comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quenti die omnẽ ppłm grauissimo dictu
corripuit. dĩmq se pꝰt hȩc appellari ne a
lib̾is quidem suis ꝑmisit. Fuit aut̃ filius
actie. quȩ nata ẽ de sorore iulii cesaris. Rege
aut̃ ob hanc causani apud g̾cos bafilei uo¬
cant᷑. qͦd tanqui bases ppłm sustinent. uude
& bases coronas habent. Quanto enim mag̾
grauatur. Tyranni g̾ce dicunt᷑. idem lati¬
ne & reges. Nam apud uet̾es int̾ regẽ &
tyranuum nulla discretio erat. ut pars mͥ
enim reges tyranui uocabant᷑. Nam tyro for¬
Iam postea inusum accidit tyrannos uoca¬
ri ꝑessimos atq imꝓbos reges. luxuriose do¬
minationis cupiditatẽ & crudelissimã do¬
minationẽ in ppłis exercentes. Princeps &
cit lampada turiuis. ꝓpͥmus. Dictus antẽ
pͥnceps acapiendi si gnificatiene qͦd pͥus capiat.
sicut nuiriceps abeo qͦd munia capiat. Dux
dictus eoqͦd sit ductor exercitus. S ñ statim
quic̃q pͥncipes uel duces sunt: etiam reges

Expanded text:
quenti die omnem populum gravissimo edicto quenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob hanc causam apud Graecos βασιλεῖς vocantur, quod tamquam bases populum sustinent. Unde et bases coronas habent. Quanto enim quisq laborum gravatur. Tyranni Graece dicuntur. Idem Latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, utVirg. Aenenim reges tyranni vocabantur. Nam tiro forIam postea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercentes. Princeps etcit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. Dux dictus eo quod sit ductor exercitus. Sed non statim, quicumque principes vel duces sunt, etiam reges
Abbreviated transcription (Latin):
riis sungerent᷑: senatus censuit ut augristi
cesaris hoc tantum nom̃ eͥe̾t. eoq is distingue¬
retui: a cȩt̾is gentium regib. Qͦs & sequentes
cesares hacꝰtenus usur pauerunt. Solet etiã
fieri ut pͥmi regis nom̃ etiam reliqui possi¬
deant. sicut apud albanos ex̾iluii nomine
om̃s reges albanoꝵ siluii appellati sunt: sic̃
apud ꝑsas arsacide. apud egyꝑtios ꝑtolomei.
apucͥ atthenienses cecropide. Augustꝰ i deo
apud romanos nom̃ imꝑii est: eo qͦd oliui au¬
gerent rem publicam. amplificando. Quod
nom̃ pͥmus senatus octo uiano cesari tradidit.
ut quia auserat t̾ras: ipso nomine & titulo
consecraretuir: Dum aut̃ id̾e octouianꝰ iam
cesar siꝑator appellaret᷑ uel augustꝰ pt ea uͦ
dum ludos expectaret. & ꝓnunciatum illi eẽt
a ppło ut uocaretur & dñs: statim mani uultu
auerso iudecoras ad ulationes repressit. & dñ
appellationẽ ut homo declinauit: atq in se¬

Expanded text:
riis fungerentur, senatus censuit ut Augusti riis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eo quod is distingueretur a caeteris gentium regibus, quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. 15. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos, ex Silvii nomine, omnes reges Albanorum Silvii appellati sunt; sicut et apud Persas Arsacidae; apud Aegyptios Ptolomaei; apud Athenienses Cecropidae. 16. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primo senatus Octaviano Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. 17. Dum autem idem Octavianus jam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea vero dum ludos spea populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque inse
Abbreviated transcription (Latin):
gisset exercitum. Hi quinquennii tẽporis
imꝑio utebantur: Plus enim erant honore
qͣm consules. qui annuas potestates tenebarit.
W dicti dictatores. quasi pͥncipes & p̃ceptores:
unde & magistri ppłi nominabant᷑. unde
& edicta dicunt᷑. Cesarum nom̃ a uilio cȩꝑit.
qui bello çiuili commoto pͥmus romamini
singularẽ obtinut pͥncipatur. Cesar aut̃
dictus. qͦd ceso mortuȩ matris utero ꝑlatus¬
eductus q fuerit. uel qͦd cum cesarie natꝰ sit.
Aquo & imꝑatores sequentes cesares dicti.
eo qͦd comati e̾ent. Qui enun exacto utero
eximebant᷑. cesones & cesares appellabant᷑.
Iulius aut̃ dictus. quia ab iulio eneȩ filio
originem duxit: ut confirmat uirgilius.
Iulius amagno demissum nom̃ iulo. Imꝑa¬
torum aut̃ nom̃ aꝑud romanos eoꝵ tantũ
prius fuit. apud quos summa rei militaris
consisteret: & id̾o imꝑatores dicti. abimꝑando
exercitui. S dum dui duces titulis imꝑato¬

