comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uncuique eoꝵ abhsqui eos ad ulando deos cẽ
uoluerunt: exeoꝵ ingenio moribus actib: casib:
sacra & sollempnia constituta : atque haec pau¬
latim ꝓpter animas hominũ dae monibus¬
lateque uulgata. ornantibus ea meudatus poetarũ. &
ad ea fallacibus spiritibus seducentibus: facilius eñ
sieri potuit : ut uiuenis impius uł ab impio patre in¬
ter fici metuens. & auidus regnipatrẽ pelleret regn
quam id qđ iste int̃p̃tat᷑. Ideo saturnũ patrẽ aoue
silio superatum: qđ atite eĩ causa queꝑtinet adouẽ
quam semen quod ꝑtinet adsaturnum: Siem̃ hoc ia
eẽt numquã saturnus prior suisset: nec pat̃ ionus
eẽt̃: Semꝑ etum semen causam p̃cedit : n& uinquã
generatur ex semine: sed cum conantur uanissimas
fabulas siue omnuũ res gestas uelud naturalibus
interp̃tationib honorare: &iã homiries acitiss¬
mi tantas patiunt᷑ angustias: ut eoꝵ quoque
dixert̃ que nata exeo eẽnt solitũ deuorare quod
eo semina unde nascerentur redirent: & quod

Expanded text:
 unicuique eorum ab his qui eos adulando deos esse voluerunt, ex ejus ingenio, moribus, actibus, casibus, sacra et solemnia constituta, atque haec paulatim per animas hominum daemonibuslateque vulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum, et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut juvenis impius vel ab impio patre interfici metuens et avidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Jove filio superatum, quod ante est causa quae pertinet ad Jovem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, nunquam Saturnus prior fuisset, nec pater Jovis esset. Semper enim semen causa praecedit, nec unquam generatur ex semine. Sed cum conantur vanissimas fabulas sive hominum res gestas velut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque dixerunt, quae nata ex eo essent, solitum devorare; quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ipsamq: ei in carnationem quabiomtiuns animã corp¬
q÷ suscepit sũmũ eẽ exerplũ grãe uidere paruis¬
ses sed ꝗd saciã scio me stustra loꝗ mortuo sed quantũ
adte adtint quantũ aut ad eos qui te magnipendunt:
uteuł qualicumq amore sapientiae ułcur iositate ar¬
tium quas non debiustidiscere diligunt. q uospotius
potuit gratius cõmendari: quã ut ipse unicusdĩ
silius in se in commnut abilit̃ inanens indueret᷑ homime.
& spemdilectionis suae daret homiuib horune medio.
qua adillum ab homiinib ueniret᷑. ꝗtã longe erat in¬
mortalis amortalib: in commutabilis aconmutabilib
iustus ab impiis beatus amiseris &rauaturalitor
inlidit nobis ut beati mmortalesq ee cupiamus. Ma¬
nens beatus suscipiensq: mortalem ut nobis tribue¬
r& qđ amamius ꝓpetiendo docuit contempnere qđ
timenius. Sedliuic ueritati ut possetis adquiessiere
humilitate opꝰ erat quae ceruiciurãe dissic illime ꝑ¬

Expanded text:
ipsamque ejus incarnationem, qua hominis animam corpusque suscepit, summum esse exemplum gratiae videri potuisses. Sed quid faciam? Scio me frustra loqui mortuo: sed quantum ad te attinet; quantum autem ad eos, qui te magnipendunt, et te vel qualicumque amore sapientiae, vel curiositate artium, quas non debuisti discere, diligunt, quos potius atia Dei non potuit gratius commendari, quam ut ipse unicus Dei Filius in se incommutabiliter manens indueret hominem, et spem dilectionis suae daret hominibus, homine medio, quo ad illum ab hominibus veniretur, qui tam longe erat immortalis a mortalibus, incommutabilis a commutabilibus, justus ab impiis, beatus a miseris. Et quia naturaliter indidit nobis, ut beati immortalesque esse cupiamus, manens beatus, suscipiensque mortalem, ut nobis tribueret quod amamus, perpetiendo docuit contemnere quod timemus. 2. Sed huic veritati ut possetis acquiescere, humilitate opus erat, quae cervici vestrae difficillime p
Abbreviated transcription (Latin):
nam & ꝓphete erant ꝑ quas sic̃ ꝑangelos gademp¬
missio p̃dicata ẽ. &iex illoꝵ numero erat: cuius
gã magnã diuinamq sentenciã debonihuman
fug paulo ante cõmemoraui: Milnaut̃ ad herete
dõb onuẽ. In quo plane psalmo duoꝵ testam̃toꝵ¬
idicunt᷑ uetus & nouũ ratise declaratadsiceo¬
tio ꝓpt̃ cartiales erũ terrenasque ꝓmussiones cũ
eas impiis habundare ꝓspiceret. dic̃ pedessuos
poene suisse cõmotos aleffusos in lapsum ꝓpe tedo
gressur suos tãquã frustra ipsedo seruss. cũcast¬
licitatȩ quã deillo expectabat ctemuptoresẽ flonges
pspicer& seq inreiluũ inꝗsitione laborasse uolenq
curitacẽt ad p̃liendere donec intrar& in scãuriũs
& intelleger& in nouissi maeor ꝗselicoes uid elant
erranti. Tuno ergo utrellex̃ ineo qd se extulort
sic̃ dic̃ fuisse deiestos adestrisse aperisse ꝓpt̃ inuꝗtates

