comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reparare statu per quã pendiderat meritu. habuit gͦ auima¬
aliquẽ statu et aliꝙ meritũ bonũ aute carnẽ ꝙ uult ea reparare
per carnẽ qñ caro lauacro regeneratõis abluitur. uixat. itaq alicu¬
bi ante carnem ĩstatu et merito bono q̃m statũ et ꝙ meritũ perdi¬
dit cũ uenisset in carnẽ. Dixit eã per carnẽ reparare hĩtudinem
priscam qua uisa fuerat paulisper amisisse per carnẽ. b̾uit gͦ añ
carnem ħitudinẽ antiqua hoc est enĩ prisca. et ista quat esse po¬
tuit nisi beata atq laudabił habitudo: Qua reparari per sac̾mẽ¬
tũ babtisiatis asseuerat cũ eam nolit ex illa originẽ trahere pen
originẽ quã constat in paradiso aliqñ fuisse felicẽ. Qͦ modo gͥ
alio loco aĩam se dicit cõstanter asserere. nõ extra duce n ex nichi¬
lo neq persemet ip̃a n aute corpꝰ: Ecce isto loco uult aĩas aute
corpus alicubi iuiuere tam beate ut ead iłł per babtism̃ beatitu¬

Expanded text:
 habuit ergo animaquem statum et aliquod meritum bonum ante carnem, quod uult eam reparare per carnem, quando caro lauacro regenerationis abluitur; uixerat itaque alicubi ante carnem in statu et merito bono, quem statum et quod meritum perdidit, cum uenisset in carnem. dixit \'eam per carnem reparare habitudinem er amisisse per carnem\': habuit ergo ante carnem habitudinem antiquam — hoc est enim \'priscam\' — et ista qualis esse potuit nisi beata atque laudabilis habitudo? quam reparari per sacramentum baptismatis asseuerat, cum eam nolit ex illa originem trahere per propaginem, quam constat in paradiso aliquando fuisse felicem. quomodo igitur alio loco \'animam se\' dicit \'constanter asserere non ex traduce neque ex nihilo neque per semet ipsam neque ante corpus\'? ecce isto loco uult animas ante corpus alicubi uiuere tam beate, ut eadem illis per baptismum beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
medio iniqͥtatis illũ educe̾. placita eĩ erat do aĩa eius. Et cõsũ¬
matus in breui repleuit tempora longa. Quis istũ dedignetur
ilł est ut ante raperẽtur quã babtizarẽtur: In ip̃o gͦ babtismate
mutarẽtur in peius & fictione deciperent᷑ si post babtisma raꝑ¬
entur: o admiranda atq sectanda doctrina. s hoc de urã pͣten¬
cia qui affiustis cũ recitaret ista p̾sũpsit et de tua maxime ad
quẽ scripsit et cui recitatos libros tradidit ut credr os uos esse
cofideret de no babtizatis infãtibus ẽẽ scriptũ ꝙ de oĩu scõru
ĩ maturis etatibꝰ scriptũ est. Cu quibꝰ male actu stulti arbi¬
trant̾ si de hac uita celeriter rapti fuerint nec ad ãnos quos ho¬
mines pro magno diuinqͣ mun̾e sibi exoptant peruenire po-¬

Expanded text:
medio iniquitatis illum educere: placita enim Deo erat anima ejus; et, Consummatus in brevi, replevit tempora longa » . Quis istum dedignetur illis est, ut ante raperentur quam baptizarentur? In ipso ergo Baptismate mutarentur in pejus, et fictione deciperentur, si post Baptisma raperentur. O admiranda atque sectanda doctrina! Sed hoc de vestra prudentia, qui adfuistis, cum recitaret, iste praesumpsit, et de tua maxime ad quem scripsit, et cui recitatos libros tradidit, ut credituros vos esse confideret, de non baptizatis infantibus esse scriptum, quod de omnium sanctorum inmaturis aetatibus scriptum est, cum quibus male actum stulti arbitrantur, si de hac uita celeriter rapti fuerint nec ad annos, quos homines pro magno diuino munere sibi exoptant, peruenire po
Abbreviated transcription (Latin):
defunctũ fuisse legisti quãquã ip̃a lectio nõ sit in eo canone scrip¬
t̾arum uñ in huiꝰ modi questionibꝰ testimonia ꝓferenda sunt:
oli credere. nec dice̾. nec docẽ quos diis predestinauit ad babtism̃¬
p̾destinatõi eius eripi posse et aute defungi quã in eis fuerit ꝙ
omipotes predestinauit impletũ: si uis esse catholicꝰ. Nescio q̃ hic eĩ
potestas contra potestatẽ dĩ casibꝰ datur quibꝰ irruẽtibꝰ ꝙ ille p̾desti¬
naũ fi nõ sinatur. hic error quãta errãtem uoragine ĩpietatis ab

Expanded text:
defunetum fuisse legisti, quamquam ipsa lectio non sit in eo canone scripdefunetum fuisse legisti, quamquam ipsa lectio non sit in eo canone scripturarum, unde in huiusmodi quaestionibus testimonia proferenda sunt. Noli credere nec dicere nec doceuam in eis fuerit quod omnipotens praedestinauit inpletum\', si uis esse catholicus. nescio qua hie enim potestas contra potestatem dei casibus datur, quibus inruentibus quod ille praedestinauit fieri non sinatur. hic error quanta errantem uoragine inpietatis ab
Abbreviated transcription (Latin):
expers babtistatis set tanꝙ̃ penitens accepit scelerũ ueniã que lab¬
tizatus ad misit qñ qui dẽ pietas tam fideł ã dño in aĩo eius & nob̾
ĩ uerbis eius apparuit: Nam si eos de quibꝰ non scriptũ est utrũ fue¬
rint babtizati siue babtimo de hac uita recessisse contendimꝰ ipĩs
calupniam̾ aplis qui pret̾ aplmi paulũ qñ babtizati fuerint ignora
uel tale nicħ legimꝰ dc̃m de barnaba de thimoteo de tito. de sila. de
philemone de ip̃is euãgelistis marcho & lucha de inuera bilibus
ceteris ꝙͣ absit ut babtizatos esse dubitemus quãuis uõ legamꝰ.
dinocrates aut septenis puer in quibus ãnis pueri cũ babtizãtur
iam simbolũ reddunt & ꝓ se ip̃i ad introgata respondent: cur nõ
tibi uisus fuerit babtizatus potuisse ab impio patre ad gẽtiliũ sacle¬
gia reuocari et ob hoc fuisse in penis de quibꝰ sorore orate lib̾atus ẽ
nescio. Neq eĩ et ip̃m uel nũquã fuisse xpistianũ uł cathicuminũ

