comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De paralitico cuidixit dimittuntur tibi peccata
& tollegrabatum tuum maxime ut rum locus
ubi hoc factum est conueniat intermatheum
& marcum quiamatheus dic̃ inciuitate sua
marcus autem caphirnaum:
Deuocatione quoque matheiutrum marco
et luce quidicunt leuinalphei idemmatheus
congruit
De conuiuio ubi obiectumest ei quod cum
peccatoribus manducaret: & quod noniciuna¬
ret discipuli eius quod uidetur alius alios dicere
a quibus obiectum sit et deuerbis eorum respon¬
sionis que dñi ut rummatheus marcus & lucas
congruant :
Defilia archi sinigogi resuscitata et muliere quar
tetigit fimbrum uestimenti eius ut rum ordo
quoclicta sunt nihil cuiquam eorum aduerse¬
ter aquibus dicta sunt et maxime de uerbisipsi¬
us archinna gogi quibus rogauit dñm
De duobus caecis et muto diemonio quae solur
mitheus dicit:
Ubi turbarum misertus misit discipulos suos
dans eis potestatem sanitatum prestandirum

Expanded text:
De paralytico, cui dixit: dimittuntur tibi peccata, De paralytico, cui dixit: dimittuntur tibi peccata, et: tolle grabatum tuum, maxime, utrum locus, ubi hoc factum est, conueniat inter Mattheum et Marcum, quia Mattheus dicit in ciuitate sua, Marcus autem Capharnaum. De uocatione quoque Matthei, utrum Marco et Lucae, qui dicunt Leuin Alphei, idem Mattheus congruat. De conuiuio, ubi obiectum est ei, quod cum peccatoribus manducaret et quod non ieiunarent discipuli eius, quod uidetur alius alios dicere, a quibus obiectum sit, et de uerbis eorum responsisque domini, utrum Mattheus, Marcus et Lucas congruant. De filia archisynagogi resuscitate et muliere, quae tetigit fimbriam uestimenti eius, utrum ordo, quo dicta sunt, nihil cuiquam eorum aduersetur, a quibus dicta sunt, et maxime de uerbis ipsius archisynagogi, quibus rogauit dominum. De duobus caecis et muto demonio, quae solus Mattheus dicit. Ubi turbarum misertus misit discipulos suos dans eis potestatem sanitatum praestandarum
Abbreviated transcription (Latin):
De uerbis uocis quae factaẽ decaelo super baptiratũ
Quomodo secundum iohannem euangelistam
dicat iohannes baptista n ego non noueram eũ
cums ecundum alios inueniat̃ quodiã nouerattũ:
De temptato ihũ:
De uocatione discipulorum piscantium
De tempore secernonis eiꝰ ingalileam:
De illo sermoneplixo quem secundũ matheum
habuit in monte :
Quo modo dicat matheuscenturionemadcũ
accessisseꝓpuero suo cũ lucas dicat quod amicos
ad eummiserit
Desocrup&n quo ordme narratumnit:
De ordine rerum quas post hoc narrat utrum
nihil int̾re dissentunt matheus marcus & lucas
De illo quiait dño requarte quocum que ieris
& aliis quae uixta sunt quo ordine narrentur
amatheo & luca:
Detrans fr&atione eius ubidormiuit innauicula
& deexpulsis daemoniis quos ꝑmisit inporcos
quomodo eaquȩ gesta uel dicta sunt conueniant
intermatheum marcũ et lucã.

Expanded text:
De uerbis uocis, quae facta est de caelo super baptizato. De uerbis uocis, quae facta est de caelo super baptizato. Quomodo secundum Iohannem euangelistam dicat Iohannes baptista: ego non noueram eum, cum secundum alios inueniatur quod iam nouerat eum. De temtato Iesu. De uocatione discipulorum piscantium. De tempore secessionis eius in Galilaeam. De illo sermone prolixo, quem secundum Mattheum habuit in monte. Quomodo dicat Mattheus centurionem ad eum accessisse pro puero suo, cum Lucas dicat quod amicos ad eum miserit. De socru Petri, quo ordine narratum sit. De ordine rerum, quas post hoc narrant, utrum nihil inter se dissentiant Mattheus, Marcus et Lucas. De illo qui ait domino: sequar te quocumque ieris, et aliis quae iuxta sunt, quo ordine narrentur a Mattheo et Luca. De transfretatione eius, ubi dormiuit in nauicula, et de expulsis demonibus, quos permisit in porcos, quomodo ea quae gesta uel dicta sunt conueniant inter Mattheum. Marcum et Lucam.
Abbreviated transcription (Latin):
mittit alius commemorat
e ordine prȩdicationis iohannis baptistae int̃.
Deduobus herodibus
Quomodo matheus dicat timuis sei opseph ire cũ
in fante xp̃o inhierus alemꝓpt̃ archelaum & non
timuirse ire ingalileam ubieratte trarcha herodes s
ioseph cumin fante xp̃o quia timuit archelaum
prosuo patre regnantem mhierusalem cum
lucar dicat: id eo isse in galileam quiaibi erat
narar&h ciuitas eorum
Quomodo lucas dicit ibant parentes eius per
omner annos inhierus alem in die solemni pas¬
chae cum illo puero cumdicat matheus quod
m&u archelai timuerint illuc ire ab aegypto
redeunter:
Quomodo potuerint conpl&is diebus purgatio¬
nis matris xp̃i sicut lucas dicit ascendere cum
illo intemplum adperagenda solemnia si se¬
cimdum matheum iam herodi permagosno¬
tum erat: cumnatum: Proquocum eum quae¬
reir& tot occidit infantes:m
Deuerbis io hannis interomnes quattuor: qa. iii¬
De baptizato ihũ

