comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
comdans. S quia oportebat dicẽ ⁊ maxime id ex¬
pectabat᷑ quibꝰ exchibeant de ipsis quoq diis tres
conse̾psit extremos. ut quĩquies t̾ni. quindecumn fie¬
rent. Sunt aut̃ omnes ut diximus seadecim. qr
istoꝵ exordio unum singłarẽ qͥ pͥꝰ de omĩbꝰ loq̃ret᷑
apposuit. Quo ab soluto consequent̾ ex illa quinq¬
ꝑtita distbucione tres p̾cedentes qͥ ad homines ꝑti¬
nẽt ita sub diuisit. ut pͥmꝰ sit de pontificibꝰ. scd̃s
de auguribꝰ. t̾cuis de quindecim uiris sacroꝵ. Scd̃o ᷤᷤ
tres ad loca ꝑtinentes. ita ut in uno eoꝵ de sacellis.
alto de sacris ȩdibꝰ dicẽt. t̾cio de locis religiosis. Tres
porro qui istos secunt᷑. ⁊ ad tempora ꝑtinent. id ẽ ad
dies festos. ita ut unum eoꝵ face̾t de feriis. alt̾m de
ludis circensibꝰ. de scenicis t̾cium. Quartoꝵ triũ ad
sacra ꝑtinentium. uni dedit consecrationes. alt̾i sacͣ

Expanded text:
commendans. Sed quia oportebat dicere et maxime id excommendans. Sed quia oportebat dicere et maxime id expectabatur, quibus exhibeant, de ipsis quoque dis tres conscripsit extremos, ut quinquies terni quindecim fierent. Sunt autem omnes, ut diximus, sedecim, quia et istorum exordio unum singularem, qui prius de omnibus loqueretur, adposuit. Quo absoluto consequenter ex illa quinquepertita distributione tres praecedentes, qui ad homines pertinent, ita subdiuisit, ut primus sit de pontificibus, secundus de auguribus, tertius de quindecimuiris sacrorum; secundos tres ad loca pertinentes, ita ut in uno eorum de sacellis, altero de sacris aedibus diceret, tertio de locis relporro qui istos sequuntur, et ad tempora pertinent, id est ad dies festos; ita ut unum eorum faceret de feriis, alterum de ludis circensibus, de scenicis tertium. Quartorum trium ad sacra pertinentium uni dedit consecrationes, alteri sacra
Abbreviated transcription (Latin):
mouebatur sub sp̃ẽ cõm̃dandȩ religionis tace̾ no¬
hos in res humanas duunasq diuisit. Rebꝰ humd
in ea particione rõnẽ. ut rerum humanaꝵ libios
senos. iinͣi. partibꝰ daret. Intendit enĩ qui agans
agant. qnõ agant. quid agant. In sex itaq pild
de hominibꝰ sc̃psit. in scd̾is sex de locis. Sex t̾els
de temporibꝰ sex quartos eodemq postremes de u
ab soluit. Quat aut̃ semi .xx.⁊.uiiͦ. fiunt.S us¬
singłare qui cõmunit̾ pͥus de omnibꝰ ioqueretilꝰ
in capite posuit. In diunis idẽtidem reb̾. eadess
ab illo diuisionis forma seruata e. qͣntum actinet
bea que diis exhibenda sunt. Eahibent᷑ enĩ ab
hominibꝰ inlocis⁊ ⁊ tpribꝰ sacra. hec.iiii. que diaei
libris eopler ẽ tnis. Nam tres pores de hominibꝰ
sc̃psit. sequentes de locis. t̾tios de temporibꝰ. qͣrtos
de saeris geꝰ hic qui exhibeant. ubi exhibeant. qño
exehibeant. quid exhibeant. subtilissima distinciõe

Expanded text:
mouebatur sub specie commendandae religionis tacere nomouebatur sub specie commendandae religionis tacere nohos in res humanas diuinasque diuisit, rebus humain ea partitione rationem, ut rerum humanarum libros senos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando agant, quid agant. In sex itaque primis de hominibus scripsit, in secundis sex de locis, sex tertios de temporibus, sex quartos eosdemque postremos de rebus absoluit. Quater autem seni uigintsingularem, qui communiter prius de omnibus loqueretur, in capite posuit. In divinis identidem rebus eadem ab illo divisionis forma servata est, quantum attinet ad ea quae diis exhibenda sunt: exhibentur enim ab hominibus in locis et temporibus sacra. Haec quattuor, quae dixi, libris conplexus est ternis: nam tres priores de hominibus scripsit, sequentes de locis, tertios de temporibus, quartos de sacris, etiam hic, qui exhibeant, ubi exhibeant, quando exhibeant, quid exhibeant, subtilissima distinctione
Abbreviated transcription (Latin):
narum de quibꝰ scͥpsit oppugnator ȩẽt atq destrue¬
tor. easq non ad religionem s ad suꝑsticionẽ dicet
ꝑtinere nescio utrum tam młta ineis ridenda
contempnenda. detestanda conse̾beret. Cum uero do
eosdẽ ita coluerit colendosq censuerit. ut in eo ipso
oꝑe litt̾a̾rum suaꝵ dicat se tim̾e ne ꝑeant. ñ in¬
cursu hostili s ciuiũ negligentia. de qua illos ułut
ruina libari a se dicit :⁊ in memoria bonoꝵ ꝑ eius
modi libros recondi atq seruari. utiliore cura qͣm
metellꝰ de incendio sacra uestalia. ⁊ eneas de trouano
excidio penates lib̾asse p̃dicant᷑. ⁊ tanĩ ea legenda
scłis ꝓdit que asapientibꝰ ⁊ insipientibꝰ merito abi¬
cienda ⁊ ueritatis religionis inimicissima iudicent᷑
quid existimare debemus isi hominẽ acerrimũ as
ꝑitissimum ñ tam̃ sc̃õ spii lib̾um. opp̃ssum fuisse
suȩ eiuitatis consuetudine ac legibꝰ. ⁊ tam̃ ea quibꝰ

Expanded text:
narum, de quibus scribit, obpugnator esset adque destrucnarum, de quibus scribit, obpugnator esset adque destructor easque non ad religionem, sed ad superstitionem diceret pertinere, nescio utrum tam multa in eis ridenda contemnenda detestanda conscriberet. Cum uero deos eosdem ita coluerit colendosque censuerit, ut in eo ipso opere litterarum suarum dicat se timere ne pereant, non incursu hostili, sed ciuium neglegentia, de qua illos uelut ruina liberari a se dicit et in memoria bonorum per eius modi libros recondi adque seruari utiliore cura, quam qua Metellus de incendio sacra Vestalia et Aeneas de Troiano excidio penates liberasse praedicatur; et tamen ea legenda saeculis prodit, quae a sapientibus et insipientibus merito abicienda et ueritati religionis inimicissima iudicentur: quid existimare debemus nisi hominem acerrimum ac peritissimum, non tamen sancto Spiritu liberum, obpressum fuisse suae ciuitatis consuetudine ac legibus, et tamen ea quibus
Abbreviated transcription (Latin):
deħ uno ȩtiam ꝓ academicoꝵ dubitatione dis¬
putaturis. se academicũ fuiss oblitus. In pͥmo
aut̃ libro cum eiusdẽ uaironis litterariã oꝑam
p̃dicaret. nos inquit in nr̃a urbe ꝑ eg̾nantes er¬
rantesq tanqͣm hospites. tui libri tanqͣm domũ
reduxerunt. ut possemus aliqnõ qui ⁊ uͥ ẽẽmꝰ
agnoscere. Tu etatem patriȩ tu descriptiones tem¬
porum. tu sacroꝵ uira. tu sac̾dotũ. tu domesticam
tu publicam disciplinam.tu sedes regioniĩ locoꝵ
tu om̃iũ diuinaꝵ humanaꝵq rerum. nomina.
gen̾a. officia. causas. aꝑuisti. Iste gͥ uir tã insigni
excellentisq ꝑitiȩ.⁊ quod de illo ętiam terentianus
elegantissimo u̾siculo breuit̾ ait. nir doctissimus
uñ cumq uairo. qui tam multa leg̃ ut aliquid e
sebere uacuissȩ miremur. tam młta scͥpsit qͣm mta
uix quẽqͣm legere potuisse credamꝰ. iste inqͣm uir ci¬
tus ingenio tantusq doctrina si rerum ułut diui¬

