istũ autẽ &illũ. reges repperiunt᷑ duo
Quorũ primus est. ut eum uergiliano uer¬
sudoquar. proximus ille procas troianae
gloriagentis ł Cuius tẽpore quia iam quodã¬
modo roma pasturiebatur : illud omniũ
regnorũ maximũ asfyriũ. finẽ tantae¬
diuturnitatis accepit: Admedos quippe
translatũẽ. postannos ferme mille trecen¬
tos quinque: Vt &iam beli quininũ genuit.
dillic paruo contentus imperio primusrex
fur. tẽpora cõputentur. Procas autem.¬

Expanded text:
bant, numero est additus. Alii sane noluerbant, numero est additus. Alii sane noluereum in proelio scribere occisum, sed non conparuisse dixerunt; nec ex eius uocabulo appellatum montem, sed ex aduentu auium dictum Auentinum. Post hunc non est deus factus in Lanisi Romulus conditor Romae. Inter istum autem et illum reges reperiuntur duo, quorum primus est, ut eum Vergiliano uersu eloquar: Proximus ille Procas, Troianae gloria gentis. Cuius tempore quia iam quodamodo Roma parturiebatur, illud omnium regnorum maximum Assyrium finem tantadiuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum est post annos ferme mille trecentos quinque, ut etiam Beli, qui Ninum genuit et illic paruo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas autem
Abbreviated transcription (Latin):
agusto. Reprobato autẽ saule nequisquã
exeius stirperegnar&. Coquede functo.
dauid successit in regnũ. post annos a sau¬
lis imperio quad raginta¶ Tuncathenien¬
ses hbere deidereges postcodri interi¬
tũ destiter̃. & magistratus habere coeper̃
amministrandae rei publicae . Postdauio
&lam quiipse quad raginta regnauit annos
filiuscius salomonrex ĩsrahelitarũ fuit:
quitẽplũ illud nobilissimũdĩ hierusolimi¬
canũ condiditf Cuius tẽpore. apud latinos
conditaẽ alba: Ex quo deinceps non latino¬
rũ. sed albanorum reges appellari in codẽ
tam̃ latiocoeper̃ ¶Salomoni successit
filiuscius roboam. Subquo induo regna¬
populus illediui sus est. Et singulae partes
suos singulos reges habere coeperunt¬
cim reges habuit: quorũ nullus ds̃ factus ẽ pgg
Auentinus autẽ quiduo decimo loco aeneasi
sequitur. Cũ e& prostratus inbello & sepul¬
tus. In comonte quidũam nunc eius nomine
puncupatur. Deorũtaliũ quales sibi facie¬

Expanded text:
gusto. Reprobato autem Saule, ne quisquam ex eius stirpe regnaret, eoque defuncto Dauid successit in regnum post annos a Saulis imperio quadraginta. Tunc Athenienses habere deinde reges post Codri interitum destiterunt et magistratus habere coeperunt administrandae rei publicae. Post Dauid, etiam ipse quadraginta regnauit annos, filius eius Salomon rex Israelitarum fuit, qui templum illud nobilissimum Dei Hierosolymitanum condidit. Cuius tempore aput Latinos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt. Salomoni successit filius eius Roboam, sub quo in duo regnapopulus ille diuisus est, et singulae partes suos singulos reges habere coeperuntcim reges habuit, quorum nullus deus factus est. Auentinus autem, qui duodecimo loco Aenean sequitur, cum esset prostratus in bello et sepultus in eo monte, qui etiam nunc eius nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi facie
Abbreviated transcription (Latin):
Quã fostiter seruans male amanti dominae
& male credulo domino mentiturae. ⁊este
&iã derdicta demanibus at trahentis aufugi¬
ens. non consensit adstuprũ  Secundo aut̃e
anno septẽ annorũ steriliũ. lacob in acerp¬
tũ cũ suis omnibus uenit ad filiũ. a gens
annoscentũ & triginta. Sicut inter roganti
regi. ipserespond&. Cũ iosephager& triginta
& nouem: Adtriginta scilic& quos agebat
quando a regehonoratusest. Additis septẽ¬

