comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gestũ fuerit indicaret: Medicũ quendã poda
baptismum : et pridie quãbapti ⁊ aretur in
somnis apueris cirratis nigris quos intellege¬
bat daemones. bapt zari eodẽ anno ꝓhibu¬
tus fuisset: eisq non obtemperans. etiã con¬
culeantib pedes ẽ indolorẽ acerrimũ qualẽ
nũ quã exꝑtus extitisset . magisq eos uincens.
lauacro regenerationis ut uouerat ablu
ñ distulisset: in baptismate ipso non solum¬
dolore quo ultra solitũ cruciabat᷑ ueruetiã poda gra
caruisse : Nec amplius cum diu postea uixisset pedes
doluise quis nouit : Nostamen nouimuset paucis¬
simi fratres ad quos id potuit ꝑuenire: Exmimo
quidã curbitanus non solũ apar rlisi : uerũ etiam
ab in formi pondere genitalium gełm cũbap¬
tu aret̃ saluus effectus est: F t liberatus utraq mo¬
lestia : tã quã mali nihil habuisset incorpore. de
fonte regenerationis ascetdit: quis hoc p̃ter cur¬

Expanded text:
gestum fuerit, indicaret. Medicum quendam podaggestum fuerit, indicaret. Medicum quendam podagbaptismum et pridie quam baptizaretur in somnis a pueris nigris cirratis, quos intellegebat daemones, baptizari eodem anno prohibitus fuisset eisque non obtemperans etiam conculcantibus pedes eius in dolorem acerrimum, qualem numquam expertus est, aestuasset, magisque eos uincens lauacro regenerationis, ut uouerat, ablui non distulisset, in baptismate ipso non solumdolore, quo ultra solitum cruciabatur, uerum etiam podagra caruisse nec amplius, cum diu postea uixisset, pedes doluisse quis nouit? Nos tamen nouimus et paucissimi fratres ad quos id potuit peruenire. Ex mimo quidam Curubitanus non solum a paralysi, uerum etiam ab informi pondere genitalium, cum baptizaretur, saluus effectus est et liberatus utraque molestia, tamquam mali nihil habuisset in corpore, de fonte regenerationis adscendit. Quis hoc praeter Cur
Abbreviated transcription (Latin):
liosũ uerbũ proferret in xp̃m. religiosa urbanitate
respondisse fertur: Putabã in quit magnũ aliquid. zubed
te mihi fuisse dicturã : atq illaiã exhorrescente:
mox addidit quid grande fecit xp̃ssanare cancrũ
quiqua driduanũ mortuũ suscitauit : Noc ego:
cũ audissem et uehe menterstomacharer in illa
ciuitateatq in illa ꝑsona nonutiq obscura: factũ
tam ingens miraculũ sic latere. hinc eã et admo¬
nendã : et poene obuirgandã putaui: Quae cum
mihi respondisset : et non se inde tacuisse : quaesi ui
ab eis quasforte tunc matronas amicissimas secũ
habebat. utrũ hoc antea scissent. responderunt:
se omnino nescisse : Ecce inquã quo modo nontaces.
ut nec istȩ audiant qu aetibi tanta familiaritãte
iunguntur: &qui abreuit̃ ab ea quaesi ueram.
feciut illis audientib multũq mirantib: & glo¬
risicantib: dm̃ totũ exordine quẽ ad modum

Expanded text:
liosum uerbum proferret in Christum, religiosa urbanitate liosum uerbum proferret in Christum, religiosa urbanitate respondisse fertur: Tutabam, inquit, magnum aliquid te mihi fuisse dicturam.\' Adque illa iam exhorrescente, mox addidit: Quid grande fecit Christus sanare cancrum, qui quadriduanum mortuum suscitauit?\' Hoc ego cum audissem et uehementer stomacharer in illa ciuitate adque in illa persona non utique obscura factum tam ingens miraculum sic latere, hinc eam et admonendam et paene obiurgandam putaui. Quae cum mihi respondisset non se inde tacuisse, quaesiui ab eis, quas forte tunc matronas amicissimas secum habebat, utrum hoc antea scissent. Responderunt se omnino nescisse. Ecce, inquam, quo modo non taces, ut nec istae audiant, quae tibi tanta familiaritate iunguntur. Et quia breuiter ab ea quaesiueram, feci ut, illis audientibus multumque mirantibus et glorificantibus Deum, totum ex ordine, quem ad modum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat. tam̃ in demortẽ quamlibet tardius
ad futura secundũ hyppocratis ut ferunt
sententiã omnis ẽ. omittenda curatio. Hoc
illa a perito medico etsuae domui famili arissimo
acceperat ad solũ dm̃ seorando conuerterat
Aad monet̃ in somnis. propinquante pascha utin parte
feminarũ obseruanti ab aptisteriũ quaecũq illi
baptizata primitus occurriset : signaret ei locũ
signo xp̃i fecit confestim sanitas consecuta est
Medicussane qui ei dix erat. utnihil curationis ad¬
hiberet si paulo diutius uellet uiuere. cũ inspexis¬
set eã postea et sanassimã conperisset. quã prius
habere illud ialũ tali inspectione cognouerat.:
Quaesiuit ab ea uehement̃ quid adhibuisset. cupi¬
ens quantũ intellegidat̃ nosse medicam̃tũ: quo
x ppocratis definitio uinceretur: Cũq ab ea quid
factũ ẽẽ audissea uoce uelut contemnentis et
uultu: lta utilla metueret . nealiquod contume¬

Expanded text:
uiuat, tamen inde morte quamlibet tardius uiuat, tamen inde morte quamlibet tardius adfutura, secundum Hippocratis ut ferunt sententiam omnis est omittenda curatio. Hoc illa a perito medico et suae domui familiarissimo acceperat et ad solum Deum se orando conuerterat. Admonetur in somnis propinquante Pascha, ut in parte feminarum obseruanti ad baptisterium, quaecumque illi baptizata primitus occurrisset. -signaret ei locum signo Christi. Fecit, confestim sanitas consecuta est. Medicus sane, qui ei dixerat ut nihil curationis adhiberet. si paulo diutius uellet uiuere, cum inspexisset eam postea et sanissimam conperisset, quam prius habere illud malum tali inspectione cognouerat, quaesiuit ab ea uehementer quid adhibuisset curationis, cupiens, quantum intellegi datur. nosse medicamentum, quo Hippocratis definitio uinceretur. Cumque ab ea quid factum esset audisset, uoce uelut contemnentis et uultu, ita ut illa metueret, ne aliquod contume
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a quaehora illa poscebat: tremenda feram̃ta
ꝓferuntur ad tonitis suspensisq omnibus Eis aut̃
quor̃ erat maior auctoritas. defectũ animiẽĩ
consolando erigentib: admanus fectur membra
inlectulo conponunt̃ soluunt̃ nodiligam̃torũ.
nudatur locus inspocit medicus et secandum
illũ sinũ armatus atq intentus inquirit : scruta
tur oculis digitisq: contrectat. temptat deniq:
modis omnib: inuenit firmissimã cicatricẽ : lam
illa lȩtitia et laus atq gratiarũ actio: misecordi
atq: omni potentidõ quae fusaẽ ore omnium
lacrimantib gaudis ñ est cõmittenda meis ũbis
cogitet̃ potius quã dicat̃ : in eadẽ chartagine in no¬
centia religiosissima femina deprimar us ipsius
ciuitatis. in mamilla cancrũ habebat : rem sicut
medici dicunt. nullis medicam̃tis sanabilẽ:
Aut ergo p̃cidi solet . et a corpore separarimem¬
brũ ubi nascituraut ut aliquando diutius homo