Expanded text:
de hoc uno etiam pro Academicorum dubitatione disde hoc uno etiam pro Academicorum dubitatione disputaturus se Academicum fuisset oblitus. In primo autem libro cum eiusdem Varronis litteraria opera praedicaret: \'Nos, inquit, in nostra urbe peregrinantes errantesque tamquam hospites tui libri quasi domum reduxerunt, ut possemus aliquando qui et ubi essemus agnoscere. Tu aetatem patriae, tu descriptiones temporum, tu sacrorum iura. tu sacerdotum, tu domesticam, tu publicam disciplinam, tu sedem regionum locorum, tu omnium diuinarum humanarumque rerum nomina genera, officia causas aperuisti.\' Iste igitur uir tam insignis excellentisque peritiae et, quod de illo etiam Terentianus elegantissimo uel\'siculo breuiter ait: Vir doctissimus undecumque Varro, qui tam multa legit, ut aliquid ei scribere uacuisse miremur; tam multa scripsit, quam multa uix quemquam legere potuisse credamus: iste, inquam, uir tantus ingenio tantusque doctrina, si rerum uelut diui
Abbreviated transcription (Latin):
consid̾auit attentiꝰ. Quis distinã acutiꝰ: Quis dili¬
gentius planiꝰq consc̾psit: Qui tñ ⁊ si minus ẽ sua¬
uis eloquio. doctrina tñ atq sententiis ita refertꝰ
ẽ. ut in omni erudicione qͣm nos scłarẽ illi aut̃ li¬
b̾alem uocant. studiosum rerum tantii iste doce¬
at. qͣntum studiosum uerborum cicero delectat.
Deniq ⁊ ipse tullius huic tale testimonium ꝑbibet:
ut in libris academicis dicat eam quȩ ibi uersat᷑
disputa cionẽ se habuissȩ cum marco uanone.
homine inquit omĩũ facile acutissimo. ⁊ sine ulla
dubitatione doctissimo. Non ait eloquentissimo
uł facundissimo. qm̃ reu̾a in hac facultate młtĩ
impar ẽ. s omniũ inquit facile acutissimo. & in
eis libris .i. a cademicis uͥ cuncta dubitanda eẽ
contendit. ad didit sine ulla dubitacione docfissi¬
mo. Profecto de hac re sic erat certus. ut auffeuet
dubita cionẽ qͣm solet in om̃ibꝰ adhibere. tanqͣm

Expanded text:
considerauit adtentius? quis distinxit acutius? quis diliconsiderauit adtentius? quis distinxit acutius? quis diligentius pleniusque conscripsit? Qui tametsi minus est suauis eloquio, doctrina tamen adque sententiis ita refertus est, ut in omni eruditione, quam nos saecularem, illi autem liberalem uocant, studiosum rerum tantum iste doceat, quantum studiosum -uerborum Cicero delectat. Denique et ipse Tullius huic tale testimonium perhibet, ut in libris Academicis dicat eam, quae ibi uersatur, disputationem se habuisse cum Marco Varrone, homine, inquit, omnium facile acutissimo et sine ulla dubitatione doctissimo. Non ait \'eloquentissimo\' uel facundissimo, quoniam re uera in hac facultate multum inpar est; sed \'omnium, inquit, facile acutissimo, et in eis libris. id est Academicis, ubi cuncta dubitanda esse contendit, addidit \'sine ulla dubitatione doctissimo\'. Profecto de hac re sic erat certus, ut auferret dubitationem, quam solet in omnibus adhibere, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
tem ȩtatem quȩ barba induit᷑ ipsa p̾staret. Nc̃ uͦ
cum earum cultus nec ꝓpt̾ ista ipsa quę putant
eis subdita sit necessarus. quia ⁊ multi colentes ui¬
uentatẽ deam minime in illa ȩtate iuguer̃. ⁊ młti
ñ eam colentes gaudent robore iuuentutis atemq
młti fortune barbate supplices ad nullã uł de for¬
mem barbam ꝑuenire potuerunt. ⁊ sic qui eam
ꝓ barba impetranda uenerantur. a barbatis eiꝰ
contemptoribꝰ urident᷑. ita ne desipit cor humanũ.
ut quoꝵ dõꝵ cultum ꝓpt̾ ista ipsa tp̃ralia ⁊ cito
p̃t̾euntia munera quibꝰ singłis singłi p̾esse ꝓhi¬
bentur inanẽ ludibriosumq cognoscit. ꝓpt̾ uitã
ȩt̾nam credat eẽ fructuosum: hanc dare illos
posse nec hi dice̾ ausi sunt. qui eis ut ab insipien¬
multos putarunt. ne quisqͣm eoꝵ sed̾et ociosus
minutatĩ diuisa tͥbuerunt. Quis marco uarione
curiosius ista quęsiuit: Quis inuenit doctiꝰ: Quis

Expanded text:
tem aetatem, quae barba induitur, ipsa praestaret. Nunc uero tem aetatem, quae barba induitur, ipsa praestaret. Nunc uero cum earum cultus nec propter ista ipsa, quae putant eis subdita, sit necessarius, quia et multi colentes Iuuentatem deam minime in illa aetate uiguerunt, et multi non eam colentes gaudent robore iuuentutis, itemque multi Fortunae barbatae supplices ad nullam uel deformem barbam peruenire potuerunt, et si qui eam pro barba inpetranda uenerantur, a barbatis eius contemtoribus inridentur: itane desipit cor humanum, ut, quorum deorum cultum propter ista ipsa temporalia et cito praetereuntia munera, quibus singulis singuli praeesse perhibentur, inanem ludibriosumque cognoscit, propter uitam aeternam credat esse fructuosum? Hanc dare illos posse nec hi dicere ausi sunt, qui eis, ut ab insipienmultos putarunt, ne quisquam eorum sederet otiosus, minutatim diuisa tribueruncuriosius ista quaesiuit? quis inuenit doctius? quis
Abbreviated transcription (Latin):
nione tribuuntur. omnino colendi sunt sicut cre¬
dunt hi qui cultum eoꝵ uitȩ huiꝰ mortał utilita¬
tibꝰ necessarium ẽẽ contendunt. contͣ quos iam qͥn¬
q p̃cedentibꝰ uoluminibꝰ satis quantũ potui dis¬
putaui. Quȩ cum ita sint. si eoꝵ qui colerent dãm
iuuentatem ȩxas ipsa floreret insigniꝰ ꝯtemptoreᷤᷤ
aut̃ uł intͣ annos occumb̾ent uiuentutis. uł ĩ ea
tanqͣm senili torpore frigescerent. si malas cultoꝵ
suoꝵ speciosiꝰ ⁊ festiuiꝰ fortuna barbata uestiret.
a quibꝰ aut̃ sꝑn̾et᷑ glabros aut male barbatos
uideremus. etiam sic rectissime dicemus huc usq
istas deas singulas posse. sius officiis quodam᷑ limi¬
tatis. ac ꝑ hoc nec a uiuentate oportẽ peti uitam
ȩt̾nam. quȩ non daret barbam. nec afortuna bar¬
bata boni aliquid pꝰ hanc uitam eẽ sꝑandum.
cuiꝰ in hac uita potestas nulla ȩẽt. ut eandem sal¬

