comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Oli hoĩ datu fuit ut loque idioniate.¬
retur ut exp̾missis maĩfestu ẽ Nũc qͦq
in uestigandu e̾ẽ Existimo cui homĩu pͥmu lo¬
cutio data sit. et ꝗd pͥmitus locutus fu̾i̾t et ad
quẽ et uͥ. et qñ nͨ nõ et sb̾ quo idiomate pͥmi¬
loquiu emanauit. Scd̾ quidẽ ꝙ ĩ pͥncipio legi¬
genesis uͥ de pͥmordio mũdi sacratissima scrip¬
fura ꝑ tractat mulierẽ ĩ uenit᷑ añ oc̃s fuisse
locuta .s. p̾sũptuosissima euã cũ dyabolo sci¬
nec tangeremus ne forte moriamur. S ꝙͣꝙ̃
mulier in scriptis pͥus ĩueniat᷑ locuta rõna

Expanded text:
oli homini datum fuit ut loqueretur, ut ex premissis manifestum est. Nunc quoque investigandum esse existimo cui hominum primum locutio data sit, et quid primitus locutus fuerit, et ad quem, et ubi, et quando, nec non et sub quo ydiomate primiloquium emanavit. 2. Secundum quidem i de primordio mundi Sacratissima Scriptura pertractat, mulierem invenitur ante omnes fuisse locutam, scilicet presumptuosissimam Evam, cum dyabolo scinec tangeremus, ne forte moriamur”. Sed quanquam mulier in scriptis prius inveniatur locuta, ra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcꝙͣ noĩatu fuisse cũ ab ip̾o et ĩ ip̃m factus fuiss
homo. Ha sicut post pͥuaricatione humani gnis
quilibet exordiu sue locutionis incipit ab heu
Ronabile est ꝙ ante qui fuit ĩciꝑit agaudio
et ꝙ nullu gaudiu sit ex̃ deu s totu indeo et
ip̃e deus totus sit gaudiu ꝯseguẽs ẽ ꝙ pͥmus lo

Expanded text:
inatum fuisse, cum ab ipso et in ipsum factus fuisset homo. Nam sicut post prevaricationem humani generis quilibet exordium sue locutionis incipit ab 'heu', rationabile est quod ante qui fuit inciperet a gaudio; et cum nullum gaudium sit extra Deum, sed totum in Deo, et ipse Deus totus sit gaudium, consequens est quod primus lo
Abbreviated transcription (Latin):
demus. nã totũ ꝙ ab hostis danubii si ẽ meotidis
paludibus usq adfines octidentales anglie yta¬
loꝵ q francoꝵ q finibus et occeano limitat᷑ solũ
unũ optimuit ydioma l postea ꝑ sclauones un¬
garos teotunicos saxones anglicos et alias natio¬
nes ꝙͣ plures fu̾it ꝑ diu̾sa uulgaia dexiuatũ hoc
solo fere oĩbus in signũ eiꝰdem pͥncipii remanẽte

Expanded text:
demus. Nam totum quod ab hostiis Danubii sive Meotidis demus. Nam totum quod ab hostiis Danubii sive Meotidis paludibus usque ad fines occidentales Anglie Ytalorum Francorumque finibus et Oceano limitatur, solum unum obtinuit ydioma, licet postea per Sclavones, Ungaros, Teutonicos, Saxones, Anglicos et alias nationes quamplures fuerit per diversa vulgaria dirivatum, hoc solo fere omnibus in signum eiusdem principii remanente
Abbreviated transcription (Latin):
C p̃cedent̾ memorata ꝯfusiõe linguaꝵ nõ le¬
uiter opinam᷑ ꝑ uniu̾sa mũdi climata cli¬
matu q plagas ĩcolendas et angłos tc̃ pͥmũ ho¬
mines fuisse dispssos et cũ radix humane ꝓpagĩs
pͥncipał ĩ oris orientalib sit plantata nec non
abinde ad utrũq latus ꝑdiffusos multip palmi¬
tes nr̃a sit extensa ꝓpago demũq ad fines occi¬
dentales ꝓtracta. fore pͥmitus tc̃ uł totiꝰ euripe
flumina uł saltẽ queda ronalia guctura po
tauerũt s siue auene tũc pͥmitꝰ aduenissent
siue ad europa indigne ⁊ epedissẽt ydyoma sccũ
triphariu hoĩes attulerũt ⁊ afferentiu hoc alii
meridionalem. alii septentronalẽ regione ĩ euro¬
pa sibi sortiti sunt et f̾tii quos nc̃ gretos uocamꝰ
ꝑti europie ꝑti asic occupar̃t abuno postea co¬
dẽq ydiomate inundice ꝯfusione recepto diu̾sa
uulgai̾a traxerũt origine sicut inferius osten¬

Expanded text:
 precedenter memorata confusione linguarum non leviter opinamur per universa mundi climata climatumque plagas incolendas et angulos tunc primum homines fuisse dispersos. Et cum radix humane propaginis principalis in oris orientalibus sit plantata, nec non ab inde ad utrunque latus per diffusos multipliciter palmites nostra sit extensa propago, demumque ad fines occidentales protracta, forte primitus tunc vel totius Europe flumina, vel saltim qmitus advenissent, sive ad Europam indigene repedassent, ydioma secum tripharium homines actulerunt; et afferentium hoc alii meridionalem, alii septentrionalem regionem in Europa sibi sortiti sunt; et tertii, quos nunc Grecos vocamus, partim Europe, partim Asye occuparunt. Ab uno postea eodemque ydiomate in vindice confusione recepto diversa vulgaria traxerunt originem, sicut inferius osten
Abbreviated transcription (Latin):
ẜmone sola municipalia latinor uulgaria com¬
pando ꝯsiderãt allubescentes ꝯcordamus cu ilł
dissentiẽtes discordamꝰ ab eis ñ et ei est ꝙ aulicũ
et illustre uocamꝰ. qm̃ si fuiss maximꝰ Guido gui¬
niçelli. Guido ghisilen̾s. fabrutius et honestus
Fabritiuslo meo lontano gire. Honestus /piu nõ
attendo il tuo secorso amore. que quidem u̾ba
ꝓrsus a mediastinis bononie sũt diu̾sa cumq de
residinis ĩ extregus ytalie ciuitabus meminẽ du¬
bitare pendamꝰ. et si quis dubitat allu nlła nr̃a
solutione dignam᷑ paꝵ restat ñ nr̃a discussione
dicendũ qrͣ cribellu cupiẽtes depon̾e ut resid̾ntiã
cito iuissamꝰ dicimꝰ tridẽntũ atq taurinũ nec nonͥ
alexandria ciuitates metis utalie ĩ tantũ sedere
ꝓpĩquas ꝙ puras nequeñt hr̃e loquellas ita ꝙ¬

