comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne maloꝵ conloquiis ⁊ astutia iniqui¬
tatis sensꝰ eoꝵ transducetꝰ. Quia sa¬
pientes mundi arte quadã ⁊ minu¬
tus disputationũ urretire gestiunt
simplicum animas. ut ratione mun¬
dariĩ rerũ abstrahant eos abspe que
cit. ut dic̃ reuerentiã eiꝯ ante ocłos ha¬
zi euntis adnaman syrũ. ut acciꝑet sb̃
nomme eiꝰ que illi mandata ñ fu̾ãt.
⁊ descentẽ ꝓmpto aĩo neͣman ei plus
dedisse quã fuerat postulatꝰ. quãto

Expanded text:
n malorum colloquiis, et astutia iniquitatis sensus eorum transduceretur; quia sapientes mundi arte quadam, et minutiis disputationum irretire gestiunt simplicium animas, ut ratione mundanarum rerum abstrahant eos a spe, quacit, ut reverentiam ejus ante oculos hazi euntis ad Naaman Syrum, ut acciperet sub nomine ejus, quae illi mandata non fuerant, et descendentem prompto animo Naaman ei plus dedisse, quam fuerat postulatus ; quanto
Abbreviated transcription (Latin):
curã sui agat. ñ in merito gͦ qui xp̃m
agnouit. inuenit thesaurũ sapientie
⁊ scientie. agnoũ enĩ qđ ei sit utile. Hoc
dico. ut nemo uos circũueniat in subti¬
litate ẜmonis. Nam ⁊ si corpore ab¬

Expanded text:
sui agat. Non immerito ergo qui Christum agnovit, invenit thesaurum sapientiae et scientiae; agnovit enim quod ei sit utile. Hoc dico, ut nemo vos circumveniat in subtilitate sermonis. Nam etsi corpore ab
Abbreviated transcription (Latin):
rum ostensum. quia ⁊ gentes admutẽ¬
de cent sine circuncisione carnis ad fidẽ
xp̃i. qui ꝓmissꝰ erat iudeis. Prius enĩ
aũ p̾dicationẽ fidĩ circumcidi manda¬
tum ẽ gentiles. si uoluissent ad legem
putabatur iudeis. ut xp̃s in quo spes e¬
rat uideoꝵ. etiã gentes participes face¬
ret gle sue. Monentes omnẽ hominẽ
⁊ docentos mom̃i sapientia. ut exhibe¬
amus omnẽ hominẽ ꝑ fectum in xp̃o.
in quo laboro certans scdm oꝑationem
ipsius que oꝑatur inme ĩuirtute. hac̃
dic̃ uerã eẽ sapientiã que ẽ indiscipliũ¬
dĩca cũ agnoscitur xp̃s quod se ipsũ apłꝰ
magna cum cura ag̾e testatur ut eru¬
diens homnẽ omnẽ inhac sapientia
consũmatum exhibeat eũ dõ iintel¬
lectum xp̃i ut misteriũ natiuitatis ex
dõ ⁊ natuitatis ex maria. ⁊ totiꝰ opisei
celestiũ ⁊ t̾restrium ad seqͥtur. cuiꝰ rei
certam̃ contra ꝑfidos habere se loqui¬
tur. adiubͣ antibꝰ signis uirtutũ ut ꝑ

Expanded text:
rum ostensum; quia et gentes admittendae essent sine circumcisione carnis ad fidem Christi, qui promissus erat Judaeis. Prius enim ante praedicationem fidei circumcidi mandatum est gentiles, si voluissent ad Legem putabatur Judaeis, ut Christus in quo spes erat Judaeorum, etiam gentes participes faceret gloriae suae. Monentes omnem hominem, et docentes in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo: in quo laboro, certans secundum operationem ipsius, quae operatur in me in virtute. Hanc dicit veram esse sapientiam, quae est in discipliDominica, cum agnoscitur Christus. Quod se ipsum Apostolus magna cum cura agere testatur, ut erudiens omnem hominem in hac sapientia consummatum eum exhibeat Deo in intellectum Christi, ut mysterium nativitatis ex Deo, et nativitatis ex Maria et totius operis ejus coelestium et terrestrium assequatur. Cujus rei certamen contra perfidos habere se loquitur, adjuvantibus signis virtutum: ut per
Abbreviated transcription (Latin):
as plenitudinis intellectꝰ ad agnitionẽ
misterii dĩ in xp̃o. in qͦ sũt om̃s thesauri
sapiẽ ⁊ scientie absconditi. Non se minꝰ
sollicitũ ꝓhis quos incarne minime
uidit. ꝙͣ de illiserat quibꝰ p̾sens p̾di¬
cabat testatꝰ. ut scirent ñ minori affẽc¬
nu diligi se ab eo quia eos nõ uid̾at. qmͣ
cet̾os apud qͦs erat diligebat. ut fõu̾et
animos eoꝵ incaritate.⁊ ꝓmpti fierẽt
sue plenitudie adorandꝰ. Om̃e gͥ mis
ariũ sacram̃ti dĩ in xp̃o ẽ. Hic est enĩ
umꝰ inquẽ om̃is creatura nͥ sꝑauerit ꝑ¬
ibit.ut om̃iũ potentia in eo sit. Ut qͥ
cognoscit istum. cunctoꝵ quecũq sũt
cognitionẽ uideat᷑ hale. ne colendus
aliꝰ p̾ter hunc requirat᷑. qr om̃iũ po¬
tentiarũ uirtꝰ meo ẽ. ex ipso enĩ hñt
om̃s. Unꝰ enĩ cum sit om̃ia potest qͣte

Expanded text:
udinis intellectus, ad agnitionem mysterii Dei in Christo, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Non se minus sollicitum pro his, quos in carne minime vidit, quam pro illis erat, quibus praesens praedicabat, testatur; ut scirent non minore affectu diligi se ab eo, quia eos non viderat, quam caeteros apud quos erat, diligebat; ut foveret animos eorum in charitate, et prompti fierent suae plenitudine adorandus. Et esum sacramenti Dei in Christo est. Hic est enim unus, in quo omnis creatura nisi speraverit, peribit, ut omnium potentia in eo sit, ut qui cognoscit istum, cunctorum quaecunque sunt, cognitionem videatur habere. Nec colendus alius, praeter hunc requiratur, quia omnium potentiarum virtus in eo est. Ex ipso enim habent omnes. Unus enim cum s
Abbreviated transcription (Latin):
quas patiebatur exultare se fatetur.
qr ꝓfectum suĩ uidet infide credentiũ
Non ẽ enim manis tribulatio. qñ eũ
ꝓ quo patitur ad quirit ad uitã. quas
passiones xp̃o dic̃ inferri. Cuiꝰ utiq
doctrinã ꝑsequuntꝰ. ut ⁊ ꝑfidos grauet
impietatis sue crudelitatẽ.⁊ fidelibus
dĩ p̾dicet caritatẽ. cuiꝰ filiꝰ nũc usq in¬
uirias patit᷑ ꝓnob̾. Nunc gͥ intelligi
uult quia causa scrib ad eos cum dicit.
si tam̃ ꝑseueratis infide fundati. ut sci¬
rent tunc ꝓdẽe sibi passionẽ xp̃i. sim ac¬
cepta fide man̾ent. Idcurto enĩ om̃ipotẽ¬
tia magni tudinis quanta sit xp̃i. ⁊ quã
infinita ab initio declarauit. ut doc̾et
in ipso sõlo spẽ ponendam.qr ipsiꝰ sunt
om̃ia. et quia nichil sine ipso potest ui¬
uere. neq incel neq in t̾ris. Ante om̃s e¬
nim ẽ. ⁊ cuncta ipsi constant. quia in oĩ¬
bꝰ ipse p̾matum tenet. ut siquis alicui
elem̃toꝵ aut angłoꝵ uł potestatũ d̾uo¬

