comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hus quattuor perst nes uul intellegi in quib apłom loquu¬
tũ putat unã iudeorũ alterã eorũ qui sub legesunt
tertiã eorũ quisine legesunt quartã infirmorũ
Quinta debetur quoniã quinq pmiserat. hanc utadden&
uideatur quinta ꝑsona hoc totũ ꝓptepeac molitus ẽ ut siquaendo aliquid deaposti¬
lica ꝓferretur epis to lac ubi ad testuntur euan geliolex & ꝓphare hocdicat
apłm non scpientib aꝑ fectis sediudeis loquutũ fuis se quasi iudeã ueleis
quisablege essent tũquã ess& & ipse sub legi acphoc subdole atq mendic¬
et̃ simulantẽse apud im ꝑfectos edificare qđ apis ꝓfectos ĩ mencen doseo uet
dicen dodestruero hancei uidelic& erroris machinationẽ nescioqus f ubostdus
fabricauit: Quem uelud magistrũ ueritatis romaes ei nunc uenisse glorit
Quis non hoc monstru r̃dico sensus xp̃ianus sed qualis cũq humconus exhorreat

Expanded text:
quatuor personas vult intelligi, in quibus Apostolum locutum putat; unam Judaeorum, alteram eorum qui sub Lege sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quartam infirmorum. Quinta debetur, quoniam quinque promiserat: hanc ut adderet,  » ; ut perfectorum videatur quinta persona. Hoc totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio Lex et Prophetae, hoc dicat Apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Judaeis locutum fuisse quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat?
Abbreviated transcription (Latin):
niũ ꝓhibentdeme. & a libi ue uoblegis perituquitulistis dauemsci¬
entiae ipsi ñ introistis. & eos qui in troibant ꝓhibuistis. Istis ne mo¬
libus testimoniorũ ñ atteritur inpudens uanitas. Qui hunc au¬
dit nisi quiscripturas scãs ñ audit: aut tan made audit. quamin
namaducauerunt & mortui sunt. Doc& neminẽ ipsorũ ad dño
ptinuisse quibus mors dominataẽ. Neminẽplane sed panis un

Expanded text:
alibi, Vae vobis legisperitis, qui tulistis clavem scientiae: ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . Istisne molibus testimoniorum non atteritur impudens vanitas? Quis hunc audit, nisi qui Scripturas sanctas non audit, aut tam male audit quam in na manducaverunt, et mortui sunt » : docens neminem ipsorum ad Dominum pertinuisse, quibus mors dominata est. Neminem plane, sed paren
Abbreviated transcription (Latin):
ut In natis mulierũ non &̧ sunfeit maior iobanne baptista : qr adutem iner t̃
aedeinde subinfestur in regno celoꝵ maiorillo ẽ seduterq intellectus
quã congruit ueritati tam refellendebuius sufficit uanitati: siue enim
qui libroe angelus. c&eris minor iohannesit maior siuc hicdñs intellegi ct̃
obanne pretur sore suo & ateminor maiestaatemaior nibil indepfetisdetent
derogict potuerunt enĩ esse iohannialiqui e quales aliquie omi iores
Nub lus cutẽ ma ior ꝓpt̃ sententicm dñ omnes tum̃ scĩ& ius t̃i&bona
quimortedẽ eẽ animã prumtiauit qunec̃ c̃ẽ sanguinẽ dixit ocinder¬
tio cinando magnis uirib conaturos tendere nec animã sangiunt
& luboraet inre mani festu non intellegens lege, Sicemĩ dictũ est
animee omnis carnis sanguis ẽ quo modo dictũ s petrueratxp̃s

Expanded text:
utem minor est, ac deinde subinfertur, in regno coelorum major illo est. Sed uterque intellectus quam congruit veritati, tam refellendae hujus sufficit vanitati. Sive enim quilibet Angelus caeteris minor, Joanne sit major, sive hic Dominus intelligatur, Joanne praecursore suo aetate minor, majestate major, nihil inde Prophetis caeteris derogatur. Potuerunt enim esse Joanni aliqui aequales, aliqui eo minores; nullus autem major, propter sententiam Domini: omnes tamen sancti, qui mortalem esse animam pronuntiavit, qui eam esse sanguinem dixit. Deinde ratiocinando magnis viribus conatur ostendere, non esse animam sanguinem, et laborat in re manifesta, non intelligens Legem. Sic enim dictum est, Anima omnis carnis sanguis est ; quomodo dictum est, Pet
Abbreviated transcription (Latin):
filuestis eorũ quipph&as occiderunt Filio sutiq diximit tatione
scderis ñ ꝓpugine generis. N enim ex illis secundũ carnẽ natierant
hoc eis essepoterat crimini sed qđ eis sesimiles infideli crudelitate mons¬
trabant. Ideoq conectit acdicit . & uos impl&ce mensurã patrũ ues¬
trorũ serpentes geniminaui perarũ quomodo fugi& is aiudicio gehen