Expanded text:
nione tribuuntur, omnino colendi sunt, sicut crenione tribuuntur, omnino colendi sunt, sicut credunt hi, qui cultum eorum uitae huius mortalis utilitatibus necessarium esse contendunt; contra quos iam quinque praecedentibus uoluminibus satis, quantum potui, disputaui. Quae cum ita sint, si eorum, qui colerent deam Iuuentatem, aetas ipsa floreret insignius, contemtores autem eius uel intra annos occumberent iuuentutis, uel in ea tamquam senili torpore frigescerent; si malas cultorum suorum speciosius et festiuius Fortuna barbata uestiret, a quibus autem sperneretur, glabros aut male barbatos uideremus: etiam sic rectissime diceremus huc usque istas deas singulas posse, suis officiis quodam modo limitatas, ac per hoc nec a Iuuentate oportere peti uitam aeternam, quae non daret barbam, nec a Fortuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse sperandum, cuius in hac uita potestas nulla esset, ut eandem sal
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝓpt̾ea dii tales. uł t̾renum regnum dare nõ
posse uisi sunt. quia illi magni ⁊ excelsi sunt. Hoc
quidam paruũ ⁊ abiectum. quod nõ dignarent᷑ in
tanta sublimitate curare. s qͣntum lib consid̾atione
fragilitatis humane caducos apices t̾reni regni m̾i¬
to quisq contempnat. illi dii tales apparuerunt ut
indignissima uid̾ent᷑. quibꝰ mala danda atq seruãda
debent uł ista comiti. ac ꝑ hoc ut suꝑiora ꝓximis
duobꝰ libris ꝑtractata docuerunt nullus ds̃ ex illa
turba uł quasi plebeioꝵ. uł quasi ꝓceꝵ dõrum.
idoneus ẽ regna mortalia. mortalibꝰ dare. qͣntominꝰ
p̾ ĩmortales ex mortalibꝰ fac̾e. huc accedit quia si iã
cum illis agimus qͥ nõ ꝓpt̾ ista. s ꝓpt̾ uitam quȩ pꝰ
mortem futura ẽ existimant colendos dõs. iam nec
ꝓpt̾ illa saltem quȩ dõꝵ talium potestati tanqͣm
disꝑtita ⁊ ꝓpͥa nõ rõne ueritatis s uanitatis opi¬

Expanded text:
enim propterea di tales uel terrenum regnum dare non enim propterea di tales uel terrenum regnum dare non posse uisi sunt, quia illi magni et excelsi sunt, hoc quiddam paruum et abiectum, quod non dignarentur in tanta sublimitate curare; sed quantumlibet consideratione fragilitatis humanae caducos apices terreni regni merito quisque contemnat, illi di tales apparuerunt, ut indignissimi uiderentur, quibus danda adque seruanda deberent uel ista committi. Ac per hoc, si ut superiora proximis duobus libris pertractata docuerunt nullus deus ex illa turba uel quasi plebeiorum uel quasi procerum deorum idoneus est regna mortalia mortalibus dare, quanto minus potest inmortales ex mortalibus facere! - Huc accedit, quia, si iam cum illis agimus, qui non propter istam, sed propter uitam quae post mortem futura est existimant colendos deos, iam nec propter illa saltem, quae deorum talium potestati tamquam dispertita et propria non ratione ueritatis, sed uanitatis opi
Abbreviated transcription (Latin):
uł deȩ ꝓpt̾ quid supplicaret᷑. qͣntum ad illos dõs
attinet quos instituerunt ciuitates a doctis sollert̾
inuentum memorieq mandatum ẽ. quid a lib̾o u̾ba
grã quid a limphis. qͥd a uulcano. ac sic a cęt̾is quos
partim cõmemoraui in .iiiͦi. libro partim p̾t̾eun¬
dos putaui. Porro si a cerere uinũ. a lib̾o panẽ. a uul¬
cano aqͣm. alimphis ignem petẽ eiroris ẽ. quanto
maioris deliram̃ti eẽ intelligi debet. si cuiquã istoꝵ
puita supplicetur ęt̾na : Quam obrem si cum de
regno teneno quereremꝰ quos nã illud dõs uł deas
hominibꝰ credendum ẽẽt posse conferre disseussis
omnibꝰ longis alienum au̾itate monstratum ẽ a qͦ¬
qͣm istorum multoꝵ numinum atq falsoꝵ saltem
regna t̾rena exxistimare constitui. nõne insanissimȩ
impietatis ẽ si et̾na uita quȩ t̾renis omĩbꝰ regnis
sine ulla dubitatione uł comparatione p̃ferenda est
ab istoꝵ quoqͣm dari cuiqͣm posse credatur: Ieq

Expanded text:
uel deae propter quid supplicaretur, quantum ad illos deos adtinet quos instituerunt ciuitates, a doctis sollerter inuentum memoriaeque mandatum est: quid a Libero, uerbi gratia, quid a Lymphis, quid a Vulcano ac sic a ceteris, quos partim commemoraui in quarto libro, partim praetereundos putaui. Porro si a Cerere uinum, a Libero panem, a Vulcano aquam, a Lymphis ignem petere erroris est: quanto maioris deliramenti esse intellegi debet, si cuiquam istorum pro uita supplicetur aeterna! Quam ob rem si, cum de regno terreno quaereremus, quosnam illud deos uel deas hominibus credendum esset posse conferre, discussis omnibus longe alienum a ueritate monstratum est a quoquam istorum multorum numinum adque falsorum saltem regna terrena existimare constitui: nonne insanissimae inpietatis est, si aeterna uita, quae terrenis omnibus regnis sine ulla dubitatione uel conparatione praeferenda est, ab istorum quoquam dari cuiquam posse credatur? Neque
Abbreviated transcription (Latin):
Et saluator nr̃ dicens disci
multis uitus genus uexet᷑
humanũ. hoc pocõ uel max¬
ime p̃mitur. nec unuuis ẽ su
bili et stuldoruni more ĩ his
esfertur. que magis pudore
digna sunt. aut certe modũ
elationis excedit. Aluis qiͣ
ueri simulatione se ductus.
fr̃ hiseleuatur que sibi dig¬
na głia putat. cum et inta¬
libus ꝑiculosum sit głari.
Exemplum assumaui. quo
fiat manifestiꝯ. Sunt qui¬
dam ineo se iactantes qr filii
ducum sunt. et nobili fami¬
lia nati. Istius modi homine̾.
ne umbram quidem et yma¬
ginem elatõnis sue possunt
ostendere. Sunt alii qui iõ
sub leuantur.qr potestatem
habent occidendi homines.
et ut ipĩ putant ea fulti st̃
dignitate ut quoꝵ uelint
capita secent. Horum głia
inconfussione sua ẽ. Alii suꝑ
diuitus sibi applaudent non
his ueris. set his diuitiis que
de orsum sunt. Alii suꝑbiunt
suꝑ domibus splendidis. suꝑ
possessionib multisinquibꝰ
uniui̾sis non ẽ penitus gładũ.¬