Expanded text:
quas patiebatur, exsultare se fatetur, quia profectum suum videt in fide credentium. Non est enim inanis tribulatio, quando eum, pro quo patitur, acquirit ad vitam. Quas passiones Christo dicit inferri, cujus utique doctrilibus Dei praedicet charitatem, cujus Filius nunc usque injurias patitur pro nobis. Nunc igitur intelligi vult qua causa scribit ad eos, cum dicit: Si tamen perseveratis in fide fundati; ut scirent tunc prodesse sibi passionem Christi, si in accepta fide manerent. Idcirco enim omnipotentia magnitudinis quanta sit Christi, et quam infinita, ab initio declaravit, ut doceret in ipso solo spem ponendam; quia ipsius sunt omnia, et quia nihil sine ipso potest vivere, neque in coelis, neque in terris. Ante omnes enim est, et cuncta in ipso constant, quia in omnibus ipse primatum tenet; ut si quis alicui elementorum aut angelorum, vel Potestatum devo
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is. tanꝙͣ me ipsum audietis. Erit enĩ.
quicũq ñ audierit ꝓpħam illũ ext̾miñ¬
bitur deplebe. Unde dñs ait iudeisq
moy ses de me scripsit. Itaq hic unꝰ au¬
diendus ẽ ⁊ colendus. nec adhunc estimm¬
andus ẽ quisꝙͣ. quia qui caput tenet. re¬
liquã partẽ subiectam ht. Nam qui se
subiectis humiliat totꝯ errat. quia nõ
tenens caput truncꝰ ẽ. ex quo totũ corpꝰ
continet᷑. id uitam. Cuiꝰ factus sũ ego
minist̾ scđm dispensationẽ dĩ que data
ẽ mn inuos adimplendũ u̾bum dĩ ĩmis¬
eẽ se euglii int̾ gentes a dõ ꝑ xp̃m cũ fidu¬
cia loquit᷑. ut misteriũ ceptum a dño ꝑi
doneũ ⁊ esficacẽ seruum possit impleuq
ignotum fuit ascłis. Nunc uͦ dedaratũ
ẽ scĩs eiꝰ quibꝰ uoluit d̾s demonstrare.
que sint diuitie maiestatis misterii dĩ

Expanded text:
ris, tamquam me. Ipsum audietis; erit enim, quicumque non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe . Unde Dominus ait Judaeis: Quia Moyses de me scripsit . Itaque hic unus audiendus est et colendus, nec ad hunc aestimandus est quisquam; quia qui caput tenet, reliquam partem subjectam habet. Nam qui se subjectis humiliat, totus errat; quia non tenens caput truncus est, ex quo totum corpus continetur ad vitam. Cujus factus sum ego minister secundum dispensationem Dei, quae data est mihi in vos, ad implendum verbum Dei in mysse esse Evangelii inter gentes a Deo per Christum cum fiducia loquitur, ut mysterium coeptum a Domino per idoneum et efficacem servum possit impleri, quod ignotum fuit a saeculis. Nunc vero declaratum est sanctis ejus, quibus voluit Deus demonstrare quae sint divitiae majestatis mys
Abbreviated transcription (Latin):
Quicqͥd putat᷑ posse celestis creat᷑a. ħ to¬
tum plene in xp̃o ẽẽ credatur. ut nullus
arbitret᷑ quẽquã colendũ. Quicqͥd enĩ
maliqͦ magnũ putau̾it. plꝰ in illo inue¬
niet. qr om̃s ex ipso hñt sic̃ ex capite mẽ

Expanded text:
quidquid putatur posse coelestis creatura, hoc toquidquid putatur posse coelestis creatura, hoc totum plene in Christo esse credatur; ut nullus arbitretur quemquam alium colendum. Quidquid enim in aliquo magnum putaverit, plus in illo inveniet; quia omnes ex ipso h
Abbreviated transcription (Latin):
qñtos seducũt. qui sp̃alem rationem
despiciendã ⁊ ridendam. despatione
futi᷑ om̃em uim astris ad signanteᷤ car¬
nali rationi obnoxii. Ne grauia cre¬
uia uenire ad terras. Aut aliquidcor¬
poreũ sinererũ ad mixtione genera¬
ri. repugnantes potentie ac ꝓuiden¬
tie dĩ. sciunt enĩ legi indiuinis uete¬
ribꝰ hebreoꝵ uoluminibꝰ młta ges¬
ta ꝑ moysen que humana ratio nõ
phiam fallacẽ ⁊ inanẽ appellat. qr
ñ apotentia dĩ ordinata ẽ: s ab in¬
becillitate ratiocinationis humane.
que potentiã dĩ intra scientiã suam¬
suã coartat. ne alit̾ credatꝰ face̾ quã
carnal se continet ratio. Qua singls
elementis diuit᷑atis du̾sitatẽ depu¬
tant ad culturã. ut obligẽt. uõs inꝑi
obrem monet traditionẽ istam quia
adiuinitatis ẽ. om̃ia enĩ que ht pat̾ de¬
dit filio. Dum illũ inplenitudinis
genuit diuinitate corporalit̾. ut qr
ipse caput ẽ creatura aũt eiꝰ corpusẽ:

Expanded text:
ucunt, qui spiritalem rationem despiciendam et ridendam putant desperatione futuri, omnem vim astris assignantes carnali rationi obnoxii; ne gravia crelevia venire ad terras, aut aliquid corporeum sine rerum admixtione generari, repugnantes potentiae ac providentiae Dei. Sciunt enim legi in divinis veteribus Hebraeorum voluminibus multa gesta per Moysen, quae humana ratio non phiam fallacem et inanem appellat; quia non a potentia Dei ordinata est, sed ab imbecillitate ratiocinationis humanae, quae potentiam Dei intra scientiam suam coarctat, ne aliter credatur facere, quam carnalis se continet ratio; quia singulis elementis divinitatis diversitatem deputant ad culturam, ut obligent animos impeobrem cavendam monet traditionem istam; quia divinitatis est. Omnia enim quae habet Pater, dedit Filio, cum illum in plenitudinis genuit divinitate corporaliter; ut quia ipse caput est, creatura autem ejus corpus est,
Abbreviated transcription (Latin):
stis in uerbo uentatis eugłui: quod ꝑ¬
uenit aduos sic̃ ⁊ inuniu̾sum mundũ
Q m̃ dignũ habuit ds̃ crede istis filium
suĩ: gr̃as ei refeit inoronibꝰ suis. Deĩ¬
de ꝓpt̾ caritatẽ quã habebant insc̃os. fi¬
di quia ꝓ hac spes firma ẽ apa dm̃. qͣre¬
muneraturꝰ credit᷑ credentes. ⁊ dilige¬
tes se inuicem auctore xp̃o. cuiꝰ nomẽ
ꝑuenit ad om̃s gs̃ ut multiplicent᷑ in
fide eiꝰ. Et est fructificans crescens sic̃
⁊ inuob: ex qua die audistis ⁊ cognouis¬
tis grãm dĩ inueritate. ꝓut didicistis
ab epafra dilecto conseruo nr̃o. qui est
fidelis ꝓ uob̃ minist̾ xp̃i: qui etiã notã

Expanded text:
is in verbo veritatis Evangelii, quod pervenit ad vos, sicut et in universum mundum. Quoniam dignum habuit Deus credere istis Filium suum, gratias ei refert in orationibus suis. Deinde propter charitatem, quam habebant in sanctos, fidi quia pro hac spes firma est apud Deum, qua remuneraturus creditur credentes et diligentes se invicem, auctore Christo, cujus nomen pervenit ad omnes gentes, ut multiplicentur in fide ejus. Et est fructificans et crescens, sicut et in vobis, ex qua die audistis et cognovistis gratiam Dei in veritate, prout didicistis ab Epaphra dilecto conservo nostro, qui est fide
Abbreviated transcription (Latin):
tum uitalẽ fac̾e alacri ẜmone ꝓsequit᷑
ut ex eo qd dĩ grãm ꝑceperũt. ꝓficerẽt
⁊ numero ⁊ oꝑe. adiungentes fidĩ sue
qui fierent frẽs eoꝵ in xp̃o. Exemplo e¬
nim bonoꝵ operũ illoꝵ adtracti sunt
multi: teste illis epafra qui eis minis
imbiber̾ ut potum sp̃alem in dm̃ cari¬
tate. que non incarne ẽ s in sp̃u. Idcuto¬