Expanded text:
sermone sola municipalia Latinorum vulgaria comsermone sola municipalia Latinorum vulgaria comparando considerant, allubescentes concordamus cum illidissentientes discordamus ab eis. Non etenim est quod aulicum et illustre vocamus: quoniam, si fuisset, maximus Guido Guinizelli, Guido Ghisilerius, Fabrutius et Honestus Fabrutius: Lo meo lontano gire; Honestus: Più non actendo il tuo soccorso, Amore. Que quidem verba prorsus a mediastinis Bononie sunt diversa. 7. Cumque de residuis in extremis Ytalie civitatibus neminem dubitare pendamus - et si quis dubitat, illum nulla nostra solutione dignamur-, parum restat in nostra discussione dicendum. Quare, cribellum cupientes deponere, ut residentiam cito visamus, dicimus Tridentum atque Taurinum nec non Alexandriam civitates metis Ytalie in tantum sedere propinquas quod puras nequeunt habere loquelas; ita
Abbreviated transcription (Latin):
quos libet afinitimis suis ꝯuicinius ut sordelluꝰ
de mantua sua oñdit cremone brixie atq uero¬
ne cõsim qui tantus eloquẽtie uir exñs nõ solũ
ĩ poctando. s quomiõe loquendo patuũ uulgare
deẜuit. accipiũt etiã p̾fati ciues ab ymolensibꝰ
lenitate atq motine aferrarẽsib̾ uo et mutinẽ¬
sibus aliquale garulitatẽ que ꝓpͥc lombardoꝵ
est. hãc excomistione aduenaꝵ logobardoꝵ terri¬
genis credimꝰ remãsisse et ħ ẽ c̾a qͣr ferrarensiu
mutine̾siũ ł regianoꝵ nlłu inuenimꝰ poetasse. nã
ꝓpͥc garulitati assuefacti nullo mõ possũt ad iuil¬
gare aulicũ sine quadã ac̾bitate uenire ꝙ mul¬
to magis de ꝑmensibꝰ ẽ putãdũ qui monto ꝓ
multo dñt.si ergo bononiẽses utrĩq accipui̾t
stione oppoĩtori ut dc̃m est ad laudabilẽ suaui¬
tatẽ remancat tẽꝑata ꝙ procul dubio nostro iu¬
dicio sic ẽe̾ censemꝰ. ita si p̃ponẽtes eos ĩ uulga̾i

Expanded text:
quoslibet a finitimis suis conicimus, ut Sordellus de Mantua sua ostendit, Cremone, Brixie atque Verone confini: qui, tantus eloquentie vir existens, non solum in poetando sed quomodocunque loquendo patrium vulgare deseruit. Accipiunt enim prefati cives ab Ymolensibus lenitatem atque mollitiem, a Ferrarensibus vero et Mutinensibus aliqualem garrulitatem que proprie Lombardorum est: hanc ex commixtione advenarum Longobardorum terrigenis credimus remansisse. Et hec est causa quare Ferrarensium, Mutinensium vel Regianorum nullum invenimus poetasse: nam proprie garrulitati assuefacti nullo modo possunt ad vulgare aulicum sine quadam acerbitate venire. Quod multo magis de Parmensibus est putandum, qui monto pro “multo” dicunt. Si ergxtionem oppositorum ut dictum est ad laudabilem suavitatem remaneat temperata: quod procul dubio nostro iudicio sic esse censemus. 6. Itaque si preponentes eos in vulgari
Abbreviated transcription (Latin):
ti uulgai̾s honore dignãt᷑ et si ꝗs eoꝵ etrore con¬
fessus uanitae̾t ĩ hoc recõdet᷑ si umꝙ̃ dixit ꝑ le
plage de dio tu non ueras./⁊ f̾quos õs unũ uidiz
intentẽ diuerte̾ amat̾no et ad curiale uulgare ĩ¬
tendẽ uid Ild̾ brandinũ paduanũ. Quare om̃ib
p̾sentis capłi ad iudiciũ ꝯparẽtibꝰ arbitram᷑ n Ro

Expanded text:
ti vulgaris honore dignantur: et si quis eorum, errore conti vulgaris honore dignantur: et si quis eorum, errore confossus, vanitaret in hoc, recordetur si unquam dixit: Per le plaghe de Dio tu no verras. 7. Inter quos omnes unum audivimus nitentem divertire a materno et ad curiale vulgare intendere, videlicet Ildebrandinum Paduanum. 8. Quare, omnibus presentis capituli ad iudicium comparentib
Abbreviated transcription (Latin):
Ranseuntes nc̃ humeros appenini flondifeoͬs
leuã ytaliã cõtãnti ueneremũ ceu solemus
oriẽtalit̾ ĩ euntes. Romandiolam gͥ in gredientes
dicimus nos duo in latio inuenisse uulgaria qui¬
busdã cõuenictus ꝯtrarius alf̾nata. quoꝵ uum
facit ẽe cred̾ndũ. hoc mandiolos oẽs hñt et p̾ẜti
forliuenses quoꝵ ciuitas l nouissa sit medituliũ
tñ esse ur totius prouicie hii deusci. affirmando lo¬
cunt᷑. ⁊ oclo meo e corada mea. proferũt blandiẽ¬
tes hoꝵ aliquos aꝓͥo poctando diu̾tisse audiuimꝰ
Toma iudelicet et ugol. nũ buctiola fauentinoᷤᷤ
est et aliud sic̃ dictũ est adeo uocabuł accentibꝰ¬
hoc õs ꝗ maͬri dñt brixines uidelicet ueronẽses
et uigẽtinos ħt nͨ nõ paduanos turpit̾ sincopãtes
oĩa intus ꝑticipia et denoĩ̾atiu᷑ ĩcus lut merco. et
bonte. cũ quibus et triuisianos adducimꝰ ꝗ more
brixianoꝵ et finitimoꝵ suoꝵ u ꝯsonãte̾ ꝑ .f. apo

Expanded text:
ranseuntes nunc humeros Apenini frondiferos levam Ytaliam contatim venemur ceu solemus, orientaliter ineuntes. Romandiolam igitur ingredientes, dicimus nos duo in Latio invenisse vulgaria quibusdam convenientiis contrariis alternata. Quorum unum facit esse credendum. 3. Hoc Romandiolos omnes habet, et presertim Forlivienses, quorum civitas, licet novissima sit, meditullium tamen esse videtur totius provincie: hii deuscì affirmando locuntur, et oclo meo et corada mea proferunt blandientes. Horum aliquos a proprio poetando divertisse audivimus, Thomam videlicet et Ugolinum Bucciolam Faventinos. 4. Est et aliud, sicut dictum est, adeo vocabulis accentibu magara dicunt, Brixianos videlicet, Veronenses et Vigentinos, habet; nec non Paduanos, turpiter sincopantes omnia in '-tus' participia et denominativa in '-tas', utmercò et bontè. Cum quibus et Trivisianos adducimus, qui more Brixianorum et finitimorum suorum u consonantem per f apoc
Abbreviated transcription (Latin):
lungiamente mai menato. Renaldꝰ de aꝗno. ꝑ sino
amore uo si letamẽte. Cinus pistoriensis. non spero
ut dignũ ẽ uideat᷑ oiũ alioꝵ si eptasilabi aliqualem
societatem assumat. dũ mo̾ pͥncipatũ optineat cla¬
lucidandu remaneat et dicimus eptãsilabũ sequi
illud ꝙ maximũ est ĩ celebritate post hoc penta¬
sillabum et deiũ trisillabũ ordinamus neasillabũ
et sic recoligentes p̃dicta endecasillabũ ur e̾c̾ suꝑbi¬
ssimũ carmen et hoc est ꝙ querebamꝰ nc̃ ãt re¬
stat ĩuestigandũ de cõstuictionibꝰ elatis et fastigio¬
sis uocabi ¶ et demũ fustibus torquibꝰq parelis
ꝓmissũ fascsꝰ hoc ẽ cantõe quo mõ mere ꝗs d̾beat