Expanded text:
expers baptismatis, sed tamquam paenitens accepit scelerum ueniam quae baptizatus ammisit? quando quidem pietas tam fidelis et domino in animo eius et nobis in uerbis eius apparuit. nam si eos, de quibus 11011 scriptum est utrum fuerint baptizati, sine baptismo de hac uita recessisse contendimus, ipsis calumniamur apostolis, qui praeter apostolum Paulum quando baptizatvel tale nihil legimus dictum, de Barnaba, de Timotheo, de Tito, de Sila, de Philemone, de ipsis evangelistis Marco et Luca, de innumerabilibus caeteris; quos absit ut baptizatos esse dubitemus, quamvis non legamus? Dinocrates autem septennis puer, in quibus annis pueri cum baptizantur, jam Symbolum reddunt, et pro se ipsi ad interrogata respondent, cur non tibi visus fuerit baptizatus potuisse ab impio patre ad Gentilium sacrilegia revocari, et ob hoc fuisse in poenis, de quibus sorore orante liberatus est, nescio. neque enim et ipsum uel numquam fuisse Christianum uel catechumenum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnto magis pater uester dab̾ bona petentibꝰ se: porro si mali appella
etiam uita iustoꝵ. qͣnto cõuenientius sem̾ pessimu dr̃etur. ꝙ nasce¬
tur ĩpia uoluntate. et moribꝰ execrabilibꝰ pullularet:
et hunc inquit deu. dns xpistus appellauit arborẽ malã faciẽtez
fructꝰ malos. ymo u̾o huiꝰ talia sentientis tanꝙͣ male arboris. iste
e ẜmo blasphemꝰ fructꝰ est malꝰ. Na hoiem malu dixisse dñm ar¬
borem mala. cuiꝰ fructꝰ mali essent opera mala. ⁊ hoiem bonũ arborẽ¬

Expanded text:
coelis est, dabit bona petentibus se? Porro si mali appellatcoelis est, dabit bona petentibus se? Porro si mali appellatetiam vita justorum; quanto convenientius semen pessimum diceretur, quod nasceretur impia voluntate, et moribus exsecrabilibus pullularet? 47. Sed hunc, inquit, Deum Dominus Christus appellavit arborem malam facientem fructus malos. Imo vero hujus talia sentientis tanquam malipse sermo blasphemus fructus est malus: Nam hominem malum dixisse Dominum arborem malam, cujus fructus mali essent opera mala; et hominem bonum arbore
Abbreviated transcription (Latin):
die hoc est post septimũ salbati. dñs resurexit. Sic illa que gesta cõme¬
eo ꝙ dixerit filios genui et exaltaui. ip̃i aũt me spreuerunt. et
eosdẽ paulo post appellau̾t semen pessimũ. tanq̃ se ostendens gene¬
ratore maloꝵ: cuius filii sunt semen pessimũ. Nesciens obhoc eos
extiter. eorum filii fcĩ quorum imitatores esse uoluer. unde illis alio
loco dicitur. Pater tuus a morreus: et mater tua cethea Quarũ gen¬
tiũ sunt ĩpietatem maliciaq sectati: ex quibꝰ tñ carnis originẽ
nõ ducebant. set soluat iste questionẽ eũngłica. ubi dñs dicit̃. Si
uos cũ sitis mali nostis bona data dare filiis ur̃ĩs. qͣnto mag̃ pater
uester qui in celis est dabit bona petentibꝰ se: picat q̃ admodũ sit
bonus deus maloꝵ pat̾. ⁊itrũq eni ueritas diait. An nõ erant mali
quibꝰ ait. si gͦ uos cũ sitis mali : anͥ nõ h̾ebant deu bonũ patrẽ quibꝰ

Expanded text:
 octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta comme octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commeeo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellaverit semen pessimum , tanquam se ostendens genitorem malorum, cujus filii sunt semen pessimum: nesciens ob hoc eos exstiterunt, eorum filii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum gentium sunt impietatem malitiamque sectati, ex quibus tamen carnis originem non ducebant. Sed solvat iste quaestionem evangelicam, ubi Dominus dicit: Si vos cum sitis malivester qui in coelis est, dabit bona petentibus se ? Dicat quemadmodum sit bonus Deus malorum pater: utrumque enim Veritas dixit. Annon erant mali quibus ait, Si ergo vos cum sitis mali? Annon habebant Deum bonum patrem quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sus dñm suũ latranti. uł asino stulto. adu̾sꝯ stimłu calcitanti. Apls
audet esse adu̾sirius. Quid aut̃ int̾est morituris cc̃tis qͣntũ ad mor¬
tem attinz corporis. utr̃ sigillatĩ an sił omẽs parit̾q moriantur. nͥ ꝙ
cũ singuli moriuntur. et oẽs mortem et oẽs de mortuis patiũtur do¬
lorem. cum autem simul uniuersos rapit unꝰ interitus. saltem ne¬
mini relinquitur luctus. Uerũ etiã altius in illo diluiuo cõsiliũ dei
fuit. qua cor in fideliũ uel nouit uł capit. set nolo me. apłm petru
audiat potius iste dicentem. in diebꝯ nohe cũ fabricaretur archa.
.UIII. aĩas saluas fras per aqua. Quod et uos inquit sili forma bab¬
tisma saluos facit. Non carnis depositio sordiũ. s cõsciencie bone ĩtro¬
gatio in deum per resure xtõnẽ ihu xpisti. ecce ht expositũ diluiuii sa¬

Expanded text:
rsus Dominum suum latranti, vel asino stulto adversus stimulum calcitranti. Apostolus rsus Dominum suum latranti, vel asino stulto adversus stimulum calcitranti. Apostolus audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris cunctis, quantum ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singuli moriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem; cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Petrum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium; sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi . Ecce habet expositum diluvii sa
Abbreviated transcription (Latin):
dnm scribantur in t̾ra. de quibꝯ ꝓpheta ieremias dicit. uniu̾si qui dere¬
linqunt te confundantur. recedentes a te super t̾raz scribantur : qs
bene intelligitur sigͥcasse iħ̾us: qñ udei uicti atq cõfusi cũ audisseĩ
Qui sine peco est prior in illam laprdẽ iaciat: Unꝰ post alterũ recesser̃.
tũc aũ ille ostendens de quo nu̾o eẽnt. digito scribebat in t̾ra:.
se sententia. et nohe iustu ad Reparatõem creature melioris
esse seruatũ: cur exinde peiores oriuntur. et in eostẽ actus uite sor¬
dentis humani generis etiã nũc natiuitas reuoluitur : Ita hoc dic̃.
tanꝙͣ uixerit cum eis qui diluuio perier̃. et inde nouit ꝙ nũc peio¬
res oriũtur. Set siue ĩpeiore. sũ in eodem. sũ in meliore actu pꝰ dilu¬
uium genus uersetur humanũ. puto dei dimittend̾ esse iudicio qͥ
nouit recribuere cuiq scdm merita eius: nõ huic cani rabido adu̾¬

