comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nescit quo eat. qmͣ tenebrȩ ob.¬
cecauerunt oculos eius.
Seribo uobis filioli. qm remit.¬
tuntur uobis peccata. propter
nomen eius. Seribo uobis pa-¬
tres: qm̃ cognouistis eum qui
abinitio est. Seribo uobis ado¬
lescentes . qm uicistis malignum.
Seribo uobis infantes. qm cog.¬
nouistis Patrẽ. Scribo uobis patres:
quia cognouistis eum qui ab initio ẽ: Scri-¬
bo uobis iuuenes. quia fortes estis: & u̾bũ
dĩ in uob̾ manet: & uicistis malignum:ui.¬
olite diligere mundum. neq¬
ea quȩ in mundo sunt. Si

Expanded text:
tenebrae obcaecaverunt oculos eius scribo vobis filioli quoniam remittuntur vobis peccata propter nomen eius scribo vobis patres quoniam cognovistis eum qui ab initio est scribo vobis adulescentes quoniam vicistis malignum scripsi vobis infantes quoniam cognovistis Patrem scripsi vobis patres quia cognovistis eum qui ab initio scripsi vobis adulescentes quia fortes estis et verbum Dei in vobis manet et vicistis malignum nolite diligere mundum neqea quae in
Abbreviated transcription (Latin):
t quidam uir in listris infirmis
pedibus sedebat claudus ex utero
matris sue. qui numquam ambu-¬
lauerat: hic audiuit paulum lo-
Surge super pedes tuos rectus. Et
exiliuit : & ambulabat. Turbȩ aũt
cum uidissent quod fecerat pau-¬
lus : leuauerunt uocem suam lica-¬
onice. dicentes. Dii similes facti
hominibus. descenderunt ad nos.
Et uocabant barnaban iouem: pau.¬
lum uero mercurium: qm ipse
erat dux uerbi. Sacerdos quoq
iouis qui erat ante ciuitatem: tau¬
ros & coronas ante ianuas afferens.
cum populis uolebat sacrificare.
Quod ubi audierunt apostoli bar.¬
nabas & paulus: conscissis tiiicis
sus exilierunt in turbas: claman-¬
tes & dicentes. Uiri. quid hȩc facitis:
his uanis conuerti ad dm̃ uiuum:
qui fecit cęlum & terram: mare.
& omnia quȩ in eis sunt: qui in
preteritis generationibus dimisit
omnes gentes ingredi uias suas.
Et quidem non sine testimonio se¬
met ipsum reliquit: benefaciens.
fructifera: implens cybo & leticia
corda uestra. Et hȩc dicentes. uix

Expanded text:
t quidam vir in Listris infirmis pedibus sedebat claudus ex utero matris sue: qui nunquam ambulaverat. Hic audivit Paulum loquico surge super pedes tuos recexilivit et ambulabat turbae autem cum vidissent quod fecerat Paulus levaverunt vocem suam lycaonice dicentes dii similes facti homEt vocabant Barnabam Jovem: Paulum vero Mercurium: quoniam ipse erat dux verbi. Sacerdos vero Jovis qui erat ante civitatem: tauros: et coronas ante januam afferens cum populo: volebat sacrificare. Quod ubi audierunt Apostoli Barnabas et Paulus conscissis tunicis suis exilierunt in turbas: clamantes et dicentes. Viri quid hec facitis? his uanis conuertamini ad deum uiuum, qui fecit caelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. qui in praeteritis generationibus reliquit omnes gentes ingredi itinera sua.. et quidem non sine testimonio semet ipsum reliquit, bene faciens fructiferam, inplens cibo et laetitia corda uestra. Item illic: Deus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
per cisternam: & reuertatur pul.¬
uis in terram suam unde erat.
& spiritus redeat ad dm̃ qui mi¬
sit illum. Uanitas uanitatum
dixit ecclesiastes : & omnia uani-¬
tas. Cumq ess& sapientissimus
ȩcclesiastes. docuit populum. &
enarrauit quȩ fecerat: & inuesti.¬
gans composuit parabolas mul-¬
tas. Quesiuit uerba utilia: et
conseripsit sermones rectissimos.
ac ueritate plenos. Uerba sapien¬
tium sicut stimuli. & quasi claui
in altum defixi: quȩ per magistro¬
rum consilium data sunt a pastore
uno. His amplius fili mi ne requi.¬
ras. Faciendi plures libros nullus
est finis. Hrequensq meditatio. car¬
nis affuctio est. Binem loquendi
omnes pariter audiamus. Dm̃
time : & mandata eius obserua.
Hoc est enim omnis homo. Et cun¬
cta quę fiunt adduc&e ds̃ in iudi-¬
cium pro omni errato. siue bonum
liue malum sit.

Expanded text:
per cisternam: Et revertatur pulper cisternam: Et revertatur pulvis in terram suam unde erat, et spiritus redeat ad Deum, qui dedit illum. Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes, omnia vanitas. Cumque esset sapientissimus Ecclesiastes, docuit populum, et enarravit quae fecerat: et investigans composuit parabolas multas. Quaesivit verba utilia, et conscripsit sermones rectissimos, ac veritate plenos. Verba sapientium sicut stimuli, et quasi clavi in altum defixi, quae per magistrorum consilium data sunt a pastore uno. His amplius, fili mi, ne requiras. Faciendi plures libros nullus est finis: frequensque meditatio, carnis aomnes pariter audiamus: Deum time, et mandata ejus observa, hoc est enim omnis homo. Et cuncta quae fiunt, adducet Deus in judicium, pro omni errato, sive bonum, sive malum .
Abbreviated transcription (Latin):
iram a corde tuo. & amoue ma-¬
liciam a carne tua. Adolescentia
enim & uoluptas: uana sunt.
Memento creatoris tui in diebus iu-¬
uentutis tuȩ: antequam ueniat
tempus afflictionis. & appropin-¬
quent anni de quibus dicas: non
michi placent. Antequam tene¬
brescat sol & lumen. & luna et
stelle : & reuertantur nubes post
pluuiam. Quando commouebun-¬
tur custodes domus. & nutabunt
uiri fortissimi : & ociose erunt
molentes inminiito numero: &
tenebrescent uidentes per foramina:
& claudent ostia in platea in hu-¬
militate uocis molentis . & consur-¬
gent ad uocem uolucris. & obsur-¬
descent omnes filiȩ carminis.
excelsa quoq timebunt. & for-¬
midabunt inuia. Hlorebit amig.¬
dalus: inꝑinguabitur locusta.
& dissipabitur capparis. Qom̃
ibit homo in domũ ȩternitatis
sue. & circumibunt in platea
plangentes : antequam rumpatur
fuis argenteus. & recurrat uirta
aurea : & conteratur hydria super
fontem: & confringatur rota su-¬

