comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ql ꝑipõ stat̃ inore piscis ercat᷑ e. a qͥd fucurũ erat ipse loquendo rẽc diolui
Moser pist s marim utuẽ piscẽ udeo diuini᷑ p̃paratũ ascendisser aciamuipetri
Nirae miũ piseator fuert iã factꝰ Unde qd pͥmũ ad mirandũ sit pscentia aui¬
nrati anpocentia maiestatis eiꝰ. ut stat̃ loquendo effecerit stat e t snentia disci
poe t̃ ñ iemuenio: Est aut̃ stat᷑ iuxta alios siclus scũarii uiginti inse habens obo¬
boso allu sẽmuntiã eũ eẽ dicunt. Qũe nos duplicẽ dicragi es int p tament o¬

Expanded text:
quod per ipsum stater in ore piscis creatus est, et quod futurum erat ipse loquendo fecit. Noluit in ore piscis marini. Quem piscem video divinitus praeparatum ascendisse ad hamum Petriuerat jam factus. Unde quid primum admirandum sit, praescientia divinitatis, an potentia majestatis ejus, ut statim loquendo effecerit stater esset in ore piscis creatus, non invenio. Est autem stater juxta alios siclus sanctuarii, viginti in se habens obolos: alii semiunciam eum esse dicunt, quem nos duplicem didragma esse, interpretamur,
Abbreviated transcription (Latin):
read de illũ pene &te: ut intelligat᷑ int̾ dñm &seruũ magnã ẽe dscretionet
aũ nuĩ asine peccato erat. & itꝰ eũ qͥ multis ob noxius erat peccats ⁊ec net
ad mirari poterit qͦd extã c̃uenienti loco maris imaginẽ ce saris ac cep̃it. ut da&e
eã ꝓ se & pdiscipb suo ia ut de monstrar& se debitorẽ ñ eẽ regnit᷑ren. &
rai reddidit debitũ qͥ ñ suscep̃ ut debera neq ad qͥsiuit ut possider& : quia
nolun al iq̃ ido tit imago cȩ saoris apudimaginẽ in uisibilis dĩ uersaret in no
marit uer sabat᷑ insalsis amarisq gurgitib mund. ille qͥ pͥ mogeni᷑ suttexe
a morruis E t stat̃ qͥ more eiꝰ inuent᷑ ẽ. soliditas ẽ. fidei quȩ inc̃fesione est: ut

Expanded text:
 ut intelligatur inter Dominum et servum magnam esse discretionem; inter eum qui sine peccato erat, et inter eum qui multis obnoxius erat peccatis. Nec igitur admirari poterit quod ex tam convenienti loco maris imaginem Caesaris accepit, ut det eam pro se et pro discipulo suo, ita ut demonstraret se debitorem non esse regnbitum, qui non suscepit ut deberet, neque acquisivit ut possideret, quia noluit aliquando ut imago Caesaris apud imaginem invisibilis Dei versaretur in nmaris versabatur, in salsis amarisque gurgitibus mundi, ille qui primogenitus surrexit a mortuis. Et stater qui in ore ejus inventus est, soliditas e
Abbreviated transcription (Latin):
tis aeris huiꝰ qͥ oꝑat᷑ infilus diffidentię traditũ sibi adõ patre accipiens tradi¬
dit eũ in manꝰ hominũ In qͥb hominib & iudas erat. inque pͦst panẽ sc̃m in¬
gressus . ẽ. sathanas. Considera tam̃ qr alit̾ eũ tradidit ds̃ pat̾ aut ipse se filiuꝰ
ꝓpt̾ benignissimã miscdiã suã. ut saluar& genꝰ humanũ. Alit̾ c̃ trariȩ po¬
testates potestate accepta. tradider̃ dñm in manꝰ hominũ: ñ ꝓsalute aliquoꝵ
sed qͣntũ adse qr nescier̾ sapientiã dĩ absc̃ditã in mysterio. tradider̃ eũ ñ ut
ipse moriendo mortẽ ꝑimer&. sed ut eũ inimica mors eiꝰ subĩcer& sibi sic̃ om̃s
homines qͥ moriebant᷑ in adã: ꝑ quẽ mors introuit in orbẽ t̾rarũ. Similiter

Expanded text:
tis aeris hujus, qui operatur in filiis diffidentiae, traditum sibi a Deo Patre accipiens, traditis aeris hujus, qui operatur in filiis diffidentiae, traditum sibi a Deo Patre accipiens, tradidit eum in manus hominum, in quibus et Judas erat, in quem post panem sanctum ingressus est Satanas. Considera tamen, quia aliter eum tradidit Deus Pater, aut ipse se Filius propter benignissimam misericordiam suam, ut salvaret genus humanum. Aliter cotrariae potestates, potestate accepta, tradiderunt Dominum in manus hominum, non pro salute aliquorum, sed quantum ad se, quia nescierunt sapientiam Dei absconditam in mysterio. Tradiderunt eum, non ut ipse moriendo mortem perimeret, sed ut eum inimica mors ejus subjiceret sibi sicut omnes homines qui moriebantur in Adam, per quem mors introivit in orbem terrarum.
Abbreviated transcription (Latin):
qtũ iose uł ipsi causã passionis eiꝰ p̃stiter̃ qͥ eũ tradider̃ in manꝰ hominum
ed neforte iudã eũ dicamꝰ tra didissẽ in manꝰ hominĩ. & ipse utiꝗ hono fut.
in cuiꝰ nimirũ manꝰ nescio aqͦ alio traditꝰ fuit. Traditũ gͥ filiũ apł̃s narrat adõ
patre. ita dicens. Qui ꝓpͥo filio suo ñ peꝑcit. sed ꝓ nob om̃ib tradidit eũ. Qd putas
cui tradidit eũ. utrũ pͥmũ pͥncipi huiꝰ scłi qͥ immisit incor udę ut trader& eum
& iudeis ut eũ occiderent : An eisdẽ iudeis ds̃ pat̾ eũ tradidit. uł ipse filius se
tradidit oblationẽ dõ patri modorẽ suauitatis : Nã & iob & uniuersa quȩ ha¬
bere potuit. pͥmũ tradita st̃ adõ in potestate diaboli. Demde ab ipso ad uersario
uniuersa substantia & bona ipsius tradita st̃ omĩa in manꝰ p̃donũ qͥ ea diriperent
accepta pͥus potestate adõ. Sic & aliqͣ forte dicimꝰ oꝑatione pͥnceps potesta¬

Expanded text:
psi causam passionis ejus praestiterunt, qui eum tradiderunt in manus hominum. Sed ne forte Judam eum dicamus tradidisse in manus hominum, et ipse utique homo fuit, in cujus nimirum manus nescio a quo alio traditus 720 fuit. Traditum igitur Filium Apostolus narrat a Deo Patre, ita dicens: Qui proprio Filio sao non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Quid putas cui tradidit eum? Utrum primum principi hujus saeculi, qui immisit in cor Judae ut traderet eum, et in Judaeis ut eum occiderent, an eisdem Judaeis Deus Pater eum tradidit, vel ipse Filius se tradidit oblationem Deo Patri in odorem suavitatis? Nam et Job, et universa quae habere potuit, primum tradita sunt a Deo in potestate diaboli, deinde ab ipso adversario universa substantia et bona ipsius tradita sunt omnia in manus praedonum qui ea diriperent, accepta prius potestate a Deo: sic et aliqua forte dicimus operatione, princeps potesta
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑. quã ei oculi eruant᷑. Qua cecitate qͥcũq ꝑ cussus fuerit. in circuitu acsi
ĩpius iugit̾ ambulat. curis scłi & onerib facinoꝵ suoꝵ usq ad ima inferni¬
I male dep̃ssus. Uemundo inqͥt ab scandalis: nec esse ÷ ut ueniant scandala: Perũ¬
tam̃ ue homini illi. ꝑ quẽ scandalũ uenit. Multa dñs & saluator nr̃ descanda¬
lis disputat. qr & scandaloꝵ multa st̃ genera. multȩq occasiones ꝑ quasscan¬
dala oriunt᷑ & ueniunt. Uerũ tam̃ ñ nisi qͥ in mundo & demundo st̃. umquã
scandalizant᷑. Et ideo ait. ue mundo ascandalis: qr qͥ demundo st̃. omĩa