Expanded text:
filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Filios utique dixit imitatione sceleris, non propagine generis. Non enim quod ex illis secundum carnem nati erant, hoc eis esse poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, ac dicit: Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, genimina viperarum, quomod
Abbreviated transcription (Latin):
moriebantur uisi biles serpentes quibus ammonerentur in misit & plague¬
menda toria morte sunimarum mortibus corporum figurauit:
quidixit date elrmosinus & ecce omi iu munda sunt uobis : ips e est enim &
prophetarumds̃ quit aliu &iam prophetar .muo cemanduuit. nec sibi
uoluit primogenitos hominum filies im molari sed consecpterit signi¬
ficans primo genitumamosinquoo portebat omnes a moste perpe¬
tui libertri : qui corruptilnli uscibis in corruptibiles ante posut iose
estenim & propb& arumds̃. qui sa crifi iu quibus NoN ibic uit ttapͣ¬

Expanded text:
moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emoriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qui dixit, Date eleemosynam; et ecce omnia munda sunt vobis . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui talia etiam Prophetarum voce mandavit. Nec sibi voluit primogenitos hominum filios immolari, sed consecrari: significans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis incorruptibiles anteposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sacrificia quibus non indiguit, a
Abbreviated transcription (Latin):
autem filic crum maritos non solum ipse non fecit. uerũ &iam non fi¬
er & sicut alia incesta prohibuit: qui nos secun dum interioremrenouu¬
tionem in spumentis nec masculos in senec feminus ẽẽ docuit & sicut ange¬
los in &ernum secum futurus eẽ promisit : ips eẽ enim & propbeta¬
rum ds̃ qui masculum & feminampro pagandigeneris causu. nubtia¬
licastitate coniuxit & secundas nubtias quȩ in nouo quoque testa men¬
topermittunturlicitas ẽẽ monstrauit: Vxores autem fratrum sed sine
filiis defunctorum ad & citandam defucti posteritatem non libidimiss ed
pr&utis affectu imma trimonium sibi copulare precepit : Patres uero
filiorum coniugus misceriomnino prohibuit : Quinos superomne genusser¬
pentum calca respiritaliteriussit : Ipse est enim & proph&urumdr̃ qui
populo in fideli ad significanda peccata. quorum ueneno in uisibi liter

Expanded text:
autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fiautem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum secum futuros esse promisit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui masculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse monstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunctorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in matrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino prohibuit. Qui nos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
ipse reprehendit nec eum sicut hominem quid quam penituit sed perum
futurarũ mutationem quas semutatur ũ sine ulla suimut atione ab &̃¬
nitatepya esciuit uel ut humunu hominibus loquutione prȩdixit : qui no¬
bis iram dĩ m&uendam & in euangelio conmendauit : ipse est enim & pro¬
phetarum ds̃ qui nonsui animiperturbationem sed iustiam seueramq:
uindictam iru euel indignutionis nominenuncupauit : Qui alterum ab
altero non ut cum quelȩdi sed in iuria lȩdi noluit: Ipse est enim & prophe¬
tarum ds̃ quisiue perhomines siueperangelos scõs & ium tempori dibus cor¬
porum mortibus quos uoluit ut iliteraut multauit aut terruit quido¬
cuit ad concupiscendum nonuidendamesse muli erem: Ipse est qui&
inlege dixit non concupescis: nec sicut istecriminatur. indixit septen¬
nas singulis nultias sec ꝓ pagandi causa connubia casta permisit : Pytres

Expanded text:
ipse reprehendit, nec eum sicut hominem quidquam poenituit: sed rerum ipse reprehendit, nec eum sicut hominem quidquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui non sui animi perturbationem, sed justam severamque vindictam, irae vel indignationis nomine nuncupavit. Qui alterum ab altero non utcumque laedi, sed injuria laedi noluit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sive per homines, sive per Angelos sanctos, etiam temporalibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terruit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est enim qui et in Lege dixit, Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres
Abbreviated transcription (Latin):
totumiras ci prohibuit quandoquidem & .pse iratus est ubi opostuit sed
irasci & non pec care pre. cepit : Ipse est autem non alius non qui uindican¬
dicausus sicut iste affumat inquirit. sed uindicandas causas quando ipse
nouit aduertit : qui nos nequando iura remus monuit. ut qm̃niam fcdli
possumus. longe fieremus aperiurio noniurando : Ipse est autem non ali¬
us ut hic putat. quis uȩsententiȩ ueritatem ad incredulos & increpan¬
dus tibi opus esseiudicauit &iam iurando firmauit . Sicut autem homo
uirans ad hib& testem dm̃ itaseipsum ds̃ quinos infide uerbi ueris tarȩ
ius sit : Ipse est enim non alius sicut hic putat non qui uoluntatem suamsicu
asteblas femat sed quir es quas uoluit non mutat a uolunt atemutaunt quinos
aturfalsis promissionibus suos decipit quinos inreprehensibiles ẽẽ mando¬
uit: ipse est enim & ds̃ prophetarum quinum quam sicut iste criminaturse