Expanded text:
lungiamente m'hai menato; Renaldus de Aquino: Per fino lungiamente m'hai menato; Renaldus de Aquino: Per fino amore vo sì letamente; Cynus Pistoriensis: Non spero ut dignum est, videatur omnium aliorum, si eptasillabi aliqualem societatem assumat, dummodo principatum obtineat, clalucidandum remaneat. Et dicimus eptasillabum sequi illud quod maximum est in celebritate. Post hoc pentasillabum et deinde trisillabum ordinamus. Neasillabum Et sic, recolligentes predicta, endecasillabum videtur esse superbissimum carmen: et hoc est quod querebamus. Nunc autem restat investigandum de constructionibus elatis et fastigiosis vocabulis; et demum, fustibus torquibusque paratis, promissum fascem, hoc est cantionem, quo modo viere quis debea
Abbreviated transcription (Latin):
n̾r diu̾sis carminibussi cantionibꝰ sius ꝙ et mode̾ni
faciũt s nullũ ad huc inuenimus ĩ cãme ĩ silabic̾ado
eir de eadem tnͣssendisse nec atrisilabo descẽdisse et l
trisilabo carmine atq endecasilabo et õibus ĩ t̾me¬
diis cantores latii usi sint. eꝑtasilabu musu fre
oĩu endecasillabũ ur̃ esse suꝑbius tam tpris occu¬
patione ꝙͣ capacitate sentencie cõstructionis et uo¬
cabuloꝵ quoꝵ oũi specimen magis młtiplicatur
se uident᷑ cantõnes illustres pͥnçipantes ab illo ut
silabũ est nam duc consonãtes extreme nõ surit
de silła p̾cedente et l ꝓpͥa uocalẽ nõ hant mͣtute
silłe nõ tñ admittũt. signũ at est ꝙ ⁊iptimus iͥ una
lecte. Rex nauarie. de fin amor siuient. sen e bonte
uͥ si consideret᷑ accentus et eiꝰ cã endetasilabũ. ẽe cõ¬
stabit. Ouido giumzelli. alcor gentile repara semp̾
amore. Iudex de colũpnis de messana. Amor che

Expanded text:
is, quod et moderni faciunt: sed nullum adhuc invenimus in carmen sillabicando endecadem transcendisse, nec a trisillabo descendisse. Et licet trisillabo carmine atque endecasillabo et omnibus intermediis cantores latii usi sint, pentasillabum et eptaomnium endecasillabum videtur esse superbius, tam temporis occupatione quam capacitate sententie, constructionis et vocabulorum; quorum omnium specimen magis multiplicatur se videntur, cantiones illustres principiantes ab illo; ut sillabum est: nam due consonantes extreme non sunt de sillaba precedente, et licet propriam vocalem non habeant, virtutem sillabe non tamen ammictunt; signum autem est quod rithimus ibi una lecte; Rex Navarre: De fin amor si vient sen et bonté ubi, si consideretur accentus et eius causa, endecasillabum esse constabit; Guido Guinizelli: Al cor gentil repara sempre amore; Iudex de Columpnis de Messana: Amor, che
Abbreviated transcription (Latin):
tate nascũt᷑. hĩc moti sũt inuẽtores gramatite
facultatis que quide̾ gramatica nichil aᵈ ẽ ꝙͣ
queda ĩ alt̾abilis locutionis idẽptitas diu̾sis te¬
poribus atq locis ħ cu de cõi consenssu mul¬
taru gentiu fu̾it regłata nulli singulari arbi¬

Expanded text:
tate nascuntur. 11. Hinc moti sunt inventores gramatice tate nascuntur. 11. Hinc moti sunt inventores gramatice facultatis: que quidem gramatica nichil aliud est quam quedam inalterabilis locutionis ydemptitas diversibus temporibus atque locis. Hec cum de comuni consensu multarum gentium fuerit reg
Abbreviated transcription (Latin):
simũ aĩal n durabił nͨ continua ẽẽ potest s sic̃
alia que nr̃a sũt puta mores et hĩtus ꝑ locoꝵ
tenẽd̾. nã si alia nr̈a oꝑa ꝑscruptemͦ młto ma¬
gis discrepare uidemur a uetustissimis cõçiuibꝰ
ẜmone uai̾o uł diu̾so. cũ modernis papiensil
iuuenc̃ exoletu quẽ exoleste̾ nõ ude̾mꝰ. nã qͥ
paulati mouent᷑ minirne ꝑpendũt᷑ a nobis
et ꝙ̃ longiora tpr̃a uaĩatio rei ad ꝑpendi re¬
quirit tanto rẽ illa stabiliore putamꝰ. non
et eĩ admiram̾ si extimationes hou̾i qui paꝵ
distãt abrutis putãt cadẽ ciuitatẽ subimira¬
eiusdez nõ sine longissima tp̃ꝵ suctessione pau
latiz ꝯtingat et hoũi uita sit etia ip̃a sua ntu̾a
breuissima.si gͦ ꝑ eande̾ gente.ẜmo uariat᷑ ut
dc̃m est successiue ꝑ tprͣa nec stare ullo mõ po̾t ncce
est ut disuictĩ ab motĩq morãtibus narie uaĩet᷑
ꝯsortio firmãt᷑ s huma bñplacitis localiq ꝯgrui¬

Expanded text:
simum animal, nec durabilis nec continua esse potest, sed sicut alia que nostra sunt, puta mores et habitus, per lotenendum: nam si alia nostra opera perscrutemur, multo magis discrepare videmur a vetustissimis concivibus sermone vario vel diverso cum modernis Papiensibus iuvenem exoletum quem exolescere non videmus: nam que paulatim moventur, minime perpenduntur a nobis, et quanto longiora tempora variatio rei ad perpendi requirit, tanto rem illam stabiliorem putamus. 9. Non etenim ammiramur, si extimationes hominum qui parum distant a brutis putant eandem civitatem sub invariaeiusdem non latim contingat, et hominum vita sit etiam, ipsa sua natura, brevissima. Si ergo per eandem gentem sermo variatur, ut dictum est, successive per tempora, nec stare ullo modo potest, necesse est ut disiunctim abmotimque morantibus varie varietur, sortio confirmantur, sed humanis beneplacitis localique congrui
Abbreviated transcription (Latin):
ornatiua uo dicimꝰ oĩa polosiła q̃ mixta cũ pexis pul¬
ciam faciũt armonia cõpaginis ꝙͣ uis aspitatem
hãnt ad aspiratioĩs et accentus et dupliciũ et liꝗ¬
daꝵ et ꝓlixitatis. ut t̾ra honore. sperança graui¬
tate. aleuiato ĩpossibilita ĩpossibilitate ben auentu¬
ratissimo. mãna tissimamẽte. disauenturatissimam̃te
soura magnificentissimamẽte ꝙ endecasilabu est

Expanded text:
Ornativa vero dicimus omnia polisillaba que, mixta cum pexis, pulOrnativa vero dicimus omnia polisillaba que, mixta cum pexis, pulcram faciunt armoniam compaginis, quamvis asperitatem habeant aspirationis et accentus et duplicium et liquidarum et prolixitatis: ut terra, honore, speranza, gravitate, alleviato, impossibilità, impossibilitate, benaventuratissimo, inanimatissimamente, disaventuratissimamente, sovramagnificentissimamente, quod endecas
Abbreviated transcription (Latin):
mus sola uocabula nobilissima in cribro tuo resi¬
dere curab̾ in quoꝵ nuoͣ n puerilia ꝑꝑ sui simpli¬
citate ut. mãma et babo. mare ⁊ pare n muliebra
ꝑp sui molitie. ut dolciada. e placeuole. n siluestiia
ꝓpt̾ austeritatẽ. ut gregia ⁊ cetera n urbana. lubri¬
ca ⁊ reburta: ut femina et corpo. ullo mo poteris
cõlocare sola et ten pexa yisuta q urbana tͥ restãe
uidebis. q̃ nobilissima sũt et mẽbra ulgaris illustrs¬
et pexa uocamus illa q̃ tͥssilła uł uicinissima tͥ sila¬
bitati. sine aspiratõne sinc accentu a cuto uł ciꝯflexo¬
sine .G. uł .x. duplicibus. sine duaꝵ liquidaꝵ gemina¬
tione ł positione ĩ mediate post mutãdolatam quasi
loꝙ̃te cũ quada suauitate relĩquũt uti amore deomna
disio u̾tute donare letitia. salute securitate defesa
tiua: mͣr uulgaris illustrs et necciͣa quidẽ appellamꝰ