Expanded text:
iram a corde tuo, amoue mairam a corde tuo, amoue malitiam a carne tua. adulescentia enim et uoluptas uana sun« Memento Creatoris tui in diebus juventutis tuae, antequam veniat tempus afflictionis tuaquent anni de quibus dicas non mici placent. Antequam tenebrescat sol, et lumen, et luna, et stelle: et revertatur nubes post plubiam. Quando commovebuntur custodes domus, et mutabuntur viri fortissimi: et otiose erunt molentes in minuto numero. Et tenebrescent videntes per foramina, et claudent ostia in platea: in umilitate vocis molentis. Et consurgent ad vocem volucris: et obsurdescent omnes filie carminis. Excelsa quoque timebunt: et formidabunt in via. Florebit amigdalus et impinguabitur lucustaet dissipabitur capparis: Quoniam ibit homo in domum aeternitatis suae, et circuibunt in platea plangentes. Antequam rumpatur iculus argenteus; et recurrat vitta aurea: Et conteratur hydria super fontem, et confringatur tota su
Abbreviated transcription (Latin):
rum sit mali super terram. Si
repletȩ fuerint nubes: imbres
super terram effundent. Si ceci¬
derit lignum ad austrum aut
ad aquilonem: in quocumq loco
ceciderit ibi erit. Qui obseruat
uentum non seminat. & qui consi.¬
derat nubes numquam met&.
Quomodo ignoras quȩ sit uia
spiritus . & qua ratione conpingan-¬
tur ossa in uentre pregnantis: sic
nescis opera dĩ qui fabricator est
omnium.
ane semina semen tuum: & uespere
ne cess& manus tua. quia nescis
quid magis oriatur. hoc an illud.
Et si utrumq simul. melius erit.
Dulce lumen. & delectabile est
oculis uidere solem. Si annis
multis uixerit homo. & in his
omnibus lȩtatus fuerit. memi-¬
nisse deb& tenebrosi temporis
& dierum multorum: qui cum
uenerint uanitatis arguentur
preterita. Letare ergo iuuenis
in adolescentia tua. & in bono sit
cor tuum in diebus iuuentutis
tuȩ. & ambula in uiis cordis tui
& in intuitu oculorum tuorum.
& scito quod pro omnibus his
addiicoe te ds̃ in iudicium. Aufer

Expanded text:
rum sit mali super terram. Si rum sit mali super terram. Si repletae fuerint nubes, imbrem super terram effundent. Si ceciderit lignum ad austrum, aut ad aquilonem, in quocumque loco ceciderit, ibi erit. Qui observat ventum, non seminat: et qui considerat nubes, numquam metet. Quomodo ignoras quae sit via spiritus, et qua ratione compingantur ossa in ventre praegnantis: sic nescis opera Dei, qui fabricator est omnium. Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset manus tua: Quia nescis quid magis oriatur, hoc an illud, et si utrumque simul, melius erit. Dulce lumen, et delectabile est oculis videre solem. Si annis multis vixerit homo, et in his omnibus letus fuerit, meminisse debet tenebrosi temporis et dierum multorum qui, cum venerint, vanitatis arguentur preterita. Lin adulescentia tua, et in bono sit cor tuum in diebus iuuentutis tuae, et ambula in uiis cordis tui et in intuitu oculorum tuorum. et scito quod pro omnibus his adducet te deus in iudicium. aufer
Abbreviated transcription (Latin):
bunt eum. Initium uerborum
eius stulticia : & nouissimum oris
illius error pessimus. Stultus
uerba multiplicat. Ignorat homo
quid ante se fuerit. & quod post¬
se futurum est. quis illi poterit
indicare: Labor stultorum af.¬
fligoe eos: qui nesciunt in urbem
pergere. Ue tibi terra cuius rex
est puer : & cuius principes ma-¬
ne comedunt. Beata terra cuius
rex nobilis est. & cuius principes
uescuntur in tempore suo.ad refi-¬
ciendum. & non ad luxuriam.
In pigriciis humiliabitur contigna.¬
tio. & in infirmitate manuum
perstillabit domus. In risu faci-¬
unt panem ac uinum. ut epulen-¬
tur uiuentes : & pecuniȩ obędiunt
omnia. In cogitatione tua regi
ne detrahas: & in secreto eubiculi
tui ne maledixeris diuiti : quia
auis cęli portabit uocem tuam:
& qui hab& pennas annuntiabit
sententiam. Mitte panem tuum F¬
super transeuntes aquas: quia
post multa tempora inuenies
illum. Da partem septem: nec non
& octo: quia ignoras quid futu.¬

Expanded text:
bunt eum: Initium verborum bunt eum: Initium verborum ejus stultitia, et novissimum oris illius error pessimus. Stultus verba multiplicat. Ignorat homo, quid ante se fuerit: et quod post futurum est, quis illi poterit in dicare? Labor stultorum affliget eos qui nesciunt in urbem pergere vae tibi terra cuius rex est puer et cuius principes mane comedunt beata terra cuius rex nobilis est et cuius principes vescuntur in tempore suo ad reficiendum et non ad luxuriam in pigritiis humiliabitur contignatio et in infirmitate manuum perstillabit domus in risu faciunt panem ac tur viventes: et pecuniae obediunt omnia. In cogitatione tua regi ne detrahas, et in secreto cubiculi tui ne maledixeris diviti: Quia avis coeli portabit vocem tuam, et qui habet pennas annuntiabit sententiam. Cap. XI. Mitte panem tuum super transeuntes aquas: quia post multa tempora invenies illum. Da partem septem, necnon et octo: quia ignoras quid futu
Abbreviated transcription (Latin):
parua ad tempus stulticia. Gor
sapientis in dextera eius: & cor
stulti in sinistra illius. Sed et in
uia stultus ambulans: cum ipse
insipiens sit. omnes stultos esti.¬
mat. Si spiritus potestatem ha¬
bentis ascenderit super te. locum
tuum ne dimiseris: quia curatio
cessare faci&e peccata maxima.
Est malum quod uidi subsole.
quasi per errorem egrediens
a facie principis. positum stul¬
tum in dignitate sublimi: & diui¬
tes sedere deorsum. Uidi seruos
in equis: & principes ambulantes
quasi seruos super terram. xiiii.¬
pri fodit foueam incid& in eam.
& qui dissipat sepem mordebit
eum coluber. Qui transfert
lapides affligetur in eis: & qui
scindit ligna uulnerabitur ab eis.
Si retunsum fuerit ferrum. & hoc
non ut prius. sed hebetatum erit.
multo labore exacuetur: & post
industriam sequetur sapientia.
Si mordeat serpens in silentio: ni-¬
chil eo minus hab&e qui occulte
detrahit. Uerba oris sapientis gra.¬
tia: & labia insipientis precipita-¬