Expanded text:
mittit, alius commemorat. mittit, alius commemorat. De ordine praedicationis Iohannis baptistae inter De duobus Herodibus. Quomodo Mattheus dicat timuisse Ioseph ire cum infante Christo in Hierusalem propter Archelaum et non timuisse ire in Galilaeam, ubi erat tetrarcha Herodes frIoseph cum infante Christo, quia timuit Archelaum pro suo patre regnantem in Hierusalem, cum Lucas dicat ideo isse in Galilaeam, quia ibi erat Nazareth ciuitas eorum. Quomodo Lucas dicit: ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae cum illo puero, cum dicat Mattheus quod metu Archelai timuerint illuc ire ab Aegypto redeuntes? Quomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris Christi, sicut Lucas dicit, ascendere cum illo in templum ad peragenda sollemnia, si secundum Mattheum iam Herodi per magos notum erat eum natum, pro quo, cum eum quaereret, tot occidit infantes. De uerbis Iohannis inter omnes quattuor. De baptizato Iesu.
Abbreviated transcription (Latin):
tirnor legere uoluit. hoc scribendum illis
tamquam slur manibus imperauit: Hoc uni¬
tatis consortium & indiuerns officiis concor¬
dium membrorum subuno capiteministe¬
rium quis quis intellexerit non aliter accipis
quod narrantibus discipulis xp̃imeuan gelio
legerit: quim nipãmanum dñi quã in ꝓprio
corpore gestibat scribentem conspexerit quam¬
obremilla potiurum uideamus qualia sint quie
putant eiungelistas sibim& scripsisse contraria.
Quod parum intelligentibus uider potest: ut
his quaestionibus dirsolutis: ex hoc quoque ap¬
parcat illius capitismembra: Non solumidem
sentiendo uerum &iam conuenientia scribendo
incorporisipnus unitate germanã seruas sec̃cordiã¬
UcipiuNt ouestiones siue cx
rantur. cũ deillius seminex p̃sñ sit natus sed deuirgine
maria :
Quomodo st xp̃s filius diuid cum exioseph filu
dauid concubitu non sit natus:
Quare alios ꝓ generatores xp̃i matheus enumerat

Expanded text:
tis nos legere uoluit, hoc scribendum illis tis nos legere uoluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperauit. hoc unitatis consortium et in diuersis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in euangelio legerit, quam si ipsam manum domini, quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit. quamobrem illa potius iam uideamus qualia sint quae putant euangelistas sibimet scripsisse contraria — quod pirum intellegentibus uideri potest —, ut his quaestionibus dissolutis ex hoc quoque appareat illius capitis membra non solum idem sentiendo, uerum etiam conuenientia scribendo in corporis ipsius unitate germanam seruasse concordiaUNDI H: QVAESTIONES SIUE CAPrantur, cum de illius semine Christus non sit natus, sed de uirgine Maria? Quomodo sit Christus filius Dauid, cum ex Ioseph filii Dauid concubitu non sit natus. Quare alios progeneratores Christi Mattheus enumerat,
Abbreviated transcription (Latin):
medictis temporalis ẽet deimis iusti de summis.
At que ita se nec a brumpens a summis: & contem¬
mortilem & hominem mortalem dr̃ & homo
re conciluns hominemdõ. manens id quoderat
factus quodnonerat: Ipseest nobis fidermrebus
ortis. qui est uentir inieternis: hoc magnum &
mennarrabileri sacramentum hoc regnum &
sacerdotium. antiquis per ꝓph&iã reuelibatur.
posteris i eorum pereuangelium predicatur:
O por tebit enim ut aliquando inomnibus genti¬
bus redderetur: quod diuperunim gentem.
mittebatur: promde quiꝓph&lis ante descensio¬
nemsium premint: ipscapostolos postascen¬
sionem summint. Omnibur. uitem disci¬
pulis suis per hominem quemanimpsit
tam quam membris sui corporis caput est:
Itaque cum illi scripserunt quae illę ostendit
& dix : Nequaquam dicendum est quod ip¬
se nonscripserit: quindo quidem membracius
id operata sunt: quod dictante capite cognoue¬
runt: Quic quid enim illedesuis factis & dic¬

Expanded text:
medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, adque ita se nec abrumpens a summis et contemmortalem et hominem mortalem deus et homo, reconcilians hominem deo, manens id quod erat, factus quod non erat. ipse est nobis fides in rebus ortis qui est ueritas in aeternis. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam reuelabatur, posteris eorum per euangelium praedicatur. oportebat enim, ut aliquando in omnibus gentibus redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. proinde qui prophetas ante descensionem suam praemisit, ipse et apostolos post ascensionem suam misit. omnibus autem discipulis suis per hominem, quem adsumpsit, tamquam membris sui corporis caput est. itaque cum illi scripserunt quae ille ostendit et dixit, nequaquam dicendum est, quod ipse non scripserit, quandoquidem membra eius id operata sunt, quod dictante capite cognouerunt. quidquid enim ille de suis factis et dic
Abbreviated transcription (Latin):
di: Nisi enim & manimae rationalis natura
temporiliter aliquid oreretur: id est incipere
erse quod nonerat: numquam exuitapessi¬
mi & stulta ad sapientem at que optimamper¬
uenir& : Acꝑ hoc cum rebus ae ternis contem¬
plintium ueritas perfruatur. rebus autem
mortis sides credentium debeatur.. Purgatur
homo perrerum temporalium fidem: ut
aeternarum perciput ueritatem: Nam& qui¬
dam eorum nobilis simss philosophus plato: in eo
libro quem timȩum uocant. sicait: Quantũ
ad id quod ortum ẽ aeternitas uilet: tantum
ad fidem ueritas: luo illa sursum suntae¬
ternitis et ueritas: Duo ista deorsum: quodor¬
tum esł & fides: ut ergo abimis ad summa re¬
uocaremur atque id quod ortum est recipiat
acternitatem: Perfidem ueniendum est ad
uerititem : & quia omnia quae in contrarium
pergunt. per aliquid medium redducuntur.
abieterna iustitia temporalis miquitas nos alie¬
nabit. Opus ergo crat iustitu temporali. quie

Expanded text:
di. nisi enim et in animae rationalis natura di. nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid oreretur, id est inciperet esse quod non erat, numquam ex uita pessima et stulta ad sapientem adque optimam perueniret. ac per hoc, cum rebus aeternis contemplantium ueritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in eo libro, quem Timaeum uocant, sic ait: quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas, duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur adque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium redducuntur, ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae
Abbreviated transcription (Latin):
gis tridoctrina deuiasse cum deos gentium
coliꝓhibuerint : uel insensatis simulacris sup.¬
plicaremus. uel soci&atem cum da monis ha¬
bemus uel creatorę potius quam creatori religio¬
nis obsequio seruiremus: Qua ꝓpter cumsit ipse
xp̃s sapientiam̃ dĩ perquam creatasunt omnia:
Cumque nullae mentes rationabiles : siue angelo¬
rum: siue hominum nisi participatione ipsius
sapientes funt. Cui perspm̃ sc̃m perquem
caritas in cõrdibus nns diffunditur inherem:
quȩ trinitas unus dr̃ est : Consultum est
diuma prouidentia mortalibus quorum
temporalis uita in rebus orientibus & occiden¬
tibur occupata tenebatur: Ut eadem ipsa dĩ
sapientia adunitatẽ personae suae homine
assumpto inquotemporaliter nas ceretur:
uiueret. moreretur: resurger& congrua salu¬
tinrãe dicendo: et faciendo patiendo. et susti¬
nendo fieret : & deorsum hominibus exẽplum
rtdcundi qui sursum est anglis exemplummanen¬