Expanded text:
ae tunc erant, per quos, sicut per angelos, eadem pae tunc erant, per quos, sicut per angelos, eadem promissio praedicata est, et ex illorum numero erat. cuius tam magnam diuinamque sententiam de boni humani fine paulo ante commemoraui: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. In quo plane psalmo duorum testamentodicuntur uetus et nouum, satis est declarata distinctio. Propter carnales enim terrenasque promissiones, cum eas inpiis abundare perspiceret, dicit pedes suos paene fuisse commotos et effusos in lapsum propemodum gressus suos, tamquam frustra Deo ipse seruisset, cum ea felicitate, quam de illo expectabat, contemtores eius florere perspiceret; seque in rei huius inquisitione laborasse, uolentem quur ita esset adprehendere, donec intraret in sanctuarium Dei et intellegeret in nouissima eorum, qui felices uidebantur erranti. Tunc eos intellexit in eo, quod se extulerunt, sicut dicit, fuisse deiectos et defecisse ac perisse propter iniquitates
Abbreviated transcription (Latin):
iñcognouet priucipiũ. nã cognoscer& purgatoniu
neque enim caro principiũ ẽ. aut anima humana
sed uerbum ꝑ qđ facta st om̃a. Nergo caro pscipsa
inundat sed ꝑ uerbũ aquo sumpta ẽ cu uerbum
caro factu e & haburaũ in nob̵ Nã decarnesiua inan¬
ducandamystice loquens. cũ hiꝗñintellexeruit
mundatꝰ & carnẽ: id eo quaerentib iudeis ꝗseẽt res¬
pondit seeẽ principiũ qđ utiq carnales in sirmipa¬
catis ob noxii &ignorantiae tenebris abuoluti
homines sediusti neramꝰ in illius aut̃ in carnatione
uatura hiamana erat. sediasta ñ peccatr ixerat hec
emediatio quamanus lapsis iacentibq porrectaã
Hoc ẽ sem̃ dispositũ ꝑ angelos inquoꝵ edictis & lex
dabat᷑ qua & unus ds̃ coli iulebat᷑ & hic mediator uen¬
ꝗ inundari pie uiuerdo piuerunt ñ solum ante¬
quamins insiguris rerum spiritaliũ habere uide¬
retur ꝓmissa carnalia ꝓpt̃ qđ uotus dẽ testantu

Expanded text:
non cognouit esse principium; nam cognosceret purgatorium. non cognouit esse principium; nam cognosceret purgatorium. Nesed Verbum per quod facta sunt omnia. Non ergo caro per se ipsam mundat, sed per Verbum a quo suscepta est, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Nam de carne sua manducanda mystice loquens, cum hi qui non intellexerunt mundat et carnem. Ideo quaerentibus Judaeis quis esset, respondit se esse principium . Quod utique carnales, infirmi, peccatis obnoxii et ignorantiae tenebris obuoluti homines, sed iusti non eramus; in illius autem incarnatione natura humana erat, sed iusta, non peccatrix erat. Haec est mediatio, qua manus lapsis iacentibusque porrecta est; hoc est semen dispositum per angelos, in quorum edictis et lex dabatur, qua et unus Deus coli iubebatur et hic Mediator uenqui mundari pie uiuendo potuerunt, non solum antequamuis in figuris rerum spiritalium habere uideretur promissa carnalia, propter quod uetu
Abbreviated transcription (Latin):
patris credendũ ẽ uellenios subditusicicuius nob
adnunciant uoluntarẽ unde optime adinion&
auam ipse platonicus imitandos eos potius quam
in uocandes: ñ itaq debeius metuere neiinor¬
talos & beatos unidõ subditos non eis sicrisicando
offendamus. Qa enĩ nontusi citii uõdõ deberineq:
sa cramentis significatur sibi exiberi uolunt.
Daemonũ ẽ haec arrogantia supboꝵ atq: musero¬
rum aquib: longe ẽ diusa pictas subditorum
đo: nec aliunde quã illi coherendo beatoꝵ. ad quod
bonum ꝓcipiendum &iam nob̃ sincera berignita¬
te opartex ut fueant neq sibi arragent quo cis
subiciamur sed eũ adnuncient sub quo eisinpace
sotiemur ꝗd ad hucntpidas ciphrylo soplie aduss
potestates aiueris uirtutib & ueridimunenb:¬
tibus
in uides hiabereliberã uocẽ ÷ Iani distinxistia ngelos

Expanded text:
Patris, credendum est uelle nos subdi nisi ei, cuius nobis Patris, credendum est uelle nos subdi nisi ei, cuius nobis adnuntiant uoluntatem? Unde optime admonet etiam ipse Platonicus imitandos eos potius quam inuocandos. Non itaque debemus metuere, ne inmortales et beatos uni Deo subditos non eis sacrificando offendamus. Quod enim non nisi uni uero Deo deberi sacramentis significatur, sibi exhiberi uolunt. Daemonum est haec adrogantia superborum adque miserorum, a quibus longe diuersa est pietas subditorum Deo nec aliunde quam illi cohaerendo beatorum. Ad quod bonum percipiendum etiam nobis sincera benignitate oportet ut faueant, neque sibi adrogent quo eis subiciamur, sed eum adnuntient sub quo eis in pace sociemur. Quid adhuc trepidas, o philosophe, aduersus potestates et ueris uirtutibus et ueri Dei muneribus in
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad nunciem inquidoms laudestuas inportis
siliȩ syon: Haecẽ glorio sissi macitutas dĩ Hac
unum dm̃ nouit aicolit. hancangelisoĩ ad nunci¬
auert̃ quinos ad eius societatẽ inuitauer ciuesq
suos in illacẽ uoluert̃ quib: non plac& ut eos cola¬
drt̃ nec eis sacrificemꝰ sed cũ ipsissacrisitiũ suiidõ
Nullo itaq: dabitante quiha et deposita maligna
obstinatione considerat. oñis immortales beati
qui nob̵ ñ inuident: Neque enĩ sunuide rent
eentbeati sed potiustios diligiun : ut nos cũ ipsis
beatisimus. Plus nob fauent plus adiuuant quan¬
quo modo quantũ mihi uidet᷑ amicissius tbeur¬
gicis er ubescebat porphyrius namista utcũq
sapiebat sed contramultoꝵ deoꝵ cultum nonli¬
bere defendebat & angelos quippe alios eedix.
quideor sum descendentes hominib thicurgicis diuina
pnuncient. Alios aut̃ qui in terris caque patrisst
& altitudinẽ eĩ ꝓsundititer ideclarent nuigr̃