Expanded text:
gisset exercitum. Hi quinquennii temporis gisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestEt dicti dictatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum singularem obtinuit principatum. Cesar autem dictus est eo quod ceso mortue matris utero eductusque fuerit; vel quod cum caesarie natus sit, a quo et imperatores sequentes 422 Caesares dicti eo quod comati essent. Qui enim ex secto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. 13. Julius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio, originem duxit, ut confirmat Virgilius: Julius a magno demissum nomen Iulo. 14. Imperatorum autem nomen apud Romanos eorum tantum fuit prius apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui; sed dum diu duces titulis imperato
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ disꝑsi sunt. Consules appellati a con¬
sulendo. sic̃ reges a regendo. sic̃ leges alegendo.
Nam cum romani regun suꝑbam dominatio¬
nem ñ ferrent. anma imꝑia binosq consu¬
les sibi fecerunit. Nam fastum regium ũ be¬
niuolentiam consulentis. s suꝑbia dominan¬
tis erat. Hinc gͥ consules appellati. uel a cou¬
sulendo criuib uel aregendo cuncta consilio.
Q uos tam̃ ideo mutandos ꝑ annos singulos
elegerunt. ut nec iusolens dru maneret
& mod̾atior cito succurreret. Inde aut̾ duo
pares. quia imus rem ciuilem. alt̾ rem mili¬
tarem ammiistrabat. Regnauerunt aut̃
les subiecti erant consulib. U dicti ꝓ consules.
eo qͦd uice consulis filigerent᷑. sic̃ ꝓcurator
curatoris. idẽ auctoris. Exconsules aut̃ dicti.
qͦd iam aconsulatu exierint siue discesserim:
ꝑacto uicis suȩ anno. Dictatores quinto anuo
pt reges expulsos romani sibi creauerunt.
dum gener tarquinii ad inuiriam soceri
uindicandam. ingentẽ adu̾sus romã colle¬

Expanded text:
era est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succpares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabat. Regnaverunt autem les subieo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam colle
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd nouus. quia & cet̾i p̃cedendo anti¬
quiores existunt. Quatuor etiam modis fili ap¬
pellant᷑. uatura. imitatione. ad optione. doctri¬
na. Patura: ueluti cum dicuntur filii abrahȩ
uidei. Imitatione. ut ipsius abrahȩ fidẽ imitan¬
ꝑicdib istis suscitare filios abrahe: uel sic̃ eosd̾e
uideos dñs filios ẽẽ dicit diabol. aquo ñ nati. s
quem fuerant imitati. ad optione quoq quod
humana consuetudine nulli licet nescire: uel
sicut nos doñ natura s ad oꝑtione dicimus. pat̾
nr̃ qui es incelis. Doctrina. sic̃ apłs filios suos ap¬

Expanded text:
quod novus, quia ceteri praecedendo antiquod novus, quia ceteri praecedendo antiquiores existunt. Quattuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, adoptione, doctrina. Natura, veluti quum dicuntur filii Abrahae Iudaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitanpidibus istis suscitare filios Abrahae'; veluti sicut eosdem Iudaeos Dominus filios esse dicit diaboli; a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Ap
Abbreviated transcription (Latin):
tiquitate. Proauus. aui pat̾ ẽ: quasi prope
auum. Ab auus. ꝓaui pat̾ ẽ: iam longe abauo.
Attauus ab aui pat̾. Tritauus. attaui pat̾. qͥsi
tetrauus. id ẽ quartus supͣ ab auo. S tritauus.
ultimum cognationis nom̃ ẽ. familia enim
oritur a patre. t̾minat᷑ intritauo. Fuius & filia
a familia dicti sunt. Ipsi enim pͥmi in ordine
nascentium existunt. Unde & cornelia familia
stirps ipsa omuis a cornelio orta. Familia aut̃
a femore. femur enim. genus & stirps ostendit᷑.
Nam familia ꝓserius abusiue ñ ꝓprie d̃rr. Stirps
exlonga generis significatione uocatur.
Gnatus dictus. qui generatus. unde & ꝑ .g. scri¬
bitur. Soboles. eo quod substitutio sit generis.
Quadriꝑtitus ẽ aut̾ ordo filioꝵ. ita. Primogenttꝰ.
unigenitꝰ. medius. nouissimus. Primogenitꝰ.
ante quẽ nullus. Unigenitꝰ. post quẽ nillus.
Medius. int̾om̃s. Nouissimus: pt om̃s. Idem
& minimus. a monade nouissimus ant̃. ꝓpt̾

Expanded text:
tiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope tiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope avum. Abavus proavi pater est, iam longe ab avo. Atavus abavi pater. Tritavus atavi pater, quasi tetravus, id est quartus super avum. Sed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine nascentium existunt. Unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. Stirps ex longa generis significatione vocatur. Gnatus dictus quia generatus. Unde et per G scribitur. Suboles eo quod substitutio sit generis. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Primogenitus, ante quem nullus. Unigenitus, post quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimus, post omnes. Idem et minimus, a monade. Novissimus autem propter
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. semen masculi. uude animahum ꝙhomi¬
uum corpora concipiunt᷑. Huic & creatores pa¬
rentes dicuntur. Mat̾ d̃r. qͦd ex uide efficiat᷑
aliquid. Mat̾ eium quasi materia. Nam causa
pat̃ ẽ. Pat̾familias aut̃ dictus. qͦd omnib infa¬
milia sua positis seruis tanqͣm pat̾ filiis patra
dilectione consulat. seruoꝵq conditionẽ a filioꝵ
affectu ñ discernat: s quasi unum m̃brum am
plectatur. Hinc aut̃ exortum ẽ nom̃ patrifami¬
lias. Qui aut̃ iniq dominat᷑ inseruis. hoc se
nomine nequaquã reputet appellari. Matrẽfa¬
milias id̾o uocari. qͦd ꝑ qͣndam uiris sollempus¬
tatẽ infamilani transeat mariti. Tabule enĩ
matrimoniales. instrumenta emptionis suȩ st̃.
Alias. sic̃ matrona ẽ mat̾ pͥmi pueri. id ẽ quasi
inat̾ nati: ita mat̾familias illa ẽ: quȩ plures
enixa ẽ. Nam familia: ex duob e̾e̾ incipit.
Auus. patris pat̾ ẽ: ab euo dictus idẽ ab au¬

