comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersantẽ meliur dis cursione hab& em̃da¬
re procurit. Miullur ꝑ auctoritatẽ nr̃ am
matrimaniũ uidue uel puelle sine ipsarũ
uoluntatẽ praesumat expiare neq ꝑ sug¬
gescionis subrepticias rapiantur iniiusti.
c̃i munialir nullum sibi inconiugio audeat
sociare aut austoritatir cumiusticiae & le¬
ge conp&ente : inomnib maneant stabili
firmitatem: Nec sub sequentib auetarib
contralege elestur uacuentur.
toblationib defunctarũ ecclesis depotata
nullorũ conp&itionibus auferantur p̃seri
constitutione praestamus. Agraria par
cimatur in rebus ecclesiae uelclerecir piullã¬

Expanded text:
elius discussione habita emendare procuret. Nullus per auctoritatem nostram matrimonium viduae, vel puellae, sine ipsarum voluntate praesumat expetere; neque per suggestiones subreptitias rapiantur injuste. Sanctimoniales nullos sibi in conjugium audeat sociare. Ut auctoritates cum justitia et lege competente in omnibus habeant stabilem firmitatem, nec subsequentibus auctoritatibus contra legem elicitis vacuentur; ut oblationes defunctorum ecclesiis deputatae nullorum competitionibus auferantur, praesenti constitutione praestamus. Agraria, pascimator in rebus ecclesiae nullus a
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem ꝓ uincialium uel subiectorũ sibi õnium
papulorũ ꝓuida solicitibur mente tractare:
& proqui u&se eorum quaecumq iustasunt ob¬
seruanda indita intitulis constitutione cons¬
cribere. Quib quantum plurfuerit it iustitiae
adhibente credatis . Inpensum tantum ꝓnius
amor deuotionir incumb&. Ideoq ꝑhanc ge¬
neralem auctoritatẽ p̃cipientir iubemur ut in
omnib causis antiq iurir farmam seru&ur.¬
Etnullam sententiã quolibit iudicum uim per¬
mittatis obteneat. Quia dum modo legis ad¬
q integritatis excedit in parentum. Ergo
succes sianib: quicquid legibur decernitur
obseru&ur omnem cuiur inp&randi aliꝗd
licentiam derogans qui sicut lib& ordinem
inpeerati fuerit uł obtenta aiudicib repudi

Expanded text:
i omnium populorum provida sollicitus mente tractare, et pro quiete eorum quaecunque juste sunt observanda indita in titulis constitutione conscribere; quibus quantum plus fuerit justitiae atque integritatis impensum, tantum pronius amor devotionis incumbit. Ideoque per hanc generalem auctoritatem praecipientes jubemus ut in omnibus causis antiqui juris norma forulla sententia a quolibet judicum vim firmitatis obtineat, quae modum legis atque aequitatis excedit. In parentum ergo successionibus quidquid legibus decernitur, observetur, omnibus contra impetrandi aliquid licentia derogata: quae si quolibet ordine impetrata fuerit vel obte
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ conteniat donatorer: uel illiur cui donatꝰ
de inde res quedonantur siue in agrirsiue in
mancipiis siue in quib lib& rebur adq corpo¬
plurimis. elegant quiꝓipso subscribat quir
nantur p̃sentib plurimistradatur
Si agres uel domur donatur quã mouere

Expanded text:
prius contineat donatoris vel illius cui donatur: deinde res, quae donantur, sive in agris, sive in mancipiis, sive in quibuslibet rebus atque corpoplurimis eligat, qui pro ipso subscribat: et hnantur, praesentibus plurimis tradantur: si vero ager vel domus donatur, quod moveri
Abbreviated transcription (Latin):
õnium ꝑtenentiã exlege conuenit prouidere.
mnes omnino causis de quib cũq rebusq
intra xxxta apnur nĩ fuerint definite pullo
ear post modum licebit ordine cõmoueri ꝗa
sitis unicuiq ad requirendum & recipien¬
Tum qđ ei debitum fuerit supra seriptũ ani¬
niorũ riumerum constat porse sufs. ere¬

Expanded text:
omnium pertinentia ex lege convenit provideri, quas omnino causas de quibuscunque rebus, quae intra triginta annos non fuerint definitae, nullo eas postmodum licebit ordine commoveri: quia satis unicuique ad requirendum et recipiendum quod ei debitum fuerit suprascriptus annorum numerus constat posse sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
uel c&erir hominib: propt̃ utilitatẽ nr̃am ite
agentib Nullur mansionẽ contradicere p̃sumat.
ecanibus quae in dextro armo. Cap̃ .xuiii.¬
tunsi sunt ut homo quieum habuerit cũ ipso
cano inp̃sentia domnoregis ueniat. cap̃.xuiiii
tpopulus interrog&ur de capitula quẽ legẽ
nouiter mittenda sunt. & post quã om̃r consense¬
rint scriptionis & manu firmationes suas in
ipso capitulo faciant. Capituho. xx.¬
It nullur ad placitum banniatur nisi qui causa
querit autsi alteriquaerere debeat exceptis
scabinius . uii. qui indominica placita p̃es sedeb

Expanded text:
ra iter agentibus, ut nullus mansione contradicere praesumat. 18. De canibus qui in dextro armo tunsi sunt, ut homo qui eum habuerit, cum ipso cane in praesentia domni regis veniat. 19. Ut populus interrogetur de capitulis quae in lege noviter addita sunt. Et postquam omnes consenserint, subscriptiones et manufirmationes suas in ipsis capitulis faciant. 20. Ut nullus ad placitum banniatur, nisi qui causam suam quaerere aut si alter ei quaerere debet; exceptis scabineis septem, qui ad omnia placita praeesse deb
Abbreviated transcription (Latin):
udex crimi¬
nosum discuciens nonantea sentenciam
ꝓferat capitalem quam conuictur reur uel¬
ꝑinnocenter uel ꝑ conscior criminis: Autho¬
micidium aut adulterium aut maleficium
com misisse manifescius conuincatur.
Si maioribur ꝑsonis crimen obietum fuerit.
principis ẽ expectanda sententia. Hata igi¬

Expanded text:
udex criminosum discutiens non ante sententiam proferat capitalem, quam aut reus estes vel per conscios criminis sui aut homicidium aut adulterium aut maleficium commisisse manifestius convincatur.Si in maioribus personis crimen obiectum fuerit, principis est expectanda sententia. 171.
Abbreviated transcription (Latin):
erit usquae dum inpignus adsisterit. & filior
habuerit liberi ꝑmaneant. Capł .VIIIi.
debent. soliđ .xii. dinariorũ soluant excep¬
to freda quae in lege salica conseripta est. illa
eadem soł quad c&ere conpositionẽ solui debet¬
iquis causam iudicatã X. capł conponere
scabinior quicausam superiur iudicauernt ac¬
testimonium adsumatur: &cui his contra
cui testi moniare debent nullum crimenpos¬
sunt indicere¬