Expanded text:
omnia quae hora illa poscebat, tremenda ferramenta omnia quae hora illa poscebat, tremenda ferramenta proferuntur adtonitis suspensisque omnibus. Eis autem, quorum erat maior auctconsolando erigentibus, ad manus secturi membra in lectulo componuntur, solvuntur nodi ligamentorum, nudatur locus, inspicit medicus, et secandum illum sinum armatus atque itur oculis digitisque contrectat, tentat denique modis omnibus: inuenit firmissimam cicatricem. Iam laetitia illa et laus adque gratiarum actio misericordi et omnipotenti Deo, quae fusa est ore omnium lacrimantibus gaudiis, non est committenda meis uerbis: cogitetur potius quam dicatur. In eadem Carthagine Innocentia, religiosissima femina, de primariis ipsius ciuitatis, in mamilla cancrum habebat, rem. sicut medici dicunt, nullis medicamentis sanabilem. Aut ergo praecidi solet et a corpore separari membrum ubi nascitur, aut, ut aliquanto diutius homo
Abbreviated transcription (Latin):
rum manus non dubitaret esse moriturum:
consolati sunt eũ illi ethortati utindõ fideret
eiusq: uoluntatẽ uiriliter ferret: inde adoratio¬
nẽ ingressi sumus ubi nob̵ exmore genua fin¬
gentib: atq incũbentib terrȩ ille seita prorecit
tã quã fuisset al iquo grauiter inpellente prostta¬
tus et toepit orare quib: modis, quo asfectu quo
motu animi quo fluuio lacrimarũ quib gemi¬
tib atq singultib succutientib omnia membra
eĩ : et pene intercludentib sp̃m quis ullis explicet
uerbis : Vtrũ orarent alii. nec in haec eorũ auer¬
teret̃ intentio nesciebã Ego tam̃ prorsus orare
non poterã hoc tantũ modo breuiter incordemeo
dixi: Dñe quas tuorũ p̃ces exaudes si has non exau¬
dis nihil enĩ mihi uidebat̃ addi iã posse: nisi utex¬
piraret . Orando surreximus etaccepta ab ep̃o
benẽdictione discessimus. rogante illo ut mane
tuebasitur aderant serui dĩ sicut se ad futuros
ẽẽ ꝓmiserant: In gressi sunt medici parantur

Expanded text:
rum manus non dubitaret esse moriturum. Consolati sunt eum illi et hortati, ut in Deo fideret eiusque uoluntatem uiriliter ferret. Inde ad orationem ingressi sumus; ubi nobis ex more genua figentibus adque incumbentibus terrae ille se ita proiecit, tamquam fuisset aliquo grauiter inpellente prostratus, et coepit orare: quibus modis, quo adfectu, quo motu animi, quo fluuio lacrimarum, quibus gemitibus adque singultibus subcutientibus omnia membra eius et paene intercludentibus spiritum, quis ullis explicet uerbis? Utrum orarent alii nec in haec eorum auerteretur intentio, nesciebam. Ego tamen prorsus orare non poteram; hoc tantummodo breuiter in corde meo dixi: \'Domine, quas tuorum preces exaudis, si has non exaudis?\' Nihil enim mihi uidebatur addi iam posse, nisi ut exspiraret orando. Surreximus et accepta ab episcopo benedictione discessimus. rogante illo ut mane metuebatur, aderant serui Dei, sicut se adfuturos esse promiserant, ingressi sunt medici, parantur
Abbreviated transcription (Latin):
iore quo domni potens ñ potẽ. habent ꝓrsus
ego dicuõ mentiri ñ potẽ. Credamus ergo
quod uote ñ credendo qđ npotẽ: nonitaq
eredentes qd mentiri passit crẽda ut eẽ facturũ
oredidit m̃imdus quẽ credituru eẽ p̃dixit
tine redituru c̃ẽ laudauir quẽ crediturum
eẽ pmusit. quẽ credidisse ã ostendit rioeaut
ulla corruptio qđe corporis malu : Deordi¬
nee elem̃torũ iam disputatumãs eeadus
homunũ conecturis satu dixim qdenta
itt mera ineorpore in coridiꝓtibili faci¬
tepetam̃ tosq uacutiqinilso modo illi conpartas
imortalitati in librotertiodeeuro
iatisutopinor ostendimus otin

Expanded text:
nire quod omnipotens non potest, habent prorsus; nire quod omnipotens non potest, habent prorsus; ego dicam, mentiri non potest. Credamus ergo quod potest non credendo quod non potest. Non itaque credentes quod mentiri possit credant esse facturum it, quem crediturum esse laudavit, quem crediturum esse promisit, quem credidisse jam ostendit. Hoc autem ulla corruptio, quod est corporis malum. De ordine elementorum jam disputavimus, de aliis hominum conjecturis satis diximus, quanta sit futura in corpore incorruptibili facitemperamento, quae utique nullo modo illi comparanda est immortalitati, in libro tertio decimo satis, ut opinor, ostendimus. Legant
Abbreviated transcription (Latin):
suoru ꝓbare cupiente ipsa numina
ꝑ horrȩscunt: que sic laudauit uteuet dm̃.¬
et patrẽ etregẽ uociset. Absit enĩ ut sic intel¬
legenda sinc quae p̃dix̃ : quomõdo uolunt
hi qui hoc cumundo itrẽdider̃ : ꝗđ mundum
creditur ce p̃dixit: Cur eninpotius ita sicut
crediturus tanto ante p̃dictus e. mundus
nsic̃ paucissimi garriunt qhoc cumuiudo
qđ c rediturus pͣdictus ei credere noluer
dinũ ppterea dicunt aliomodo eẽcredenda
nesi dixerint uana ee conseripta iniuria
faciant illideo: cui tamagnũ ꝑhibent tes¬
timonun tanta pr̃sus eiuł etia iam grauio¬
re saciuntinur ̃ sialiter dicunteẽ intel¬
legenda nsicut mundus eacredidit quege¬
dituru ipse laudauit ĩpse ꝓmisit ipse cople
etuiuat in detnũ anppterca credendunoat
deũ ẽẽ facturũ ꝗa malũe atq indignũdo
Sed decmini potentia eĩ quatot etrit facit
in credibilia iã multa dtam: diuolunt inue¬