Expanded text:
titur, quam ei oculi eruantur. Qua caecitate quicunque percussus fuerit in circuitu ac si titur, quam ei oculi eruantur. Qua caecitate quicunque percussus fuerit in circuitu ac si impius jugiter ambulat, curis saeculi et oneribus facinorum suorum usque ad ima inferni male depressus. 733 Vae mundo, inquit, a scandalis. Necesse est ut veniant scandala. Verumtamen vae homini illi, per quem scandalum venit. Multa Dominus et Salvator noster de scandalis disputat; quia et scandalorum multa sunt genera, multaeque occasiones per quas scandala oriuntur et veniunt. Verumtamen non nisi qui in mundo et de mundo sunt, unquam scandalizantur. Et ideo ait, Vae mun
Abbreviated transcription (Latin):
rit qͣsi in ꝓfundo maris longã penitudinẽ ad interitũ carnis tractꝰ mola asina¬
ria deor sũ. Uerũ & molarũ differentiȩ ex hoc loco iure querunt᷑ qr st̃ & huma
lentes ad unã molã. una assum& & una relinqu&e᷑ Asinaria aut̃ ista ÷ quȩ im¬
ponit᷑ scandali zanti. unũ depusillis inxp̃o credentib ut dimergat᷑ in ꝓfundũ
maris. qm̃ sic̃ multa differentia. ẽ. peccatoꝵ. ita & penarũ. Unde ñ inrationa¬
bilit̾ dici potest ut dixi corpꝰ grauissimũ hominis mali mola asinaria. quam
sibi alligauit acsi loro peccati qͣ sẽꝑ mola p̾ssus trahat᷑ deorsũ: ꝓpt̾ea necesse
est talis mittat᷑ exera ȩccłam. & redigat᷑ ad penitentiã. Sed nemo hanc mołã
secũ. nisi cecꝰ trahit. Unde & sanson ille fortissimꝰ ñ pͥus ad molã ut molat nut¬

Expanded text:
rit quasi in profundo maris longam poenitudinem ad interitum carnis, tractus mola asinarit quasi in profundo maris longam poenitudinem ad interitum carnis, tractus mola asinaria deorsum. Verum et molarum differentiae ex hoc loco jure quaeruntur, quia lentes ad unam molam, Una assumetur et una relinquetur . Asinaria autem ista est, quae imponitur scandalizanti unum de pusillis in Christum credentibus, ut demergatur in profundum maris; quoniam sicut multa differentia est peccatorum, ita et poenarum. Unde non irrationabiliter dici potest, ut dixi, corpus gravissimum hominis mali, mola asinaria quam sibi alligavit ac si loro peccati, qua semper mola pressus trahatur deorsum. Propterea necesse est talis mittatur extra Ecclesiam, et redigatur ad poenitentiam. Sed nemo hanc molam secum nisi caecus trahit. Unde et Samson ille fortissimus, non prius ad molam ut molat, mit
Abbreviated transcription (Latin):
ducat ad interitũ. Dicunt enĩ. qđ molȩ clausis ium̾toꝵ occulis agunt᷑ ingyrũ.
t sub asini qͥdẽ nomine. frequent̃ gentilitas designat᷑. Nec inmerito Qiia gentes
qͥd agant nesciunt. & in uitȩ suȩ oꝑe detentȩ. ignorantia ceci laboris c̃tinent᷑
uocati. scandaliz auerint tolerabilius alligata collo mola asinaria dimergerent᷑
inꝓfundũ maris. id ẽ. gentiũ uertigine dep̃ssȩ. si ꝓfundissima ignorantia scłi
traherent᷑. omnino qr illis leuius fuiss& nescisse xp̃m. quã ꝓphetatũ ñ recepisse
Etilius qͥdẽ ad medelã peccati. ẽ homini qͥ grauissimo trahit᷑ onere peccatorũ.
ut sic dimergat᷑ in ꝑfundũ maris. qͦ draco hab& quẽ formauit ds̃ ad illi dendũ ei
& puniat᷑ corpꝰ qđ tantũ ad grauat animã. qr post ea extra dolores erit qd ꝑtule¬

Expanded text:
ducat ad interitum. Dicunt enim quod molae clausis jumentorum oculis aguntur in gyrum. ducat ad interitum. Dicunt enim quod molae clausis jumentorum oculis aguntur in gyrum. Et sub asinae quidem nomine frequenter gentilitas designatur. Nec immerito, quia gentes quid agant nesciunt, et in vitae suae opere detentae ignorantia caeci laboris continentur. vocati, scandalizaverint, tolerabilius alligata collo mola asinaria dimergerentur in profundum maris, id est gentium vertigine depressae, si profundissima ignorantia saeculi traherentur, omnino quia illis levius fuisset nescisse Christum, quam prophetatum non recepisse. Utilis, quo draco habetur quem formavit Deus ad illudendum ei, et puniatur corpus quod tantum aggravat animam; quia postea extra dolores erit, qui pertule
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ÷ mͥ inqͥt carnẽ ñ manducare & uinũ ñ bibere in ȩt̃nũ. quã ut frẽm meũ
scandalizẽ: qm̃ malũ . ẽ. homini qͥ ꝑ offendiculũ manducat aut bibit. Similit̃ &
in cȩteris actib inqͥb scandala generant᷑ aut nutriunt᷑. Et ideo cauendũ ne y¬
ulli p̃beamꝰ occasionẽ. qr scandaloꝵ multa st̃ genera: Sed nulla ut ȩstimo graui¬
ora fiunt. quã in resistecido doctorib. certe aut ipsi doctores si exẽplo suo audi¬
tores suos male corrũ pant. Est tam̃ in his & alius sensus de mola asinaria. nec p̃¬
ter eund: Dicunt enĩ qđ molȩ opus. labor sit cȩcitatis nihilq tãcecũ quã stul¬
ticia. nihilq tã graue quã auaritia. Unde c̃gruit cupiditas seu auaritia. rerum
tẽporaliũ qr colligata ÷ in corde stulti ac ceci: ut eundẽ stultũ cũ pondere suo de¬

Expanded text:
Bonum est mihi, inquit, carnem non manducare et vinum non bibere in aeternum, quam ut fratrem meum Bonum est mihi, inquit, carnem non manducare et vinum non bibere in aeternum, quam ut fratrem meum scandalizarem ; quoniam malum est homini, qui per offendiculum manducat aut bibit. Similiter et in caeteris actibus, in quibus scandala generantur aut nutriuntur. Et ideo cavendum ne ulli praebeamus occasionem, quia scandalorum multa sunt genera, sed nulla, ut aestimo, graviora fiunt, quam in resistendo doctoribus, certe aut ipsi doctores si exemplo suo auditores suos male corrumpant. Est tamen in his et alius sensus de mola asinaria, nec praetereundus. Dicunt enim 732 quod molae opus labor sit caecitatis, nihilque tam caecum quam stultitia, nihilque tam grave, quam avaritia. Unde congruit cupiditas seu avaritia rerum temporalium, quia colligata est in corde stulti ac caeci, ut eumdem stultum cum pondere suo de
Abbreviated transcription (Latin):
dicere debemꝰ. lic& scandaloꝵ sint spinȩ : qr & si cõmou& animꝰ ad irã uł tristiciã. non
tam̃ diuidit̾ a cõpage caritatis uł imnitate corporis. Qua ꝓpt̾ ꝓtalib & huiꝰcemodi scan¬
dalis quȩ int̾ fr̃s & iã germanissimos accidere solent. quãuis uitanda sint & dolenda si
acciderint. ñ quã dixerĩ qđ calis tantaq pena reis ꝓ quoꝵ euenerint culpa adhibenda
sit: quãqͣ sit ꝓ his in alterutrũ ingemiscendũ. Qm̃ & si ille reus ÷ qͥ intulit nec ille tam̃
incul pabilis ÷ qͥ intã paruare scandali zari potuit. Qđ si ñ potuit scandalizari in re
aculpa : Alioqͥn si ita eẽt. alexander erarius qͥ paulo multa mala irrogauit. alienꝰ
areatu ẽẽt. Sed qr ñ ẽ. ita. ideo paulus ait: redd& illi dñs. Cui nifallor melius eẽt
si ad collũ eiꝰ hȩç mola asinaria suspensa fuiss&. & dimersus eẽt in ꝓfundũ maris ꝓ
scelerȩ suo. quã intalib ꝑ seuerass&. Qđ cauens apłs ne ulli dese scandalũ p̃ber&.

