comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei erroris machinatoem nescio qui fabricius fabricauit. que uelut.
magistrũ ueritatis rome se iuenisse gloriatur. Quis nõ hoc mõstrũ n̾
dico sensus xp̃ianus set quałcũq humanꝰ exoͥrreat : p̾mo enĩ consi¬
derandũ est quã se fraudulentissimũ et m̾dacissimũ ꝓfiteatur: qui mẽ¬
tientẽ putat et laudat aplin. et ꝙ ille dix nõ fallentis astu s cõpaciẽ¬
tis affectu. qr diuersis aĩarum mnorbis tam misencorde subuenit. qͣm
sibi subueniri uoluiss si errore uł infirmitate sili laboraret: hic ĩ falla¬
cia detestabilẽ uertit. Peiude quero. ad Romanos. corĩthios. galathaᷤ
ephesios. colosenses. philippẽses. thessaloniceses. qͦmͦ loquebatur apls.
In qua illarũ quiq personarũ eos esse deputabat : ꝓcul dubio qm̃ in
p̃putio gentes erant. nõ in circũsisione isrlite. Ad hos quippe sͥ dist̾bu¬

Expanded text:
ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat? 4. Primo enim considerandum est quam se fraudulentissimum et mendacissimum profiteatur, qui mentientem putat et laudat Apostolum: et quod ille dixit, non fallentis astu, sed compatientis affectu, quia diversis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errore vel infirmitate simili laboraret, hic in fallaciam detestabilem vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, Ephesios, Colossenses, Philippenses, Thessalonicenses, quomodo loquebatur Apostolus? In qua illarum quinque personarum eos esse deputabat? Procul dubio quoniam in praeputio Gentes erant, non in circumcisione Israelitae. Ad hos quippe sibi distribu
Abbreviated transcription (Latin):
ge st̃ tanꝙ̃ sine lege essem: cũ sine lege dei nõ sim. s sim in lege ap̃i uͭ
lucri facia eos qͥ sũ lege sunt. factus sũ infirmis ĩfirmꝰ ut ĩfirmos lucͥ¬
facia. omibꝰ oĩa facta̾ sum. om̃s ut lucfaciam. Has qͣtuor personas
sunt: tertia eorũ qui sine lege sunt: quartã infirmoꝵ. Quĩta debetur.
qm̃ quĩq promiserat. hanc ut adderet: alio loco inqͥt suꝑiꝰ iam dix. sapi¬
entia loqͥmur int̾ ꝑfectos. ut perfectorũ uideatur. uͭ. persona. hoc totũ
ꝓpt̾ea molitus est. ut si qñ aliꝙͥ de aplica proferretur epła. ubi a atestãtur
.eiiii. lex et ꝓphete: hoc dicat apłm nõ sapientibꝰ et ꝑfectis. s urdeis locu¬
tũ fuisse qĩ iudeũ. uł eis qui sublege essent. tãqua ess et ip̃e sublege
Ac per hoc sub dole atq mẽdacit̾ siłantem se apird ĩfectos edificiare ꝙ
apud perfcõs nõ mẽtiẽdo set uera dicendo destrueret. hanc uidelicet

Expanded text:
t, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam . Has quatuor personas sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quartam infirmorum. Quinta debetur, quoniam quinque promiserat: hanc ut adderet, Alio loco, inquit, superius jam dixit, « Sapientiam loquimur inter perfectos » ; ut perfectorum videatur quinta persona. Hoc totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio Lex et Prophetae, hoc dicat Apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Judaeis locutum fuisse quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
mn.uͦ personis locutũ. Insinuans enĩ rudi adhuc ppło inquit que
dei sunt: nõ debuit aperfectõribꝰ ĩcipere. et cõsuetudinẽ ab eis uetu¬
statis exclurdens a difficiliorib ĩcͥohare. ne nouos adhuc ad fidẽ perftã
doctrina turbaret. Peinde uolens qͣi ꝓbare ꝙ dix̃: eund̾ apłm dicẽte

Expanded text:
in quinque personis locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inquit, quae in quinque personis locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectioribus incipere, et consuetudinem ab eis vetustatis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adhuc ad fidem perfecta doctrina turbaret. Deinde volens quasi probare quod dix
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfuerit. et ultra nõ dimittitis eũ quicꝙ̃ fac̾e patri suo aut matri. res¬
cĩdentes u̾bum dei ꝓp̃t traditõem ur̃am quã tradidistis. et alia hmodi
multa facitis. ubi euidẽter xp̃s oñdit et illa dei esse legẽ quã ꝓphanꝰ
iste blasphemat. et iudeos here suas traditões. alibris ꝓpheticis et legi¬
timis alienas. Quas apellasse apłi ꝓphanas fabulas et aniles. et ge¬
ne alogias interminatas non h̾eticus s catholicus sector Intelligit
et aplieius lege usi fuerint et pphetis.qͣs iste aniles fabulas putat:
quẽ admodu a xp̃o et aplis in libris ad nouũ testam̃tũ pertiñtibus.
confirmetur legis ac ꝓphetaru et com̃detur auctoritas. ꝓiñ extogi¬
tasse se existimat qͦ pacto subsuat̾ fugiat moles testimonioꝵ ĩ eũn¬
gelicis et aplicis lrĩs de libris ueteribꝯ positoꝵ. quibꝰ eius uelit no¬
lit c̾uicata ling̾a cont̾itur. Ait quippe apłm ꝓ qualitatib ingenioꝵ