Expanded text:
erit, usque dum in pignere extiterit, et filios erit, usque dum in pignere extiterit, et filios habuerint, liberi permaneant. 30. debent, solidis duodecim denariorum solvantur, excepta freda, quae in lege Salica conscripta est. Illa eodem solido quo caterae compositiones solvi debequis causam iudicatam repetere scabinis, qui causam prius iudicaverunt, actestimonium adsumantur, et cui is contra quem testimoniare debent nullum crimen possit indicere
Abbreviated transcription (Latin):
sus fuerit adhibitis testib coram quibus tra¬
dicio factaẽ ressuas p̃cipiat. Si aũt &ipse mor¬
tuds fuerit heredereiur legitimi res tradutas
genuitatis adominosuo legitime libertate
ẽ consecutur liber ꝑmaneat. Siuero aliquis
eum in iuste inseruitio temptauer̃. & ille cartã
ingenuitatir suae ostenderit & aduersarium
in iuste se inseruire uelle conprobare: Ile qui¬
criptaẽ soluere cogatur. Si aũt carta non pa¬
ruerit sediam ab illo qui inseruire uolueruts
dis factã est uuidrigillum eius conponat. duas
parter it qui inseruire uoluerit. Tercia ren
& ille iterum ꝑ p̃ceptũ regir liber tatẽ suam
conmiserit ibiq constituit damnũ aliquid eui¬
lib& fecerit quieum in locum uuadium suscepit
ut dam num soluat Aut hominẽ in mallum pro¬
ductum demittat: perdenr simul debitum
ꝓpt̃ quodeum uuadium sus cepit & quidam nũ
fecit dimissur iuxta qualitatẽ regir cogatur
emendare. Si uero liberam feminam haliu¬

Expanded text:
sus fuerit, adhibitis testibus coram quibus trasus fuerit, adhibitis testibus coram quibus traditio facta est, res suas recipiat. Si autem et ipse mortuus fuerit, heredes eius legitimi res traditas genuitatis a domino suo legitime libertatem est consecutus, liber permaneat. Si vero aliquis eum iniuste inservire temptaverit, et ille cartam ingenuitatis suae ostenderit, et adversarium iniuste se inservire velle comprobaverit, ille quicripta est, solvere cogatur. Si vero carta non paruerit, sed iam ab illo qui eum inservire voluerit disfacta est, widrgildum eius componat, duas partes illi quem inservire voluerat, tertiam regi; et ille iterum per praeceptum regis libertatem suam commiserit, ibique constitutus damnum aliquod cuilibet fecerit, qui eum in loco wadii suscepit aut damnum solvat, aut hominem in mallo productum dimittat, perdens simul debitum propter quod eum pro wadio suscepit. Et qui dampnum fecit, dimissus iuxta qualitatem rei cogatur emendare. Si vero liberam feminam habu
Abbreviated transcription (Latin):
Sedliceat ei confitere quod fecit: & inde ꝑmanus
bonorũ hominũ iNdir cussionẽ inpublico ꝑducatꝰ.¬
bur uel comite increpatus fuerit & negar eñ
& timens neinseruiciumcadat aliquẽ
de propinquirsuis ꝑ quemse inseruiciũ casurũ
timens occiderit. Idest patrẽ aut matrẽ patru¬
elem auunculum uel quẽ lib& huius modi ꝓpin¬
quitatis ꝑsona ipse qui hoc ꝑp&rauerat moria¬
tur agnatioeius & consanguinitas inseruitutẽ
cadat.
Etsinegauerat siipsum occidisse ad nouem uome¬
res ignitus iudiciodĩ ex aminandus accedat
UII. Caph. Quirersuas proanimasua ad
casadĩ tradere uoluerit domi traditionem
faciat coram testibur legitimis & quae actenus
Inhoste facte sunt tradicionis de quib nullaẽ
quaesitio stabilis ꝑmaneat. Si uuero aliquis
alii ressuas tradiderit & in hoste profectus
fuerit & illicuires traditerunt interim mor¬
tuus fuerit quires suas tradedit cum reuer¬

Expanded text:
sed liceat ei confiteri quod fecit, et inde per 678 manus sed liceat ei confiteri quod fecit, et inde per 678 manus bonorum hominum ad discussionem in publico producatbus vel comite increpatus fuerit, et negare net timens ne in servitium cadat, aliquem de propinquis suis, per quem se in servitium casurum timens occiderit, id est patrem, matrem, patruelem, avunculum vel quemlibet huiusmodi propinquitatis personam: ipse qui hoc perpetraverit, moriatur; cognatio eius et consanguinitas in servitutem cadat. Et si negaverit se illum occidisse, ad novem vomeres ignitos iuditio Dei examinandus accedatint. Qui res suas pro anima sua ad casam Dei tradere voluerit, domi traditionem faciat coram testibus legitimis. Et quae in hoste factae sunt traditiones, de quibus nulla est quaestio, stabiles permaneant. Si vero aliquis alii res suas tradiderit et in hostem profectus fuerit, et ille cui res traditae sunt interim mortuus fuerit, qui res tradidit, cum rever
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃ir uel abbatir tenuerit. ut redlat ei reũ si
illũ contradixerit & sieum redere noluerit
Si ad secunda inquafsitionem eum reddere nolu
quisitionem consentire uoluerit quicquid reus
damnũ fecit totum illequi eũ infra inmunitatẽ
r&in& nec reddereuult soluere cogatur.
Etipse comus uenienr licentiam habeatipsum homi¬
nẽ infra inmunitatẽ querendi ubicumq in ue¬
nire potuerit. Si aũt statim in prima in quisi¬
tionẽ comiti responsuin fuerit qđ reur infra
inmunitatẽ quidem fuirs& sed fuga lapsur est.¬
ic statim iur& quodipse eum adiustitiã cuius¬
lib& diffaciendam fugire non fecirr& & siteisa
tis factum. Si aũt intrauerit ad ipsam inmuni¬
tatẽ comiti collecta manu cquis lib& resistere
temptauerit comis hoc adregem uel principẽ de¬
ferat ubiq iudic&cur. Vt sicut ille qui in in muni¬
fugium fecerit intra ip̃siur atria ecclesia pa¬
cẽ habeat. nesitei necesse ecclesiam in gredi.
& nullus eum inde ꝑuim abstrahere p̃sumat.

Expanded text:
episcopi aut abbatis tenuerit, ut reddat ei reum. Si ille contradixerit et eum reddere noluerit, Si ad secundam inquisitionem eum reddere noluequisitionem consentire voluerit, quicquid reus damni fecerat, totum ille qui eum infra immunitatem retinet nec reddere vult, solvere cogatur. Et ipse comes veniens licentiam habeat ipsum hominem infra immunitatem quaerendi, ubicumque eum invenire potuerit. Si autem statim in prima inquisitione comiti responsum fuerit quod reus infra immunitatem quidem fuisset, sed fuga lapsus sit, iuret quod ipse eum ad iustitiam cuiuslibet disfaciendam fugere non fecisset, et sit ei in hoc satisfactum. Si autem intranti in ipsam immunitatem comiti collecta manu quislibet resistere temptaverit, comes hoc ad regem vel ad principem deferat, ibique iudicetur, ut sicut ille qui in immunifugium fecerit, in atrio ipsius ecclesiae pacem habeat, nec sit ei necesse ecclesiam ingredi, et nullus eum inde per vim abstrahere praesumat,
Abbreviated transcription (Latin):
tmissi nr̃i scabinior auocatus notarias per
singula loca eligant: & eorum nomina quan¬
do reuersi fuerint secum scripta deferant.
contempserint & ꝑfide iussoris ad presenciã
regis deducantur. Quinto capith
tilli quiher ebannũ solueredebent coniectum
faciant adheribannatorẽ. Sexto capĩtl¬
De fugitiuis acperegrinis ut distringantur
iursionẽ nr̃am aequale fiant. cap̃t .uiii.