Expanded text:
 tristitiam, non tamen dividitur a compage charitatis vel unitate corporis. Quapropter pro talibus et hujuscemodi scandalis, quae inter fratres etiam germanissimos accidere solent, quamvis vitanda sint et dolenda, si acciderint, nunquam dixerim quod talis tantaque poena reis pro quorum evenerunt culpa adhibenda sit, quanquam sit pro his in alterutrum ingemiscendum. Quoniam etsi ille reus est qui intulit, nec ille tamen inculpabilis est, qui in tam parva re scandalizatur. Quod si non potuerit scandalizari in re a culpa? Alioquin si ita esset, Alexander aerarius qui Paulo multa mala irrogavit, alienus a reatu esset. Sed quia non est ita, ideo Paulus ait, reddet illi Dominus; cui, ni fallor, melius esset si ad collum ejus haec mola asinaria suspensa fuisset, et dimersus esset in profundum maris pro scelere suo, quam in talibus perseverasset. Quod cavens Apostolus ne ulli de se scandalum praeberet,
Abbreviated transcription (Latin):
de nihilo aliqͥd facere ut ds̃ ñ potuerint. Sed ista int̾p̃tatio. ociosoꝵ ẽ. sic̃ &
illa qua dicunt. qͦd sine ipso factũ ẽ niħil : dũ disputant qͣsi nihil aliqͥd sit quod
ado ñ sit. Et dũ hoc sibi fingunt ipsi nec in merito sine dõ inueniunt᷑: Cue ni¬
mirũ disputatio uana ẽ. auero. sed ideo dixerĩ ut tales qͥ hoc solent nouere
atali se cohibeant eloqͥo qm̃ & sicera exercitiũ inco. et̃ potest. fructꝰ intelliger¬
tiȩ nescio si ullus. eẽ. possit Hoc inquit genꝰ ñ eicit᷑ nisi ꝑ orationẽ & iciunum
rgo dũ doco qͥb modis neqͥsimꝰ demon possit expelli. om̃s instituit ad uitã Pnde
de monatdis ꝗ abreñtiant scło in locis in qͥt canonica auctoritas inqͥb ab reñta¬

Expanded text:
de nihilo aliquid facere, ut Deus, non potuerint. Sed ista interpretatio otiosorum est, sicut et de nihilo aliquid facere, ut Deus, non potuerint. Sed ista interpretatio otiosorum est, sicut et illa, qua dicunt quod sine ipso factum est nihil, dum disputant quasi nihil aliquid sit quod a Deo non sit. Et dum hoc sibi fingunt, ipsi nec immerito sine Deo inveniuntur. Quae nimirum disputatio vana est a vero; sed ideo dixerim ut tales, qui hoc solent movere, a tali se cohibeant eloquio: quoniam etsi exercitium in eo esse potest, fructus intelligentiae nescio si ullus esse possit. Hoc, inquit, genus non ejicitur nisi per orationem et jejunium. Ergo dum docet quibus modis nequissimus daemon possit expelli, omnes instituit ad vitam, Unde de monachis, qui abrenuntiant saeculo. In locis, inquit canonica auctoritas, in quibus abren
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat & eiectꝰ alunatico Deqͦ ac si digito eũ ostendera&. si dixeritis inquit
monti huic transi hinc: & transibitꝰ Alio qͥn nec ipsũ xp̃mhoe fecisse
legimꝰ corporalib aspectib in qͦ magis ostentatio monstraret quã ꝑ¬
fectus. E x qͦ arguendi st̃ qͥ c̃tendunt apłos om̃s fidẽ ñ habuisse. quia
nullus eoꝵ montes tͣnstulerit qͦd nec dñs intendit lic& fieri potuiss &
apłi ꝑfidẽ ibi accipiant potestatẽ ubi om̃is c̃tra dictio fidei & corrup¬
tioboni est Et nihil inqͥt. in possibile erit uob. Acsi dicat. Quicꝗd
boni pecieritis qm̃ omĩa possibilia st̃ credenti. Quã sententiã ñ nulli
dũ subtilius legere conantͥ suis extenuant sillogis mis sim plicẽ sensũ.
qͣsi id qͦd nibil .ẽ solũ mͦ in possibile eis debeat: eẽ reliqua uero omĩa
quȩ st̃ possibilia: Ipsũq nihil uolunt esse aliqd aut̃ forte quia

Expanded text:
fuerat et ejectus a lunatico. De quo ac si digito eum ostenderet, si dixeritis, inquit, fuerat et ejectus a lunatico. De quo ac si digito eum ostenderet, si dixeritis, inquit, monti huic, transi hinc, et transibit. Alioquin nec ipsum Christum hoc fecisse legimus corporalibus aspectibus, in quo magis ostentatio monstraretur quam profectus. Ex quo arguendi sunt qui contendunt apostolos omnes fidem non habuisse, quia nullus eorum montes transtulerit, quod nec Dominus intendit, licet fieri potuisset ut apostoli per fidem ibi accipiant potestatem, ubi omnis contradictio fidei et corruptio boni est. Et nihil, inquit, impossibile erit vobis. Ac si dicat: quidquid boni petieritis; quoniam omnia possibilia sunt credenti. Quam sententiam nonnulli dum subtilius legere conantur, suis extenuant syllogismis simplicem sensum, quasi id quod nihil est solummodo impossibile eis debeat esse, reliqua vero omnia quae sunt possibilia. Ipsumque nihil volunt esse aliquid, aut forte, quia
Abbreviated transcription (Latin):
notandũ qͦd ait. si habueritis fidẽ sic̃ granũ synapis. ut talis tantaq sit fides
est: tẽ utiq integra & ꝑfecta fides est. Sed ñ om̃iũ talis aut tanta est.
aut nihil eet̃ : qr & si minoratꝰ. ẽ. ab angłis & cõparatꝰ ẽ uermi ut ipse
ꝑ ꝓ pħam dese ait. ego aut̃ sũ uermis & ñ homo ob ꝓbriũ hominũ & ab¬
iectio plebis: tam̃ maior est angłis. qr coeqͣlis & consubstantialis ẽ dõ pa¬
tri Et ideo hec fides quȩ tanta ẽ ut granũ synapis ipsa ẽ. integra &
rupta & in contaminata fides ꝓpt̃̾ea nec seme ipsos auexatione pleni lũ¬
Inu. nec amenstruns fuis se liberauer᷑ Int̾ ea quã uis om̃is creatura qͣciã m
audiat creatorẽ. ita ut montib fides ĩꝑare possit : hoc loco x p̃c ñde
istis montib dic̃. qͦs oculis carneis conspicimꝰ : sed de illo qͥ adnõ trans latꝰ