Expanded text:
Dominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui dereDominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelligitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recesserunt. Tunc autem ille ostendens de quo numero essent, digito scribebat in terra .se sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio perierunt, et inde noverit quod nunc pejores oriuntur. Sed sive in pejore, sive in eodem, sive in meliore actu post diluvium genus versetur humanum, puto Deo dimittendum esse judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non huic cani rabido adve
Abbreviated transcription (Latin):
iguarus int̾rogat : ecte xp̃s ignarus non e. et tñ introgat. his nẽpe
crculis rep̾hendit ꝓphetarum deũ. quibꝯ nõ uidet xp̃m. s ĩ talibꝰ ĩt̾ro¬
gatoibus apertissime doctor ẽ xp̃s. In his aut̃ qñ ait ubi posuistis eũ.
et quis me tetigit. et si quid dixisse hui modi lelgitur: uidetur doce¬
riuelle ꝙ nescit. et tñ scit. Sic gͦ et in illis libris deus tanꝙ̃ oblitus admo¬
netur. S tñ absit ut qͥcquã unꝙ̃ obliuiscatur. Quid illud ip̃m ꝙ dix doꝰ
discipłis suis. gaudete qr noiͣ uestra scripta sunt in cel: None uidetur
tanq̃ ex illo arcu qui refulget ĩ nubibꝯ uelut quibusda in celo ds lutis
admoneri : Nisi hec pie accipiantur donec fides ĩpetret ut intelligant᷑.
nõne ut fabulosa ridentur : Quibꝰ ndetib nͥ in sipientibꝰ. et eo ip̃o quo
sapientes sibi uidẽtur magis magisq demẽtibꝰ: Quis eĩ cogitat qͦmͦ
ad memoriã dei scribantur in celis seq̃ntes dnm̃. derelĩquẽtes autem

Expanded text:
s nempe oculis reprehendit Prophetarum Deum, quibus non videt Christum. Sed in talibus interrogationibus apertissime doctor est Christus. In his autem quando ait, Ubi posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, videtur doceri velle quod nescit, et tamen scit. Sic ergo et in illis Libris Deus tanquam oblitus admonetur, sed tamen absit ut quidquam unquam obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi haec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelinquentes autem
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a dãpnanda sit atq ad hoc int̾pretetur ꝙ nõ dcm est noli mẽtiri cẽ
mendatiũ. s noli uelle mentiri oẽ mendatiũ ut nõ solil m̾tiri set nͨ
uelle m̾tiri quisq audeat ullo mendatio: dic alius ymoꝙ ait noli
uelle mentiri cẽ mendatiũ: de ore cordis ext̾minandũ atq aliena¬
du esse mendatiũ uoluit esfe ut aquibusda m̾datiis ore corporis
abstinẽdu sit sicut illa sunt maxime que pertinend ad doct̾na re¬
ligionis a qͥbusda uero non sit ore corporis abitinẽdum si maioris
mali euitandi causa exigit ore aũ cordis ab oĩ mendatio penitus
abstinere debeamꝰ ubi oportet intelligi ꝙ dem̃ est noli uelle. uolũ¬
tas quippe ip̃a qͣi os cordis accipr̃ ut nõ pertineat ad os cordis cum
maiꝰ malũ cauentes m̾timur inuiti. Est eu tertius ĩtellẽtus qͦ sͦ
accipias. noli oẽ: ut ereptis aliquibꝰ mẽdatiis mẽtui te sinat. ĩaꝙͣ¬

Expanded text:
ipsa damnanda sit, atque ad hoc interpretetur, quod non dictum est: noli mentiri omne ipsa damnanda sit, atque ad hoc interpretetur, quod non dictum est: noli mentiri omne mendacium, sed: noli uelle mentiri omne mendacium, ut non solum mentiri, sed nec uelle mentiri quisque audeat ullo mendacio, dicit alius: immo quod ait: noli uelle mentiri omne mendacium, de ore cordis exterminandum atque alienandum esse mendacium uoluit, ut a quibusdam mendaciis ore corporis abstinendum sit, sicut illa sunt maxime, quae pertinent ad doctrinam religionis, a quibusdam uero non sit ore corporis abstinendum, si maioris mali euitandi causa exigit, ore autem cordis ab omni mendacio penitus abstinere debeamus. ubi oportet intellegi quod dictum est: noli uelle; uoluntas quippe ipsa quasi os cordis accipitur, ut non pertineat ad os cordis, cum maius malum cauentes mentimur inuiti. est et tertius intellectus, quo sic accipias: noli omne, ut exceptis aliquibus mendaciis mentiri te sinat. ta
Abbreviated transcription (Latin):
aut quentur de q̃ ore dix̾it os aut̃ ꝙ m̃titur occidit aĩa: ita q̃ri potest¬
& de quo m̾datio. Uidetur enĩ de illo ꝓprie dice: quo cuiꝙͣ detrahitur.
.Ait eni abstinete gͦ uos amurm̾atione q̃ nicħ ꝓdest & a detractõe par¬
cite lingue. Fit aut̃ ista detractio per mali uolẽtia cũ quisq nõ solu
ore ac uoce corporis profere ꝙ cõfingit in aliꝙͣ: s &̃ tacitur talẽ uult cre¬
di. Q uod est utiq ore cordis dethere ꝙ dicit obsc̾rum et occultu deo esse
nõ posse. Nam ꝙ alio loto scriptũ est noli uelle m̾uri oẽ mendaciu
non ad hoc uolunt uale ut nullo mendatio quisq mẽtiatur. Itaq c̃
alius dixit cristo scripture testimonio usq adeo gn̾alit̾ om̃e m̾daciũ
esse detestandu ut etiã si qͥs m̾tiri uelit & si nõ metiatur iã uolũtas