Expanded text:
m vitalem facere alacri sermone prosequitur; ut ex eo quod Dei gratiam perceperunt, proficerent et numero et opere, adjungentes fidei suae qui fierent fratres eorum in Christo. Exemplo enim bonorum operum illorum attracti sunt multi, teste illis Epaphra, qui eis ministimbiberunt ut potum spiritalem in Domini charitate, quae non in carne est, sed in spiritu. Idc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ pingi nõ potest. Nec enĩ uisibilis põt
inuisibilem uid̾e. aut enĩ corpꝰ ẽ qd̾
uidet᷑. aut fig̾a. aut aliqua in formata
substantia quã fert acies ocłoꝵ totum
tam̃ corpꝰ ẽ. Ds̃ aũt qui abhis om̃ibꝰ
alienꝰ ẽ. quomo do potest imaginẽ ha¬
bere uisibilẽ: s idõ sic dr̃. ut tał filius
incelligatur quał ẽ pat̾. Ut quia de
ipso ẽ ⁊ nichil distat ab eo. Indiuini¬
tate natura imago eiꝰ dicatur et for¬
ma. Ne aliꝰ ds̃ a ꝑfidis credetur. ꝙͣius
nõie ipso ħ contineat᷑. Idõ eñi ueruᷤ fi
lius dr̃. ut de ipso cẽ credatur: s ꝓpter

Expanded text:
non potest, nec enim visibilis potest invisibilem videre; aut enim corpus est, quod videtur, aut figura, aut aliqua informata substantia, quam fert acies oculorum, totum tamen corpus est: Deus autem, qui ab iis omnibus alienus est, quomodo potest imaginem habere visibilem? Sed ideo sic dicitur, ut talis Filius intelligatur, qualis est Pater; ut quia de ipso est, et nihil distat ab eo in divinitate naturae, imago ejus dicatur et forma; ne alius Deus a perfidis crederetur, quamvis nomine ipso hoc contineatur; ideo enim verus Dei Filius dicitur, ut de ipso esse credatur. Sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
tris ⁊ filii ut inuicẽ sint. ut qui uidet
filiũ uideat ⁊ patrẽ. Nunc uideamꝰ quo
uisus sit filiꝰ ut ꝑuide intelligamꝰ qua
ratione philippꝰ uidendo filiũ uideat ⁊
patrẽ. Intellectu certe oꝑũ diuinoꝵ ui¬
derunt filiũ iñcarnalibꝰ ocdis que op¬
atur filiꝰ dix̃ ẽẽ patris. ut unitatẽ u̾tu¬
tis ostenderet. Codem gen̾e uisus est
⁊ a iacob. unde nom̃ accep̃ isrł. id ẽ ho¬
mo uidens dm̃. Propt̾ ħ ergo imago
dictꝰ ẽ inuisibilis dĩ. ut ipse eẽ intelli¬

Expanded text:
sint; ut qui videt Filium, videat et Patrem. Nunc videamus quomodo visus est Filius; ut proinde intelligamus qua ratione Philippus videndo Filium, videat et Patrem. Intellectu certe operum divinorum viderunt Filium, non carnalibus oculis. Quae operatus est Filius, dixit esse Patris; ut unitatem virtutis ostenderet. Eodem genere visus est et a Jacob; unde nomen accepit Israel, id est, homo videns Deum . Propter hoc ergo imago est dictus invisibilis Dei; ut ipse e
Abbreviated transcription (Latin):
num .i. ueritas ꝑpetua. Lib̾ati enĩ deꝰ
ditione tenebrarũ. ħ ẽ eruti de inferno
in quo tenebam᷑ adiabolo. tam ex ꝓpͥo
ꝙͣ ex delictoꝰ qui ẽ pat̾ om̃ium peccan¬
tium. translati sumꝰ ꝑfidẽ in regnum
celeste filii dĩ: ut ostend̾et nob̾ ds̃ quo
amore dilig̃ nos. qnͣdo attollẽs nos de
uma tarthari indux̃ incelos cum uͦ fili¬
o suo. Iam enĩ om̃s credentes qui fixa
mte deuoti sũt. exeuntes de scło duce
dextre patris angło inducunt᷑ in celos.
qd̾ ante de uictã mortẽ concessũ ñ erat.
ꝑ quẽ nos redemit ⁊ manu emisit. Re¬
missio enĩ peccatoꝵ libos fac̃. ut libati
debitis tenen obnoxii ñ possit. Nam si¬
ne fide xp̃i nullꝰ egressꝰ ẽ de inferno est:
qr obligatꝰ peccatis exire ianuas tarta¬
ri nõ potest. Qui ẽ imago dĩ inuisibili

Expanded text:
na, veritas perpetua. Liberati enim de conditione tenebrarum, hoc est, eruti de inferno, in quo tenebamur a diabolo tam ex proprio quam ex delicto Adae, qui est pater omnium peccantium, translati sumus per fidem in regnum coeleste Filii Dei; ut ostenderet nobis Deus quo amore diligit nos, quando attollens nos de imo tartari, induxit in coelos cum vero Filio suo. Jam enim omnes credentes, qui fixa mente devoti sunt, exeuntes de saeculo, duce dextrae Patris Angelo, inducuntur in coelos, quod ante devictam mortem concessum non erat. per quem nos redemit, et manumisit; remissio enim peccatorum liberos facit, ut liberati debitis, teneri obnoxii non possint. Nam sine fide Christi nullus egressus de inferno est; quia obligatus peccatis exire januas tartari non potest. Qui est imago invisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
nos a potestate tenebrarũ. ⁊ transtulit
in regnum filii caritatis sue. Incremẽ¬
tum oꝑũ eoꝵ cum scientia uult fieri. u
nõ ignorent fidei sue spẽ. Tunc enĩ fir¬
mi ⁊ stabiles sunt. si adu̾tant que ꝓfide
ꝓmissa fũt: ⁊ quanta sit potentia gle
maiestatis dĩ inpacientia. ut longa ex¬
pec̾tione sustineat humanũ gena quod
urreu̾entia sua nõ solum negligit cre¬
atorẽ. uerum ꝑsequit amances eũ ut ⁊
ipsi similit̾ patientes sint ut subportẽt
ꝓbra ⁊ maledicta in fideliũ. uł siullata fu¬
erit p̾ssura: expectantes iudiciũ dĩ nec

Expanded text:
 transtulit in regnum Filii charitatis suae. Incrementum operum eorum cum scientia vult fieri, ut non ignorent fidei suae spem; tunc enim firmi et stabiles sunt, si advertant quae pro fide promissa sunt, et quanta sit potentia gloriae majestatis Dei in patientia; ut longa exspectatione sustineat humanum genus, quod irreverentia sua non solum negligit Creatorem, verum persequitur amantes eum: ut et ipsi similiter patientes sint, ut supportent probra et maledicta 264 infidelium, vel si illata fuerit pressura, exspectantes judicium Dei, nec
Abbreviated transcription (Latin):
n agnitione uoluntatis eiꝰ inoĩi sapi¬
entia ⁊ intellectu sp̃ali. in ħ ut ambuletis
aigne dño ad om̃e placitum inom̃i oꝑe
bono. Audiens apłs deuotam ac ꝓmptã
uoluntatẽ illoꝵ circa fidem xp̃i: orat ꝓ
eis. ut ꝓpensius agnita uoluntate dei:
racionabili oꝑe explerent deuotionem
ꝙ audita fide xp̃i didicereͣnt. Ne tamẽ
intis fida deuotione ⁊ robur fidei dũ in¬
consulce aliquid atq impite conficeret
laboris sin fructũ amuteret. Hoc enun
libent̾ accepto fertur. qd̃ deuoto fit aĩo
⁊ prudent̾. Fructificantes ⁊ crescentes
magnitione dĩ momñi uirtute. robur
capientes scdm potentiã gle eiꝰ mominẽ
paciẽtiam ⁊ longanimitatẽ cũ gaudio.