Expanded text:
parva ad tempus stultitia. Cor parva ad tempus stultitia. Cor sapientis in dextera ejus, et cor stulti in sinistra illius. Sed et in via stultus ambulans, cum ipse insipiens sit, omnes stultos aestimat. Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris: quia curatio cessare faciet peccata maxima. Est malum quod vidi sub sole, quasi per errorem egrediens a facie principis: Positum stultum in dignitate sublimi, et divites sedere deorsum. Vidi servos in equis, et principes ambulantes quasi servos super terram. Qui fodit foveam, incidet in eam: et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber. Qui transfert lapides, affligetur in eis: et qui scindit ligna, vulnerabitur ab eis. Si retusum fuerit ferrum, et hoc non ut prius, sed hebetatum erit: Multo labore exacuetur, et post industriam sequetur sapientia. Si mordeat serpens in silentio, nihil eo minus habet qui occulte detrahit. Verba oris sapientis gratia: et labia insipientis praecipita
Abbreviated transcription (Latin):
nem: nec doctorum diuitias.¬
nec artificum gratiam: sed tempus
casumq in omnibus. Nescit homo
finem suum: sed sicut pisces capi.¬
untur hamo: & sicut aues compre-¬
henduntur laqueo: sic capiuntur
homines tempore malo. cum eis
ex timplo super uenerit. Hanc
quoq uidi subsole sapientiam. &
probaui maximam. Siuitas par¬
ua. & pauci in ea uiri. Uenit con¬
tra eam rex magnus. & uallauit
eam: extruxitq munitiones per
gyrum: & perfecta est obsidio.
Inuentusq in ea uir pauper & sapi¬
ens. liberauit urbem per sapienti¬
am suam : & nullus deinceps re-¬
cordatus est hominis illius pau-¬
peris. Et dicebam ego: meliorem
esse sapientiam fortitudine. Quo.¬
modo ergo sapientia pauperis con-¬
tempta est. & uerba eius non sunt
audita: Uerba sapientium audi-¬
untur in silentio: plus quam ela:¬
mor principis inter stultos. Me.¬
lior est sapientia quam arma bel.
tes. perdunt suauitatem unguenti.
Preciosior est sapientia & gloria.

Expanded text:
nem, nec doctorum divitias,nem, nec doctorum divitias,nec artificum gratiam: sed tempus casumque in omnibus. Nescit homo finem suum: sed sicut pisces capiuntur hamo, et sicut aves laqueo comprehenduntur: Sic capiuntur homines in tempore malo, cum eis extemplo supervenerit. Hanc quoque sub sole vidi sapientiam, et probavi maximam. Civitas parva, et pauci in ea viri: venit contra eam rex magnus, et vallavit eam: Exstruxitque munitiones per gyrum, et perfecta est obsidio. Inventusque est in ea vir pauper et sapiens, liberavit urbem per sapientiam suam. Et nullus deinceps recordatus est hominis illius pauperis. Et dicebam ego, meliorem esse sapientiam fortitudine. Quomodo ergo sapientia pauperis contempta est, et verba ejus non sunt audita? Verba sapientium audiuntur in silentio, plus quam clamor principis inter stultos. Melior est sapientia, quam arma bellie morientes perdunt suavitatem unguenti. Pretiosior est sapientia et gloria,
Abbreviated transcription (Latin):
canis uiuus : leone mortuo. Uiuen-¬
tes enim. sciunt se esse morituros.
Mortui uero nichil nouerunt am¬
plius: nec habebunt ultra merce¬
dem: quia obliuioni tradita est
memoria eorum. Amor quoq &
pereunt: nec habent partem in
hoc seculo & in opere quod
sub sole geritur. Uade ergo &
comede in lȩticia panem tuum:
& bibe cum gaudio uinum tuum.
quia dõ placent opera tua. Omni
tempore: sint uestimenta tua can¬
dida : & oleum de capite tuo non
deficiat. Perfruere uita cum
uxore quam diligis. cunctis die-¬
bus uitȩ in stabilitatis tuȩ. qui
dati sunt tibi subsole omni tem.¬
pore uanitatis tuȩ. Hȩc est enim
pars tua in uita: & in labore tuo.
quo laboras subsole. Quodcũq
potest manus tua facere instanter
operare : quia nec opus nec ratio.
nec scientia. nec sapientia erunt
apud inferos. quo tu properas .xiii.¬
erti me alio: uidiq subsole nec
uelocium esse cursum: nec forti.¬
um bellum: nec sapientium pa

Expanded text:
canis vivus leone mortuo. Vivencanis vivus leone mortuo. Viventes enim sciunt se esse morituros. Mortui vero nihil noverunt amplius, nec habent ultra mercedem: quia oblivioni tradita est memoria eorum. Amor quoque, et perierunt, nec habent partem in hoc saeculo, et in opere quod sub sole geritur. Vade ergo, et comede in laetitia panem tuum, et bibe cum gaudio vinum tuum: quia Deo placent opera tua. Omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat. Perfruere vita cum uxore, quam diligis, cunctis diebus vitae instabilitatis tuae: qui dati sunt tibi sub sole omni tempore vanitatis tuae, Haec est enim pars in vita, et in labore tuo, quo laboras sub sole. Quodcumque potest manus tua facere, instanter operare: Quia nec opus, nec ratio, nec scientia nec sapientia erunt apud inferos quo tu properas verti me alio vidique sub sole nec velocium esse cursum nec fortium bellum nec sa
Abbreviated transcription (Latin):
noctibus somnum oculis non¬
capit. & intellexi quod omnium
operum dĩ nullam possit homo
inuenire rationem. eorum quȩ
fiunt subsole : & quanto plus la-¬
borauerit ad querendum. tanto
minus inueniat. Etiam si dixe-¬
rit sapiens se nosse: non poterit
repperire. Omnia hȩc tractaui
in corde meo: ut curiose intelli-¬
gerem. Sũnt iusti atq sapientes.
& opera eorum in manu dĩ.¬
Et tamen nescit homo utrum
amore an odio dignus sit. sed
omnia in futurũ seruantur incer-¬
ta : eoquod uniuersa ȩque eue-¬
niant iusto & impio: bono &
malo: mundo & inmundo. immo¬
lanti uictimas & sacrificia con-¬
tempnenti. Sicut bonus sic et
peccator : ut periurus. ita & ille
qui uerum degerat. Hoc est pes-¬
simum inter omnia quę sub sole
fiunt : quia eadem cunctis eueni¬
unt. Unde & corda filiorum ho-¬
minum implentur malitia et
contemptu in uita sua: & post
hec ad inferos deducuntur. Nemo
est qui semper uiuat. & qui huius
rei habeat fidutiam. Melior est

Expanded text:
noctibus somnum non capit onoctibus somnum non capit oculis, Et intellexi, quod omnium operum Dei nullam possit homo invenire rationem, eorum quae fiunt sub sole et quanto plus laboraverit ad quaerendum tanto minus inveniat etiam si dixerit sapiens se nosse non poterit repperire omnia haec tractavi in corde meo ut curiose intellegerem sunt iusti atque sapientes et opera eorum in manu Det tamen nescit homo utrum amore an odio dignus sit sed omnia in futuro servantur incerta eo quod universa aeque eveniant iusto et impio bono et malo mundo et inmundo immolanti victimas et sacrificia contemnenti sicut bonus sic et peccator ut periurus ita et ille qui verum deierat hoc est pessimum inter omnia quae sub sfiunt, quia eadem cunctis eveniunt. Unde et corda filiorum hominum implentur malitia, et contemptu in vita sua, et post haec ad inferos deducuntur. Nemo est qui semper vivat, et qui hujus rei habeat fiduciam: Melior est
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & hoc uanitas est. Et enim quia
non profertur cito contra malos sen¬
tentia. absq ullo timore filii homi¬
num perpetrant mala. At tãmen
peccator ex eo quod centies facit ma-¬
lum. & per pacientiam sustentatur:
ego cognoui quod erit bonum timen¬¬
tibus dm̃ : qui uerentur faciem eius.
Non sit bonum impio: nec prolongen-¬
tur dies eius : sed quasi umbra tran-¬
seant. qui non timent faciem dĩ.xii.
st & alia uanitas: quȩ fit super ter-¬
ram. Sunt iusti quibus multa pro-¬
ueniunt. quasi opera egerint impi-¬
orum. Et sunt impii qui ita secu-¬
ri sunt: quasi iustorum facta ha-¬
beant. Sed & hoc uanissimum iu-¬
dico. Lauclaui igitur lȩticiam.
quod non ess& homini bonum
subsole. nisi quod comeder& &
biber& atq gauder&: & hoc solum
secum auferr& de labore suo. in
diebus uitȩ quos dedit ei ds̃ sub.
sole. Et apposui cor meum ut
scirem sapientiam: & intelligerem
distentionem quȩ uersatur in
terra. Est homo qui diebus ac