Expanded text:
Et Salvator noster, dicens: DisciEt Salvator noster, dicens: Discimultis vitiis genus vexetur humanum, hoc peccato vel maxime premitur. Nec unus est modus bili et stultorum more, in his effertur, quae magis pudore digna sunt, aut certe modum elationis excedunt; alius quasi verisimili ratione seductus super his elevatur, quae sibi digna gloria putat, cum et in talibus periculosum sit gloriari. Exemplum assumam, quo fiat manifestius. Sunt quidam in eo se jactantes, quia filii ducum sunt, et nobili familia nati: istiusmodi homines ne umbram quidem et imaginem elationis suae possunt ostendere. Sunt alii qui de eo sublevantur, quia potestatem habent occidendi hominem, et, ut ipsi putant, ea fulti sunt dignitate, ut quorum velint capita secent: horum gloria in confusione sua est. Alii super divitias sibi applaudant, non his veris, sed his divitiis quae deorsum sunt. Alii superbiunt super domos splendidas, super possessiones multas: in quibus universis, non est penitus g
Abbreviated transcription (Latin):
te. et quod his mauis ẽ nolite
extolli. et reliqua que setũt᷑
Quid ẽ igitur audire. ⁊ quid
considemus. Aurib ꝑcipere
ẽ ut mͥ quidem uidetur. auribꝰ¬
ea que diciuitur audire. Q
aũt p̃dcedit audite. si ad disti
imꝑat ut in mentem ⁊ sensũ.
ea que dicuntur excipiant.
Neq uero hoc solum loco. s
in onũ scriptura. sunt q̃d am
facilia et prompta ad iutelli¬
gendum. Statunq ut lec¬
ta fueriut. mutilicatom legẽ¬
cibus tribuunt. Sunt alia
sacratiora et mesfabilia. et
ut ita dicam quibꝰdam obs¬
curitatibus inuoluta. Pe
his igitur que latent et expo¬
sitione iudigent. Arbitror
mie dictum eẽ audite. Uehi
autem que sine scrupulo in¬
terp̃tantis auditori comino¬
data sunt. auribus ꝑcipite.
Pcurramꝰ uniuĩsas scuptaᷤ.
et ꝓbati nummularii esfcĩ.
dicamꝯ audire de beniꝯ. Icc
auribꝰ ꝑcipere. Ueinde cum
audierimus et rceperimꝰ
aurib que dicuntur: non
c leuemur. Onnus quippe
qui se humiliat exaltabit᷑.

Expanded text:
te, et quod his majus est, nolite extolli, et reliqua quae sequuntur. Quid est ergo audire, et quid consideremus. Auribus percipere est ut mihi quidem videtur auribus quae dicuntur audire. Quod autem praecedit, Audite, si ad distinimperat ut in mentem et sensum ea quae dicuntur, excipiant. Neque vero hoc solum in loco, sed in omni Scriptura sunt quaedam et facilia et prompta ad intelligendum, quae statim ut lecta fuerint, utilitatem legentibus tribuunt. Sunt alia secretiora et ineffabilia, et ut ita dicam quibusdam obscuritatibus involuta. De his igitur 829 quae latent, et expositione indigent, arbitror nunc dictum esse: Audite: de his autem quae sine scrupulo interpretantis auditori commoda sunt: Auribus percipite. Percurramus universas Scripturas, et probati nummularii effecti dicamus, hoc audire debemus, hoc auribus percipere. Denique cum audierimus et perceperimus auribus quae dicuntur, non elevemur: Omnis quippe qui se humiliat exaltabitur .
Abbreviated transcription (Latin):
uosse se qr oninis ut̾ imple¬
bitur uino. Fallunt. nõ enĩ
necessario sqr᷑ ut omnis uter
impleatur iuino. Sunt utre̾
oleo pleni. sunt alu aque. li¬
cet liquentis nature mat̾ia.
aut certe nõ pleni. dũs aũt
dicit omnẽ utrem impledũ
runt interptari. Si prius
uerum eẽ quod dem̃ ẽ. qui a
omnisuter implebitur uno.
Siue enĩ quis bonus ẽ ut ita¬
lcquar inutres: ut̾ implebit᷑
uiuo bonitatis sue. siuemalꝯ.
iuxta hoc ꝙ malus ẽ. mnalo ui¬
no imꝑ lebitur. Quomodo
ergo possumꝰ descripturis ac¬
cipere disferentias uiui: suꝑ
malo uino ista conscripta st̃.
num draconũ uinũ eorum.
et nirus aspidum insanabi¬
le. De bono aũt hec dicunt᷑.
Calix tuus mebrians quain
p̃clarus ẽ. Et sapientia con¬
uocat ad creatorem sinĩ dicẽs.

Expanded text:
osse se, quia omnis uter implebitur vino, falluntur. Non enim necessario sequitur, ut omnes utres impleantur vino. Sunt utres oleo pleni: sunt alii a qualibet liquentis naturae materia vacui, aut certe non pleni. Dominus autem dicit omnem utrem implendumrunt interpretari, si prius verum esse quod dictum est, quia omnis uter implebitur vino. Sive enim quis bonus eloquar, inter utres, uter implebitur vino bonitatis suae, sive malus, juxta hoc quod malus est, malo vino implebitur. Quomodo ergo possumus de Scripturis accipere differentias vini? Super malo vino ista conscripta sunt:num draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile . » De bono autem haec dicuntur: « Calix tuus inebrians quam praeclarus est! » Sapienta convocat ad craterem suum
Abbreviated transcription (Latin):
Est ergouiuũ desodomis.⁊ ẽ
uinũ ꝙ sapientia nuscuit.
to incorim. nlcco ub̾i plan¬
tata a d̾o. que uocatur uinea
sorech. electa quedam inter
omnes uineas mirabiles. ẽ
uineas eorum. et ficus eoruz
ingelu. Consideremꝯ ergo
omnes homines figuraliter
ca paces eẽ uini. nec aliud eis
possumꝯ nomen in ponere qui
capaces uini sunt qmͣ utrem.
et dicere. quia homo ꝑ lenu
sit uiuo Ueuinea sodomoꝵ
et egiptiorum plenus sit ui¬

Expanded text:
go vinum de Sodomis, et est vinum quod Sapientia miscuit. to in cornu, in loco uberi , » plantata a Deo, quae vocatur vinea Sorech, electa quaedam et inter omnes vineas mirabilis. Estvineam eorum, et ficus eorum in gelu . » Consideremus ergo omnes homines figuraliter capaces esse vini, nec aliud eis possumus nomen imponere, qui capaces vini sunt, quam utrium, et dicere quia nequam homo plenus sit vino de vinea Sodomorum et Aegyptiorum, plenus sit vi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ hoc dr̃ refrigescet carita
multoꝵ: non ne dehis qui
nuncupantur xpĩani. deꝗ
ueniens filius hominis pu¬
tas iuueniet fidem super
t̾ram: nonne deuobis:Id¬
cͥco prouideamꝯ attentius.
ut ꝑ singulos dies istegre do¬
mni melioretur. conua les¬
cat. integer ꝑ seueret.⁊ oĩ
contritione abanimabus
nris recetente esficianiur