Expanded text:
nitione voluntatis ejus in omni sapientia et intellectu spiritali in hoc, ut ambuletis digne eo ad omne placitum in omni opere bono. Audiens Apostolus devotam ac promptam voluntatem illorum circa fidem Christi, orat pro eis; ut propensius agnita voluntate Dei, rationabili opere explerent devotionem, quam audita fide Christi didicerant, ne tam fida mentis dicatio, et robur fidei, dum inconsulte aliquid et imperite conficeret, laboris sui fructum amitteret. Hoc enim libenter accepto fertur, quod devoto fit animo, et prudenter. Fructificantes et crescentes in agnitionem Dei, in omni virtute robur capientes secundum potentiam gloriae ejus in omnem patientiam et longanimitatem, cum gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
ito dĩ gr̃am consequerẽt. redeuntes ad
eum inconscientia mũda. ut in die iu¬
dicii dũ nichil erroris uet̾is inuenire¬
tur in his ad corporarent᷑ creatori suo.
Qui ut ꝓdeẽt humano generi in car¬
natus homo factꝰ ẽ. ut incarne suauĩ¬
ceret mortẽ. Si quidẽ ꝑseu̾atis in fid̾
fundati stabiles. ⁊ immobiles a spe
eugłi qd audistis. quod p̾dicatum ẽ
in uniu̾sa creatura que ẽ sub celo. Cu¬
ius factus sũ ego paulꝰ minist. qui nc̃

Expanded text:
ito Dei gratiam consequerentur, redeuntes ad ito Dei gratiam consequerentur, redeuntes ad eum in conscientia munda; ut in die judicii dum nihil erroris veteris inveniretur in his, adcorporarentur Creatori suo, qui ut prodesset humano generi, incarnatus homo factus est, ut in carne sua vinceret mortem. Si quidem perseveratis in fide fundati, stabiles et immobiles a spe Evangelii, quod audistis, quod praedicatum est in universa creatura, quae sub coelo est. Cujus factus sum ego
Abbreviated transcription (Latin):
crucis eiꝰ siue que incelis sũt. siue que
int̾ra. Hoc ẽ qd̾ sup̃ memoraui qr ut
ea om̃ia que fec. ꝑ illum restauraret.
cũ errore quodam discrepare cepissẽt
abinuicẽ. nec ñ ⁊ ab auctore. Est enĩ
ad huc error incarnalibꝰ celis. humi¬
liauit eum in carnandũ illiuit homo
factꝰ ostendet ac doceret. quomodo
posset ea que infirmam̃to sũt ⁊ suꝑ t̾rã
reconciliari creatori. qd̾ ut ad ꝑfectũ
duceret occidi se passꝰ ẽ ꝓpt̾ homines
ut qd̾ apud suꝑos docuerat. exeũtes
hinc a morte scda teneri ñ possĩt. ut
doctrina eiꝰ fructũ hab̾et p̾me institu¬
tionis ⁊ om̃ia facta ꝑ ipsum uiuerent
iniquis nũc aũt reconsiliatos incorpo
tu suo. Quale donũ dĩ sit erga genteᷤᷤ
memorat. ut ostendat eos debitores.
⁊ quidẽ multũ ingr̃arũ accionibꝰ dĩ.
qui cum inmicieeñt consilioꝵ eius
quibꝰ decreuit uisitare genꝰ huma¬
nũ ꝑ famulũ suuĩ moy sen cuiꝰ doctui¬
nã ⁊ potestatẽ non receperũt. deuoti i¬

Expanded text:
us, sive quae in coelis sunt, sive quae in terris. Hoc est quod supra memoravit, quia ut ea omnia, quae fecit, per illum restauraret, cum errore quodam discrepare jam coepissent ab invicem, nec non et ab auctore est enim adhuc error in carnalibus coelis humiliavit eum, incarnando illum, ut homo factus ostenderet ac doceret quomodo possent ea, quae in firmamento sunt, et super terram reconciliari Creatori. Quod ut ad perfectum perduceret, occidi se passus est propter homines; ut quos apud superos docuerat, exeuntes hinc a morte secunda teneri non possint; ut doctrina ejus fructum haberet primae institutionis, et omnia facta per ipsum viverent iniquis, nunc autem reconciliatos in corpotu suo. Quale donum Dei sit erga gentes memorat, ut ostendat eos debitores, et quidem multum, in gratiarum actionibus Dei; qui cum inimici essent consiliorum ejus, quibus decrevit visitare genus humanum per famulum suum Moysen, cujus doctrinam et potestatem non receperunt, devoti i
Abbreviated transcription (Latin):
negligentia quadã facta caduca re¬
formanda fuer̃. ne ad imuriã eiꝰ ꝑci¬
neret. si opꝰ eiꝰ ꝑ alterũ restauratũ
siussi: ut quo ante om̃s natꝰ ẽ sic iterũ
an om̃s primꝰ eẽt ex resurrectione mͣ¬
noꝵ. reddita p̾stina uita. Ante om̃ia
eni natꝯẽ de dõ: ut cuncta crearet qͦ
ñerant. Iterũ aũt accepta carne de
uirgine natꝰ ẽ. ut peccatũ qd̾ ex uir¬
gine eua intrauerat inmundũ ab¬
oleret. Natꝰ gͦ ⁊ mortuꝰ resurrexit.
ut que pͥmum fecerat pꝰ ca iterum
recrearet. Quia ꝑerrorẽ fuerant uel¬
ut mortua. ut semꝑ moiñi uita sit p̾¬
mꝰ ⁊ pͥnceps. qr impso cõplacuit om
nẽ plenitudinẽ in habitare. ꝑleni¬
tudo in pso ẽ⁊ manet. qr om̃ia potest
semꝑ. ut nichil exceptum sit ñ quod
ꝑeum possit pr̃ari. ut ⁊ face̾t ⁊ re for¬
maret. ⁊ lapsa erigeret. ⁊ mortua ui¬
uificaret. unde ait. Sic̃ ht pat̾ uitã
in semetipso: ita dedit ⁊ filio. uitã ha
bere ui semet ipso. Sic̃ enum pat̾ sus¬

Expanded text:
negligentia quadam facta caduca reformanda fuerunt, ne ad injuriam ejus pertineret, si opus ejus per alterum instauratum fuisset; ut quomodo ante omnes natus est, sic iterum ante omnes primus esset ex resurrectione mortuorum, reddita pristina vita; ante omnia enim natus est de Deo, ut cuncta crearet, quae non erant. Iterum autem accepta carne de virgine natus est, ut peccatum quod ex virgine Eva intraverat in mundum, aboleret. Natus ergo, et mortuus resurrexit, ut quae primum fecerat, postea iterum recrearet; quia per errorem fuerant velut mortua, ut semper in omni vita sit primus et princeps. Quia in ipso complacuit Patri omnem plenitudinem inhabitare. Plenitudo in ipso est et manet; quia omnia potest semper, ut nihil exceptum sit, quod non per eum possit praestari; ut et faceret, et reformaret, et lapsa erigeret, et mortua vivificaret. Unde ait: Sicut habet Pater vitam in sebere vitam in semetipso . Sic et ve
Abbreviated transcription (Latin):
olosenses pseudo apli eu̾tere inite¬
bantur: ut post p̾dicationẽ epa¬
fre siue arcippi. philosophis disputatio¬
nibꝰ uiretirent simplicitatem mẽtis
coꝵ. ne spuerent rationes elem̃ torum
quibꝰ quasi gub̾natur uita humana.
esse spem putarent ⁊ deciperentur¬
Au¬