Expanded text:
sed et hoc vanitas est etensed et hoc vanitas est etennon profertur cito contra malos sententia, absque ullo timore filii hominum perpetrant mala. Attamen peccator ex eo quod centies facit malum, et per patientiam sustentatur, Ego cognovi quod erit bonum timentibus Deum, qui verentur faciem ejus. Non sit bonum impio, nec prolongentur dies ejus, sed quasi umbra transeant qui non timent faciem Dei. Est et alia vanitas, quae fit super terram: sunt justi, quibus multa proveniunt, quasi opera egerint impiorum. Et sunt impii, qui ita securi sunt, quasi justorum facta habeant: sed et hoc vanissimum judico. Laudavi igitur laetitiam, quod non esset homini bonum sub sole, Nisi quod comederet, et biberet, atque gauderet: et hoc solum secum auferret de labore suo, in diebus vitae suae quos dedit ei Deus sub sole. Et apposui cor meum, ut scirem sapientiam, et intelligerem distentionem quae versatur in terra: Est homo, qui diebus ac
Abbreviated transcription (Latin):
apientia hominis lucce in uultu
eius : & potentissimus faciem illius
commutauit. Ego os regis obseruo:
& precepta iuramenti dĩ. Ne festi.¬
nes recedere a facie eius. neq per-¬
maneas in opere malo : quia omne
quod uoluerit faci& : & sermo illius
potestate plenus est : nec dicere ei
quisquam potest. quare ita facis.
Qui custodit preceptum. non expe.¬
rietur quiequam mali. Tempus
& responsionem. cor sapientis intel.¬
ligit. Omni negocio tempus est
& oportunitas: & multa hominis
afflictio. quia ignorat preterita.
& uentura nullo scire potest nun-
tio. Non est in hominis ditione.¬
prohibere spiritum: nec hab&e po-¬
testatem in die mortis: nec sinitur
quiescere ingruente bello: neq sal¬
uabit impietas imꝑium. Omnia hȩc
consideraui. & dedi cor meum in cun-.¬
ctis operibus quȩ fiunt subsole.
Interdum dominatur homo homini:
in malum suum. Uidi impios sepul.¬
tos. qui etiam cum aduiuerent in
loco sancto erant. & laudabantur
in ciuitate quasi iustorum operum.

Expanded text:
apientia hominis lucet in vultu ejus, et potentissimus faciem illius commutabit. Ego os regis observo, et praecepta juramenti Dei. Ne festines recedere a facie ejus, neque permaneas in opere malo: Quia omne, quod voluerit, faciet: et sermo illius potestate plenus est: nec dicere ei quisquam potest: Quare ita facis? Qui custodit praeceptum, non experietur quidquam mali. Tempus et responsionem cor sapientis intelligit. Omni negotio tempus est, et opportunitas, et multa hominis afflictio: Quia ignorat praeterita, et ventura nullo scire tio non est in hominis dicioneprohibere spiritum nec habet potestatem in die mortis nec sinitur quiescere ingruente bello neque salvabit impietas impium omnia haec consideravi et dedi cor meum in cunctis operibus quae fiunt sub sole interdum dominatur homo homini in malum suum vidi impios sepultos qui etiam cum adviverent in loco sancto erant et laudabantur in civitate quasi iustorum operum
Abbreviated transcription (Latin):
& electos ad bellum: Tantusq
metus prouinciis illis incubuit.
ut uniuersarum urbium habi.¬
tatores. principes & honorati
simul cum populis exirent
obuiam uenienti: excipientes
eum cum coronis & lampadi-¬
bus: ducentes choros in tybiis
& tẏmꝑanis. Nec ista tamen
facientes : ferocitatem pectoris¬
eius mitigare potuerunt. Nam
& ciuitates eorum destruxit: &¬
lucos eorum excidit. Preceperat
enim illi nabuchodonosor rex.
ut omnes deos terre extermi.¬
nar& : uidelic& ut ipse solus
diceretur ds̃. ab his nationibus
quȩ potuissent holofernis po-¬
tentia subiugari. Pertransiens
autem syriam sobal. & omnem
appamiam. omnemq mesopota.¬
miam: uenit ad idumeos in
terra gabaa. Accepitq ciuitates
eorum: & sedit ibi per triginta
dies. In quibus diebus: ad unari
precepit uniuersum exercitum
uirtitis suȩ̨.

Expanded text:
et electos ad bellum. Tantusque et electos ad bellum. Tantusque metus provinciis illis incubuit, ut universarum urbium habitatores principes, et honorati simul cum populis exirent obviam venienti, excipientes eum cum coronis et lampadibus, ducentes choros in tympanis et tibiis. Nec ista tamen facientes, ferocitatem ejus pectoris mitigare potuerunt: nam et civitates eorum destruxit, et lucos eorum excidit. Praeceperat enim illi Nabuchodonosor rex, ut omnes deos terrae exterminaret, videlicet ut ipse solus diceretur Deus ab his nationibus, quae potuissent Holofernis potentia subjugari. Pertransiens autem Syriam Sobal, et omnem Apameam, omnemque Mesopotamiam, venit ad Idumaeos in terram Gabaa, accepitque civitates eorum, et sedit ibi per triginta dies, in quibus diebus adunari praecepit universum exercitum virtutis suae.
Abbreviated transcription (Latin):
uersarum urbium & prouincia-¬
rum reges ac principes. syriȩ
scilicoe mesopotamiȩ: & syriȩ
sobal. & libye atq cylicie. Qui
uenientes ad holofernem: dixe¬
runt. Desinat indignatio tua
circa nos. Melius est enim ut
uiuentes seruiamus nabuchodo¬
nosor regi magno. & subditi si.¬
mus tibi : quam morientes. cum
interitu nostro ipsi seruitutis
nostrȩ dampna patiamua. Om.¬
nis ciuitas nostra. omnisq pos-¬
sessio. omnes colles. & montes.
& campi: armenta boum. greges
ouium. caprarumq: equorum.
camelorumq: & uniuersȩ faculta.¬
tes nostrȩ atq familiȩ: in conspe¬
ctu tuo sunt. Sint omnia sub
lege tua. Nos etiam & filii nostri.
serui tiui sumus. Ueni nobis
pacificus dñs: & utere seruitio
nostro sicut placuerit tibi.
Punc descendit de montibus cum
equitibus in uirtute magna: &
obtinuit omnen ciuitatem: &
omnem inhabitantem terram.
De uniuersis autem urbibus assum.¬
psit sibi auxiliarios: uiros fortes