Expanded text:
 inquit, omnes laudes tuas in portis filiae Sion. Haec est gloriosissima ciuitas Dei: haec unum Deum nouit et colit; hanc angeli sancti adnuntiauerunt, qui nos ad eius societatem inuitauerunt ciuesque suos in illa esse uoluerunt; quibus non placet ut eos colanostrum Deum; nec eis sacrificemus, sed cum ipsis sacrificium simus Deo. Nullo itaque dubitante, qui haec deposita maligna obstinatione considerat, omnes inmortales beati, qui nobis non inuident neque enim si inuiderent, essent beati, sed potius nos diligunt, ut et nos cum ipsis beati simus, plus nobis fauent, plus adiuuant, quanquo modo quantum milii uidetur amicis suis theurgis erubescebat Porphyrius. Nam ista utcumque sapiebat, sed contra multorum deorum cultum non libere defendebat. Et angelos quippe alios esse dixit. qui deorsum descendentes hominibus theurgicis diuina pronuntient; alios autem, qui in terris ea, quae Patris sunt, et altitudinem eius profunditatemque declarent. Nam igitur
Abbreviated transcription (Latin):
quemuocas pat̾nũ intellectũ seuintẽ. &horum
ur̃o appellas tresdecs abi e siũbis indisciplinatis
utimini uidetis tam̃ qualit̃ cumnq: & quasi ꝑquedã
tenuis imaginationis umbracula conitbndũst.
sed in carnationẽ in cõmutabilis fili idĩ qua salua¬
nur: ut adilla quae credum: uł exquantula cumq
parte intellegimus uenire possimus non uultis agno¬
scere: Itaq udetis ut cumq & sidelotiginquo & siacie
caligante patriã inquam anendũ ẽ seduiã quacun¬
dem ẽ nontenetis: Consiteris tam̃ gram̃ quando
quidẽ ad dm̃ ꝑ uirtutẽ intellegentiae ꝑueture
pacicis dicis eẽ c̃cessum: Nonenim dicis paucis
placuit uł pauci uoluert̃: sed cũdicis eẽ concessũ.
ꝓculdubio dĩgram tiliominis susficientiã consite¬
is uteris &uã hoc ũbo aꝑtius ubi platoniss enten
iã sequesis necipse dubitas it hacuita honunem
ullo modo ad ꝑfectionẽ sapientiae puerure

Expanded text:
quem uocas paternum intellectum seu mentem, et horum , et more uestro appellas tres deos. Ubi, etsi uerbis indisciplinatis utimini, uidetis tamen qualitercumque et quasi per quaedam tenuis imaginationis umbracula, quo nitendum sit; sed incarnationem incommutabilis Filii Dei, qua saluamur, ut ad illa, quae credimus uel ex quantulacumque parte intellegimus, uenire possimus, non uultis agnoscere. Itaque uidetis utcumque, etsi de longinquo, etsi acie caligante, patriam in qua manendum est. sed uiam qua eundum est non tenetis. Confiteris tamen gratiam, quando quidem ad Deum per uirtutem intellegentiae peruenire paucis dicis esse concessum. Non enim dicis: Paucis placuit, uel: Pauci uoluerunt; sed cum dicis esse concessum, procul dubio Dei gratiam, non hominis sufficientiam confiteris. Uteris etiam htiam sequens, nec ipse dubitas, in hac vita hominem nullo modo ad perfectionem sapientiae perve
Abbreviated transcription (Latin):
& sapientiȩ ꝓsitcaris amatorem: quã siuereac
sidelit̃ amasses xp̃m dĩ uirtutẽ adĩ sapientiam
cognoisses nec ab eĩ sabuberrinza hum ilitate
tumore inflatus uane scientiae resiluisses:
consiteris tam̃ & iã spuała anutiã sine tdieurgieis
artib & sine theletis quib. stustradicendis & labo¬
rasti posse continentiȩ uirtate purgar: aliquan¬
do &iã dicis qđ thelete ñ postmortẽ eleuantani¬
mã ut iã nece idẽ ipsiquã spalẽ uocas aliꝗd posthuius
uite finẽ ꝓdeẽ uideantur & tam̃ uersas haec multis
modis &i repetis ad nibi laliudquantũ existittio:
nisiut taliũ quoq rerum quasi peritus appareas
& placeas inlicitarũ artiũ curiosis. uł ad cas facias¬
e ipse curiasos. sedbene qđ taet uendã dicis hancartẽ
ał legũ periculis uł ipsius actiois. atq utinã hoc
saltem abste miseriaudiant &i iude neillic absorbe¬
ant᷑ abstedant. aut copoetutus ñ accedãt gnoran¬
tiã certe & ppt̃ eã multa uitia ꝑnullas ÷ belctas

Expanded text:
si uere ac fideliter amasses, Christum Dei uirtutem et Dei sapientiam cognouisses nec ab eius saluberrima humilitate tumore inflatus uanae scientiae resiluisses. Confiteris tamen etiam spiritalem animam sine theurgicis artibus et sine teletis, quibus frustra discendis elaborasti, posse continentiae uirtute purgari. Aliquando etiam dicis, quod teletae non post mortem eleuant animam, ut iam nec eidem ipsi, quam spiritalem uocas, aliquid post huius uitae finem prodesse uideantur; et tamen uersas haec multis modis et repetis, ad nihil aliud, quantum existimo, nisi ut talium quoque rerum quasi peritus appareas et placeas inlicitarum artium curiosis, uel ad eas facias ipse curiosos. Sed bene, quod metuendam dicis hanc artem uel legum periculis uel ipsius actionis. Adque utinam hoc saltem abs te miseri audiant et inde, ne illic absorbeantur, abscedant aut eo penitus non accedant. Ignorantiam certe et propter eam multa uitia per nullas teletas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona ueracit᷑ tam̃ sia dipsum referas dyx̃ tedua
osiquaitianent sceleris uestigiatim̃ irrita ppetua
soluent formidine terras. Eaquippedix quae
&ã multũ ꝓsitientiũ in uirtate iusticiae:
posst̃ ꝓpt̃ luius uita in firmitatẽ & sinonscele
scelerũ tam̃ manere uestigia queni nsi abillo sal¬
uatore satiant᷑. de quo isteũsus expressus est.
Namutiq: non hoc a seipso sedixisse uuirgilius
in egloge ipsius quarto strine ũsu indicat uliat
ultimacuna ei uenientia carminis aetas. Unde hoe
acymȩ a sibilla d& tũ cencuuctant᷑ apparoe the¬
urgiuõ illi uł potius dae inones derꝵ species sigu
rasq fingentes. inꝗnant potius quam purgait
liumanum spm falsitate fant asinatũ. deceptona
uatarum ludificatione foritarũ quonuodo dio
purgent hottuns spmi qui itimundã habent or¬
uum  alioquin nullo modo carituatb: inuudilans¬
nus liga retit  psuitq irane bene ficiũ quochoues¬