Expanded text:
olossenses pseudoapostoli evertere nitebantur, ut post praedicationem Epaphrae sive Archippi, philosophicis disputationibus irretirent simplicitatem mentis eorum: ne spernerent rationes elementorum, quibus quasi gubernatur vita humana. liquam esse spem putarent, et deciperenturau
Abbreviated transcription (Latin):
te illos p̾mute. ut nichil illis desit.
Discant aũt ⁊ nr̃is bonis oꝑibꝰ p̾esse
ad usꝰ necessarios ut nõ sint infructu¬
osi.I. terq nobilisuir ẽ sapientia et
oꝑibꝰ. Id cc̃o iubet sũptus illis necessa¬
nos dari abhis qui credider̃. ut refri¬
gerarent. qr dignũ erat ut qui sp̃alia
tradebãt. non illis deeeñt carnalia..
Quãuis enĩ zenã legisꝑitũ uocet.⁊ ap¬
pollo tam̃ ꝑfectꝰ erat in scripturis. s
qr zenã huiꝰ ꝓfessionis fuerat in sy¬
nagoga. sic illũ appellat. salutant te
om̃s qui mecũ sũt. ꝓpter cõpendiũ
simul om̃s consalutare signi ficat. Sa¬
lute hos qui nos amant in fide. illos sa¬
lutatione sua dignos iuden uult. qui
fidelit̾ illũ diligunt adfectu xp̃i dñi

Expanded text:
te praemitte; ut nihil illis desit: te praemitte; ut nihil illis desit: discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad usus necessarios, ut non sint infructuosi. Uterque nobilis vir est sapientia et operibus; et idcirco jubet sumptus illis necessarios dari ab iis, qui crediderant, ut refrigerarent; quia dignum erat ut qui spiritalia tradebant, non illis deessent carnalia. Quamvis enim Zenam legisperitum vocitet; Apollo tamen perfectus erat in Scripturis: Sed quia Zenas hujus professionis fuerat in Synagoga, sic illum appellat. Salutant te omnes, qui mecum sunt. Propter compendium simul omnes consalutare significat. Saluta eos, qui nos amant in fide. Illos salutatione sua dignos videri vult, qui fideliter illum diligunt affectu Christi
Abbreviated transcription (Latin):
correptionẽ deuita. sciens quod ꝑu̾sus
ẽ huiꝰ modi ⁊ delinqͥt a semetipso dãp¬
natus. Heretici hi sunt. qui ꝑ uerba
legis legem inpugnant. Poroprium
enĩ sensũ uerbis adstruunt legis. ut
prauitatẽ intis sue legis auctoritate
cõmendent. scieus eni impietas mltũ¬
conpont .I.t qr res mala ꝑsemet ipsã
acceptabil eẽ nõ pot. bono nõis cõmen¬
detur. Idcuro huiꝰ modi homines ut
in excusabiles sint semel corripi opor¬
tere. Frequentiꝰ eñ correptr exerci¬
tatiores fient in malo. Cog̾e aũt ui
det᷑ qui sepe corripit. ut sollicitiores
fiant ad ꝑditionẽ multoꝵ. Idõ remit¬
tendos ut uegligentiores effecti soli
forte deꝑeant. Cum misero ad te ar¬
theman aut tichicũ festina ad me
uenire nicopolim. ibi enĩ statui hie¬
mare. Post eplam datã etiã ipsum
uidere uult adͤ fectꝰ causa.⁊ ut plemꝰ
illũ furmaret in ecclastica disciplina.
Tenam legis ꝑitum ⁊ appollo sollici¬

Expanded text:
correptionem devita, sciens quod perversus correptionem devita, sciens quod perversus est hujusmodi, et delinquit a semetipso damnatus. Haeretici hi sunt, qui per verba Legis Legem impugnant; proprium enim sensum verbis astruunt Legis, ut pravitatem mentis suae Legis auctoritate commendent. Sciens enim impietas componit; ut quia res mala per semetipsam acceptabilis esse non potest, bono nominis commendetur. Idcirco hujusmodi homines ut inexcusabiles sint, semel corripi oportere dicit: frequentius enim correpti, exercitatiores fient in malo. Cogere autem illos videtur, qui saepe corripit; ut sollicitiores fiant ad perditionem multorum: ideo dimittendos, ut negligentiores effecti, soli forte depereant. Cum misero ad te Artemam aut Tychicum, festina ad me venire Nicopolim: ibi enim statui hyemare. Post epistolam datam etiam ipsum videre vult affectus causa, et ut plenius illum firmaret in ecclesiastica disciplina. Zenam legisperitum et Apollo sollici
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uane. Has stultas questiones appel¬
lat. que salutis effectum ñ habent.
neq aliꝙͣ tribuunt scientie ꝑitiã ad
utilitatem. his uerb̾ multoꝵ here¬
ticoꝵ denotat doginata. quãuis oĩa
que uera ñ sunt stulta dicenda sint. A¬
lius tam̃ est qui res fabulosas induc̃.
et aliꝯ qui calliditate tergiuersatioĩs
rem ueneno plenã ꝓponit. ut est arriꝰ
dicarent p̾rogatiuam originẽ patri¬
archarũ. que de matrimonus hostes. oit
cũ ex ħ nullũ meritum sit apđ dm̃. Q¬
dam uero urceoꝵ ⁊ ceteroꝵ uasoꝵ bap¬
tisma ⁊ sanguinẽ mustele magna cu¬
ra expiandum. ⁊ quia idõ moysi sepul¬
tura abscondita ẽ. ne a magis excita¬
retur. Iuod si uerũ eẽt. ⁊ ceteroꝵ sc̃o¬
rũ abscondenda fuerat sepultura.
Et quia salomon aduitorio demonio¬
rum templũ edificauit. in qͦ oꝑe ĩgẽs
multitudo laborauit. qͥd tam fabulo¬
sun: Hereticum hominẽ pꝯpͥmam

Expanded text:
et vanae. Stultas has quaestiones appelet vanae. Stultas has quaestiones appellat, quae salutis effectum non habent, neque aliquam tribuunt scientiae peritiam ad utilitatem. His verbis multorum haereticorum denotat dogmata. Quamvis omnia, quae vera non sunt, stulta dicenda sint; alius tamen est, qui res fabulosas inducit, et alius qui calliditate tergiversationis rem veneno plenam proponit, ut est Arius dicarent praerogativam originum patarcharum, quae de matrimoniis ortae sunt, cum ex hoc nullum meritum sit apud Deum. Quidam vero urceorum et caeterorum vasorum baptisma, et sanguinem mustelae magna cura expiandum : et quia ideo Moysis sepultura abscondita est, ne a magis excitaretur, quod si verum esset, et caeterorum sanctorum abscondenda fuerat sepultura: et quia Salomon adjutorio daemoniorum templum aedificavit, in quo opere ingens multitudo laboravit, quid tam fabulosum? Haereticum hominem post primam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ xp̃m iħm saluatorẽ nr̃m. ut iustifi¬
cati gr̃a illiꝰ heredes efficiam᷑: scđm
spẽ uite et̾ne. Hoc bonum qd̃ in xp̃ia¬
nis florere uidetur ne radice pietatis
accepimꝰ habunde. ut bonis oꝑibꝰ in¬
niti possimꝰ. ipso nos in om̃ibꝰ adiu¬
uante: ut ꝑ hec hereditatẽ regni ce¬
loꝵ ad sequi possimꝰ. Quã obrem om̃i
deuocione huic obsequi debemꝰ ⁊ p̾
ceptis eiꝰ parere. qr quid in nob̾ pul¬
crumẽ sp̃alibꝰ laneam̃tis ipse de pingͣ
fidelis sermo. ⁊ de his uolo te confirmͣ¬
re ut solliciti sint ad effectum bonoꝵ
opum. hi qui crediderũt dõ. hec sũt
bona ⁊ utilia hominibꝰ. Nichil tam
est ad p̾sens ⁊ utilis in futurũ. Et hic
enim h̃t laudẽ. ⁊ in uidicii die coro¬
nam. Om̃is enim dõ credens: in scde
deb stud̾e ꝑ quam uuit. ut in hec gͣ
eẽt sollicitus rector ppłi admonetur.
Stultas aũt questiones ⁊ originũ e¬
numerationes ⁊ concentionẽ ⁊ pug¬
nas legis deuita: sũt enim inutiles