Expanded text:
missi nostri scabinios, advocatos, notarios per singula loca eligant, et eorum nomina, quando reversi fucontempserint, ut per fideiussores ad praesentia regis deducantur. 5. Ut illi qui haribannum solvere debent, coniectum faciant ad haribannatorem. 6. De fugitivis ac peregrinis, ut distringantur,ssionem nostram aequales fiant. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
Ut nec colonus nec fiscalis forar micio possint
alii ubi tradicionis facere. CA. VNdeciMO¬
Utliber homo qui in monasterio comã de posue¬
rit & rersuar ibidem deligauerit promirsionẽ
factam secundum regulã firmit̃ teneat. Cãpixis
El tomnia quae uuadiare debent iuxta qđ in leget̃
contin& pleniter secundum ipsam legẽ reuua¬
dicatam fiant. & inpost modum u domnur
rex uel ille cuius causaẽ iuxta quodei placuerit
miseri cordiã faciat. Capitł. Xiiii

Expanded text:
Ut nec colonus nec fiscalinus foras mitio possint alicubi traditiones facere. 11. er homo qui in monasterio regulari comam deposuerit, et res suas ibidem delegaverit, promissionem factam secundum regulam firmiter teneat. 13. Ut omnia quae wadiare debent, iuxta quod in lege continet, pleniter secundum ipsam legem rewadiata fiant; et in postmodum vel domnus rex, vel ille cuius causa est, iuxta quod ei placuerit, misericordiam faciat. 14.
Abbreviated transcription (Latin):
iquir homo mor tudr fuerit &filios tĩdimi¬
serit sipat̃ aut mater suꝑ fuerint ipsi in he¬
reditate succedant. Si pat̃ aut mater
non suꝑ fuerint & fratrer uelsorores reli¬
querit ipsi hereditatẽ obteneant. qd si nec
sibi uindicent. Si aũt nulli horum fierint ꝗ¬
cumq ꝓximiores fuerint depaterna gene¬
ratione ipsi hereditate succedant. De terra
uero saliga nulla porcio hereditatir mulieri.
ueniat sedadiurilem sexum totater rae here¬

Expanded text:
Si quis homo mortuus fuerit et filius non dimiserit, si pater aut mater superfuerit, ipsi in hereditate succedant; si pater aut mater non superfuerint, et fratres vel sorores reliquerint, ipsi hereditatem optineant. Quod si nec sibi vindicent. Si autem nulli eorum fuerint, quicumque proximiores fuerint de paterna generationem, ipse in hereditate succedant. De terra vero Saliga nulla portione hereditatis mulieris veniat, sed ad virilem sexu tota terra here
Abbreviated transcription (Latin):
uicumq damnabile uel puniendum leqi¬
b crimen admiserit. Non sedicat inforo
suo id est in loco ubi habitat deberepulsa¬
ri. Sedubi crimen admissumẽ abeius iniu
dicib uindic&ur. Nec deeiur ꝑsona ad princi¬
tus crimen aliquod temere cui lib& obiecent
conuicium Non . ẽ pruaccus atione abendum
sed ꝑ misso tractandi spacio id quod iratur
dixit ꝑ scripturam seprobaturum esse fa¬
teatur. Utsi fortasse resipircens post iracun¬
diam iterare quae clixit autscribere nolue¬
rit nonutreus criminis habeatur teneatur.
tur. Vt qui numꝓbauerit quod obiecit. Poenã
quam intulerat ipse paciatur: Pr&erea qui en¬
men Intendit agnurcendum est supse antea
non fuerit crimenosus quia periculorum
est & admitti nondeb& rei aduersum cũq

Expanded text:
uicunque damnabile vel puniendum legibus crimen admiserit, non se dicat in foro suo, id est in loco, ubi habitat, debere pulsari: sed ubi crimen admissum est, ab ejus loci judicibus vindicetur, nec de ejus persona ad princitus crimen aliquod temere cuilibet objecerit, convicium non est pro accusatione habendum; sed praemisso tractandi spatio, id quod iratus dixit, per scripturam se probaturum esse fateatur. Quod si fortasse resipidiam, quae dixit iterare aut scribere noluerit, non ut reus criminis habeatur teneatur. tur. Et qui non probaverit quod objicit, poenam quam intulerat, ipse patiatur. CAP. men intendit, agnoscendum est si ipse ante non fuit criminosus, quia periculosum est, et admitti non debet rei adversus quemcumque
Abbreviated transcription (Latin):
afisco possedeantur seu aliquid exinde perpyn¬
tiuitatir ductisunt. Si ab alequib alequid ad
suo p̾cium recipit quod dedirse emptor pro¬
quod reddat non habuerit. Quinquennio
seruat captiuus emptori: Post quinquenniũ
sine p̃cio ingenu&ate redlatur qui hanc le¬

Expanded text:
a fisco possideantur sive aliquid ex his per printivitatis ducti sunt, si ab aliquibus vel ad r acceperit, quod dedisse se emptor proQuod si pretium non habuerit, quinquennio serviat captivus emptori et post quinquennium sine pretio ingenuitati reddatur, qui, c
Abbreviated transcription (Latin):
Si aliquis unarem duaob ꝑlegitimis senptu
res donauerit: Vnipriur & alteri postea
ñi que rendumẽ. In his donatianibus qui
prius qui posteriorsit. Sed quirem tra¬
dentẽ donatorẽ porseder& his eã qui
traditaẽ possedebit: Nec inter est utrũ
In parentes an in extraniur talirsit facta
Idonatio .n.¬

Expanded text:
Si aliquis unam rem per legitimas scripturas duobus donaverit, uni prius et alteri postea, non quaerendum est in his donationibus qui prius qui posterius acceperit, sed qu irem tradente donatore possederit, is eam cui est tradita possidebit. Nec interest utrum in parentes, an in extraneos facta sit talis donatio.
Abbreviated transcription (Latin):
Signum uinani
ignum. hildeulfi
Signum. bil gerni
ignum. emenundi
Signum
S ignum
Signum
Signum
Signum
Signum