Expanded text:
persona, ueraciter tamen, si ad ipsum referas, dixit: Te duce, persona, ueraciter tamen, si ad ipsum referas, dixit: Te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, Inrita perpetua soluent formidine terras. Ea quippe dixit, quae etiam multum proficientium in uirtute iustitiae possunt propter huius uitae infirmitatem, etsi non scelera, scelerum tamen manere uestigia, quae non nisi ab illo saluatore sanantur, de quo iste uersus expressus est. Nam utique non hoc a se ipso se dixisse Vergilius in eclogae ipsius quarto ferme uersu indicat, ubi ait: Ultima Cumaei uenit iam carminis aetas; unde hoc a Cumaea Sibylla dictum esse incunctanter apparet. Theurgi uero illi uel potius daemones deorum speciesrasque fingentes, inquinant potius quam purgant humanum spiritum falsitate phantasmatum et deceptoria vanarum ludificatione formarum. Quomodo enim purgent hominis spiritum, qui immundum habent proprium? Alioquin nullo modo carminibus invidi hominis ligarentur, ipsumque inane beneficium quod praes
Abbreviated transcription (Latin):
uti que nonut ellegens ea quippeate desiderare
debii quae mibicum spus nomposst̃ eẽ cõmutua
quib coscũ habundare cernerem putaui ine uicansũ
tibi seruisse: quando &uilli haec haberent quitibi ser¬
uire noluissent: tañ e gosemꝑtecũ qua etiã intaliũ
rerum desiderio deo salierios nonquesiui. acꝑ hoc seqt̃.
Tenustimanũ dexterã meã in uoliuitate tua dedu¬
xistime & cũgła ad sumpsistime. tamquã ad suustrã
cuncta illa ptineant quae habundare apudimpios
cumuidisser poene conlapsus ẽ. Quid etũ nuibiest
inquid incaelo. & atequid uolui suꝑ t̾rã: Rephendit
seipsum iusteq sibi displicuit. quia cũtam magnũ
bonum haber& incaelo qđ postintellȩxrem transito¬
riam sragilem &i quodam modo selicitatẽ luceã¬

Expanded text:
utique \'non intellegens.\' \'Ea quippe a te desiderare debui, quae mihi cum inpiis non possunt esse communia, quibus eos cum abundare cernerem, putaui me incassum tibi seruisse, quando et illi haec haberent, qui tibi seruire noluissent. Tamen ego semper tecum, qui etiam in talium rerum desiderio deos alios non quaesiui.1 Ac per hoc sequitur: Tenuisti manum dexterae meae, et in uoluntate tua deduxisti me, et cum gloria adsumsisti me; tamquam ad sinistram cuncta illa pertineant, quae abundare aput inpios cum uidisset paene conlapsus est. Quid enim mihi est, inquit, in caelo, et a te quid uolui super terram? Reprehendit se ipsum iusteque sibi displicuit, quia, cum tam magnum bonum haberet in caelo quod post intellexit, rem transitoriam, fragilem et quodam modo l
Abbreviated transcription (Latin):
offensionẽ religiosarum aurili bitiefcunt
isobis aut̃ alcertam regulã loqui fase. ne uerbo¬
rurlicentia &iiamdereh quo si gnisscant᷑ impiã
trr pigincipia cũ dedõ loquimur. sic̃ nec diuos deos
ułtres nob̵ licitũ ẽdicere. quã uisde uno quoque
singulum quemq dm̃ eõ siteuiaute secdicamus
tam̃ qđ heretici abelluni cundem ee patre ꝗes¬

Expanded text:
offensionem religiosarum aurium pertimescunt. Nobis autem ad certam regulam loqui fas est, ne verborum licentia etiam de rebus quae his significantur, impiam tria principia, cum de Deo loquimur, sicut nec duos deos vel tres nobis licitum est dicere: quamvis de unoquoque singulum quemque Deum esse fateamur; nec dicamus tamen quod haeretici Sabelliani, eumdem esse Patre
Abbreviated transcription (Latin):
hominib: congregat᷑. & nunc mortalit̃ pere¬
grinat̃ in terris. uel in eis quimorte obiet scar¬
tis animarũ receptaculus sedib requiescit.
Eodẽ dõ creante quẽ ad modũ exorta sit sicut
de angelis dictũ ẽ. lan uideo eẽ dicendum
exuno quippe homino quẽ primũ ds̃ condidit¬
genus humanũ sumpsit ex ordiũ secundũ scat̃
scriptura e fidẽq mirabilẽ auctoritatẽ. in¬
merito habet in orbe terrarũ atq in omnibus
gentib quas sibi ee credituras inter aeterauera
quaedixit. uera diuinitate p̃dexit. Omitinis
denatura uel institutione generis humani
alii nãq sic ut deipso munꝰdo credider semꝑ
fuisse homines opinant᷑.: Vndeait & apaa
cũ hocanimantiũ genus describeret sing¬
timmortales cuncti tam̃ umũ so genereꝑs¬
tui: etc ũ illis dictũ fuerit sisemꝑ fuo hu¬
manũ genus quonamodo uerteorũloquer
histoniarar fans quifuerint iquanciq i

Expanded text:
hominibus congregatur et nunc mortaliter perehominibus congregatur et nunc mortaliter peregrinatur in terris uel in eis, qui mortem obierunt, secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit, eodem Deo creante quem ad modum exorta sit, sicut de angelis dictum est, iam uideo esse dicendum. Ex uno quippe homine. quem primum Deus condidit, humanum genus sumsit exordium secundum sanctae scripturae fidem. quae mirabilem auctoritatem non inmerito habet in orbe terrarum adque in omnibus gentibus, quas sibi esse credituras inter cetera uera, quae dixit, uera diuinitate praedixit. CAPUT de natura uel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde et ait Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: \'Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus, quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans qui fuerint quarumque rerum
Abbreviated transcription (Latin):
naturanfecit: nisi cũ abonosponte defecit. ut mali
causa ñ sit bonũ sed defectus abono aut minorem
acceper̃ amoris diuinigrãm : quã illiqui in eadẽ
ꝑstiter̃. aut siutriq bonia e qualit̃ creati sunt
istismala uoluntate cadentib:. illi amplius aduti
adeã beatitu dinis plentudinẽ : unde senum quã
casuro scertissimi fierent ꝑuener dicut iã enã¬
in libro. quẽ sequit̃ istetractauimus: Confitendũ
igit᷑ cũ debita laude creatoris ñ ad solosscõs ho¬
mines ꝑtinere: uerũ etiã descĩs angelis possedic
est eis nec tantũ hominũ sed primitus p̃cipueq
angelorũbonũ ẽẽ quod scriptũẽ. Mihiautẽ
adherere dõbonũẽ. hocbonũ ꝗb comunee :
habent etcũ illo cui adherent. &interse scãm soci¬
etatẽ ets̃ una ciuitas di. eadẽq uiuũ sacrisidũ
eĩ uiuũq: tẽplũ ei cuius pars quae conum¬
egenda in mortalib angelis. ex mortalibus