Expanded text:
 Christum Salvatorem nostrum; ut justificati gratia illius, haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae. Hoc bonum quod in christianis florere videtur, de radice pietatis accepimus abunde; ut bonis operibus inniti possimus, ipso nos in omnibus adjuvante, ut per haec haereditatem regni coelorum assequi possimus. Quamobrem omni devotione huic obsequi debemus, et praeceptis ejus parere; quia quidquid in nobis pulchrum est, spiritualibus lineamentis ipse depingit. Fidelis sermo: et de his volo te confirmare; ut solliciti sint ad effectum bonorum operum ii, qui crediderunt Deo. Haec sunt bona et utilia hominibus. Nihil tam est ad praesens, et utilis in futurum; et hic enim habet laudem, et in judicii die coronam. Omnis enim Deo credens, misericordiae debet studere, per quam vivit. Ut in haec ergo esset sollicitus rector populi, admonetur. Stultas autem quaestiones, et originum enumerationes, et contentiones, et pugnas Legis devita; sunt enim inutiles
Abbreviated transcription (Latin):
faciat ab negans factis s amabilem
⁊ uerã. Non potest enĩ indecoꝵ ẽẽ. qd̾¬
qđ uerũ ẽ. Cum gͦ dicta sequentibus
factis implent᷑. ostendũtur uera ac ꝑ
hoc decora. Tunc possunt dni seruoꝰ
suos ñ tantũ a fide ñ ꝓhibe. uerũ etiã
gaud̾e. quia fidem coꝵ etiã sibi uidẽt
ꝓfice̾. Nemo enĩ fidem dĩ custodiens.
infideł potest c̃ẽ hominibꝰ. Illux enĩ
gr̃a dĩ salutaris nũ om̃ibꝰ hominibꝰ
erudiens nos. Ut abnegata impieta

Expanded text:
faciat, abnegans factis, sed amabilem faciat, abnegans factis, sed amabilem et veram; non potest enim indecorum esse, quod verum est. Cum ergo dicta sequentibus factis implentur, ostenduntur vera, ac per hoc decora. Tunc possunt domini servos suos non tantum a fide non prohibere, verum etiam gaudere; quia fidem eorum etiam sibi vident proficere. Nemo enim fidem Dei custodiens, infidelis potest esse hominibus. Illuxit enim gratia Dei Salvatoris nostri omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnega
Abbreviated transcription (Latin):
bens exemplũ bonoꝵ oꝑum. in doc¬
trina. in integritate ingrauitate. uer¬
bũ
sanum in rep̃hensibile. ut is qui ediu̾¬
so ẽ reu̾eatꝰ. nichil habens dicere de nb̾
dignũ rep̾hensione. Qĩ iuuentus so¬
let mundũ egredi. inimo ꝓmptior eẽ
ad lapsii. Idcuro salubriꝰ retinadis cõ¬
tineri iubet᷑. ut infrenata diunis le¬
gibꝰ gubnetur. Quod ut effici ñ sit ar¬
duuĩ aut difficile: Magistrũ formam
ẽẽ p̾cipit. ut ea que docet quomodo fi¬
ant ostendat. Ut hi qui ꝓfani sũt et
mimici fidei erubescant. uidentes qr
que uerbis docet uera ẽẽ ꝓbat factis.
Seruos dñis sius subditos eẽ inomibus.
optimos ĩ responsacores. ñ fraudantes.
s omnẽ fidẽ bonam ostendentes. ut
doctrinã saluatoris nr̃i dĩ ornent ĩ oĩ
bus. Honis oꝑibꝰ ⁊ fide. doctimã dic̃
ornari dincã. Tunc enĩ placita ẽ ⁊ deco¬
ra:si hic qui eã ꝓfitet᷑. nõ illam exosã

Expanded text:
bens exemplum bonorum operum, in docbens exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate, verbum sanum, irreprehensibile; ut is qui e diverso est, revereatur, nihil habens dicere de nobis dignum reprehensione. Quoniam juventus solet modum egredi, immo promptior esse ad lapsum, idcirco salubribus retinaculis contineri jubetur, ut infrenata divinis legibus gubernetur. Quod ut effici non sit arduum aut difficile, magistrum formam esse praecipit; ut ea quae docet, quomodo fiant, ostendat; ut ii qui profani sunt, et inimici fidei, erubescant, videntes quia quae verbis docet, vera esse probat factis. Servos dominis suis subditos esse in omnibus, optimos, non responsatores, non fraudantes, sed omnem fidem bonam ostendentes; ut doctrinam Salvatoris nostri Dibus. Bonis operibus et fide doctrinam dicit ornari Dominicam; tunc enim placita est doctrina, si hic qui eam profitetur, non illam exosam
Abbreviated transcription (Latin):
latur sana doctrina. Deienĩ doctri¬
na salutars ẽ. Seniores sobrios eẽ.
graues. prudentes sanos fide dilecti¬
one ⁊ pacientia. Qui sint sane doc¬
trine ostendit. ut minꝰ sobrios. minꝰ
graues infideles. sine caritate. inpa¬
cientes. in sane doctrine discipłos sig¬
nificaret. his enĩ oꝑibꝰ nescitur ds̃.
neq iusticia eiꝰ. Anis parimodo in
statu religione digno. ñ criminat᷑ces.
ñ uino multo seruientes. bona docẽ¬
tes. ut insticuant adolescentulas ui¬
ros suos diligere: amare filios. pru¬
dentes. pudicas eẽ castas domo cur¬
am habentes. subditas ꝓp̾is uiris. ne
uerbũ dĩ blasphemetꝰ. Tales p̾cipit
semores. ut exemplo sint bone conu̾¬
sationis iunioribꝰ. ut sim fideles ui¬
ros habeant. congaudeant eis mag̾
quã blasphemẽt nom̃ dĩ. dũ uidẽt
quia ꝓpt̾ dĩ timorẽ ꝓpensius obsecũ¬
tur uiris sus. Iumores similit̾ horta¬
re continentes ẽẽ. ꝑ om̃ia te ipsũ pre¬