Expanded text:
enim hoc dicitur, refrigescet charitas enim hoc dicitur, refrigescet charitas multorum? nonne de his qui nuncupantur Christiani? de veniens Filius hominis, putas inveniet fidem super terram? » ; nonne de nobis? Idcirco provideamus attentius, ut per singulos dies iste grex Domini melioretur, convalescat, integer perseveret, et, omni contritione ab animabus vestris recedente, efficiamur
Abbreviated transcription (Latin):
saluator dicit. Ibi erit fletꝰ
et stridor dentium. Illa qͦ
comminatio qua ridentib
luctum laciumnas q denun¬
tiat. de hoc fleru ẽ quẽ cõme¬
morat ꝓph̾a nunc dicens.
Nisi audieritis occulte. plo¬
rabit anima urã a fatie con¬
tumelie. Cum enĩ fu̾itis pa¬
ssi contumeliam. tunc ꝑlo¬
rabitis et de ducent cccłi urĩ
la crimas qr contritus ẽ grex
diũ. Siconsid̾emꝯ statum
paremꝰ illum antiq̃ felici¬
tati. iudebunꝰ quo pccõ con¬
tritus sit grex diũ. Fuit qui¬
ipe aliqnͣdo hic grex diũ.⁊ qr
indignos se iudicauerunt
salute. conu̾sus ẽ ẜmo dnĩ aᵈ
gentes. Si ergo grex ille cõ¬
tritus ẽ. nos oleast̾ qui contͣ
naturam inserti sumꝰ in bo¬
nam oliuam patriarchaꝵ.
nõne plus debemus uerec̾i
et iste grex diũ contatur.
Futurum quippe ut aliqu̾
et iste grex contatur. iuxta
quodꝰ saluatore p̃dictum ẽ.
Cum multiplicate fuint
niquitates. tunc refugescet
caritas multoꝵ. Dequibus

Expanded text:
Salvator ait, Ibi erit fletus Salvator ait, Ibi erit fletus et stridor dentium . Illa quoque comminatio, qua ridentibus luctum lacrymasque denuntiat, de hoc fletu est, quem commemorat propheta nunc, dicens: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra a facie contumeliae . Cum enim fueritis passi contumeliam, tunc plorabitis, et deducent oculi vestri lacrymas, quia contritus est grex Domini. Si consideremus statum, in paremus illum antiquae felicitati, videbimus quo pacto contritus sit grex Domini. Fuit quippe aliquando hic grex Domini, et quia indignos se judicaverunt salute, conversus est sermo Domini ad Gentes. Si ergo grex ille contritus est, nos oleaster, qui contra naturam inserti 836 sumus in bonam olivam Patriarcharum , nonne plus debemus vereri, ne et iste grex Domini conteratur? Futurum quippe est ut aliquando et iste grex conteratur, juxta illud quod a Salvatore dictum est: Cum multiplicatae fuerint iniquitates, tunc refrigescet charitas multorum : de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
libus. intus eũglicam ꝑfecti¬
onem. Id cuto diligentuis at¬
tendanius siqnͣdo legem le
audieritis occulte. plorabit
anma urã a facie contume¬
lie. Que̾cumq ieiuniũ iu¬
deorum qĩ ignorantes retep̃¬
tõnis diem post aduentum
redemptõne ccculte. s tantũ¬
modo palam. absconsa qui¬
ppe est ꝓpitiationis audicio.
scire quonio posu̾it iħm deꝰ
solum nris. uerum ⁊ tocius
mundi. Para bole quoq cũ
leguntur meugłio. et ẽaudi¬
tor extraneus non pot̾ eas ce¬
culte audire. Suero auditor
fu̾it apłs. et unus eoꝵ qui in¬
grediuntur domũ iħu. acce¬
dit ad eum. int̾rogat de obs¬
curitate parabole et inpreta¬
tur ei. fitq auditor in telli¬
gens euuãgliuz. au dit eas
ecculte. ut non ploret aiã eiꝰ
Gorum quippe qui ooculte
non audiunt. plorabit auiã.
Quam admirande nõ ait ꝑ¬
lorabitis nisi coculte audieri¬
tis. Uerumplorabit auiã
urã. Est quippe soluis auĩe
fletus. et forsitant iste d quo

Expanded text:
libus initiis in Evangelicam perfectilibus initiis in Evangelicam perfectionem. Idcirco diligentius attendamus, si quando Legem legaudieritis occulte, plorabit anima vestra a facie contumeliae. Quicumque jejunium Judaeorum, quasi ignorantes redemptionis diem post adventum redemptionem occulte, sed tantummodo palam. Absconsa quippe est propitiationis auditio, scire quomodo posuerit Jesum Deus solum nostris, verum etiam totius mundi . Parabolae quoque cum leguntur in Evangelio, et est auditor extraneus, non potest eas occulte audire. Si vero auditor fuerit Apostolus, et unus eorum qui ingrediuntur domum Jesu, accedit ad eum, interrogat de obscuritate parabolae, et si interpretatus ei sit quae audivit, intelligens Evangelium audit ea occulte, ut non ploret anima ejus. Eorum quippe, qui occulte non audiunt plorabit anima. Quam admirande non ait: Plorabitis, nisi occulte audieritis, verum: Plorabit anima vestra: 835 est quippe solius animae fletus, et forsitan iste sit, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum dei suit mabͥsis. Si
audio legenr. aut crculte au¬
dio. aut non occulte. Iudeꝰ
quia legeni non audit cccł¬
te. in iauifesto cireuicidi¬
que inpalam est iucarne cir¬
cuicũcisionem. Qui aũt¬
incccłto ccuuciditur. Qui
audit legeui coculte demiste¬
nis pasche. oue nascitur xpõ.
pascha quippe nrm̃ mumo la¬
tus est xp̾e. Et scieus carnez
u̾bi dei uere cibum eẽ. uestit᷑
eam. coculte quippe de pasch̾
audiuit. At uero miserabi¬
ter fecit et usq inpsentem
diem reus mortis est eiꝯ. qr¬
non au diuit occłte legem
et ꝓpħas. Si qnͣdo legis dea
potes au dire manifeste. Orͣ¬
cumq de uob̾ ꝓpe quippe est
pascha. azima cele brauerit.
.i. azima hec corporalia nr̃a.
audiuit mandatũ dicens.
Nisi audieritis occulte. plo¬
rabit auuna urã. Et de sa fr̃o
quedam muliertule audien¬
tes ꝓpħam. non audiunt ce¬
na et in firma elementa. qiͣ
nec dum descenderit xpc̃ ⁊ noꝰ
baptismo suo lauerit alega¬

Expanded text:
operum Dei sunt in absconsis . Si operum Dei sunt in absconsis . Si audio legem, aut occulte audio, aut non occulte. Judaeus quia Legem non audit occulte, in manifesto circumcidiquae in palam est in carne circumcisionem. Qui auditet in occulto circumciditur. Qui audit Legem occulte de mysteriis Paschae, ove vescitur Christo; Pascha quippe nostrum immolatus est Christus ; sciens carnem Verbi Dei vere cibum esse, vescitur ea. Occulte quippe de Pascha audivit. At vero miserabiterfecit, et usque in praesentem diem reus est mortis ejus, quia non audivit occulte Legem et prophetas. Si quando leges de potes audire manifeste. Quicumque de vobis prope quippe est Pascha azyma celebraverit, id est, azyma haec corporalia, non audivit mandatum dicens: Nisi audieritis occulte, plorabit anima vestra. Et de sabbato quaedam mulierculae non audientes prophetam, non audiunt ocna, et infirma elementa, quasi nondum descenderit Christus, et nos baptismo suo laverit a Lega
Abbreviated transcription (Latin):
montibus tenebrosis. et sus¬
tinebis in lumen. pot̾ quidez
sustinebitis in lumen. Si de¬
deritis dnõ deo ur̃o głam.añꝙͣ¬
contenebrescat. et anͣqnͣi o¬
sfendant pedes urĩ suꝑ mõtes
tenebrosos. haut dubium qͥn
etiam si contene brescaut sus¬
tineatis. et lumen uos susci¬
piat. Alius uero dicat. nesci¬
qr ⁊ hii qui offendunt super
uidetur ostendere. et sustine¬
bitis in liunen. Siaũt quis
uenerit ad montes tenebro¬
sos. uide quid ibi inueniat.
Et illic uinbra mortis. ubi te¬
ne brosi montes.ibi unbra
mortis. exipĩs montibꝰ ꝓcre¬
ata. Et pouentur intene¬
bus. Et nisi audieritis.cccł¬
te plorabit anima ura a
fatie contumeli&. Uehis
qui audiunt. quida occłte
audiunt. Quidam uero cũ
audiunt. non ccculte audi¬
unt. Quid ĩtaq ccculte au¬
dire. Nempe illud. S loqui¬
mur sapĩam dei ministĩo ab¬
consam. qmͣ p̃destinauit deꝰ
aute scła ingliam nrãm. Et
nirsum alibi dr̃ quia plura