Expanded text:
versarum urbium ac provinciaversarum urbium ac provinciarum reges ac prscilicet et Mesopotamiae et Syriae, Sobal et Libiae atque Ciliciae, qui venientes ad Holofernem dixerunt: “Desinat indignatcirca nos: melius est enim ut viventes serviamus Nabuchodonosor regi magno, et subditi simus tibi, quam morientes cum interitu nostro ipsi servitutis nostrae damna patiamur. Omnis civitas nostra, omnisque possessio, omnes montes, et colles, et campi, et armenta boum, gregesque ovium, et caprarum, equorumque et camelorum et universae facultates nostrae, atque familiae, in conspectu tuo sunt: sint omnia nostra sub lege tua. Nos et filii nostri, servi tui sumus. Veni nobis pacificus dominus, et utere servitio nostro, sicut placuerit tibi. Tunc descendit de montibus cum equitibus in virtute magna, et obtinuit omnem civitatem, et omnem inhabitantem terram. De universis autem urbibus assumpsit sibi auxiliarios viros fortes,
Abbreviated transcription (Latin):
drigis. & equitibus. & sagit tariis.
Qui cooperuerunt faciem terrȩ:
sicut locustȩ. Cumq pertransis¬
s&e fines assyriorum: uenit ad
magnos montes ange : qui sunt
a sinistro cyliciȩ. Ascenditq om¬
nia castella eorum: & obtinuit
omnem munitionem. Effregit
autem ciuitatem oꝑinatissimam
melothi. Predauitq omnes filios
terrȩ cęleon. Et transiit euphra-¬
ten: & uenit ad mesopotamiam.
Et fregit omnes ciuitates excel-¬
sas quȩ erant ibi: a torrente
mambrȩ. usq quo perueniatur
ad mare. Et occupauit omnes¬
terminos eius. a cylicia usq ad
fines iafeth. qui sunt ad austrũ.
Abduxitq omnes filios madian.
ac predauit omnem locupletati.¬
onem eorum. Omnesq resisten¬¬
tes sibi: occidit in ore gladii.
Et post hȩc descendit in campos
damasci: in diebus messis. Et
suecendit omnia sata: omnesq
arbores ac uineas fecit incidi.
Et cecidit timor illius. super
omnes inhabitantes terram .iii.
unc miserunt legatos suos uni.¬

Expanded text:
drigis, et equitibus, et sagittariis drigis, et equitibus, et sagittariis qui cooperuerunt faciem terrae, sicut locustae. Cumque pertransisset fines Assyriorum, venit ad magnos montes Ange, qui sunt a sinistro Ciliciae, ascenditque omnia castella eorum, et obtinuit omnem munitionem. Effregit autem civitatem opinatissimam Melothi, praedavitque omnes filios terrae Cellon. Et transivit Euphratem, et venit in Mesopotamiam: et fregit omnes civitates excelsas, quae erant ibi, a torrente Mambre usquequo perveniatur ad mare: et occupavit terminos ejus, a Cilicia usque ad fines Japheth, qui sunt ad austrum. Abduxitque omnes filios Madian, et praedavit omnem locupletationem eorum, omnesque resistentes sibi occidit in ore gladii. Et post haec descendit in campos Damasci in diebus messis, et succendit omnia sata, omnesque arbores et vineas fecit incidi: et cecidit timor illius super omnes inhabitantes terram.  Cap. III. Tunc miserunt legatos suos, uni
Abbreviated transcription (Latin):
esse: ut omnem terram suo sub.¬
iugar&e imperio. Qouod dictum
cum placuissoe omnibus: uocauit
nabuchodonosor rex. holofernem
principem militiȩ suę: & dixit
ei. Egredere aduersum omne
regnum occidentis: & contra eos
precipue. qui contempserunt im.¬
perium meum. Non parcc ocu.¬
lus tuus ulli regno: omnemq
urbem munitam subiugabis mi-.¬
chi. Tunc holofernis uocauit
duces & magistratus uirtutis
assyriorum: & dinumerauit ui¬
ros in expeditionẽ sicut precepit
ei rex: centum uiginti milia
peditum pugnatorum: && equites
sagit tarios duodecim milia.
Omnemq expeditionem suam fe.¬
cit preire in multitudine innu-¬
merabilium camelorum: cum
his quȩ exercitibus sufficerent
copiose. Boum quoq armenta.
gregesq ouium: quorum non
eratꝰ numerus. Hrumentum ex
omni sẏria: in transitu suo parari
constituit. Aurum uero & argen-
tum. de domo regis assumpsit
multum nimis. Et profectus est
ipse & omnis exercitus: cum qua-¬

Expanded text:
esse, ut omnem terram suo subesse, ut omnem terram suo subjugaret imperio. Quod dictum cum placuisset omnibus, vocavit Nabuchodonosor rex Holofernem principem militiae suae, et dixit ei: Egredere adversus omne regnum Occidentis, et contra eos praecipue, qui contempserunt imperium meum. Non parcet oculus tuus ulli regno, omnemque urbem munitam subjugabis mihi. Tunc Holofernes vocavit duces et magistratus virtutis Assyriorum et dinumeravit viros in expeditione sicut praecepit ei rex centum viginti milia peditum pugnatorum et equites sagittarios duodecim milia omnemque expeditionem suam fecit praeire multitudinem innumerabilium camelorum cum his quae exercitibus sufficerent copiose boum quoque armenta gregesque ovium quorum non erat numerus frumentum ex omni Syria in transitu suo parari consttum, de domo regis assumpsit multum nimis. Et profectus est ipse, et omnis exercitus, cum qua
Abbreviated transcription (Latin):
& tygrin. & yadasan: in campo
eryoch regis helycorum: Tunc
exaltatum est regnum nabucho¬
donosor: & cor eus eleuatum est.
Et misit ad omnes qui habitabant
in cylicia & in damasco. & libano:
& ad gentes quȩ sunt in carmelo
& cedar : & inhabitantes galileam
in campo magno esdrahelon. & ad
omnes qui erant in samaria. et
transflumen iordanem usq iheru-¬
salem. & omnem terram iesse.
quousq perueniatur ad montes
ethiopie. Ad hos omnes misit
nuntios nabuchodonosor: rex assy
riorum. Qui omnes uno animo
contradixerunt: & remiserunt
eos uacuos : ac sine honore abie¬
cerunt. Tunc indignatus nabu-¬
chodonosor rex ad omnen ter.¬
ram illam: iurauit per regnum
&& thronum suum. quod defen-¬
der& se de omnibus regionibus his.
sis primi: factum est uerbum in
domo nabuchodonosor regis assy¬
riorum : ut defender& se. Uoca-¬
uitq omnes maiores. omnesq du-¬
ces et bellatores suos: & habuit
cum eis misterium consilii sui.
Dixitq cogitationem suam in eo