Expanded text:
suorum probare cupiente ipsa numina perhorrescunt; quem sic laudauit, ut eum et Deum patrem et regem uocaret. Absit enim, ut sic intellegenda sint quae praedixit. quo modo uolunt hi, qui hoc cum mundo non crediderunt. quod mundum crediturum esse praedixit. Quur enim non potius ita, sicut crediturus tanto ante praedictus est mundus, non sicut paucissimi garriunt, qui hoc cum mundo, quod crediturus praedictus est, credere noluerunt? Si enim propterea dicunt alio modo esse credenda, ne, si dixerint uana esse conscripta, iniuriam faciant illi Deo, cui tam magnum perhibent testimonium: tantam prorsus ei uel etiam grauiorem faciunt iniuriam, si aliter dicunt esse intellegenda, non sicut mundus ea credidit, quem crediturum ipse laudauit, ipse promisit, ipse conplet uiuat in aeternum, an propterea credendum non est id eum esse facturum, quia malum est adque indignum Deo? Sed de omnipotentia eius, qua tot et tanta facit incredibilia, iam multa diximus. Si uolunt inue
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ inpossibile clamunt quando qđẽ nos
dm̃ quietiã secundũ platonesa ct inposibi¬
liaio actirũ ceclamamis donergo utbe¬
one sint animae coipẽ oinnȩ tugiendũ sod
corpus in corruptibilere cipiendũ et inquo
coniaenientius incorraptibui corpõsolita¬
bunt quã in quo corruptbili gymuerunt
sic enĩ nonin eis erit illa dira papidutas.¬
qua pouat explatone uergilius ubiait russus etici¬
pant in corpora uelle reuertũ Sic in quã cupidiratt̃
reũ endi a deorpora nhabebunt ccereera mqure

Expanded text:
ibile clamant, quando quidem nos Deum, qui etiam secundum Platonem facit inposnibilia, id facturum esse clamamus? Non ergo, ut beatae pint animae, corpus est omne fugiendum, sed corpus incorruptibile recipiendum. Et in quo conuenientius incorruptibili corpore laetabuntur, quam in quo corruptibili gemuerunt? Sic enim non in eis erit illa dira cupiditas,quam posuit ex Platone Vergilius, ubi ait: Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti; sic, inquam, cupiditatem reuertendi ad corpora non habebunt, cum cor
Abbreviated transcription (Latin):
in corruptibiledaxim̃ futurũ corpsia numabe¬
ata merit nisiomne corpuset ugienta eri on
disputaui ueru sucunt indetantu cõmemo¬
rabo emneletlibrosliosistor domintu magstue
platos etdicat corẽ cdeos utb eatis ut agitor¬
pon fugitur os lcđe eẽ morituroȩ fulene

Expanded text:
incorruptibile diximus futurum corpus, si anima beata non erit, nisi omne corpus effugerit. sed iam disputaui. uerum hic unum inde tantum commemorabo. emendet libros suos istorum omnium magister Plato et dicat eorum deos, ut beati sint, sua corpora fugituros
Abbreviated transcription (Latin):
diũ ꝓ pt di laude ne.tacendũ erdeintimis arden¬
is sci amoris medullis dictũ ẽ : dñe dilexide¬
corẽ domustuae : dedonis eĩ quae in hac erum no¬
sissima uitabonis malisq largit᷑ ipso ad uiuante
coniciam̃: ut possum̃ quantũ sit illud qđ ñdum
exꝑtiutiq digne eloqui nonualemus. Omitto
eni quando fecithominẽ rectũ: omitto uitã illã
duorũ coniugõ in para disi fecunditate felicẽ:
qm̃ tambreuis fuit: ut ad nascentiũ sensũ nec
ipsa ꝑuenerit. In hac quã nouimꝰ inqua adhuc
sumꝰ cuius temptatiortis. lramo quã totã temptatio¬
nẽ quã didinea sum̃ quantũ libet ꝓficiamꝰ ꝑpetinon¬

Expanded text:
dium propter Dei laudem non est tacendum et de intimis ardendium propter Dei laudem non est tacendum et de intimis ardentis sancti amoris medullis dictum est: Domine, dilexi decorem domus tuae: de donis eius, quae in hac aenJmnosissima uita bonis malisque largitur, ipso adiuuante coniciamus, ut possumus, quantum sit illud, quod nondum experti utique digne eloqui non ualemus. Omitto enim, quando fecit hominem rectum; omitto uitam illam duorum coniugum in paradisi fecunditate felicem, quoniam tam breuis fuit, ut ad nascentium sensum nec ipsa peruenerit: in hac, quam nouimus, in qua adhuc sumus, cuius tentationes, immo quam totam tentationem, quamdiu in ea sumus, quantumlibet pro- Sciam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ sinat᷑ omni nonullo modo s ubrrahi poterttomni¬
potentiae creatoris sed capillus incͣapitis ñ peribit¬
ł rit ergo sp̃ui subdita caro spĩ alis : sed tamen
caroñ sp̃s sicut carni subditus fuit sp̃s ipse
carnalis: sed tam̃ sp̃s non caro. Cuius re
habemꝰ experim̃tũ innr̃ae p̃oene deformitate
non enĩ secundũ carnẽ: sed utiq sec undũ
sp̃m carnales erant. ꝗb: aitapostolus: Nonpo¬
tui nob̵ loꝗ quas sp̃ialib: sed quasi carnalibeis
Et homosp̃ialis sic inhac uita dr̃ ut ta m̃ corpore
ad huc carnalissit: ut uideataliã lelgẽ in mẽbris
suis repugnantẽ legim̃tis suae ȩrit aũt enã
corpore sp̃alis cũ cadẽ carosic resurrexerit
ut fiat qđ scriptũ ẽ : seminant̃ corp̃ animale
surget corp̃ spale. Quaesitaũt et quã magna
sp̃ĩalis corporis gr̃a qm̃ ñ dũ uenit inexpe¬
rintũ uereor netemerariũ sitomne qđ deila
profert̃ eloquiũ uerũ tam quia speintegau¬