Expanded text:
Signum Durandi. Signum Rodulfi. Signum Beringerii. Signum Osmundi. Signum Signum Signum Signum Signum Signum
Abbreviated transcription (Latin):
dis cerserint . Ita quicquid maritus uxori
uel uxor marito in patri potestate sibi
donauerint aut testamento dimiserint :
id ad patrir dominiũ minime pertinebit
sed hoc sibi eorum filii ad integrũ uinde cabt̃¬

Expanded text:
itur, ita et quidquid maritus uxori vel uxor marito in patris potestate positis donaverint aut testamento dimiserint, id ad patris dominium minime pertinebit, sed hoc sibi filii ad integrum vindicab
Abbreviated transcription (Latin):
tum p&at. etsi deeius propria&ate his qui
expulsus ẽ ciuiliter fuerit superatus crime¬
nalis post modum actione seruata recep¬
to prius momento potest post modum In¬
pedire uiolentum. Siquis testam̃tum¬
tum sibi ꝑiudicium momenti beneficio res
criminalem proponere actionem. Sed¬
& dereliquis similibus causis similis acti¬
o tribu&ur xuii. Depal da moneta.¬

Expanded text:
tui petat, et si de eius proprietate is qui expulsus est civiliter fuerit superatus, criminali postmodum actione servata recepto primitus momento potest postmodum inpetere violentum. De testamnto per iudicium momenti beneficio restamento criminalem proponere actionem. Et reliquis similibus causis similis actio tribuetur. DE FALSA MONETA
Abbreviated transcription (Latin):
Siiudex accusatum crimenosum esse cog¬
nouerit & interreum &accus atorẽ ꝑcor¬
roptionẽ de ab olicione reatus conueneri
his qui reur probatur remoto conludio
paenam excipiat legibur constitutam

Expanded text:
satus est, criminosum esse cognovit, et inter reum et accusatorem per corruptionem de absolutione reatus convenerit, is qui reus probatur, remoto colludio, poenam excipiat legibus constitutam
Abbreviated transcription (Latin):
Ippellantem nondeb& ad flictio ulla. Aut car¬
ceris iniuriare costodia: sedliceat appella¬
tori eciam tam causam appellationis remedio
subleuare uli sed&iam in causir criminalibur
appellari. Neappellandi uox egoes quam in sub¬

Expanded text:
tem autem non debet afflictio ulla, aut detentionis injuriare custodia, sed liceat appellatori vitiatam causam appellationis remedio sublevare. Liceat etiam in causis criminalibus appellare, nec appellandi vox denegetur ei quem sup
Abbreviated transcription (Latin):
& abolicio p&ita & in parata fuerit sump¬
tos litis quor inpenderunt testes eis accusator
acrilegus adulter incestireus Num
paschȩ. Nullatenur absoluatbr. Reliqui ab¬
soluantur quos minorum causarum culpa
constringit .xxuiii. decalomniato rBus¬

Expanded text:
t abolitio petita praestitaque fuerit, sumptus, quos fecerunt testes, eis accusator acrilegus adulter incestus reus, paschae nullatenus absolvantur. Reliqui omnes, quos minorum causarum culpa constringit
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate migrantem in resua triginta annar
habuerit a cosisorem uindic&. Quisi intra
triginta annos inuentur fuerit ad omino. cũ
filus secundum legem sibi deb&is & omne peculio
reuoc&ur. Quodsimortuur fuerit filii eius
cum heredibus suir & patrimor tui adomino
ratur. sitamen infrauiginti annos inuenta
fuerit & de alieno colono filior susceperit cũ
agnationis parte tereat ad omino reuoc&ur
Quia colonum due partes cognationer secuntur¬
colonam tercia. Sane neseparatio coniugufiat
Iillum cuius colonus ẽ uicariam mulierem: &pid
mino compensare iubemus. Si uero mulier iuns
alieni ingenuum maritum duxerit: omnis mu¬
lieris agnatio ad eiur dominum ꝑtinebit.
quod hic minus ẽ de colone agnatione In no¬
uellir legib inuenitur . XI. NECOLONUS
Inscio dominosuo alien& peculium uellitem in

Expanded text:
luntate migrantem triginta annos habuerit, ac si suum vindicet. Qui si intra triginta annos inventus fuerit, a domino cum filiis secundum legem sibi debitis et omni peculio revocetur. Quod si forte mortuus fuerit, filii eius cum mercedibus suis vel patris mortui a dominoratur; si tamen intra viginti annos inventa fuerit et de alieno colono filios susceperit, cum agnationis parte tertia revocetur, quia colonum duae partes agnationis sequuntur. Sane ne separatio coniugii fiat, illum, cuius colonus est, vicariam mulierem et pro mino conpensare praecipimus. Si vero mulier iuris alieni ingenuum maritum duxerit, omnis mulieris agnatio ad eius dominium pertinebit. Quod hic minus est de colonae agnatione, in novellis legibus invenitur. NE COLONVS INSCIO DOMINO SVVM ALIENET PECVL
Abbreviated transcription (Latin):
si suꝑ satemarito deficerit: & om̃rfilior in
potestate patrir demiserit. Pater demat̃nir
filiorum bonis husum fructum habeat: usq
as pater emancipauerit deeorum porcioni¬
bus quor liberor facit triantẽ a filuir procup¬
lata libertate ꝑcipiat. Iuri suo ꝑp&uo uinde¬
candam: quod si suꝑstite inatre pater filios
autfilias emancipauerit quia non potest ma¬
treuiuae defiliorum porcionibus uindecare
pater deuno in ediã. deduobus terciam d&
bus quartam accipiat portionẽ in usum¬
fructum quousq uixerit possedendam
erint : & alequi fortarse nonfuerint
circa emancipatos uel non &mancipator
rint & nepotes uel neptes exfiliir auiur pa¬
ternur habuerit: qui omnes inaui potes¬
tate consistunt eademq defilus &circa
ne potes ac pronepoter in omnib: furma

Expanded text:
si superstite marito defecerit et omnes filios in patris potestate dimiserit, pater de maternis filiorum bonis usumfructum habeat usque um pater emancipaverit, de eorum portionibus, quos liberos facit, triantem a filiis pro conlata libertate percipiat iuri suo perpetuo vindicandum. Quod si superstite matre pater filium vel filios emancipaverit, quia non potest matre viva de filiorum portionibus vindicare t de uno mediam, de duobus tertiam, de tribus quartam percipiat portionem in usumfructum, quousque advixerit possidendam.erint et aliqui fortasse non fuerint, circa emancipatos vel non emancipatos rint et nepotes vel neptes ex filiis avus paternus habuerit, qui omnes in avi potestate consistunt, eadem, quae de filiis, et circa nepotes in omnibus forma
Abbreviated transcription (Latin):
UII. DEEXPOSITIS. Qui expositum pue
in eius dominio ꝑmanebit. Sitamen contestacio¬
nem decollectione eius episcopus clerici quae
cons cripserint quem postea suum dicere quis¬
quam nonpoterit quẽ proiecisse probatur
ad mortem. UIII. dehis qui SaNquinol. o¬
TUS EMPTOS UEL NUTRENDOS ACCIPERINT