Expanded text:
autem quaeritur de quo ore dixerit: os autem, quod mentitur, occidit animam, ita quaeri potestautem quaeritur de quo ore dixerit: os autem, quod mentitur, occidit animam, ita quaeri potest, de quo mendacio. uidetur enim de illo proprie dicere, quo cuiquam detrahitur. ait enim: abstinete ergo uos a murmuratione, quae nihil prodest, et a detractione parcite linguae. fit autem ista detractatio per maliuolentiam, cum quisque non solum ore ac uoce corporis profert, quod confingit in aliquem, sed etiam tacitus talem uult credi — quod est utique ore cordis detrahere — quod dicit obscurum et occultum deo esse non posse. Nam quod alio loco scriptum est: noli uelle mentiri omne mendacium, non ad hoc uolunt ualere, ut nullo mendacio quisque mentiatur. itaque cum alius dixerit ex isto scripturae testimonio usque adeo generaliter omne mendacium esse detestandum, ut etiam, si quis mentiri uelit, etiamsi non mentiatur, iam uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatoes male homiadia adulteria. fornicatoes. fuita.falsa te¬
stimonia blasphemie. ħ sunt q̃ coinqͥnant hominẽ. hic siuni os qud
est corporis intellexeris quom intelłc̾turꝰ es que aũ ꝓcedunt de ore de
corde ereunt cu et sputũ et uomitus de ore ereat ꝓcedat nisi forte it̃
quisq nõ coinqͥnatur cũ edit aliꝙͥ in mũdũ coinquinatur aut̃ cum id
euomt: Q uod si absurdilłimui est restat ut os cordis itelligamꝰ a dno
expositu cu ait̃. Que ꝓcedunt de ore. de corde ereunt. Na & fuitum
cum possit & sepe ita fiat. in silencio corporalis uocis atq oris ꝑpetrari:
dem̃tissimu sic intellige̾ ut tunc putemꝰ quẽꝙ̃ pcc̃o furti cõtaminari
cũ id fatetur aut indicat cũ auẽ id tacite cõmittit. incoinqͥnatũ ar¬
bitrari. at uero si ad os corꝑis q. dcm̃ est refferamꝰ nicħ oĩno pcci tacite
cõmitti post᷑. Nõ eĩ conmittitur: nisi exore illo iteriore procedat. Sic̃

Expanded text:
urta, falsa testimonia, blasphemiae. haec sunt quae coinquinant hominem. hic si unum os quod est corporis intellexeris, quomodo intellecturus es: quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, cum et sputus et uomitus de ore procedat? nisi forte tunc quisque non coinquinatur, cum edit aliquid inmundum, coinquinatur autem, cum id euomit. quod si absurdissimum est, restat, ut os cordis intellegamus a domino expositum, cum ait: quae procedunt de ore, de corde exeunt. nam et furtum, cum possit, et saepe ita fiat, in silentio corporalis uocis atque oris perpetrari, dementissimum est sic intellegere, ut tunc putemus quemquam peccato furti contaminari, cum id fatetur aut indicat, cum autem id tacite committit, incoinquinatum arbitrari. at uero si ad os cordis quod dictum est referamus, nihil omnino peccati tacite committi potest; non enim committitur, nisi ex ore illo interiore procedat. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s diũ qui repleuit orbem trarũ ita ut etiã labia et uocẽ & lingam
cõmemoret in eo loco nec tñ oĩa sinat intelłctus nisi de corde accipi
nẽte dr̃: nec hõies latet. Ita quippe scriptũ est. humanꝰ est spiritus¬
enĩ sapiencie & nõ liberabit maledc̃m alabiis suis qm̃ renũ ip̃ius¬

Expanded text:
spiritus domini, qui repleuit orbem terrarum, ita ut etiam labia et uocem et linguam spiritus domini, qui repleuit orbem terrarum, ita ut etiam labia et uocem et linguam commemoret in eo loco nec tamen omnia sinat intellectus nisi de corde accipi,nente dicitur, nec homines latet. ita quippe scriptum est: humanus est enim spiritus sapientiae, et non liberabit maledicum a labiis eius, quoniam renum i
Abbreviated transcription (Latin):
aliud qua est in animo ita ꝑfert: ut maioris mali euitanda cã malũ
se admitt̾e nouerit cui tñ utr̃q dispłceat. Et qͥ hoc asser: ita dicut etiã
illud ĩtelligend̾ quid scriptũ est. qͥ loquit᷑ ueritatẽ in corde suo: qr seꝑ
in corde ueritas loq̃nda ẽ non aut̃ semꝑ more corporis si aliq̃ causa
cauẽdi maioris mali aliud ꝙͣ in aĩo est uoce ꝓferri exigat. Et esse
quidẽ os cordis ex hoc iam intelligi potest: ꝙ ubi locutio est ibi os n
ab surde intelligitur. Nec recte diceretur qui loqͥtur in corde suo: nͥ¬
et hos in corde suo: nisi et hos in corde recte intelligetur. Q uãꝙͣ et ego
ip̃o loco ubi scriptũ est os autẽ ꝙ mẽtitur occidit aĩa: si c̾cũstancia lec¬
tõis consideretur nõ accipr̃ fortasse aliud ꝙͣ os cordis. oͥscurũ enĩ re¬
sponsũ ibi ẽ ubi h̾oies latet qui os cordis nͥ os corporis cõsonet audire
nõ possunt. Illudaũ os dicit in eo loco scriptura peruenire ad auditũ

Expanded text:
aliud quam est in animo ita profert, ut maioris mali euitandi causa malum se admittere nouerit, cui tamen utrumque displiceat. et qui hoc asserunt, ita dicunt etiam illud intellegendum, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, quia semper in corde ueritas loquenda est; non autem semper in ore corporis, si aliqua causa cauendi maioris mali aliud, quam in animo est, uoce proferri exigat. et esse quidem os cordis ex hoc iam intellegi potest, quod ubi locutio est, ibi os non absurde intellegitur. non recte diceretur: qui loquitur in corde suo, nisi et os in corde recte intellegeretur. quamquam et eo ipso loco, ubi scriptum est: os autem. quod mentitur, occidit animam, si circumstantia lectionis consideretur, non accipitur fortasse aliud quam os cordis. obscurum enim responsum ibi est, ubi homines latet, qui os cordis, nisi os corporis consonet, audire non possunt. illud autem os dicit in eo loco scriptura peruenire ad auditum
Abbreviated transcription (Latin):
.custodite gͦ uos a murm̾atõe que nicħ ꝓdest & a detractõe parcite lige
qm̃ responsu obscurũ in uacuũ nõ ibit. os aut̃ ꝙ m̾titur occidit.a.
.uidetur gͦ hiis minari: qui obscurii putant. & secretũ esse ꝙ corde
agitant atq u̾sant. Tam uero claru ondere uoluic hoc esse auribꝰ
dei us etia tumultũ eu appellauit. manifeste etia ĩ euuͦi. iuenimꝰ
os cordis ut uno loco & corporis & cordis os dñs ꝯmemorasse ĩuei̾at

Expanded text:
parcite linguae: quoniam responsum obscurum in uacuum non ibit, os autem, quod mentitur, occidit animam. uidetur ergo his minari, qui obscurum putant et secretum esse, quod corde agitant atque uersant; tam uero clarum ostendere uoluit hoc esse auribus dei, ut etiam tumultum eum appellauerit. Manifeste etiam in euangelio inuenimus os cordis, ut uno loco et corporis et cordis os dominus commemorasse inueniat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quo non uident nõ solil mendatii crim set etia periun se obicere
apło in ip̃a doctrina pietatis hoc est in epła in qua p̾dicat eũngelium
.Ibi quippe ait priusꝙ̃ ista uartarez. Que autẽ scribo uobis ecce cora
deo qr nõ mentior. S iam sit huius disputatõis modus in cuiꝰ tocius
consideratõe et pertractatõe nicħ pre cet̾is cogitand̾̃ atq orandũ est ꝙͣ
illud quol idem apłs dicit. fidelis deus qui non uos sinet tẽptari supea