Expanded text:
 Tigrin, et Jadason, in campo Erioch regis Elicorum. Tunc exaltatum est regnum Nabuchodonosor, et cor ejus elevatum est, et misit ad omnes qui habitabant in Cilicia, et Damasco, et Libano, et ad gentes, quae sunt in Carmello, et Cedar et inhabitantes Galileam in campo magno Hesdraelon et ad omnes qui erant in Samaria et trans flumen Iordanem usque Hierusalem et omnem terram Iesse quousque perveniatur ad montes Aethiopiae ad hos omnes misit nuntios Nabuchodonosor rex Assyriorum: qui omnes uno animo contradixerunt, et remiserunt eos vacuos, et sine honore abjecerunt. Tunc indignatus Nabuchodonosor rex adversus omnem terram illam, juravit per thronum et regnum suum, quod defenderet se de omnibus regionibus his. unda die mensis primi, factum est verbum in domo Nabuchodonosor regis Assyriorum ut defenderet se. Vocavitque omnes majores natu, omnesque duces et bellatores suos, et habuit cum eis mysterium consilii sui. Dixitque cogitationem suam in eo
Abbreviated transcription (Latin):
dentia: mea est fortitudo. Per me
reges regnant. & legum conditores
iusta decernunt. Per me principes
imperant: & potentes decernunt
iustitiam. Ego diligentes me dili¬
go : & qui mane uigilant ad me.
inuenient me. Mecum sunt diui¬
tiȩ & gloria: opes superbe. & iusti¬
tia. Melior est fructus meus auro
& precioso lapide: & genimina mea
argento electo. In uiis iustitiȩ
ambulo: in medio semitarum
iudicii: ut ditem diligentes me.
& thesauros eorum repleam. Dñs

Expanded text:
dentia, mea est fortitudo. Per me dentia, mea est fortitudo. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt: Per me principes imperant, et potentes decernunt justitiam. Ego diligentes me diligo: et qui mane vigilant ad me, invenient me. Mecum sunt divitiae, et gloria, opes superbae, tia. melior est fructus meus auro et pretioso lapide, et genimina mea argento electo. in uiis iustitiae ambulo, in medio semitarum iudicii, ut ditem diligentes me et thesauros eorum repleam. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uerticibus super uiam. in medus
semitis stans iuxta portas ciuitatis.
in ipsis foribus loquitur dicens.
Ouiri ad uos clamito: &e uox mea
ad filios hominum. Intelligite par-¬
uuli astutiam : & insipientes animad.¬
uertite. Audite : quoniam de rebus
magnis locutura sum: & aperien¬
tur labia mea. ut recta predicent.
Ueritatem meditabitur guttur me¬
um. & labia mea detestabuntur.
impium. lusti sunt omnes sermones¬
mei : non est in eis prauum quid.
neq peruersum. Recti sunt intel¬
ligentibus . & ęqui inuenientibus
scientiam. Accipite disciplinam
meam & non pecuniam: doctrinã
magis quam aurum eligite. Melior
est enim sapientia cunctis precio¬
sissimis opibus . & omne desidera¬
bile ei non potest comparari. Ego
sapientia habito in consilio. & eru¬
ditis intersum cogitationibus. Ei.¬
mor dñi odit malum. Arrogantiam
& superbiam. & uiam prauam: &
os bilingue detestor. Meum est
consilium & ȩquitas: mea est pru¬

Expanded text:
verticibus supra viam, in mediis verticibus supra viam, in mediis semitis stans, Juxta portas civitatis in ipsis foribus loquitur, dicens: O viri, ad vos clamito, et vox mea ad filios hominum. Intelligite, parvuli, astutiam, et insipientes, animadvertite, Audite, quoniam de rebus magnis locutura sum: et aperientur labia mea, ut recta praedicent. Veritatem meditabitur guttur meum, et labia mea detestabuntur impium. Justi sunt omnes sermonesmei, non est in eis pravum quid, neque perversum. Recti sunt intelligentibus, et aequi invenientibus scientiam. Accipite disciplinam meam, et non pecuniam: doctrinam magis, quam aurum eligite. Melior est enim sapientia cunctis pretiosissimis, et omne desiderabile ei non potest comparari. Ego sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Timor Domini odit malum: arrogantiam et superbiam, et viam pravam, et os bilingue detestor. Meum est consilium, et aequitas, mea est pru
Abbreviated transcription (Latin):
bus pictis ex egypto. Aspersi eu-
bile meum myrra & aloe. & cyn¬
namomo. Ueni in hebriemur ube¬
ribꝰ : &e fruamur cupitis amplexi¬
bus: donec inlucescat dies. Non
est enim uir in cdomo sua: abiit
uia longissima. Sacculum pecunię
secum tulit: in die plene lunȩ re-¬
uersurus est domum suam. Inreti¬
uit eum multis sermonibus: et
blandiciis labiorum protraxit illũ.
Statim eam sequitur quasi bos du¬
Ctus ad uictimam: & quasi agnus
lasciuiens && ignorans. Et nescit quod
ad uincula stultus trahatur. donec
trans figat sagitta iecur eius. uelut
si auis festin&e ad laqueum: et
nescit quia de periculo animę il.¬
lius agitur. Nunc ergo fili mi au¬
di me : & adtende uerba oris mei.
Ne abstrahatur in uiis illius mens tua:
neq decipiaris semitis eius. Multos
enim uulneratos deiecit: & fortissimi
quiq interfecti sunt ab ea. Wiȩ in-¬
feri domus eius.: penetrantes in inte
tia clamitat. & prudentia dat uo¬
cem suam: In summis excelsisq

Expanded text:
bus pictis ex bus pictis ex bile meum myrrha, et aloe, et cinnamomo. Veni, inebriemur uberibus, et fruamur cupitis amplexibus, donec illucescat dies. Non enim est vir in domo sua, abiit in via longissima. Sacculum pecuniae secum tulit. In die plenae lunae reversurus est in domum suam. Irretivit eum multis sermonibus, et blanditiis labiorum protraxit illum. Statim eam sequitur quasi bos ductus ad victimam, et quasi agnus lasciviens et ignorans, et nescit quod ad vincula stultus trahitur, donec transfigat sagitta jecur ejus, velut si avis festinet ad laqueum, et nescit quod de periculo animae illius agitur. Nunc igitur, fili mi, audi me, et attende verba oris mei, ne abstneque decipiaris semitis eius. Multos enim uulneratos deiecit et fortissimi quique interfecti sunt ab ea. Viae inferi domus eius, penetrtia clamitat, et prudentia dat vocem suam, In summis excelsisque
Abbreviated transcription (Latin):
alienum. Serua mandata mea &
uiues : & legem meam quasi pupil.¬
lam oculi tui. Liga eam indigitis
tuis : scribe illam in tabulis cordis
tui. Dic sapientiȩ. soror mea es. &
prudentiam uoca amicam tuam:
ut custodiat te a muliere extranea.
& ab aliena que uerba sua dulcia
facit. De fenestra enim domus
meȩ per cancellos prospexi: & ui-¬
deo paruulos. considero uecordem
iuuenem. qui transit per plateam
iuxta angulum: & prope uiam
domus illius graditur in obscuro
aduesperascente. die. in noctis tene¬
bris & caligine. Et ecce mulier oc-¬
currit illi ornatu meretricio. pre¬
parata ad capiendas animas. Garru-¬
la & uaga: quietis inpatiens nec
ualens in domo consistere pedibus¬
suis. Nunc foris. nunc in plateis.
nunc iuxta angulos insidians. Ap¬
prehensumq deosculatur iuuenem.
& procaci uultu blanditur dicens.
Uictimas pro salute debui: hodie
reddidi uota mea. Idcirco egressa
sum in occursum tuum. desiderans
te uidere: & repperi. Intexui funt¬
bus lectum meum. straui tapeti:¬