Expanded text:
Interpretatio. Qui expositum puerin eius dominio permanebit: si tamen contestationi de collectione eius episcopus clericique subscripserint, quoniam postea suum dicere quisque non poterit, quem proiecisse probatur ad mortem. DE TOS UMPTOS VEL NUTRIENDOS ACCIPERINT
Abbreviated transcription (Latin):
i coloni rei alienae ad alior dominos forte con¬
fugerint. Primum ẽ ut fugitiuos suor decuiur
re exisse rius cuntur momenti beneficio posser¬
sor sine delatione recipiat: &sic deeorum
origine audiatur. Exp̃HE LIBER QUAtuS

Expanded text:
i coloni rei alienae ad alios dominos forte confugerint, primum est, ut fugitivos suos, de cuius re exisse noscuntur, momenti beneficio possessor sine dilatione recipiat et sic de eorum origine audiatur, nec requiratur
Abbreviated transcription (Latin):
Si intra quin queninium tradita non ꝓbantur
cuius cautio est nonteneatur obnoxius. Nam
trans acto quinquennio: si de cauta & Non con¬
signata pecunia debitor dixerit nullatenur au¬
diatur. xxuiiii. depecuniae seques tra¬

Expanded text:
intra quinquennium tradita non probantur, is cuius cautio est non teneatur obnoxius: nam transacto quinquennio, si de cauta et non consignata pecunia debitor dixerit, nullatenus audiatur. DE PECVNIAE SEQVESTRA
Abbreviated transcription (Latin):
derelinquat. Tres patrer inhereditate aui ma¬
terni sibi nepotes uel neptes &filia uindecabt̃.
Quartam frater uelsoror. aui mortui iuxtale¬
gis huiur ordinem consequantur. Siuero mu¬
lier. Id est paterna uel materna auia intestata
moriatur & relinquant filios & filias & ex
murtuo filio uel filia nepotes: aequaliter sde
patrir &dematris porcione nepatis uel nep¬
tes terciam pardunt quam patruis & amitis
exauiae paternae bonis. auuncolis & mater¬
teris ex auiae maternae bonis sicut & auu ma¬
terni conquirunt. Namsi pateruur & amita
uel auuncolus & matertera fortarse defuennt.
Adfratres uelsorores auiarum tres uncias
adnepotes nouem ꝑueniant. Nam in aui pater¬
ni hereditate nepotes uelueptis exfilio mortuo
depatrirsui portione nihilꝑudunt. Quicquid

Expanded text:
ereditatis avi materni sibi nepotes vel neptes ex filia vindicabunt, quartam frater vel soror avi defuncti iuxta legis huius ordinem consequentur. Si vero mulier, id est paterna vel materna avia intestata moriatur et relinquat filios et ex mortuo filio vel filia nepotes, aequaliter de patris vel matris portione nepotes vel neptes tertiam perdunt, quam patruis et amitis ex aviae paternae bonis, avunculis et materteris ex aviae maternae bonis, sicut et de avi materni conquirunt. Nam si patruus et amita vel avunculus et matertera fortasse defuerint, ad fratres vel sorores aviarum tres unciae et ad nepotes novem perveniant: nam in avi paterni hereditate nepotes vel neptes ex filio mortuo de patris sui portione nihil perdunt. Si
Abbreviated transcription (Latin):
Siquir aũt rem fincalem autrem priuatã ante
sentenciã aiudiceprolata inuaserit & noluerit
expectare litis euentum. ꝑdat negocium qui con¬
tempsit expectare iudicium. Illeuero qui hoc p̃
Non poterat obtenere: habita stimatione talẽ

Expanded text:
si quis aut fiscalem rem aut privatam ante sententiam a iudice prolatam invaserit et noluerit expectare litis eventum, perdat negotium qui contempsit expectare iudicium. Ille vero, qui hoc pr iudicem non poterat obtinere, habita aestimatione talem
Abbreviated transcription (Latin):
dicat maritum suum autebriosum aut luxoriae
deditum: Non propterea repudiandurẽ nisi
farte eum aut homicidam aut maleficum aut
sepulcri uolatorem essedoeuerit. Quibur eri¬
minibus conuictur si ne culpa mulierir merito
uid&ur excludi: & mulier recepta dote disce¬
dat. Namsi haeo crimina mulier non potuerit

Expanded text:
dicat maritum suum aut ebriosum aut luxuriae deditum, non propterea repudiandus est, nisi forte eum aut homicidam aut maleficum aut sepulcri violatorem esse docuerit, quibus criminibus convictus sine culpa mulieris merito videtur excludi, et mulier recepta dote discedit: nam si haec crimina mulier non potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
tore alia tot mancipia hisquor ad seruitutem
uocabat eius a&atis & sexus darecogatur.
Illir in condemnationem Non adnum meran¬
dir quidum causa trah&us in litem natiesse
moriuntur. & heredes eorum statum ingenui
tatis obtenuerint proeiur persona. Que inlite
eius heredibur apulsante reddenda est. Siaũ

Expanded text:
tita, tot mancipia his, quos ad servitutem vocabat, eius aetatis et sexus dare cogatur, illis in condemnatione non adnumerandis, qui, dum causa trahitur, in lite nati esse moriuntur et heretatis obtinuerint, pro illius persona, quae in lite , a pulsante reddenda est. Si vero
Abbreviated transcription (Latin):
quaesierint nec legitimũ habiturũ nec filior
tale ordine & ambicione susceptor legitimur
ordinandus. Nec &iam persupplicationem
huiur p̃sumptionis ueniam promerere : Hir
aũt̃ quor inquartum gradum originir prae¬
sumptio praerumptiua copolauerit quiano
dici ut p̃ceptum expectant maiestatis qui paren¬
tum placito copolantur reliquo pars huiur¬

Expanded text:
ierit, habiturum, nec filios tali ordine et ambitione susceptos legitimos appellandos, nec etiam per supplicationem huius praesumptionis veniam promereri. His vero, quos in quartum gradum originis coniunctio praesumptiva copulaverit, quia nodici, ut praeceptum expetant maiestatis, quoniam parentum placito copulantur. Illi vero, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Derep&endo debito undecerta scriptura
profertur. seudehis quod alicui fidei cõmis¬
sum ẽ ut dar&ur aliquis agat: autsi alequid sibi
allig& fuisse prouasum aut aquolib& intra annũ
beneficio momenti requirat: Aut testamentum
dicat Nonesse legitimũ uel de tutela alequid pro¬
ponat. Non ex pect&ur ut prius q̃d rep&it apii
acta proponat: aut ordo ipsius cause p&atur
scriptus. Sed mox apud iudicem sineulla tempo
suae ꝓbationes exibeat. Quam in rem &iam
Inciuilebus negotir p̃cipimus obseruare
quae tamen minus quam centum soledorum
sum maest ualere consteterit.