Expanded text:
mus, sola vocabula nobilissima in cribro tuo resimus, sola vocabula nobilissima in cribro tuo residere curabis. In quorum numero nec puerilia propter sui simplicitatem, ut mamma et babbo, mate et pate, nec muliebria propter sui mollitiem, ut dolciada et placevole, nec silvestria propter austeritatem, ut greggia et cetra, nec urbana lubrica et reburra, ut femina et corpo, ullo modo poteris conlocare. Sola etenim pexa yrsutaque urbana tibi restare videbis, que nobilissima sunt et membra vulgaris illustrEt pexa vocamus illa que, trisillaba vel vicinissima trisillabitati, sine aspiratione, sine accentu acuto vel circumflexo,sine z vel x duplicibus, sine duarum liquidarum geminatione vel positione inmediate post mutam, dolata quasi, loquentem cum quadam suavitate relinquunt: ut amore, donna, disio, virtute, donare, letitia, salute, securtate, defesa. tur vulgaris illustris. Et necessaria quidem appellamus
Abbreviated transcription (Latin):
Randiosai mõ uocabula sb̾ p̃lato stilopossũt.
digna ꝯsistere successiua n̾e progiessionis p̾¬
sentia. lucidari expostulat testamur ꝓiñ ĩcipiẽtes
nõ iniiniũ opus esse ronis discietione esse uoca¬
uidemus nã uocabuloꝵ quedã puerilia quedã mu¬
liebra quedã uitilia et hoꝵ quedã siluestua q̃da
urbana. et enꝵ que urbana uocaniꝰ queã pexa
et lubrica quedã. ixsuta. ⁊ reburia sentimꝰ. int̾que ꝗ¬
dem pexa. atq irsuta sunt illa q̃ uocamꝰ grandino¬
sa. lubrica. uoͣ et reburra uocamꝰ illa que ĩ suꝑfluu
sonat qũi admod̾ in magnis oꝑibus q̃da̾ magnani
cõside̾t᷑ ad̾census. ex quo limitata uirtutis linea p̾ua¬
ricat᷑ bone ⁊õni᷑ nõ ad senssus s ꝑ altera deliuia
ruina. costabit intuearis ergo lector attende ꝙͣ tum
ad exaceranda egiegia u̾ba te cribrate o na si uł¬
gare illustre ꝯsideres quo tragia debent utr poete
uulgares ut supiꝰ dcm est. quos informare intendi¬

Expanded text:
randiosa modo vocabula sub prelato stilo digna consistere, successiva nostre progressionis presentia lucidari expostulat. Testamur proinde incipientes non minimum opus esse rationis discretionem vocaedam muliebria, quedam virilia; et horum quedam silvestria, quedam urbana; et eorum que urbana vocamus, quedam pexa et lubrica, quedam yrsuta et reburra sentimus. Inter que quidem, pexa atque yrsuta sunt illa que vocamus grandiosa, lubrica vero et reburra vocamus illa que in superfluum sonant; quemadmodum in magnis operibus quedam magnaniconsideretur ascensus, ex quo limitata virtutis linea prevaricatur, bone rationi non ascensus sed per altera declivia ruina constabit. Intuearis ergo, lector, actente quantum ad exaceranda egregia verba te cribrare oportet: nam si vulgare illustre consideres, quo tragici debent uti poete vulgares, ut superius dictum est, quos informare intendi
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulis multis uelut eloꝙtes doctores oñdũt
que quide ꝯueĩentia . ip̃i ꝯfusioni repugnat que
ruit delictꝰ in hedificatione babel. Elingues ergo
doctores ĩ multis ꝯuei̾unt et maxĩe ĩħ nocabulo
ꝙ ẽ amor ¶Gerãdus d̾ brunel. surisẽtis fez l aunes
puer. encusera amor. Rex nauarie de fin amor
suuẽt sen ⁊ bente. ¶Doꝰ Guido giumzelli Ine fa amor
pͥa che gentil core ne gentil prima che amor naͣ.
Quare ãt taphaĩe pͥncipalius uai̾atũ sit ĩ uesti¬
gemꝰ et qͣr quel istaꝵ uai̾ationu ĩ se ip̃a uariet᷑.
puta dextre ytalie locutio ab ea que ẽ sinistre
Nam ałr paduani et ałr pisani locũt᷑ et quare
uicinius habitantes ad huc discrepant ĩloquẽdo¬
ut mediolanẽses et ueronenses. Romani et flo¬
rentini nͨ non ꝯuenientes ĩ eodẽ noĩe gẽtis ut
neapolitani et cactani rauẽnates et fauẽtini
et ꝙ mirabiliꝰ est sb̾ eade ciuitate morantes ut
bononiẽses burgi sci felicis et bononiẽses strate

Expanded text:
vocabulis multis, velut eloquentes doctores ostendunt: que quidem convenientia ipsi confusioni repugnat, que ruit celitus in edificatione Babel. Trilingues ergo doctores in multis conveniunt, et maxime in hoc vocabulo quod est “amor”. Gerardus de Brunel: Si?m sentis fezelz amics, per ver encusera amor; Rex Navarre: De fin amor si vient sen et bonté; Dominus Guido Guinizelli: Né fe' amor prima che gentil core, né gentil cor prima che amor, natura. Quare autem tripharie principalius variatum sit, investigemus; et quare quelibet istarum variationum in se ipsa variatur, puta dextre Ytalie locutio ab ea que est sinistre nam aliter Paduani et aliter Pisani locuntur; et quare vicinius habitantes adhuc discrepant in loquendout Mediolanenses et Veronenses, Romani et Florentini, nec non convenientes in eodem genere gentis, ut Neapoletani et Caetani, Ravennates et Faventini, et, quod mirabilius est, sub eadem civilitate morantes, ut Bononienses Burgi Sancti Felicis et Bononienses Strate
Abbreviated transcription (Latin):
suis Arnald̾ danielis et nos eũ secuti sumus cu
diximus alpoco iorno. ⁊ algram ciercho d̾obra. q̃
dam uoͣ st̃ desim patientes / et diesis e̾e̾ nõ potest ẜ¬
ꝙ eam appellamꝰ nisi ⁊ eifatio uniꝰ ode fiat uł ante
diesini uł post uł undiq si ante diesi repetitio fiat
fiant rarissime tñ sireppetitio fiat post diesi tc̃ dicizꝰ
stantiã hr̾e u̾sus siañ nõ fiat ⁊epetitio stantiã dicimꝰ
hr̃e frontẽ si post nõ fiat dicimꝰ hr̾e sirima suie cau¬
dam uide g̾ lector ꝙͣta lice̾tia data sit cantiones
poctantibus et ꝯsidera cuiꝰ rei cã tã largu arbitiu
sͥ usus ascuu̾t et si recto cale ratio te direx̾it uidebis
auct̃is dignitate sola ꝙ dicimꝰ e̾c concessu. satis hinc
ĩ notesce̾ põt quo mõ c̾ãtionis ars ccͣ cantus diuisiõ