Expanded text:
in quo non uident non solum mendacii crimen, sed etiam periurii se obicere in quo non uident non solum mendacii crimen, sed etiam periurii se obicere apostolo in ipsa doctrina pietatis, hoc est in epistula, in qua praedicat euangelium; ibi quippe ait, priusquam ista narraret: quae autem scribo uobis, ecce coram deo quia non mentior. sed iam sit huius disputationis modus, in cuius totius consideratione et pertractatione nihil prae ceteris cogitandum atque orandum est quam illud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
non sic putauerit: decipiet se ip̃m turpr̃ cum honestu se deceptorem ar¬
bitratur alioꝵ. Tanta porro cecitas hoĩnũ animos occupauit: ut eis
paru sit si dicamꝰ queda mendacia nõ esse peca nisi etiã in qͥlꝰ da¬
peto dicant esse si mendatiũ recusemꝰ. eoq perducti sunt deffendẽdo m̃¬
daciũ ut etia primo illo gen̾e ꝙ est õĩum sceleratissim dicant usũ fuis¬
se apłm paulum. Nam in epła ad galatas que utiq sic cetere ad doc¬
trina religionis pietatisq cõscripta est illo loco dictum esse m̾titum
ubi ait de petro et bernaba cũ uidissẽ qr nõ recte ingrediũtur ad u̾ita¬
tem euangelii. Cum enĩ uolunt petrũ ab errore atq ab illã in qua
iciderat uie prauitate deffendere ip̃az religionis uiaz in qua salus
est om̃ibus confracta et cõminuta scriturar auctoritate conãtur eũ t̾e

Expanded text:
non sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arnon sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. Tanta porro caecitas hominum animos occupauit, ut eis parum sit, si dicamus quaedam mendacia non esse peccata, nisi etiam in quibusatum dicant esse, si mendacium recusemus, eoque perducti sunt defendendo mendacium, ut etiam primo illo genere, quod est omnium sceleratissimum, dicant usum fuisse apostolum Paulum. nam in epistula ad Galatas, quae utique sicut ceterae ad doctrinam religionis pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum, ubi ait de Petro\' et Barnaba: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii. cum enim uolunt Petrum ab errore atque ab illa, in quam inciderat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus est omnibus, confracta et comminuta scripturarum auctoritate conantur euertere.
Abbreviated transcription (Latin):
endum est: de bet etia ip̃e ꝯuersus facere gꝰ alios atq ita nõ ad bones
s ad malos mores cõuertitur cum hoc ei prebetur imitandũ ꝯuerso
ꝙ ei p̾stitu est conu̾tendo. Neq uiiͦ. gen̾e m̾tiendũ est. Non enĩ cuiꝰꝙͣ.
cõmoditas aut salus temporał perficiende fidei preferenda ẽ nec si qͥsꝙͣ
in recte fcĩs nris male mouetur ut fiat etia aĩo de terior longeq a
pietate remotior ꝓptea recte facta deserenda sunt cu id nob̾ pretip̃¬
e tenendu sit quo uocare atq inuitare debemꝰ quos sic̃ nos metipõ
diligimus fortissimoq aĩo bibenda ẽ aplica illa sentencia aliis qͥde
sumꝰ odor uite ĩuita aliis odor mortis ĩ morte. Et adhec quids ydo¬
neus: Nec. uiii. gene mẽtiendu est qr in bonis castitas aĩ pudi
qͣnto em̾git ad primũ. Quisqͥs autẽ esse aliꝙ genꝰ m̾dacii q peccatu

Expanded text:
lum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios, atque ita non ad bonos, lum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios, atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso,  ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nquanto deuergit ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
poris castitati animi : & quid mag̃ in pocis cauendũ permissio fri alieni.¬
an cõmissio fc̃ĩ tui : Elucet itaq discussis om̃ibꝯ: nich aliud illa testimo
nia scripturarũ mon̾e ñ nũquã esse oniino mentiẽdu. qñ quidẽ nec¬
ulla erempla mendatioꝵ mutatõne digna minoribꝰ ft̃ĩs q scõꝵ in ueĩ¬
antur ꝙ adeas attinet scripturas que ad nulla figurata signi ficatões
do s cõpaciendo fecisse recte intelłr. ꝓt tanta caritate cũ eis liberandi
ageret: ac si ip̃e in eo malo esset a quo illos sanare cupiebat. Nõ est gͥ
mentiẽdũ in doctrina pietatis. Magnũ enĩ scelus est & primu gen
de testabił mendacii. Non est mentiendũ sedõ genere qr nulli faciẽda
cendi hõibus enũtianda ẽ quanto minꝰ m̾datiũ ꝙ perse ip̃m qr m̾dati¬
ua u̾o salutẽ nullus ducendꝰ est opitulante mẽdati

Expanded text:
pori pori an commissio facti tunia Scripturarum monere, nisi nunquam esse omnino mentiendum: quandoquidem neculla exempla mendaciorum imitatione digna in moribus factisque sanctorum inveniantur; quod ad eas attinet Scripturas, quae ad nullam figuratam significationem do, sed compatiendo fecisse recte intelligitur; ut tanta charitate cum eis liberandis ageret, ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. Non est igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim scelus est et primum genus detestabilis mendacii. non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda cendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium, quod per se ipsum, quia mendacipiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio
Abbreviated transcription (Latin):
iora minoribus: minus ẽ eni quicꝙͣ in corpore ꝙͣ quicꝙͣ in aĩo uiolari
potest. Certe enĩ cũ pro pudicicia corporali quisq mentitur. uide̾ quidẽ
corrũpendo corpori suo nõ suam s aliena iminere libidinẽ. cauer tñ
ne saltem permittẽdo sit particeps. Permissio u̾o illa ubi nͥ in aĩo est:
.Etia corporał gͦ pudicicia corrũpi nisi in aĩo nõ potest. Quo nõ concẽciẽte
neq permitente: nullo mͦ recte dr̃ iuolari pudicicia corporał qͥcꝙͣ i corpe
tatem seruandã esse in aĩo in qͦ tutela est pudicicie corporał. Quã obrem
ꝙ ĩ nobis est utr̃q scĩs moribus & cõuersatõe muniendũ est atq sepiẽ¬
dum ne alicunde uioletur. Cum autẽ utrũq non potest quid ꝓ quo sic
cõtep̃nendũ quis nõ uideat. cum uideat quid cui sit p̾ponendũ aĩmus cor¬