Expanded text:
totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed irasci et non peccare praecepit. Ipse est autem, non alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inquirit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio non jurando. Ipse est autem, non alius, ut hic putat, qui suae sententiae veritatem ad incredulos increpandos, ubi opus esse judicavit, etiam jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ipsum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntatem suam, sicut iste blasphemat, sed qui res quas voluit, non mutata voluntate mutavit. Qui nos atur, falsis promissionibus suos decipit. Qui nos irreprehensibiles esse mandavit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste criminatur, se
Abbreviated transcription (Latin):
reconderẽ cum ipse sit non alius hicputat . quis e non tantum cuelestium
uerũ etiũ terrenorum dm̃mostendens eaquȩ impii possidebant &¬
poliutione plecten disuos quibus hoc protem pore congruebat aufer¬
re atque habere siueius sit siue permisit: quidonat delicta conuersis
cumips esit non alius ut hicputat qui intertiam & quantam proge¬
niem N&ribuit digna peruers is: qui non omnium sicut ait sed eorũ
quos ante pres ciuit & predestinauit delicta dimittit: ipse est au¬
tem non alius sicut hic putat que delicta quorundam. ad poenulẽ
anipi dolo remterroremquemciorem &iam illorum qui ea nomammis¬
serint non spiritalibus sed corporalibus mortibus uindicauit. ut condi¬
cio mortalium. qua fuerant postpaululum morituri & iam isto modo
seruir& dĩ prouidentiȩ & in usumceder& disciplinȩ: Qui nos non in.

Expanded text:
recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, verum etiam terrenorum Dominum ostendens, ea quae impii possidebant, exspoliatione plectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui in tertiam et quartam progeniem retribuit digna perversis. Qui non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos ante praescivit et praedestinavit, delicta dimittit. Ipse est autem, non alius, sicut hic putat, qui delicta quorumdam, ad poenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea non admiserant, non spiritualibus, sed corporalibus mortibus vindicavit, ut conditio mortalium qua fuerant post paululum morituri, etiam isto modo serviret Dei providentiae, et in usum cederet disciplinae. Qui nos non in
Abbreviated transcription (Latin):
quse tun dimns cripturas terrenũ nobis corpus ammamuero flatudedit uetã¬
que fatiens. non corum aliquid gignens quines ingilla re ac diumnu supere ius sceferit.A
ripemur ammo nuit: qui nos ad immortalitatem uocans cuelestia nobis regnapre¬
misitn tpseti enim nonalius sicut hic putat quino post peccatum reos ab &rne
uit efelicitat es eoreut & tape non labore pumut quinos nonsicut stedicit ii ul
ignara ne. sed utilia scire prȩcepit. nec sicut istesentit at que auu ri¬
tate dissentit scientiam damnauit in nobis quȩ fit sapiendo iusti¬
tiam sed quȩ fit & periendo peccatum: quinos quod erroremori¬
ȩbamurmiseratus est ipse est enim non alius sicut hic putat quinos morti
non & quosupere coepimus quod isteait . sed ex quod eliqui mus destinauit:
quinos proprias facultates hortat urspernere. immo uerolo cotutiore

Expanded text:
qui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumqui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumque faciens, non eorum aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et fecitriremur, admonuit. Qui nos ad immortalitatem vocans, coelestia nobis regna promisit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos post peccatum reos, ab aeternae vitae felicitate secrevit, et terreno labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit: nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae fit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur miseratus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore
Abbreviated transcription (Latin):
tans: Quareigitur frater inquit. recedentes ib iniquitate p̃terta erroris
inten dam᷑ x p̃m uerũ ac sũmũ dũ. non huius scłi. principt̃e mundifac torẽ
in quonos peregrin ari sẽpis sime declaratũ ẽ : Intendamus in quã illũ piũ acmitẽ
quinos suae cogitationis ostendens. mundilumen uocauit non illũ quisecundum
quide sensũ habereꝑmisit : Atq hoc modo cetera multa contexuit : Cui lo coli¬
brios itares ponden dũ putaui ut &iã egouos ex hortarer : Intendamus xp̃m
uerũ & sũ nũ dm̃ ueri & sc̃udiuniicũfiliũ nonhuius scłi malignũ principẽ . sed tam̃
mundi hocest çȩli terreq fatorẽ qui nos tam quãpoigrinos uita tẽporalom
hauageremortalitacte p̃cepit intendamus in quam illum misericordenaemi¬
te quinos sratr es suos fecit gratia non natura: ipseest enim non alius sicut hicputat