Expanded text:
suis Arnaldus Danielis, et nos eum secuti sumus cum suis Arnaldus Danielis, et nos eum secuti sumus cum diximus Al poco giorno e al gran cerchio d'ombra. 3. Quedam vero sunt diesim patientes: et diesis esse non potest eam appellamus, nisi reiteratio unius ode fiat, vel ante diesim, vel post, vel undique. 4. Si ante diesim repetitio fiat, fiant, rarissime tamen. Si repetitio fiat post diesim, tunc dicimus stantiam habere versus. Si ante non fiat repetitio, stantiam dicimus habere frontem. Si post non fiat, dicimus habere sirma, sive caudam. 5. Vide ergo, lector, quanta licentia data sit cantiones poetantibus, et considera cuius rei causa tam largum arbitrium usus sibi asciverit; et si recto calle ratio te duxerit, videbis auctoritatis dignitate sola quod dicimus esse concessum. 6. Satis hinc innotescere potest quomodo cantionis ars circa cantus divisionem
Abbreviated transcription (Latin):
Cientes qr ronale aĩal hõ ẽ et qr sensibił aĩa
et corpꝰ ẽ aĩal et ignorãtes de hac aĩa quid
ea sit uł de ip̃o corꝑe ꝑfectã hoĩs cognitionẽ habe̾
nõ possumꝰ qr cognitionis ꝑfectio uniuscuiꝰq t̾mi¬
nat᷑ ad ultima elemẽta sicut magister sapientu
ĩ pͥncipio physicoꝵ testatur ig̃ ad hñda cantionis
ꝯgnitione ꝙͣ inhiamus nc̃ diffimẽtia suũ diffini¬
ens sb̾ cõpendio uentilemꝰ et pͦ de cantu deinde d̾
hĩtudĩe et postmod̾ de carminibus et sillab̾ ꝑ ꝯte¬
mur. dicimꝰ gͦ ꝙ oĩs statitia ad ꝙ̃dã odã recipiẽ¬
dam armoniçata ẽ s in mod̾ diu̾sificari unr qr q̃dã¬
sũt sb̾ una od̾a ꝯtinua usq ad ultimũ ꝓgressiue ħ
est suic it̾atione modulationis cuiꝰꝙͣ et sinc diesi
et diesii dicimꝰ deductioẽ u̾gentẽ de una oda
ĩ aliã hãt uoltã uocamus cũ uulgꝰ aloquimur
et huiꝰ moĩ srantie usus c̃ ferre ĩ o̾ibus cantionibꝰ

Expanded text:
cientes quia rationale animal homo est et quia sensibilis anima et corpus est animal, et ignorantes de hac anima quid ea sit, vel de ipso corpore, perfectam hominis cognitionem habere non possumus: quia cognitionis perfectio uniuscuiusque terminatur ad ultima elementa, sicut Magister Sapientum in principio Physicorum testatur. Igitur ad habendam cantionis cognitionem quam inhyamus, nunc diffinientia suum diffiniens sub compendio ventilemus, et primo de cantu, deinde de habitudine, et postmodum de carminibus et sillabis percontemur. Dicimus ergo quod omnis stantia ad quandam odam recipiendam armonizata est. Sed in modis diversificari videntur. Qsunt sub una oda continua usque ad ultimum progressive, hoc est sine iteratione modulationis cuiusquam et sine diesi - et diesim dicimus deductionem vergentem de una oda in aliam hanc voltam vocamus, cum vulgus alloquimur -: et huiusmodi stantia usus est fere in omnibus cantionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Um g homo nõ nãtũe instictu ẜ rõne mo-¬
ueatur et ip̃a u̾o uł ec discretione ł cta
iudidu ł circa electione diu̾sificet᷑ in singulis
adeo ut fere quil sua ꝓpͥa sp̃e uideat᷑ gaudere
ꝑ ꝓpͥos actus ł passiones ut brutũ aĩal nonimẽ
aliũ intellige̾ oppinaniur n ꝑ spiritualẽ specu.¬
latione ut angelũ alteꝵ alteꝵ introire courgit
cũ grossitie atq opacitate motalis cc̃ is hi¬
manus sp̃c sit obtentus oportuit gͦ genus hu¬
manu ad cõmũcandu ĩter se cõtemptiones.
suas aliꝙ rõnale signũ et sensuale hahere
qr eu̾de rõne acciꝑẽ hãt et ir̃one portare
rõale esse opõtuit cũq de una ⁊õne in aĩiam
nich̾ defferi possit nͥ ꝑ mediu sensuale sensua
nõ poss si tm̃ sensuale n ar̃one acciꝑe nec in
r̾one deponeͣ potuisset hoc equidẽ signũ est
ip̃m subiectu nobile de quo loꝗmur na sensu¬

Expanded text:
ur homo non nature instinctu, sed ratione moveatur, et ipsa ratio vel circa discretionem vel circa iudicium vel circa electionem diversificetur in singulis, adeo ut fere quilibet sua propria specie videatur gaudere, per proprios actus vel passiones, ut brutum anirnal, neminem alium intelligere opinamur. Nec per spiritualem speculationem, ut angelum, alterum altecum grossitie atque opacitate mortalis corporis humanus spiritus sit obtectus. Oportuit ergo genus humanum ad comunicandas inter se conceptiones suas aliquod rationale signum et sensuale habere: quia, cum de ratione accipere habeat et in rationem portare, rationale esse oportuit; cumque de una ratione in aliam nichil deferri possit nisi per medium sensuale, sensualnon posset; si tantum sensuale, nec a ratione accipere nec in rationem deponere potuisset. Hoc equidem signum est ipsum subiectum nobile de quo loquimur: nam sensu
Abbreviated transcription (Latin):
ibi eundẽ ⁊esumat ĩ alt̾o puta si ꝑs trimet̾ pͥmũ
et ultimũ carmen endecassilłu ħt et mediũ ħ ẽ¬
ẜm eptassiłu et extrema endecassilła nõ alit̾ ĩge¬
minatio cantus fieri posset ad quã pedes fui̾t ut
dictũ est et ꝑ ꝯseꝙ̃s pedes esse nõ possent. et quẽ¬
admodu de pedibus dicimus et de u̾sibus.i nullo
enim pedes et u̾sus differie uidemꝰ nisi insitu qr
hii ante hii post diexesim stantie nominat᷑ et ⁊
ẽẽ asẜimꝰ. et sic̃ de uno e̾ptassiło sic de płibus et d̾
pentassilło et oĩ alio dicimus.

Expanded text:
ibi, eundem resumat in altero: puta, si pes trimeter primum et ultimum carmen endecasillabum habet et medium, hm eptasillabum>et extrema endecasillaba: non aliter ingeminatio cantus fieri posset, ad quam pedes fiunt, ut dictum est; et per consequens pedes esse non possent. 10. Et quemadmodum de pedibus, dicimus et de versibus: in nullo enim pedes et versus differre videmus nisi in situ, quia hii ante, hii post diesim stantie nominantur. Etesse asserimus; et sicut de uno eptasillabo, sic de pluribus et de pentasillabo et omni alio dicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
intrare uelimꝰ nõ sine quoda̾ elegie umbraculo
ħ̾ tragedia ꝓcessisse uideb̾r. de pentassiło quo ñ
sic ꝯcedimꝰ indictamine magno suffic̾ unicũ pen¬
co pedibus ꝓpt̾ neccͣitate q pedibꝰ u̾sibus q can¬
tantꝰ minime aũt trissillabu ĩ tragico u̾r esse su¬
mend̾ ꝑ se subsistens et dico ꝑ se sb̾sistes quia ꝑ

Expanded text:
intrare velimus, non sine quodam elegie umbraculo intrare velimus, non sine quodam elegie umbraculo hec tragedia processisse videbitur. De pentasillabo quoque non sic concedimus: in dictamine magno sufficit enim unicum penco “pedibus” propter necessitatem qua pedibus, versibusque, cantatur. Minime autem trisillabum in tragico videtur esse sum
Abbreviated transcription (Latin):
Et etiã ut suꝑiꝰ dc̃m est hĩtudo quedã ꝙͣ car¬
mina ꝯtexendo considerare debemꝰ et iõ rõe
faciamꝰ de illa repetẽtes pro inde que suꝑius de
carminibus diximꝰ in usu nr̃o maxime tria carmi
quãdã excellentia ĩ contextũ uincendi priuilegium
ꝓmeret᷑. nã q̃da stantia est que solis endecassilłis
gaudet esse ꝯtexta. ut illa Guidonis defłor. donna
mi p̃ga ꝑchio uoglio dire. et ⁊̃ nos dicimus. donne
chauete intellecto damore. hoc etiã yspani usi sũt
et dico yspanos qui poetati sũt ⁊̃ uulgãi.oc. fa
põt. nͥ ubi fõns ẽ ł cauda. qm̾ ut dc̃ est ĩpedibus
uł cauda nõ est s ubi heest̃ uł altera sola pari et
ĩpari nũõ ĩ carminibꝰ l uti adlibitũ et sic̃ quedã
stantia ẽ uno solo emptasilło ꝯformata sic duobꝰ
donem de ghisileriis et fabrutiũ bononienses. de
fermo sofferire e donna lofermo core. e lo meo lõ¬
tano gire. ⁊ quosdaz alios s ad eoꝵ sensum sb̾tiłr