Expanded text:
aiora minoribus. minus est autem, quidquid in corpore quam quidquid in animo uiolari aiora minoribus. minus est autem, quidquid in corpore quam quidquid in animo uiolari potest. certe enim cum pro pudicitia corporali quisque mentitur, uidet quidem corrumpendo corpori suo non suam, sed alienam inminere libidinem, cauet tamen, ne saltem permittendo sit particeps. permissio uero illa ubi nisi in animo est? etiam corporalis ergo pudicitia corrumpi nisi in animo non potest: quo non consentiente neque permittente nullo modo recte dicitur uiolari pudicitia corporalis, quidquid intatem seruandam esse in animo, in quo tutela est pudicitiae corporalis. quamobrem quod in nobis est, utrumque sanctis moribus et conuersatione muniendum est atque sepiendum, ne aliunde uioletur. cum autem utrumque non potest, quid pro quo sit contemnendum quis non uideat? cum uideat, quid cui sit praeponendum, animus cor
Abbreviated transcription (Latin):
et amenis prediis. set et ip̃i uniu̾se temporali uite oiq corporis bono
p̾poneret: nescio utr̃ sapienter a quo ꝙͣ errare diceretur. Et si hoc su¬
is om̃ibꝰ talibꝰ rebꝰ recte ante ferret plurisq pend̾et: Recte &̃ tempo¬
ralibꝰ rebus. recte ante ferret plurisq pend̾et: recte & temporalibus
rebus. alioꝵ hõinũ quos ĩnocencia beniuolẽllaq sua seruare adq ad¬
iuuare deberet. Amaret enũ perfcã fidẽ non solũ bene credendi ea
q̃ sibi exellenti et fide digna autoritate dic̾e̾ntur: set & fidelr enũti¬
andi que ipe dicenda iudicaroe ac dic̾et. fides enĩ appellata ẽ in latina
minꝰ uiolatur cum ita quisq m̾titur ut ei nullo ĩcõmodo nullaq per¬
nicie credatur addita etiã intentione uł salutis tuende uł pudicide cor
itq una inuictissima ẽ ueritate & pudicicie corporis perfectã
fidem antepone. E st autem aĩ castitas amor ordinatus nõ sbdens m¬

Expanded text:
et amoenis praediis, sed et ipsi universae temporali vitae omnique corporis bono praeponeret; nescio utrum sapienter a quoquam errare diceretur. Et si hoc suis omnibus talibus rebus recte anteferret, plurisque penderet; recte etiam tempoalibus rebus recte anteferret plurisque penderet. recte etiam temporalibus rebus aliorum hominum, quos innocentia beniuolentiaque sua seruare atque adiuuare deberet. amaret enim perfectam fidem non solum bene credendi ea. quae sibi excellenti et fide digna auctoritate dicerentur, sed etiam fideliter enuntiandi, quae ipse dicenda iudicaret ac diceret. fides enim appellata est in latinaentem. quae etsi minus uiolatur, cum ita quisque mentitur, ut ei nullo incommodo nullaque pernicie credatur addita etiam intentione uel salutis tuendae uel pudicitiae bus supereminet atque una inuictissima est ueritate etiam pudicitiae corporis perfectam fidem anteponere. est enim animi castitas amor ordinatus non subdens m
Abbreviated transcription (Latin):
ea que s̃ prima bona ualde sunt ĩparia conditori.qr ille fecit hec frã
sunt: ꝓfecto qui talibꝰ non eguit ad augẽda beatitudinẽ suam.¬

Expanded text:
ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam
Abbreviated transcription (Latin):
cit deus. Nõ existimans ĩpiũ si credatur deus here initiũ. s nõ he¬
re pͥncipiũ. Ꝙ si ita est. em̾̃detur hoc auctore eu̾geliu ubi scriptum
ẽ. in pͥn erat uͥbii. cur enĩ non etiã bic iste dica ĩ pricipio gͥ qͦ: eiꝰ ne qͦ
rtem u̾bu esse cepit: et qr deus erat uerbum: potest & sic dic̾e quẽ¬
adinodum ĩ hoc libro dixit. eiꝰ ne q̃ ide deus esse cepit: Dicat hic si
placet etia illa diffinitiua sua. ubi aud̃. in pricipio erat u̾bũ. Pica
uidicetur insanus. Quia uo dispicz ei deus qui fec̾ mũdũ. cur non
Bonus aũ a se fcĩs egere nõ posse. unde uec faciendis eguit: qui fcis
nõ eget. Set sũme bonꝰ fecit omia. sͥ quide ĩparia. s tn bona. Bonu
quippe etiam nõ sũmũ. ymo u̾o etiam ĩ fimũ. nisi a sumo bono ẽẽ
nõ posset xlimis aut male de deo sentit. qͥ ꝓptea bonũ esse ad negat.

Expanded text:
cit Deus; non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habecit Deus; non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habere principium. Quod si ita est, emendetur hoc auctore Evangelium, ubi scriptum est: In principio erat Verbum. Cur enim non etiam hic iste dicat, In principio igitur quo? ejusne quo idem Verbum esse coepit? Et quia Deus erat Verbum, potest etiam sic dicere, quemadmodum in hoc libro dixit: Ejusne quo idem Deus esse coepit? Dicat hic, si placet, etiam illam definitivam suam, ubi audit, In principio erat Verbum: dicat udicetur insanus. Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non bonis autem a se factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non sunon posset. Nimis autem de Deo male sentit, qui propterea bonum esse aliquid negat,
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo exiuitio ex quo est ip̃e deus eum debuisse fac̾e celũ. dic̾et᷑
ei. ħet gͦ deus initiu. ac per hoc scdm siũam tuam hẽbit et fineo:
Tu enim dixisti nullũ esse iuitiuz si ne fine. Porro si deus caret
initio. quomꝰ faceret aliquid ex initio ex quo ip̃e est: ac per hoc ex
micio fecit illo ex quo fecit. idẽ ex quo cepit esse quod fecit. Aut gͦ
deus ip̃oꝵ nichil bonũ unꝙ̃ fecit. aut scdm istũ ꝙcũq boni fecit ex
illo iuitio fecit ex quo ip̃e est. Et henti initiũ. metuendꝰ est finis.
aut scẽ scripture uerbis debet ad̾ quiescere. et intellig̾e deũ qui ex
nullo cepit esse pͥncipio. fecisse celũ in pͥncipio. uel exq̃ celu eẽ cep̃.
tũm initio fecit deus celu et trãm: nichil cõtra hoc iste mouetur
qui dixit. cur nõ olim ex initio factũ est. qñ qͥdem leget ĩ inicio fẽ¬