Expanded text:
e sinatur omnino: nullo modo subtrahi poterit omnipotentiae Creatoris, sed capillus in eo capitis non peribit. Erit ergo spiritui subdita caro spiritalis, sed tamen caro, non spiritus; sicut carni subditus fuit spiritus ipse carnalis, sed tamen spiritus, non caro. Cuius rei habemus experimentum in nostrae poenae deformitate. Non enim secundum carnem, sed utique secundum spiritum carnales erant, quibus ait apostolus: Non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; et homo spiritalis sic in hac uita dicitur, ut tamen corpore adhuc carnalis sit et uideat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; erit autem etiam corpore spiritalis, cum eadem caro sic resurrexerit, ut fiat quod scriptum est: Seminatur corpus animale, resurget corpus spiritale. Quae sit autem et quam magna spiritalis corporis gratia, quoniam nondum uenit in experimentum, uereor ne temerarium sit omne, quod de illa profertur, eloquium. Verum tamen quia spei nostrae gau
Abbreviated transcription (Latin):
quanta quã speclosa quãcertascientia sine
errore aliquo uel labore : uibidĩsapientia
deipsosuo fonte potabit̃ : cũ summa feba¬
detesi ne ulla difficultate. Taleert corpus
qđ omnimodo spĩu subditũ ete õ sufficient
uiusi catũ. nullis alimonus indigebit non
eni animale sed sp̃iale erit: habens quida.
carnis sed sine ulla carneli corraptiene
sub statiam rierũ deanimibonis. quibus
posthanc uitã beatissimus ꝑfruet̃ non a nob
difsentiunt philos ophi nobiles. qua decarus
resurrectione contendunt hane quant
poss unt negant sed iredentes multi nega¬
quo distis uidet̃ ab surdũ. insua resurrai¬
ne monstrauit salelicorde conuersus̃ docie
etindocti sapientes mundi etinsi pientes
crediturus: nȩq enĩ petrimale facius e anit
cũ laude credentũ: tanto aũt p̃nuntiur
conpulsuse ille e eni ds̃ quẽ nẽ amdeo

Expanded text:
quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine errore aliquo uel labore, ubi Dei sapientia de ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate!. Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum et eo sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis. sed sine ulla carnali corruptione substantiam. CAPUT post hanc uitam beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles: de carnis resurrectione contendunt, hanc quantum possunt negant. Sed credentes multi negam, qui hoc quod istis uidetur absurdum in sua resurrectione monstrauit, fideli corde conuersi sunt, docti et indocti, sapientes mundi et insipientes.crediturus; neque enim Petri maleficiis eam cum laude credentium tanto ante praenuntiare conpulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a miserorũ s damnatorũqi solacian
p̃miabeatort̃i: Quaeigit illa ĩsitot. &xtalia
actanta suntista quid dabitieis quos pͣdestina¬
uit achuita qhiaec dedietia eis. quos p̃destinauit.
ad mortẽ : Quaeb ona in illabeata uita facit
eos summere: proꝗb in hac misera. unige¬
nitũ suũ filiũ uoluitusq ad mortẽ malatanta
ꝑferre : Vnde apostolus deipsis in illu dregno
p̃destinatis loquens quiꝓprio in quit filio suo
ñ peꝑcit sed ꝓnob omnib tradidit eũ quo
modo neccũillo om̃a nob̵ donabut᷑ cũliate pro¬
missio conplebit : quiderimus: qualeserim
quaebonamillo regno accepturi s untus: quan¬
do quidẽ xp̃o moriente ꝓ nob taleiã pignus
accepimꝰ qualis erit sp̃s homuus nallũ omnino
habens uitiũ nec sub quoiaceat. neccuice¬
dat nec eontra qđ saltẽ laudabilit̃ dimicet
pacatissima uirtute ꝑfectus Rerũibi omnũ

Expanded text:
omnia miserorum sunt damnatorumque solacia, non omnia miserorum sunt damnatorumque solacia, non praemia beatorum. Quae igitur illa sunt, si tot et talia ac tanta sunt ista? Quid dabit eis quos praedestinauit ad uitam, qui haec dedit etiam eis quos praedestinauit ad mortem? Quae bona in illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hac misera unigenitum suum filium uoluit usque ad mortem mala tanta perferre? Unde apostolus de ipsis in illud regnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio non pepercit, sed pro\'nobis omnibus tradidit eum, quo modo non et cum illo omnia nobis donabit? Cum haec promissio conplebitur, quid erimus! quales erimus! Quae bona in illo regno accepturi sumus, quando quidem Christo moriente pro nobis tale iam pignus accepimus! Qualis erit spiritus hominis nullum omnino habens uitium, nec sub quo iaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabiliter dimicet, pacatissima uirtute perfectus! Rerum ibi omnium
Abbreviated transcription (Latin):
&e tottantoruq animantiũ. quarũ illeplus
habent ad mirationis quae molisminimũ
ẜlus eñĩ formicularũ etapieularũ operasture¬
uersis colorib: uelut uestib induit et aliquando¬
uirideatq: hoc multis modis aliquando purpu¬
reu aliqu ando cȩruleuẽ quã porro delõc¬
tabilit̃ spectat etiã : quando eũq turbatur.
etsit indemaior suauitas. ꝗasiedemuleet
intueitẽ utni actet er quatiat nauigantẽ.
Quid ciborũ usque quaq copia contra
fame : quidiaporõ diuersitas contra fasti¬
diu natur diffusa diuitus nonͦ uorũ arte
eclabotequaenita ꝗ̃dintam inultis rebꝰ tuc¬
uicissi tudo des alternantis. et nocurauarł
quablanda teperies in fruticib etpecoribus
indumtorũ consiciendoru quantamate¬
ries om̃a comiderare quis possit : Haec aut
si uelle uolut conligata in uolucla soluere
atq discutere. quanta milu mora e sset insin¬
gulis quib plurina continent̃: eliaee

Expanded text:
cie tot tantarumque animantium, quarum illae plus cie tot tantarumque animantium, quarum illae plus habent admirationis, quae molis minimum plus enim formicularum et apicularum opera stupeuersis coloribus uelut uestibviride, atque hoc multis modis aliquando purpureum, aliquando ceruleum est. Quod porro delectabiliter spectatur etiam quandocumque turbatur, et fit inde maior suauitas, quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauigantem! Quid ciborum usquequaque copia contra famem? quid saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuevicissitudo diei alternantis et noctis? Aurarum quam blanda temperies? In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendoruries! Omnia commemorare quis possit? Haec autem si uellem uelut conligata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis. quibus plurima continentur! Et haec
Abbreviated transcription (Latin):
unde ambigit nemo quod ita sit alicui operi
ad cõmodatũ : ut nonetiã sit decorũ : Sunt
aũt̃ nnulla quorũ solũ decuset nuallusẽ usus
putoꝰ racile intellegi in conditione temporis
dignitatẽ negessi tati fuisse praelata lransituraẽ
quippenecessitas tẽp̃q: uenturũ quando sola
inuice pulcliritudine s ineulla libidine ꝑsruamur.
Quod maxime adlaude reserendũẽ conditoris.
cui dr inpsalmo confessionẽ ȩtdecorẽ in diusti
lam cetera puldiritudo etutilitas crȩature
que siominilicet in istelab ores miserias q puecto:
ate dam nato spectanda atq summenda di¬
uina largitate concessaẽ . quo sermone termi¬
nari potẽ incęli eunterrae et maris multi¬
moda uaria puldiritudine: in ipsius bacistanta
copia tamq mirabili specieensole aclunaersi¬
derib: inopacitatib nemorũ: Incolorib etodo¬
rib stͥorũ in dip̃sitate ac multitudine uoluerũ
garrularu atq pictarũ. In multiformispe¬