Expanded text:
tans: Quare igitur, frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, tans: Quare igitur, frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, intendamus Christum verum ac summum Deum, non hujus saeculi principem et mundi factorem, in quo nos peregrinari saepissime declaratum est. Intendamus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum quidem sensum habere permisit. Atque hoc modo caetera multa contexuit. 37. Cui loco libri ejus ita respondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christum verum et summum Deum, veri et summi Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tamen mundi, hoc est, coeli terraeque factorem, qui nos tanquam peregrinos vitam temporalem in hac agere mortalitate praecepit. Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat,
Abbreviated transcription (Latin):
constituerim saul in regẽ. despũ morsicuius scripturas putat dixis¬
sea postolũ fabulas aniles dequalitate figurarũ. deabrahã defiliis heli
sacerdotis de sacrificus quȩ putat non nisi demonibus ex hiberi deꝓphetis
dĩ quos putat ante aduentum dñ i non fuisse de eo qđ in legepositũẽ sangui¬
nẽ esseanimã dedo cuimorsesseruiuit quẽ putat dm̃ uerũ non fuisse deuariȩ¬
ta te ꝑsonarũ in quib putat apłm loquutũ esse fadlaciterquȩ om̃ia non hocord me
ꝑsecuti sunt quiesin libro eius sedsicut nr̃ o disputationis sibim & cũ exasseries pos
tulauit posthaec ergo omniatitulũ poscuit itase habentem discretios pirituũ
malignitatis & bonitictis : & coepit contrarii sintersebreuib crebisq senten¬
tus lauda re xp̃m & accusare legis dm̃: hoc modo uelut eũ ad quescribebat exor¬

Expanded text:
constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisconstituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa series postulavit. CAPUT XI. 36. Post haec ergo omnia titulum posuit, ita se habentem: Discretio spirituum malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus crebrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scribebat exhor
Abbreviated transcription (Latin):
gladio iugulatur : Posthaec sane sacrilegi & uani hominis. sacrilega uanilo qu
quib: meres pondisse sufficienter ex estimo hocẽ deinitio geneseos uelucis fti¬
brica dedie uelsole decoiausa constituendi hominẽ depeccato adȩ defabri¬
ca hominis de ꝑsua suserpentis de maledicto in homine & deuite arbore
depenitentia dĩ dediluuio de arcuin nubibus deinduratione cordisphara¬
onis despũmen daciis secundũ micheam ꝓph&ã. detestimonio es aiae ꝓph&ȩ
ꝓpter quodait : Filios genui & ex ultaui quibus rursus dicit: filuscelesti
men pessimum & utẽ apud eũ scriptũ esse dixit : Egosum ds̃ faciens bona
& creans micla deperditione populimandata morsi demaledito quod
turpe & estimat dedĩ quãputat confessa crudelitate. destudie quod
putat malitiȩ iuxta dauid regẽ de eo quod scriptũ paenit& me quod

Expanded text:
gladio jugulatur. CAPUT X. 35. Post haec sane sacrilegi et vani hominis sacrilega vaniloquia, gladio jugulatur. CAPUT X. 35. Post haec sane sacrilegi et vani hominis sacrilega vaniloquia, quibus me respondisse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendi hominem; de peccato Adae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicto in homine, et de vitae arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arcu in nubibus; de induratione cordis Pharaonis; de spiritu mendacii secundum Michaeam prophetam; de testimonio Isaiae prophetae, propter quod ait: Filios genui et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod
Abbreviated transcription (Latin):
tes sed sapienter audiamus : & relinquamus istum in ania garrientẽ & nesciendo
quod loquatur quad amsidici potest imperita peritia defigurarũ qualitutem
tractantem : Quicũ dicit rebus congrius non contrariis aliquid esse significandũ
potes testuanus dicere. semꝑdm̃ lucido auro numquã nigro at ya mentoscribi
apłm ut congriiȩ ca r& in firmis & imperfectis multa falsa & in ꝓbanda dixisst
cogitat tãper arresuerso sensupos sedefende &iã illa quae in ueteribu sdĩ
libris inmundus atq: impius quasi pius &mundus horrescit : Namsi ei
quis piam dicat similis eius eaq: te offendun in lege acꝓphetis: falsa sunt
sed ipter infirmos &imperfectos sic ea sc̃s sp̃s poruuoluit quid paris uouano
contra hocrespondeat non habebit : Conuncitur enim regula falsa sed sua
Nec supiens ac doctus sed stulti sicut ipse est : Atq in eruditim anu suo tamen