Expanded text:
notandum quod ait: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, ut talis tantaque sit fidesnotandum quod ait: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, ut talis tantaque sit fidesest, tunc utique integra et perfecta fides est. Sed non omnium talis aut tanta est. aut nihil esset; quia etsi minoratus est ab angelis, et comparatus est vermi, ut ipse per Prophetam de se ait: Ego autem sum vermis et non homo, opprobrium hominum, et abjectio plebis : tamen major est angelis, quia coaequalis et consubstantialis est Deo Patri. Et ideo haec fides, quae tanta est ut granum sinapis, ipsa est integra, et rupta et incontaminata fides. Propterea nec semetipsos a vexatione plenilunii, nec a menstruis suis se liberaverunt. Interea quamvis omnis creatura quodammodo audiat Creatorem, ita ut in montibus fides imperare possit, hoc loco Christus non de istis montibus dicit, quos oculis carneis conspicimus, sed de illo qui a Domino translatus
Abbreviated transcription (Latin):
dit qͥ corda inspiciebat eoꝵ. qͦd necdũ tantã habebant fidẽ: Adhuc qͥppe fides
eoꝵ parturiebat᷑. nc̃ doctrinis. nc̃ miraculis: & instruebat᷑ ut ꝑfectã de illo
haberent fidẽ Nemo tam̃ modicã estim& fidẽ. si fuerit tanta qͣntũ. ẽ. granũ
synapis. Deqͦ gr̃ano satis iã supͣ diximꝰ in ea parabola ubi regnũ cȩloꝵ grano
synapis simile. ẽẽ. dr̃ In qͦ ꝓfecto loco intelligere debemꝰ. qͦd magnũ. ẽ. cui
regnũ cȩloꝵ cõparat᷑. Et ideo ñ ad exiguitatẽ grani. sed ad eũ qͥ similis ei
esse dr̃. intendere debemꝰ. qm̃ omnino hoc granũ. ẽ. fidei qͦd seminatũ uel
plantatũ in orto ȩccłȩ fructificauit. Id ẽ humanitas in carnati uerbi quȩ
creuit in arborẽ magnã. & dilatati st̃ rami eiꝰ suꝑ uniuersũ orbẽ. ita ut uo¬
lucres cȩli sc̃ĩ scilic& in habitent. & reqͥescant ab estu in umbraculis eiꝰ. Et

Expanded text:
dit qui corda inspiciebat eorum, quod necdum tantam habebant fidem. Adhuc quippe fides dit qui corda inspiciebat eorum, quod necdum tantam habebant fidem. Adhuc quippe fides eorum parturiebatur, nunc doctrinis, nunc miraculis, et instruebatur ut perfectam de illo haberent fidem. Nemo tamen modicam aestimet fidem, si fuerit tanta quantum est granum sinapis. De quo grano satis jam supra diximus, in ea parabola ubi regnum coelorum grano sinapis simile esse dicitur. In quo profecto loco intelligere debemus, quod magnum est, cui regnum coelorum comparatur. Et ideo non ad exiguitatem grani, sed ad eum qui similis ei esse dicitur intendere debemus; quoniam omnino hoc granum est fidei, quod seminatum vel plantatum in horto Ecclesiae fructificavit. Id est humanitas incarnati Verbi, quae crevit in arborem magnam, et dilatati sunt rami ejus super universum orbem, ita ut volucres coeli, sancti scilicet, inhabitent et requiescant ab aestu in umbraculis ejus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
& dixer̃ ei. Quare nos ñ potumꝰ eicere illũ : Quidix̃ illis : ꝓpt̾ increduli¬
tatẽ urãm: Hoc ẽ. qͦd alibi dic̃. quȩ cũq in nomine meo petieritis. credentes
accipietis. Et ideo qͦcienscũq petentes ñ accipimꝰ. ñ saluatoris nr̃i. ẽ. ĩ possibi¬
litas: sed culpa dep̾cantiũ. dũ aut male petunt. aut ñ cũ integra fide petunt
Iã curato lunatico. tc̃ accesser̾ secreto more suo ut int̾rogarent eũ. & instrue¬
rent᷑ secrecius qͣsi domestici. Quib cũ respondiss& qͦd ꝓpt̾ incredulitatẽ eoꝵ
factũ eẽt. doc& & erudit eos qͣntã debeant habere fidẽ. & qͥd agendũ sit in
hoc oꝑe cũ fide. Si habueritis inqͥt fidẽ uelut granũ synapis. & dixeritis monti
huic tͣnsi hinc: tͣnsibit. Ubicũ dic̃ sih abueritis fidẽ uelut granũ synapis. osten¬

Expanded text:
et dixerunt ei: Quare nos non potuimus ejicere illum? Qui dixit illis: propter increduliet dixerunt ei: Quare nos non potuimus ejicere illum? Qui dixit illis: propter incredulitatem vestram. Hoc est quod alibi dicit: Quaecunque in nomine meo petieritis credentes, accipietis . Et ideo quotiescunque petentes non accipimus, non Salvatoris nostri est impossibilitas, sed culpa deprecantium, 717 dum aut male petunt, aut non cum integra fide petunt. Nam curato lunatico tunc accesserunt secreto more suo, ut interrogarent eum, et instruerentur secretius, quasi domestici. Quibus cum respondisset, quod propter incredulitatem eorum factum esset, docet et erudit eos quantam debeant habere fidem, et quid agendum sit in hoc opere cum fide. Si habueritis, inquit, fidem velut granum sinapis, et dixeritis monti huic: Transi hinc; transibit. Ubi cum dicit, si habueritis fidem velut granum sinapis, osten
Abbreviated transcription (Latin):
xatio monstrat᷑ cũ afferri iub etͣ qr uenire ñ poterat. Sed qͥb iuba qͣn¬
tulacũq eis fides erat. & afferendi facultas : ubi apłi &r turbȩ simul inlo¬
co ac cũeis pat̾ erat: Int̾ qͦs nec mirũ si dicimꝰ qr fides patriar charũ erat
quȩ offerr&e hunc demoniacũ. qm̃ sine fide saluari ñ poterat: Et in crepa¬
uit illũ ihc̃: & exut abeo demoniũ. & curatꝰ. ẽ puer exilla hora potestate
xp̃i Cur aut̃ increpauerit eũ qͥ uexabat᷑ ab sp̃u in mundo. & ñ eũ qͥ illũ
uexat  cũ pocius in spu increpare debuiss& manifesta ratio ẽ qr ꝓpt̃ pec¬
cata sua hic paciebat᷑ & fuerat opp̃ssus. ideo illũ qͥ corrigenđerat pocius de¬
bint in crepare. qͣ eũ qͥ ñquã corrigi iã ultra potest: Sed ieo uerbo ꝑcutit᷑.
cũ infirmꝰ ab insania reuocat᷑ & sanꝰ efficit᷑. Ic̃ accer̃ dis cipłi ad iħm secreto.