Expanded text:
unde ambigit nemo, quod ita sit alicui operi unde ambigit nemo, quod ita sit alicui operi adcommodatum, ut non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus et nullus est usus: puto facile intellegi in condicione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transitura est quippe necessitas tempusque uenturum, quando sola inuicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur: quod maxime ad laudem referendum est Conditoris, cui dicitur ir. psalmo: Confessionemetdecorem induisti. Iam cetera pulchritudo et utilitas creaturae, quae homini, licet in istos labores miseriasque proiecto adque damnato, spectanda adque sumenda diuina largitate concessa est, quo sermone terminari potest? in caeli et terrae et maris multimoda et uaria pulchritudine, in ipsius lucis tanta copia tamque mirabili specie, in sole ac luna et sideribus, in opacitatibus nemorum, in coloribus et odoribus florum, in diuersitate ac multitudine uolucrum garrularum adque pictarum. in multiformi spe
Abbreviated transcription (Latin):
potẽ : Quia et sime dicorũ diligentia ñ nulla cru¬
delis. quos anatmicos appellant laniauit corpora¬
i moruenti sone enã in t̃manꝰ se cantis ꝓserutantis¬
qi morientiũ atq incarnib humanis ⁊ atinha in¬
manȩ ab dita cunctarimataẽ ut quidetquo
modo. quib: locis curandũ esset ad disceret nu¬
meros tam̃ deꝗb. loquor: quib: coaptatio quae
secusatq in trinsetus totius corporis constatquiti
dieas: lemo ualuit in uenitẽ quos nemo ausus ẽ
pul diritudorationis ut omnisormȩ appa¬
renti quaeo culis placet: ipsius mentis qͥuae
oculis utit̃ p̃feret̃ arbitrio: Sunt uero quãedã
ita posita in corpore. ut tantũ modo de corẽ liabe¬
ant ñ÷ usũ sic̃ habet pectus uirile mamillas
si c̃ facios barbã : quã nẽe munim̃to seduili
ornam̃to indicauit : purae facies reminarũ:
quas utiq: infirmiores. mnuniri tutius conue¬
niret Siergo nullũ membrũ ẽ in his ꝗđẽ c̃spicuis

Expanded text:
potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crupotest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mortuorum siue etiam inter manus secantis perscrutantisque morientium adque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid et quo modo quibus locis curandum esset addisceret: numeros tamen de quibus loquor, quibus coaptatio, quaesecus adque intrinsecus totius corporis constat, quid dicam, nemo ualuit inuenire, quos nemo ausus est pulchritudo rationis, ut omni formae apparenti, quae oculis placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praefen-etur arbitrio. Sunt uero quaedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum; sicut habet pectus uirile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed uirili ornamento indicant purae facies feminarum, quas utique infirmiores muniri tutius conueniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis
Abbreviated transcription (Latin):
tas quelinguȩ ac manb: ad iributaẽ adloquen¬
dũ et erbendũ apta atq conueniens etadopera
rtis plurimarũ officiorũq conplenda nonne artiũ¬
satis ostendit qualis aninȩ utieruiretitale sũ corp̃ꝰ
adiunctũ quã quã et detractis necesitatibus
operandita omniũ partiũ congruentianis¬
merosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat :
ut nescias utrũ in eo condendo maior sit ut ilitatis
habita ratio quã decoris : Certe eni nih il creati
uidem̃ in corpore utilitatis causa quo dñ habeat
etiã decoris locũ: plus aũt nob̵ id appareret:
sinumeros mensurarũ ꝗb. int̃ secuncta conexas et
coaptata nossemꝰ : quos forsitan data opera in hus
quaeforis eminent. humana posset uestigare
sollatia quȩ uero tecta s̃ atq: a nr̃is remota con¬
spectib secutiẽ tantaꝑ plexitas u̾enarũ atq ner¬
uorũ et uiscerũ secreta uit aliũ inuenirenullus

Expanded text:
tas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquentas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium. partium congruentia numerosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat, ut nescias utrum in eo condendo maior sit utilitatis habita ratio quam decoris. Certe enim nihil creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his, quae foris eminent, humaua posset uestigare sollertia; quae uero tecta sunt adque a nostris remota conspectibus, sicuti est tanta perplexitas uenarum adque neruorum et uiscerum, secreta uitalium, inuenire nullus
Abbreviated transcription (Latin):
Huius tantȩ naturȩ conditor.eusit utiq ds̃uerus
etsummus. ipso cuncta quae fecit ad ministante.
et summã potestatẽ summãq habentẽ iustiti¬
am: nũ quã ꝓfecto in has iniserias decidisset
atq ex his p̃ter eossolos ꝗliberabunt᷑. In aet̃¬
nas eẽt itura : nisinimis grande peccatum
in homine primo de quoceteri ex ortis̃ p̃cossiss
lam uerõ in ipso corporequãuuis nob sit cũbeliuis
mortalitate cõmune : multisq earũ repperiat̃᷑
in firmius. quanta dibonitas. quanta ꝓuidentia
tanti creatoris apparet : Nonne itas in eo loca
sensuũ ettetera membra disposita: speciesq ipsa
aefigurã etstatura totius corporis. Ita modificata
ut adminis teriũ animae rationalis seindicet
factũ s Non enĩ e tanimaliarationis exꝑtia
prona eẽ uidemꝰ interra. Itacreatusẽ homo
sed erecta inc&ũ corporisforma ad moner
eũ quaesursum s̃ fapere : Porromira mobili¬