Expanded text:
ter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo ter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractantem. Qui cum dicit rebus congruis non contrariis aliquid esse significandum, potest vanus dicere, semper Deum lucido auro, nunquam nigro atramento scribiApostolum, ut congrueret infirmis et imperfectis, multa falsa et improbanda dixisse,cogitat tam perverso sensu posse defendi etiam illa quae in veteribus Dei Libris immundus atque impius quasi pius et mundus horrescit. Nam si ei quispiam dicat similis ejus, Ea quae te offendunt in Lege ac Prophetis falsa sunt, sed propter infirmos et imperfectos sic ea Spiritus sanctus poni voluit: quid pari suo vano contra hoc respondeat non habebit. Convincitur enim regula falsa, sed sua; nec sapientis ac docti, sed stulti, sicut ipse est, atque ineruditi manu, suo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
in carneuma addere addicere. Sa cramentũ magnũ st: Ego aut̃ dico in xño & in ecclesia:
Itan eueroubies s& cognoscendu tanta ereisa c ramenta idesacra signa & inripadinda
utq: in eis uerlis quibus uerecundia del&ur cognosci non debuissenec dici. homo
stesciebat & beatus apls̃ nesciebat : Eat plane istere trocũs ui similib: socu qui
dixeruũ : Durusẽ hic sermoquieũ potest audire : Nosaũt audiamus & intelleganus
duo testamenta In duobus filiis habrabȩ duabusq mulierib euis. commixtiones & a¬
susci unpimus : Quãuis horribilius uideatur humanã carnẽ mandere quãperi¬
mere & humanũ sanguinẽ potare quã fundere. Atq in omnib: sc̃is scripturis
secundũ sanȩ fidei regulã figurate factũ uel dictũ siquid exponitur. De quibus libo
reb & uerbis quȩ sa crispaginis continetur. expositio illa ducatur non as spernan¬

Expanded text:
in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Itane vero ubi essent cognoscenda tantae rei sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Apostolus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos autem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in duobus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetasuscipimus; quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere: atque in omnibus sanctis Scripturis, secundum sanae fidei regulam figurate dictum vel factum si quid exponitur, de quibuslibet rebus et verbis quae sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernan
Abbreviated transcription (Latin):
trario uultesse ipse perfectus. ut blas ꝓbem& abra : ham quẽ sicꝓfectis laudat
a postolus : Maxime in illis duobus filiis eius unode ancilla alio delibera:
sidis plic& illis cumis maeletesta mentumu&us cum itate is su ac placeat
testam̃ tũ nouũ: an & contra a postolũ ꝓpositurus est ca ncipg tbedram pesti¬
lentie & difputa turus dequalitatefigurarum : atque diturus non eum
debuis se figuras rerum honestarum derebus turpibus ducere : Res enim
turpis huic uidetur & iam cumipsu sarra concubitus coniugalis quam liberam
matrem nostrũ a & ernam hierus alems ignificare testa turdoctorgentiũ
quamuis nurium rugas & frontis obducat & crisputu. uult aban parabu¬
lum & horre at pestilentium : & multo amplius & usspernabilius quando
audit eundemgentium doctorem quod scriptũ ẽ demasculo & femina Er untduo

Expanded text:
trario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat trario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testamentum Novum. 34. An et contra Apostolum propositurus est cathedram pestilentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere? Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalis, quam liberam matrem nostram aeternam Jerusalem significare testatur Doctor Gentium , quamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo
Abbreviated transcription (Latin):
lems equales ipsi erant fingendo congruer& : Non abraham nescioquem alieni¬
genum patrem gentis abra ȩ longe abeorum moribus. longe ab eorumritib:
longe ab eorum cogitu tionibus alienum Si autem iudeis tamquam iudȩus factus
erat aut eis qui sublege tamquam ess& & ipse sublege ut quid dicebat non e¬
ẽẽ heredes &lege ut quid dicebat lex iramoperatur. ut quid dicebat l& preuaricationis
gratia proposita est qđ ȩquo ammo ferre non possent quiglori abantur in lege
quod si ut infirmus loquebantur infirmis & sic eos ut fallacibus plac& fallen¬
dolactabat quur eos ab umbris ueteribus in quibus in firmiquies cebant si pro¬
turbabat ut dicer&: ecceego paulus dico uobis quia si circumcidamini xp̃s
uobis nihil proderit: si autem in illu persona quinta. perfectis sapientiam
loquebatur quales solos iste dignos putat. quos non fallat a postolus quarea con¬

Expanded text:
lem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienilem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid dicebat non esse haeredes ex Lege? utquid dicebat, Lex iram operatur? utquid dicebat, Lex praevaricationis gratia posita est? quod aequo animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit ? Si autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a con
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ sed sicut sibist euidet̃ inuenire in aspostolicis litteris quȩ dicat contra
legẽ ꝑmorsendatã ul contri testam̃ tũ uetus inueniat tale aliqud aduersus
abyitham : qđ & euangelicis litterissonareuideatur: Omnino non inuenit:
Vbicum que ille nominatur in libristestamenti noui. cum honore debitono¬
minatur : It audiudȩ is dicer& ipse dñs: sifilubabrahae estis facta abra hae
facite ad perhoc iste quadblas phemat abraham: xp̃m profectoblas phematqui
ta le testimonium prohib& abyit hȩ: Sed dicat si potest quam personam illarũ
qui que gerebat a postolus. cum sic prȩdicare abraham: Sienim eis quis me
lege fuerant factus erat quasi ẽ & & ipses in elege illi abraham non nouerant:
Ergo aliquem pricipem siuero munorum siue gyaecorum. siue aliquem philo¬
sophorum debuit inuentie quem talibus pruedicar& ut eis sicut huic plac& ta¬