Expanded text:
tri suo aut matri, rescindentes verbum Dei per traditionem vestram, quam tradidistis; et similia hujusmodi multa facitis . Ubi evidenter Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit. pse Dominus et Apostoli ejus Lege usi fuerint et Prophetis, quas iste aniles fabulas putat, quemadmodum a Christo et Apostolis, in libris ad Novum Testamentum pertinentibus, confirmetur Legis ac Prophetarum et commendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat, quo pacto subterfugiat moles testimoniorum in evangelicis et apostolicis Litteris de Libris veteribus positorum, quibus ejus, velit nolit, cervicata lingua conteritur. Ait quippe Apostolum pro qualitatibus ingeniorum
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓphetarũ. ip̃o sumo angulari lapide existete xp̃o iħu : picat iste
blasphemꝰ. quomͦ ꝓpe dicit inuẽtos isrlitas. qui peiori q̃admodũ blas¬
phemat demoni seruiebant. et longe gentes que mitioribꝰ demoni¬
bus subdite fuerant: Quomͦ dic̾ alienatos fuisse a societate isrł. et
peregrinos testam̾toꝵ et ꝓmissionis. qn erant spẽ nõ ħntes et sine
deo in hoc mũdo. si istł nõ dei et xp̃i ppłs erat : Contra istã tubã claris¬
simam et exelsissima ueritatis: per strepit atq ĩsultat insanꝰ. ditens
ĩpersonis quiq locutũ apłm. ut alios ex aliis falleret. fingendo se eẽ
pͥor locutus est: Nonne ꝓpheta spũdei plenus. quẽ pesti ista blasphe¬
mat : Ait enĩ. ecce pono in syon laproẽ angularẽ.electu. p̾ciosum.
et qui crediderit in eũ. nõ erubescet. Quod testi moĩu cõmemorau̾
et apłs petrus. Nõne priꝰ in psalmo pertinẽte ad lr̃as sacras populi

Expanded text:
et Prophetarum, ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu ? Dicat iste blasphemus, quomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi
Abbreviated transcription (Latin):
res: scimus aut inquit qr bona est lex. si quis ea legitime utatur. hec suĩa
et illos refutat qui lege utunt᷑ male. et eos qui illa opinãtur mala. por¬
ro si bona est: qua clem̃tia negatur deus bonus qui dedit legẽ bona:
Que pot̾ uideri sufficere dapnatio hiis õibus. qui legẽ quã sic apłs laudͣt.
an iliũ fabular̾ noiẽ accusant. et hoc se exsistimant fac̾e eiusdẽ epistole
testimonio. ubi eã sic apłs laudat. uolentes esse legis nõ doctores set
blasphematores. nõ intelligendo que loquant neq de qͥbus affirmẽt:
tiaretur aduẽtus. cur fieri non potuit. cu dicat apłs qi credita out¬

Expanded text:
res: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia res: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, non intelligendo quae loquantur, neque de quibus affirment? tiaretur adventus. Cur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita su
Abbreviated transcription (Latin):
sciẽcia sua in sp̃u scõ. eãꝙ sententiã per amẽ cõcludit in fine. et dicit iste.
nõ sunt uera que hic apls loquit̾. fallit infirmos. qr non possũt capere u¬
tatẽ. pariuilos uanitatib lactat. et esuuentibꝰ filiis diabolicorũ mdatioꝵ
uirus infundit ut nutriat. Oportentu nõ solum a xpistianoꝵ auribꝰ
uerũ etiã a finibꝯ xp̃iani orbis arcendũ. hec sine adoptio. hec gła hec te¬
stamẽta. hec legis cõstitutio. hoc obsequiu. he ꝓmissiones. hi patres ex qͥbꝰ
ubetur precipue tene. qui uibetur deuitare fabulas aniles: Set quid
dicit uolẽtes esse legis nõ destructores s doctores. nõ intellige̾ nͣ me locũ¬
tur n de quibꝰ affirmant: uerũ nos illud ꝙ secutus adiũxit. adu̾sus
utrosq teneamꝰ. Continuoqͥppe ne quis existimaret ideo illos nõ intellig¬
neq que loqũtur neq de qͥbꝰ affirmant. qm̃ legis male uolut esse docto¬

Expanded text:
Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissiones, hi patres ex quibujubetur praecipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, fabulae sdicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quue de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse docto
Abbreviated transcription (Latin):
sitis uobis sapiẽtes. qr cecitas ex parte ĩ isrł facta est. donec pleni¬
tudo gentiu intraret. et sic omnis isrł saluꝰ fieret. sicut scriptũ ẽ.
⁊seniet exsion qui eripiat et auertat ĩpietatẽ ab iacob et hoc ilł a me
testam̃tu cũ abstulero pec̃a eorum. nimis lõgum ẽ cuc̃ta percurtere.
uel sicut per scripturas aplicas ubiq sparsa sunt. eai una facieꝙ
cõgregare. Quid opus erat hec dicere gentibꝰ: Cur eis nõ potiꝰ sine le¬
ge factus ẽ. quẽ admodũ erant illi sũ lege : cur nõ potiꝰ deos eoꝵ lau¬
dauit. eoꝵq sacrificia p̾dicauit. si et ista scuptura qua ppłs isr ł acce¬
pit.et illa sacra gentiũ sic̃ iste dicit ad demonia pertinebant: Quid
nõ potius illorum demonũ quos colebant romani. quos demões
putat iste mitiores seruu se esse confinait. ut fieret tanꝙ̃ illi. ac si ͨ
nu facta. qui eratis illo  tẽpore sii xp̃o alienati a sccietate isrł et ꝑegri¬

Expanded text:
facta est, donec plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret, sicut scriptum est: Veniet ex Sion qui eripiat et avertat impietatem ab Jacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est eis, quemadmodum erant illi sine Lege? Cur non potius deos eorum laudavit, eorumque sacrificia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit, ad daemonia pertinebant? Quid, non potius illorum daemonum quos colebant Romani, quos daemones putat iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic nu facta; qui eratis illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregri
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti libris suffragari sibi arbitratur adu̾sus. ꝓpheticas lras. tãq
uiles fabulas et genealogias in finitas appellasse aplin existimat
diuina eloquia legis et ꝓphetarũ. qr dixit ad timotheũ ꝓphanas et
aniles fabulas de uita. et alio loco ne intendas fabulis udayicis ⁊
genealogiis infinitis que questiones prestant mag̃ quã edifica¬
toem: quis ita nisihereticꝰ multu cecus erraret: cur enĩ hoc a¬
apłs ip̃e non fecit. Si has esse auiles fabulas iudicauit: Cur dicit
ad galatas. dicite mͥ. sub lege uolentes esse. legem nͥ legistis: scrip¬
tu est᷑. Qm̃ habrahã duos filios h̃uit. unũ de ancilla et aliũ de lib̾a.
que sunt in allegoria. hec eni sunt uͭ testam̾ta. et ad corĩthios.
Holo eĩ uos ignorare fres. qr patres nr̃i omnes sub nube fuer. et omes
per mare transier. et omes per moysen babtizati sunt ĩ nube et ĩma

Expanded text:
Testamenti libris suffragari sibi arbitratur adversus propheticas Litteras,niles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetarum, quia dixit, Profanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non fecit, si has esse aniles fabulas judicavit? Cur dicit ad Galatas, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera: quae sunt in allegoria; haec enim sunt duo Testamenta : et ad Corinthios, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in ma
Abbreviated transcription (Latin):
mus alienũ: restat ut istũ tanꝙ̃ pestem atq hostem fidei xp̃iane. ue¬
hemitissime detestemur. Qui tanta execat᷑ et p̾cipitatur. am̃tia. ut nͥ
urdeat ip̃m saltem thimotheũ cui putat auctoritate aplica fuisse p̾cep¬
tũ ut tanꝙ̃ fabulas auiles uet̾em lege ꝓphetasq deuitet ab eode apło
nõ fuisse fallend et ĩ illa qͥnta perfectoꝵ ꝑsona fuisse deputãdũ. ut
fabulis anilibꝰ predicatur: quomͦ eas uibetur iste deuitare. qͥbꝰ iubet᷑
memoriter credere: si aut̃ xp̃s ex semine dauid u̾acit̾ p̾dicatur: ibi
radix in qͣolester inseritur. Nec aniles sũt fabule. ñ pret̾ illas script᷑as
deliram̃ta iudeoꝵ ad eã quã uocant de ut̾o sui pertiñtia. nõ illa eloqͥ a

Expanded text:
mus alienum, restat ut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vemus alienum, restat ut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa quinta perfectorum persona fuisse deputandum, ut fabulis anilibus praedicatur, quomodo eas jubetur iste devitare, quibus jubetur memoriter credere? Si autem Christus ex semine David veraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinentia: n
Abbreviated transcription (Latin):
sapiencia loquim̃ int̾ ꝑfcõs. et anim ał ho nõ pertipit q̃ sunt sp̃s dei : Absit
ut putemꝰ eum ĩ aniter ueraciter ista diaisse. Nũquid tñ ideo credẽdus:
q̃ꝙ̃ sibi credentiũ fallere uoluisse: xedit gͥ pariuit parua non falsa. lacte a
nõ noria. Nutritoria nõ pereptoria. porro aũt si nõ est uerũ ꝙ ait fid filiũ
tei scd̾̃m carne factũ ẽẽ ex semine dauid: si nõ est uerũ ꝙ naturales ra¬
mi ꝓpt incredulitatẽ fracti sunt ut ĩ radice sca isrłitaru exgẽtibus
ueniens fidelis insereretur oleaster. et fieret participes pĩguedĩs olee.
sinõ sunt eloquia dei s nescio cuius ut iste blasphemat pessimi demo¬
nis. de quibꝰ dicit pͥmũ quidẽ qr credita sunt illis eloquia dei: ꝓfecto qͥ ħ
pariuilis dabat. qui hec tanꝙ̃ uera p̾dicabat. qͥ credi uolebat. delebat mi¬

Expanded text:
Sapientiam loquimur inter perfectos; et, Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei ? Absit Sapientiam loquimur inter perfectos; et, Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei ? Absit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro autem, si non est verum quod ait, Filium Dei secundum carnem factum esse ex semine David; si non est verum quod naturales rami propter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat mi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ caput anguli. ad nõ ftm̃ est istud et est mirabile ĩ occłis urĩs: hec
gͥ omnia nñtaciter ap̃s exlege ac ꝓphetis. mñdacit apli proferebant¬
sicut iste blasphemat. Q uia urdelicet infirmi nodũ poterant solidã capere
ueritatẽ. Ita ne cecus ignorat ꝙ aluid sit nutrire paruulos. aliud deciꝑe
credulos : aliud egere ut cͥscant. aluid agere ne uiuant: Talia qͥppe iste
dicit ac sentit de deo legis ac ꝓphãrũ. ac de ip̃is oino litt̾is ut scd̾m ius siua¬
quã de ilł ht. qn apłi predicabant cͥdentisb legis & ꝓphetarũ deũ. et c̾firm̃¬
bant auctoritatẽ taliũ scripturañ: nõ lac potandũ uideant᷑ dedisse par¬
uulis. set uenenũ. Quod de ilł quisquis credit: desipit. uanescit. ĩsanit.
G̃ ne ait aliquis frustra dixit apłs. nõ potui loqui uob̾ qiͣ sp̃ualibꝰ s quasi
carnalib. qͣi pariuł in xͦ lac uobis potũ dedi nõ esca. nond̾ eĩ poteratis. et

Expanded text:
t istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebantsicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus spraedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasiparvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis ; et,
Abbreviated transcription (Latin):
erat xp̃s. Nescit autẽ h̾ere preter scripturas legitimas et ꝓpheticas
nideos quasda traditoes suas. quas nõ scriptas hẽnt̃ s memoriter
tenent. et alter in alterum loq̃ndo trãsfundit. quã de ut̾ro sui uo¬
cant. ubi heliam dic̾e̾ audẽt et cred̾e deum pͥmo hoĩ duas creasse
mulieres. ex quibꝯ texunt genealogias u̾e sic̃ ait apłs ĩ finitas. pa¬
rientes ĩfructuosissimas q̃stiones. Set si huic talia nũꝙͣ euenit. au¬
dire nũꝙͥ et contra eu̾głiu sic obsurdescere debuit ut nõ adu̾teret
u̾ba diũ xp̃i. quibꝰ arguit iudeos ꝙ de parentibꝰ nõ honorãdis ipi¬
etatẽ doc̾ent filios suos: Ibi quippe et dei p̾ceptum ꝙ ĩ lege conscrip¬
tũ est: attestando cõmemorauit. Nec ob aliuid eos arguit. nͥ ꝙ rehi¬
cerent mandatũ dei. ut statuerẽt traditões suas. cũ eni it̾rogasset̃
pharisey et scribe quare discipuli tui nõ ambulãt iuxͣ traditõem

Expanded text:
Scripturas legitimas et propheticas Judaeos quasdam traditiones suas, quas non scriptas habent, sed memoriter tenent, et alter in alterum loquendo transfundit, quas deuterosin vocant: ubi etiam dicere audent et credere, Deum primo homini duas creasse mulieres; ex quibus texunt genealogias, vere, sicut ait Apostolus, infinitas, parientes infructuosissimas quaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adverteret verba Domini Christi, quibus arguit Judaeos, quod de parentibus non honorandis impietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non ambulant ju
Abbreviated transcription (Latin):
ante quã liquido clareat utrũ ita an nõ ita sit: habet ꝙ inistis u̾b̾
apłi intelligat. Ex uno eũ sanguine dixisse ex uno hoĩe aparte
totũ sigͥcante locutõis modo. Si eiĩ ip̃is licet intellig̾e̾ aꝑte totũ
ꝙ scriptũ est et fcũs est ho in aĩa uiuam ut illic intelligatur et sp̃s
de quo scriptura ibi tacuit: cur aliis nõ liceat sic accipere ꝙ dcm̃ est
sicut eiĩ qui ꝓpaginẽ defendit aĩaru nõ hinc istũ debet obpͥmere

Expanded text:
antequam liquido clareat utrum ita, an non ita sit, habet quod in istis verbis Apostoli intelligat, ex uno cum sanguine dixisse, ex uno homine, a parte totum significante locutionis modo. Si enim ipsi licet intelligere a parte totum quod scriptum est: et f actus est homo in animam uiuam, ut illic intellegatur et spiritus, de quo scriptura ibi tacuit, cur aliis non liceat sic accipere quod dictum est: sicut enim qui propaginem defendit animarum non hinc istum debet opprimere,
Abbreviated transcription (Latin):
mus unde det utr̃ ex noua ĩ sufflatõe an exꝓpagine. Ipe quip¬
pe dare etia carnis sb̾a rectissime dr̃. Quã tñ dare ex ꝓpagiꝰ
negatur. Nunc uideamꝰ alud de genesi testimoniũ ubi ftã¬

Expanded text:
mus unde det, utrum ex noua insufflationc an ex propagine. ipse quipmus unde det, utrum ex noua insufflationc an ex propagine. ipse quippe dare etiam carnis substantiam rectissime dicitur, quam tamen dare ex propagine non negatur. Nunc uideamus illud de Genesi testimonium, ubi fa
Abbreviated transcription (Latin):
mi qr forte ita dcm̃ est om̃s hoies ut scdm sola caruẽ intellige¬
rentur: sic iste non hinc iste debet᷑ pͥmere de fensores ꝓpaginis aĩa¬
rũ qr dc̃m est oẽ genus homum ex uno sanguine tanq̃ ꝓptea so¬
la caro pertineat ad ꝓpaginẽ. Si eni hoc est uerũ ꝙ isti asserunt.
ut nõ sit aĩa ex aĩa set caro ex carne sit tantũ: ita dc̃m est ex uno
Illud uero ꝙ dc̃m est in quo onis peccauer: sola oĩum homũ caro ĩtel¬
ligenda ẽ que in transfusa ẽ a toto partẽ sigͥcante scriptura. si aut
illud est uerĩ ꝙ totus homo ex toto hoĩe ꝓpagatur id corpꝰ. aia ⁊ sp̃s¬
ibi ꝓpͥe dc̃m est in quo om̃s peccauerunt. hic aũt tropice ex uno sã¬
guine totũ significatur a parte. Idest totus ho qui ex auima co¬
stat et carne. uel potius ut iste amat loqui ex aĩa et spũ & carne
sola eius caro sepulta sit. Iam illud ꝙ in hoc apli testimonio po
nem. puto quod ueminẽ moneat. Ipe enĩ dat. Set adhuc q̃ri¬

Expanded text:
orte ita dictum est, Omnes homines, ut secundum solam carnem intelligerentur; sic iste non hinc debet premere defensores propaginis animarum, quia dictum est, omne genus hominum ex uno sanguine, tanquam propterea sola caro pertineat ad propaginem. Si enim hoc est verum, quod isti asserunt, ut non sit anima ex anima, sed caro ex carne sit tantum; ita dictum est, ex uno illud vero quod dictum est, In quo omnes peccaverunt, sola omnium hominum caro intelligenda est, quae inde transfusa est, a toto partem significante Scriptura. Si autem illud est verum, quod totus homo ex toto homine propagatur, id est, corpus, anima et spin quo omnes homines peccauerunt\', hic autem tropice \'ex uno sanguine\' totum significatur a parte, id est totus homo. qui ex anima constat et carne, uel potius, ut iste amat loqui, ex anima et spiritu et carne. ltus, cum sola eius caro sepulta sit. iam Llud quod in hoc apostoli testimonio posnem puto quod neminem moueat; ipse enim dat. sed adhuc quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
uexatio potiꝰ quã corruptio nõianda est. Aut si oĩs nexatio corruptio ẽ:
nõ oĩs corruptio turpis ẽ s ꝙͣ libido ꝓcurauer aut. cui libido ꝯsenserit:
Qnto aut̃. prestantior est aĩus corpore: tanto scelerarius corrũpi. Ibi ergo
seruari potest pudicicia. ubi nulla nͥ uolũ taria pot̾ esse corruptio. Certe
enĩ si stuprator corpꝰ inuaserit qui nec i contraria possit nec ullo cõsilio
ł mendatio d̾uitari noc̃e est fateam̃ aliena libidine pudicicia nõ pos¬
se iuolan. Quappt qͣm nemo dubitat meliorem ẽs̃ aimu corpore ĩtegͥtati

Expanded text:
uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuitari, necesse est fateamur aliena libidine pudicitiam non posse uiolari. quapropter quoniam nemo dubitat meliorem esse animum corpore, integritati
Abbreviated transcription (Latin):
asserat᷑. uidendũ est ita queri utrũ ꝓ alt̾ius salute m̾tiri aliqͥs debeat: ac
si quereretur utͣ ꝓ alt̾ius salute iniqus esse aliqͥs debeat. Quod si respuic
aĩe salus que ñ potest nisi eqͥtate seruari & se ut p̾ponamꝰ nõ solũ alt̾ius
s & nr̃e saluti temporali iubet quid restat iquiunt quo dubitare debeam
lute ac uita corporali maiꝰ aut̃ cari. unde si nec ip̃a p̾pon̾da est u̾itati qͥt
pudicicie quippe corporis qr multu honorabili persona uidetur occuirere
q̃ dirupta cadat necesse ẽ etia si intacta uideatur ꝙ ideo nõ in rebꝰ tẽpora¬
libus esse numerandã quasi q̃ inuitis possit auferri. Nullo modo gͥ se aĩ¬
mus m̾datio corrũp̃ ꝓcorpore suo ꝙ sit man̾e incorrupt̾ si ab ip̃o aĩo icor¬
iuptio non recedat. Quod enĩ uolent̾ nõ p̾cedẽte libidine patit᷑ corp

Expanded text:
asseratur, videndum est ita quaeri utrum pro alterius salute mentiri aliquis debeat, ac asseratur, videndum est ita quaeri utrum pro alterius salute mentiri aliquis debeat, ac si quaereretur utrum pro alterius salute iniquus esse aliquis debeat. Quod si respuit animae salus, quae non potest nisi aequitate servari, et se ut praeponamus non solum alteriusstrae saluti temporali jubet; quid restat, inquiunt, quo dubitare debeamus lute ac vita corporali majus aut charius. Unde si nec ipsa praeponenda est veritati,Pudicitia quippe corporis quia multum honorabili persona uidetur occurrere qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta uideatur, et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae inuitis possit auferri. nullo modo igitur se animus mendacio corrumpit pro corpore suo, quod scit manere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus,
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã est ita desipiens ut dicat aluit quã saluti sempit̾ne hoinũ cõsu¬
uita et̾na amittatur: nũꝙͣ. ꝓcuiusꝙ̃ temporali uita m̾tiedũ est. Enĩ uero
isti qͥ stomachant᷑ et indignantur si nolit aliqͥs m̾datio perim̾e aĩa
sua ut alius senescat in carne qͥd si etia futo nr̃o qͥd si adulterio lib̾ar
possit aliquis de morte ideo ne furand̾ est aut mechandui: Nesciunt en ĩ
ad hoc se cog̾e ut si laqueũ ferat h̾o et stuprũ petat. cõfirmans ꝙ sibi col¬
lu ligabit nisi ei concedatur ꝙ petit: consenciatur ꝓp̃ aĩa sic̃ ip̃i dicut
liberanda.ꝙ si absurdũ & nephariu est. Cur aĩam suã quisquis m̾da¬
tio corrũpat ut alt̾ uiuat in corpore. cũ si suii corpꝰ ideo corrũpend̾ daret õiuz
iudicio nepharie turpitudis dampnaret᷑: Prom̃ nõ est in ista q̃stione at¬
tendend̾ nͥ utrũ iniqͥtas sit mendatiũ. Quod c̃ sup̃ memoratis docum̾tis

Expanded text:
quisquam est ita desipiens, ut dicat aliud quam saluti sempiternae hominum consuuita aeterna amittatur, numquam pro cuiusquam temporali uita mentiendum est. enimuero isti, qui stomachantur et indignantur, si nolit aliquis mendacio perimere animam suam, ut alius senescat in carne, quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit aliquis de morte? ideone furandum est aut moechandum? nesciunt enim ad hoc se cogere, ut, si laqueum ferat homo et stuprum petat, confirmans, quod sibi collum ligabit, nisi ei concedatur, quod petit, consentiatur propter animam, sicut ipsi dicunt, liberandam. quod si absurdum et nefarium est, cur animam suam quisque; cum si suum corpus propterea corrumpendum daret, omnium judicio nefariae turpitudinis damnaretur? Proinde non est in ista quaestione attendendum, nisi utrum iniquitas sit mendacium. Quod cum supra commemoratis documentis
Abbreviated transcription (Latin):
est ex ꝓpagine. cum gͦ et spiritu hominis in ip̃o fugat: q̃rendũ ẽ¬
utrũ noua in sufflatõe an tractu ex ꝓpagine. Cum gͦ et sp̃m hõis
ĩ ip̃o fingat querend̾ est utrũ noua ĩ sufflatõe. an tractũ exꝓpagi¬
ne. Nouimꝰ etiam machabeoꝵ iuuenũ matrẽ fecundiorẽ uirtuti¬
bus quando filii passi sunt ꝙͣ. fecibus qñ nati sunt: eos sic fuisse
adortata ut diceret. filii nescio quomͣ parustis in uẽtrẽ meum

Expanded text:
est, ex propagine. cum ergo et spiritum hominis in ipso fingatest, ex propagine. cum ergo et spiritum hominis in ipso fingatpagine. cum ergo et spiritum hominis in ipso fingat, quaerendum est, utrum noua insufflatione an tractum ex propagine. Nouimus etiam Machabeorum iuuenum matrem fecundiorem uirtutibus, quando filii passi sunt, quam fetibus, quando nati sunt, eos sic fuisse adhortatam, ut diceret: filii, nescio quomodo paruistis in uentrem meum
Abbreviated transcription (Latin):
fendi. Ead̾ ratõe etiã quod dicit deus spiritus ame
ego feci de spiritu quidem scõ accipiendũ est ꝙ ait sp̃s a me exiet: de qͦ ⁊
saluator ait. A patre procedit. Sec ꝙ dcm̃ est omẽ flatũ ego feci de spũ¬
quidẽ sco accipiendũ est ꝙ ait sp̃s a me exiet: de qͦ et saluator ait. a pa¬
te precedit. Set q dc̃m est om̃e flatum ego flat feci de omĩ aĩa dictum
negari nõ potest. S ome etiã corpus ip̃e facit. Ꝙ aut̃ exꝓpagine coͥpꝰ
humana faciat: nullus ãbigit. Ac per hoc de aia cum ea costet ab illo
fieri: unde etiã faciat. utr̃ ex ꝓpagine sicut corpus an ĩsufflando sicut
primã fecit adhuc utiq requirend̾ est. Adiecit etiam terciũ testimo¬
niu qr scriptũ est. qui fingit sp̃m hoĩs in ip̃o quasi hoc negetur.
set un eũ fungat hoc q̃ritur. Na et corporalẽ hominis occulum
quis nisi deus fingit: Et puto ꝙ non extra s ĩ ip̃o et tñ ut cert̾

Expanded text:
defendi. Eadem ratione etiam quod dicit deus: spiritus edefendi. Eadem ratione etiam quod dicit deus: spiritus eego feci, de spiritu quidem sancto accipiendum est quod ait: spiritus a me exiet, de quo et saluator ait: a patre procedit, sed quod dictum est: omnem flatum ego feci, de exiet, de quo et saluator ait: a patre procedit, sed quod dictum est: omnem flatum ego feci, de omni anima dictum negari non potest. sed omne etiam corpus ipse facit; quod autem ex propagine corpus humanum faciat, nullus ambigit. ac per huc de anima, cum eam constet ab illo fieri, unde eam faciat, utrum ex propagine sicut corpus an insufflando sicut primam fecit, adhuc utique requirendum est. Adiecit etiam tertium testimonium, quia scriptum est: qui fingit spiritum hominis in ipso. quasi hoc negetur; sed unde eum fingat, hoc quaeritur. nam et corporalem hominis oculum quis nisi deus fingit? et puto quod non extra, sed in ipso et tamen, ut certum
Abbreviated transcription (Latin):
dine quo et apls diciẽ. Nõ pͥmũ quod sp̃uale est. Setꝙ aĩale postea¬
&̃ elegans ille sensus exculpr̃ ꝙ ita dixerit. calcantibꝰ eam ut uellet
intelligi cõtẽpnentibꝰ eam. Qui eni accipiunt sp̃m scm̃ amore cele¬
stium terreua cõtẽpnunt. He om̃s sententie nõ sunt cõtra fidẽ siue
utrũq id flatũ et sp̃m qui pertinet adhumana nͣturã quisq ĩtelli¬
gat siũ utr̃q dcm̃ accipiar de spũ scõ. siue flatũ ad aia. sp̃m u̾o ad sp̃m
scm̃ referat. S si aĩa et spiritus hõis et hic ĩtelligendꝰ est: sic̃ nõ dubitaᷤ
est quod eũ deꝰ det ita q̃rendũ est adhuc unde det. utrũ ex ꝓpagine sicut
ip̃e quidẽ dat s tñ ex ꝓpagine dat arboris membra: an u̾o nouũ neq
ꝓpagatũ singulis in sufflando distribuat. Quod nõ ambigua sicut
iste facit se aliqua c̾teissima uolumꝰ diuinoꝵ eloquioꝵ auctoritate

Expanded text:
dine, quo et apostolus dicit: non primum quod spiritale est, sed quod adine, quo et apostolus dicit: non primum quod spiritale est, sed quod aetiam elegans ille sensus exsculpitur, quod ita dixerit \'calcantibus eam\', ut uellet intellegi \'contemnentibus eam\'. qui enim accipiunt spiritum sanctum, amore caelestium terrena contemnunt. hae ot et flatum et spiritum qui pertinet ad humanam naturam. quisque intellegat siue utrumque dictum accipiat de spiritu sancto siue flatum ad animam, spiritum uero ad spiritum sanctum referat. sed si anima et spiritus hominis et hic intellegendus est, sicut non dubitandum est quod eum deus det, ita quaerendum est adhuc unde det, utrum ex propagine, sicut ipse quidem dat, sed tamen ex propagine dat corporis membra, an uero nouum neque propagatum singulis insufflando distribuat; quod non ambigua, sicut iste facit, sed aliqua certissima uolumus diuinorum eloquiorum auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
.Qui in ilł ꝓphete uerb̃ interp̾tatus ẽ flatus. Quãobrem cũ tem̾e
negetur de aĩa hois uł de spũ hõis esse dcm̃ qͥ dat flatum ppło sr eã
et sp̃m calcantibꝰ ea quauis ibi et spũs scũs multo credibilius pos¬
sit intelligi qͣ tandẽ ratõne audebit aliquis difflure aĩam uel sp̃m̃
quo natura nostra uiuit loco illo uoluisse sigͥficare ꝓpheta cũ pro¬
fecto si apeitissime diceret qui dat aĩam populo super tr̃am adh
q̃rendum esset. utrũ eam deus ex origine p̾cedentis generis ip
aut pecori set &̃ semini tritici aut alicuiꝰ ceteroꝵ qͦm uoluerit an¬
uo noua sicut homo pͥmus accepit ĩ suffiet: Sunt etia qͥ hec¬
uerba ꝓphetica sic intelligant. ut ꝙ ait dedit flatũ ppło super eã io
super trãz non nͥ aĩam hominis uelint accipi flatũ. Quod u̾o adiũx̃

Expanded text:
qui in illis prophetae verbis interpretatus est, flatus. Quamobrem cum temere qui in illis prophetae verbis interpretatus est, flatus. Quamobrem cum temere negetur de anima hominis vel de spiritu hominis esse dictum, Qui dat flatum populo super eam, e t spiritum calcantibus eam, quamuis ibi et spiritus sanctus multo credibilius possit intellegi, qua tandem ratione audebit aliquis definire animam uel spiritum. quo natura nostra uifecto si apertissime diceret, Qui dat animam populo super terram, adhuc quaerendum esset, utrum eam Deus ex origine praecedentis generis ipsaut pecori, sed etiam semini tritici, aut alicujus caeterorum uero nouam, sicut homo primus accepit, insufflet. Sunt etiam, uerba prophetica sic intellegant. ut quod ait : dedit flatum populos cam, id est super terram, non nisi animam uelint accipi flatum; quod uero adiunxi
Abbreviated transcription (Latin):
in ceł irrideb cos. et dũs subsanabit eos. Uel cum dcm̃ est dabo tibi
gentes hereditatẽ tuã et possessionẽ tuã fines trẽ. Non utiq ali¬
locutones diuinoꝵ eloquioꝵ si adu̾tat quod legii. & aũt g̾cus dix̃¬
testimonio de quo nunc agimꝰ ubi dcm̃ est. Qui dat flatum pplõ
super eam hoc est. uͥ Non ⁊ͥ. Ip̃m uerbũ est et ubi hõ animatus:
et in sufflauit deus in faciem eius flatũ uite. Set ip̃m uerbũ est.
et in psalmo ubi canitur. Omis sp̃s laudet diim. ip̃m est et ĩ libro
iob ubi scriptũ est. Aspirrtio aut̃ omĩpotentis est que docet. no¬
nescio utrum debeat dubitari spm scĩn esse significatũ. Agebatur
.Et repetendo id exposuit ditens. Aspiratio oĩpotentis est q̃ docet.
Itẽ alio loco in eod libro. Intelłe̾tus ĩquit labioꝵ meoꝵ pura ĩtel¬
ligit. spiritus diuinꝰ qui fecit me aspiratio autem oĩpotentis q̃
docet me. Et hic quod ait aspiracio uł inspiratio in g̾co est. nͥ ⁊ oti

Expanded text:
is, inridebit eos et dominus subsannabit eos, uel, cum dictum est: dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam fines terrae non utiqlocutiones diuinorum eloquiorum. si aduertat quod legit. Quod autem graecus ditestimonio, de quo nunc agimus. ubi dictum est: qui dat flatum populo super eam, hoc est πνοἡν ipsum uerbum est et ubi homo animatus est: et insufflauit deus in faciem eius flatum uitae. sed ipsum uerbum est et in psalmo, ubi canitur: omnis spiritus laudet dominum; ipsum est et in libro Iob, ubi scriptum est: aspiratio autem omnipotentis est, quae docet. nonescio utrum debeat dubitari Spiritum sanctum esse significatum. Agebatur et repetendo id exposuit dicens, Aspiratio Omnipotentis est quae docet. Item alio loco in eodem libro, Intellectus, inquit, labiorum meorum pura intelligit: Spiritus divinus qui fecit me, aspiratio autem Omnipotentis, quae docet me . Et hic quod ait, aspiratio, vel inspiratio, in graeco est πνοήν,
Abbreviated transcription (Latin):
uocatus est in ea permaneat. Quomꝰ enĩ potest adduci pputiũ qd̃
uideꝰ esse destiterit sicut alibi dic. Circũcisio tua p̾puciũ fcã est.&
hoc nõ tanꝙ̃ cogens dixit apłs aũ illos mane ĩ p̃pucio aut uideos

Expanded text:
vocatus est, in ea permaneat . Quomodo enim potest adduci praeputium quod vocatus est, in ea permaneat . Quomodo enim potest adduci praeputium quod Judaeus esse destiterit: sicut alibi dicit, Circumcisio tua praeputium facta est . Et hoc non tanquam cogens dixit Apostolus, aut illos manere in praeputio, aut Judaeos
Abbreviated transcription (Latin):
de libris noui testam̃ti exeptis figuratis sigtatõibus dnĩ si uita mores¬
q scõꝵ & facta ac dicta consideres nicħ tale ꝓferri potest q adimitatõem
ꝓuocet m̾tiendi. siłatio nãq petri & barnabe nõ solum ꝯmemorata.
uerũ rep̾hensa atq correcta est. Nõ eni ut nõ nulli putant ereadẽ siła¬
tione etiã paulus apłs aut amotheũ cutũcidit. aut ip̃e quedã ritu ui¬
dayco sacram̃ta celebrauit: s ex illa libeitate suĩe sue qua p̾dicaũ nͨͦ
gentibꝰ ꝓdesse circucisionẽ: nec uideis obesse unde nec illos astrigẽ¬
dos ad consuetudiem uideoꝵ: nec illos a pat̾na detrendos cẽsuit. uni
illa u̾ba eius sunt. Circiicisus qͥs uocatus est nõ adducat p̾putiũ. In p̾¬
putio quis uocatus est: non cͥcumadatur. Circũcisio nich est. & pputi¬
ũ nicħ est: s obseruatio mandatoꝵ dei. Unusquisq in qua uocatõe

Expanded text:
de libris noui testamenti exceptis figuratis significationibus domini, si uitam moresde libris noui testamenti exceptis figuratis significationibus domini, si uitam moresque sanctorum et facta ac dicta consideres, nihil tale proferri potest, quod ad imitationem prouocet mentiendi. simulatio enim Petri et Barnabae non solum commemorata, uerum etiam reprehensa atque correcta est. non enim, ut nonnulli putant, ex eadem simulatione etiam Paulus \'apostolus aut Timotheum circumcidit aut ipse quaedam ritu iudaeico sacramenta celebrauit, sed ex illa libertate sententiae suae, qua praedicauit nec gentibus prodesse circumcisionem nec iudaeis obesse. unde nec illos astringendos ad consuetudinem iudaeorum nec illos a paterna deterrendos censuit. unde illa uerba eius sunt: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et praeputium nihil est sed obseruatio mandatorum dei. u
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enuciat quod significat eis qͥbus intelligend̾ platũ ẽ. Un credẽ¬
dum est illos hõies qui ꝓpheticis tpribꝰ digni auctoritate fuisse ꝯme¬
memorie liisq mandanda iudicarẽtur. De obstenicibꝰ aut qr nõ ea
possunt dicere ꝓphetico spiritu sigͥcandi ue futuri ueri grã aliud ꝓ alio
l si iam ꝯfulendi causa m̾tiatur multũ ꝓficis. Set aliud est ꝙ per se ip̃
laudabile ꝓponitur. alid ꝙ in det̾ioris comꝑatoe p̾ponit̾. Alit̾ eni gra¬
tulamur cum sanꝰ est h̾o. aliter cũ meliꝰ h̾e̾t egrotus. Na in scrip
ipsis iustificata ꝙ sodomia dr̃ in comparatõe scelerũ ppłi istł. Et ad hac
regula dirigunt oñia mnendatia q̃ proferuntur de uet̾ibꝰ libris nec
reprehensa inueniunt uł rep̾hendi nõ possunt: ut aut indole ꝓficientiũ
& spe abpbentur aut sigͥcatonis alicꝰ causa nõ sint oĩno mendatia. & iõ

Expanded text:
hoc enuntiat, quod significat eis, quibus intellegendum prolatum est. unde credendum est illos homines, qui propheticis temporibus digni auctoritate fuisse commememoriae litterisque mandanda iudicarentur. de obstetricibus autem, quia non eas possunt dicere prophetico spiritu significandi futuri ueri gratia aliud pro alio let, si iam consulendi causa mentiatur, multum profecit. sed aliud est, quod per se ipsum laudabile proponitur, aliud, quod in deterioris conparatione praeponitur. aliter enim gratulamur, cum sanus est homo, aliter, cum melius habet aegrotus. nam in scripturis ipsis iustificata etiam Sodoma dicitur in conparatione scelerum populi Israhel. et ad hanc regulam dirigunt omnia mendacia, quae proferuntur de ueteribus libris nec reprehensa inueniuntur uel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium et spe adprobentur aut significationis alicuius causa non sint omnino mendacia. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tia quippe adu̾ satur carnis offensis sensibꝰ carnis. et ĩmundicia
diligit sua extictis sensibꝰ cordis. Dicͣ hec sp̃s der et per horrorẽ talia
mala patiendi ĩcutiat timorẽ male faciendi. Idẽ nãq sp̃s etia per
apłm loq̃ns. sensus ĩpios nõ est u̾ecundatus offende. dũ pios uellet
istruere. ubi cõmemorata ĩpietate quorudã qui coluer et seruuier
creature potius ꝙ̃ creatori: subiũxit atq ait. Propter hoc tradidit il¬
los deus ĩ passiones ignominie. Nam femine eoꝵ ĩmutau̾ũt ñalẽ

Expanded text:
tiam quippe aversatur carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam tiam quippe aversatur carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit suam exstinctis sensibus cordis. Dicat haec Spiritus Dei, et per horrorem talia mala patiendi, incutiat timorem malefaciendi. 51. Idem namque Spiritus etiam per Apostolum loquens, sensus impios non est verecundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ faciente qm̃ deforis accedit. ꝙ aut nascitur ꝓpriũ eius esse qui ge¬
su a regulã fractã. et cõprimat lingͣͥa. Quid eĩ stultiꝰ quã dic̾e̾ deũ
ppħarũ esse arborẽ mala.et id uelle intelligi in eo ꝙ dñs ait. arbor
mala fructus malos facit. et rursus dicere non facit mala set cre¬
at. qr si faceret. aliena ab illo essent eiq forisecus acced̾ent. cũ u̾o
creat. ip̃e illa de se ip̃o tanꝙͣ radicitus generat: Nõ gͦ de isto deo doꝰ
ĩpurꝰ exagitat. qĩ deus uecundari debuerit pudenda ĩpiis irrogͣ¬
re. uł p̾nũtiare torm̾ta. nec eo cõminari mͦ ut dr̃et. Que molł in ub
et tenera nimis fuerit. cuiꝰ experim̃tu nõ accepit pes eiꝰ ambłate
fr̃ trãm p̾teneritudie et mollicie. zelabit celo uiru suũ et filiũ et
orribilius. tanto ẽ terribilius. neq a ꝓpheta monẽdo dc̃m est. s mi¬
possit quã sit m̃tis execrabilior feditas. pen̾es exoͥrrere meritoꝵ. et

Expanded text:
 faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui gesuam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Domiimpurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit pes ejus ambulare super terram prae teneritudine et mollitie, et zelabit oculo suo virum suum, et filium suum, et uanto est horribilius, tanto est terribilius. Neque enim a Propheta monendo dictum est, sed mipossit, quam sit mentis exsecrabilior foeditas, poenas exhorrere meritorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
dus est. & rogãdus deus ut aut eos tẽptari nõ sinant separatõibꝰ
coniugũ aut ita sinant ut timor periclitantis salutis fiat iłł ãplio¬
ris siue ꝓbatõris occasio castitatis:¬

Expanded text:
dus est, et rogandus Deus ut aut eos tentari non sinat separationibus dus est, et rogandus Deus ut aut eos tentari non sinat separationibus conjugum; aut ita sinat, ut timor periclitantis salutis fiat illis amplioris sive probatioris occasio castitatis
Abbreviated transcription (Latin):
.solemꝰ eis ꝓpone etiam contia clericoꝵ qui plerũq ad eandẽ sarcina
subeũda capiũtur ĩuiti eãq susceptã usq adbitum finẽ dnio adiuuã¬
te perducunt. dicimꝰ gͦ eis. Quid si et uos ad hoc sb̾eundũ ppłoꝵ uio¬
lentia caperemini. nõne susceptũ caste custodiretis officiũ repente
conuersi ad impetradas uires a dno de qͥbꝰ nũquã antea cogitastis:
.set illos inqͥunt honor płimũ consolatur. Respondemꝰ. et uob̾ ti¬
mor multo ampliꝰ modetur. Si enĩ hoc multi dei ministri repẽte
atq inopinate ĩpositũ susceperunt sperantes se illustriꝰ in xͥ h̾edita¬
te fulge̾ qͣnto magis uos adulteria cauẽdo uiile continent̾ debetis
metuẽtes nõ in regno dei minꝰ li̾ce s& in gehẽna ignis ardere. ħ
atq hꝰmodi eis ut possumꝰ dicimꝰ qui quoqͦ modo a se discedẽtibus
tur infirmitatẽ nobis carnis opponunt. s& iam liber & iste claudẽ¬

Expanded text:
rumque ad eandem sarcinam subeundam capiuntur inuiti eamque susceptam usque ad debitum finem domino adiuuante perducunt. dicimus ergo eis: quid? si et uos ad hoc subeundum populorum uiolentia caperemini, nonne susceptum caste custodiretis officium, repente conuersi ad impetrandas uires a domino, de quibus numquam antea cogitastis? sed illos, inquiunt, honor plurimum consolatur. respondemus: et uos timor multo amplius moderetur. si enim hoc multi dei ministri repente atque inopinate inpositum susceperunt, sperantes se inlustrius in Christi hereditate fulgere, quanto magis uos adulteria cauendo uiuere continenter debetis, metuentes non in regno dei minus lucere, sed in gehenna ignis ardere! haec atque huius modi eis, ut possumus, dicimus, qui quoquo modo a se discedentibustur, infirmitatem nobis carnis opponunt. Sed jam liber etiam iste clauden
Abbreviated transcription (Latin):
syre quar̃ mariti negociandi questibꝰ occupati: iuuenes adolescẽ¬
tulas deserunt & uix aliqͣndo senes adaniculas reu̾tunt᷑ eo ip̃o
eiuitenciuis conuicunt᷑ nõ esse impossibile qđ se non posse cant̾¬
Sienĩ hoc nõ poss infiriitas ħ̾omũ: multominꝰ id posset sexus ĩfir¬
mior femitum. unde istos qui uirile excellẽcia nõ putat. nͥ peccã¬

Expanded text:
Syrae, quarum mariti negotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescenSyrae, quarum mariti negotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescentulas deserunt et uix aliquando senes ad aniculas reuertuntur — eo ipso euidentius conuincuntur non esse inpossibile, quod se non posse causi enim hoc non posset infirmitas hominum, multo minus id posset sexus infirmior feminarum. Ynde istos, qui uirilem non putant exc