Expanded text:
xatio monstratur, cum afferri jubetur, quia venire non poterat. Sed quibus jubet quanxatio monstratur, cum afferri jubetur, quia venire non poterat. Sed quibus jubet quantulacunque eis fides erat, et afferendi facultas, ubi apostoli et turbae simul in loco ac cum eis pater erat. Inter quos, nec mirum si dicimus, quia fides patriarcharum erat, quae offerret hunc daemoniacum, quoniam sine fide salvari non poterat. Et increpavit illum Jesus, et exiit ab eo daemonium, et curatus est puer ex illa hora potestate Christi. Cur autem increpaverit eum qui vexabatur a spiritu immundo, et non eum qui illum vexabat, cum potius spiritum increpare debuisset, manifesta ratio est; quia propter peccata sua hic patiebatur et fuerat oppressus, ideo illum qui corrigendus erat potius debuit increpare, quam eum qui nunquam corrigi jam ultra potest. Sed in eo verbo percutitur, cum infirmus ab insania revocatur et sanus efficitur. Tunc accesserunt discipuli ad Jesum secreto,
Abbreviated transcription (Latin):
tã fidei noticiõ multi ut p̃missũ ẽ infide quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑ tepescunt
d circo nec in merico lunatici uocant᷑. donec firm̃t᷑ & stabiles fiant. Sed
nisi dñs de monte descendiss& & nos pͥmũ quesissa&e int̾ris nemo adeũ uenisce
nemo nos curass& nemo sanꝰ fier&. Ac ꝑ hoc int̾lȩpsũ qͣndo demonte descen¬
dit expositis uitȩ docum̃tis. & hunc lunaticũ differentia peccatoꝵ monstrat᷑.
sed ima. eẽ. curatio a solo dõ ostendit᷑: Qui ideo uenit: ideo pati uoluit: sed qͦuq
ñ enĩ in longũ tẽpꝰ exeo loco ut patera differebat̾ passio xp̃i. lic& longe iam
retro cȩperit. & ad huc hodie in m̃brissuis cõpleat᷑. Quã sane passionẽ t̃c̃ in
sem& ip̃so iã ꝑ patienciã sustinebat ut eẽt passio ante passionẽ. sic̃ & pͥst pas¬
sionẽ inm̃bris eiꝰ donec qͦusq finiat᷑ ad implebit᷑ His ita dictis. ait benig¬
nissimꝰ saluator Afferte huc illũ ad me. Ubi eius dẽ infirmi nimia ue¬

Expanded text:
ssum est, in fide, quae per dilectionem operatur, tepescunt. Idcirco nec immerito lunatici vocantur donec firmi et stabiles fiant. Sed nisi Dominus de monte descendisset, et nos primum quaesisset in terris, nemo ad eum venisset, nemo nos curasset, nemo sanus fieret; ac per hoc inter leprosum, quando de monte descendit, expositis vitae documentis, et hunc lunaticum differentia peccatorum monstratur; sed una esse curatio a solo Deo ostenditur. Qui ideo venit, ideo pati voluit, sed quousque? non enim in longum tempus, ex eo loco, ut pateretur, differebatur passio Christi, licet longe jam retro coeperit, et adhuc hodie in membris suis compleatur. Quam sane passionem tunc in semetipso jam per patientiam sustinebat, ut esset passio ante passionem, sicut et post passionem in membris ejus, donec quousque finiatur, adimplebitur. His ita dictis, ait benignissimus Salvator: Afferte huc illum ad me. Ubi ejusdem infirmi nimia ve
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad fletꝰ Nec attendunt hi tales sĩplicitatẽ diuini ełoqͥi & puritatẽ uerbi. p̃¬
sertĩ cũ om̃is cõparatio ad illud referenda. ẽ. ad qͦd sensus dirigit᷑ cõparantis :¬
& ñ ad om̃ĩa quȩ illiaccidunt cuires aliqua cõparat᷑. ut puta deserpentibus
& coluba qͦd iã retro dictũ est Estote prudentes sic̃ serpentes & si plices
sic̃ colũbȩ cũ multa sint in his quȩ cauenda st̃ & tam̃ .ẽ inserpente tantapũ¬
dentia quȩ sufficere possit adexẽplũ & in colũba tanta siplicitas ut eiꝰ imitatio
eque sufficiat ad salutẽ. Ita & hoc loco elegant᷑ in nocentia paruuli ꝓponit᷑

Expanded text:
usque ad fletus. Nec attendunt hi tales simplicitatem divini eloquii et puritatem verbi, prusque ad fletus. Nec attendunt hi tales simplicitatem divini eloquii et puritatem verbi, praesertim cum omnis comparatio ad illud referenda est, ad quod sensus dirigitur comparantis, et non ad omnia quae illi accidunt cui res aliqua comparatur, ut puta de serpentibus et columba, quod jam retro dictum est: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae , cum multa sint in his quae cavenda sunt: et tamen est in serpente tanta prudentia, quae sufficere possit ad exemplum, et in columba tanta simplicitas, ut ejus imitatio aeque sufficiat ad salutem. Ita et hoc loco eleganter innocentia parvuli proponit
Abbreviated transcription (Latin):
euenerit. ꝓ qͦ aliqͦd oriri possit scrupulũ ad inuicẽ Sed pius inspector benignissimꝰ
ihc̃ uidens cogitationes eoꝵ & causas tanti erroris intelligens. uoluit clementer
desideriũ głȩ a cordib eoꝵ remouere: c̃tentionẽq sanare. anthidato humiliatis
ita ut sapient᷑ cuncta eoꝵ curar& uulnera. ad uocans unũ paruulũ statuit eũ in
medio eoꝵ Multi qͥdẽ de hoc puero quer̃ utrũ ne siplicat̃ accipiendũ sit qđ statu¬
erit quelib& unũ deparuulis. anforte seipsũ eis ꝓposuit ad exemplũ. uł certe iohem
qͥ eoꝵ etate iunior uidebat᷑: Uina qͥbdã de qͦlib& paruulo. inc̃ grua uid& ꝓpositio¬
nis cõparatio. dũ & paruulo nulla adhuc intalib annis prudentia iug& q̃ uirtus
oper&: neq sic alieni st̃ auicus nesit in eis insita lex peccati qͣ irascant᷑ & moueant᷑

Expanded text:
evenerit, pro quo aliquod oriri posset scrupulum ad invicem. Sed pius inspector benignissimus evenerit, pro quo aliquod oriri posset scrupulum ad invicem. Sed pius inspector benignissimus Jesus videns cogitationes eorum et causas tanti erroris 727 intelligentes, voluit clementer desiderium gloriae a cordibus eorum removere contentionesque sanare, antidoto humilitatis, ita ut sapienter cuncta eorum curaret vulnera. Advocans unum parvulum statuit eum in medio eorum. Multi quidem de hoc puero quaerunt, utrumne simpliciter accipiendum sit quod statuerit quemlibet unum de parvulis, an forte seipsum eis proposuit ad exemplum, vel certe Joannem, qui eorum aetate junior videbatur. Quia quibusdam de quolibet parvulo incongrua videtur propositionis comparatio, dum et parvulo nulla adhuc in talibus annis prudentia viget qua virtus operetur, neque sic alieni sunt a vitiis, ne sit in eis insita lex peccati, qua irascantur et moveantur
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat cuisciplis. Uade retro me sathanas scandalũ esmͥ: qr ñ sapis ea quȩ dĩst̃:
sed quȩ hominũ Neforte obtalẽ causã uł huiꝰce modi ñ eẽt maior pet̾rus.
sed unꝰ ex duob frib qͥ cũ eo uno in multis utebant᷑ pͥuilegio honoris. plec
gͥ ignorabant de ioħe dñm iã recro dixisse. int̾natos mulierũ ñ surrexit
maior iohe baptista. Et ideo in eo regno qr multi magni er̃. quer̃ qͥs maior
int̃ magnos eẽ debeat. Quȩ nimirũ questio qr inuia eos forte decoxerat
ac si flãma ⁊ eli. c̃ uincunt᷑ iã in domo recepti talib se.in iucẽ alloqͥis ad inuidiã
cõ mouisse. Tc fecer̃ iuxta matheũ. qđ pͥmũ facere debuerant: Accesser iã domi¬
cũ ceñt & c̃uicti. qͣsi discipłi ad magistrũ ꝓponentes p̃fatã int̾rogationẽ qͥ seoꝵ
eẽt maior. Quoꝵ imitatores & nos omnino et̃ debemꝰ siqͣndo aliqͥd int̃ nos qͣsi dubiũ