Expanded text:
t etiam, ut superius dictum est, habitudo quedam quam carmina contexendo considerare debemus: et ideo rationem faciamus de illa, repetentes proinde que superius de carminibus diximus. In usu nostro maxime tria carminquandam excellentiam in contextu vincendi privilegium promeretur. Nam quedam stantia est que solis endecasillabis gaudet esse contexta, ut illa Guidonis de Florentia Donna me prega, perch'io voglio dire; et etiam nos dicimus Donne ch'avete intelletto d'amore. Hoc etiam Yspani usi sunt ? et dico Yspanos qui poetati sunt in vulgari oc: Nampotest nisi ubi frons est vel cauda, quoniam, ut dictum est, in pedibus vel cauda non est; sed ubi hee sunt, vel altera sola, pari et impari numero in carminibus licet uti ad libitum. Et sicut quedam stantia est uno solo eptasillabo conformata, sic duobudonem de Ghisileriis et Fabrutium Bononienses : Di fermo sofferire, et Donna, lo fermo core, et Lo meo lontano gire; et quosdam alios. Sed si ad eorum sensum subtiliter
Abbreviated transcription (Latin):
optimis ẜ reꝵ exigentia digna sint. un cum
hoc ꝙ dñis illustre sit optimu alioꝵ uulgariũ
ꝯseꝙ̃s est ut sola optima digna sint ip̃o tractai
que quidẽ tractandoꝵ dignissima nũcupamus
nc̃ ãt que sint ip̃a uenemur ad quoꝵ euidẽtiã
in quo si calide ꝯside̾mꝰ intentu ꝯĩu querentiu
utilitatẽ nil aliud ꝙͣ salutẽ ĩ ueniemꝰ. ẜo ĩ eo ꝙ ẽ

Expanded text:
optimis secundum rerum exigentiam digna sunt. Unde cum hoc quod dicimus illustre sit optimum aliorum vulgarium, consequens est ut sola optima digna sint ipso tractari, que quidem tractandorum dignissima nuncupamus. 6. Nunc autem que sint ipsa venemur. Ad quorum evidentiam in quo, si callide consideremus intentum omnium querentium utilitatem, nil aliud quam salutem inveniemus. Secundo in eo
Abbreviated transcription (Latin):
gnitatẽ ħt. sĩc nobille ⁊ nobilitatẽ et si ꝯgnito
habituante habituatu cognoscit᷑ inꝙͣtu huiꝰ uͥ
cognita dignitate cognoscemꝰ et dignũ esset eniz
dignitas mei̾toꝵ effe̾ctus sine t̾mmꝰ. ut cũ quis bñ
meruit ad boĩ dignitatemibñ ãt regentẽ ad¬

Expanded text:
gnitatem habet, sicut nobile quod nobilitatem; et si cognito habituante habituatum cognoscitur in quantum huiusmodi, cognita dignitate cognoscemus et dignum. Est etenim dignitas meritorum effectus sive terminus; ut, cum quis bene meruit, ad boni dignitatem profectum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ argento ꝯflemꝰ s si discretio remanet ĩ feriora
ulescunt puta cũ formas mulieres de formibus
admiscẽt᷑ unde cũ sentẽtia u̾sificantiu sꝑ̃ u̾bis d̾scu¬
tiue mixta remaneat si ñ fu̾it optima optimo soci¬
ata uulgari nõ melior s detei̾or apparebit ꝙ ad̾m
turpis młr si auo̾ uł serico uestiatur.

Expanded text:
cum argento conflemus; sed si discretio remanet, inferiora cum argento conflemus; sed si discretio remanet, inferiora vilescunt: puta cum formose mulieres deformibus admiscentur. Unde cum sententia versificantium semper verbis discretive mixta remaneat, si non fuerit optima, optimo sociata vulgari non melior sed deterior apparebit, quemadmodum turpis mulier si auro vel serico vestiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
na tractantibus hoc dicet esse ꝯueĩens ꝯũit gͦ in
gnitates puta mercari et militare ac regere qrͣ
ni ꝯueĩentia respiciũ̾t dignitates hoc ẽ dignos et
quida dign quida digniores quida dignissimidi
e̾e̾ possut manifestũ est ꝙ bona dignis meliora
dignioribꝰ et optima dignissimis ꝯueniẽt et cu
equus militis et optimis militibus optimi ꝯueniãt
equi ut dcm̃ est optimis coceptionibꝰ optima lo¬
quela ꝯueniet ẜ optime cõceptioẽs nõ possũt esse
nͥ ubi scĩa et ĩgeniũ est gͦ optima loquella nõ ꝯuẽit¬
nisi ĩ illis in quibus ingeniu et scĩa est et sic nõ õibꝰ
uersificantibꝰ optima loquela nõ ꝯueĩt nisi in cũple¬
riq sine scĩa et ingenio uersificentur e ꝑ ꝯsequens
dicemus ornatu ymo pocius deturpatu ridemus
illu ẽ eĩ exornatio alicuiꝰ ꝯueĩentis additio. ad illd̾
cũt dicimus ueꝵ ẽe qn̾ cess discretio puta si auxu

Expanded text:
na tractantibus hoc dicet esse conveniens ?: conveninisi per proprias dignitates, puta mercari, militare ac regere. Quare si convenientia respiciunt dignitates, hoc est dignos, et quidam digni, quidam digniores, quidam dignissimi esse possunt, manifestum est quod bona dignis, meliora dignioribus, optima dignissimis convenient. Et ce conceptionis quam equus militis, et optimis militibus optimi conveniant equi, ut dictum est, optimis conceptionibus optima loquela conveniet. Sed optime conceptiones non possunt esse nisi ubi scientia et ingeniut sic non omnibus versificantibus optima loquela conveniet, cum plerique sine scientia et ingenio versificentur, et per consequens dicemus ornatum, immo potius deturpatum ridemus illum: est enim exornatio alicuius convenientis additio. Ad illud cunt, dicimus verum esse quando cesset discretio: puta si aurum
Abbreviated transcription (Latin):
ħãt uenus. t̾tio in eo ꝙ ẽ honestu in quo nemo
ꝑtractãda hoc ẽ ea que maxie sũt ad ista ut ar¬
moꝵ ꝓbitas amoris acceno et directio uolũtat᷑
cca que sola si bñ recolimꝰ ulusties uiros ĩuenimꝰ
nulgai̾t̾ poectasse .s. Bertramũ de bornio. arma.
Arnaldu daniele.amorẽ. Geiardu de borneilo.
rectitudine.Cinũ pistoriẽse. amorẽ. Amicũ eiꝰ
⁊ectitudie. Bertramus /etenait. Nõ posse nuldat
cũ cãtã. nõ exparia. Arnaldꝰ. laura amora. falbruol
Brancũ damir. Gerardꝰ ꝑ sola reueilar chestrop.
eudorini c̾uiꝰ digno sono eo t̃̾ mõte amicꝰ eiꝰ teglia
mirecanello core ardire arma uõ. nullu lectin
adhuc inuenio poetasse. Hiis ꝓin̾ uisis que ca¬
nenda sint uulgari altissimo ĩ notescũt.