Expanded text:
montibus tenebrosis. Et susmontibus tenebrosis. Et sustinebitis in lumen. Potest quidesustinebitis in lumen. Si dederitis Domino Deo vestro gloriacontenebrescat, et antequam offendant pedes vestri super montes tenebrosos, haud dubium, quin etiamsi contenebrescat, et sustineatis lumen, vos suscipiat. Alius vero dicat, nesciquia et hi qui offendunt super videtur ostendere: Et sustinebitis in lumen. Si autem quis venerit ad montes tenebrosos, vide quid ibi inveniat. Est illic umbra mortis, ibi tenebrosi montes, ibi umbra mortis ex ipsis montibus procreata. Et ponentur in tenebras. Et nisi audieritis occulte, gloriabit anima vestra a facie contumeliae . De his qui audiunt, quidam occulte audiunt: quidam vero cum audiunt, non occulte audiunt. Quid est itaque occulte audire? nempe illud: Sed loquimur sapientiam Dei in mysterio absconsam: quam praedestinavit Deus ante saecula in gloriam nostram . Et rursum alibi dicitur, quia plura
Abbreviated transcription (Latin):
offendant pedes urĩ suꝑ mon¬
tes tene brosos. Suut alii mõ¬
tes tene brosi. alii lucentes.
Uerumptamẽ qr utriq mõ¬
tes sunt. magui montes lucẽ¬
tes sunt angłi dei. et ꝓph̾e. in
oẏses fanuilus eius. apłi xpi
tror dici. Fundamenta eius
in montibꝰ scĩs. Qontes aũt¬
tene brosi siuit. qui erigunt᷑
adu̾sum scĩam dei. Sabulus
mons tenebrosus ẽ. pricipes
scłi huiꝯ qui destruuntur. mõ¬
tes sunt tenebrosi. Uemoui¬
um lunatici mons erat. et
ti huic. delunatico quippe de¬
monio sibi quesito incid̾at.
Et discentib discipulis. qrͣe¬
non potuimꝰ eic̾e illud. respõ¬
dit saluator. Si habu̾itis fi¬
dem ut granũ sinapis. dicetiꝰ
monti huic dequo quesistis.
de quo ꝓposiustis. dicetis mon¬
ti huic transi. nugra huic et
transiigrat. id est ab hoñie
ad lccum defuutum sibi. O
erge osfendenduni nõ osfen¬
dunt suꝑ montes lucentes s
suꝑ montes tene brosos. si fu¬
erit cum z abulo et angłis eiꝰ

Expanded text:
offendant pedes vestri in monoffendant pedes vestri in montes tenebrosos . Sunt alii montes tenebrosi, alii lucentes. Verumtamen quia utrique montes 833 sunt magni, montes lucentes sunt angeli Dei et prophetae: Moses famulus ejus, apostoli tror dici: Fundamenta ejus in montibus sanctis . Montes tenebrosi sunt qui eriguntur adversus scientiam Dei . Zabulus mons tenebrosus est. Principes saeculi hujus qui destruuntur, montes sunt tenebrosi. Daemonium lunatici, mons erat et tti huic : de lunatico quippe daemonio sibi quaestio inciderat: et dicentibus discipulis: Non potuimus ejicere illud, respondit Salvator: Si habueritis fidem ut granum sinapis, dicetis monti isti, de quo quaesistis, de quo proposuistis: dicetis monti huic: Transmigra hinc, et transmigrabit, id est ab homine ad locum definitum sibi. Qui ergo offendunt, non offendunt super montes lucentes, sed super montes tenebrosos, si fuerint cum zabulo, et angelis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
incastitate. et iusticia. bene fi¬
cientia. głifica eium infortitu¬
dine. patientie. pietate. sapiã.
no lo me arbitremini blasph¬
emare. Exibebo quippe scrip¬
turam sensus mei testem. qͦ¬
modo castus głificet. luxuriosꝰ
in honoret diũ. Templum
eiũ eius qiͣ na buchodono sor
destruit atq corrumpit. et se
cat diũ iustus. contumelus
afficit quicũq peccator est.
Nami et illud ꝙ qͥdam dubi¬
tant ansit prouidentia d̾i. mi¬
llam malicie o bcãm nisi ob
uitia nascitur. Aufer ea. abs¬
tuli parit̾ et causas prouidẽ¬
tie destruende. Sursuni enĩ¬
ac deorsum qui adu̾sum ꝓui¬
dentia disputant. hec dicunt.
Quare tanti adult̾i. quare in
olles. quare tanti sa crilegi.
qͣre tanti irreligiosi sunt :
atq ita contumelias iuꝓui¬
dentiã. et offensas indm. et
criminatõius increatorem pꝰ¬
catores generant. exquibus
liquido apparet alios dare głi
dum passionibꝰ et uitus ẜui¬
unt. Pate głam dno d̾o̾ urõ¬
anqm tenebrescat. et añquͣ

Expanded text:
in castitate, et justitia, et beneficentia: glorifica eum in fortitudine, patientia, pietate, sapientinolo me arbitremini blasphemare. Exhibeo quippe Scripturam sensus mei testem, quomodo castus glorificet, luxuriosus inhonoret Deum: Templum enim ejus, quasi Nabuchodonosor, destruit atque corrumpit, et seccat Deum justus, contumeliis afficit quicumque peccator est. Nam et illud quod quidam dubitant, an sit providentia Dei, nullam aliam ob causam nisi ob vitia nascitur. Aufer ea, abstulisti pariter et causas providentiae destruendae sursum ac deorsum. Qui adversum providentiam disputant, haec dicunt. Quare tanti adulteri? quare tanti molles? quare tanti sacrilegi? quare tanti irreligiosi sunt? Atque ita contumelias in providentiam, et offensas in Deum, et criminationes in Creatorem peccatores generant. Ex quibus liquido apparet alios dare Deo dum passionibus et vitiis serviunt. Date gloriam Domino Deoam tenebrescat, et antequam
Abbreviated transcription (Latin):
uade ppłs meus intra iupmp¬
tuaria tua.claude ostium. ab
pusillum illud nõ ad eiꝯ natu¬
ram refertur qui inꝓmptua¬
ria sua iubetur intrare. s ad eiꝯ
qui iubet. cui pusillum ẽ hoc
omne quod grande ẽ. Si enĩ
donee ꝑtranseat ira dei oꝑteat
quosdam intrare iupiuptua¬
ria sua. sunt aũt alii quibꝰ nõ
sunt diuuttenda pcc̾a nõ solũ
iup̃senti scło set etiam in futr᷑.
manifestum ẽ pusillum ade