Expanded text:
rat discipulis: Vade retro me, Satana: scandalum es mihi, quia non sapis ea quae Dei sunt, sed quae hominum , ne forte ob talem causam, vel hujuscemodi, non esset major Petrus, sed unus ex duobus fratribus, qui cum eo uno in multis utebantur privilegio honoris. Nec igitur ignorabant de Joanne Dominum jam retro dixisse, Inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista . Et ideo in eo regno, quia multi magni erunt, quaerunt quis major inter magnos esse debeat? Quae nimirum quaestio, quia in via eos forte decoxerat ac si flamma zeli, convincuntur jam in domo recepti, talibus se invicem alloquiis ad invidiam commovisse. Tunc fecerunt, juxta Matthaeum, quod primum facere debuerant quasi discipuli ad Magistrum, proponentes praefatam interrogationem quis eorum esset major. Quorum imitatores et nos omnino esse debemus, si quando aliquid inter nos, quasi dubium
Abbreviated transcription (Latin):
& ab om̃i integritate hominis diabolus excludit ita ut nec in animo possi astutia
dicaboli qꝰ iugent orationes nec in carne quã ieiuma castigant fraus inimict qr
sic diote ⁊ hoce genꝰ cũ dit. ucauc lunaticꝰ tantũ aut om̃e gen demonũ inhis uince¬
re pos ceneligas &tna sic̃ ual& oratio ẽtrauicia animȩ & achiornẽ usq. ptis¬
testsna teuinia ad carnis uicia repͥm̃da & ad animȩ usq munditiã ꝑ uenire
pemnai gronuersantib illis ingalilea. dix ihe Filius homins tradenđ ẽ
iman hominũ. & occident eũ & diȩ t̃cia resurgor. Et c̃e ristati sunt uulãe
di ister ex mus ut introducat animos dis cipłoꝵ paulatĩ ad fidẽ. s ꝑtaspers acblan¬
dos tristia misee es nuracalis c̃traria sociat ut eleu& animos ad diuima &s p̃para
eos etra oaĩa adoerisa. it cũ repente uenerint neptreant Indec. qͣ qͥa pͦst ficde

Expanded text:
 ab omni integritate hominis diabolus excluditur, ita ut nec in animo possit astutia diaboli, quo vigent orationes, nec in carne, quam jejunia castigant, fraus inimici. Quia sic dictum est, hoc genus, cum ait, ut aut lunaticus tantum, aut omne genus daemonum, in his vincere posse intelligas. Quia sicut valet oratio contra vitia animae, et ad carnem usque pertingit, sic jejunia ad carnis vitia reprimenda, et ad animae usque munditiam pervenire festinant. Conversantibus illis in Galilaea dixit Jesus: Filius hominis tradendus est in manus hominum, et occident eum, et die tertia resurget. Et contristati sunt valde. Magister eximius ut introducat animos discipulorum paulatim ad fidem; semper prosperis ac blandis tristia miscet, et miraculis contraria sociat, ut elevet animos ad divina, et praeparet eos contra omnia adversa, ut cum repente venerint, non perterreant. Inde est e
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ qͥdã qͣsi nuꝑ c̃uersi ut fiant qͣsi pueri. & ñdũ tam̃ st̃ facti: qͣuis uideant᷑
c̃ uersi Pusilli habent᷑ inxp̃o & paruuli receptores scandali qr posst̃ scanda¬
lizari: & ideo paruuli. Alio qͥn nisi pusilli & paruuli eẽnt scandalũ ñ re¬
ciperent. Quib omnino scandali occasionẽ ñ debemꝰ p̃bere qm̃ & ipsi iã¬

Expanded text:
sunt quidam quasi nuper conversi, ut fiant quasi pueri, et nondum tamen sunt facti, quamvis videantur sunt quidam quasi nuper conversi, ut fiant quasi pueri, et nondum tamen sunt facti, quamvis videantur conversi. Pusilli habentur in Christo et parvuli, receptores scandali, quia possunt scandalizari, et ideo parvuli. Alioquin nisi pusilli et parvuli essent, scandalum non reciperent. Quibus omnino scandali occasionem non debemus praebere, q
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi potest. qͥ int̾ rogando qͥs maior. eẽt. in regno cȩloꝵ. uidebantur
de dignitate int̃ se contendere. Et si in hoc uicio ꝑ mansissent: poteram
ꝓcul dubio eos qͦs ad fidẽ uocabant suo scandalo ꝑderȩ. dũ uiderent eos
adhuc infirmi fide int̾se de honore pugnare. Et ideo benignꝰ magist᷑
re uocat eos ad humilitatẽ & sĩplicitatẽ pueri. qͥ nescit de honorib litiga¬
re. Ad cuꝰ ꝓfecto exẽplũ nsi c̃ uertat᷑ qͥs huic qͥdẽ ĩpossibile ẽ intrare
in regnũ cȩloꝵ. Hinc qͦq pat& sensus. qr multi c̃uertunt᷑ ut fiant quẽ ad mo¬
dũ puer & suscipiunt habitũ discipulatꝰ xp̃i sed ñ om̃s qͥ c̃ uertunt᷑ iã ꝑ ueniunt
eo usq ut fiant similes talib pueris. Et imꝰqͥsq eoꝵ tanto minꝰ hab& desimilitu¬
dine pueroꝵ. qͣnto longe . ẽ. ab habitudine puerili erga passiones carnales.
erga timores. & erga oblectam̃ta uicioꝵ. In om̃i gͦ credentiũ multitudine

Expanded text:
intelligi potest, qui interrogando quis major esset in regno coelorum, videbantur de dignitate inter se contendere. Etsi in hoc vitio permansissent, poterant procul dubio eos quos ad fidem vocabant, suo scandalo perdere, dum viderent eos, adhuc infirmi fide, inter se de honore pugnare. Et ideo benignus magister revocat eos ad humilitatem et simplicitatem pueri, qui nescit de honoribus litigare. Ad cujus profecto exemplum nisi convertatur quis, huic quidem impossibile est intrare in regnum coelorum. Hinc quoque patet sensus, quia multi convertuntur ut fiant quemadmodum puer, et suscipiunt habitum discipulatus Christi, sed non omnes qui convertuntur, jam perveniunt eo usque, ut fiant similes talibus pueris. Et unusquisque eorum tanto minus habet de similitudine puerorum, quanto longe est ab habitudine puerili, erga passiones carnales, 730 erga timores et erga oblectamenta vitiorum. In omni ergo credentium multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
& qͦs manu sanat: sanat & ĩperio Nolite timere in qͥt. Quia qͦs tã uehemens timor
possid&. doctrinã reciꝑe sanã ñ possunt Ideo pͥus timorẽ pellit. & sic eos ad seipsũ
erigit & eleuat. ut ñ aliũ reqͥrant neq intende̾nt. sed quẽ pat̾ signauit atq unũ
& singularẽ demonstrat. Unde & illi eleuantes oculos. neminẽ aliũ uider̃. nisi
solũ iħm: qr in ipso sunt omĩa. In ipso qͥdẽ pat̾ & filius. in ipso & sp̃c sc̃s In ipso
moyses & helias. & iã cũ recedunt In ipso & ipsi discipłi. ꝓpc̾ea ñ. opꝰ est nisi unũ
tab naculũ fieri. qm̃ cũ ipse solus habet᷑. omĩa possident᷑. Sed ñ ante iħẽ solus in
sonuit : hic ẽ. filius ms & cetͣr̃. Tc̃ si qͥdẽ nube desuꝑ clarescente. cũ uox patris
intonuit ꝑ nubẽ : inuentꝰ. ẽ. ihc̃ solus. Et cũ tres. eent ut dixi. imꝰ est factus.