Expanded text:
ili, serva mandata mea, et vives: et legem meam quasi pupillam oculi tui. Liga eam in digitis tuis, scribe illam in tabulis cordis tui. Dic sapientiae, soror mea es, et prudentiam voca amicam tuam: Ut custodiat te a muliere extranea, et ab aliena, quae verba sua dulcia facit. De fenestra enim domus meae per cancellos prospexi: Et video parvulos, considero vecordem juvenem, Qui transit in platea juxta angulum, et prope viam domus illius graditur. In obscuro, advesperascente die, in noctis tenebris, et caligine. Et ecce occurrit illi mulier, ornatu meretricio praeparata ad capiendas animas. Garrula et vaga, quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibussuis: Nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta angulos insidians. Apprehensumque deosculatur juvenem, et procaci vultu blanditur, dicens. ictimas pro salute devovi, hodie reddidi vota mea. Idcirco egressa sum in occursum tuum, desiderans te videre, et reperi. Intexui funibus lectum meum, stravi tapeti
Abbreviated transcription (Latin):
infantiam & uiuite : & ambulate
per uias prudentię. Qoui erudit
derisorem. ipse sibi facit iniuriam.
& qui arguit impium. generat ma-¬
culam sibi. Noli arguere deriso-¬
rem: ne oderit te. Argue sapien-¬
tem. & dilig&e te. Da sapienti oc-¬
casionem. & addetur ei sapientia.
Doce iustum: & festinabit accipere.
Principium sapientię timor dñi: &
scientia sanctorum prudentia. Per
me enim multiplicabuntur dies
tui . & addentur tibi anni uite.
Si sapiens fueris. tibimet ipsi et ꝓxrimis tuis¬
eris: si aũt illusor. solus portabis ma-¬
lum. Mulier stulta & clamosa. ple¬
naq in lecebris. & nichil omnino
sciens. sed& in foribus domus suȩ
super sellam in excelso urbis loco.
ut uocar&e transeuntes per uiam.
& pergentes itinere suo. Quis
est paruulus : declin& ad me Et
uecordi locuta est. Aquę furtiue
dulciores sunt. & panis absconditus

Expanded text:
infantiam et uiuite et ambulate per uias prudentiae. qui erudit derisorem, ipse sibi facit iniuriam: et qui arguit impium, generat maculam sibi. noli arguere derisorem, ne oderit te: argue sapientem, et diliget te. da sapienticasionem, et addetur ei sapientia. Doce justum, et festinabit accipere. Principium sapientiae, timor Domini: et scientia sanctorum, prudentia. Per me enim multiplicabuntur dies tui, et addentur tibi anni vitae. Si sapiens fueris, tibimetipsi eris: si autem illusor, solus portabis malum. Mulier stulta et clamosa, plenaque illecebris, et nihil omnino sciens, Sedit in foribus domus suae super sellam in excelso urbis loco, Ut vocaret transeuntes per viam, et pergentes itinere suo: Quis est parvulus? declinet ad me, Et vecordi locuta est: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus
Abbreviated transcription (Latin):
dño. Qui autem in me peccauerit.
led& animam suam. Omnes qui
me oderunt. diligunt mortem.
lauit uictimas suas. miscuit ui-¬
num: & proposuit mensam suam.
Misit ancillas suas: ut uocarent ad
arcem. & ad męnia ciuitatis. Siquis
est paruulus : ueniat ad me S in

Expanded text:
Domino: Qui autem in me peccaverit, Domino: Qui autem in me peccaverit, laedet animam suam. Omnes, qui me oderunt, diligunt mortem. lavit victimas suas, miscuit vinum, et proposuit mensam suam. Misit ancillas suas, ut vocarent ad arcem, et ad moena civitatis: Si quis est parvulus, veniat ad me. Et i
Abbreviated transcription (Latin):
principio. Ab ȩterno ordinata sum
& ex antiquis: antequam terra fi.¬
erae. Necdum erant abyssi. & ego
iam concepta eram. Necdum fon¬
tes aquarum eruperant: necdum
montes graui mole constiterant.
Ante colles ego parturiebar. Adhue
terram non fecerat & flumina: &
cardines orbis terrȩ. Quando
preparabat cęlos aderam: quando
certa lege & gyro uallabat abyssos.
Quando ethera firmabat sursum.
& librabat fontes aquarum. Iuan¬
do circumdabat mari terminum
suum : & legem ponebat aquis.
ne transirent fines suos. Quando
appendebat fundamenta terrę.
cum eo eram cuncta componens.
Et delectabar per singulos dies: lu-¬
dens coram eo omni tempore. lii-¬
dens in orbe terrarum: & delitiȩ
meȩ esse cum filiis hominum.
Nunc ergo filii audite me. Beati
qui custodiunt uias meas. Audite
disciplinam. & estote sapientes. &
nolite abicere eam. Beatus homo
qui audit me. qui uigilat ad fores
meas cotidie: & obseruat ad postes
ostii mei. Qui me inuenerit. inue¬¬
ni& uitam: & hauri& salutem a

Expanded text:
pientiæ. Ab æterno ordinata sum, & ex antiquo antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, & ego iam concepta eram. Necdum fontes aquarum eruperant, necdum montes graui mole constiterant. Ante colles ego parturiebar. Adhuc terram non fecerat, & flumina, & cardines orbis teperpetrabat celos aderam; quando certa lege et giro vallabat abissos, quando ethera firmabat sursum, et librabat fontes aquarum, quando circumdabat mari terminum suum et legem ponebat aquis, ne transirent fines suos, quando appendebat fundamenta terre, cum eo eram cuncta componens et delectabar per singulos dies ludens coram eo, omni tempore ludens in orbe terrarum, et delitie mee esse cum filiis hominum. Nunc ergo, filii, audite me: Beati qui custodiunt vias meas. Audite disciplinam, et estote sapientes, et nolite abjicere eam. Beatus homo qui audit me, qui vigilat ad fores meas quotidie, et observat ad postes ostii mei. Qui me invenerit, inveniet vitam, et hauriet salutem a
Abbreviated transcription (Latin):
Donum bonum tribuam uobis: le-¬
gem meam ne derelinquatis. Nam
& ego filius fui patris mei tenel-¬
lus : & unigenitus coram matre
mea: & docebat me atq dicebat.
Suscipiat uerba mea cor tuum: cu-¬
stodi precepta mea & uiues. Posside
sapientiam : posside prudentiam:
Cne obliuiscaris : neq declines a uer-

Expanded text:
Donum bonum tribuam vobis, legem meam ne derelinquatis. Nam et ego filius fui patris mei, tenellus, et unigenitus coram matre mea: Et docebat me, atque dicebat: Suscipiat verba mea cor tuum, custodi praecepta mea, et vives. Posside sapientiam, posside prudentiam: ne obliviscaris, neque declines a
Abbreviated transcription (Latin):
cum dormieris custodiant te.
& euigilans loquere cum eis:
Quia mandatum lucerna est. & lex
lux. & uia uitȩ inerepatio discipli-¬
nȩ . ut custodiant te a muliere.
mala. & a blanda lingua extranee.
Non concupiscat pulchritudinem
eius cor tuum : ne capiaris nutibus
illius. Precium enim scorti: uix
unius est panis. Mulier autem.
uiri preciosam animam capit. Nũ.
lius non ardeant. Aut ambulare.
super prunas: ut non comburantur
plante eius : Sic qui ingreditur
ad mulierem proximi sui. non
erit mundus cum tetigerit eam.
Non grandis est culpȩ: cum quis
furatus fuerit. Puratur enim: ut
esurientem impleat animam.
Deprehensus quoq redd& septuplũ.
& omnem substantiam domus
autem adulter est. propter cordis
inopiam perd&e animam suam.
Turpitudinem & ignominiam con¬
gregat sibi: & opprobrium illius
non delebitur : quia zelus & furor
uiri non parcoe in die uindicte:
nec adquiese&e cuiusquam precibus.
nec suscipi& pro redemptione. do-¬

Expanded text:
cum dormieris, custodiant te; cum dormieris, custodiant te; et evigilans loquere cum eis. Quia mandatum lucerna est, et lex lux, et via vitae increpatio disciplinae: Ut custodiant te a muliere mala, et a blanda lingua extraneae. Non concupiscat pulchritudinem ejus cor tuum, nec capiaris nutibus illius. Pretium enim scorti vix unius est panis: mulier autem viri pretiosam animam capit. Numqulius non ardeant? Aut ambulare super prunas, ut non comburantur plantae ejus? Sic qui ingreditur ad mulierem proximi sui, non erit mundus cum tetigerit eam, Non grandis est culpa, cum quis furatus fuerit: furatur enim, ut esurientem impleat animam: Deprehensus quoque reddet septuplum, et omnem substantiam domus autem adulter est, propter cordis inopiam perdet animam suam: Turpitudinem et ignominiam congregat sibi, et opprobrium illius non delebitur: Quia zelus et furor viri non parcet in die vindictae, nec acquiescet cujusquam precibus, nec suscipiet pro redemptione do
Abbreviated transcription (Latin):
parat ęstate cybum sibi. & congre-¬
gat in messe quod comedat. Usq quo
piger dormis: Quando consurges
ex somno tuo: Raululum dormies.
paululum dormitabis : paululum
conseres manus ut dormias: &
ueni tibi quasi uiator ȩgestas.
& pauperies quasi uir armatus.
annuit oculis : terit pede: digito
loquitur: prauo corde machina¬¬
tur malum: & in omni tempore
iurgia seminat. Nuic extimplo
ueni&e perditio sua: & subito con-¬
teretur : nec habebit ultra medici.¬
nam. Sex sunt quȩ odit dñs. &
septimum detestatur anima eius.
O culos sublimes: linguã mendacem:
manus effundentes innoxium san-¬
guinem: cor machinans cogitati.¬
ones pessimas: pedes ueloces ad
currendum in malum: proferen-¬
tem mendatia testem fallacem.
& eum qui seminat inter fratres
discordias.
onserua fili mi precepta patris
tui: & ne dimittas legem matris
tuȩ. Liga ea in corde tuo iugiter.
& circumda gut turi tuo. Gum
ambulaueris gradiantur tecum:

Expanded text:
Parat aestate cibum sibi, et congreParat aestate cibum sibi, et congregat in messe quod comedat, Usquequo, piger, dormies? quando consurges e somno tuo? Paululum dormies, paululum dormitabis, paululum conseres manus, ut dormias: Et veniet tibi quasi viator, egestas, et pauperis quasi vir armatus.annuit oculis terit pede digito loquitur pravo corde machinatur malum et in omni tempore iurgia seminat huic extemplo veniet perditio sua et subito conteretur nec habebit ultra medicinam sex sunt quae odit Dominus et septimum detestatur anima eius oculos sublimes linguam mendacem manus effundentes innoxium sanguinem cor machinans cogitationes pessimas pedes veloces ad currendum in malum proferentem mendacia testem fallacem et eum qui seminat inter fratres discordias nserva fitui, et ne dimittas legem matris tuae. Liga ea in corde tuo jugiter, et circumda gutturi tuo. Cum ambulaveris, gradiantur tecum:
Abbreviated transcription (Latin):
lus: ubera eius inhebrient te om¬
ni tempore: & in amore illius
delectare iugiter. Quare sedii.¬
ceris fili mi ab aliena. & foueris¬
in sinui alterius: Respicit dñs
uias hominis. & omnes gressus
ulius considerat. Iniquitates suȩ
capiunt impium: & funibus pec-¬
catorum suorum constringitur.
Ipse morietur. quia non habuit
disciplinam: & multitudine. stul.¬
tieiȩ suȩ decipietur. Hili mi si spo¬
ponderis pro amico tuo. defixisti
apud extraneum manum tuam.
Illaqueatus es uerbis oris tui &
captus propriis sermonibus. Fac
ergo quod dico fili mi. & temet ip
sum libera: quia ineidisti in manus
proximi tui. Discurre: festina: susci¬
ta amicum tuum: ne dederis som.
num oculis tuis: nec dormitent pal.¬
pebrȩ tuȩ. Eruere ꝗuasi dammula
de manu: & quasi auis de insidiis
aucupis. Vade ad formicam o ꝑiger.
& considera uias eius. & disce sapien-¬
tiam. Quȩ cum non habeat ducem
nec preceptorem. nec principem.

Expanded text:
lus ubera eius inebrient te omlus ubera eius inebrient te omni tempore in amore illius delectare iugiter quare seduceris fili mi ab aliena et foveris sinu alterius respicit Dominus vias hominis et omillius considerat. Iniquitates suae capiunt impium, et funibus 152 peccatorum suorum constringitur. Ipse morietur, quia non habuit disciplinam, et multitudine stultitiae suae decipitur. Fili mi, si spoponderis pro amico tuo, defixisti apud extraneum manum tuam, inlaqueatus es verbis oris tui, et captus propriis sermonibus. Fac ersum libera, quia incidisti in manus proximi tui: discurre, festina, suscita amicum tuum; ne dednum oculis tuis, nec dormitent palpebrae tuae. Eruere quasi damula de manu, et quasi avis de insidiis aucupis. Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et disce sapientiam: Quae cum non habeat ducem, nec praeceptorem, nec principem,