Expanded text:
natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono — aut minorem acceperunt amoris diuini gratiam quam illi qui in eadem perstiterunt aut, si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt, sicut iam in libro quem sequitur iste tractauimus. confitendum est igitur cum debita laude creatoris non ad solos sanctos homines pertinere uerum etiam de sanctis angelis posse dici est eis; nec tantum hominum, sed primitus praecipueque angelorum bonum esse quod scriptum est: mihi autem adhaerere deo bonum est. hoc bonum quibus commune t inter se sanctam societatem et sunt una ciuitas Dei eademque uiuum sacrificium eius uiuumque templum eius. Cuius pars. quae coniungenda inmortalibus angelis ex mortalibus
Abbreviated transcription (Latin):
minus : sed a dillũ ꝗ sum meẽ conuerterentur : eiq
adhiȩrentes magis essent eiusq participatione sapient̃:
beateq: uiuerent : quid aliud ostendit᷑. nisi uolun¬
tatẽ qualibet bonã inopẽ fuisse in solo desiderio
remansurã nisuille quibonã naturã exnihilo sui
capacẽ fecerat: ex seipso faceret implendo meliorẽ
prius faciens excitando auidiorem : namethoc
utiq nec fecer̃. Si aliqua utrũ mala anbona Simala
quo modo eẽ potuit mala uoluntasbonae uoluntatis
effectros: Sibona. lã ergo habebant: &istã ꝗ fecerat.
nisu ille eeos cũbona uoluntate idẽ cũ amore casto
quo illi adhererent. creauit simuleis et condens
naturã et largiens gratiam : Vnde si nebona
uoluntate hoc ẽ di amore nũ quã scõs angelos
fuisse credendũ ẽ: Isti aut̃ ꝗ cũboni creatiessent:
tam malis. mala ꝓpria uoluntatẽ quambona

Expanded text:
minus erant, sed ad illum qui summe est converterentur, eique minus erant, sed ad illum qui summe est converterentur, eique adhaerentes magis essent, ejusque participatione sapienter beateque uiuerent, quid aliud ostenditur nisi uoluntatem bonam quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? nam et hoc utique nec fecerunt; si aliqua, utrum mala an bona? si mala, quomodo potuit esse mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? si bona, iam ergo habebant. et istam quis fecerat nisi ille qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto, quo illi adhaerent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? unde nisi bona uoluntate, hoc est dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum \' est. isti autem qui cum boni creati essent, tamen mali sunt — mala propria uoluntate, quam bona
Abbreviated transcription (Latin):
prius: Sed si cinpsis non dubiũ qđ ab illo factasit a quo
etips simulq ut facti s̃. ei a quo factis amore cũ quo
factis ad baeserunt. eo ques isti abillorũ societate
discreti : quod illi in eadembona uoluntate manser̃
isti abea desiciendo mutatis. Mala scilicet uoluntate
hocipso quod abona defecer̃: a quañ defecissent su
ergo meliores a sceipsis quã ab illo facti sunt: absit. Quid
enĩ erant sinebona uoluntate nisimali: autsiꝓpti¬
rea ñ mali ga nec mala uoluntas eis in erant neq
enĩ ab ea quã ñ dũ coeperant haberere defecerant
certe ndũ tales ñ dũ tãboni. quã ẽẽ cũbona uolun¬
tate coeper̃ : Atsiñ potuer seipsos facere meliores quã
eos ille fecerat quone momelius quicquã facit ꝓ
fecto etbonã uoluntatẽ quameliores essent. nisi
operante adiutorio creatoris habere non possent
& cũ idegit eorũ uoluntas bonanitñ ad seipsos ꝗerant

Expanded text:
prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore, cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uolisti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet voluntate, hoc ipso quod a bona defecerunt, a qua non defecissent, nisi ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt? Absit. Quid enim erant sine bona voluntate, nisi mali? Aut si propterea non mali quia nec mala voluntas eis inerat neque enim ab ea quam nondum coeperant habere defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona voluntate coeperunt. Aut si non potuerunt seipsos facere meliores quam eos ille fecerat quo nemo melius quidquam facit, profecto et bonam voluntatem, qua meliores essent, nisi operante adjutorio Creatoris, habere non possent. Et cum id egit eorum voluntas bona, ut non ad seipsos qui
Abbreviated transcription (Latin):
coaptamur: Nec iactantia uitiũẽ. laudis humanȩ
sed animae ꝑuersae amantis laudari ab hominib:
spracto testimonio conscientiae : nec suꝑbia uitiũ ẽ.
dantis potestatẽ uel ipsius etiã potestatis. sed arum ae
ꝑ uersa e amantis potestatẽ suã potentioris iustiore
contempta. Ac ꝑhoc qui ꝑuersȩ amat cuius libet
natura ebonũ : etiã si adispicat᷑ ipse fit in bono
malus et iniser meliore priuatus Cũ ergo malę
uoluntatis efficiens naturalis: uel sidicͥpotẽ essenti¬
alis nulla sit causa : ab ipsa quippe incipit sprituũ
mutabiliũ malui quominuitur atq: deprauatur
natura ebonũ: nec talem uoluntatẽ facit nuisi
defectio qua deserit dẽ. Cuius defecnonis etia cauisa
utiq deficit: si dixerimꝰ nullã eẽ efficientẽ causam.
etia uoluntatis bonae: cauendũ ẽ. ne uoluntas bonabo¬
norũ angelorũn facta sedđo coaeterna eẽ credatur

Expanded text:
coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas bona bonorum angelorum non facta, sed deo coaeterna esse credatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cere: et eaposse deficere quac exiuluilo facta s̃ : Quaetam̃
quanto magissunt. etbona faciunt: Tunc enĩ cũ aliquid.
faciunt. causas habentes efficientes. Inquantũ aũt de¬
ficiunt: et ex hoc mala faciunt: Quidenĩ tunc faciunt
nisi uana: causas habent deficientes: Itemq scio in quo¬
sit mala uoluntas idin eofieri: quod sinollet nonfieret:
Etideo ñ necessarios. sed uoluntarios defectus iusta poe¬
na cosequit̃ Deficit̃ enĩ non ad mala sed male: Id est
non admalas naturas: Sedideomaleꝗa contra ordinẽ
naturarũ ab eo quod sum meẽ adid quod minẽ. neq
enĩ auriuitiũ ẽ auaritia sed hominis ꝑuerse amantis
aurũ : Iustitia derelicta: quae in cõparabilit̃ auro
debuit anteponiꝰ: nec lixuria uitiũ ẽ pulcdirorũ :
suauiũq: corporũ : sed animae ꝑuersae amantis cor¬
poreas uoluptates neglecta tẽperantia quareb
sp̃alit̃ pulchriorib: & in corruptibilit̃ suaui oribus