Expanded text:
uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, ta
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est a postolus dicente : sp̃s autemmani feste dicit in nouis simis temporibus
pecedent qui a mafide attendens spiritibusse ductoribus & doctrins dȩ moni¬
orum in rpocris mendatilo quo rum. cauteriatam habentes conscientiam suam
prohibentes nubere : non enim pepperitur abitaham aliquo se contaminas seadul¬
terio qm̃ non lubrico libidinis amauit ancilũ : seduxore accepit quan do uxoreiꝰ
Vbi nullu omnino lasciuiendi sed sola cogitataẽ causugenepundi : Iste aũte
abythe &iã usq ad dec yepita senec tutẽ fornications obicitrinen: Profecto
quia &e post mortẽ sarre altept̃ duxit Vbi & sinullũ intellegeret᷑. regi abdite sacsto¬
mentũ propt̃ boc solũ id facere debuit abyirham neput aren hacretici aduersus
apłm quib: &iã tertulius astipulator assĩs tepostuxoris mortẽ crimenẽe ducere

Expanded text:
praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejuubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere
Abbreviated transcription (Latin):
nonditit & seminibuis tã quã in multis sed tã quã in uno & seminituo quod ẽ xp̃s:
hoc autemdico testamentũ confirmatum adõ post qua d ringentos triginta an¬
nos facta est la non in firmata deuauandã ꝓmissionẽ si enim &̧ legehereditas
iam non & promissione : abrabȩ autem perpro missionẽ dona uit ds̃ quien¬
golo trans gressiones grittia proposita est donec uenir &semen cui pro¬
mis sum est : Nescioutrum isti quilegẽ non intellegent es criminantur
inueat aliquid ex euangelio uel&x a postolicis lit teris. qđ ita uideaturide
legi aduersum esse adcontrarium que mã modum hoc uid& ur quod n¬
& promissio nibus quȩ abrabȩ factȩ sunt opponit a postolus Si ergolegẽ
missiones factas nuncin omnibus gentibus ui demus impleri crimen fornicationis
obiciunt : ist e quippe procul dubio cui respondemus ecillis se eẽ manfestat de quibuss

Expanded text:
Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam co, inquit: testamentum confirmatum a Deo post quadringentos triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandam promissionem. Iam ergo isssionem donavit Deus. Quid ergo Lex? Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur, inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem romissiones factas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽẽ dm̃ negent : & tamena postolus promissiones quȩ facte sunt ab rahue qui a nouin
testamentum signi ficabant si apponit legi permorsendate y ut h ec duo interse
inimicauide antur. quid enim aliud ad roma nos dicit: Nonenĩꝑ legẽ ꝓmissio abra¬
hae aut seminieꝰ ut heres e& mundi sed ꝑ iustitiã fidei Sieni qui perlegemheredes
sunt & in anita ẽ fides & euacuataẽ ꝓmissio lex em̃ irã operatur. ubi enĩ lxcñ est net
preuaricatio: aitendant que mã modũ sic disputant ueluti contralegem ut eãpri¬
oreilla quȩ facta ẽa dabraham promissione conuincat quod nonsint heredes gele¬
ge quicumque sunt hededes dũ sed &x promissione : Itenque ad galatas: Fratres in¬
quids ecundum hominem dico tamen hominis confirmatum test amentum nemo
inritũ facit aut super ordinat a brabaedictȩ sunt promissiones & seminietus

Expanded text:
ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per hae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per legem haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio: lex enim iram operatur; ubi enim non est lex, nec praevaricatio.» «Iore illa quae facta est ad Abraham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
tiam : quius uult miser&ur & quem u ult obdurat: pro cul dubioquem uult in lumina
sint enim uidicia e us cur tamemlicitur: sed istis upertbronum qui audic aseqͥta¬
tem: Huic dõ seruiuit mors es c&erique proph&ȩ quos iustos sine dubio dñs ips etes¬
tatur: horum quippe iudȩ sepulcra construebant & monumenta ornabant eui¬
bus dicit : Aedificatis sepulcra prophet arum & ornatis monumeta iistorum :
Sedilliomne & si ꝓtemporis & si protemporis dispensatione ueceris t estamentimi¬
nistrabant figuras ad nouũ tacmentes tamentum quam iis nondum reuelatũ
perdĩ gratia pertinebant ad qđ pertinebat abrabam. hinc quippeisti sire¬
moto uelaminelegerent intellegerent ita non ẽẽ inimicum euangelium le¬
giquȩ datic est permor sensicut inters einimici non sunt a brabam & ipsemors es.
quos utique & isti eundẽ coluisse conficentur dm̃. quamuis eum sicblas ꝓpbemĩt