Expanded text:
Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus et summus, ipso cuncta quae fecit administrante et summam potestatem summamque habente iustitiam numquam profecto in has miserias decidisset adque ex his praeter eos solos qui liberabuntur in aeternas esset itura, nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo ceteri exorti sunt, praecessisset. Iam uero in ipso corpore, quamuis nobis sit cum beluis mortalitate commune multisque earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta prouidentia tanti Creatoris apparet! Nonne ita sunt in eo loca sensuum et cetera membra disposita speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse uidemus in terram, ita creatus est homo; sed erecta in caelum corporis forma admonet eum quae sursum sunt sapere. Porro mira mobili
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta etgulȩ inritam̃ta reppererit: etadindi¬
candas adiuadendas cogitationes quã multiru¬
dinẽ uarietatẽq signorũ : ubi p̃ciput̃ lõ cũuba
et lit teretenent: ad delectandos animos
quos elocutionis ornatus : quã diũ sorũ car¬
minũ copiã ad mulcendas aures: quot organa
musica quos cantilenȩ modos ex cogita uerit
quantã peritiã dimensionũ atq numerorũ:
meatusq: etordines side ũ : quanta sagacitate
comp̃henderit quã multa rerũ munda narũ
cognitioni seim pleuerit : quis possit cloqui
maxime si uelimꝰ non aceruatim cuncta con¬
gerere : sed in singulis immorare ꝓpsis postre¬
moerrorib: et falsitatib defendendis quiã
magna claruerint ingenia philosophorũ
atq herticorũ quis astimare sufficiat &
Loquimur enĩ nunc denatura m̃tis humane
quaista uita mortalis ornat᷑ non defideatq: iti¬
nere ueritatis quailla in mortalis adquiritur:

Expanded text:
menta et gulae inritamenta reppererit; ad indimenta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia philosophorum adque haereticorum, quis aestimare sufficiat? Loquimur enim nunc de natura mentis humanae, qua ista uita mortalis ornatur, non de fide adque itinere ueritatis, qua illa inmortalis adquiritur.
Abbreviated transcription (Latin):
necessariȩ : partĩ uoluntariȩ : & uttã excellens
uis mentis atq rationis: in his etiã reb. quas suꝑ¬
fluas. immo etpericulosas ꝑniciosasq appetit
quantũ bonũ habeat : innatura: unde ista
potuit ł inuienire ł discere ł exercere tes¬
tet᷑: uestimentorũ &adificioru adopera.
quã mirabilia. quastupenda. industria hiuma
naꝑuenerit. Quo ͥ nagricultura: quo in na¬
uigatione profecerit : quac in sabracatione
quorũq uasorui: uel etiã statuarũ et pic̾tu¬
rarũ uarietate ex cogitauerie: etimpleuere
qua einthaaris mirabili aspectantib: audien¬
tib incredibilia facienda etex hibenda
molitasit: incapiendis: occidendis. doman¬
dis inrationabilib animantib: quȩ et quana
reppererit aduersus impios homines
totgenera uenenorũ totarmor um
tot machinamentorũ etpsalu temortalitiens¬
da atq reparaenda eiđ medicam̃ta ati adium̃ta
comp̃henderit. ꝓuoluptate fauciũ: quot condi¬

Expanded text:
necessariae partim uoluptariae, ut tam excellens necessariae partim uoluptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione profecerit; quae in fabricatione quorumque uasorum uel etiam statuarum et picturarum uarietate excogitauerit et inpleuerit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis occidendis domandis inrationalibus animantibus quae et quanta reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot armorum. tot machinamentorum, et pro salute mortali tuenda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condi
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ m̃tẽ dedit: ubiratio etintellegentia
in infantes opitaẽ quodã modo quasi nullasit.
excitanda scilicetatq exerenda aetatis accessu:
Quasit scientiȩ capax atq doctrinȩ etdiabillis
ꝑceptioni ueritatis : et morisboni: Quacapaci¬
tate hariat sapientiã uirtutib quae sit p̃dita
quib: prudent̃ forłit̃. tẽperant̃ : et iuste aduersus
errores: & cetera in generata uitia dimicet.
eaq nullius reide siderio : nisiboni illius sũmi
atꝰq: immut abilis uincat: Quod ex si non faciat
ipsa taliũ bonorũ capacita s innatura rationali
diuinitus instituta quantũ sit boniquã mirabile
op̃ omni potentis. quis cõpetent̃ effat̃ aut cogitat:
p̃ter enĩ artes bene uiuendu& ad in mortalẽ
ꝑueniendi solicitatẽ. quae uirtutes uocantur:
et sola di gr̃a quȩ in xp̃o ẽ siliis promisstonis
regniq donant̃: Non ne humano ingenio
tot tantȩq artes s̃ inuentȩ ȩtexercite : partĩ

Expanded text:
humanae mentem dedit, ubi ratio et intellegentia humanae mentem dedit, ubi ratio et intellegentia in infante sopita est quodam modo; quasi nulla sit, excitanda scilicet adque exserenda aetatis accessu, qua sit scientiae capax adque doctrinae et habilis perceptioni ueritatis et amoris boni; qua capacitate hauriat sapientiam uirtutibusque sit praedita, quibus prudenter, fortiter, temperanter et iuste aduersus errores et cetera ingenerata uitia dimicet eaque nullius rei desiderio nisi boni illius summi adque inmutabilis uincat. Quod etsi non faciat, ipsa talium bonorum capacitas in natura rationali diuinitus instituta quantum sit boni, quam mirabile opus Omnipotentis, quis conpetenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene uiuendi et ad inmortalem perueniendi felicitatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei gratia, quae in Christo est, filiis promissionis regnique donantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim
Abbreviated transcription (Latin):
tat ẽ. aliquid neq quirigat. sed ꝗincrem̃tũ dat ds̃
lta etiã hic dicipotẽ. nequi concu̾mbit. nequi se¬
minat ẽ aliquid sed ꝗ format đs: Nec mat̃ que
conceptũ portat et partũ nurit ẽ. aliquid.
sedꝗ peret in crem̃tũ datds̃. lpsa nãq: ope¬
ratione quausq: nuncoperat̃ facit: utnumeros
suos explicent semina &a quibusdã latentib atq
in uisibilib in uolucris informas uisibiles huuis
qđ aspicimꝰ de coris euoluat. Ipse in corporeã
corporeamq naturã . Illã praepositã. istã sub
iectã mir is modis copulans et conectens a rman¬
temfacit : Quodopus ẽĩ tã magnũ et mirabile
ẽ : ut non solũ in homine quodũ animal rationale¬
texhoc cunctis terrenis animantib excellentius
cellei atq pͥr estantius sed inqualibet minutissimamus¬
culabene consideranti st uporẽ mentis ingerat:
laudemq pariat ereatoris Ipseitaq animae