Expanded text:
epetendo debito, unde certa scriptura profertur, seu de id, quod alicui fideicommissum est ut daretur, aliquis agat, aut aliquid sibi alleget fuisse pervasum, aut quodlibet intra annum beneficium momenti requirat, aut testamentum dicat non esse legitimum, vel de tutela aliquid proponat, non expectetur, ut prius quod repetit apud acta proponat aut ordo ipsius causae petatur scriptus, sed mox apud iudicem sine ulla temporsuae probationis exhibeat. Quam rem etiam in civilibus negotiis praecipimus observari, quae tamen minus, quam centum solidorum summa est, valere constiterit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quociens de paruir criminebur. Idest uniur serui
fuga. autublati iumenti aut modice trae seudonus
Itauase uel certe furti id est d&centi aut praeuenti
s ubcriminis Nomine accio fortarse processent
Inmedioeres iudices qui publicam disciplinam obse
uinciae illud negotium criminale proueniat: ubi
deꝑsonarum inscriptione a g&ur uel maior cau¬
saest que nonnisi ador denarior iudices recitata
legir sententia debeat terminare. quod p̃ceptũ
si fuerit praeter mirsum officiales qui negatia
intromittunt : quinque liberas auri damnent᷑:¬
Siquis contempto prouinciae iudice adillos
qui ar matis praeesse noscuntur: causam suã
Eteum qui causam illius suscepit proponendã
udei um̃r hos solum apud relegionis suae meciorer
agant: quod a drelegionis eorum pertenit dis¬

Expanded text:
i fuga aut sublati iumenti aut modicae terrae seu domus invasae vel certi furti, id est detenti aut perventi, sub criminis nomine actio fortasse processerit, ad mediocres iudices, qui publicam disciplinam observinciae illud negotium criminale perveniat, ubi de personarum inscriptione agitur vel maior causa est, quae non nisi ab ordinario iudice recitata legis sententia debeat terminari. Quod praeceptum si fuerit praetermissum, officiales qui negotia intromittunt quinque libras auri sesquis contempto provinciae iudice ad illos, qui armatis praeesse noscuntur, causam suam ndum esse cognoscat et eum, qui causam illius susceperit proponendam, untur, hoc solum apud religionis suae maiores agant, quod ad religionis eorum pertinet dis
Abbreviated transcription (Latin):
riam. Postea quamꝑ scriptur am lis fuerit cons¬
testita & propublicam conuentionem quisquis
illeẽ quipulsatur agnouerit. tunc lis in quoata
dicatur. si tamen litigantium ꝑfectane proban¬
tur etates. namsiquir principis beneficio cor¬
trarationem legis cause suae tempora supera¬
uerit prolongare quic quid prohacre merue¬

Expanded text:
tio. Posteaquam per scripturam lis fuerit contestata et per publicam conventionem, quisquis ille est qui pulsatur agnoverit, tunc lis incoata dicatur, si tamen litigantum perfectae probantur aetates. Nam si quis principis beneficio contra rationem legis causae suae tempora speraverit prolongari, quidquid pro hac re merue
Abbreviated transcription (Latin):
moriantur. quitam̃ nec curiae qui quam
debuerint. Nec patrono quicquid relinque¬
rint adecclesias uel monasteria quibur obsecute
fuerint pertinebit. quisi dum uiuun testare
uoluerint habebunt liberam facultate IN poter¬
tatem IIII. DEBONIS MILI TUMꝰ¬

Expanded text:
rint, qui tamen nec curiae quicquam debuerint nec patrono, quidquid reliquerint, ad ecclesias vel monasteria, quibus obsecuti fuerint, pertinebit. Qui si testari voluerint, habebunt liberam potestatem. DE BONIS MILITVM
Abbreviated transcription (Latin):
ut filia: siui uenter filiar habuerit &filiũ
non habuerit: mater cumfiliabus &quale
sorte succedat. Ita ut mater mediam &
filiae quantefuerint mediam iuindicent por¬
tionẽ. Ita utsi alium maritum non accipe
rit. quic quid filiur uel filia morte aliun¬
de conquesierint: tum reliquerint. mat̃
ꝑ p&uo iure iundic&: debonis uero pri¬
oris mariti partionẽ quã exmor tuo filio¬

Expanded text:
lias filias habuerit et filium non habuerit, cum filiabus aequali sorte succedat, hoc est ut mater mediam et filiae, quantae fuerint, mediam vindicent portionem: ita ut, si alium maritum non acceperrit, quidquid filius vel filia mortui aliunde adquisitum reliquerint, mater perpetuo iure vindicet, de bonis vero prioris mariti portionem, quam ex hereditate fili
Abbreviated transcription (Latin):
Qui uiginti quinq annor in libertate duraue¬
miliciae praesente &tacente p&itore gesse¬
rint adsertarem querendi eis necessitas non
minir latuerint priorir legis ordo seruabitꝰ¬
UIIII. Dehis qui xonad̃o mano miss¬

Expanded text:
in libertate duravemilitiae praesente et tacente petitore gesserint, assertorem quaerendi eos necessitas non minis latuerunt, prioris legis ordo servabitur. DE HIS, QVI NON A DOMINO M
Abbreviated transcription (Latin):
non eg&. In illa uero donatione cuiursũ ma
infra ducentorum soledorum p̃cium inuenitur
&ã sigesta defuerint: nulla feminis poterit
sub qua eoc liditate autobiectione calomnia com¬
moueri. Sed qualis cumq tamen cumdie &tem¬
pore scriptura sufficiat. Si mor tuo patre abs¬

Expanded text:
. In illa vero donatione, cuius summa infra ducentorum solidorum pretium invenitur, etiamsi gesta defuerint, nulla feminis poterit sub quacumque calliditate aut obiectione calumnia commoveri, sed qualiscumque cum die et tempore scriptura sufficiet. Et ideo se
Abbreviated transcription (Latin):
aduixerit mat̃ adquesitam ex hac filii autfiliae
re ÷ nec per testamentũ nec perdonatio¬
nẽ hab&ur alicentiam. Cui mulieri si depri¬
orimarito filui uel filiae non supersint. Tunc
quecumq subhac oc cansione ꝑcipit sibi uelit
propriã uindic& facultatẽ: & inquẽ cumq
uoluerit iurae tranrmittat. In hac &am lege
similem & patres mortuir uxoribur condici

Expanded text:
advixerit mater, adquisitam ex hac filii aut filiae advixerit mater, adquisitam ex hac filii aut filiae endo nec per testamentum nec per donationem habitura licentiam. Cui mulieri si de priore marito filii non supersint, tunc quaecumque sub hac occasione percepit, sibi velut propriam vindicet facultatem et in quemcumque voluerit, iure transmittat. In hac etiam lege similem et patres mortuis uxoribus condici
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias postea uenerint quicquid ꝑ spons aliciã
largitatem uelnuptiarum tempore consecute
Nec in alias uel extranear ꝑsonar nouerint trans¬
ferendum. quicquid uero prior maritur ꝑtes¬
tamentum seu perfidei cõmirsum seuligati ti¬
tulo uel mortir causa uxori donauerit dehis re¬
bur quartalȩ mulier donatione ꝑceperit seu in¬
omnibus filur seo inunum promerito seruitii
si conferre uoluerit habebit liberam facultatẽ.
It autei debonis prioris mariti: afiliis ipsiur
quic quam alienare nonliceat. Quodsi p̃sump
sandum. Hoc specialius huic lege crededit inseren¬
dum ut mulieres cum adaliar nuptias. uenerint.
Si defilur quor ex matrimonio priore surcepe¬
rant in ascolur moriatur. Eocasu ut matrem
quimatrem porsit exdudere. Func beneficio legir
mat̃ cumfiliabur uel filia aequale sort succedant.
Si uero filia moritur & matrem & sorarer tantũ
mat̃ adquerat. & media sororib seu una ser
pluressint proficiat. Et tamen ratione ut dũ