Expanded text:
cere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen cere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt tunc enim aliquid faciunt, causas habent efficientes; in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt quid enim tunc faciunt nisi uana?. causas habent deficientes. Itemque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri, quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est aaurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchritudinis suauium corporum, sed animae peruerse amantis corporeas uoluptates neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus
Abbreviated transcription (Latin):
tes uelle inuenire . taleẽ acsiquis quã uelit
uidere tenebras uel audire silentium :
Q uod tam̃ utrũq nob̵ notũ ẽ neq illud
nisi ꝑoculos neq hoc nisi ꝑaures nsane inspecie sedinspe¬
ciei priuatione: Nemo ergo ex mescire quaerat qđ me
nescirescio nisi forte utnescire discat quod scireñposse
sciendũ ẽ : eaꝗppequa e ñ inspecie sed incĩpriuationes
sciunt᷑ si diciaut intellegi potẽ quod ammodo nesciendo
sciunt᷑ ut sciendo nesciant᷑ Cuenia cies etia oculi corponlis:
currit ꝑspeciescorporales. nusqua tenebras uidet: nisi ubi
coeperit ñ uidere Ita etiã nadaliquẽ aliũ sensũ. sed ad solas
aures ꝑtinet sentire silentium. quod tam̃ nullo modo
nisi ñ audiendo sentitur. Dicspecies intellegebiles mens
quidẽ nr̃a intellegendo conspicit sed ubi deficiunt
nesciendo condiscit. Delicta enĩquis intellegit : hoc
scionaturã di nũquã nusquã nulla exparteposse defi¬

Expanded text:
tes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit tes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. nemo ergo ex me scire quaerat quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat quod sciri non posse sciendum est. ea quippe quae non specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. cum enim acies oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet nisi ubi coeperit non uidere. ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit: delicta enim quis intellegit? I Hoc scio, naturam dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse defi
Abbreviated transcription (Latin):
mil es ambo animo et corpore fuerint: ipsũ sibi
fecisse uoluntatẽ malã ꝗutiq bonus ante uolun¬
tatẽ malã fuerit : quaerat : cureã fecerit: Vtrũ
quianatura ẽ an quia ex nhilo factaẽ et inueniet
uoluntatẽ malã non exeo eẽ incipere quod natura
ẽ sed ex eo qđ denihilo facta natura ẽ: Nanisina¬
tura causa ẽ uoluntatis malae . quidaliud cogi
murdicere nisi ab onofierimalũ etbonũẽe causã
mali : Si ꝗdẽ anaturabonasit uoluntas mala
Quodunde fieri potẽ : ut natura bona quã uis
mutabilis ante quam habeat uoluntatẽ malã
faciat aliquid mali: hocẽ ipsa uoluntatẽ malã
Nenao igit̃ quȩrat efficientẽ causam malȩ uo¬
luntatis Non enĩẽ efficiens sed deficiens : Quia
nec illa effectia sed defectio: Deficepe nãq ab eo
qđ summeẽ ad id quod minẽ hoc ẽ incipere ha¬
bere uoluntatẽ malã : Causas porro defectionũ
istarũ cũ efficientes ñ sint ut desi sed deficien¬

Expanded text:
miles ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi miles ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse uoluntatem malam, quia utique bonus ante uoluntatem malam fuerit, quaerat cur eam fecerit, utrum quia natura est an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. nam si natura causa est uoluntatmur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? siquidem a natura bona fit voluntas mala. Quod unde fieri potest, ut natura bona, quamvis mutabilis, antequfaciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficien
Abbreviated transcription (Latin):
si nocuit bonũ auferendo ł minuendo. utiq nocuit:
adimere. Siergo ñerat sempit̃na: quis eã fecerit querd
Restat ut dicat᷑ qđ ea refecerit maldontatẽ in quanilla
uoluntas fuit: Haec utrũ superior sit reꝗro anin¬
ferior anaequalis: Sed superior utiq melior quo modo
ergo nullius acñ potius bonae uoluntatis: Hocidẽ
ꝓfecto et aequalis.: Duo quippequã dius̃ parit̃ uolun¬
tatis bonae ñ facit alt̃ in altero uoluntatẽ malã Re¬
linquit̃ ut inferior rescui nulla uoluntas ẽ. fecerit
angelicaenaturae quae prima peccauit uoluntat̃
malã. Sed etiã res ipsa quaecũq ẽ. inferior usq adin¬
fimã t̃rã qm̃ natura etessentia ẽ ꝓcul dubiobonaẽ:
Habens modũ et speciẽ suã in genereatq or dinesuo
Quomodo ergoresbona efficiens ẽ. uoluntatis malae
Quomodo in quãbonũ ẽ. causa mali: Cũ eni se uoluntis
relicto superiore ad inferiora conũtit efficit᷑ mala

Expanded text:
si nocuit bonum auferendo vel minuendo, utique nocuit. si nocuit bonum auferendo vel minuendo, utique nocuit. adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero? restat ut dicatur quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. haec utrum superior sit requiro an inferior an aequalis. sed superior utique melior: quomodo ergo nullius ac non potius bonae uoluntatis? hoc idem profecto et aequalis: duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. sed etiam res ipsa, quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est habens modum et speciem suam in genere atque ordine suo. quomodo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? quomodo, inquam, bonum est causa mali? cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ : si hab et aut bon ã ꝓfecto aut malã habet
dibonã quisita desipiat utdicat quodbona uoluntas
facuat uolunta tẽ malã : Erit enĩ siita ẽ bona uoluntas
causa peccati: quo ab surdius putarinihil potestto
diaũt resista quaeputat̃ facere uoluntatẽ malã ipsa
quoq habet uoluntatẽ malã etiam eã quae fecerit
res consequent̃ interrogo atq: ita ut sit aliquis
in quirendi modus causã primae mala e uoluntatis inaro
Nonẽ enĩ prima uoluntas mala quãfecit uoluntami
Sed illa primaẽ quã nulla fecit. Namsi pcesir aanal
fieret illla prior ẽ quȩ alterã fecit: Sirespondet̃ qdea
nulla resfecerit etideo sẽꝑfuerit quaero ut rũmiliq
qua: uitiabatã et corrumpebat: eratq illi nox ia.¬
a cꝑ hocbonopriuabat etideo inmala natura uolintis
mala ẽẽ ñ poterat sed inbonamutabilitam̃ cuiͥtum
Acꝑ hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda ẽ sorro