Expanded text:
dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur ei: Habet ergo Deus initium, ac per hoc secundum sententiam tuam habebit et finem; tu enim dixisti, nullum esse initium sine fine? Porro si Deus caret initio, quomodo faceret aliquid ex initio ex quo ipse est? Ac per hoc ex initio fecit illo ex quo fecit, id est, ex quo coepit esse quod fecit. Aut ergo deus ipsorum nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse principio, fecisse coelum in principio, vel ex quo coelum esse coepit, tum, In initio fecit Deus coelum et terram; nihil contra hoc iste moveretur, qui dixit, Cur non olim ex initio factum est? quandoquidem legeret, In initio fe
Abbreviated transcription (Latin):
lũ est inicuiz. Si aũt hoc initiũ significari potuit. eo ꝙ dam̃n ẽ in pͥnciͦ
fecit deus: qͥdẽ ꝙ calũpmiatur uelut intrõgans in quo pͥncipio fecer᷑.
cum ip̃e rursus querat air nõ olim ex initio factu sic : ꝓinde sua u̾¬
ba illi replicanda sunt. Nam sicut ip̃e ꝓp̃t io ꝙ scriptũ est in pͥncipio
fecit deus celũ et traz argum̾tat᷑ et dicit. in pricipio gͥ qͦ eiꝰ ne qͦ id̾ d̾s
esse cepit. an ex eo quo illũ esse uacuũ teduit: ita et nos ad id ꝙ ait
cur nõ istud olim ex initio ab eo fcm̃ est. Respondeamꝰ et dicamꝰ ei
e x initio legr̃ quo: eius ne qͦ ide deus eẽ cepit. an exeo quo illũ ua¬
cuu esse ⁊ teduit: hoc quippe illi displicet. ꝙ nõ oli ex initio fecerit
deus celum et trã cum dicit. Cur nõ olum exinitio: c̃anꝙ̃ ex illo¬
mitio facere debuerit. ex quo est ip̃e qui fecit. Cur nõ hic timuit ne

Expanded text:
lum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio lum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentatur et dicit, In principio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? ita et nos ad id quod ait, Cur non istud olim ex initio factum est ab eo? respondeamus, et dicamus ei, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Hoc quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus fecerit coelum, cum dicit, Cur non olim ex initio? Tanquam ex illoitio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur non hic timuit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
uidit: qui putauit ẽẽ dicendũ ac diffiniend̃ nullũ esse sũ fine pͥnci¬
piũ. nec ip̃m potuit attend̾e nu̾m. cuiꝰ inicium est ab uno. &. fins
in nullo. Nullus quippe numerus ꝙ̃libet magnꝰ uel dr̃. uel si diciiã
non potest cogitatur: cui nõ addi possit ut maior sit. et puto ꝙ iste
re finis fuerit. respondeat itaq beata illa. qua nõ negat hĩturam
uel here pricipiũ. utrũ ħitura an noħitura sit finẽ. si dixerit ħiturã.
quomͦ se audebit dicere xp̃ianũ: Si dixerit nõ ħ̾itura: ubi est ꝙ au¬
ibeo factũ est ꝙ meliꝰ fuit : Quasi se ip̃o aliquid meliꝰ deꝰ fecer᷑
mũduz. aut ideo nõ debuent hoc bonũ fieri. Quia ñ est equale faci¬
enti. Quod aut̃ q̃rit cur nõ istud olĩ ex mnitio factu sit. respõsũ hẽat
ymo u̾o olim ex initio factũ est. ex initio utiq suo. nõ dei cui nul¬

Expanded text:
vidit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine princividit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine principium: nec ipsum potuit attendere numerum, cujus initium est ab uno, et finis in nullo. Nullus quippe numerus quamlibet magnus, vel dicitur, vel si dici jam non potest, cogitatur, cui non addi possit ut major sit. Et puto quod iste, rae finis fuerit. Respondeat itaque, beata illa vita, quam non negat habituram vel habere principium, utrum habitura, an non habitura sit finem? Si dixerit habituram, quomodo se audebit dicere christianum? Si dixerit non habituram, ubi est quod auab eo factum est, quod melius fuit? Quasi se ipso aliquid melius Deus fecerit mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim ex initio factum sit; responsum habeat, Imo vero olim ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei, cui nul
Abbreviated transcription (Latin):
et angeli et homines sic impertire habitatõem suam: ut illi ex
ip̃o h̾eant tale bonũ quo beati esse possint nõ ex eis ille talẽ domũ
sine quoͣ beatus esse nõ possit. Aut gͦ sic intelligend̾ est ꝙ scrip¬
tũ est. In pͥncipio fecit deꝰ celũ et .t. ut pͥncipiũ sit ex quo esse
ceperunt. Non eĩ deo coheterna semper fuer. s facta iuitiũ ex qͦ
esse inciperẽt acceper: aut c̾te qi in pͥncipio sibi cobet̾no fec deus
dr̃ in psalmo. om̃ia in sapiencia fecisti. aut si de psalmo iste nõ uult
accipere testimoniũ: apłm audiat de xͦ loquentẽ. Quia ĩ ip̃o cõdita
sunt oĩa in celo et in t̾ra. iu sibilia et inuisibilia. deus gͥ nec cep esse.
nec desinet. s opera eius queda incipiencia certo fine eẽ desistunt
sicut tempora et temporalia. q̃da incipiencia certo fine eẽ ꝑmane¬
bunt. sicut ip̃a scõꝵ homu quã ꝑcepturi sunt uita et̾na. Ꝙ iste nõ

Expanded text:
et Angeli et homines, sic impertiri habitationem suam, ut illi ex et Angeli et homines, sic impertiri habitationem suam, ut illi ex ipso habeant tale bonum quo beati esse possint, non ex eis ille talem domum sine qua beatus esse non possit. Aut ergo sic intelligendum est quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, ut principium sit ex quo esse coeperunt; non enim Deo coaeterna semper fuerunt, sed facta initium ex quo esse inciperent acceperunt: aut certe quia in principio sibi coaeterno fecit Deus dicitur in Psalmo: Omnia in Sapientia fecisti . Aut si de Psalmo iste non vult accipere testimonium, Apostolum audiat de Christo loquentem: Quia in ipso condita sunt omnia, in coelo et in terra, visibilia et invisibilia . 3. Deus igitur nec coepit esse, nec desinet: sed opera ejus quaedam incipientia certo fine esse desistunt, sicut tempora et temporalia; quaedam incipientia permanebunt, sicut ipsa sanctorum hominum, quam percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non
Abbreviated transcription (Latin):
eũglłio et ex apłõ ponit aliqua testimonia: etia scripturis ad
nouũ testamẽtu pertinentibꝰ refelłndꝰ est. ut ostendatur ĩ re¬
ꝓͥhensione ueteru. ĩ consideratiꝰ quam uersucius insanire:.
c primum ꝙ pius poterat religioso. querit iste impiꝰ ore sacle¬
gio. quomͦ accipiend̾ sit ꝙ scriptũ est. In pͥncipio fecit deꝰ celũ et .c̃.¬
Quãq̃ nõ addiderit t̾ram de qua pꝰ loquit᷑. Querit gͦ quo pͥncipio.
eius ne principio quo idẽ deus esse cepit. an ex eo quo illũ esse
uacuũ debuit. Cui respondetur qr nec deus eẽ cepit. nec eũ ua¬
catõnis sue teduit. Qui neq aliqñ nõ fuit. ne cessando torpuit.
nec operando laborauit. ne sine celo sedis indiguit. nec facto celo.
sedem tanquã finitis erroribus peregrinĩs inuenit. potes est eĩ
be atissime mane in semetipo. Templo aut̃ suo ꝙ sunt om̃s scĩ