Expanded text:
quam fortiter seruans male amanti dominae quam fortiter seruans male amanti dominae et male credulo domino mentiturae ueste etiam derelicta de manibus adtrahentis aufugiens non consensit ad stuprum. Secundo autem anno septem annorum no sterilium Iacob in Aegyptum cum suis omnibus uenit ad filium, agens annos centum et triginta, sicut interroganti regi ipse respondit, cum Ioseph ageret triginta et nouem, ad triginta scilicet, quos agebat, quando a rege honoratus
Abbreviated transcription (Latin):
aquibusdam traditur. si tamenduorũ pominũ
homo tinus fuit. Ac non potius alterũ ꝑ altero
putauer̃ fuisse hominẽ. qui insuis posuerunt
scriptis alterũ nomen. cũ rex argiuorum
testius apise&. mostuus est isaac annorũaentũ
octoginta & reliquit geminossuos annorũ
centum &uiginti Quorũ minor iacobꝑti¬
nens ad ciuitatẽdĩ. Dequa scribimus maiore
utiq reprobato. habebat duodecim filios
quorũ illũ quiuocabatur ioseph mercato¬
ribus in aegẏptũ transcuntibus. fratres
adhuc isaac auocorũ uiuente uendiderant:
¶Sto&it autẽ ante pharaonẽ ioseph. quando
exhumilitate quã ꝑtulit sublimatus est.
Cũ triginta ẽ& annorũ qñin somnna regis
diuine int̃p̃tatus. praenuntiauit septem
ubestatis annos futuros: quorũ ab undan¬
tiã praepollentẽ. Consequentes alii septem
steriles fuerant consũpturi. Et obhoc cũ
rex pracfecerat aegypto decartere liberitũ.
quocũ coniecerat integritas castitatis

Expanded text:
a quibusdam traditur si tamen duorum nominum a quibusdam traditur si tamen duorum nominum homo unus fuit ac non potius alterum pro altero putauerunt fuisse hominem, qui in suis posuerunt scriptis alterum nomen, cum rex Argiuorum tertius Apis esset, mortuus est Isaac annorum centum octoginta et reliquit geminos suos annorum centum et uiginti; quorum minor Iacob pertinens ad ciuitatem Dei, de qua scribimus, maiore utique reprobato, habebat duodecim filios, quorum illam, qui uocabatur Ioseph, mercatoribus in Aegyptum transeuntibus fratres adhuc Isaac auo eorum uiuente uendiderant. Stetit autem ante Pharaonem Ioseph, quando ex humilitate, quam pertulit, sublimatus est, cum triginta esset annorum; quoniam somnia regis diuine interpretatus praenuntiauit septem ubertatis annos futuros, quorum abundantiam praepollentem consequentes alii septem steriles fuerant consumturi, et ob hoc eum rex praefecerat Aegypto de carcere liberatum, quo eum coniecerat integritas castitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
chirũ tẽplũẽ constitutũ. inquo colðr&ur ut ds̃.
aciboues immolarentur: Credo honore
tanto ideo dignũ putar̃. Quia in regnisuipar¬
tẽ pater quippe loca ambobus distribuerat
in quibus eo uiuente regnarent: iste sacella
constituerat ad colendos deos. & docuerat
obseruari tempora. ꝑmenses atq annos. quid
torũ quatenuis i&irentur atq num erarent
tlaer ineo poua mirantes rudes adhiahomines.
moste obita deum ẽẽ factũ siueopinatis siue uo¬
luerunt. Nam &ofilia inachi fuisse ꝑhib&᷑.
quae postea isis appellata. ut magna dea
cultaẽ inaegẏpto  Quãuis aliiscribant eã
exahiopia in aegyptũ uenisse reginam.
Et quod late iusteq imperauerit eisq multa
cõmoda & litteras instituerit. hunchonorẽ
illi habitũeẽ diuinũ postea quã ibi mostuaẽ.
& tantũhonorẽ. ut capitali crimine reus fie¬
r&. siquis eam fuisse hominẽ dicer&
& sicyoniorũ nono messappo. qui&iã cepisos

Expanded text:
crum templum est constitutum, in quo coleretur ut Deus crum templum est constitutum, in quo coleretur ut Deus et ei boues immolarentur. Credo honore tanto ideo dignum putarunt, quia in regni sui parte pater quippe loca ambobus distribuerat, in quibus eo uiuente regnarent iste sacella constituerat ad colendos deos et docuerat obseruari tempora per menses adque annos, quid eorum quatenus metirentur adque numerarent. Haec in eo noua mirantes rudes adhuc homines morte obita deum esse factum siue opinati sunt siue uoluerunt. Nam et Io filia Inachi fuisse perhibetur, quae postea Isis appellata ut magna dea culta est in Aegypto; quamuis alii scribant eam ex Aethiopia in Aegyptum uenisse reginam, et quod late iusteque imperauerit eisque multa commoda et litteras instituerit, hunc honorem illi habitum esse diuinum. postea quam ibi mortua est, et tantum honorem, ut capitali crimine reus fieret, si quis eam fuisse hominem diceretet Sicyoniorum nono Messapo, qui etiam Cephisos