Expanded text:
tiam, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, procul dubio quem vult illuminat, tiam, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, procul dubio quem vult illuminat, enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem . 31. Huic Deo servivit Moyses, caeterique Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant figuris, ad Novum tamen Testamentum, quamvis nondum revelatum, per gratiam Dei pertinebant, ad quod pertinebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent, intelligerent ita non esse inimicum Evangelium Legi quae data est per Moysen, sicut inter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement,
Abbreviated transcription (Latin):
Tec ideo uenter est : Ita si pot est dicit ds̃ huius sȩculidiabolus nonideo diabolus ds̃ est
quia nec dȩ monia sunt di. quamuis diligentium sint dȩmonia: Potest quippesecu¬
lum inmalo intellegi unde dicit a postolus p&rus : Eripiteuos depres entis ȩ cuo
maligno : Sed cum alterpat eat intellectus quid necesse. ẽ. hic diabulum putaresi¬
nificatũ ac non potius dm̃ uerum iustum & bonum quiacueuit mentes infidelnn
sȩculihuius : ut non hic distinguatur in quibus dr̃ saeculibuius ac dein de inferatur
ex cȩcauit mentes infidelium : Sedit a potius inquibus dr̃ ac deinde sub inferatursȩ¬
culi hinus ex cȩcauitinentes inse delium : hoc est infidelium sueculi huiusmentes
tendunt saluatoris uerba dicentis : In uidicium ego in hunc mundum ueni ut qui non
uidentuideant & quiuident cȩcificant illeigitur quis ecundum a postoli camsenter¬

Expanded text:
; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, hoc est infidelium saeculi hujus mentes s verba dicentis: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et quivident, caeci fiant . Ille igitur qui secundum apostolicam senten
Abbreviated transcription (Latin):
diente uelamine nec u&us intellegunt nec nouum : qui autem transcunt ad xp̃mremo¬
Atoue lamine. pernouum intellegunt & uetus & notiu um: Vtinam & isticaeci oppugna¬
tores legis & ꝓphetarum sic transeant ad xp̃m. ut non sint in eis in quibus obuelatũ est&po
sum euangelium : In his enim qui pereunt est obuelatu ait apostolus : inbus dsi sec¬
libuius e cȩcauitmentes in fidelium ut non fulgeat in luminatio. euunge luglorue
xp̃i qui estimago dĩ ubi miseris tedm̃ sȩculi huius uultintellegi malum tamquan
illi serui erit morses inuet ere testamento : quasisi hoc a posto lus dixerit : Vbis in eas
see & intellegi dm̃ sȩ cubhuius dm̃impiorum hoc est diabolum. qñm omnes digentium
lȩ monia & utique multo maxime pyirec eps demoniorum non mirum ess&. quando qui¬
dem quorundam ds̃ &iam uester est dictus: Ait enima postolus quorum ds̃uenterest

Expanded text:
diente velamine nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad Christum, remodiente velamine nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad Christum, remoto velamine per Novum, intelligunt et Vetus et Novum . Utinam et isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat illuminatio Evangelii gloriae Christi, qui est imago Dei . Ubi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daemoniorum: non mirum esset, quandoquidem quorumdam deus etiam venter est dictus: ait enim Apostolus, quorum deus venter est
Abbreviated transcription (Latin):
ergolx quȩ hoc dicit : Sed ub inon ad est uiuificans spmhȩc ipsala̧ que b onumchcit ocidit
quia peccatiuirtus est cumꝑ illamoperatur omnem concupiscentiam: InflammanT¬
do prohibitione quid non & tinguitur periubentem litteram timorepenȩ sed per
iuuantem spm̃dilection enstitiȩ : Ideo ait : Pec catum ut appareat peccatumper
bonum mibi operatum est mortem : Non enĩ permalum sed perbonum : Hic euigiles
sipos sunt. quilegem dĩ at que cius ministrum morsencaeco& furioso cordere p̃hen¬
dunt: Ideo qui ppe est ministratiomortis qua peccatum perborum: Opesittũ ẽmortes̃
Ideo est ministra tiodam nationis quia peccatum perbonumoperatum est dam nation
Non autem omnes quixp̃i aniappellantur ad xpm̃ trans eunt s ed quibus aufertiruedo¬
men quod in lectione ueteris testamentima n& , qui enim sunt inu& ere testamento. impe¬