Expanded text:
 est. Tertio in eo quod est honestum: in quo nemo pertractanda, hoc est ea que maxime sunt ad ista, ut armorum probitas, amoris accensio et directio voluntatis. 8. Circa que sola, si bene recolimus, illustres viros invenimus vulgariter poetasse, scilicet Bertramum de Bornio arma, Arnaldum Danielem amorem, Gerardum de Bornello rectitudinem; Cynum Pistoriensem amorem, amicum eius rectitc'un cantar non exparia; Arnaldus: L'aura amara fa?l bruol brancuz clarzir; Gerardus: Per solaz reveilar che s'es trop endormiz; Cynus: Digno sono eo di morte; amicus eius: Doglia mi reca ne lo core ardire. Arma vero nullum latium adhuc invenio poetasse. Hiis proinde visis, que canenda sint vulgari altissimo innotescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
derogare u̾r eis. s ea meliorare uxͦ. qͣr si quis u̾sifica¬
tor ꝙͣꝙͣ ⁊ude u̾sificet᷑ ip̃m suc ⁊uditati admisceat ñ
opus ẽ adiutorio illis ꝗ pauca ꝗͣ qui multa possu̾t
falssissimũ est qr nec semꝑ excelentissime poetãtes
debẽt illud induere sic̃ ꝑ ĩferius ꝑ tractata ꝑpe̾di
pot̾it exigit gͦ istud sibi ꝯsimles uiros ꝙͣ admõ alii
nr̃i mores et hĩtus. exigit eĩ magnificentiana¬
gna potentes purpura uiros nobiles sic ⁊ hoc exce¬
lentes ingenio et scientia querit et alios asꝑnatur
militare s nobis nõ ꝯuenit hoc gr̃a gn̾is quia etia
brutis ꝯuenie̾t nec gr̾a spẽi qr cunctis hõibus esset¬

Expanded text:
derogare videtur eis, sed ea meliorare videtur; quare si quis versificator, quanquam rude versificetur, ipsum sue ruditati admisceat, noopus est adiutorio illis qui pauca, quam qui multa possunt.falsissimum est; quia nec semper excellentissime poetantes debent illud induere, sicut per inferius pertractata perpendi poterit. 5. Exigit ergo istud sibi consimiles viros, quemadmodum alii nostri mores et habitus; exigit enim magnificentia magna potentes, purpura viros nobiles: sic et hoc excellentes ingenio et scientia querit, et alios aspernatur, militare. Sed hoc non convenit nobis gratia generis, quia etiam brutis conveniret; nec gratia speciei,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtiu habitudinẽ ttio cͣc nu̾m carminũ et sillabaꝵ
de zithimo uõ mentionẽ nõ facimꝰ quia de ꝓpria
cantionis arte non est l eĩz ĩ qual stantia. ⁊ ithimos
mnouare et eosdẽ reit̾are ad libitũ ꝙ si de ꝓpͥa cantio¬
nis arte rithimus esset minime liceret ꝙ dictũ ẽ
siquid autẽ rithimi ẜuare int̾ est huiꝰ ꝙ ẽ ars illud
cõp̾ndit᷑. ibi cũ dicimꝰ ꝑtiũ hĩtudinẽ qr sic colligere
possimꝰ expredictis diffiniẽtes et dice̾ stantiã esse
sb̾certo cantu et hĩtudinẽ limitata carminũ et sil¬
labaꝵ ꝯpage.

Expanded text:
bitudinem, tertio circa numerum carminum et sillabarum. De rithimo vero mentionem non facimus, quia de propria cantionis arte non est. Licet enim in qualibet stantia rithimos innovare et eosdem reiterare ad libitum: quod, si de propria cantionis arte rithimus esset, minime liceret ? quod dictum est. Si quid autem rithimi servare interest huius quod est ars, illud comprehenditur ibi cum dicimus “partium habitudinem”. Quare sic colligere possumus ex predictis diffinientes et dicere stantiam esse sub certo cantu et habitudine limitata carminum et sillabarum compagem.
Abbreviated transcription (Latin):
Uia ut dcm̃ ẽ cantio ẽ cõingatio stantiaꝵ
ignorato ꝗd sit stantia nec̾de ẽ cantõe igno¬
rare na ex diffinientiu cognitione diffiniti re¬
ꝑsolius artis ⁊espectũ inuentũ est uid ut in quo
tota cantioĩs ars esset ꝯtenta illud dic̾e̾t᷑ꝰ stantia
ħ̾ ẽ mansio capax suie receptaculũ totius artis nã
ꝙ̃ad̾m cantio ẽ gienũ totiꝰ sm̾e sic stantia tota
artem ingremiat nec licet aliꝗd artis seꝙ̃tibus ar¬
rogare s solã artem an̾ced̾ntis ĩduere ꝑ ꝙ p ꝙ ip̃a
de qua loquinur erit cõte̾minatio siue ꝯpages
oĩi eoꝵ que cantio sumit ab arte quibus diuari¬
catis ꝙ̃ querimꝰ descͥptio innotescet tota gͥ ars cã¬

Expanded text:
uia, ut dictum est, cantio est coniugatio stantiarum, ignorato quid sit stantia necesse est cantionem ignorare: nam ex diffinientium cognitione diffiniti reper solius artis respectum inventum est, videlicet ut in quo tota cantionis ars esset contenta, illud diceretur stantia, hoc est mansio capax sive receptaculum totius artis. Nam quemadmodum cantio est gremium totius sententie, sic stantia totam artem ingremiat; nec licet aliquid artis sequentibus arrogare, sed solam artem antecedentis induere. Per quod pade qua loquimur erit congremiatio sive compages omnium eorum que cantio sumit ab arte: quibus divaricatis, quam querimus descriptio innotescet. Tota igitur
Abbreviated transcription (Latin):
cilia et sandrinia ñ nͥ dextre ytalie sũt ładdxtrã
secũt᷑ ad ea lingue hoũ ud̾i̾ant᷑ ut lingua sicu¬
loꝵ cũ apulis apuloꝵ. cũ romais romanoꝵ cu
spoletanis hoꝵ cũ tuscis tuscoꝵ cũ ianuẽsibus
ianuensiu cũ sardis nec nõ calabroꝵ cũ ancho¬
nitaneis hoꝵ cũ romãdioł. rom ãd̾oloꝵ cũ lõbar¬
dis lombardoꝵ cũ tͥuisanis et uenetis.⁊ haͦꝵ
cũ aquilegiensibus et istoꝵ cũ istrianis de que
latinoꝵ neminez nob̾cũ dissentire putamus.
Quare adminꝰ .xiiii. uulga̾ib sola uidet᷑ Ita¬
lia uaĩari que adhuc oꝰ uulgai̾a ĩ sese uai̾ant᷑
ut puta ĩ tuscia sene̾sses Aretini. ĩ lõbardia
feranẽses et placentini nec nõ ĩ eade ciuitate
aliq̃lẽ uai̾ationẽ ppendimꝰ ut supius ĩ capitulo
lare uellimꝰ in hoc minimo mũdi angulo non
solũ ad milena loq̃le uai̾ationẽ ueniresꝰ ti ge̾i̾t
s etiã ad magis ultͣ.¬