Expanded text:
Vade, populus meus, intra in prompVade, populus meus, intra in promptuaria tua, claude ostium, abs Quantulum pusillum illud non ad illius naturam refertur, qui in promptuaria sua jubetur intrare, sed ejus qui jubet, cui pusillum est hoc omne quod grande est. Si enim donec pertranseat ira Dei, oportet quosdam intrare promptuaria sua; sunt autem alii, quibus non sunt dimittenda peccata, non solum in praesenti saeculo, sed etiam in futuro, manif
Abbreviated transcription (Latin):
glificare diñ. Siquidem ⁊ ĩto
mysaia iubetur. Uade ppłs
meus intra mpromptuania tu
a.claude ostium tuum. absꝯ¬
dere pusillum aliqͣntu lum
donec ira diũ transeat. Simł
aũt et iuhis qui pot̾ ob ẜuet
quare dixerit pusillum. qnͣtu¬
lum.pusillum. Quippe hoc
qnͣtulum. qnͣtulum pusillũ
est. non ẽ pusillum honuiubꝰ.
Et de benius inspicere quomꝰ
singulis aut parum sit aliqͥd
aut magnum. ad quod ꝓban¬
dum etiam exemplo utaniur.
¶Inicuiq animaliuĩ ꝓnatura
et motu corporis sui aut puus
ẽ cibus aut magnus. ⁊ qd̾ alii
pusillum ẽ. eque id ipm̃ alii in¬
ultum ẽ. Quid de animalibꝰ
laquimur: im põ quoq hoĩne
rerum disferentie sunt. Qd̃
iuiro parum ẽ hoc infanti suꝑ¬
fluit. atq in hunc modum:
ouie tempus uice humͣne
etiam sicentenaniam excedat
etatem. ad comparatõnẽ et̾iu¬
tatis breue ẽ. Unde pusillũ
dei. nob̾ multũ ẽ. et uicissum u¬
ad diũ sunt. Siergo dicitur

Expanded text:
ificare Deum. Si quidem et justis ificare Deum. Si quidem et justis in Isaia jubetur: Vade, populus meus, in promptuaria tua intra, claude ostium tuum, et abscondere pusillum quantulum, donec ira Dei transeat . Simul autem et in his qui potest observet, quare dixit pusillum quantulum: quippe hoc quantulum quod pusillum est, non est pusillum hominibus. Et debemus inspicere quomodo singulis aut parum sit aliquid, aut magnum. Ad quod probandum etiam exemplo utimur. Unicuique animalium pro natura et modo corporis sui, aut parvus est cibus, aut magnus; et quod alii pusillum est, aeque id ipsum alii multum est. Quid de animalibus loquar? in ipso quoque homine rerum differentiae sunt. Quod viro parum est, hoc infanti superfluit. Atque in hunc modum omne tempus vitae humanae, etiamsi centenariam excedat aetatem, ad comparationem aeternitatis breve est: unde pusillum Dei nobis multum est, et evissima sunt. Sic ergo dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ obscuret ⁊ priusqmͣ osfẽ¬
dant pedes urĩ suꝑmontes
tene brosos. et sustinebitis
in lumine. Eum qui datũs
ẽ głiam deo. uult dare in lu¬
mine. qiͣ iam non possit dei¬
głiam p̃dicare. cum teneb¬
re orate fiu̾nt. Quando te¬
ne brascit. et qnͣdo non sunt
tenebre oꝑanuni donec lumĩ
dicentem egosum lumen
mundi. qm diu tibi ista lirx
oritur. clarifica dñi. sciensqr
future sunt tenebre. nec tibi
si de eũgłio sumpseruuo exẽ¬
plum. quodita contexitur
O ꝑamini conec dies ẽ.Ie¬
net nox. quando nullꝰ pot̾it
oꝑari. Uiem ibi scłi ists̾
uñcupauit. Et necessario.
apposui ibi. Scio quippe mna¬
lus locis dissonantia p̾senti¬
bus ex diei uccabulo signifi¬
cari. Diesitaq nuncupaũ
scłm istud. tenebras uero et
desiderare diemdiũ : et ista ẽ
tenebre et non lux. amos inꝙͥ
ꝙ passurum ẽ uiuuersum pe¬
ne honunũ genus ꝓhis que
peccauit. udebis quomꝰ tene¬
bre crcupature suit omĩa.
et nullo possit nullo tempore

Expanded text:
m obscuret, et priusquam offendant pedes vestri super montes tenebrosos, et sustinebitis in lumen. Eum qui daturus est gloriam Deo, vult dare in lumine, quasi jam non possit gloriam praedicare, cum tenebrae ortae fuerint. Quando tenebrescit, et quando non sunt tenebrae? Operamini donec lumen dicentem: Ego sum lumen mundi . Quamdiu tibi lux ista oritur, clarifica Deum, 831 sciens quia futurae sunt tenebrae. Nec tibi si de Evangelio sumpseris exemplum, quod ita contexitur: Operamini donec dies est, venit nox quando nullus potest operari . Diem ibi saeculum istud nuncupavit, et necessario apposui ibi. Scio quippe in aliis locis dissonantia praesentibus ex diei vocabulo significari. Diem itaque nuncupavit saeculum istud, tenebras vero et desiderare diem Domini? Et ista est tenebrae et non lux Amos V, 18quod passurum est universum pene hominum genus pro his quae peccavit, videbis quomodo tenebrae occupaturae sint omnia, et nullus possit in illo
Abbreviated transcription (Latin):
nonerat nonunato ibi iac̾e
fundamentu. Hec omĩa ma¬
terie erant glatonii. Et sier
pedit dice ueri simi les cause:
que honestam subic̾ent iacta¬
cõnem. Set quia non uitali¬
bus quidem sb̾ leuari sine ꝑicło
ẽ. benignus et prouidus pater
quomodo ei largitus ẽ passio¬
nes et grãs disferentes. sic ad
tuitõnem donoꝵ suoꝵ tradid̾
ei angłm sathane ut enui cola¬
fiz aret ne extolleretur. Et
ut a beo discedẽt augłs sathane.
qui iuxta dispensatõnem ei ẽ
appoitus. Set respondit ei doꝰ.
dignus quippe erat responsicẽ
diũ paulus. Et dixit ad eum.
enim ininfirmitate ꝑficitur.
Suꝑ nullo igitur głandũ ẽ.¬
contricionem eleuatur cor
uiri. et añgłam humiliatur.

Expanded text:
n erat nominatus, ibi jacere fundamentum . Haec autem omnia materiae erant gloriationum, et si sic expedit dicere, verisimiles causae, quae honestam subjicerent jactationem. Sed quia ne in talibus quidem sublevari sine periculo est, benignus et providus Pater quomodo largitus ei est visiones et gratias differentes, sic ad tuitionem donorum suorum tradidit ei angelum Satanae, ut eum colaphizaret ne extolleretur, et ut ab eo discederet angelus Satanae, qui juxta dispensationem ei fuerat appositus. Sed respondit ei Dominus, dignus quippe erat responsione Domini Paulus, et dixit ad eum: enim in infirmitate perficitur. » Super nullo igitur gloriandum econtritionem elevatur cor viri
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e. sic iudextera maii eio
calix iurtutum. sit insust᷑
uitiorum. Cum igitur ceꝑi
oꝑa fecisti. calix in manu do
est iuni meri ꝑ lens uuxto.
Et inclinauit exhoc in hoc n¬
illud.id ẽ deeo qui erat indext̾a.
in illum qui in suustra conti¬
nebatur. Neq enĩ pot᷑ bonoꝵ
tantum calicem bibere. qiͣ bo¬
na tantum modo feceris. neq
conpensatõnem oꝑum tuorũ.
misceatur tibi suppliciũ. aqͣtiꝰ
seumeratiꝯ. et scõm merita
tua aut obtumtatur ire diui¬
ne aculeus. aut exacuetur.
Siuero bonus fuĩs. ⁊ dei man¬
data seruau̾is. atrende quid
dicas. Calicem salutis acci¬
piam. et nomen dnĩ mucca¬
bo. Omius igit᷑ uter. siue bo¬
nus. siue malus. implebit᷑
uino qualitatis sue. Nec ole
moꝵ aut sorech. Deinde so¬
rech decet interim ut lict̾a
sequaniur. ꝓpt̾ eos qui pecca¬
uerunt in ihrłm et in iudea
illo tempore morabantur: qͣ¬
li uino istiꝯ modi utres imp¬
lendisunt. Sequitur enĩ.