Expanded text:
ergo Lex quae hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: ergo Lex quae hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exstinguitur per jubentem litteram timore poenae, sed per juvantem spiritum dilectione justitiae. Ideo ait, Peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Non enim ait, Per malum; sed, per bonum. Hic evigilent, si possunt, qui Legem Dei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damnationis, quia peccatum per bonum operatum est damnationem. 29. Non autem omnes qui Christiani appellantur, ad Christum transeunt: sed quibus aufertur velamen, quod in lectione Veteris Testamenti manet. Qui enim sunt in Vetere Testamento, impe
Abbreviated transcription (Latin):
intrauit ut abundu retdelectũ : hoc ẽ l& irã operatur : Hoc estuirtus peccatiles Prohi¬
bitio enim peccatiqđ est le aug& ꝓfectodesi derium pec candi : Quod nonge tinguiturnisi
contrariodesiderio recte faciendi ubi fides perdilectionemoperatur. hoc autem non prȩs¬
tat littera iubens sed sp̃siuuans : Non l& ergos ed gratia: non u& ustestam̃tũ inuir¬
tutem genoiens qđ ẽ agar sed nouũ in quoñ sunt ancille filiis ed libepte qualibertate ꝓ p̃s ñ
liberauit : & tam̃ lex scã ẽ & mandatũ scm & iustum & bonũ: Perbocergo mandatum
scm & iustum & bonum inhis qui non habent s pm̃s cĩ operatur peccatum omnem concu¬
piscentiam qualem sefuis se inuetere testamento & iam ips ea postolus ostendens :
Oc casione in quit accepta peccatum permandatũ operatũ ẽ in meomnẽ concupis centũ
perquod mandatum: Nisi quod ait : concupiscentiam nesci ebam nis. lex dicen& non
concupescis : Num quid malũ est non concupescee immomaxime bonum: Bonuest

Expanded text:
intravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum iliberavit . Et tamen Lex sancta est, et mandatum sanctum et justum et bonum. Per hoc mandatum sanctum et justum et bonum, in his qui non habent spiritum Christi operatur peccatum omnem concupiscentiam. Qualem se fuisse in Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxime bonum. Bona est
Abbreviated transcription (Latin):
iti died diceiie dehis quapost etis uangeliũ p̃dicatũ in cius nomine siblo qui
indentur nescientes quied loquantur in quib caste sibilocu ꝓeriturias sidulonu¬
lud quoq ait haus sedño. Egosic ianua ouũ om̃s ali qtł qu&s ante meuo¬
neriũ surei nins & latrones. Nonaut ita scribeute seditaonis qdđ quod uene¬
runt fures sunt& lutroner. Venis sequippe hoc loco intellegi uoluit eos
quums sinfuissent quos argiuf᷑ aiã hieremias dicens Haec dicitdns d e
phieis quippbiaeiont i nomine meo &ego ñmisi eos Illiut quo sinsnu iteblas¬
pbenat a dño mussisunt ñsponte ueneru Quosardns ꝓ parabela quide¬

Expanded text:
rit: sed dictum est de iis qui post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus inlud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit etiam Jeremias, dicens, Haec dicit Dominus de Prophetis qui prophetant in nomine meo, et ego non misi eos . Illi autem quos insanus iste blasphemat, a Domino missi sunt, non sponte venerunt. Quos et D
Abbreviated transcription (Latin):
rabile inoculis nr̃is. Ideo dico uob̵ quiauferetur a uob̵ pegnũ dĩ & dubitur
genti facienti fructus cius. Quid hoc aꝑtius quid clarius quideuiden¬
tius. Sediste deillorũ numero ẽ quiser uus patristimilias huius la¬
pidauer̃. Hoc enin facit ñictib saxeis sed nadedicionib: duris
Nã & primitus ingente iudeorũ uineã dĩ esse plantatãmisosq ꝓph&as
ante ipsius saluatoris aduentũ parabola istatestatur. &cũdicat au¬
feretur a uob̵ regnũdi & dabit̾ genti facienti fruct᷑ eius. Qđ regnũdi¬
cit nisi qđ speabaNt ñ qđ acceperant idẽ uite a dĩnȩ. Vnde alibi dicit:

Expanded text:
le in oculis nostris? Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quid hoc apertius? quid clarius? quid evidentius? Sed iste de illorum numero est, qui servos patrisfamilias hujus lapidaverunt. Hoc enim facit, non ictibus saxeis, sed maledictionibus duris. Nam et primitus in gente Judaeorum vineam Dei esse plantatam, missosque Prophetas ante ipsum esse Salvatoris adventum, parabola ista testatur. Et cum dicit, Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus; quod regnum dicit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
refutat quilege ut untur male & illos qui eam opinantur malã: Por rosi
bona est quadem̃tia necaturdĩ lonus quidedit legembonã, Que potestui¬
derisufficere damnatio his omnibus quilegẽ quã sic apostolus laudat annali¬
un fabularũ nomine accusant & hoc se & istimant facere eunsdem epistole
testimonium ubi eam sic a postolus laudat: Volentes esselegis non doctores
Sed fieri non potuit inqͥt a iudearũ ꝓphetis saluatoris nostriadnunciaret
aduentus, Suur fieri non potuit cumdicat a postolus qina credita sunt
suꝑt̃ pt̃t: Hoc uanitas non ueritas non ueritas loquitur Nam quonis i spũ
nos qđ & supra comiemoraui. Paulus seruus xp̃iibu uocatir a p̃łr¬

Expanded text:
refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, t? CAPUT III. 9. Sed fieri non potuit, inquit, ut a Judaeorum Prophetis Salvatoris nostri annuntiaretur adventus. Cur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt super terram. Hoc vanitas, non veritas loquitur. Nam quo nisi Spirinos, quod et supra commemoravi: Paulus servus Christi Jesu, vocatus ap