Expanded text:
et quos manu sanat, sanat et imperio. Nolite timere, inquit, quia quos tam vehemens timor et quos manu sanat, sanat et imperio. Nolite timere, inquit, quia quos tam vehemens timor possidet, doctrinam recipere sanam non possunt, ideo prius timorem pellit, et sic eos ad seipsum erigit et elevat, 709 ut non alium requirant neque intendant, sed quem Pater signavit, atque unum et singularem demonstrat. Unde et illi: Elevantes oculos, neminem alium viderunt nisi solum Jesum, quia in ipso sunt omnia. In ipso quidem Pater et Filius, in ipso et Spiritus sanctus, in ipso Moyses et Elias, etiam cum recedunt, in ipso et ipsi discipuli. Propterea non opus est nisi unum tabernaculum fieri; quoniam cum ipse solus habetur, omnia possidentur. Sed non ante Jesus solus in sonuit: Hic est Filius meus, etc. Tunc siquidem nube desuper clarescente, cum vox Patris intonuit per nubem, inventus est Jesus solus. Et cum tres essent, ut dixi, unus est factu
Abbreviated transcription (Latin):
ut eã ferre ñ possent. audientes ipsũ. eẽ. filiũ dĩ patris qͥ uisus. ẽ. moysi & ei dixerat.
ñ uidebit homo faciẽ meã & ui u&. Portassis gͦ uidentes faciẽ filu dĩ factã sicut
sol refulgentẽ. & audientes testimoniũ dĩ patris de ipso. potuer̾ ñtimere: Et id e
humiliant᷑ mox sub manu dĩ. qđ & ipsũ moysen nec ñ & abrahã patriarcham
fecisse legimꝰ. Tc̃ benignꝰ magister. eo accessit & tetigit eos: dix̃q eis. Surgite
& nolite timere. Acsi aꝑte dicer&. Tim̃dũ erat si moysen audiendũ mox cla¬
mar&. aut heliã imitandũ tantũ. qr nec ipsi sine me utiq placent Porro qđ
accedit post tantã głam. clem̃tia est. Qđ tangit. potentia refor mantis: ut
ea manu recrearentur ad fidẽ. qua creati erant ad uitã. Iub & gͦ ut exurgant
a sõno. & pellit iubendo timorẽ. Tangit uͦ ut debilia m̃bra restituat sanitati

Expanded text:
ut eam ferre non possent, audientes ipsum esse Filium Dei Patris, qui visus est Moysi, et ei dixerat: ut eam ferre non possent, audientes ipsum esse Filium Dei Patris, qui visus est Moysi, et ei dixerat: Non videbit homo faciem meam, et vivet . Fortassis ergo videntes faciem Filii Dei factam sicut sol refulgentem, et audientes testimonium Dei Patris de ipso, non potuerunt non timere. Et ideo humiliantur mox sub manu Dei, quod et ipsum Moysen, necnon et Abraham patriarcham, fecisse legimus. Tunc benignus Magister. Accessit et tetigit eos, dixitque eis: Surgite et nolite timere. Ac si aperte diceret: Timendum erat si Moysen audiendum vox clamaret, aut Eliam imitandum tantum, quia nec ipsi sine me utique placent. Porro quod accedit post tantam gloriam clementia est, quod tangit, potentia reformantis: ut ea manu recrearentur ad fidem, qua creati erant ad vitam. Jubet ergo ut exsurgant a somno, et pellit jubendo timorem. Tangit vero ut debilia membra restituat sanitati,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ferentes exeo & uocẽ apatre ꝑnubẽ delapsã ferre ñ poterant. id circo ac
si supplicantis affectu timore ꝑculsi. cadente s ruunt infaciẽ suã U al de enĩ
ꝑterriti erant spectaculi nouitate. & testimonio uocis pat̾nȩ. Deqͦ sane testimonio qr
supͣ iã mȩ satis dixisse recolo. id ipsũ reincul care distuli: Nisi qͦd qͥd̃ quer̃. utrũ
denube hȩȩ uox ad moysen & heliã facta sit : qͥ desiderabant filiũ dĩ incarne uide¬
re & audire. ut uiderent & audirent iã cõpleca quȩ de illo ipsi crediderant & p̃dixe¬
rant qͣndoq ẽẽ. futura. aut discipłos qͦd magis c̃grint pat̾ docebat defilio. qͦd eiꝰ
ꝓpͥus eẽt filius quẽ secuti fuerant. & quẽ ia transfiguratũ cernebant ingła. ut
deinceps de illo iã nihil ulterius dubitarent. Unde & ip̃sa uox qr talis tantaq fuit

Expanded text:
non ferentes, ex eo et vocem a Patre per nubem delapsam, ferre non poterant, idcirco ac non ferentes, ex eo et vocem a Patre per nubem delapsam, ferre non poterant, idcirco ac si supplicantis affectu, timore perculsi, cadentes ruunt in faciem suam. Valde enim perterriti erant spectaculi novitate, et testimonio vocis paternae. De quo sane testimonio, quia supra jam me satis dixisse recolo, idipsum reinculcare distuli. Nisi quod quidam quaerunt, utrum de nube haec vox ad Moysen et Eliam facta sit, qui desiderabant Filium Dei in carne videre et audire, ut viderent et audirent jam completa quae de illo ipsi crediderant, et praedixerant quandoque esse futura. Aut discipulos, quod magis congruit, Pater docebat de Filio, quod ejus proprius esset Filius, quem secuti fuerant, et quem jam transfiguratum cernebant in gloria, ut deinceps de illo jam nihil ulterius dubitarent. Unde et ipsa vox, quia talis tantaque fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
in hanc horã Pat̃. clarifica nom̃tuũ Ueñ gͦ uox decȩlo: Et clarificaui & iterũ
clarificabo Turba gͦ quȩ stabat & audiebat dicebat tonitruũ factũ ẽẽ Sed̾
qͥd ẽ. qͦd ibi tonitruũ audiens tͣba ñ cadit. hic aut̃ audita uoce discipłi infaciem
cadunt. nisi qr ibi suꝑbia tum&. hic aut̃ humilitas pau& : Nec tam̃ sine causa
mens ꝑau&. quȩ p̾miũ tanti pauoris ꝑ grãm iã hab& quã accep̃. Multa siqͥdem
occurrunt. cur discipłi suꝑ t̾rã in faciẽ corruerint. Primũ qr ñ poterant sustinere
glam tantȩ uocis denube: neq claritatẽ ipsius nubis qͣ ob ũbrabant᷑: xp̃c uidelice
moyses & helias. qͥb iã cũ xp̃o imũ erat tab̾naculũ & ñtria. quȩ perus obtulit
ut fabricarent᷑. Erat enĩ splendor uultꝰ eiꝰ quȩ fulgebat ut sol: & claritas
uestim̃toꝵ in qͥb delectabat᷑ petrus ad miratꝰ. Sed int̃ hȩç omĩa uirtucẽ uocis

Expanded text:
 iterum clarificabo. Turba ergo quae stabat et audiebat, dicebat tonitruum factum esse . Sed quid est, quod ibi tonitruum audiens turba, non cadit? Hic autem audita voce discipuli, in faciem cadunt? Nisi quia ibi superbia tumet, hic autem humilitas pavet. Nec tamen sine causa mens pavet, quae praemium tanti pavoris per gratiam jam habet, quam accepit. Multa siquidem occurrunt, cur discipuli super terram in faciem corruerint. Primum, quia non poterant sustinere gloriam tantae vocis de nube, neque 708 claritatem ipsius nubis, qua obumbrabantur, Christus videlicet, Moyses, et Elias, quibus jam cum Christo unum erat tabernaculum, et non tria, quae Petrus obtulit ut fabricarentur. Erat enim splendor vultus ejus qui fulgebat ut sol, et claritas vestimentorum, in quibus delectabatur Petrus admiratus. Sed inter haec omnia, virtutem vocis
Abbreviated transcription (Latin):
rationes & sanitates morboꝵ & onũa infirmitatũ genera in mysterio altius con¬
siderata docent animarũ ꝓfundiora sacram̃ta. & curationũ genera: Idtirco qui
post̃ audire diligentiũ uł intelligere subtiliuꝰ ꝑ tractanda st̃ corã eis. ut ipsȩ uir¬
tures curationũ corpoꝵ & animarũ ad ałterutrũ c̃paratȩ ac discussȩ multa eisdẽ
c̃ferant dogmata sanitatũ & demonstrant: differentias moꝵ ac qͣlitates infirmita¬