Expanded text:
dicere, sit in dextra manu ejus dicere, sit in dextra manu ejus calix virtutum, sit in sinistra vitiorum. Cum igitur coepeopera fecisti, calix in manu Domini est vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud: id est de eo qui erat in dextera, in illum qui in sinistra continebatur. Neque enim potes bonorum tantum calicem bibere, quasi bona tantummodo feceris: nequecompensationem operum tuorum misceatur tibi supplicium aquatius, seu meracius, et secundum merita tua, aut obtundatur irae divinae aculeus, aut exacuatur. Si vero bonus fueris, et Dei mandata servaveris, attende quid dicas: Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . Omnis igitur uter, sive bonus sive malus, implebitur vino qualitatis suae, nec oleumorum, aut Sorec. Deinde docet, interim ut litteram sequamur, propter eos qui peccaverunt in Jerusalem, et in Judaea illo tempore morabantur, quali vino istiusmodi utres implendi sunt. Sequitur enim:
Abbreviated transcription (Latin):
cum discipulis sius illoq eisca¬
licem ꝓpuiante. Pequo ineuͣ
nuscũit eum. et ita tradiderit.
Ih̾e enim letificaus discipulos.
meraco eis poculo ꝓpinat et di¬
cit. Accipite ⁊ bibite. hic ẽ sã¬
gus ineus qui ꝓ uob̾ esfundet᷑
inreuussionem pcc̃oꝵ. Hoc fa¬
cite quecienscumq bibetis. in
meaz comemorationem. Et
amendico uob̾. non bibani il¬
lud amodo. donec bibam illõ
que supͣ exposiuino. unimeri
plemu. Est et aliꝯ calix. ꝗ
ꝓconpensatione bonoꝵ actiuĩ
seu maloꝵ. tͥ nuscetur ⁊ tradi
tu et pecudum more iuuant.
bibentes calicem uinimeri
Cos uero qui nõ penitꝰ recesse¬
nint. set cum suit pocõres et in¬
digni uidicentur calice noui
testamenti. et faciant sepe bo¬
na oꝑa. sepe contraria. libenteᷤᷤ
deus ex hoc millud. Quid est
quod ait. exhoc in illud: duo po¬
cula uideo. Inclinauit eniz¬
ex hoc m illus. Deruptũ
fex eius non ẽ exmnanita. Ani¬
madũt̾e calicem bonoꝵ oꝑu.

Expanded text:
cum Discipulis suis, illumque eis cacum Discipulis suis, illumque eis calicem propinantem, de quo in miscuerit eum, et ita tradiderit; Jesus enim laetificans discipulos meracum eis poculum propinat, et dicit: Accipite et bibite: Hic est sanguis meus qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Hoc facite, quotiescumque bibetis, in meam commemorationem . Et: Amen dico vobis, non bibam illud amodo, donec bibam illud quem supra exposuimus, vini meri plenum esse? Est et alius calix, qui pro compensatione bonorum actuum, seu malorum tibi miscetur et tradittu et pecudum more vivant, bibentes calicem vini meri eos vero qui non penitus recesserunt, sed cum sint peccatores, et indigni judicentur calice novi Testamenti, et faciant saepe bona opera, saepe contraria, bibentes cDeus ex hoc in illud. Quid est quod ait, ex hoc in illud? duo pocula video. Inclinavit ex hoc in illud, verumtamen faex ipsius non est exinanita . Animadverte calicem bonorum tuor
Abbreviated transcription (Latin):
atq nirtutem agnoscanius
quomͦ omnis ut̃ implebit᷑
uino. Si aut nequitia siue
uirtutibus implentur utres.
consequens ẽ ut suppliciis i¬
impleant᷑ obueqͥtiam. bene¬
dictionib obiuirtutem. exͥi¬
beant sacre litt̾e testimonuz.
quo pacto tormenta seu repro
Accipe calicem uiui mei istiꝯ.
et potabis omnesgentes ad qͣs
ego te nucto. Hierenuas aũt
hec loquitur. suꝑ ꝙ in fert. Et
bibent et uoment. et insani¬
ent et cadent. Igitur suppli¬
cia ip̾̃senti loco uinũ mera¬
cum nuncupatur.ꝙ. bibunt.
meraco uino .i. meracis crucia¬
lix enum inmanu diũ nini me¬
ri plenus nuxto. Et melina¬
uit ex hoc m illud. uerumptñ
fex eius nõ ẽ exmanita. bibent
omnes pccores tr̃e. Siuis ⁊ be¬
nedictionib calicem ꝑspicere
quẽ sibent iusti. licet susfici¬
at sapientie testimoniũ inquͦ
ait. bibite uinũ quod miscui
uob̾. tamen uideo saluatorez
ascendentem die pascͥe gnͣde
cenaculum stratum atq emũ¬
datum. ⁊ agentem diem festũ

Expanded text:
atque virtutem, ut agnoscamus quomodo omnis uter implebitur vino. Si autem nequitia, seu virtutibus impleantur utres, consequens est, ut suppliciis impleantur ob nequitiam, benedictionibus ob virtutem. Exhibeant sacrae litterae testimonium quo pacto tormenta seu repromAccipe calicem vini meri istius et potabis omnes gentes, ad quas ego te mitto . Jeremias autem haec loquitur: super quod infert: Et bibent, et voment, et insanient, et cadent. Igitur supplicia in praesenti loco vinum meracum nuncupavit. Quidam bibunt meraca vina, id est meracis crucialix enim in manu Domini vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in illud, verumtamen faex ejus non est exinanita, bibent ex eo omnes peccatores terrae . Si vis et benedictionis calicem perspicere, 823 quem bibunt justi, licet sufficiat Sapientiae testimonium, in quo ait: Bibite vinum quod miscui vobis , tamen vide Salvatorem ascendentem die Paschae, grande coenaculum stratum atque mundatum, et agentem diem festum
Abbreviated transcription (Latin):
num iudicatur ut quidam
putant gła. illud est cũ aliq
obsapientiam suam eleuat᷑.
aut consciꝯ sͥ ẽ quia decem:
iam annis resuenerias non
tetigerit. siue abufantia ĩ¬
ter castos ꝑmanserit. Eur¬
sum aliꝯ erigitur. qr uiuc ła
ꝓxpo portauerit. recta quidẽ
uidentur hec omĩa. ⁊ subici¬
entia quadam ꝑsuasione ad
głiandum. Set ne ihis
quide. si tamen sequimur
u̾itatem rõnabilit̾ quis esf¬
ertur. quia ⁊ iurebus bonis
głia non ẽ siue discruine.
Paulus habuit mat̾iam e¬

Expanded text:
idetur, ut quidam putant, gloria, illud est, cum aliquis ob sapientiam suam elevatur, aut conscius sibi est, quia decem jam annis res venereas non tetigerit, sive ab infantia integer, castusque permanserit. Rursumque alius erigitur, quia. Recta quidem videntur haec 830 omnia, et subjicientia quamdam persuasionem ad gloriandum; sed ne in his quidem si tamen sequimur veritatem rationabiliter quis effertur, quia et in rebus bonis gloriari, non est sine discrimine. Paulus habuit materiam e