Expanded text:
cilia et Sardinia, non nisi dextre Ytalie sunt, vel ad decilia et Sardinia, non nisi dextre Ytalie sunt, vel ad desecuntur ad ea, lingue hominum variantur: ut lingua Siculorum cum Apulis, Apulorum cum Romanis, Romanorum cum Spoletanis, horum cum Tuscis, Tuscorum cum Ianuensibus, Ianuensium cum Sardis; nec non Calabrorum cum Anconitanis, horum cum Romandiolis, Romandiolorum cum Lombardis, Lombardorum cum Trivisianis et Venetis, horum cum Aquilegiensibus, et istorum cum Ystrianis. De quo Latinorum neminem nobiscum dissentire putamus. Quare adminus xiiii vulgaribus sola videtur Ytalia variari. Que adhuc omnia vulgaria in sese variantur, ut puta in Tuscia Senenses et Aretini, in Lombardia Ferrarenses et Placentini; nec non in eadem civitate aliqualem variationem perpendimus, ut superius in capitulo lare velimus, et in hoc minimo mundi angulo non solum ad millenam loquele variationem venire contigerit, sed etiam ad magis ult
Abbreviated transcription (Latin):
mu argumẽtu nos uo iudiciu relĩque̾tes in ħ
et tc̾tatu nr̃m aduulgae̾ latinũ ret̾hẽtes et recep¬
tas ĩ se uaĩationes dice̾ nec nõ illas ĩuce̾ ꝯpare
conemur dicimꝰ gͦ pꝰ latiu biptitũ ẽc̃ ĩ dextrũ et
sinistru siꝗs aute querat delinea diuidẽte bre¬
uit̾ R̾ndemꝰ ẽẽ iugũ apemini ꝙ ceu fistule cul¬
men hĩc inde ad du̾sa stillicidia grundãt aqͦs
ad alfna hĩc inde litora ꝑuinbriria longa distil¬
lant ut lucanus in ẜo descͥbit᷑ dextrũ quoq la¬
tus turenum mare guindatoriu ħt latũ lenũ
uoͣ in adriaticu cadit et dextr iegiones sunt
apulia s nõ tota xoma. ducatus tuscia et ia¬
nuensis ma̾chia. sinistri aũt ꝑs apulie marca
anconitana. romãdiola lombardia machia tri¬
uisiana cũ uenetiis foꝵ Iulii uoͣ et istria nõ nͥ le¬
ue ytalie esse põt n ͨ ũsule tureni maris uid sci¬

Expanded text:
mum argumentum. Nos vero iudicium relinquentes in hoc mum argumentum. Nos vero iudicium relinquentes in hoc et tractatum nostrum ad vulgare latium retrahentes, et receptas in se variationes dicere nec non illas invicem comparare conemur. Dicimus ergo primo Latium bipartitum esse in dextrum et sinistrum. Si quis autem querat de linea dividente, breviter respondemus esse iugum Apenini, quod, ceu fistule culmen hinc inde ad diversa stillicidia grundat aquas, ad alterna hinc inde litora per ymbricia longa distillat, ut Lucanus in secundo describit: dextrum quoque latus Tyrenum mare grundatorium habet, levum vero in Adriaticum cadit. Et dextri regiones sunt Apulia, sed non tota, Roma, Ducatus, Tuscia et Ianuensis Marchia; sinistri autem pars Apulie, Marchia Anconitana, Romandiola, Lombardia, Marchia Trivisiana cum Venetiis. Forum Iulii vero et Ystria non nisi leve Ytalie esse possunt; nec insule Tyreni maris, videlicet Si
Abbreviated transcription (Latin):
sonũ ftm̃ est cũ tanta timiditate cũctarmur li¬
nere nõ audemus nͥ co quo gramatice positores
ĩue̾iũt᷑ accepisse si adu̾biũ affirmadi qd̾ quanda
an̾rioritate erogare ur᷑ ytał qui si dicũt quelib
gaĩtate q̃cꝗd redactũ siuc in uẽtu est ad uulga̾e
ꝓsaicu suũ est uidel biblia cũ troyanoꝵ roma¬
noꝵ q gestibus ꝯpilata et artiuͣ Regis amba¬
ges pulcei̾me et ꝙͣ plue̾s alie ystoric ac docłͥne
quẽtes in ea pͥmitus poeati sũt tãꝙͣ in ꝑfectioi
dulciori q loquella ut puta petrus de alimia
et alii antiquiores doctores t̾tia quo latinoꝵ ẽ¬
sc duobus p̃iułiis attestat᷑ p̃ẽẽ pͥo quidẽ ꝙ qui
dulcius sb̃tilius q poetati uulgai̾t sũt hii fami¬
liares et domestici sui st̃ puta cuiꝰ pistorie̾sis et
amicus eiꝰ S̾o qr magis iudẽtꝰ initi gramatite q̃¬
coĩs est ꝙ r̾onabiłr inspiciẽtibus udet᷑ grauissi¬

Expanded text:
sonum factum est, cum tanta timiditate cunctamur linere non audemus, nisi eo quo gramatice positores inveniuntur accepisse “sic” adverbium affirmandi: quod quandam anterioritatem erogare videtur Ytalis, qui sì dicunt. Quelibet garitatem quicquid redactum est sive inventum ad vulgare prosaycum, suum est: videlicet Biblia cum Troianorum Romanorumque gestibus compilata et Arturi regis ambages pulcerrime et quamplures alie ystorie ac doctrinequentes in ea primitus poetati sunt tanquam in perfectiori dulciorique loquela, ut puta Petrus de Alvernia et alii antiquiores doctores. Tertia quoquese duobus privilegiis actestatur preesse: primo quidem quod qui dulcius subtiliusque poetati vulgariter sunt, hii familiares et domestici sui sunt, puta Cynus Pistoriensis et amicus eius; secundo quia magis videntur inniti gramatice qgravissi
Abbreviated transcription (Latin):
Cacceratis quoda mõ uulga̾i̾b ytalis ĩ f̾
lea que remãsserũt in cabo ꝯpationem
faciẽtes honorabiliꝰ atq honorificẽtiꝰ breuiter
se ligani. et pͥmo de sciciliano. examinemus
ingeniũ. na uidet᷑ Sicilianũ uulgare sͥ famã p̾aliis
eo ꝙ ꝑ plures doctores indigenas inuenimus gra¬
uit̾ cecinisse. puta in cantionibꝰ illis. Ancor che lai¬
gua ꝑ lofocho lassi. e amor che che lungiamente
mai menato. s hec fama tͥnacrie terre. si recte si¬
gnũ. ad ꝙ tendit in spiciamus iudet᷑ fãtũ i obꝓbriũ
ytaloꝵ pͥncipu remãsisse qui nõ eroito more s
plebeo secũt᷑ suꝑbiã. si quidẽ illustres heroes fede¬
ricus cesar et bñgeĩtus eiꝰ oanfredus nobilitatẽ
ac rectitudine sũc forme pandentes donec fortu¬
na ꝑmãsit humana secuti sũt bructalia dedigͥn
tes ꝑꝑ ꝙ corde nobiles atq gr̃aꝵ dotati in herere
tantoꝵ pͥnc pũ marestati conati sũt ita ꝙ eoꝵ tpr

Expanded text:
 ytalis, inter ea que remanserunt in cribro comparationem facientes honorabilius atque honorificentius breviter seligamus. 2. Et primo de siciliano examinemus ingenium: nam videtur sicilianum vulgare sibi famam pre aliis eo quod perplures doctores indigenas invenimus graviter cecinisse, puta in cantionibus illis Ancor che l'aigua per lo foco lassi, et Amor, che lungiamente m'hai menato. 3. Sed hec fama trinacrie terre, si rccte signum ad quod tendit inspiciamus, videtur tantum in obproprium ytalorum principum remansisse, qui non heroico more sed plebeio secuntur superbiam. 4. Siquidem illustres heroes, Fredericus cesar et benegenitus eius Manfredus, nobilitatem ac rectitudinem sue forme pandentes, donec fortuna permisit humana secuti sunt, brutalia dedignantes. Propter quod corde nobiles atque gratiarum dotati inherere tantorum principum maiestati conati sunt, ita ut eor
Abbreviated transcription (Latin):
na dire ui uoglio. e ꝑ fino amore uosiletamẽte
qua ꝑꝑ suꝑiora notãtibus innotesce̾ d neq sicu¬
lu n apulũ ẽẽ illud ꝙ ĩ yitalia pulceiũ ẽ uul¬
gare cũ eloꝙ̃tes indigenas oñderimꝰ ap̾o diu̾tisse

Expanded text:
na, dir vi voglio, et Per fino amore vo sì letamente. na, dir vi voglio, et Per fino amore vo sì letamente. Quapropter superiora notantibus innotescere debet nec siculum nec apulum esse illud quod in Ytalia pulcerrimum est vulgare, cum eloquentes indigenas ostenderimus a proprio dive