Expanded text:
est semen masculi, unde animalium et homiest semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quacausa est. Paterfamilias autem dicitur eo quod omnibus in familia sua positis servis ut pater filiis paterna dilectione consulat servorumque conditionem a filiorum affectu non discernat, sed quasi unum plectit. Hinc enim exortum est nomen patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. Matremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati, ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. Avus patris pater est, ab aevo dictus, id est ab an
Abbreviated transcription (Latin):
mento aliquid caꝑe. nec sios heredes face̾ pote¬
rant. Ciues romani. postea srib consulib ꝑ
testam̃ta in urbe roma effecti sunt. Dicti aut̾
ciues romani. quia testamentoliberi effect:
innumerum romanoꝵ ciuium red igunt᷑.
Hĩpmum aditus erat murbe Roma com¬
morari. cet̾i̾s aut̾ lib̾tis ꝓhibebat᷑. ne uel
murbe roma uel infra septimum ab urbe
miliarium commanerent.
censꝰ exis. Soluit eium tributum au¬
ctoris. In hoc enim uocabulo pͥma successio
est & hereditatis. & geni̾s. ut sunt filis &¬
nepotes. Proheres ẽ. qui loco heredis fungit᷑.
quasi ꝓherede. Est enim aut institutus aut
substitutus. Pat̾ ẽ. a quo inicium nascitur.
genĩs. Itaq is pat̾familias uocitat᷑. Pater
aut̃ dictus. eo quod patratione ꝑact̾a filium
ꝓcreet. Patratio eimẽ: rei uenerie consũ¬
matio. Lucretius. & bene patra patrum.
Genitores aut̃ agignendo. & parentes qͣs
parientes: idem & creatores. Crementum eñi

Expanded text:
mento aliquid capere, nec suos heredes facere potemento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucretius4, 1129: Et bene patra patrum. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim
Abbreviated transcription (Latin):
uocatus. quasi lib̾atus. Erat enim pͥus uigo
seruitutis adictus. Lib̾toꝵ aut̃ filii apud an¬
tiquos lib̾tini appellabant᷑. qͣsi delib̾tis nati.
Nunc uͦ lib̾tinus aut a lib̾to factus: aut possessꝰ
uet̾e̾s enim quotiens manumitcebant ala pa
ꝑcussos circ̃agebant: & lib̾os confirmabant.
unde & manumissi dicti. eo qͦd manu micte¬
tentur. Dedicii pͥmum a deditione st̃ uocati.
Dedicio enun dr. qͣndo se uicti aut
uincendi hostes uictorib tradunt. Quib hec¬
origo nominis fuit. Dum quondam ad u̾sus
ipłm romanum serui armis sumptis dimi¬
cassent. uicti se ded̾unt comp̃hensiq uaria
turpitudine affecti sunt. Eax his quidam
pt̾ea adomius manu missi. ꝓpt̾ supplicioꝵ
notas qͦs manifeste ꝑpessi sunt ad tlignitatẽ
ciuium romanoꝵ ꝑuenerunt. Latini ante
romani conditam apud latinos fiebant. ñ qͣm
Inde quia ꝑtestaũitum ñ fiebant. nec extesta¬

Expanded text:
vocatus, quasi liberatus. Erat enim prius jugo vocatus, quasi liberatus. Erat enim prius jugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati, nunc vero libertinus, aut a liberto factus, aut possessusveteres enim 437 quoties manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu emitterentur. 49. Dedititii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se vincti aut vinciendi hostes victoribus tradunt, quiborigo nominis fuit dum quondam adversus populum romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt comprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas quas manifeste perpessi sunt ad dignitatem civium romRomam conditam apud Latinos fiebant, numquamInde quia per testamentum non fiebant, nec ex testa
Abbreviated transcription (Latin):
eodem loconati uͭ habitant. Incola aut̃. ñ indi¬
genã s aduenam indicant. Peregrini dicti.
eo quod ignorant᷑ eoꝵ parentes. a quib orci
existunt. Sunt enun delonginqua regione.
Urbam uocabant᷑ qui roinȩ habitabant. qͥ uͦ
incert̾is locis oppidani. Nam sola urbs roma.
qͦd hi qui iure belli possent occidi. a uictoribus
conseruabant᷑. & serui fiebant. a seruando scili¬
cet serui appellati. Ancillȩ a sustentaculo uocatȩ.
Ancon ening̾ce. cubitus clr. Unde & ancone di¬
cinius. Mancipium ẽ. quicqͥd manu capi subdi¬
q potest. ut homo. equus. oiuis. Hȩc enĩ anima¬
ua statim ut nata sunt. mancipium ẽe̾ putant᷑.
Nlam et ea quȩ uib estiarimi numero sunt tẽ
uidentui. mancipium eẽ. qͣndo capi siue domia¬
ri ceꝑuit. Ingenui dicti. qui ingenere hñt lib̾¬
tatem ũ infacto. sicut lib̾ti. Unde & eos g̾ci eu¬
genes uocant. qͦd sint bonigeni̾s. Lib̾tus aut̃