Expanded text:
uoluntatem aliquam; si habet, aut bonam profecto habet aut malam: uoluntatem aliquam; si habet, aut bonam profecto habet aut malam: si bonam, quis ita desipiat ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? erit enim, si ita est, bona uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest. si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo atque, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala, sed illa prima est quam nulla fecit. nam si praecessit qua fieret, illa prior est quae alteram fecit. si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit, quaero utrum in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratqac per hoc bono privabat, et ideo in mala natura voluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui vitium  fuit. Ac per hoc nec mala voluntas fuisse dicenda est: porro
Abbreviated transcription (Latin):
quod ei adherent ꝗ summeẽ : Cũ uero causa miseria e
malorũ angelorũ quaerit̃ ea merito occurrit quod
abillo ꝗ sũme auersi ad seipsos conũsis. qui ñ sũ mesunt :
&hoc utiũ quidaliud quã suꝑbia nuncupat᷑ initiũ
quippeomnis peccati superbia : noluer̃ ergo adillũ cus¬
to dire fortitudinẽ suã etquimagis essent. siei qui sum¬
meẽ adhererent seilli p̃ferendo id quodmin ẽ pretiler
Hic primus defectus et prima in opiã primũq uitiũei
naturae : qua eita creataẽ utnec su me essetꝰ ex tam̃ adbe¬
atitudinẽ habendã eoqui summeẽ frui posset a quo
aũsa ñ ꝗdẽ nulla sed ta m̃ minꝰ esset atq ob hocmis era
fieret. Huius porro molȩ uoluntatis causa efficienssiquȩ¬
rat̃ nihil inuenitur : Quidẽ enĩ qđ facit uoluntatẽ
malã ciupa faciat opus malũ : acꝑhoc mala uoluntas
nilulẽ Em̃ sires aliqua ẽ aut habetaut ñ habet aliquã¬

Expanded text:
quod ei adhaerent qui summe est. cum uero causa miseriae quod ei adhaerent qui summe est. cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupatur? initium quippe omnis peccati superbia. noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetulerunt. hic primus defectus et prima inopia primumque uitium eius naturae, quae ita creata est, ut nec summe esset et tamen ad beatitudinem habendam eo qui summe est frui posset, a quo auersa non quidem nulla, sed tamen minus esset atque ob hoc misera fieret. huius porro malae uoluntatis causa efficiens si quaeratur, nihil inuenitur. quid eat enim quod facit uoluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum ? ac per hoc mala uoluntas  nihil est: quoniam si res aliqua est, aut habet aut non habet
Abbreviated transcription (Latin):
speciẽ suã et quandã secũ pacẽ suã ꝓfecto bonaes̃ et c ũibi
s̃. ubi ẽẽ ꝑnaturae ordinẽ debent : quantũ acceper̃ suũ
ẽẽ custodiunt: & quae sẽꝑ ẽẽ ñ acceper̃: ꝓusu motuq
rerũ ꝗb creatoris lege subdunt̃ in melius de terius ue
mutant̃ in eũ diuina ꝓuidentia tendentes exitum :
quẽ ratio gubernanda e uniũsitatis includit. Ita ut
nec tanta corruptio: quanta usq ad interitũ naturas
mutabiles mortalesq ꝑducit. sic faciat ñ eẽ qd erat :
ut ñ in de siat consequenter qđ ẽẽ debeat : Qua ecũita
sint ds̃ꝗ sum me ẽ : atq abhoc abillo facta ẽ omnis essen
hulo facta eẽt neq ullo modo eẽ posset si ab illo facta ñeẽt¬
nec ullorũ uitiorũ offensione uituperandus: etom¬
niũ naturarũ consideratione laudandusẽ : Pro inde caua
beatitudinis angelorũ bonorũ ea uerissima reperit᷑

Expanded text:
speciem suam, et quamdam secum pacem suam, profecto bonae sunt. Et cum ibi speciem suam, et quamdam secum pacem suam, profecto bonae sunt. Et cum ibi sunt, ubi esse per naturae ordinem debent, quantum acceperunt, suum esse custodiunt. Et quae semper esse non acceperunt, pro usu motuque rerum, quibus Creatoris lege subduntur, in melius deteriusve mutantur, in eum divina providentia tendentes exitum, quem ratio gubernandae universitatis includit: ita ut nec tanta corruptio, quanta usque ad interitum naturas mutabiles mortalesque perducit, sic faciat non esse quod erat, ut non inde fiat consequenter quod esse debeat. Quae cum ita sint, Deus qui summe est, atque ob hoc ab illo facta est omnis essenthilo facta esset; neque ullo modo esse posset, si ab illo facta n— nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione laudandus est. Proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea uerissima reperitur,
Abbreviated transcription (Latin):
aturã bos̃ reddentes. poni aiuidicib tubent᷑ ad solẽ. Nonitaq
excõmodo uel in cõmodo nr̃o sed ꝑseipsam considerata
natura dat arti ficsuo głani sice etna tura ignisae t̃mnħ tui tata ⁊ pouł gus¬
sine ulla dubitationel audabilis. quã iusdam natis
impris futura poenalis. Quidenĩe aigne flaminante
ingente atqilucente pulchrius: Quideale faciente
curante coquente ut iliusquãuis eonhilsit arente
imuoniũ s omundo unlitauts uerbisex plicare qui sufficit:
mec auidiendis ꝗl audant inigne lucẽ ardorẽ aut̃¬
uituperant: uidelicet nexsiunatura sedexsuo cõmodo
uel in cõmodo: Uidereeni uolunt ardere nolunt.
sedpar sut attendunt eã ipsa lucẽ quae certȩetillis
placet oculis in firmis ꝑ inconuenientiã nocere : etinillo ardore
quieis displicet ñnulla animalia ꝑ conuenientiã salubrit̃
uiuere: Naturae igit̃ om̃s qm̃s̃ . eti deo habent modũ suũ