Expanded text:
Evangelio et ex Apostolo ponit aliqua testimonia; etiam Scripturis ad Evangelio et ex Apostolo ponit aliqua testimonia; etiam Scripturis ad Novum Testamentum pertinentibus refellendus est: ut ostendatur in reprehensione veterum inconsiderantius quam versutius insanire. CAPUT II. 2. Ac primum, quod pius poterat religioso, quaerit iste impius ore sacrilego, quomodo accipiendum sit quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et erit ergo: Quo principio? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Cui respondetur, quia nec Deus esse coepit, nec eum vacationis suae taeduit, qui neque aliquando non fuit, nec cessando torpuit, nec operando laboravit: nec sine coelo sedis indiguit, nec facto coelo sedem tanquam finitis erroribus peregrinus invenit. Potens est enim beatissime manere in semetipso; templo autem suo quod sunt omnes sancti,
Abbreviated transcription (Latin):
Ibrrid Quem misistiᷤ fratres dilectissimi nescio cuius
Heretici. inuentuᷤᷤ sicut scipsistiᷤ in platea maritima. cũ ue¬
nalis codex ip̃e ferretur. et concurrẽtibꝰ turbis periculosa
curiositate et delectatõe legeretur: ut qñ possem cõpendio
respondere. prius que siui cuius nam esset erroris. Non
erum soli manichei legẽ ꝓphetas q condempnat. Set et
marcioniste. et alii non nulli quoꝵ secte non ita in otue¬
iunt popul xp̃ianis. Iste aũt cuiꝰ nom̃ in eodẽ libro uõ comꝑi. dete¬
stantur deum mũdi fabricatorem.cũ manichei qͣuis librũ gene¬
seos nõ accipiant atq blasphement. diũ tñ bonũ fabricasse mũdũ¬
et e si ex aliena natura atq mat̾ia cõfitentur. Set qͣnꝗͣ nõ michi
apparuerit cuiꝰ secte sit ista blasphemus: defendenda est adusus
eius lingua scriptura diuina. quã maledicis disputatõibꝰ in¬
sectatur. et quã quoqͦ mͦ xpistianu se uideri cupit.Unde et ex

Expanded text:
ibro, quem misistis, fratres dilectissimi, nescio cujus haeretici, invento, sicut scripsistis, in platea maritima, cum venalis codex ipse ferretur, et concurrentibus turbis periculosa curiositate et delectatione legeretur, ut quanto possem compendio responderem, prius quaesivi cujusnam esset erroris. Non enim soli Manichaei Legem Prophetasque condemnant; sed et Marcionistae, et alii nonnulli quorum sectae non ita innotuerunt populis christianis. Iste autem, cujus nomen in eodem libro non comperi, detestatur Deum mundi fabricatorem: cum Manichaei, quamvis librum Geneseos non accipiant, atque blasphement, Deum tamen bonum fabricasse mundum, etsi ex aliena natura atque materia, confiteantur. Sed quanquam non mihi apparuerit, cujus sectae sit iste blasphemus, defendenda est adversus ejus linguam Scriptura divina, quam maledicis disputationibus insectatur. Et quoniam quoquo modo christianum se videri cupit, unde et ex
Abbreviated transcription (Latin):
rbitror me ad omĩa respondisse que continet ar Ipat carue¬
rianoru sermo qui nobis ut ei respondemus a quibusdã fra¬
tribus missus est. Qui ut poss inspici ab hiis qui hec legunt et utr̃
ad oia responsũ fuerit explorare desiderat. huic eũ nr̃e disputati¬
oni p̾scribendum putauimꝰ ut p̾us legat᷑ ip̃e ac deinde nr̃a respõ¬
sio. Qm̃ nõ ubiq textũ uerboꝵ eius int̾posumꝰ Ne nimis lõgu
faceremꝰ hoc opꝰ urm̃. Quod tandẽ isto sine concludimus: mrr¬

Expanded text:
rbitror me ad omnia respondisse quae continet Arianorum sermo, qui nobis ut ei responderemus, a quibusdam fratribus missus est. Qui ut posset inspici ab iis qui haec legunt, et utrum ad omnia responsum fuerit explorare desiderant, huic eum nostrae disputationi praescribendum putavimus; ut prius legatur ipse, ac deinde nostra responsio. Quoniam non ubique textum verborum ejus interposuimus; ne nimis longum faceremus hoc opu
Abbreviated transcription (Latin):
eni deus omĩa erit in oĩbus cum p̾ter ip̃m nicħ oĩno here uelle ce¬
perimꝰ. Omia qͥppe ip̃e nobis er qñ ipso sufficiente nicħ deerit̃:.
Assum u̾o obaudisse filiũ anteꝙͣ acciperet carne un isti existimẽt
nescio. an accipere carne missus est ut hoc uideat᷑ fecisse uissus
ꝙ fecit missus: Iterũ gͦ ad illa redeant que superiꝰ disputata sunt
et q̃rant atq iueniant si possunt pat̾ unico u̾bo qͦ alio iusserit u̾¬
bo. Et utrũ dignum fuerit ut temporali u̾bo ubũ subderetur eter

Expanded text:
enim Deus omnia erit in omnibus, cum praeter ipsum nihil omnino habere velle coeenim Deus omnia erit in omnibus, cum praeter ipsum nihil omnino habere velle coeperimus. Omnia quippe ipse nobis erit, quando ipso sufficiente nihil deerit. CAPUT XXXVIII. Jussum vero obaudisse Filium antequam acciperet carnem, unde isti existiment nescio. An accipere carnem jussus est, ut hoc videatur fecisse jussus, quod fecit missus? Iterum ergo ad illa redeant, quae superius disputata sunt, et quaerant atque inveniant, si possunt, Pater unico Verbo quo alio jusserit verbo; et utrum dignum fuerit ut temporali jubentis ver