Expanded text:
eodem loco nati, ubi inhabitant. 40. Incola autem non indieodem loco nati, ubi inhabitant. 40. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. 41. Peregrini dicti, eo quod ignorantur eorum parentes quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur qui Rome habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma dd hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando  a sustentaculo vocatae, ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur, unde, et anconem dicimus. 45. Mancipium est quidquid manu capi, subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim, ut nata sunt, mancipium esse putantur; nam et ea quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi, sive domari coeperint. 46. Ingenui dicti, qui in genere habent libertatem, non in facto, sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. 47. Libertus autem
Abbreviated transcription (Latin):
unde & a uilla uillicꝰ nom̃ accepit. Int̾dum
aut̾ uillicꝰ ñ gub̾nationẽ uillȩ s dispensatio¬
nem uniu̾se domꝰ tullio int̾pretante signi fi¬
cat. qͦd ẽ untu̾sarum possessionũ & uillarũ
dispensatorẽ. Actores idem & curatores. ab
agendo & curando uocati. Peurato¬
res uꝰ. eo quod uice curatoris. id ẽ actoris fungant᷑.
loni sunt cultores aduene dicti. acultura agri
Sunt enin aliunde uenientes. atq alienum
agrum locatum colentes. ac debentes condi¬
tionẽ genitali solo ꝓpt̾ agriculturã sub domi¬
mo possessoris. ꝓ eo qͦd hic locatus ẽ fundꝰ. Coloni
aut̃ quatuoe modis dicunt᷑. Nam coloni aut
romani sunt. aut coloni latin. aut coloni au¬
xiliares. aut coloni ruris priuati. Inquilini
uocati. qͣsi incolentes auiena. Nouenii hñt ꝓpͥam
sedem. s int̾ra aliena in habitant. Differt autẽ
int̾ inquilinum & aduenam. Inquiliui enm
sunt qui emigrant. & ñ ꝑpetuo ꝑmauent. ad¬
uene aut̃ uel incole ad uenticii ꝑhibentur. s

Expanded text:
 accepit. Interdum autem villicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus, Tullio interpretante, significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. 34. Actores iidem et curatores ab agendo, et curando vocati. 35. Procuratores vero, eo quod vicem curatoris fungantur,loni sunt cultores advenae dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes, atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agriculturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quatuor modis dicuntur: nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni rerum privati. Inquilini vocati sunt, quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant et non perpetuo permanent. Advene autem vel incole adventitii perhibentur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
atris mee fr̾. michi auunculus est:
Ego illi sons filius aut filia.
Auuncul mei pat̾ mͥ auunculus magnꝰ es:
Ego illi sororis filii filuis aut filia.
Auunculi mei auus. mͥ ꝓ auunculus est:
Ego illi filii nepos aut neptis.
Auunculi mei ꝑauus mͥ ab autunculus est.¬
Ego illi neptis filius aut filia.
teminata dicuntur ramusculi.
quos aduocati faciunt iuge¬
nere. cum gradus cognationum
partiuntur. ut puta. ille filius.
iie pater. ille auus.
ille agnatus: & ce

Expanded text:
Matris meae frater mihi avunculus est, ego illi sororis filius, aut filia. Avunculi mei pater mihi avunculus magnus est, ego illi filii sororis filius, aut filia. Avunculi mei avus mihi proavunculus est, ego illi filii nepos, aut neptis. Avunculi mei proavus mihi abavunculus estli Neptis filius vel filia Schemata dicuntur Ramusculi quos advocati faciunt nere cum gradus cognationum partiuntur, ut puta, ille filius, ille pater, ille avus, ille agnatus, e
Abbreviated transcription (Latin):
ceito ꝓgenitum. Priuati sunt: extranei ab offi¬
ciis puplicis. Est enum nom̃: magistratum ha¬
benti contrarium. Et dicti priuati. qͦd sint
ab officiis curiȩ ab soluti. Mercennarii sunt.
qui seruiunt accepta mercede. Idẽ & baroues
g̃co nomine. qͦd suit fortes iulaborib. Bari enĩ
dicit᷑ grauis qͦd ẽ fortis. cui contrarius ẽ leuis
id ẽ infirmus. Publicani appellant᷑ conducto¬
res uectigalium fisci uel rerum publicar
siue qui uectigalia publica exigunt. uel qui
ꝑpublica negotia scl̃ lucra sectantur: uide

Expanded text:
certo progenitum. Privati sunt extranei ab officerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel qui per negotia saeculi lucra sectantur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
um eium curie amininistrant. Unde ñ ẽ decu¬
rio qui suminã ñ intulit. uel curiã participauit.
Curiales aut̾ idẽ & decuriones. Udicti curiales.
quia cuulia muni̾a ꝓcurant & exequunt᷑. Prm¬
cipales. magistratus. & duumiurales curialiũ
officioꝵ ordines sunt. Principales dicti. quod
pͥmi sunt magistratib. Magistrati uͦ qͦd maioriᷤᷤ
sunt reliquis officiis. Duumiuralis tabellio
nocatus. eo qͦd sit portitor tabellarum. Idem¬
& exceptor. idẽ & scriba puplicꝰ. quia ea tantũ
quȩ gestis publicant᷑ scribit. Burgarii abur¬
gis dicti. quia crebra ꝑlimites habitacula
constituta burgos uulgo uocant. Unde &
burgundionum gentis nom̃ in hesit. quos
quondam sub acta germana romani ꝑcasfͣ¬
disposuerunt. atq ita nom̃ ex locis sũpserunt.
Collegiati dicut᷑. qͦd ex eoꝵ collegio custodes
deputent᷑. qui facmus aliqͦd cominiserunt.
Est enim sordidissimum genꝰ hominũ patre in¬