Expanded text:
tat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus: tat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus: ita etiam hic dici potest: Nec qui concumbit nec qui seminat, est aliquid, sed qui format Deus; nec mater, quae conceptum portat et partum nutrit, est aliquid, sed qui incrementum dat Deus.\' Ipsa namque operatione, qua usque nunc operatur, facit ut numeros suos explicent semina et a quibusdam latentibus adque inuisibilibus inuolucris in formas uisibiles huius quod adspicimus decoris euoluant; ipse incorpoream corporeamque niectam miris modis copulans et connectens animantem facit. Quod opus eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in homine, quod est animal rationale et ex hoc cunctis tadque praestantius, sed in qualibet minutissima muscula bene consideranti stuporem mentis ingerat laudemque pariat Creatoris. Ipse itaque animae
Abbreviated transcription (Latin):
propagando possibilitatẽ. hon ne cessitat̾em
Quib tam̃ uoluit hominib sabstuliteã ds̃.
eisteriles fugr̃ non tam̃ generihum a noab¬
stulit semel datã primis duob coniugib be¬
nedictionẽ generandi. hec ergo ꝓpagatio
quã uis peccato ablata non fuerit. non tamen
etiã ipsa talisẽ : qualis fuisset si nemopeccassox.
Exquo enĩ homo in hor epositui: põstea quã de¬
liquit conparatus ẽ. peccorib similit̃ generat.¬
łluic aũt ꝓpagationisi conformationadhibe¬
ret̃ nec ipsa insuigeneris formas modosq: pro¬
cederetꝰ sienĩ ñ colbuisset homines. etnihilo
minus ds uellet implere terras hominib: quo
modo creauit unũ. sine cõmextione maris etfe¬
minȩ sic posset omnes: Concumbentes uero.
nisi illo creante: generantes ẽẽ non possunt:
sicut ergo ait aplũs de institutione spĩali. qua
homo adpietatẽ iustitiãq format̃: neq qui plan¬

Expanded text:
propagandi possibilitatem, non necessitatem: propagandi possibilitatem, non necessitatem: quibus tamen uoluit hominibus abstulit eam Deus, et steriles fuerunt; non tamen generi humano abstulit semel datam primis duobus coniugibus benedictione generali. Haec ergo propagatio quamuis peccato ablata non fuerit, non tamen etiam ipsa talis est, qualis fuisset, si nemo peccasset. Ex quo enim homo in honore positus, postea quam deliquit, conparatus est pecoribus, similiter generatuic autem propagationi si conformatio non adhiberetur, nec ipsa in sui generis formas modosque procederet. Si enim non concubuissent homines et nihilo minus Deus uellet inplere terras hominibus: quo modo creauit unum sine commixtione maris et feminae, sic posset omnes; concumbentes uero nisi illo creante generantes esse non possunt. Sicut ergo ait apostolus de institutione spiritali, qua homo ad pietatem iustitiamque formatur: Neque qui plan
Abbreviated transcription (Latin):
quod dederat: alio quin nec esset omnino.
aut eã remouit asua porestate : etiã cũ diabolo
poenalit̃ subdidit: cũ nec ipsũ diabolũ a suo
alienarit imperio: Quardo quidẽ utipsius
quoque diabolinatura subsistat: ille facit
qui summe ẽ : etfacit ẽẽ quicquidaliquo modo e:
Duorũ igit̃ illorũ quae diximbona etiã inaturã
peccato uita tã supplicioq dinata debonitatis
eĩ quodã ueluti fonte manare ꝓpagationem
in primis mundi operib benedictionẽ largitus cios
a quib operib die septinio requieuit: Conforma¬
tio uero in illo ei ẽ opere: quo usq nunc õperatur.
Efsicacẽ quippe potentiã suã sireb subtialat:
nec progredipoter et suis dimensis motib: page¬
retepora: nec prorsus in eo quod creatȩ s aliqua¬
tenus ꝑmanebunt: Sic ergo ereauit hominẽ
đr̃ ut ei ad deret fertilitatẽ quandã quaho¬
mines alios ꝓpagaret : Congenerans eis etiã ipsã

Expanded text:
quod dederat, alioquin nec esset omnino; quod dederat, alioquin nec esset omnino; aut eam remouit a sua potestate, etiam cum diabolo poenaliter subdidit, cum nec ipsum diabolum a suo alienant imperio; quando quidem, ut ipsius quoque diaboli natura subsistat, ille facit qui summe est et facit esse quidquid aliquo modo est. Duorum igitur illorum, quae diximus bona etiam in naturam peccato uitiatam supplicioque damnatam de bonitatis eius quodam ueluti fonte manare, propagationem in primis mundi operibus benedictione largitus est, a quibus operibus die septimo requieuit; conformatio uero in illo eius est opere, quo usque nunc operatur. Efficacem quippe potentiam suam si rebus subtrahat, nec progredi poterunt et suis dimensis motibus peragere tempora nec prorsus in eo quod creatae sunt aliquatenus permanebunt. Sic ergo creauit hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, qua homines alios propagaret, congenerans eis etiam ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
Crescite & multiplicamini e replete terramꝰ
Nec p̃pec catũ uoluit in hibere: mansitq instirpẽ
damnata donata fecunditas: Nec illã uim
mirabile semint̃. inmo etiã mirabilio rem
qua efficiunt᷑. et semina indita corporib lui¬
manis: et quodã modo intextũ peccatiuitiumm:
potuit auferre.: quo nob inpactaẽ. eua neces¬
sitas mortis: Sed utrumq: simul currit. stoquasi
fluuio atq torrente generis humani malũ
quoda parente trahit᷑ eibonũ quodacreante
tribuit᷑. Inoriginali malo duos: peccatũ atq:
supplicium: In originalibono alia duo. propaga¬
tio et conformatio. Sed quantũ adp̃sentẽ ꝑti¬
net. Intetionẽ nram demalis: quorũ unũ depra
uenitaudatia. Id est peccatũ alterum deiu¬
dicio dĩ id suppliciũ. lamsatis diximus: nunc
debonisdiqua e ipse quoque uitatȩ damnatę¬
q naturȩ contulit. siueusq nunc gonfert. dicere
instit᷑ui. Neq enĩ dãnando auttatũ abstulit