Expanded text:
ta non reddentes poni a iudicibus iubentur ad solem. Non itaque ta non reddentes poni a iudicibus iubentur ad solem. Non itaque ex commodo uel incommodo nostro, sed per se ipsam considerata natura dat artifici suo gloriam. Sic est et natura ignis aeterni sine ulla dubitatione laudabilis, quamuis damnatis inpiis futura poenalis. Quid enim est igne flammante uigente lucente pulchrius? quid calfaciente curante coquente utilius? quamuis eo nihil sit urente in uniuerso mundo utilitates uerbis explicare quis sufficit? Nec audiendi vituperant: videlicet non ex sui natura, sed ex suo commodo vel incommodo. Videre enim volunt, ardere nolunt. Sed parum attendunt eam ipsam lucem, quae certe et illis placet, oculis infirmis per inconvenientiam nocere; et in illo ardore, qui eis displicet, nonnulla animalia per convenientiam salubriter vivere.
Abbreviated transcription (Latin):
in sula incoli coeperit . respondent diluuiis et con¬
flagrationib: ꝑcerta interualla tẽporũ ñ quidẽ
om̃a sedplurima terrarũ it auastari: ut redignsant᷑
homines adexiguã paucitatẽ : ex quorũ ꝓgenie :¬
rursus multitudo pristina reparet̃: acsicident¬
tidẽ reperiri: et institui quasi prima cũ restitu¬
ant̃ potius quȩ fuerant illis nimus uastationib
interrupta & extincta: Ceterũ hominẽ nisi
exhomine existere omnino ñ posse : Dicunt aũt
quod putant ñ qd sciunt : Fallunt eos etiã quȩdã
mendacissimȩ litterȩ : quas ꝑhibent in historia
tẽporũ multa annorũ milia continere : cũex
litteris sacris ab institutione hominis . ñdũ con¬
pleta annorũ sexmilia cõputemus: Vnde ned
multa disputẽ : quẽ ad modũ illarũ litterarũ s

Expanded text:
insula incoli coeperit: respondent, diluviis et conflagrationibus per certa intervalla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita vastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rursus multitudo pristina reparetur, ac sic identidem reparari et institui quasi prima, cum restituantur potius quae fuerant illis nimiis vastationibus interrupta et exstincta; caeterum hominem nisi ex homine existere omnino non posse. Dicunt autem quod putant, non quod sciunt. 2. Fallunt eos etiam quaedam mendacissimae litterae, quas perhibent in historia temporum multa annorum millia continere: cum ex Litteris sacris ab institutione hominis nondum completa annorum sex millia computemus. Unde, multa disputem quemadmodum illarum litteraru
Abbreviated transcription (Latin):
diuino multũ testimonio p̃dicatus Quia et
delicta eĩ tanta pi&ate superata s̃ ꝑsa luberrimã
penitendõ humilitatem : ut prorsus int̾ eos sit
dequib: ipse ait. Beccti quorum remisse sunt
iniquitates et quor umt& tas p&ccacta: Post
hunc regnauit eidem populo uniũso salo mon
eius filius : qui ut supra dictũ ẽ patre suo coepit¬
uuente regnar&. Hic bonis initiis malosꝙ̧i
tus habuit.. Quippe secundae resque sapien¬
tium animos fatigant : magis huic offuerunt
quam ꝓfuit ipsa sapientia : &iã nunc etde¬
inceps memorabilis. et tunc longe lateq lauda¬
ta ꝓphetas se &iam ipsaȩ repperitur insuis
libris quitres recepti sunt in auctor itatem
canonicam : ꝓ ũbia eclesiastes et canticũ
canticorum: Aliiuero quorũ duo. unussa¬
pientia alter ec lesiasticus dr̃ : ꝓp̃t eloqui
ñ nullã similitudinẽ : ut salo monis dicantus
optinuit consu&udo: Non aũt ipsius ẽẽ non¬

Expanded text:
diuino multum testimonio praedicatus, quia et diuino multum testimonio praedicatus, quia et delicta eius tanta pietate superata sunt per saluberrimam paenitendi humilitatem, ut prorsus inter eos sit, de quibus ipse ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. Post hunc regnauit eidem populo uniuerso Salomon filius eius, qui, ut supra dictum est, patre suo uiepit regnare. tus habuit. Quippe secundae res, quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt, quam profuit ipsa sapientia, etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata. Prophetasse etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt in auctoritatem canonicam, Proverbia, Ecclesiastes, et Canticum canticorum. Alii vero duo, quorum unus Sapientia, alter Ecclesiasticus dicitur, propter eloquii nonnullam similitudinem, ut Salomonis dicantur, obtinuit consuetudo: non autem esse ipsius, non
Abbreviated transcription (Latin):
meã fel et insitimea potum mihi dederunt ace¬
tum.: Etuelut pest tale conuiuiũ epulas que
sibi huus cemodi & hibitas: mox intulit: Piat
mensa eorũ coramipsis in muscipulã. et in recri¬
butionẽ et scandalũ Obsturentur oculieorũ
neuideant et dor sũ eor ũ semꝑ in curua
Et cetera quae ñ optando suntdicta : sed optandi
specie proph& ando p̃dicta Quidergo mirum
sihax manifesta ñ uident: quorũ oculis obscur ai
neuideant  quid mirũ sica elestia suspicuint
qui ut t̃rena sint ꝓnidor sum corũ semꝑ incur¬
uumẽ Hus enĩ uerbis trans latis acorpore :¬
uitia significantur animorum Ista depscdmis
hocẽ deꝓph&ia regis dauid satis dicta sint ut
aliquis modus sit Ignoscant aute quihax le¬
gunt: et cuncta nouerunt: et dehis quaefortasse
firmiora me p̃termisisse: uel intellegunt. uł &is¬
timant nonquerantur. Regnauit ergo dauid¬
interrena ierus lem filius caelestis ierusalẽ:

Expanded text:
meam fel et in siti mea potum mihi dederunt acemeam fel et in siti mea potum mihi dederunt acetum. Et uelut post tale conuiuium epulasque sibi huiusce modi exhibitas mox intulit: Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam et in retributionem et in scandalum; obscurentur oculi eorum ne uideant, et dorsum eorum semper incurua, et cetera, quae non optando sunt dicta, sed optandi specie prophetando praedicta. Quid ergo mirum, si haec manifesta non uident, quorum oculi sunt obscurati, ne uideant? Quid mirum, si caelestia non suspiciunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intellegunt uel existimant, non querantur. in terrena Hierusalem, filius caelestis Hierusalem,