Expanded text:
um enim curiae administrant. Unde non est decuum enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Principales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per casdisposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aut̃ sexto anno reges p̾ost exactos. Dum
eium plebs a senatu & consulib premeretur.
tunc ipsa tribunos quasi ꝓprios iudices & defen¬
sores creauit. qui eoꝵ lib̾tatem tuerentur. & eos
adu̾sus in uiriam nobilitatis defenderent. Uu¬
de & desensores dicti. eo qͦd plebem sͥ cominissã
contra insolentiam imꝑboꝵ defendant. At contͣ
ininc quidam eu̾sores ñ defensores existiunt. Nu¬
merarii uocati sunt. quia puplicum uumnũ
erariis inferunt. functi. ab eo qͦd fungunt᷑ offi¬
cio. & honore aliqͦ dicti. Hincq defunctos mor¬
tuos dicimus. qui compleuerunt uite officia.
sichil enim iam facuuit. Municipes sunt in
codem raunicipio uati ab officio munerum.
dicti: eo qͦd puplica rauiua accipiant. Munia
erim officia sunt. Unide & iramunes diciuit᷑.
qui nullum gerunt officium. Municipales
originales ciues. & in locum officim gerentes.
Decuriones dicti. qͦd sint de ordine curie. Offici¬

Expanded text:
sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum aerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Offici
Abbreviated transcription (Latin):
annos eques romanꝰ erat: dende accipiebat
honorem senatorie dignitatis. Censores apuid
ueteres romanos erant. Est enim nom̃ censoris
dignitas iudicialis. Censere enim iudicare ẽ.
Item censores sunt patrimonioꝵ uidices. A
ciesuris apellati. Iudices dicti. quasi uis dicentes pło:
suie qͦd iure disceptent. Iure aut̃ disceptare est:
iuste iudicare. Nonẽ aut̃ uidex: si ñ ĩneo usticia ẽ
Presides rectores ꝓuniciȩ sunt: dicti qͦd p̃sunt.
Prxtores aut̃ quasi p̃ceptores cuutatis & pͥucipes.
dem & questores. quasi quesitores: eo qͦd q̃stionib
presunt. Consilium & causa apua eos ẽ. Poeres
sunt pͥncipes ciuitatis. quasi ꝓcedes. qͦd ante oiuũs
honore p̾cedant. Unde & capita trabium quȩ
eniinent extra parietes ꝓces dicuntur. eo quod
primo ꝓcedant. Hinc ad pͥmores facta tͣnslatio
qͥd a cet̾a multitudine ꝓmiuent: Tribuni dicti.
quod plebi ĩura uel oꝑem tribuunt. Constituti

Expanded text:
annos eques Romanus erat; deinde accipiebat annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo Presides rectores provincie sunt dicti, quod presunt. Pretores autem quasi preceptores civitatis et principes. Idem et questores quasi quesitores, eo quod questionibus presunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, eo quod ante omnes honore peminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti
Abbreviated transcription (Latin):
in habitans multitudo: quasi quisq qͦ uult.
Trib dicunt᷑. tanqͣm curie & cong̾gationes
pͥncipio romani trifarie fuerunt: a romulo
disꝑtiti. id ẽ insenatorib. militib & plebib.
quȩ tam̃ trib nunc multiplicate nom̃ pͥsti¬
num retiuent. Senatui nonĩ etas dedit. qͦd¬
seniores essent. Alii asinendo dictos accipiunt
senatores. ipsi enim agendi facultatẽ dabant.
Senatus consultus. a consulendo & tractando
ẽ dictus. qͦd sic fit ut consulat. & noc̾e ũ possit
Patres aut̃ ut salustius dicit. acurȩ similitu¬
dine uocati sunt. Nam sicut patres filios suos.
ita ill rem puplicã alebant. Patres conscpti
quia dum ronuilus decẽ curias senatoꝵ elegis¬
set. nomina eoꝵ p̃senti ppło intabulas aureas
contulit: atq inde patres conscͥpti uocati.
Primi ordines senatoꝵ dicuntui illustres.
scdi expectabies. t̾cii clarissimi. Iam in feriꝰ
quartum aliqͦd genꝰ: non ẽ. Quamuis eniim
senatoria quisq origine e̾e̾t usq ad legitimo