Expanded text:
Crescite et multiplicamini et inplete terram, Crescite et multiplicamini et inplete terram, nec post peccatum uoluit inhibere mansitque in stirpe damnata donata fecunditas; nec illam uim mirabilem seminum, immo etiam mirabiliorem qua efficiuntur et semina, inditam corporibus humanis et quodam modo intextam peccati uitium potuit auferre, quo nobis inpacta est etiam necessitas mortis; sed utrumque simul currit isto quasi fluuio adque torrente generis humani, malum quod a parente trahitur, et bonum quod a creante tribuitur. In originali malo duo sunt, peccatum adque supplicium; in originali bono alia duo, propagatio et conformatio. Sed quantum ad praesentem pertinet intentionem nostram, de malis, quorum unum de nostra uenit audacia, id est peccatum, alterum de iudicio Dei, id est supplicium, iam satis diximus. Nunc de bonis Dei, quae ipsi quoque uitiatae damnataeque naturae contulit siue usque nunc confert, dicere institui. Neque enim damnando aut totum abstulit
Abbreviated transcription (Latin):
Grãs aut̃ dõ. quidat̃ nob̾ aictoria ꝑ dñm nr̃m
ilim xp̃m: quietalio loco. in hir̃inquitomiub
suꝑ uincinius ꝑ eũ ꝗ dilex̃ nos: Sciamꝰ tameu
quantalibet uirtute p̃liandiantis repug¬
nemus ueiuitia superemus et subiugemus
q uãdiu sumus in hoc corpore nob de eise ñ posie
unde dicamus do: Dimitte nob debit anta
lnillo aut̃ regno ubi semꝑ cũ cor porib immor¬
talib erimus. nec proelia nob erunt ulla nec
debita quaerusquã et numquã eẽnt sinatura
nr̃ iste conflictus in quopericlitamur: et dequo
nos uictoria nonissima cupimus liberari. aduite
huius malaꝑtinet: quã tot. tantorumq testimo¬
considerandũe. hancipsa miseriã generis hũmani
In qua łaudat̃ iustitia punientis: Qualib. enquã
multis impleuerit bonis eiusdẽ bonitas cuncta
qua ecreauit adminis grantis. Prim ũbenedic¬
tionẽ illã quã ꝓtullerat. ante peccatũ dicens

Expanded text:
Gratias autem Deo, qui dat nobis uictoriam per DomGratias autem Deo, qui dat nobis uictoriam per Dom In his, inquit, omnibus superuincimus per eum qui dilexit nos. Sciamus tamen, quantalibet uirtute proeliandi uitiis repugnemus uel etiam uitia superemus et subiugemus, quamdiu sumus in hoc corpore, nobis deesse non posse unde dicamus Deo: Dimitte nobis debita nostra. In illo autem regno, ubi semper cum corporibus inmortalibus erimus, nec proelia nobis erunt ulla nec debita; quae nusquam et numquam essent, si natura  hoc etiam noster iste conflictus, in quo periclitamur et de quo nos uictoria nouissima cupimus liberari, ad uitae huius mala pertinet, quam tot tantorumque testimoconsiderandum est hanc ipsam miseriam -generis humani, in qua laudatur iustitia punientis, qualibus et quam multis inpleuerit bonis eiusdem bonitas cuncta quae creauit administrantis. Primum benedictionem illam, quam protulerat ante peccatum dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
agenda s̃ metus reuocet: nein ea quaea genda
nonĩ cupido p̃cipitet: Ne suꝑ iracundiam
sol occidat neinimicitia e ꝓuttent adre¬
tributionẽ mal: ꝓmalo : Neabsorbe at in ho¬
nestał inmoderata tristitia Ne inꝑnendorũ
benesiciorũ ingerat mens ingratatorporẽ:
Nemaledicisrumorib bona consbientia fati
icaliena de nob̵ falsanos frangant neregnet
peccatũ in nr̃o mortali corpore. ab oediendũ
desiderus eĩ ne membra nr̃a exhibeant̃ iniꝗ¬
tatis armapeccato. neo culi sequat᷑ concupiscenuã
Neuindicandi cupiditas uincat neineo quod
maledelectat ł uisio: uel cogitatiore moretur.
semn probum. aut indecens uerbũ libent̃ audi¬
at᷑ Nefiat qđ ñlicet: etiã silibet nein hocbello
laborłipericulorũq plenissimo uel deuirib
nr̃is speret᷑ facienda uictoria. uel uirib nr̃is
facta tribuat̃: sed eĩ grãe daquo ait aplũs.

Expanded text:
agenda sunt metus reuocet, ne in ea quae agenda agenda sunt metus reuocet, ne in ea quae agenda non sunt cupido praecipitet, ne super iracundiam sol occidat, ne inimicitiae prouocent ad retributionem mali pro malo, ne absorbeat inhonesta uel inmoderata tristitia, ne inpertiendorum beneficiorum ingerat mens ingrata torporem, ne maledicis rumoribus bona conscientia fatigtra decipiat, ne aliena de nobis falsa nos frangat, ne regnet peccatum in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, ne membra nostra exhibeantur iniquitatis arma peccato, ne oculus sequatur concupiscentiam, ne uindicandi cupiditas uincat, ne in eo quod male delectat uel uisio uel cogitatio remoretur, ne inprobum aut indecens uerbum libenter audiatur, ne fiat quod non licet etiamsi libet, ne in hoc bello laborum periculorumque plenissimo uel de uiribus nostris speretur facienda uictoria uel uiribus nostris facta tribuatur, sed eius gratiae, de quo ait apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
damnatũ. sicut aut̃ hoc iitfatent nullũ diuinũ
maius ẽ.donũ. sicanullo dõdari credendũ e
nisi ab illo: quo etipsi ꝗmultos deos colant nullũ
dicunt ẽẽ maiorẽ: praeter haec aut malaliuius
uitȩ. bonis malisq cõmunia haben dao s. iusti ĩ ra in.¬
etiã ꝓprios quosdã labores suos ꝗb. adũsusuitia
nulitant: et in taliũ proeliorũ t eptationibus
periculis queuersant᷑: Aliquando enĩ concita¬
tius. aliquando remissius nontam̃ desinit
caro concupiscere aduersus sp̃m : & sp̃s aduersus
carnẽ ut non ea quae uolumus faciamꝰ omnẽ
malã concupiscentiã consumendo: sed eam
nob̵ quãntũ diuinitus adiuti possum. ñ ei
consentierido subdamꝰ. ugiliis continuses¬
cubantes. neo pinio uerisimilã fallat. nede¬
cipiat sermo ũsutus. nese tenebrae alicuius
erroris offundant. neqđ bonũ ẽ. malũ aut
quodmalũ ẽ. bonũ ẽẽ credat̃: Ne ab his quae

Expanded text:
damnatum. Sicut autem hoc, ut fatentur, nullum diuinum damnatum. Sicut autem hoc, ut fatentur, nullum diuinum maius est donum. sic a nullo deo dari credendum est nisi ab illo, quo et ipsi qui multos deos colunt nullum dicunt esse maiorem. CAuitae bonis malisque communia habent in ea iusti etiam proprios quosdam labores suos, quibus aduersus uitia militant et in talium proeliorum tentationibus periculisque uersantur. Aliquando enim concitatius, aliquando remissius, non tamen desinit caro concupiscere aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ut non ea quae uolumus faciamus, omnem malam concupiscentiam consumendo, sed eam nobis, quantum diuinitus adiuti possumus. non ei consentiendo subdamus, uigiliis continuis excubantes. ne opinio ueri similis fallat, ne decipiat sermo uersutus, ne se tenebrae alicuius erroris offundant, ne quod bonum est malum aut quod malum est bonum esse credatur, ne ab his quae