Expanded text:
nt, quidquid per sponsaliciam largitatem vel nubtiarum tempore consecutae nec in alias vel extraneas personas noverint transferendum. Quidquid vero prior maritus per testamentum seu fideicommissum seu legati titulo vel mortis causa uxori donaverit, de his rebus, quas tali mulier donatione percepit, seu omnibus filiis seu in unum pro merito servitii si conferre voluerit, habebit liberam facultatem, ita ut ei de bonis prioris mariti a filiis ipsius quidquam alienare non liceat. Quod si praesumpssandum. Hoc specialius huic legi credidit inserendum, ut mulieri, cum ad alias nubtias venerit, si de filiis, quos ex matrimonio priore susceperat, masculus moriatur, eo casu, ut matrem qui matrem possit excludere, tunc beneficio legis mater cum filiabus vel filia aequali sorte succedat. Si vero filia moriatur et matrem et sororerat et media sororibus, seu una seu plures sint, proficiat: ea tamen ratione, ut, dum
Abbreviated transcription (Latin):
inecclesia ante consule fuerint manũmisi
cus aut conuiuia dedicione manu mittunt᷑.
Dedicitiae uero sunt quipost admissa crimina
sup pliciis subditi & publice procriminibus
cȩsi suntꝰ Inquorum faciem uel corporis ꝗ¬
cumqñ inidicia autigni autferro in praersa r̃¬

Expanded text:
in ecclesia aut ante consulem fuerint manumissi.in ecclesia aut ante consulem fuerint manumissi.nter amicos aut conuiuii adhibitione manumittuntur. Dediticii uero sunt, qui post admissa crimina suppliciis subditi et publice pro criminibus caesi sunt, aut in quorum facie uel corpore quaecumque indicia aut igne aut ferro impressa
Abbreviated transcription (Latin):
taest decolono utcolona inter duos dominur diui¬
datur agnatio. Id est ut colonedñ duas partirfi¬
liorum: & tercia colanae : dominur sibi debeat
uindicare. Quae uero actionis ꝑp&uae fuerint
& adtrecennio reuocatir̃ placuit ad necti. Id. ẽ.
hereditatis pecitionis & tamen auctorẽ cui con¬
p&cebat fuerit incoata. finalis actio homicidur
furte tutille geste defugitiuis decurialibur ul
decollegatis reuocandis. emptie uind& locati
& conducti negutiorum gestorum mandati
sed exipsis quiliberi sunt aliur esse ingenu¬
ue & aliur libertinus ingenuur. Qui m¬
genui uarisunt libertini qui pro iusta ser¬
uitute manum misi liber fiunt ingenuor ũ
onimum unus statutur ẽ. Libertorum uero
ideo rumunus quia triasunt genera liber¬
tatu :: quia liberti autciui romani sunt
idut latini. aut didecitiar tamen quiciue
romanisunt qui latini quididecitiae bre¬
uit̃ ex planatum ẽ. Ciues romanisunt ꝗ

Expanded text:
ta est de colono et colona, inter duos dominos divita est de colono et colona, inter duos dominos dividatur agnatio, id est ut coloni dominus duas partes filiorum et tertiam colonae dominus sibi debeat vindicare. Quae vero actiones perpetuae fuerunt et ad tricennium revocatae sunt placuit adnecti, id est hereditatis petitio, si tamen ab auctore, cui conpetebat, fuerit inchoata finalis actio, homicidii, furti, tutelae gestae, de fugitivis, de curialibus vel de collegiatis revocandis, empti venditi, locati et conducti, negotiorum gestorum, mandati, Sed ex his ipsis, qui liberi sunt, alios esse ingenuos, alios libertinos. Ingenuos, qui ingenui nati sunt: libertinos, qui pro iusta seruitute manumissi liberi fiunt. Ingenuorum omnium unus status est: libertorum uero ideo non unus est, quia tria sunt genera libertatum: quia liberti aut ciues Romani sunt, aut Latini, aut dediticii. Tamen, qui ciues Romani sint, qui Latini, qui dediticii, breuiter explanandum est. Ciues Romani sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
unde pulsatus dare deb&. Si hoc delutũ uolu¬
erit parare conflictum: tunc tamen fide¬
iussore querere nondebit. Quando pulsatꝰ
Inhir locis in quib audientiam est : Nonmino¬
ris debit ipsiur porsionis habere probatur.
Siquis iudicem ꝓquib cumq causis aduersur
siuis inserit: Aut habuerit forte susceptum
uocem appellationis exibeat: utcum ei succer¬
sum fuerit iudicatum. Siquis dominus duoꝵ¬
fuerit praediorum & deunam possersionem
adalia quae iur irsuae ẽ mancipia originaria
uel colonaria transtulit. et a diuersũs dominus
fundus uterq ꝑuenerit: Nuhil contra ordina¬
tionot dũ prioris aliunde trans latis mancipis
re peuire aut pulsare praesumat. Sed cui autuen¬
ditur aut donatur aut dimissur agerfuerit: IN
eos tantum pos sexdeat in quo ab auctore constat
fuisse demissus. de colonorum actionẽ idre¬
mata amliguitatem hac legem constat es se p̃cep¬
tum. ut secundum legem quae adpalla dium da¬

Expanded text:
unde pulsatur, dare debebit, si de hoc debito voluunde pulsatur, dare debebit, si de hoc debito voluerit parare condictum; tunc tamen fideiussor ab eo requiri non debet, quando pulsatus in his locis, in quibus audientia est, non minores debiti ipsius possessiones habere probatur. Si quis iudicem pro quibuscumque causis adversum sibi senserit aut habuerit forte suspectum, vocem appellationis exhibeat, ut, cum ei successum fuerit, ifuerit praediorum et de una possessione ad aliam, quae iuris sui est mancipia originaria vel coloniaria transtulerit et ad diversos dominos fundus uterque pervenerit, nihil contra ordinationem domini prioris aliunde translatis mancipiis repetere aut pulsare praesumat, sed cui aut venditus aut donatus aut dimissus ager fuerit, in eo eum statu possideat, in quo ab auctore constat fuisse dimissum. De colonorum vero agnatione id remota ambiguitate hac lege constat esse praeceptum, ut secundum legem, quae ad Palladium da
Abbreviated transcription (Latin):
titra tricenniũ sine adiestionẽ quinquenmii
modir omnib: consum matur dep&itorib
uero constitutum est ut ipsi p&itur aduer¬
sarium suũ pulsatum iniudicium differre
noluerit: quẽ adssubfide iussionẽ autcautio
sis in quibus tamen iudex audiendar reliquas
causas sua caridinoscitur ut actionem quã
proposuit clebeat expedire. Illi quẽ conpulit
tore recipiat &liber abscedat. Salua tamen
integritate negutii illiur p&itores quiad p̃¬
senr protarditatẽ sumptuũ: uel expensarũ
damna sustenuit. Namsiquis pulsatus in iu¬
dicio esse nouerit posttertiã conuentionem
Sciatse contumacis sententiã subitorum id quic¬
quid si ad fuirsit iniudicio addicendus erat pe¬
nitenti litigatore quasi uictus ex soluat. Quicũ¬
q aut̃ se de agro uel dedomo fueritpulsatus
sine fide iursione alicuius caueat: sed futurũ
esse iudicium. Nam pecuniam quis abeo re¬
p&at fide iussaore proquantitatẽ pecuniae:

Expanded text:
intra tricennium sine adiectione quinquennii intra tricennium sine adiectione quinquennii modis omnibus consumantur. De petitoribus vero constitutum est, ut, si petitor adversarium suum pulsatum in iudicio deferre voluerit, quem aut sub fideiussione aut cautioses, in quibus tamen iudex ad audiendas reliquas causas vacare dinoscitur, actionem, quam proposuit, debeat expedire, ille, quem conpulit tore recipiat et liber abscedat, salva tamen integritate negotii illius petitoris, qui ad praesens pro tarditate sumptuum vel expensarum damna sustinuit. Nam si quis pulsatus in iudicio adesse noluerit, post tertiam conventionem sciat se contumacis sententiam subiturum, id est ut quidquid, si adfuisset in iudicio, addicendus erat, petenti litigatori quasi victus exsolvat. Quicumque autem si de agro vel domo fuerit pulsatus, sine fideiussione alicuius caveat se adfuturum esse in iudicio. Nam si pecuniam quis ab eo repetat, fideiussorem pro quantitate pecuniae,
Abbreviated transcription (Latin):
omnia quae infinitũ negutia extendebat. ꝗa
diuersi in quadr aginta annur diuersi iurer¬
consolatores deali quib rebus ꝑ p&uã fece¬
rant actionem specialitercensuit. ut omnia
deumnib: causis infra xxx. annos curri¬
cula conlaudantur p̃tersicut depost lianni¬
o dictũ. Est ille anni saluo triennio capti
illa tempora adxxx. annus reuocant quae
ampliur litis fecerant propagari. Ita reliqua
ius sasunt obseruare in omnib p̃cipit custo¬
dire. Namsimilis infratricennium incho¬
ata fuerit: & nonfinita quasi nec cepta fue¬
rit. Ita habeatur extincta excepta pupilla¬
rus causa quib prio aetatis fragilitate siẽ
lex diui theudosi. contenit constatesse consul¬
tamen si post uicensimũ &quintum annũ
exeo quocum p&ire actio ceperat illis fue¬
rit contestata quinq tantum annus suꝑ
tricenniũ pupillis iob& agere. It aut conple
quae ante quã ante uicensimũ quintum ani¬
num ꝑueniant contestati fuis se ꝓbantur.

Expanded text:
ora, quae in infinitum negotia extendebant, quia diversi in quadraginta annos, diversi iurisconsultores de aliquibus rebus perpetuam fecerant actionem, specialiter censuit, ut omnia de omnibus causis intra triginta annorum curricula concludantur: praeter, sicut de postliminio dictum est, ut illi anni salvo tricennio captivilla tempora ad triginta annos revocat, quae amplius lites fecerant propagari, ita reliqua,iussa sunt observari, in omnibus praecipit custodiri. Nam etiamsi lis intra tricennium inchoata fuerit et non definita, quasi nec coepta fuerit, ita habeatur extincta: exceptae pupillares causae, quibus pro aetatis fragilitate, sicut lex divi Theodosii continet, constat esse consultamen si post vicesimum et quintum annum ex eo, quo conpetere actio coeperat, lis fuerit contestata, quinque tantum annos super tricennium pupillis iubet augeri: ita ut conpletis quae, antequam ad vicesimum et quintum annum perveniant, contestatae fuisse probantur,
Abbreviated transcription (Latin):
a dequanta familia liceat manum mitte ͬ ħoc or¬
dine ut siquis duar seruas abet ambarmanũ in itte¬
repossit qui uir .iii: duar testamenta manũ mit¬
tat: qui .iiii. similit̃.ii. quisex .iii. qui .uiiii. quattuor:

Expanded text:
testamento de quanta familia liceat manumitti, hoc ortestamento de quanta familia liceat manumitti, hoc ordine: ut, si quis duos seruos habet, ambos manumittere possit; qui uero tres, duos testamento manumittat;
Abbreviated transcription (Latin):
quib cumq ꝑsunis succidere possint. Nam
latimi & dediticiaen nec testamenta conuersi
uec̃sibi extamentoi aliorum aliquid de mirso
possint: ullatinus uindicare tam latini cer¬
ta rebur priui legia ciuiur romanorum libe¬
rorum consequi possunt dedititiae uero nulla
beneficium id est. si iterum ab ipsis aut testa¬
mentum aut in ecclesia aut ante cousol manu¬
uittantur ciuium romanorum priuilegium
donsequuntur. Non tamen om̃r domini seruos
stior manu mittere porsunt: nam si aliquid
multa debita habeant cuiur substantiae ad¬
grediorib: teneantur obnoxiae. Si infraude
creditoresui seruur suus manumittere uolue¬
rit conlata manumisio nonualit aut siliberti
ciue romani filuir liberis nan haluerit: &iti
fraude patroni sui seruus suur manum mittat.
Si militer datamanu missio ñualit. Preterea
minor quicumq uiginti annorum domino liber
manu missor cui patersuur autmater ad patis¬
num donatisunt eosdem manu mittant.¬
Nonstitutumẽ quantum seruarum pumerum

Expanded text:
sonis succedere possunt: nam Latini et dediticii nec testamenta condere, nec sibi ex testamento aliorum aliquid dimissum possunt ullatenus uindicare. Tamen Latini certis rebus priuilegium ciuium Romanorum libertatem consequi possunt. Dediticii uero nulla beneficio, id est, si iterum ab ipsis aut testamento aut in ecclesia aut ante consulem manumittantur, ciuium Romanorum priuilegium consequuntur. Non tamen omnes domini seruos suos manumittere possunt. Nam si aliquis multa debita habeat, cuius substantia creditoribus teneatur obnoxia, si in fraudem creditoris sui seruos suos manumittere uoluerit, collata manumissio non ualet. Aut si libertus ciuis Romanus liberos non habuerit et in fraudem patroni sui seruos suos manumittat, similiter data manumissio non ualebit. Praeterea minor quicumque uiginti annorum dominus libermanumissor, cui pater suus et mater a patrono donati sunt, eosdem manumittatConstitutum est, quantum seruorum numerum