Expanded text:
vult. Tribus dicuntur, quasi curie et congregationes principio Romani trifarie fuerint a Romulo dispartiti, id est in senatoribus, militibus et plebibus, que tamen tribus nunc multiplicate, nomen pristinum retiseniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos
Abbreviated transcription (Latin):
de italiȩ reguuicula exortũ. totũ orbẽ t̾raꝵ.
paulatim belligerando obtinuit. Om̃s enun
nationes. uel int̾fecte abeis uel tributo &
seruituti sub e uigate sunt. Reges a regen¬
do uocati. Sicut enim sacerdos a scĩficando.¬
ita & rex a regendo. Non aut̾ regit qͥ ñ cor¬
rigit. Recte gͥ faciendo regis nom̃ denet᷑
peccando amittitur: Vude & apud uet̾es
tale erat ꝓu̾bium. Rex eris si recte faciaᷤ.
si ñ facias: ñ eris. Regie uirtutes precipue
duȩ. iusticia & pietas. Plus aut̾ in regib lau¬
datur pietas. nam iusticia ꝑse seuera ẽ. Pri¬

Expanded text:
de Italie regiuncula exortum, totum orbem terrarum, paulatim belligerando, obtinuit. Omnes enim nationes, vel interfecte ab eis, vel tributo et servituti sunt subiugate. Reges autem a regendo vocati sita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se severa est.
Abbreviated transcription (Latin):
larum circa se & circa
terram indagabili ratio¬
ne percurrit.
De inuentorious astro
strononiam primi egyptii inuene¬
ruit. astrologiam uͦ & natiuitatis
obseruantiam: chaldei primmi docuerunt.
Abraham aut̃ istituisse egyptiis astrolo¬
giam. iosephus auctor asseuerat. Greci
autẽ dicunt hanc artẽ ab athlante priui
ex cogitatam. ideoq dictus ẽ sustinuisse
celum. Quisquis aut̃ ille fuit. motu celi
& ratione animi excitatiis. ꝑ temporum
uices. ꝑ astroꝵ ratos diffinitosq cursus.
ꝑ int̾ualloꝵ spacia moderata considera¬
uit dimensiones quasdam & numeros quȩ
diffiniendo ac secernendo mordine nectens astro
sunt de astronomia scripta uolumina.
Inter quos tamen ptholeme us rex alexan¬
drie apud grecos precipn Eus habetur.
Hic etiani & canones insti  tuit. quib
cursus astroꝵ inueniat᷑. sol¬

Expanded text:
larum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. De inventoribus eius . Astronomiam primi Aegyptii invenerunt. Astrologiam vero et nativitatis observantiam Chaldaei primi docuerunt. Abraham autem instituisse Aegyptios Astrologiam Iosephus auctor adseverat. Graeci autem dicunt hanc artem ab Atlante prius excogitatam, ideoque dictus est sustinuisse caelum. Quisquis autem ille fuit, motu caeli et ratione animi excitatus per temporum vices, per astrorum ratos definitosque cursus, per intervallorum spatia moderata, consideravit dimensiones quasdam et numeros, quae defsunt de astronomia scripta volumina, inter quos tamen Ptolemaeus rex Alexandriae apud Graecos praecipuus habetur: hic etiam et canones instituit, quibus cursus astrorum inveniatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uocate. Nundine enim sunt publice conuen¬
tiones. siue mercimonia. De solsticiis & equi
statio. qͦd tunc sole stante crescant dies
uel noctes. Equinoctium appellatum. qͦd¬
tunc dies & nox. horarum spacio equali con¬
sistunt. Duo sunt aut̾ solsticia. unum esti¬

Expanded text:
vocatae. Nundinae enim sunt publicae convenvocatae. Nundinae enim sunt publicae conventiones sive mercimonia. De solstitiis et aequo, quod tunc sole stante crescant dies vel noctes. Aequinoctium appellatum qtunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. Duo sunt autem solstitia: unum aesti
Abbreviated transcription (Latin):
Iulius uͦ & augustus de nominib hominum
iulii & augusti cesarum: nuncupatist̾. Nam
pͥus quintilis & sextilis uocabantur: Quintiis.
quia quintus erat amartio. quẽ pͥncipẽ aii
testantur ẽẽ romani. Sexcilis similit̾ qͦd sextꝰ¬
sit. Septemb̾ nom̃ habet. anumero ꝙ imbre.
quia septimꝰ ẽ a martio & imbres ht̃. Sic & oc¬
tͥob̾. nouemb̾. atq decemb̾. ex nuiero imbrib
acceꝑunt uocabula. Quẽ numerũ decurren¬
tem decemb̾ finit. ꝓ eo qͦd denariꝰ numerus
p̃cedentes numeros claudit. Kalendas autẽ
nonas. & idus. ꝓpt̾ diesfestos romani institue¬
runt. uel ꝓpt̾ officia magistratuum. In his enĩ
dieb conueniebat᷑ inurbib. Quidam aut̃ kł
acolendo appellari existimant. Apud uet̾es
enim omnium mensium pͥncipia colebant᷑.
sicut & apud h ebreos. Idus aut̃ pleriq lati¬
noꝵ ab edendo dictum putant. qͦd hi dies
apud uetẽs epularũ e̾e̾nt. None anundins

Expanded text:
Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. Kalendas autem, Nonas et Idus propter festos dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensuum principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres epularum essent. Nonae a nundinis
Abbreviated transcription (Latin):
anui & exitus de monstretur. Februariꝰ nun¬
cupatur. a februo id ẽ plutone cui eo mense
sacrificabat᷑. Nam ianuarium diis. suꝑis. fe¬
bruarium diis in anib romani consecraue¬
riuit. Ergo februarius a februo id ẽ plutone
ñ afebre idẽ egritudine nominatur. Mattiꝰ
appellatus ꝓpt̾ martẽ romanȩ gentis auctorẽ.
uel quod eo tempore cuncta animantia agant᷑
ad marẽ & ad concumbendi uoluptatem. Ide
appellat᷑ & mensis nonoꝵ: quia anni iniciuim
mensis ẽ martius. Idem & nouenibꝰ abindiciis
scilicet germinũ. qͥa meo uiridantib fructib
nouis. transactoꝵ ꝓbatur occasus. Aprilis pro
infiorẽ. quasi aperilis. Manis dictus a maia
matre mercurii. uel a maiorib natu. qui erãt
pͥncipes rei publice. Nam hunc mensẽ maio¬
rib. sequentẽ uͦ minorib romani consecͣue¬
runt. Unde et unius dr. Antea enĩ ppłs in
centurias seniorum & unioꝵ diuisus erat.