Expanded text:
rationes et sanitates morborum, et omnia infirmitatum genera in mysterio altius conrationes et sanitates morborum, et omnia infirmitatum genera in mysterio altius considerata docent animarum profundiora sacramenta, et curationum genera. 712 Idcirco qui possunt audire diligentius, vel intelligere, subtilius pertractanda sunt coram eis, ut ipsae virtutes curationum corporum et animarum ad alterutrum comparatae ac discussae, multa eisdem conferant dogmata sanitatum, et demonstrent differentias morum ac qualitates infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑse clamant. Et ꝓpħa testat᷑: qr st̃ magna & fortia exqsita in om̃s uoluntate
eiꝰ & p̃parata. Id circo ut sȩpe dico ñ exeuentu rerũ ꝓueniunt. sed ex ꝓudentia
dĩ & dispensatione salutis humanȩ. Hinc gͦ est qͦd longe iã supͣ ubi ihc̃ de monte
descendit cũ docinss& discipłos suos octo beatitudines. oc currit ei pͥmũ lepsus
ut uiso miraculo corda discipłoꝵ firmarent᷑ ad fidẽ Sic & in hoc loco quia
turbȩ & ñ nulli discipłoꝵ inmontẽ cũ ihũ ñ poterant ascendere ꝓpt̾ea obdis¬
pensationẽ salutis humanȩ descendit ad eos. qͣsi de monte excelso diuinitatis
suȩ. ubi se corã ꝑfectiorib tͣnsformauit ingłam suã. Et c̾tinuo accessit ad
eũ homo genib ꝓ uolutꝰ. rogans ꝓfilio suo qͦ pessimo uexabat᷑ demonio: Qui
ñ accessiss& ad eũ. nisi cũ discipłis suis ipse primũ ueniss& adtͣbã quȩ deorsũ
multis paciebat᷑ demonũ uexationib:. Ex qͦ loco c̃siderandũ qͦd om̃s axp̃o cu¬

Expanded text:
se clamant. Et propheta testatur quia sunt magna et fortia, Exquisita in omnes voluntates ejus , et praeparata. Idcirco ut saepe dico, non ex eventu rerum proveniunt, sed ex providentia Dei et dispensatione salutis humanae. Hinc ergo est quod longe jam supra ubi Jesus de monte descendit, cum docuisset discipulos suos octo beatitudines, occurrit ei primum leprosus, ut viso miraculo, corda discipulorum firmarentur ad fidem; sic et in hoc loco, quia turbae et nonnulli discipulorum in montem cum Jesu non poterant ascendere, propterea ob dispensationem salutis humanae descendit ad eos, quasi de monte excelso Divinitatis suae, ubi se coram perfectioribus transformavit in gloriam suam. Et continuo: Accessit ad eum homo genibus provolutus, rogans pro filio suo, qui pessimo vexabatur daemonio. Qui non accessisset ad eum, nisi cum discipulis suis ipse primum venisset ad turbam quae deorsum multis patiebatur daemonum vexationibus. Ex quo loco considerandum quod omnes a Christo cu
Abbreviated transcription (Latin):
multi querant. ipsa nubes utrũ corporea fuerit annon. Sed restat tam̃ intelli¬
gere qͥeqͥd fuerit. qͦd magnũ sacram̃tũ fuit. Quia noui testam̃ti doctrina ñ
iã in nube tenebrosa obtegit᷑. sed ꝑ nubẽ lucidã tonans pat̾na uoce ꝑspicue
audit᷑ Ipsa siqͥdẽ nubes ñ ignea. ñ tenebrosa. sed lucida fuisse p̃dicat᷑. quia
ñ in igne t̾roris ñc̃ uenit. nc̃ incaligine. cecitatis. sed in lumine ueritatis in
tandũ. qͦd nub es lucida moysen & heliã ten& & obũbrat. Quomͦ lucida est
si obumbrat e Ntã & uirtꝰ altissimi. obũbrat mariã. Id circo intelligendum
sed solus pat ꝑ nibẽ loqt᷑ : solaꝙ nibes lucida pat̾nã uocẽ expͥmit.: Sicq nimirũ nouiter¬
tam̃ti grã legẽ & ꝓphetiã obũbrat & c̃seruat. anten& occultat & obũbrat in litera:¬

Expanded text:
multi quaerant, ipsa nubes utrum corporea fuerit an non? Sed restat tamen intellimulti quaerant, ipsa nubes utrum corporea fuerit an non? Sed restat tamen intelligere, quidquid fuerit quod magnum sacramentum fuit. Quia Novi Testamenti doctrina, non jam in nauditur. Ipsa siquidem nubes non ignea, non tenebrosa, sed lucida fuisse praedicatur. Quia non in igne terroris nunc venit, non in caligine caecitatis, sed in lumine veritatis illtandum quod nubes lucida Moysen et Eliam tenet et obumbrat. Quomodo lucida est si obumbrat? Nam et virtus Altissimi obumbrat Mariam . Idcirco intelligendum Sed solus Pater per nubem loquitur. Sola nubes lucida paternam vocem exprimit. Sic sic Novi Testamenti gratia legem et prophetiam obumbrat et conservat,
Abbreviated transcription (Latin):
đ uͦ ꝓ mittebat. deuocionis obseqͥum:. Et ideo pecrus adño ñ rep̃hendit᷑ qr & si displi¬
cuit ignorasse qͥd dicer&. placuit tam̃ tanta deuotio dõ. & ideo int̾ hȩc uerba facta ẽ.
nubes. quȩ ipsos teger& lucidissima & eos ob umbrar&. ut scir& petrus qr ñ necesse
erat tria tab̾ nacula fieri. cũ eos uider& nube cȩlesti obtectos. & qͣsi sub uno tab̾¬
naculo cooperiri. Unde c̃sequent̾ ait ȩuũgłista: Adhuc eo loquente: ecce nubes
lucida obũbrauit eos. Nec dubiũ qͥn ipsa ÷ illa nubes. quȩ fuscep̃ eũ ab oculis om̃iũ
nubis ꝑdiẽ. & colũ nã ignis ꝑ noctẽ p̃ cessisse legimꝰ sed qͦd lucida eẽt aliqͣ earum
ñ habemꝰ. Quin immo ante aduentũ mediatoris ut scriptũ ẽ.: tenebrosa aqͣ innu¬
bib aeris fuit. hoc ẽ. uerboꝵ scientia inlege atq ꝓpħis occulta & obscura qͣuis

Expanded text:
 promittebat, devotionis obsequium. Et ideo Petrus a Domino non reprehenditur, quia et si displi promittebat, devotionis obsequium. Et ideo Petrus a Domino non reprehenditur, quia et si displicuit ignorasse quid diceret, placuit tamen tanta devotio Deo. Et ideo inter haec verba facta est nubes, quae ipsos tegeret lucidissima, et eos obumbraret, ut sciret Petrus, quia non necesse erat tria tabernacula fieri, cum eos videret nube coelesti obtectos, et quasi sub uno tabernaculo cooperiri. Unde consequentuer ait evangelista: Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravit eos. Nec dubium quin ipsa est illa nubes, quae suscepit eum ab oculis omnium  noctem, praecessisse legimus , sed quod lucida esset aliqua eorum, non habemus. Quinimo ante adventum Mediatoris ut scriptum est Tenebrosa aqua in nuvious aeris fuit , hoc est, verborum scientia in lege atque prophetis occulta et obscura, quamvis