comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
belli difficultas esset. tamen renitanti nego¬
tii non negligendam ratus. ne ceteris ȩxẽplo
huiusmodi audendi licentia laxarentur
sus. quippe cum hostes interfusa ex occe¬
ano ꝑ estuaria atq ꝑ ĩaccessos recessus
tutis terrarum finib munirentur. naues
longas edificari inligeri flumo iubet. ꝑ
quem in occeanum deducte. mox ut hosti
b uise sunt. continuo ducente uigniti
naues eorũ parate. atq om̃i genere ar¬
morum intructissime ꝓgresse portu ex ad¬
uerso constiterunt. Bruto circum spicien¬
ti longe imparem nauium esse conflictũ.
quia barbarorum naues solido robore in¬
texte cauernisq p̃ualidis obdurate saxoꝵ
modo adactos rostratarum ictus retun¬
debant. ħ pͥmum auxilio fuit. qd̃ falces
a cutissimas nõ pertinaciter contis p̃fixas
funibus autem subnexis parauerat. qui¬
bus cum opus eẽt apprehñsos eminus ru¬
retrahendo succiderent. his sccłiter expe¬
ditis disrumpi hastilium autempnarũ
armamenta p̃cipit. Ita autempnis ruenti¬

Expanded text:
belli difficultas esset, tamen rem tanti negotii non negligendam ratus est, ne caeteris exemplo ejusmodi audendi licentia laxaretur. sus; quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria, atque inaccessos recessus, tutis terrarum finibus munirentur, naves longas aedificari in Ligeri fluvio jubet: per quem in Oceanum deductbus uisae sunt, continuo ducentae uiginti naues eorum paratae atque omni genere armorum instructissimae progressae portu ex aduerso constiterunt. Bruto circumspioienti imparem longe nauium esse conflictum, quia barbarorum naues solido robore intextae cauernisque praeualidis obduratae saxorum modo adactus rostratarum ictus retundebant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas funibus autem subnexas parauerat, quibus cum opus esset adprehensos eminus ru retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruenti
Abbreviated transcription (Latin):
illic multas facultates. Riex uero lotharius ad
beati martim sepulchrum abiit. illuc diutissi¬
me orans. ibiq ml̃ta munera largitus est. ⁊ ꝑ
multas basilicas scõꝵ plurima dona tribuit.
ost hec dum in coscilia silua uenationem
exerceret. afebre ualida corripitur.⁊ ex¬
in de. compendium uillam que est palatium re¬
gale adiit. Ubi dum gͣuiter uexaretur: uuath.
uuath. dicebat. Quid putatis qualis est iste rex
celestis. qui tam magnos reges sic interfecisse di-
nis deferentes: in basilica sc̃i medardi sepelier̃t.
Hilꝑicus uero post patris sin mortem thesautos
francos utiliores petiit ipõs ꝙ mimeribus mł¬
tis donatos sibi subdidit. Est mox parisius in¬
greditur. sedemq hild eb̃ti regis occupauit: s
non diu liciut ei hanc possidere.Nam con
se hii . iiii. idem harib̃tus. gũtrannus. hilꝑicus.
atq sigebtus dinisionem legitimam inter se
fecerunt. Accepit nanq harib̃tus regnum
hildeb̾ti: sedemq constituit parisis. Gontrã¬

Expanded text:
illic multis facultatibus. Rex vero Chlotharius ad beati Martini sepulchrum abiit, illicS diutissime orans, ibique mmultas basilicas sanctorum complurima dona tribuit. Post haec dum in Cottia sylva venationem exerceret, a febre valida corripitur. Exinde Compendio villa, quae est palatium regale, rediit. Ubi cum graviter vexaretur, dicebat: Vua, vua! quid putatis qualis est ille rex coelestis, qui sic tam magnos reges interficit? In nis deferentes, in basilica beati Medardi sepelierunt. Chilpericus vero post patris sui mortem thesauros,Francos utiliores petiit ipsosque munera multa deditus sibi subdedit. Et mox Parisius ingreditur sedemque Childeberti regis occupavit; sed non diu licuit ei hoc possidere. Nam conise hii quattuor, id est Charebertus, Guntramnus, Chilpericus atque Sighibertus, di visionem legitimaminter se fecerunt. Accepitque Charebertus regnum Childeberti sedemque constituit Parisius; Guntra
Abbreviated transcription (Latin):
ta deuastauit. Fuitq eo temꝑe peior meccliis ge¬
audiens sigeb̃tus conuocatis gentib illis que
ultra rhenum sunt: parisius uenit ⁊ contra
frẽm suum ire disponit . mittens nuntios di¬
Qd̾ illi dissimulantes. rex godegisilum ⁊ gun¬
traunum duces in capite dirig̃. Qui cominouẽ¬
tes exercitum aduersus eum ꝑgunt. Ille ꝙͦ
derelictus a sus cum paucis remansit. s tam̃
ad bellum ire non dubitauit. Tenientes ꝙ
ad pugnam theodeb̾tus deuictus ꝓ st̾iuit: mo¬
tuus ꝙ est ibi. ⁊ ab amulfo duce collectus
ecolosiam ciuitatem deportatus: sepultus q¬

Expanded text:
ta devastat. Fuitque illo tempore peior in ecclesiis geta devastat. Fuitque illo tempore peior in ecclesiis geaudiens Sighibertus, convocans gentibus illis, quae ultra Renum sunt, Parisius venit et contra fratrem A. suum ire disponit, mittens nuncios Dueberent. Quod illi dissimulantes, rex Godeghiselum et Guntramnum duces in capite dirigit. Qui commoventes exercitum, ad versus eum pergunt. Ille e quoque derelictus a suis, cum paucis remansit, sed tamen ad bell um exire non dubitavit. Venientesque ad pugnam, Theudobertus devictus prosternitur mortuusque est ibi. Ab Aunulfo quoque duce collectus, Ecolosinam civitatem deportatus, ibidem sepultus
Abbreviated transcription (Latin):
de filia tua hildefinde: Et ille ait.Si cum
illa dormire nequeo: dormiam tecum. Cũ¬
q utroisset rex in aulam suam. occurrit
ei audouera regina cum ip̃a puella. Est ait
rex. Nefandam rem fecisti: ꝑ simplicitatẽ
tuam. Iam enim conux mea amplius esse
non poteris. Rogauit ꝙ eam sacrum ue¬
lamen induere. cum ip̃a filia sua. Dedit gͥ
bem. Ubi cum nullo inquietante resideret
singulfus quidam a parte sigeb̾ti missus.
cum exercitu se suꝑ eum obiecit. Quem fugi¬
entem cum tubis ⁊ bucmnis quasi fugientem
ceruum insequebatur. Qui uix ad patrem la¬
bens parisius ꝑuenit. Hilꝑicus quoq theode¬
b̃tum filium suum seniorem qui antea sigeb̃¬
to iurauerat. ultra. ligerem cum hoste direxit.
tauos autem contra gundobaldum ducem
pugnauit. collisusꝙ est exercitus gundobaldi¬
Commoto inde exercitu: lemouicinum cadure
incendit. monasti̾a detraxit. clicos interfecit.
monaft̾ia uiroꝵ deiecit. puellas delusit. ⁊ cũc¬

Expanded text:
de filia tua Childesinda ?' Et ille ait: 'Si cum de filia tua Childesinda ?' Et ille ait: 'Si cum illa dormire non queo, dormiam tecum'. Cumque introisset rex in aulam suam, occurrit ei regina cum ipsa puella, et ait ei rex: 'Nefanda rem fecisti per simplicitatem tuam; iam coniux mea amplius esse non poteris'. Rogavitque eam sacro velamine induere cum ipsa filia sua. Dedit ei bem. Cum illic, nullo inquietante, resederet, Sigulfus quidam a parte Sighiberti regis missus cum exercitu, se super eum obiecit. Quem fugientem cum tubis et bucinis quasi fugientem cervum insequebatur; qui vix ad patrem labens, Parisius pervenit. Chilpericus quoque Theudobertum, filium suum seniorem, qui antea Sighiberto iuraverat, ultra Ligere cum hoste direxit. tavos autem contra Gundoaldum ducem pugnavit; conlesusque exercitus GundoaldCommoto in de exercitu, Lemoficinum Cadurciincendit, ministeria distrahit, clericos interficit, monasteria virorum deiecit, puellarum deludit et cunc
Abbreviated transcription (Latin):
ta est femina. ꝑ odium autem fredegundis
pessime concubine sue ortum est inter eos
Sed ille eam uerbis molliorib blandiebatur.
ꝑconsilium itaq pessimum fredegundis.
eam ꝑnoctem instratu suo ugulauit. Post
cuius obitum deus ꝓea nirtutes ostendit.
Quo scõ frẽs hilꝑici hoc indignantes eum
unc autem ad cepta redeamus qualit¬
uersuta fredegundis dominam suam
decepit. Nam ⁊ ip̃a fredegundis ex familia
dñs meus uictor reu̾titur ⁊ quomͦ pot̾it fili¬
am suam non baptizatam gratulanter inspi¬
deberet. Qũq ep̃c affuisset: nouerat matro
degundis. Numquid similem tibi domina¬
mea inuenire poterimus qui eam suscipiat:
Modo tu ip̃a suscipe eam. Illa uero hec audi¬
ens de fonte sacro eam suscepit. Ueniens aũ
rex uictor: exiit fredegundis obuiam ei di¬
cens. Deo grãs quia dñs nr̃ rex uictoriam re¬
cepit. de aduersariis suis: nataq est tibi fi¬
lia. Cum qua dormiet dñs mens rex hac
nocte. quia dña mea regina cõmater tua ẽ

Expanded text:
ta est. Per odium autem Fredegundis valde pessimae concubinae suae ortum est inter eas ad patrem suum. Sed ille eam verbis mollibus blandiebatur. Per consilium itaque pessimae Fredegundis eam per noctem in stratu suo strangulavit. Post cujus obitum Deus pro ea virtutes ostendit. Quo facto, fratres Chilperici hoc indignantes, eum Nunc autem ad coepta redeamus, qualiter Fredegundis dominam suam Audoveram reginam decepit. Nam ipsa Fredegundis ex familia us rex victor revertitur; quomodo potest filiam suam non baptiza tam gratulanter recideberet. Cumque episcopus adfuisset, non erat matrondegundis: 'Numquam similem tuae invenire poterimus, qui eam suscipiat. Modo tumet ipsa suscipe eam'. Illa vero haec audiens, eam de sacro fonte suscepit. Veniens autem rex victor , exiitque Fredegundis obviam ei, dicens: 'Deo gratias, quia dominus noster rex victoriam recepit de adversariis suis, nataque est tibi filia. Cum qua dominus meus rex dormiet hac nocte, quia domina mea regina conmater tua est
Abbreviated transcription (Latin):
haribius iex etiam mortuus ẽ. ⁊ in blauia ca¬
stello inbasilica sc̃i Romani sepultus est.Por
no sigebtus rex cum uideret qd̃ fres eiꝰ mñdig¬
nas sibi uxores acciꝑent. ⁊ ancillas ad con¬
nigium sibi copularent. legationem inhispa
nagildi reg̃ filiam petiit. Esrat enim puella
elegans ⁊ pulera atꝙ ingeniosa nomine¬
brimhidis Quam pater enis nõ negans: cũ
magnis thesauris p̾dicto regi tnͣsmisit. Ille uͦ
cum magno apparatu ⁊ inmenso gaucdio eã
accepit uxorem. Et quia arriane legi subiec¬
ta erat. p̃cepit eam rex innomine sc̃e trinita.¬
ꝑ fecte imbuta est. Quod udens hilꝑicus rex
cum iam plures haberet uxores: fororem ip̃
mittens ꝑ legatos alias uxores sedimissurũ.
Pater uero audiens has ꝓmissiones filiam p̃¬

Expanded text:
Charebertus rex mortuus est, Blavia caCharebertus rex mortuus est, Blavia castello in basilica sancti Romani sepultus. Cumque Sighibertus rex videret, quod fratres eius indignas sibi uxores acciperent et ancillas ad coniugium copularent, legationem in Hispanagildo regis filia, petiit, Erat enim puella elegans opere, pulchra ac ingeniosa. Quam pater eius non denegans, cum magnis thesauris ipsius rege direxit. Ille quoque cum magno apparatu et inmenso gaudio eam accepit uxorem. Et quia Arriana lege subiecta erat, eam Sighibertus rex in nomine sanctae Trinitaperfecte imbuta est. Quod videns Chilpericus rex, cum jam plures haberet uxores, sororem Brunmittens per legatos alias uxores dimittere. Pater vero ejus has promissiones a
Abbreviated transcription (Latin):
gitur post mortem lotharii regis hum cõmoti
cum caganore rege suo ingallias uenire dispo¬
nunt. Contra quos sigebtus exercitum monit.
ac fortiter contra eos pugnans prostrauit atq
deuicit. eosq inore glacdii fugauit. Sed postea
rex eorum amicitias cum sigeb̾to petiit. ⁊ ita
sigebtus. hilꝑicus fã eiꝰ hoste collecto remos ꝑ¬
uasit. ⁊ campaniam succensam deuastauit.¬
ꝑicum exercitum cominouit. suessionis ciuitatẽ
occupauit. Ibiq inuento theodeberto filio hilꝑi
⁊̃ contra hilꝑicum bellum commonit. Quo nc-¬
to atq fugato. ciuitates suas in suam dñatio
muneribus ditatum patri reddidit sanum.
dato sibi sacramento ne unqͣm contra etm a¬
gere debuisset. Quod postea peccatis ingru¬
nimio odio. Nam ⁊ patrem earum composito¬
rem lanficii fieri usserat. Pro qua causa rex
nimis iratus. in gob̃gani reliquit. ⁊ merofli¬
marcouenam sororem eiĩs ad coningium¬
dicio dei mortua est. Est ñ post multum tẽpꝰ

Expanded text:
gitur post mortem Chlotarii regis, Chuni commoti cum Cagano rege suo Gallias venire destinant. Contra quos Sigibertus exercitum movit, ac fortiter contra eos pugnans prostravit atque devicit, et in ore gladii eos fugavit. Sed postea rex eorum amicitias cum Sigiberto petiit, et peSigibertus, Chilpericus frater ejus hoste collecto Remos pervasit, et Campaniam succensam atqupericum exercitum commovit, Suessionis civitatem occupat: ibique invento Theudeberto filio Chilpeetiam contra Chilpericum bellum commovit. Quo victo atque fugato, civitates suas in suo dominio rmuneribus ditatum patri reddidit sanum, dato sibi sacramento, ne unquam contra eum agere deberet. Quod tamen postea, peccatis ingrunimio odio pro ea causa. Nam et patrem earum compositorem lanificii fieri jussit. Pro qua causa rex nimis iratus Ingobergam reliquit, et MerofleMerovefam, sororem eius, iterum ad coniugiumdicio Dei, mortua est. 31. Non post multum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
xit. Qui minori italia capta. atq inditionẽ
ante dicti regis redacta. maiorem peciit. In
qd belsuarius crebus uinceretur amoto eo nar¬
setem meiꝰ loco statuit. Selsuarium uero comi¬
tem stabuli ẽẽ p̃cepit. Bucellenus uero contra
nar secẽ magna certamina gessit. captaꝙ om̃i
italia usq in mare t̾minum suum dilatauit.
Dhesauros uero magnos ad theodeb̾tum deita¬
lia direxit. Qd̃ cũ narses imꝑatori innotesceret:
imꝑator conductis p̃cio gentib narseti solati¬
um misit confligensꝙ postea uictus abcessit.
Deĩ bucellentis siciliam occupauit. de qͣ etiam
tributa exigens. regi tnͣsmisit. Magna enim ei

Expanded text:
xit. Qui minori Italia capta, atque in ditionem xit. Qui minori Italia capta, atque in ditionem antedicti regis redacta, majorem petiit. In quod Belsuarius crebrius vinceretur, amoto eo Narsitem in ejus loco statuit. Belsuarium vero comitem stabuli esse constituit. Buccelenus vero contra Narsitem magna certamina gessit, captaque omni Italia, usque in mare terminum suum dilatavit. Thesauros vero magnos ad Theudobertum de Italia direxit. Quod cum Narsis imperatori innotesceret, imperator conductis pretio gentibus, Narsiti solatium misit. Confligensque postea victus abscessit. Deinde Buccelenus Siciliam occupavit, de qua etiam tributa exigens, regi transmisit. CAP. XXVI
Abbreviated transcription (Latin):
ci gessisse. Dunc app̃hñso uno rustico de ciuitate.
interrogabant eum quid hoc ẽẽt. Qui ait. Domi¬
ni tunicam beati iuincentis mr̃is deportant. ⁊ cũ
ip̃a ut eis dñs misereatur exorant. At illi di¬
xerunt. Uade dic ep̃o ciuitatis ut cum fiducia
uenat ad nos nichil dubitans. Ille uero cum hec
ep̃o nunciass ip̃e cum munerib statim eis occur
rit. Hildebtus quoq postulauit ab ep̃o sibi dari.¬
celiquias beati uincentii mr̃is. Et ille dedit ei
stolam eius. Memorati ergo reges adquisita
maxima parte hispanie: cum multis thesau¬
ris ⁊ spolis reuersi sunt. Hildebertus uero
parisius ueniens eccl̃am inbonore beati uinoẽ¬
tii matiris edificauit. Theodeb̾tus uero rex fi¬
liuis theodici in ualiam cum hoste plurimo ꝑre
quia terra illa uł loca ut fertur morbida sunt:
exertitus eius diuersis febͥbus uexabatur. Dicit᷑
etiam tunc temporis usꝙ ticinum accessisse
ciuitatem in quam bucellenum dire¬

Expanded text:
maleficii. Tunc apprehensum unum rusticum de civitate, maleficii. Tunc apprehensum unum rusticum de civitate, interrogabant eum quid hoc esset quod agerent. Qui ait: Domine, tunicam Vincentii martyris deportant, et cum ipsa ut eis Dominus misereatur exorant. Et ille ait: Vade, dic episcopo civitatis ut cum fiducia veniat ad nos nihil dubitans. Ille vero cum haec episcopo nuntiasset, ipse cum muneribus statim occurrit eis. Childebertus quoque postulavit ut ei reliquias beati Vincentii daret. At ille dedit ei stolam ejus. Tunc memorati reges acquisita maxima parte Spaniae, cum multis thesauris et spoliis reversi sunt. Childebertus vero Parisius veniens ecclesiam in honore beati Vincentii martyris aedificavit. Tunc Theudobertus rex, filius Theuderici, in Italiam quia terra illa vel loca, ut fertur, morbida sunt, exercitus ejus diversis febribus vexabatur. Dicitur etiam tunc temporis usque Ticinum accessisse civitatem, in qua Buccelenum dire
Abbreviated transcription (Latin):
gentes ueniam p̃cabantur a deo. eo qd̾̃ talia contͤ
sanguinem suum facere uoluissent. Suꝑ lotari¬
um uero neq una quidem plume gutta decidit:
neq ullatenus sonitus tomitrui ẽ auditus. sec
mittñtes nuntios pacem ⁊ concordiam petierũt.
Qua data: in propͥa sunt reuersi.
ost hec it̾m hildebertus ⁊ lotharius cõmo¬
to exercitu magno in hispaniam dirigunt.
In quam ingressi. ip̃am terram uastantes succẽ¬
berunt interficientes popł̃m cesar augustam
ciuitatem circundantes obsederunt. Populus
autem qui ibidem obsessus tenebatur indutus
ciliciis asꝑso capite cinere intantam humilitatẽ.
ad dm̃ conuersi sunt ut cum tunica beati iuncẽ¬
tii mr̃is muros ciuitatis psallendo circumirent.
Mulieres etiam ciuitatis similiter indute nigͥs
palliis. dissoluto crine sequebantur plangentes
uti illic ninuitarum ieuinium celebraretur. Qd̾
hii reges uidentes. putabant eos aliquid malifi-

Expanded text:
gentes, veniam precabantur a Deo, qgentes, veniam precabantur a Deo, qsanguinem suum agere voluissent. Super Chlotarium vero neque una quidem pluviae gutta cecidit, neque ullatenus sonitus tonitrui est auditus, sedmittentes nuntios, pacem et concordiam petierunt; qua data, ad propria sunt reversi.ost haec iterum Childebertus et Chlotarius commoto exercitu magno in Spaniam dirigunt. In quam ingressi, ipsam terram vastantes succenderunt, interficientes populum. Caesaraugustanam civitatem circumdantes obsederunt. Populus autem qui ibidem obsessus tenebatur, induti ciliciis, asperso capite cinere, in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, ut cum tunica beati Vincentii martyris muros civitatis psallendo circumirent. Mulieres similiter indutae nigris palliis, dissoluto crine, plagentes sequebantur, ut illic Ninivitarum jejunium celebraretur. Quod hi reges videntes, putabant eos aliquid agere
Abbreviated transcription (Latin):
exercitui resistere non posset: in silua confugit
in dei pietate tͣnsfudit. Sed lothildis reginã
hec audiens: beati martini sepulcrum adiit.
ibiq moratione ꝓstrata. tota nocte uigilãs de¬
p̃cabatur dominum ne inter filios suos ciit¬
le bellum consurgeret. Cumq conuenissẽt
cum hostib magnis. contra lotharium ut
sequenti die eun interficerent: mane fc̃o
in loco in quo erant congregati. orta est tem¬
pestas tentoria disrumpens. cum immixtis ful¬
goribus atꝙ cuncta subu̾tit irruentib imbrib
cum tonitis ualicdis. Illi autem ꝓstrati interrã
corruentes cesi głidinib ualicissimis grauiter
uerberati corruunt. Nullum eis teginen reman¬
sit. nisi solus clypens. Est hoc maxime timebãt
ne ab igne celesti cremarentur. Sed equi eorum
ita dispersi sunt: ut uix iniugesimo stacdio repi¬
rentur. Multi etiam de his non sunt inuenti. Tũc
illi lapidibus cesi ⁊ humo ꝓstrati penitentiam a¬

Expanded text:
exercitui resistere non possit, in silvam confugitexercitui resistere non possit, in silvam confugitin Dei pietate transfundens. Sed et Chrothildis regina haec audiens, beati Martini sepulcrum adiit, ibique in oratione prostrata, tota nocte vigilans, deprecabatur Dominum, ne inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque convenissent cum hostibus magnis contra Chlotarium, ut sequenti die eum intein loco, in quo erant congregati, orta est maxima tempestas, tenturia disrumpens, cum inmixtis fulgoribus; cuncta subvertit, inrumpentibus imbribus cum tonitruis validis. Illi vero prostrati, in terra corruentes, cesi grandinibus validis, graviter verberantes, corruunt. Nullum eis tegumen remansit, nisi clypeos tantum, hoc maxime timentes, ne ab igne celeste cremarentur. Sed et equi eorum ita dispersi sunt, ut vix in vicensimo stadio reperirentur; multi enim de his non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus cesi et humo prostrati, penitentiam a
Abbreviated transcription (Latin):
flendo. Succurre tͥh pissime p̃r: ne ⁊ ego ꝑcã
sicut frater meus. Tunc hildebertus commotus
tam condedas: ⁊ qͣntumcunq uolueris. ꝓ hoc tibi
dabo. Et ille ura succẽssus ait. Nutieice: eumr atł
aut certe ꝓ eo moreri. Hues. qui hoc malum ꝓpe
quoꝙ hec audiens mimo furore attrita: composi¬
tis eorum corpusculis cum magno psallentium
et immenso luctu parisius ad basilicam sc̃i petri
unus erat decem annorum: ⁊ alius septem. Ger¬
cuis uero noĩe clodoalclus effugit. ⁊ ꝑ auxiliũ ̾¬
uirorim fortium liberatus est. Qui postea relic¬
cłicus factus est. ac bonis oꝑib p̃ditus prb̾a¬
parisiaci suburbano depositus quiescit. Iochil¬
theod̾icus rex. Regnauit autem annos iuginti.
ui.Theodeb̾tus quoq filius eiꝰ regnum eius
suscepit. Post hec hildeb̾tus & theodeb̾tus cõ¬
mouentẽs exercitum. contra lotharium ire dis¬
ponunt. Ille hec audiens & uidens qd̃ eoium

Expanded text:
flendo: Succurre mihi, piissime pater, ne et ego peream flendo: Succurre mihi, piissime pater, ne et ego peream sicut frater meus. Tunc Childebertus commotus  volueris, pro hoc dabo tibi'. At ille in ira succensus, ait: Aut eice eum a te, aut certe pro eo morieris. Tu es qui hoc malum consquoque haec audiens, cutis corpusculis eorum, cum magno psallentio et immenso luctu Parisius ad basilicam sancti Petri unus erat decem annorum, et alius septem. Tertius vero nomine Chlodoaldus effugit, et per auxilium puerorum fortium liberatus est. Qui postea relicclericus factus est, ac bonis operibus praParisiace suburbane depositus requiescit. ChrodchilTheudericus rex; regnavit autem annis 23. Theudobertus quoque, filius eius, regnrecepit. Post haec Childebertus et Theudobertus commoventes exercitum, contra Chlotarium ire disponunt. Ille autem haec audiens, videns quod eorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ incdustrium dolose dicentes. Dic matri nr̃e
ut mittat ad nos filios fratris nr̃i nepotes no¬
stros ut eos reges constituamus. Et illa credẽs
hoc uerum ẽẽ: gaudens ip̃os eis transmisit.
At illi statim remiserunt arcaditm ad regi¬
uam dicentes. Ecce hic sunt forcipes: ⁊ hic
gladius. Sic mandant filii tui. Siuis eos tonde.
an gladio ꝑimi: remanda. Illa uero p̃minio
dolore ⁊ amaritudine: cordis. cum lacrimis ait.
Satis undiq me angustie compͥm̃t. Si regna¬
re ñ deberent. quid mͥ ꝓfuit eos enutrisse: fu¬
it enim eis melius mori qͣm uitere. At ille re¬
nunciauit eis dolose falsum dicens. Sic dicit.
regina. Magis uolo eos occidi quam tond̾e.
Nec mora etiam apprehndit lotharius puerũ
seniorem. ꝓiecitꝙ eum ad terram. Nc defixit
in ascellam euis cultrum. Qui tnͣsũb̾atꝰ statim
mortuus est. frater quoq eius minor eum h
audiss: ꝓiecit se ad pedes hildeb̾ti. dicens

Expanded text:
et industrium, dolose dicentes: Dic matri nostrae, et industrium, dolose dicentes: Dic matri nostrae, ut mittat ad nos filios fratris nostri, nepotes nostros, ut eos reges constituamus. At illa credens hoc verum esse, gaudens ipsos eis transmisit. Illi vero statim remiserunt Arcadium ad reginam, dicentes: Hic sunt forfices, et ecce gladius. Sic mandant filii tui: Si vis eos tondere aut gladio perimere. Illa vero prae nimio dolore et amaritudine cordis cum lacrymis ait: Satis undique me angustiae comprimunt. Si regnare non debent, quid mihi eos prodest nutrisse? Melius est illis mori quam tonderi. At ille renuntiavit eis dolose falsum, dicens: Sic dicit regina, Magis volo eos occidere, quam tondere. Nec mora etiam, apprehendit Chlotharius puerum seniorem, projecitque eum ad terram, ac defixit in ascella ejus cultrum. Qui transverberatus, statim mortuus est. Frater quoque junior cum hoc vidisset, projecit se ad pedes Childeberti, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
circundatus cum ad ecclesiam xp̃ianorum fu-
lit. et una cum sorere sua reuersus est. Sed nes¬
cio quo ꝑiculo immiñente. languore in ip̃o itłnere
mortua est. Parisins quoꝙ deportate: in ba¬
silica scĩ pẽtri uixta patrem suum sepulta
est. Hildeb̾tus quoꝙ inter reliquos thesau¬
ros munsteria eccłiarum detulit: idẽ de ua¬
sis salomonis p̃ciosissimis. scilicet. lx. calices
quindecim patenas uiginti capsas eungłioꝵ
ex auro purissimo geminario oꝑe. celatas. ⁊¬
gere. s ꝑ eccłias cuncta distribuens dispensa
N illis dieb lothildis regina cum pari uit.¬
suis resideret uidens hildeb̾tus rex qd filios
triret. ⁊ nimis eos diligeret: cogitans qd re¬
ges eos facere uellet: dixit lothario fratri
suo. Mater nr̃a filios fratris nr̃i. uult eleua
de eis agere debeamus. Aut tondamus eos
aut interficiamus regnumq frĩs nr̃i. patris
eorim inter nos diuidamus. Miserunt autẽ
ad reginam parisius arcadium nobilem uirũ

Expanded text:
cernens, ad ecclesiam Christianorum fugelit, et una cum sorore sua reversus est. Sed nescio quo periculo imminente languore in ipso itinere mortua est. Parisius quoque deportata, in basilica sancti Petri juxta patrem suum sepulta est. Childebertus vero inter reliquos thesauros ministeria ecclesiarum detulit, id est de vasis Salomonis pretiosissimis sexaginta calices, quindecim patinas, viginti capsas Evangeliorum ex auro purissimo gemmario opere caelatas, gere, sed per Ecclesias cuncta distribuens, dispensan illis diebus Chrothildis regina, cum Parisius resideret, vidensque Childebertus rex, quod filios ater ipsius enutriret, et nimis eos diligeret, cogitans quod reges eos vellet facere, dixit Chlothario fratri suo: Mater nostra filios fratris nostri secum de eis faciamus. Aut tondamus eos, aut interficiamus, regnumque fratris nostri patris eorum inter nos dividamus. Miserunt autem ad reginam Parisius Arcadium, nobilem virum
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec lotharius rex commoto exercitu
Sed ⁊ rannus nichil timens. contra patrem
ad bellum cum conob̃to rege bͥtannoꝵ egredi-¬
tur. Qumq fortiter ĩter se pugnarent. lotha¬
rius rex commotus lacͥmis aiebat. Respice
oñe de celo ⁊ iudica iste: ⁊ illud impone iu¬
noꝵ rex in sugam uertitur ubi ⁊ cecidit. Ram¬
nus aũ dum fuga euadere niteretur. naues¬
q in mari paratas haberet. ubi uxorem ⁊ fili¬
as liberare uoluit ab exercitu patris opp̾ssus
captꝰ atq ligatus est. Qd cum lothario nun¬
ciatum fuisset ussit eum cum uxore ⁊ filiis¬
eiꝰ igne consumi. Indusi ergo intugurio cuiꝰdã
pauꝑcule mulieris. rannus suꝑ scannum ex¬
ip̃a casella incensa ẽ cũ uxore ⁊ filiab. Dunc¬

Expanded text:
ost haec Chlotharius rex, commoto exercitu, ost haec Chlotharius rex, commoto exercitu, sed et Chramnus nec timens, contra patrem ad bellum cum Conober regem Brittanorum egreditur. Cumque fortiter conpugnarent, Chlotharius rex commotus lacrimis, aiebat: ' Respice, Domine, de caelo et iudica iuste, illudque norum rex in fugam vertitur, ibique cecidit. Chramnus quoque dum per fugam evadere conaretur, navesque in mari paratas haberet, et dum uxorem vel filias liberare vellet, ab exercitu patris oppressus, captus atque ligatus est. Quod cum Chlotario regi nuntiatum fuisset, jussit eum cum uxore et filiabus igne consumi: inclusique in tugurium cujusdam pauperculae, Chramnus super scamnum exipsa casella incensa, cum uxore et filiabu
Abbreviated transcription (Latin):
itaq filius lotharii pulcher ⁊ oecorus erat: ni¬
mis acer ⁊ callidus. Qui cum ultra ligerem flu
uiũm mĩssus a pr̃e fuisset: cepit illam regio¬
aenem ualde nequiter opprimere. Qd̃ cũ pr̃i
nunciatum fuisset. ille eum ad se uenire p̃
patruele suo sacramento constrͣtus est. iurãs
se esse patͥ certissimum inimicum.
Nterea hildeb̾tus rex egrotare diutissime ce
pit. ⁊ apd̃ parisnis feb̾b decubans mortuus
est: ⁊ inbasillica sc̃ iuncentii mr̃is qͣm ip̃e
contruxerat ẽ sepultus. Quius regnum ⁊ the¬
sauros lotharis rex accepit. Ramnus quoꝙ
cum euadere non posset patrem. britãnias
petiit ibiq cum conob̃to britãnorum rege ip̃e
⁊ uxor eus ⁊ filie eiꝰ latuerunt. Unilharius
autem socer eius turonis ad basilicam sc̃ mar¬
tini confugit. Tunc ip̃a basilica ꝓ pccõ iil¬
harii ⁊ uxoris enis succensa est. Quam post¬
ea lotharius rex stagno cooꝑiri iussit. ⁊ illam¬
ea qua prius fuerat elegantia reꝑauit.

Expanded text:
itaque filius Chlotarii pulcher et decorus erat nimis, et acer et callidus. Cumque ultra Ligere a patre missus in loco ejus fuisset, cepit regionem valde iniquiter opprimere. Quod cum patri nuntiatum fuisset, ille eum ad se venire praum Childeberto rege patruele suo sacramento constrictus est, jurans se esse patri certissimum inimicum. Cum autem Childebertus rex aegrotare coepisset, diutissime Parisius febribus decubans, mortuus est, et in basilica beati Vincentii martyris, quam ipse construxit, sepultus. Cujus regnum et thesauros Chlotharius rex accepit. Chramnus quoque cum evadere non possit patri, Brittaniis petiit. Ibi cum Conober Brittanorum rege ipse et uxor eius et filiae eius latuerunt. Willecharius autem, socer eius, Toronis ad basilicam sancti Martini confugit. Tunc ipsa basilica per peccata Willecharii et uxoris eius succensa est. Quam postea Chlotharius rex ab stagno cooperire iussit et in illa ut prius fuerat elegantia reparavit.
Abbreviated transcription (Latin):
annos .xiiii.Regnum enis insuꝑiorib francis
in austa theodebaldus filius enis suscepit. Igͥ
bone memorie glõsissima lothildis regina bo
minum: plena dierum. Que cum magno
psallentium choro parisius deportata: in sa¬
crario basilice scĩ petri ad latus clodouei re¬
gis iuri sui sepulta est. afiliis suis hildeb̃to
⁊ lothario regibus ubi ⁊ beatissima genoue¬
pha sepulta est. Lotharius itaq rex de diuer¬
sis mulierib septem filios habuit. idest de¬
gramnum. sigibertum et losindam filiam. De
heregunde quoq sorore ingundis. habiit hil¬
ẽẽt nimis luxuriosus. heregundem sororem eiꝰ
inconiugium accepit. Teodoaldꝰ autẽ rex filiꝰ
teodeberti regis. mausta egrotans febre ualida
mortuus est. regnauit q annos septem. Regnũ

Expanded text:
in superiores Francos in Auster, Theudoaldus filius ejus accepit. Igitur bonae memoriae gloriosissima Chrothildis regina bonminum plena dierum. Quae cum magno psallentio Parisius deportata, in sacrario basilicae sancti Petri ad latus Chlodovei regis viri sui sepulta est, a filiis suis Childeberto et Chlotario regibus humata. Ubi et beatissima Genovefa sepulta est. Chlotharius quoque rex de diversis mulieribus septem filios habuit, id est, deum Charibertum, Guntramnum, Sigibertum, et Chlodsindam filiam. De Heregunde Charegunde quoque sorore Ingundis habuit Chilesset nimis luxoriosus, Chaeregundem, sororem eius, in coniugium accepit. Theodovaldus autem rex, filius Theudoberti regis in Auster, egrotans febre valida, mortuus est regnavitq
Abbreviated transcription (Latin):
abducentes depopulati sunt. Hermenfridus
quoꝙ ꝑfugam lapsus uix euasit. fnͣci autem
cum multa p̃da: ⁊ spoliis reuersi sunt. fuert
hermenfrido regi ad culpiacum cuntatem¬
fecit eum ad se uenire. Cumq supra murum

Expanded text:
abducentes, cuncta depopulati sunt. Ermenfridus quoque per fugam vix lapsus evasit. Franci autem cum multa praeda et spolio reversi sunt. Fuerunt Ermenfrido regi, Tulpiaco civitate eum ad se venire fecit. Cumque super murum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ fantes theod̾icus. iussit interfici. Hildebertus
eum ⁊ innotuit ei qͣnta mala ei amalricus fecis¬
set. ⁊ qualiter ei insidiaretur ꝓpter fidem ca¬
tholicam. Nam cum ad eccl̃iam xp̃i iret orati¬
onem facere. stercora ⁊ multos fetores ip̃e suꝑ
eam ꝓiciebat. atq intantum eam uerberabat
ut sanguurem uomeret. Quem illa in sudario
na commotus hostem maximum collegit. ⁊
in hispaniam direxit atq pugnam miit. Con¬

Expanded text:
infantesque ejus interficit. Childebertus e Spania, dicens, quanta mala ei Amalricus fecisset, et qualiter super ipsam insidiaretur propter catholicam fidem. Nam cum ad ecclesiam Christi iret orationem facere, stercora et multos fetores ipse super eam projiciebat, atque in tantum eam verberabat, ut sanguinem vomeret. Quem illa in sudario na commotus, hostem maximum collegit, et in Spaniam direxit, atque pugnam iniit c
Abbreviated transcription (Latin):
conuenissent intelligentes qd̃ equi eoꝵ ibi ñ cor¬
riussent: indignati sunt ualde. fugit hic¬
thoringis. illucꝙ eum ꝑ secuti sunt franci. S
ille reparatis uirib contia francos ntebatur.
Sed tanta cedes ibi fuit de thoruigis: ut ip̃e
fluuius exeoꝵ cadau̾ib repletus. snͣci suꝑ eos¬

Expanded text:
pervenissent, intellegentes, quod equi eorum ibidem corpervenissent, intellegentes, quod equi eorum ibidem corruissent, indignati sunt valde. Fugit illicque eum persecuti sunt Franci. Sed ille reparatis viribus contra Francos nitebatur. Sed tanta caedes ibi fuit de Toringis, ut ipse fluvius ex eorum cadaveribus repleretur. Franci ve
Abbreviated transcription (Latin):
gaunenses fugeret. in secutꝰ ẽ eũ clodomiris ⁊ cõ¬
prehñdit eum et uxorẽ euis ⁊ filios captosꝙ ĩ
pagum. aurelianensem eos adduxit atq in
carcerem retrusit. Beatus autem auitus qui
oicitur colũpna uico. Post hec it̾m cõmoto ex¬
ercitu clodomiris inburgundiam ꝑrexit contͣ
godomarum. Gumq uenissent cum magno
exercitu. inpagum menuensem ĩ loco qui dicit᷑
uiusoruntia godomarus locatis gentib. cũ clodo¬
mire p̃liabatur. Burgundiones quoq ualde
collisi. cum godomaro fuer̃t. Cumq eos ꝑse¬
⁊ mortuus est. Qd̃ uidentes franci nimio dolo¬
nem om̃s ꝑemer̃t ⁊ ita reuersisunt. Lotharius
ħ audiens uxorem fr̃is sui accepit in contugium:¬
gundeugam nomme. filios qͦ clodomuris or¬
num transeuntes. in toringiam dirigt̃ acies cõtra
hermefridum regem thoringorũ. Hec audientes
toringi fossatos fecerunt sub dolo. desuꝑ cooꝑ¬
ientes eos cespitibus. Cumq ad bellum ibidẽ

Expanded text:
cutus est eum Chlodomirus, apprehenditque eum cum uxore et filiis ejus: captosque in pago Aurilianis eos adduxit, atque in carcerem retrudi jussit. Beatus autem Avitus, qui dicitur Colomna vico. 21. Post haec iterum commoto exercitu, Chlodomiris in Burgundiam pergens contra Godmarum. Cumque venissent cum magno hoste in paygo Viennense, in loco qui dicitur Visoroncia, Godmarus, locatis gentibus, cum Chlodomire proeliaretur, Burgundiones valde conlesi, cum Godmaro fugierunt. Cumque eos et mortuus est. Quod videntes Franci, nimio dolonem omnes peremerunt, et ita reversi sunt. Chlotarius haec audiens, uxorem fratris sui accepit in conGundeucam nomine. Filios quoque Chlodomire ornum transeuntes, in Toringam dirigunt contra Ermenfredum regem Toringorum. Haec audientes Toringi, fossatos fecerunt sub dolo, desuper cooperuerunt cispitibus. Cumque ad bellum ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
nauili hoste ꝑ altum mare nauigantes: gallias
cũ cheodico nuntiatum funsset: tħodeb̾tum fi¬
lum suum cum magno ex̾citu ĩ illas partes. di¬
rexit. Qui conseq̃ns eos pugnauit cum eis ce¬
interfecit. atq p̃dam tulit ⁊ in de terram su¬
am restituit.

Expanded text:
navale hoste per altum mare Gallias cum Theuderico nuntiatum fuisset, Theudobertum filium suum cum magno exercitu in illis partibus dirigens. Qui consequens eos, pugnavit cum eis caeinterfecit, praedam tulit, et in terram suam restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
imuriam meam. ⁊ prĩs ⁊ matris mee mortem
undicetis. Qd̾ illi audientes in ira magna cõ¬
moti cum magno exercit burgundiam pe¬
ges filios gundobaldi. Tunc temꝑis edificall
sigisinundꝰ rex monast̾itum scõrum mr̃m agau-¬
nensium in burgundiam. scĩ mauritii cum so¬

Expanded text:
uriam meam, et patris mei et matris meae mortem vindicate. Illi haec audientes, in ira magna commoti, cum maximo exercitu Burgundiam peges filios Gundobadi. Tunc temporis aedificabat Sismundus rex monasterium sanctorum martyrum Agaunensium in Burgundia, sancti Mauricii s
Abbreviated transcription (Latin):
tñsitum clodonei regis fuerunt anni.c. nor
decim. Lothildis uero regina pꝰ mortem uiri sui
curonis cuutatem freq̃nter ꝑgens. ad basilicã
scĩ martimi dintissime cõmorata. domino serui¬
Gitur post mortem clodouei regis . iiͣi. filii eius. cͥ

Expanded text:
transitum Chlodovechi regis fuerunt anni cenA. tum duodecim. Chrodchildis regina post mortem viri sui Toronis civitate frequ enter pergens, ad basilicam beati Martini diutissime commorata, Domino servigitur post mortem Chlodovechi regis hii quattuor filii eiu
Abbreviated transcription (Latin):
nu ꝓpͥa. atꝙ uoluntate bengnissima clispensa¬
uit. Ab eo die tãquam consul aut augustus
est apelatus. De turonis autẽ egressus parisĩ
ciuitatem ueniens ibi sedem regni sui consti¬
tuit. Dernde commotꝰ contra ragneharium pa¬
rentem sum. erat enĩ ip̃e ragneharius au
ncameracum ciuitatẽ: effrenis in luxuria. Ha
bebat consibarium noĩe pharonẽ simili spur¬
cina litulentum. Cum enĩ aliquid muneris
aut cỹbi ei delatum fuisset: dicebat. Sint ista
ͥ et meo pharoni consiliario. ꝓ qua cãm in¬
dignati franci qui erant cum eoͣ: consentiebãt

Expanded text:
spersit atque voluntate benignissima dispensaspersit atque voluntate benignissima dispensavit. Ab ea die tamquam consul aut augustus est appellatus. De Toronis autem egressus, Parisius civitate veniens, ibi sedem regni sui constituit. 18. Deinde commotus contra Kagnacharium, parentem suum. Erat autem ipse Ragnacharius apud Camaracum bebat quoque consiliarium nomine Faronem simili spurcitia lutulentum. Cum enim aliquid muneris aut cibi ei deferti essent, dicebat: Sint ista mihi, et meo Faroni consiliario. Pro qua causa indignati Franci qui erant cum eo, consentiebant C
Abbreviated transcription (Latin):
inpotestatem pr̃ĩs sui restituit. siegnattt g ala¬
Segalensem cuutatem tota hyeme resedit.
Dhesauros uero plurimos alarici regis de tolo¬
sa acculit. om̃sꝙ urbes illas accipienf. ⁊ tolo¬
corruerent. Interfedtis qͦ gothis qui ibidẽ erant.
illa subiugata: in scõnico uel burgundiabensi
francos ibidem manere p̃cepit ad gothoꝵ gen¬
tem delendam. Deinde turonis cuntatẽ reuerõ.
multa munera basilice beati martini tribuit.
Esquum uero quem antea adip̃am eccłiam
us ille nullatenus se mouit. At ille ait. dãte
alios centum solidos. Cumq alios centum soli¬
dos oedissent. statim ip̃e equus solutus abiit.¬
Bunc cum leticia rex dixit. Uere beatus martiñ¬
bonus est in auxilio: s carus in negocio. Ebana
rex. inbasilica sc̃i martini. Qui corona aurea in
capitẽ imposita. ascenso equo aurum. ⁊ argentũ
matrio qd̾ est inter ciuitatem ⁊ eccłiam beati
martini p̃sente populo multum erogauit ma¬

Expanded text:
in potestate patris sui restituit. Regnavit igitur Alain potestate patris sui restituit. Regnavit igitur Aladigalensem civitatem totum hyemem resedit; thesauros vero plurimos Alarici regis de Tolosa abstullit. Omnesque urbes illas accipiens, Ecolocorruerent. Interfectis Gothis, qui ibidem erant, illam subiugavit. In Sanctonico vel Burdigalinse Francos precepit manere ad Gothorum gentem delendam. Deinde A. Toronis civitate reversus, multa munera basilicae beati Martini tribuit. Equo vero, quem antea ad ipsam ecclesiam us ille nullatenus se movit. At ille ait: Date illis alios centum solidos. Cumque alios solidos dedissent, statim ipTunc cum laetitia rex ait: 'Vere beatus Martinbonus est in auxilio et carus in negotio'. Ab Anrex in basilica beati Martini, corona aurea in capite suo. Ascenso equo, aurum et argentum in atrium, quod est inter civitatem et ecclesiam beati Martini, presente populo manu propria a
Abbreviated transcription (Latin):
niente uero illuc rege apd̃ piclauos dum pro.¬
cul ab ecclia sci hylarii tentora fixisset : ea noc¬
suꝑ ip̃a tentona inauxilium clodonei regis cũ uir¬
tute beati hylarii. Precepit iunc rex exercitui
suo ut nec cibum ñec quicqͣm stipendii de pago
micauit. cum alarico rege gothoꝵ in campo
nagladinẽsi suꝑ fluiuium olinum miliario
si. terga uerterunt.⁊ clodoueus rex sicut so¬
lebat uctor exntit. Cunꝙ alaricum int̾fice¬
let. duo gothi cũ contis eũ exaduerso inlata
feriunt. sed ꝓpter loricam qua indutus erat.¬
noꝵ populus dui cum apollinare duce ueu̾at
in gladio francoꝵ corruit cum senatorib t̃nul¬
tis de hac pugna a malaricus euasit ꝑfugam fi¬
lius alarici ⁊ inhyspaniam regnum patriꝰ sui sa¬
gaciter recepit. Clodoueus uero theod̾icum filiũ
suum ꝑ albiensem ⁊ iotinum cuntadem adar¬
uernum dirigit. Qui ꝑgens om̃s urbes illasã fi¬
nib gothoꝵ usꝙ burgundiam subiugaur ⁊

Expanded text:
niente autem rege apud Pectavis, dum proniente autem rege apud Pectavis, dum procul ab ecclesia sancti Hsuper ipsa tentoria in auxilium Chlodoveo regi cum virtute beati Hilarii. Praecepit ergo tunc rex hosti suo, ut nec cibum, nec ulla stipendia de ipsonveniet, cum Alarico rege Gothorum in campo Moglotinse super fluvium Glinno miliario si, terga verterunt. Hludowicus, sicut solebat, victor extitit. Cumque Alaricum interficeret, duo Gothi cum contis eum ex adverso in latera feriunt, sed norum populus, qui cum Apollonare duce venerat, corruit in gladio Francorum, cum senatoribus multis. De hac pugna Amalricus evasit lius Alarici; in Hispaniis regnum patris sui sagaciter recepit. Chlodoveus autem Theuderico, filio suo, per Albiensem et Rotinus civitatem et ad Arvernum dirigit. Qui pergens omnesque urbes illas a finibus Gothorum usque Burgundiam subiugavit et
Abbreviated transcription (Latin):
ios tat aliquid uictorie ex scõ sermone accipie¬
tis: a scĩs scripturis. Gunc datis munerib
nuntiis dixit. Situ dñe adiutor mͥ es ⁊ gẽ¬
tem̃ hanc tibi iñ credulam meis manib tradi¬
deris: in ing̃ssu basilice sc̃i marcini dignatus¬
u esto mͥ reuelare. ut sciam si propitius sis in fa¬
mulo tuo. Uenientib autem pueris eiꝰ ad be¬
issent primicerius ecclie. hanc antiphonam
imposuit dicens. Precinxisti me uirtute ad
bellum ⁊ supplantasti insurgentes in me sub¬
tus me. ⁊ mimicoꝵ meoꝵ dedisti mn dorsum.
⁊odientes me disꝑdidisti. Quam uocem psal¬
lentium ut audierunt: dño gr̃as agentes
autem rex ad fluuium uincennam cum ex¬
ercitu suo. in quo loco eum uadare deberet
non inueniebat. Inundauerat etũ a multi¬
tudine pluuiarũ. dep̃catusꝙ ẽ dñm ut ei ua¬
dum ostenderet: ⁊ nocte illa ibidem fuit.
Mane autẽ facto: cerua mire magnitudins
eos domini nutu p̃cedente uadum ostendit.
Ilaq uadante: populus sequens uadauit᷑. ue¬

Expanded text:
victoriae aliquid ex sancto sermone accipietis a Scripturis sanctis. Tunc datis muneribus nuntius dixit: Si tu Deus adjutor mihi es, et gentem hanc incredulam tibi meis manibus tradideris, in ingressu basilicae, sancte Martine, dignatus esto mihi revelare, ut sciam si propitius mihi sis famulo tuo. Venientibus autem pueris ad benissent, primicerius ecclesiae hanc antephonam inposuit, dicens: Precincxisti me, Drgentes in me subtus me: et inimicorum meorum dedisti mihi dorsum, et odientes me disperdidisti. Quod psallentium ut audierunt, Domino gratias agentes,autem rex ad fluvium Vincennam cum exercitu suo, in quo loco eum vadare deberet, non intudine pluviarum. Deprecatusque Dominum, ut ei vadum ostenderet, nocte illa fuit. Mane autem facto, cervia mire magnitudinis ante eos Domini nutu precedente, vadum ostendit, illaque vadante, populusque sequens vadavit. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
moto exercitu contra ragneharium parentũ
sium dirigit. Misit itaꝙ ragncharius specula¬
ior. Qui interrogati: responderunt mentientes.
Tibi est maior: ⁊ tuo pharoni consiliario. Ne¬
mentes gͦ clodouens ⁊ regneharus ad pugnã
fortiter ꝙ inter se pliantes. ragneharius cesum
ceruens exercitum suum fugere nititur. s ab ip̃is
traditorib comprehensus ligatis at̃go manib.
una cum ricatio fr̃ẽ suo clodoueo p̃sentatur. Cutꝰ
dixit clodoueus. Cur humiliasti gentem nr̃am
erat mori. Et eleuata bipenni in cap̃t enis
enis ait. Si tu solatium fr̃i tuo p̃buisses ⁊ ille¬
ligatus non fuisset. Similiter ⁊ ip̃m incap̃
ꝑcussum interfecit ⁊ mortuus est. Post mortẽ
ip̃oꝵ cognoscentes traditores eoꝵ aurum qd̃
a cloconeo acceperant ẽe uitiatum: dixerunt.
ħ regi. fiex autem respondens dixit illis. Me¬
rito tale aurum debet acciꝑe: qui dñm suũ
tam hr̃e concessam: ne inter tormenta deficia¬
tis. Illi autem ħ aucdientes grãm et intam so¬

Expanded text:
 exercitu contra Ragnacharium parentem suum, misit Ragnacharius speculat hostis major? Qui interrogati responderunt mentientes: Tibi est fortior, et tuo Faroni consiliario. Venientes autem Chlodoveus et Ragnacharius ad pugnam, fortiterque inter se praeliantes, Ragnacharius caesum cernens exercitum suum, fugere nititur. Sed ab ipsis traditoribus comprehensus, ligatis a tergo manibus, una cum Richario fratre suo Chlodoveo praesentatur. Cui dixit Chlodoveus: Cur herat mori'. Et elevatam securem capite eius eius, ait: 'Si tu solatium fratri ligatus non fuisset. Similiter et ipsum in capite percussum interfecit, et mortuus est. Post mortem eorum, cognoscentes traditores eorum aurum, quod a Chlodoveo acceperant, esse vitiatum, dixerunt hoc regi. Rex autem respondens, dixit eis: Merito tale aurum debet accipere, qui dominum antummodo habere concessam, ne inter tormenta deficiatis. Illi autem haec audientes, gratiam et vitam so
Abbreviated transcription (Latin):
oculum quo iam dudum in alpes eger erat.
iuiolentia frigoris ingiliarumq ac labons
amisit. Ubi uero ꝓximus castris flamini¬
nii consulis fuit. uastatione circumia¬
centium locorum flaminium inbellum
excitauit. Hec pugna apud transumanũ
lacum facta est. ubi exercitus romanus
funditus trucidatus ẽ. ip̃e quoq consul oc¬
cisus. Uiginti quoq milia romanoium in eo
p̃lio cesa sex capta milia referuntur ceteri
difsugerunt. De exercitu hannibalis duo
milia ceciderunt. Tanta clade romana ma¬
xune cum ita pugnantium intentus ar¬
uor exciterit. ut grauissimum terremotũ
qui tunc forte tam uehemens factus est.
ut urbes diruisse montes transtulisse disci¬
disse rupes ⁊ flumina retroisum coegisse
referatur pugnantes omnino ne senserĩt¬
Cum autem quidam miles romanus ila
uulneratus esset. ut uti manib non uale¬
ret. cum ei quidam penus humida detra¬
here spolia uellet. ceruicem hostis inuast

Expanded text:
oculum, quo iamdudum aeger erat, oculum, quo iamdudum aeger erat, uiolentia frigoris uigiliarum ac laboris amisit. ubi uero proximus castris Flaminii consulis fuit, uastatione circumiacentium locorum Flaminium in bellum excitauit. haec pugna ad Trasumennum lacum facta est. ubi exercitus Romanus  funditus trucidatus est; ipse quoque consul occisus; xxv milia Romanorum in eo proelio caesa, sex midiffugerunt. De exercitu Annibalis duo millia ceciderunt, tanta clade Romana: maxime cum ita ad pugnandum intentus ardor exstiterit, ut gravissimum terrae motum, qui tunc forte tam vehemens factus est, ut urbes diruisse, montes transtulisse, discidisse rupes, et flumina retrorsum coegisse referatur, pugnantes omnino non senserint. Quo quidam miles Romanus ita vulneratus est, ut uti manibus non valeret, cui cum quidam Numida detrahere spolia vellet, cervicem hostis invasit
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ solis orbis minni uisus ẽ. ⁊ apd̃
arpos palie incelo uise. Sol quoq pugnas¬
se cum luna apud capenas interdum du¬
as lunas ortas. Imbre saxatili picena re¬
gio uerberata. Ingallia eisdem temporibꝰ
lupus e uagina gladium sustulit. Ouine
insardina sanguinem duo scuta sudarũt.
fallicis celum scinli uelut magno hiatu
uisum est. Apud antium quoq meten
tib cruentas spicas in orbem decidisse.
nibal ad thusciam ueniens: sciens flam¬
mium consulem solum incastris esse
quo scełns imparatum obrueret. pͥmo
uere ꝓ gressus arripuit propiorem sed
palustrem uiam. Et tunc forte sartus
fluuius late redundans pendulos ⁊ dis¬
solutos campos reliquerat. De quibus
dictum est. Et que rigat equora sarnꝰ.
bal nebulis maxime que de palude ex¬
alabant ꝓspectum auferentib magnam
partem sociorum iumentorumq ꝑdidit. Ip̃e
autẽ uni elefanto qui solus suꝑ fuerat suꝑ¬
sedens. uix difficultatẽ itiñis euasit. sed

Expanded text:
Nam et solis orbis minui visus est, et apud Nam et solis orbis minui visus est, et apud Arpos parmae in coelo visae. Sol quoque pugnasse cum Luna. Apud Capenas interdiu duas lunas ortas. Imbre saxatili Picena regio verberata. In Gallia iisdem temporibus lupus e vagina gladium sustulit vigili. In Sardinia sanguinem duo scuta sudarunt. Faliscis scindi coelum velut magno hiatu visum est. Apud Antium quoque metentibus messoribus cruentas spicas in corbem decidisse vnibal ad Thusciam veniens, sciens Flaminium Cos. solum in castris esse, quo celerius imparatum obrueret, primo vere progressus arripuit propiorem, sed palustrem viam: et tum forte Sarnus fluvius luto redundans, pendulos et dissolutos campos reliquerat, de quibus dictum est: Et quae rigat aequora Sarnus. bal nebulis maxime, quae de palude exhalabantur, prospectum auferentibus magnam partem sociorum iumentorumque perdidit. ipse autem uni elephanto, qui solus supersedens, supersedens, uix difficultatem itineris euasit; sed