Expanded text:
anni et exitus demonstretur. 4. Februarius nunanni et exitus demonstretur. 4. Februarius nuncupatur a Februo, id est, Plutone cui eo mense sacrificabatur. Nam Januarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est, a Plutone, non a febre, id est, aegritudine, nominatus. 5. Martius appellatur propter Martem, Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia ad marem agantur, et ad concumbendi voluptatem. 6. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver, ab indiciis, scilicet, germinum, quia in eo, viridantibus fructibus novis, transactorum probatur occasus. 7. Aprilis pro in florem, quasi aperilis. 8. Maius dictus a Maia, matre Mercurii, vel a majoribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem majoribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. 9. Unde et Junius dicitur. Ante enim populus icenturias seniorum et iuniorum divisus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
Diluculũ. quasi iam incipiens parua diei lux. Hoc
& aurora. quia solem p̃cedit. Est aut̃ aurora. diei
clarescentis exordium. & pͥmus splendor aeris.
quoꝵ repetitione. & menses & anni & scl̃a ꝑ¬
agunt᷑. Ebda enim g̾ci. septẽ dicurit. Hanc nos
septimanam uocamus. quasi septẽ luces. Nam
mane lux ẽ. Octauus aut̃ dies. id ẽ pͥmuifad quẽ
reditui. & aquo rursus ebdomad is series ordit᷑.
gͥco sermone uocat᷑. Uude & apud hebreos men¬
ses legituni ñ ex solis circulo s ex lune cursu
enumerantui: qͦd ẽ de noua ad nouam. Egyptis
aut̃ pͥmi ꝓpt̾ lune ueloriorẽ cursum & ne error
computationis eiꝰ uelocitate accid̾et. ex solis eus¬
su diem mensis ad inuenerunt. quĩ tardior
solis motus: faciluis poterat comp̃henda.
Ianuarius mensis a iano dictus. cui fuit agen¬
tilib consecratiis. uel quia hines & rania sit auiti:
unde & bifrons idem iamis pingit᷑. ut uitroitꝰ

Expanded text:
Diluculum, qDiluculum, qet aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium et primus splendor aeris, quorum repetitione, et menses, et anni, et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces. Nam MANE lux est. Octavus autem dies, idem primus est, ad quem reditur, et a quo rursus hebdomadis series orditur.Graeco sermone vocatur, unde et apud Hebraeos menses 225 legitimi, non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, qui est de nova ad novam. 2. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error computationis ejus velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt, quoniam tardior solis motus facilius poterat comprehendi. 3. Januarius mensis a Jano dictus, cui fuit a gentilibus consecratus, vel quia limen et janua sit anni. Unde, et bifrons idem Janus pingitur ut introitus
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re noctẽ facit. Undc & uirgilius. Ruit occeano
uesꝑ conticinium. in tempestum. gallicinium.
matutinum. diluculũ. Crepusculum ẽ dubra¬
lux. nam creꝑum dubium dicimꝰ. hoc ẽ int̾ lucẽ
& tenebras. Nesꝑum ab stella occidentali uocatũ.
quȩ solem occiduũ sequit᷑: & tenebras sequentes¬
uesꝑ olimpo. Tenebras aut̃ dictas: qͦd teneant um
enim silere ẽ. Intempestum ẽ enim medium & in¬
actuosum noctis tempꝰ qndo agi nichil pot̾: & om̃a
sopore quieta sunt. Nam tempꝰ ꝑse ñ intelligit᷑.
nͥ ꝑactus humanos. Medium aut̃ noctis. actu car&.
Ergo intempesta in actuosa. quasi sine tẽpore.
hoc ẽ sine actu. ꝑ quẽ diuoscit᷑ tempꝰ. Unde est.
Intempestiue uenisti. Ergo intempesta dr. quia
caret tempore id ẽ actu. Gallicinium. ꝓpt̾ gallos.
lucis p̃nuncios dictum. Matutinum ẽ. int̾ abs¬
cessum tenebrarũ & aurore aduentũ. Et dictũ
matutinum. qͦd hoc tempꝰ inchoante mane sit.