Expanded text:
gistri doctrina deuiasse, cum deos gentium gistri doctrina deuiasse, cum deos gentium coli prohibuerint, ne uel insensatis simulacris supplicaremus uel societatem cum demoniis haberemus uel creaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. Quapropter, cum sit ipse Christus sapientia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales siue angelorum siue hominum nisi participatione ipsius sapientes fiant, cui per spiritum sanctum, per quem caritas in cordibus nostris diffunditur, inhaeremus, quae trinitas unus deus est, consultum est diuina prouidentia mortalibus, quorum temporalis uita in rebus orientibus et occidentibus occupata tenebatur, ut eadem ipsa dei sapientia ad unitatem personae suae homine adsumto, in quo temporaliter nasceretur, uiueret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, qui sursum est angelis exemplum manen
Abbreviated transcription (Latin):
curit. quod onnulli quaerere solent: curip¬
sius xp̃i nulla scripta proferamus. Ita enim
uolunt & ipsum credi neseiti quid aliud scripsis¬
se quod diligunt: Nihilque sennise contra
deos suor sed eos potiur magicoritu coluisse:
& discipulos eius. non solum de illo fuisse men¬
titos. dicenda illum dm̃ perquem facta sunt
omnia: cum aliud nihil quam homo fuerit.
quam uis excellentissimae sapientiae: uerum
&im dediis eorum non hoc docuisse quod ab
illo didicissent: Unde factum ẽ ut eor dedõ
isrł potius urgueremus : quiper ecclesiam xpĩa¬
norum ab omnibus gentibus colitur: &isto¬
rum sacrilegas uanitates: ubiqueiam euertit
sicut ꝓph&as suor tanto ante predix̃: & per xp̃i
nomen in quo benedici omnes gentes ꝓmiserat.
ea quae praedix̃ impleuit: Ex quo in telle gere
debent. nec xp̃m aliud dediis corum uel norse :¬
et misit : Incuius nomine secundum pollicita¬
tionem quam patribus fec̃: cum benedicerent̃

Expanded text:
currit, quod nonnulli quaerere solent cur ipcurrit, quod nonnulli quaerere solent cur ipsius Christi nulla scripta proferamus. ita enim uolunt et ipsum credi nescio quid aliud scripsisse quod diligunt nihilque sensisse contra deos suos, sed eos potius magico ritu coluisse, et discipulos eius non solum de illo fuisse mentitos dicendo illum deum, per quem facta sunt omnia, cum aliud nihil quam homo fuerit quamuis excellentissimae sapientiae, uerum etiam de dis eorum non hoc docuisse quod ab illo didicissent. unde factum est, ut eos de deo Israhel potius urgeremus, qui per ecclesiam Christianorum ab omnibus gentibus colitur et istorum sacrilegas uanitates ubique iam euertit, sicut per prophetas suos tanto ante praedixit et per Christi nomen, in quo benedici omnes gentes promiserat, ea quae praedixit impleuit. ex quo intellegere debent nec Christum aliud de dis eorum uel nosse et misit, in cuius nomine secundum pollicitationem, quam patribus fecit, cum benedicerentur
Abbreviated transcription (Latin):
tilem colebat: sideminuata itrum copia
quae in hec celebranda funduntur. dugen¬
tium offenduntur. apparet qualersint
qui talibus delectantur: si autem ipsurati
istãminuunt utilius irascuntur quampla¬
cantur: Quaꝓpter aut philosophos suosar¬
guant.: quitili in luxuriosis hominibus re¬
p̃henderunt: aut deossuos frangant: quita¬
lia desuis cultoribus exegerunt: si tamen
iam inueniunt uel quos frangant: uel quos
abscondant: xp̃ianorum uero temporibus
defectum rerum fecundarum: quointurpia
& noxu diffluebant: blapsemando imputas
desistantꝰ ne magis nos unde amplius xp̃i
potestas laudctur ammoneant: Multa hinc
dicerem: Nisime umlibrum istum conclude¬
re atque ad propositam intentionem redire
susceptioperis necessitas cogeret Cumenim
cuangelicas questiones ubiuidetur quiburdam
quittuor euingdistic non inter se constare.: sol¬
uert ad grederer. ut potui expontis intentionib
singulorum: primo mihi discutiendum oc¬

Expanded text:
talem colebat? si deminuta rerum copia, talem colebat? si deminuta rerum copia, quae in haec celebranda funduntur, di gentium offenduntur, apparet, quales sint qui talibus delectantur. si autem ipsi irati ista minuunt, utilius irascuntur quam placantur. quapropter aut philosophos suos arguant, qui talia in luxuriosis hominibus reprehenderunt, aut deos suos frangant, qui talia de suis cultoribus exegerunt, si tamen iam inueniunt uel quos frangant uel quos abscondant; Christianorum uero temporibus defectum rerum secundarum, quo in turpia et noxia diffluebant, blasphemando inputare desistant, ne magis nos unde amplius Christi potestas laudetur admoneant. Multa hinc dicerem, nisi me iam librum istum concludere adque ad propositam intentionem redire suscepti operis necessitas cogeret. cum enim euangelicas quaestiones, ubi uidentur quibusdam quattuor euangelistae non inter se constare, soluere adgrederer, ut potui expositis intentionibus singulorum primo mihi discutiendum oc
Abbreviated transcription (Latin):
et sacrilego usu constructa sunt Nonne cicero
eorum cum roscium quendam laudaret istrio¬
nem ita peritum dix̃ ut solus cẽt dignus qui inscę¬
nam deberet intrare. It auirum bonum ut solus
eẽt dignus qui eonon deberet accedere: Quidili¬
ud apertissimae ostendens nisi illam scaenã c̃ẽ
tnturpem: ut tintominus ibi ẽẽ homodebeat:
quanto fucrit magis uirbonus: & tamen ducorũ
talidetore placabantur: quale. luris bonis
remouencdum ẽẽ censebant: ẽ&iam hinc eiur¬
dem ipsius ciceronis aperta confessio ubiait.
Sibi florã matrem ludorum celebritate pla¬
cindam: in quibus ludis tanta exhiberitur¬
pitudo consueuit: ut incorum conparatione
ceteri honesti sint. aquibus tamen &iam
ipsis agendis uiriboni ꝓhibentur: quacista
ẽ flora mater: quilis de caest quam celebrior
& habenis effusioribus laxata conciliat: & ꝓpi¬
tiat turpitudo: quanto iam honestius insca¬
nam roscius intrabat: quam cicero de.am

Expanded text:
et sacrilego usu constructa sunt? nonne Cicero et sacrilego usu constructa sunt? nonne Cicero eorum cum Roscium quendam laudaret histrionem, ita peritum dixit, ut solus esset dignus qui in scaenam deberet intrare, ita uirum bonum, ut solus esset dignus qui eo non deberet accedere? quid aliud apertissime ostendens nisi illam scaenam esse tam turpem, ut tanto minus ibi homo esse debeat, quanto fuerit magis uir bonus? et tamen di eorum tali dedecore placabantur, quale a uiris bonis remouendum esse censebat. est etiam hinc eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, ubi ait sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam. in quibus ludis tanta exhiberi > turpitudo consueuit, ut in eorum conparatione ceteri honesti sint, a quibus tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. quae ista est Flora mater, qualis dea est, quam celebrior et habenis effusioribus laxata conciliat et propitiat turpitudo? quanto iam honestius in scaenam Roscius intrabat, quam Cicero deam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝓferent : nin quo modo forte confinexerint.
quod cum ꝓtulerent apparebit eo ipse certe quod
tanta res. t̾am ignota ꝓfertur: quae utiqued ebuit
ante quam hoc predictum est accł dissamn deo¬
rum templis omnium gentium recitariut pre¬
struerentur & p̃monerentur quinunc no¬
lunt eẽ xp̃iani : emde quod de felicitatis rerũ
humanarum deminutione per ixp̃iana tempo¬
ri conqueruntur: si libros philosophorum suo¬
rum legant ea reprehendentium quaenunc eis
&iam recusantibus et murmurantibur subtra¬
huntur. Tumuero magnam laudem reppe¬
rient temporum xp̃ianorum : quid enim eis mi¬
nuitur felicitatis : nis quod pessime luxuriose que
abutebantur : Inmagnam creatoris iniuriam nisi for¬
te hinc sunt temporamala: quia perom̃s peneciuita¬
tes cadunt theatra: cauec turpitudinum: & pu¬
blicae professiones flagitiorum: cadunt & fora
uel moenia in quibus daemonia colebantur: Vnde
enim cadunt nisi inopia rerum: quarum lasciuo

Expanded text:
hoc proferent, nisi quod modo forte confiuxerint. hoc proferent, nisi quod modo forte confiuxerint. quod cum protulerint, apparebit eo ipso certe, quod tanta res tam ignota profertur, quae utique debuit, antequam hoc quod praedictum est accidisset, in deorum templis omnium gentium recitari, ut praestruerentur --et praemonerentur qui nunc nolunt esse Christiani. Deinde quod de felicitatis rerum humanarum deminutione per christiana tempora conqueruntur, si libros philosophorum suorum legant ea reprehendentium quae nunc eis etiam recusantibus et murmurantibus subtrahuntur, tum uero magnam laudem repperient temporum christianorum. quid enim eis minuitur felicitatis, nisi quod pessime luxurioseque abutebantur in magnam creatoris iniuriam? nisi forte hinc sunt tempora mala, quia per omnes paene ciuitates cadunt theatra, caueae turpitudinum et publicae professiones flagitiorum, cadunt et fora uel moenia, in quibus demonia colebantur. unde enim cadunt nisi inopia rerum, quarum lasciuo
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid & ds̃ isrł deos eorum coluit: quidese
ꝑomnes gentes colendo : : & deillis ab ominandis
at que. cũendis perxp̃m quod ꝓmisit impleuit :
Ubi sunt dueorum : ubiuaticinia fanaticorum et
diuinationes phithonum: ubi auguria uel au¬
spicia uelaruspicia: uel oracula dae monum
Curnon ꝓfertur existius modi antiquis libris am¬
monitum aliquid & predictum contraxp̃ianã
fidem & contraꝓph&arum mnostrorum expres¬
sã im inomnibus gentibus : Tamperspicuam
ueritatem᷑ offendimus inquit᷑ deos nr̃os etde¬
seruer̃ nos: ideo aduersumos xp̃iani preualuer̃:
& humanarum rerum felicitas deffes. sa ac
deminuta dilabitur: Hoc sibi certe perxp̃ia¬
nos fuirse euenturum legant ex libris uatum
suorum sed ealegant ubi si nonxp̃s : qui cum
deorum suorum uolunt fuirse cultorem: sal¬
tem dr̃ irrł imꝓbatus & detestatus sit: quem
constat istorum euersorem: Sed num quã

Expanded text:
numquid et deus Israhel deos eorum coluit, qui de se numquid et deus Israhel deos eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de illis abominandis adque euertendis per Christum quod promisit impleuit? ubi sunt di eorum? ubi uaticinia fanaticorum et diuinationes pythonum? ubi auguria uel auspicia uel haruspicia uel oracula demonum? cur non profertur ex huius modi antiquis libris admonitum aliquid et praedictum contra christianam fidem et contra prophetarum nostrorum expressam iam in omnibus gentibus tam perspicuam ueritatem? offendimus, inquiunt. deos nostros et deseruerunt nos, ideo aduersus nos Christiani praeualuerunt et humanarum rerum felicitas defessa ac deminuta dilabitur. hoc sibi certe per Christianos fuisse euenturum legant ex libris uatum suorum, sed ea legant, ubi si non Christus, quia eum deorum suorum uolunt fuisse cultorem, saltem deus Israhel inprobatus et detestatus sit, quem constat istorum euersorem. sed numquam
Abbreviated transcription (Latin):
memor. nonsit quia paululum derelicta es
opprobriis obiectat̃ameminenti gloriareflo¬
rescit : numquid postremo ut dñs qui fecit
cam eta dominatu diaboli & daemonum eruit
eam. ipse dñ irł uniuersae terrae iamuoctur:
discipuli xp̃i finxerunt. quod ꝓph&ae quorũ
librinunc inmanibus inimicorum xp̃i haben¬
tur. tam longe antȩ quam xp̃s filius homiis
fieret praedixerunt : hinc ergo intellegant quod
ne cardissimis quidem optunsissimis obscu¬
rum dubium uerelinquitur : hinc in quam
intellegant xp̃i peruersi lauditores: & xp̃ia¬
nã religionis execratores. &iam xp̃i discipu¬
los : Contra deos corum eadidicisse atque
docuisse quae doctrina continet xp̃i: qui a dr̃
uirrł qui haec omnia queisticolere uolunt ab¬
ominanda atque euertenda in libris ꝓphetarũ
precepisse inuenitur : ipseds̃ uniuerae terrae sicut
Si enimx p̃mmira dementia surpicantur. deor
eorum coluisse : AC perhoscum tanta potuis se:i

Expanded text:
memor non sit, quia paululum derelicta et memor non sit, quia paululum derelicta et obprobriis obiecta tam eminenti gloria reflorescit? numquid postremo, ut dominus, qui fecit eam et a dominatu diaboli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniuersae terrae iam uocetur, discipuli Christi finxerunt, quod prophetae, quorum libri nunc in manibus inimicorum Christi habentur, tam longe ante quam Christus filius hominis fieret praedixerunt?- Hinc ergo intellegant, quod ne tardissimis quidem adque obtunsissimis obscurum dubiumue relinquitur, hinc, inquam, intellegant Christi peruersi laudatores et christianae religionis exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum ea didicisse adque docuisse quae doctrina continet Christi, quia deus Israhel, qui haec omnia, quae isti colere uolunt, abominanda adque euertenda in libris prophetarum praecepisse inuenitur, ipse deus uniuersae terrae, sicut si enim Christum mira dementia suspicantur deos eorum coluisse ac per hos eum tanta potuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ legem siue regem tam quam uirum acce¬
perat : num quid ut sic dilatet locum taber¬
naculi sui. omnernationer et linguas oc¬
cupat : ut longius quam romani imperu
iura tenduntur: usque in persas et indos alias¬
que barbaras gentes : Funiculos. porngat
ut indextram peruerosxp̃unos et innnis¬
tram perfictos xp̃ia nos: in tãiumultis
populisnomen eius extendatur : ut sem̃¬
siquamitii i. eius hereditate gentes ut
ciuitates quae auero dĩcultu & auera religione
desertae fuerant. umnunc in habitet. ut non
timuerit hominum minas et furias: quandom
sangume i ii martirum tamquam honore purpu¬
reo uestiebatur. ut preualeret tammultis tamq
uehementibus & potentibus persecutoribus
suis : ut non erubescer& quod detes tabilis fuc¬
rit : quindo magnum erat crimen fieri uel es se
xp̃ianum: ut confesionem inperpetuum obli¬
uis catur. quiaubi abundauerat peccatum super¬
abundauit gratia igͣnommniat uiduitatis suae

Expanded text:
quae legem siue regem tamquam uirum accequae legem siue regem tamquam uirum acceperat, numquid, ut sic dilatet locum tabernaculi sui omnes nationes et linguas occupans, ut longius, quam Romani imperii iura tenduntur, usque in Persas et Indos aliasque barbaras gentes funiculos porrigat, ut in dextram per ueros Christianos et in sinistram per fictos Christianos in tam multis populis nomen eius extendatur, ut semen eius herodite gentes, ut ciuitates, quae a uero dei cultu et a uera religione desertae fuerant, iam nunc inhabitet, ut non timuerit hominum minas et furias, quando in sanguine martyrum tamquam honore purpureo uestiebatur, ut praeualeret tam multis tamque uehementibus et potentibus persecutoribus suis, ut non erubesceret quod detestabilis fuerit, quando magnum erat crimen fieri uel esse Christianum, ut confusionem in perpetuum obliuiscatur, quia, ubi abundauerat peccatum, superabundauit gratia, ut ignominiae uiduitatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiata sint perꝓh&as : Et quinon audierunt
ipsumisaiam .loquentem: um in litteris eus
dequo ista at locutus intellegunt: nimet in ipsa
gente iudacorum quis credidit auditui ꝓphoca¬
rum: aut brachium dñi quod est ipsexp̃s: quiper
cos annuntubatur cuircuelatum est quando
manibus suis ea scelera in xp̃o ammittebnt q̃uȩ
futura praedixerant ꝓphetae quos habebant:
nempe umhereditate ponidet multos: et for¬
tum patitur spolia : cumea quae diabolus&
demones possidebant perecclenarum siarum
fabricar. et quos libet necessarios usus: illis ex¬
pulsis ꝓditisq distribuit: quid ergo adhec dicun
peruerni laudatore sxp̃i: et xp̃ianorum optrec¬
tatores : numquid utista ꝑꝓph&as tanto ante
predicerentur xp̃r magicis artibus fecitꝰ aut
discipulicius ista finxeruntꝰ numquid ut de¬
lectetur ecclesia diffusa pergentes: quondã
sterilis nunc in pluribus filus quam illa sinagaga

Expanded text:
nuntiata sint per prophetas. et qui non audierunt nuntiata sint per prophetas. et qui non audierunt ipsum Esaiam loquentem, iam in litteris eius, de quo ista sit locutus, intellegunt. nam in ipsa gente Iudaeorum quis credidit auditui prophetarum, aut bracchium domini, quod est ipse Christus, qui per eos adnuntiabatur, cui reuelatum est, quando manibus suis ea scelera in Christo admittebant, quae futura praedixerant prophetae quos habebant? nempe iam hereditate possidet multos et fortium partitur spolia, cum ea quae diabolus et demones possidebant per ecclesiarum suarum fabricas et quoslibet necessarios usus illis expulsis proditisque distribuit. Quid ergo ad haec dicunt peruersi laudatores Christi et Christianorum obtrectatores? numquid, ut ista per prophetas tanto ante praedicerentur, Christus magicis artibus fecit aut discipuli eius ista finxerunt? numquid, ut delectetur ecclesia diffusa per gentes quondam sterilis, nunc in pluribus filiis quam illa synagoga,
Abbreviated transcription (Latin):
ille inter iiquos deputatus: ille uulneratus ꝓpt̃
peccata nr̃a: cuius libore sanatisumus: Cuius
faciesiniuriataest: nec magni ęstimata. pal¬
miscȩra et sputis illita : Cuius de formis in
cruet positio: ille ab iniquitatibus populisrł
ductus admortem : illequi non habebat speciẽ
neque decorem quando colaphis percutiebatur:
Quindo spinis coronabatur : Quindo pendens
irridebatur: ille qui sicut agnus coram tonden¬
te non habebat uocem: sic non apperuit ossuũ:
cumei diceretur ab insultantibus ꝓph&lizano¬
bis xp̃e.⁊ nempeiam exaltatus est: iamhono¬
rificatus est uehementer: Nempe iammiran¬
tur gentes multae supereum: um continuer̃
reges ossuum: quo aduersusxp̃i mos leger sae¬
uissimas ꝓmulgabant : nempe quibur non est
nuntiatum de illo: umuident & quinon audi¬
er̃ um intelligent : qm̃ gentes quibus non nun¬
tarunt ꝓph&aema gisipseuident : quam uera

Expanded text:
ille inter iniquos deputatus, ille uulneratus propter ille inter iniquos deputatus, ille uulneratus propter peccata nostra, cuius liuore sanati sumus, cuius facies iniuriata. est nec magni aestimata, palmis caesa et sputis inlita, cuius deformis in cruce positio, ille ab iniquitatibus populi Israhel ductus ad mortem, ille qui non habebat speciem neque decorem, quando colaphis percutiebatur, quando spinis coronabatur, quando pendens inridebatur, ille qui, sicut agnus coram tondente non habet uocem, sic non aperuit os suum, cum ei diceretur ab insultantibus: prophetiza nobis, Christe. nempe iam exaltatus est, iam honorificatus est uehementer. nempe iam mirantur gentes multae super eum. iam continuerunt reges os suum, quo aduersus Christianos leges saeuissimas promulgabant. nempe quibus non est nuntiatum de illo, iam uident, et qui non audierunt, iam intellegunt. quoniam gentes, quibus non nuntiarunt prophetae, magis ipsae uident, quam uera
Abbreviated transcription (Latin):
I naculitui: & aulas tuas confige. non est quod par¬
cas : porrige longius funiculos et palos ualidos
iiconstituae: &um atque &um indextram atq¬
insinistram partem extende: semenenim tu¬
Nuum hereditabit gentes. et ciuitates quae
desertae erant inhabitabis: Non est quod
metius. preualebis enim nec crubescas quod
Ide testabilis fueris confusione enim mper¬
Ipetuum obliuis ceris. ignominiae uiduitatis
Utuae non eris memor : quonum egosum dñs qui¬
I facio te dñs nomenei: & quicruit te ipse ds̃ isrł
uniuersae terrae uocabitur : Quid contrahanc
euidentiã expressionemq rerum & praedic¬
tarum: et inpletarum dici potest. sidexp̃i
diuinitate dirpulos eius putantes sementitos
Num quid dexp̃i parsione dubitabunt: resurre¬
se non solent credere ad illa omnia abhominib
humana perpessumetiam libenter credunt :
Quia hominem tantum modo crediuolunt:
ille itaquencut ouis ad immolandum ductus:

Expanded text:
naculi tui et aulas tuas confige; non est, quod parnaculi tui et aulas tuas confige; non est, quod parcas. porrige longius funiculos et palos ualidos constitue. etiam adque etiam in dextram adque sinistram partem extende. semen enim tuum hereditabit gentes, et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est, quod metuas, praeualebis enim, nec erubescas, quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris. ignominiae uiduitatis tuae non eris memor, \'quoniam ego sum dominus qui facio te, dominus nomen ei, et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. Quid contra hanc eaidentiam expressionemque rerum et praedictarum et impletarum dici potest? si de Christi diuinitate discipulos eius putant esse mentitos, numquid de Christi passione dubitabunt? resurrexisse non solent credere; at illa omnia ab hominibus humana perpessum etiam libenter credunt, quia hominem tantummodo credi uolunt. ille itaque sicut ouis ad immolandum ductus,
Abbreviated transcription (Latin):
ennarrabit: quonum tolletur de terrauitaci:
abiniquitatibus populi mei ductus est ad mor¬
tem: cdiboergomalos proptersepulturam
eius : Et diuites promorte eius: obhoc quod
miquitatem non fecerit. nec dolum inore
suo: dñr uult purgare illum deplaga. Side¬
deritiruos obdelictaura animam uestram :
uidebitir se men longimmae uitae : Et uult
dñs auferre ad oloribus animameiur õsten¬
dere illilucem & figurare persensum iustificare
Siustum beneseruientem pruribus. & peccata illo¬
Nrum ipse sustinebit: propterea ipse hereditabit
complures & fortium partietur spolia. propter
quo traditaest ad mortem anima :eius & int̃
IIimquos aestimata est: et ipse peccata multo¬
rum sustmuit & propteriniquitates corum
Itraditus est : delecta resterilis quae nonparis
sexulta & clama quae non pirturis : quoniam
multi filii desertae: magis quam eius quae ha¬
bet uirum: dix̃ enim dñs: dilata locum taber¬

Expanded text:
enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. enarrabit? quoniam tolletur de terra uita eius. ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem. sepulturam ergo malos propter sepulturam eius et diuites propter mortem eius, ob hoc quod iniquitatem non fecerit nec dolum in ore suo. dominus uult purgare illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, "ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit complures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimata est, et ipse peccata multorum sustineuit et propter iniquitates eorum traditus est. \'Delectare sterilia, quae non paris, exsulta et clama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim dominus. \'dilata locum taber
Abbreviated transcription (Latin):
chium dñĩ cuireuelatum est: Nuntiauimus
Ncoram illo ut puer. ut radix in terra sitienti
non est species illi neque honor : Et uidimus
illũ & ñhabuit speciẽ neq decorẽ seduultus cius
abiectus : et deformispositio eiur abomnibus
hominibus. homomplax & qui sciat ferrae . In¬
firmitites propter quod & aduertit facier eius.
mniuriataest nec migniestimiti est. hic infirmi¬
tates nr̃as portat& pronobir indoloribur est. et
nos existimauimus illum indoloribus esse &
mplaga et inpoeni: ipse autem uulneratus ẽ
propter peccitanr̃a: Et infirmatus est ꝓpter
libore eius sanitisumus omnes: ut oues erraui¬
mus: Et dñstrididit illum propeccatis nr̃is.
& ipse quoniam male tractatur est non aperuit
os ut ouis adimmolandum ductus est. &¬
ut agnus ante eum quis e tonderet fuit sineuo¬
&e sc non apperuit ossuum: in humilitate
sublitũ: ẽ iudicium cius. generationem eius quis

Expanded text:
cchium domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus cchium domini cui reuelatum est? \'nuntiauimus coram illo ut puer, ut radix in terra sitienti; non est species illi neque honor. et uidimus illum, et non habuit speciem neque decorem; \'sed uultus eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus hominibus. homo in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. Hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. et nos existimauimus illum in doloribus esse et in plaga et in poena. ipse autem uulneratus est propter peccata nostra et infirmatus est propter liuore eius sanati sumus. omnes ut oues errauimus et dominus tradidit illum pro peccatis nostris. et ipse, quoniam male tractatus est, non aperuit os; ut ouis ad immolandum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, fuit sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate sublatum est iudicium eius. generationem eius quis
Abbreviated transcription (Latin):
uiri nomine significita est lex uel rex. que micce¬
pit primus populus isrł : Nec acceperant gentes
legemeo tempore quoꝓph&a loquebutur :
N eque rexxp̃ianorum apparuit ad huc gentib.¬
ex quibus tamen gentibus longe fertilioret
numerosior scõrum multitudo ꝓuenitꝰitaer¬
go dicit ifaus. incipiens ab humilitate xp̃i & se
postea conuertens ad alloquendum ecclesum
usque ad eum uersum quem commemoraui¬
IImus: UBIAIT: Et qui eruit te ipse drisrł
Nuniuersae terrae uocabitur : Ecce inquit in in¬
Itellectuerit puer ineus et exaltabitur & hono¬
Irificabitur uehementer:. Quomodo multi
Imirabuntur superte. ne tamen et inhonesta
Nuidebitur abomionibus speciestua.
÷ & honor tuus abominibus. it a enimmirabun¬
Nturgenter multie supereum & continebunt
IIreges os suum : qm̃ quibui non est nuntiatum¬
S de illo uidebunt: & quinon audierunt intel¬
le : dnẽ quiscredidit auditui nostro. & bra¬

Expanded text:
uiri nomine significata est lex uel rex, quem. acceuiri nomine significata est lex uel rex, quem. accepit primus populus Israhel, nec acceperant gentes legem eo tempore, quo propheta loquebatur, neque rex Christianorum apparuerat adhuc, ei quibus tamen gentibus longe fertilior et numerosior sanctorum multitudo prouenit. ita ergo dicit Esaias incipiens ab humilitate Christi et se postea conuertens ad adloquendam ecclesiam usque ad eum uersum, quem commemorauimus, ubi ait: et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur: "Ecce, inquit, in intellectu erit puer meus et exaltabitur et honorificabitur uehementer. "quomodo multi mirabuntur super te, sic tamen et inhonesta uidebitur ab hominibus species tua et honor tuus ab hominibus. "ita enim mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum, quoniam quibus non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non audierunt intellegent. \'Domine, quis credidit auditui nostro? et bra
Abbreviated transcription (Latin):
resxp̃i quinolunt esse xp̃iani: quod xp̃s non
docuerit deor eorum deseri : & simulacra. confrin¬
gi. dr̃ eniminł de quo predictum est quod ds̃
uniuersae terrae uocibitur. & dr̃ uniuersae terrae
umuocatur:: Hocper ꝓph&as futurum predix̃
Ioc perxp̃m congruotempore impleuit: Certe
necesre est ut fut quodiussit: quando quiiursit
ut ecclena cius per orbem diffunderetur &
peripram dr̃ irrł uniuerrae terrae uocaretur :
Piulo superius apud cundemꝓph&am legant
quiuolunt: immo & ame commemoretur: neq
enim ita longum estut oporteat p̃termitti :
dicuntur enim multa de prasentia. & humi
est. id est deecclesi aeiustum. appellatur tamquã
sterilis quae non parielit: permultos enim annos
ecclesia quie futura erat in omnibus gentibus.
infiliis suir hocest in sc̃ir suis non apparuit non
desertȩ futurtis quam cius queaibet uirum : Cũ

Expanded text:
res Christi, qui nolunt esse Christiani, quod Christus non res Christi, qui nolunt esse Christiani, quod Christus non docuerit deos eorum deseri et simulacra confringi. deus enim Israhel, de quo praedictum est quod deus uniuersae terrae uocabitur, et deus uniuersae terrae iam uocatur, hoc per prophetas futurum praedixit, hoc per Christum congruo tempore impleuit. certe necesse est, ut fiat, quod iussit, quando qui iussit ut ecclesia eius per orbem diffunderetur et per ipsam deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, paulo superius aput eundem prophetam legant qui uolunt, immo et a me commemoretur. neque enim ita longum est, ut oporteat praetermitti. dicuntur enim multa de praesentia et humiest, id est ecclesia eius, cum appellatur tamquam sterilis, quae non pariebat. per multos enim annos ecclesia. quae futura erat in omnibus gentibus in filiis suis, hoc est in sanctis suis, non apparuit nonddesertae futuros quam eius, quae habet uirum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Iloquellȩ neque sermones. quorum non audian¬
tur uoces eorum: iam inomnemterram exut
sonus eorum: & infines orbisterrae uerba eorũ:
Iam insole hocest in manifestione posuit taber¬
naculum suum : quod est ecclesia ipsius : quia
ut hoc faceret ipse sicut ibi sequitur:
tam quam sponsus processit dethalamo suo:
id est coniugatum uerbum carnihumanae :¬
ꝓcessit de ut ero uirginali: iamexultauit ut
gigans & cucurrit uiam: iama summo. caeli
factaest egressioeius : et recursus eius urq ad
summum caeli : Et ideo rectissime sequitur
uersus quempaulo ante commemoraui : Et
non est quise abscondit acalore eius: et ad¬
huc isti fragiles contradictiunculas garrientes
digunt isto igne sicut stipulam incinerem uerti :¬
quaimncut aurum a sorde purgari. cum& deo¬
cumfalsorum um fallacia monumenta frustra¬
tannt: et illius incertidĩ ueracia promirsa certa
um fictannt: desmant ergodicere mali laudato¬

Expanded text:
loquellae neque sermones, quorum non audianloquellae neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum. iam in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. iam in sole, hoc est in manifestatione, posuit tabernaculum suum, quod est ecclesia ipsius, quia, ut hoc faceret, ipse, sicut ibi sequitur, tamquam sponsus processit de thalamo suo, id est: coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali, iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam a summo caeli facta est egressio eius et recursus eius usque ad summum caeli. et ideo rectissime sequitur uersus, quem paulo ante commemoraui: et non est qui se abscondat a calore eius. et adhuc isti fragiles contradictiunculas garrientes eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quam sicut aurum a sorde purgari, cum et deorum falsorum iam fallacia monumenta frustrata sint et illius incerti dei ueracia promissa certa iam facta sint! Desinant ergo dicere mali laudato
Abbreviated transcription (Latin):
declamator. Credo & ipse diu quaerens siue
persuis cogitationes : siue persuorum libros.
quisnam esset iudaeorum dr̃: & qui nonpie
quaerebat non inueniens: maluit tam̃ in cer¬
tum dm̃ quem non inueniebat quamnullum
dm̃ dicere : Cuius tam magnadocumenta sen¬
debatꝰ ait enim: Et dedita Neris incertiiudea
fecerat: quantaur quem hodiernum diem
post lucani tempora consecuta sunt: Nunc
uero quirtamdurur non flectatur: quis :¬
tã torpidus non agnoscat. cumin pletur quod scrip¬
tum est: quinon est quiabscondat acalore cius.
quindo im clarissimi luceminifestatur : quae
ineodempsalmo unde uersiculum istum com¬
memoraui: Tanto ante predicta sunt: caelo¬
rum enimnomine a postolixp̃i significati sunt
quod meir ds̃ prenderet ut euangelium an¬
nuntiarent: la mergo celi enarrauerunt
glorumdi & operamanuum eius annuntiauit
firmamentum̃ dies diei eructauit uerbum.
et nox nocti annuntiuit scientiamꝰ non sunt

Expanded text:
declamator, credo et ipse diu quaerens siue declamator, credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et, quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum deum, quem non inueniebat, quam nullum deum dicere, cuius tam magna documenta sentiebat. ait enim: et dedita sacris incerti Iudaefecerat, quanta usque in hodiernum diem post Lucani tempora consecuta sunt. nunc uero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum istum commemoraui, tanto ante praedicta sunt? caelorum enim nomine apostoli Christi significati sunt, quod in eis deus praesideret, ut euangelium nuntiarent. iam ergo caeli enarrauerunt gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiauit firmamentum. dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit scientiam. iam non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumptione opinantur de illodõ quememe nega¬
re nomporsunt: si enimprepontos est elemento¬
rum quibus mundus iste connstit: curnonip¬
se potius colitur quimneptunur. qui solius maris
preponturest: quamdeniq siluanus. quisolorũ
agrorum at quenluarum: quam sol quisolius dia¬
uelctum uniueri celestis ciloris.:quam luna.
quae solius notir uel & iamhumoris potestate pre¬
fulg& quimiuno qua solum aerem tenere per¬
hibetur cẽte enimisti partium prepositi quicum¬
que sunt nccesse est ut subillo nnt: qui omnium
clementorum & uniuertae huius molis prepo¬
situram gerit: at iste illos omnes coliꝓhib&:
curergo isti contra preceptum maioris illorum :¬
Non solum eoscolereuolunt : redꝓpteristos illũ
nolunt : Ad huc non inuenuint quid deistodõ isrł
com stanterliquideque ꝓnuntient: Necum¬
quaminuenient donec cuminueniant dm̃ so¬
lum uerum: a quo creatasunt omni&: ꝑinde
quidamlucanus magnus eorum in carmine

Expanded text:
praesumptione opinantur de illo Deo, quem Deum esse negapraesumptione opinantur de illo Deo, quem Deum esse negare non possunt? Si enim praepositus est elementorum quibus mundus iste consistit, cur non ipse potius colitur, quam Neptunus, qui solius maris praepositus est? quam denique Silvanus, qui solorum agrorum atqueuel etiam uniuersi caelestis caloris, quam Luna, quae solius noctis uel etiam humoris potestate praefulget, quam Iuno, quae solum aerem tenere perhibetur ? certe enim isti partium praepositi, quicumque sunt, necesse est, ut sub illo sint qui omnium elementorum et uniuersae huius molis praeposituram gerit. at iste illos omnes coli prohibet. cur ergo isti contra praeceptum maioris illorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos illum nolunt? adhuc non inueniunt, quid de isto deo Israhel constanter liquidoque pronuntient, nec umquam inuenient, donec eum inueniant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus magnus eorum in carmine
Abbreviated transcription (Latin):
tis eius cum exurrexerit comminuere tertim:
quid dicunt deisto dõ sabaoth quod interpretatur
ds̃ uirtutum uel exercituum. quia illi seruiunt
uirtutes & exercitus. ingelorum : Quiddicunt de
isto dr̃ irł quia dr̃ est illius populi: de quouenit
semen in quobenedicentur omnes gentes. cursolũ
non colunt qui omnes deos colendos ẽẽ conten¬
dunt: curemoncredunt qui alios deos falsos et
ostendit et euertit : audiuiquendam eorum dice¬
re selegisse apud nescio quemphilosophum : quod
ex his quae iudaei insuir sacramentis agerent intel¬
lexissẽquem dm̃ colerent: praepositum in quit is¬
torum elementorum quibus iste uisibilis & cor¬
poreus mundus extructus est: cumscripturis rcĩs
ꝓph&irum eius a perte ostendatur illum dm̃
colendum preceptum esse populo irrł qui fecit
cielum et terram: Et aquo est omnis uera ra¬
pientia : sed quidopus est hincdiutius disputare
cumad id quod agosufficiat. quod illi qualibet

Expanded text:
tis eius, cum exsurrexerit comminuere terram. tis eius, cum exsurrexerit comminuere terram. Quid dicunt de isto deo sabaoth, quod interpretatur \'deus uirtutum uel \'exercituum\', quia illi seruiunt uirtutes et exercitus angelorum? quid dicunt de isto deo Israhel, quia deus est illius populi, de quo uenit semen, in quo benedicerentur omnes gentes? cur solum non colunt, qui omnes deos colendos esse contendunt? cur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? audiui quendam eorum dicere se legisse aput nescio quem philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent intellexisset, quem deum colerent: praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus iste uisibilis et corporeus mundus extructus est, cum scripturis sanctis prophetarum eius aperte ostendatur illum deum colendum praeceptum esse populo Israhel, qui fecit caelum et terram et a quo est omnis uera sapientia. sed quid opus est hinc diutius discum ad id quod ago sufficiat, quod illi qualibet