Expanded text:
latur sana doctrina; Dei enim doctrilatur sana doctrina; Dei enim doctrina salutaris est. 315 Seniores sobrios esse, graves, prudentes, sanos fide, dilectione, patientia. Qui sint sanae doctrinae, ostendit; ut minus sobrios, minus graves, infideles, sine charitate, impatientes, insanae doctrinae discipulos significaret. His enim operibus nescitur Deus, neque justitia ejus. Anus pari modo in statu religione digno, non criminatrices, non vino multo servientes, bona docentes; ut instituant adolescentulas viros suos diligere, amare filios, prudentes, pudicas esse, castas, domus curam habentes, subditas propriis viris: ne verbum Dei blasphemetur. Tales praecipit esse seniores, ut exemplo sint bonae conversationis junioribus; ut si infideles viros habeant, congaudeant eis magis, quam blasphement nomen Dei, dum vident quia propter Dei timorem propensius obsequuntur suis viris. Juniores similiter hortare continentes esse, per omnia temetipsum prae
Abbreviated transcription (Latin):
relaxaret om̃ia que priꝰ int̾ dixerat.
Quod ñ intelligentes iudei subiugo
ꝑmanẽt̃. ⁊ quoꝵdam lib̾tatẽ hisuolũt
uinculis obligare. Idõq hos obiurgã¬
dos admonet. ut ab his au̾tantur. Oĩa
munda mundis. Hiuͦ qui contami¬
nati sũt ⁊ sine ficde nichil mundũ sed
inquinata ẽ eoꝵ ⁊ mens ⁊ conscĩa. Is¬
concessa sũt pꝰ ea. Nam si in genesi le¬
gitur. qr om̃a que fec̃ ds̃ bona sũt: du¬
biũ non ẽ qr ⁊ munda sũt. Qui uero
ñ intelligunt. inmundi sũt. Accusa¬
tores enĩ scripture sũt. Si enĩ bona:
duritiã cordis int̾dicta noscunt᷑. qr
indigni habiti sũt tota uti dĩ creat᷑a
Nam qui a melioribꝰ ꝓhibiti uiden¬
tur: hoꝵ mẽs ⁊ conscientia inquina¬
ta ẽ. quia creaturã dĩ accusant. ut
excusent semet ipsos. Dm̃ confiten¬
uideis intelligitur locutꝰ qui se abra¬
he dm̃ solos dicunt scire. oꝑibꝰ uero
cumcisione ⁊ cet̾is. ꝑ turbatores impii

Expanded text:
relaxaret omnia, quae prius interdixerat. relaxaret omnia, quae prius interdixerat. Quod non intelligentes Judaei, sub jugo permanent, et quorumdam libertatem his volunt vinculis obligare; ideoque hos objurgandos admonet, ut ab his avertantur. Omnia quidem munda mundis: his vero qui contaminati sunt et sine fide, nihil mundum, sed inquinata est eorum et mens et conscientia. Isconcessa sunt postea. Nam si in Genesi legitur quia omnia quae fecit Deus, bona sunt , dubium non est quia et munda sunt: qui vero non intelligunt, immundi sunt; accusatores enim Scripturae sunt. Si enim bona fduritiam cordis interdicta noscuntur, quia indigni habiti sunt tota uti Dei creatura. Nam qui a melioribus prohibiti videntur, horum mens et conscientia inquinata est; quia creaturam Dei accusant, ut excusent semetipsos. Deum profitenJudaeis intelligitur locutus, qui se Abrahae Deum solos dicunt scire, operibus vero cumcisione, et caeteris, perturbatores, impii
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nunꝙͣ recedendũ abhis que mo¬
yses tradidit. ut puta de escis. aut.
iugiis. aut neomeniis. aut sangne
mustele.ul domu in munda diebus
uII. Cum sciant p̾mores suos abrab¬
am ysaac ⁊ iacob sine his iustificatoᷤ
⁊ dĩ amicos appellatos. ⁊ ezechiele ꝓ¬
stificationes ꝓphanauerĩt. p̾cepta
acceperit ⁊ mandata ñ bona. inqui¬
bꝰ iustificari ñ possent. Unde ⁊ dñs
ait iudeis. Quia hec ad duritiã cor¬
suꝑ ceruices fratrũ. qđ neq patres nñ
neq nos potiumꝰ portare: Nam si u¬
tilia uenissẽt. tunc data eeñt. quando
⁊ lee in tabulis data eẽt. S quia post
tanta signa ꝓdigioꝵ ⁊ legẽ editam ir¬
reu̾entes ⁊ diffidentes ⁊ ceruicosi
inuenti sũt. Talia ⁊ tanta acceperũt
mandata in quibꝰ respirare ñ possẽt.
hinc factum ẽ ut ⁊ boni laborarent
cũ mał accepturi m̾cedẽ. Hec gͣ ꝓ uin¬
data sũt: itaut tpr̃e quo ꝓ¬
missũ aduenit donũ dĩ miscdadĩ

Expanded text:
enim numquam recedendum ab iis, quae Moenim numquam recedendum ab iis, quae Moyses tradidit, ut puta de escis, aut conjugiis, aut neomeniis, aut sanguine mustelae, vel domo immunda diebus septem; cum sciant primores suos Abraham, Isaac et Jacob sine his justificatos, et Dei amicos appellatos; et Ezechiele pstificationes ejus profanaverint, praecepta acceperunt et mandata non bona, in quibus justificari non possent. Unde et Dominus ait Judaeis: Quia haec ad duritiam corsupra cervices fratrum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Nam si utilia fuissent, tunc data essent, quando et Lex in tabulis data est: sed quia post tanta signa prodigiorum, et Legem editam irreverentes et diffidentes et cervicosi inventi sunt, talia ac tanta acceperunt mandata, in quibus respirare non possent. Hinc factum est, ut et boni laborarent cum malis, accepturi mercedem. Haec ergo data sunt, ita ut tempore quo missum advenit donum Dei, misericordia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sit. qd̾ ⁊ mali eeñt. ⁊ ociosi uellent co¬
mede. Malitia enĩ pasciuolebãt qui
cũ nichil ꝓsint: gestiunt ⁊ noce. Dupͣ
gͦ malu ẽ. Tales erant ⁊ cretenses. un¬
de istum ꝓpħam appellat. s in causacre¬
tensiũ. Tam enĩ uera hunc de his ad¬
serit locutum ut ꝓpham. Falli enim
ꝓpħam inpossibile ẽ. Quã ob causã
argue illos dure ut sani sint infide.
ñ intendentes iudaicis fabulis. et
mandatis hominũ au̾santiũ sea ue¬
ritate. In sistendũ p̾cipit incorrepti¬
one illoꝵ ut conu̾ci possint. ⁊ illa sec¬
tari que iusta sũt ⁊ dĩ legi condigna.
au̾tentes se a iudaicis fabulis. quia
ini lege nemo iustificat᷑ ap̃dm̃. qnͣto
magis in mandatis hominũ. Quic¬
quid enĩ aduersũ ueritatẽ opponit᷑.
humana inuentio ẽ. Nescientes eĩ
uim scͣpturarũ ⁊ int̾iora u̾boꝵ. legis
colorẽ secuntur ñ saporẽ. Idõ fabłas
dicuntꝰ narrare ñ ueritatẽ. Putant

Expanded text:
sit, quod et mali essent, et otiosi vellent cosit, quod et mali essent, et otiosi vellent comedere, malitia enim pasci volebant, qui cum nihil prosint, gestiunt et nocere. Duplex ergo malum est. Tales erant Cretenses; unde istum prophetam appellat, sed in causa 314 Cretensium. Tam vera enim hunc illis asserit locutum, ut prophetam; falli enim prophetam impossibile est. Quam ob causam argue illos dure, ut sani sint in fide, non intendentes judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate. Insistendum praecipit in correptione illorum, ut converti possint, et illa sectari quae justa sunt, et lege Dei condigna, avertentes se a judaicis fabulis; quia in Lege nemo justificatur apud Deum, quanto magis in mandatis hominum! Quidquid enim adversum veritatem opponitur, humana inventio est; nescientes enim vim Scsequuntur, non saporem. Ideo fabulas dicuntur narrare, non veritatem; putant
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibꝰ u̾bis prudentẽ ordinari uult. ut
⁊ fr̃s exhortari possit. ut contradicẽtes
conuincere. maxime eos qui erãt ex ui¬
deis qui sub nomine xp̃i uidaiz are do¬
cebant. quos alibi falsos fr̃s appellat.
Renati enĩ in xp̃o non puniri erant
uenerari uolebant. Hos dic̃ quia do¬
mꝰ subu̾tebant pͣua ista doctrina du¬
plici. ⁊ hec enĩ gerere turpibꝰ lucris
studebãt. qr idõ hec magis agebant. ut
plac̾ent iudeis a quibꝰ sũptus para¬
bant. ut peccuniã lucri facerẽt ⁊ p̾pu¬
cium hierant questꝯ eoꝵ. Sic̃ dñs
dic̃ iudeis ambulatis mare ⁊ aridam:
ut faciatis unũ ꝓselitũ. Hec duo t̃pia
lucra appellat. quia qui sub nomine
dĩ docet ñ deuotioiuis causa s quest᷑.
turpis lucri captator ẽ. Similit̾ ⁊ qui
ꝑ circũcisionem aliquẽ uult ad quire¬
re. Unde alibi dic̃. Et głampuden
uerum ẽ. Quidam ex crecensibꝰ me¬
lioratus ꝑ disciplinã duĩcã quid sẽ¬
ciendũ eẽt de cretensib in doctis exps¬

Expanded text:
verbis prudentem ordinari vult; ut et fratres exhortari possit, et contradicentes convincere, maxime eos qui erant ex Judaeis, qui sub nomine Christi judaizare docebant , quos alibi falsos fratres appellat. Renati enim in Christo, non puri erant venerari volebant. Hos dicit, qui domos subvertebant prava ista doctrina. Duplici enim genere turpibus lucris studebant; quia ideo haec magis agebant, ut placerent Judaeis, a quibus sumptus sperabant, ut pecuniam lucrifacerent et praeputium. Hi erant quaestus eorum, sicut Dominus dicit Judaeis: Ambulatis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum . Haec duo turpia lucra appellat; quia qui sub nomine Dei docet, et non devotionis causa, sed quaestus, turpis lucri captator est: similiter et qui per circumcisionem aliquem vult acquirere. Unde alibi ait: Et gloria in pudendverum est. Quidam ex Cretensibus melioratus per disciplinam Dominicam, quid sentiendum esset de Cretensibus indoctis expres
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ ⁊ nos condam inconsulti. iobseq̃n¬
tes. eirantes seruientes desiderus ⁊ uo¬
iuptatibꝰ uariis. in malitia ⁊ inuidia
agentes. odibiles. odio nos inuicem
habentes. Hec bona que incredulitas
ñ habet xp̃ianis data memorat. ut in
om̃i iusticia elucentes. manifesti fiãt
qd dĩ cultores sint. Cum enĩ quondã
inconsulti. nũc uident᷑ ꝑ om̃ia samieẽ
consilir laudat᷑ in his ds̃. Cũ uero bo¬
nitas ⁊ humanitas ullux̃ salutaris

Expanded text:
inobsequentes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, odibiles, odio nos invicem habentes. Haec bona quae incredulitas non habet, christianis data memorat; ut in omni justitia lucentes, manifesti fiant quod Dei cultores sint. Cum enim quondam inconsulti, nunc videntur per omnia sani esse consilii, laudatur in his Deus. Cum vero bonitas
Abbreviated transcription (Latin):
uni ꝯ manifestatã in xp̃o. ut pia ꝓfes¬
sione creatorẽ p̾dicemꝰ intrinitatis
unitate. qd̾ pͥus latuit humanũ ge¬
mũdanoꝵ fugientes. pi inueniamur
in parentẽ om̃iũ dm̃. Pfitentes eum
ĩ ueritate quã tradit eũgłm filii eius.
Et huiꝰ rei mercedẽ hab̾e possunꝰ: bo¬

Expanded text:
unius Dei manifestatam in Christo: ut pia professione Creatorem praedicemus in Trinitatis unitate: quod prius latuit humanum gemundanorum fugientes, pii inveniamur in parentem omnium Deum, profitentes eum in veritate, quam tradit Evangelium Filii ejus: et u
Abbreviated transcription (Latin):
qui dedit semet ipsũ pro nob̃. ut redime¬
ret nos ab om̃i miquitate.⁊ emunda¬
ret sͥ ppłm habundantẽ emulatorem
bonoꝵ oꝑum. Hanc ẽẽ dic̃ beatã spẽ
credentiũ. quia expectẽt aduentum
głe magni dĩ quod reuelari h̃t iudice
xp̃o. in quo dĩ patris uidebit᷑ potestas
⁊ gła. ut fid̾i sue p̾miũ consequantur.
Ad ħ enim redemit nos xp̃s. ut puram
uitam sectantes. repleti oꝑibꝰ bonis reg¬
ni dĩ heredes eẽ possimꝰ. Hec loquere
⁊ exhortare. ⁊ argue cũ om̃i imꝑio. ne¬
mo te contẽpnat. Admone illos prin¬
cipatibꝰ ⁊ potestatibꝰ subditos eẽ obe¬
dire. ad om̃e opꝰ bonũ paratos eẽ. Que
spes credentiũ sit ammonet. ut mani¬
festet cũ arguunt᷑ ut sciant cui bono p̾¬
parant᷑. ut ñ asꝑe accipiant. certi quia
ꝓ salute sua corripiuntꝰ. ⁊ ut ad malũ
tardi sint. ad bonũ uero paratiñ nescu
quid singulis ꝑ solui oporteat. Neminẽ
blasphemare. ñ litigiosos eẽ. s modes¬

Expanded text:
qui dedit semetipsum pro nobis; ut redimeret nos ab omni iniquitate, et emundaret sibi populum abundantem, aemulatorem bonorum operum. Hanc esse dicit beatam spem credentium; quia exspectant adventum gloriae magni Dei, quod revelariChristo, in quo Dei Patris videbitur potestas et gloria; ut fidei suae praemium consequantur. Ad hoc enim redemit nos Christus, ut puram vitam sectantes, repleti operibus bonis, regni Dei haeredes esse possimus. Haec loquere et exhortare, et argue cum omni imperio. Nemo te contemnat. atibus et potestatibus subditos esse, dicto obedire, ad omne opus bonum paratos esse. Quae salus credentium sit, admonet; ut manifestet, cum arguuntur, ut sciant cui bono aptentur: ut non aspere accipiant, certi quia pro salute sua corripiuntur: et ut ad malum tardi sint, ad bonum vero parati, non nescii quid singulis persolvi oporteat. Neminem blasphemare, non litigiosos esse; sed modes
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ceptum saluatoris nr̃i di. Tito
Decretum donũ a dõ quod ante scła pro¬
miserat tp̃re saluatoris in p̾dicatione
apłoꝵ manifestatum dedarat. sic enĩ
geliũ. hoc ẽ enim uerũ qd̃ et̾num ẽ. hãc
dĩ uoluntatẽ ⁊ sollicite suscipiens pre¬
dicarer gr̃am dĩ ⁊ pacẽ ut accepto dono
pacifici fiant cũ dõ ⁊ patre. quia om̃ia
ex ipso sunt: ⁊ xp̃o ihu saluatore nr̃o.
quia ipse nos lib̾auit a morte. Huiꝰ rei
gr̃a reliquite crete. ut ea que de sũt cor¬
rigas. ⁊ constituas ꝑ cunitates p̾sb̾ros
sic ⁊ ego t̾ disposui. Siquis ẽ sine cͥmĩe
uniꝯ mulieris iur. filios hñs fideles ñ
in accusatione luxurie. aut in obseqͣn¬
tes. O portet enim ep̃m sine crimine
eẽ sic̃ dĩ dispensatorẽ. non ꝓteruũ. ñ
iracundũ. ñ uino deditũ. ñ ꝑcussorẽ.¬

Expanded text:
ceptum Salvatoris nostri Dei; Tito Decretum donum a Deo, quod ante saecula promiserat, tempore Salvatoris in praedicatione apostolorum manifestatum declarat; sic enim gelium hoc est enim verum, quod aeternum est hanc Dei voluntatem et sollicite suspiciens praedicaret gratiam Dei et pacem, ut accepto dono pacifici fiant cum Deo et Patre; quia omnia ex ipso sunt, et Christo Jesu Salvatore nostro, quia et ipse liberavit nos a morte. Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt, corrigas, et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui. Si quis est sine crimine, unius mulieris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut inobsequentes. Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem: non protervum, non iracundum, n