Expanded text:
terrae noctem facit. Unde et Virgilius : Ruit Octerrae noctem facit. Unde et Virgilius : Ruit Oclum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum. Vesperum ablux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum a stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur, vesper Olympo. Tenebras autem dictas, quod teneant umbenim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dinoscitur tempus; unde est: 'Intempestive venisti.' Ergo intempesta dcaret tempore, id est, actu. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est, inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum: et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante mane sit.
Abbreviated transcription (Latin):
pars diei. qͣndo sol cursũ suũ in occasũ uertit.
dicta qͦd suꝑ ẽ ad partẽ ultimã diei. Serũ aut̃
a clausis seris. qͣndo iam nox uenit. ut unusqͥsq
somno tutior sit. Hodie. qͣsi hoc die. & cotidie¬
quasi quoto die. ut sit quot dieb. Cras. qͦd ẽ
pꝰtea. Ext̾num ẽ pͥdie. Q dictum ext̾num
ab eo qͦd iam dies ipse sit a nob̾ extraneus: & p̃ter¬
eundo alienus. Pridie aut̃: quasi pͥori die. P¬
oculis noceat. Que iccirco lunȩ ac sydum
lucẽ habet. ne indecora ee̾t. & ut consolare¬
tur om̃s nocte oꝑantes. & ut quib dã aminian¬
tib quȩ lucẽ solis ferre ñ possunt ad sufficien¬
tiam temperaret᷑. Noctis aut̃ & diei alt̾na¬
tio ꝓpt̾ uicissitudinẽ dormiendi uigilandi¬
q effecta ẽ: ut oꝑis diurni laborẽ. noctis re
ultimum celispacium ꝑuenerit elanguescit. Ac tabe¬
factus efflat suos ignes. aut quia eadẽ ui sub t̾ras

Expanded text:
pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Poculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requltimum coeli spatium pervenit, elanguescit, ac tabefactus efflat suos ignes: aut quia eadem vi sub terras
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scło delatist̾ eis ab amatorib suiꝰ diuini ho¬
nores: & indieb & in sydib. S pͥmũ a nomi¬
nib hominũ sydã nuncupata. & a syd̾ib dies
sunt appellati. d fando aut̃ ferie mncupate st̃.
qͦd sit ineis nob̾ tempꝰ dictionis idẽ induuno uel
humano officio fari. s ex his festosdies hominũ
causa institutos feriatos diuinorũ sacroꝵ. Par¬
tes diei tressunt. mane. meridies. & suprena.
Mane: lux matura & plena. nec iam crepuscu¬
lum. & dictum mane. amanii. Manũ emmi
antiqui bonũ dicebant. Quid ẽ enun meluis
luce: Alii mane existimant uocari amanib.
quoꝵ conu̾satio aluna ad t̾ram ẽ. Alii putãt
Meridies dicta. quasi medidies. hoc ẽ medius
dies. uel quia tunc purior dies ẽ. Merũ enĩ
purum dr. In tota enimm die nichil clarius me¬
ridie. qͣndo sol medio celo rutilat. ꝙomnẽ orbẽ
pari claritate illustrat. Sup̃ma ẽ postrema

Expanded text:
hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini hohoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant picuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ finxerunt tam ridiculosa figm̃ta. Apd̾ he¬
breos aut̾ diespͥma una sabb̃i dr. qui apd̃ nos
dies dñicus ẽ. quẽ gentiles sol dedicauerunt.
Scdã sabb̾i. scda fr̾. quẽ scłares diẽ lunȩ uocarit.
Tcia sabbĩ. t̾cia fr. quẽ diem illi martis uocant.
apud gentiles iouis uocat᷑. Sexta sabb̾i. sexta
frr̃ dr̃. qͥ apud eosdẽ paganos ueni̾s nũcupat᷑.
saturno dedicauert᷑a ce tat & sacurnum
nominauerunt. Sabbatumaut̃ ex hebreo
in latmũ requies int̾p̾tat᷑. eo qͦd ds in eo reqͥr¬
uisset ab om̃ib oꝑib suis. Meliꝰ aut̃ inuocabu¬
lis dierum abore. xp̃iano ritꝰ loqͤudi eccłiasticꝰ
ꝓcedit. Tam̃ si quẽ forte consuetudo tͣxerit ut il¬
ludexeat ex ore qͦd unꝓbat corde. intelligat illoᷤ
om̃s de quoꝵ nominib appellati st̃ hi dies
homines fuisse: & ꝓbeneficio qͦdã mortali
quia plurimũ potuerunt. & eminuerunt. in

Expanded text:
sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hesibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Saturno dicaverunt, et Saturnumeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo ꝙ mesonictios afflatus fit. Dies dicti
adiis. quoꝵ nomina romani quib dam sy¬
derib sacrauerunt. Primum enim diem a
sole appellauerunt. qui ẽ pͥnceps ommum¬
sẏderum. sicut & idẽ dies caput ẽ cunctoꝵ
dierum. scd̾m aluna. quȩ soli &splendore
& magnitudine ꝓxima ẽ. & ex eo urutuat
lunien. Tercium abstella martis. quȩ uesꝑ
uocatui: Quartũ abstella mercuris quam
quidã candidũ circulum uocant. Quitũ
abstella iouis. quã phetontẽ auint. Sextũ
a uenere stella. quã luciferuu asserunt:
quȩ uit̾ om̃a syd̾a plus lucis ht̃. Septimũ ab
stella saturni. quȩ sexto celo locata: tͥgnita an¬
nis fert᷑ explere cursũ suũ. Pinde aut̃ exhis
septẽ stellis nomina dierũ gentiles dederunt.
ingenir̃. & linguã. auenere uoluptatẽ. amarte
sanguinẽ. a ioue tẽperantiam. a saturno hu¬
morẽ. Talis quippe extitit gentiliũ stulticia. qͥ

Expanded text:
quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundus a luna, quae soli splendoreet magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui