comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gatiq paua interiere. plerosq ue locuas & regiohosti
ignaratutata st̃. Int̃ea bomilcar quẽ elephantis &
parti copiarũ pedestriũ p̃fectũ abiugurtha
supͣ diximꝰ. ubi eũ rutilius pͣ ter gressus ẽ paulat᷑i
suos in equũ lo cũ deducit. ac dũ legati d̃ ad
flum̃ qͦ p̃mis suerat festinans ꝑgit qͥe̾tus utires
postulabat. atit̾ exornaat. neqiremittit quł ubiꝙ hosti
agerit ex plorare. Post ꝗritiliũ consedis se iã &
animouacuũ accepͣ simulqi exiugurthe pͣlio cla¬
more̾ angere uoritꝰ ne legatus cognuare laboranti¬
bi suis aucilio foret apit qua diffidens uirtuti
arte mulitũ stauurot qͥ hostiũ itineri officeret
latius pearigit eoꝙmͦ adritilu castra ꝓcedit
omanigem prouiso pul ueris iũ magnã adũ
morai hapidã humũ uento agitari. Post ubi e quabilẽ
manere & situti acies meuobatur magis magisq ad x¬
quin qͣre uident. cognitare  perantes armacapurit

Expanded text:
gatique; pauci interiere, plerosque velocitas et regio hostibus gatique; pauci interiere, plerosque velocitas et regio hostibus ignara tutata sunt. Interea Bomilcar, quem elephantis et parti copiarum pedestrium praefectum ab Iugurtha supra diximus, ubi eum Rutilius praetergressus est, paulatim suos in aequom locum deducit ac, dum legatus ad flumen, quo praemissus erat, festinans pergit, quietus, uti res postulabat, aciem exornat neque remittit, quid ubique hostis ageret, explorare. postquam Rutilium consedisse iam et animo vacuom accepit, simulque ex Iugurthae proelio clamorem augeri, veritus, ne legatus cognita re laborantibus suis auxilio foret, aciem, quam diffidens virtuti militum arte statuerat, quo hostium itineri officeret, latius porrigit eoque modo ad Rutili castra procedit. Romani eimo rati humum aridam vento agitari, post ubi aequabilem manere et, sicuti acies movebatur, magis magisque appropinquare vident, cognita re properantes arma capiunt
Abbreviated transcription (Latin):
õsilio. neꝙ ĩperio agi forsom̃a regere liaq multũ diei
ꝓcesserat. cũ & iã iũ euentus in incerto erat Deniq om̃ib
labore & estu languidis. metellus ubi uidet numidas.
minus instare. paulati̾ milites in unũ cͣducit. ordines
restituit. & cohortes legionarias quatuor aduersum
cerent. neu ꝑaterentur hostes fugientes uincere. neq
inaminis om̃a sita sđ ne igurtha qͥdẽ interea qui etus
erat. circiure. hortari. renouare preliũ. & ipse cũde¬
lectis tẽptare om̾asub uenire suis. hostib dubus in¬
stare qͦs sirmos cognouerat. enunus pugnandon
retinere Eomͦ interse duo ĩperatores sũ miiri
certabant. ipsi pares. Ceterũ opib disparib Nã me¬
tello uirtus militũ erat. locis aduersus. iugurthȩ
ubi in᷑ telligunt neq sibipsugiui̾ ee neq ab hostero¬
piã pugnandifieri. & iã dit uesꝑ erat. adũ socolle sic̾
p̃copiu erat euadunt. Amissolo conumide susi fu¬

Expanded text:
consilio neque imperio agi, fors omnia regere. Itaque multum diei consilio neque imperio agi, fors omnia regere. Itaque multum diei processerat, cum etiam tum eventus in incerto erat. Denique omnibus labore et aestu languidis Metellus, ubi videt Numidas minus instare, paulatim milites in unum conducit, ordines restituit it cohortis legionarias quattuor aduersum cerent neu paterentur hostis fugientis vincere: neque in armis omnia sita. Sed ne Iugurtha quidem interea quietus erat: circumire, hortari; renovare proelium et ipse cum delectis temptare omnia; subvenire suis, hostibus dubiis instare, quos firmos cognoverat, eminus pugnando retinere. Eo modo inter se duo imperatores, summi viri, certabant, ipsi pares, ceterum opibus disparibus. Nam Metello virtus militum erat, locus aduersus; Iugurthae ubi intellegunt neque sibi perfugium esse neque ab hoste copiam pugnandi fieri — et iam die vesper erat —, advorso colle, sicuti praeceptum fuerat, evadunt. amisso loco Numidae fusi fu
Abbreviated transcription (Latin):
uidet p̃sidio qͣsi duũ miliũ montẽ occupat peditũ qͥme¬
dextratẽptare infensi adesse instare atꝙ om̃ibi
locis romanoꝵ ordines c̃turbare. Quoꝵ etã qͥ firmio¬
rib animis obun hostib fuer. ludisi caro incerio
p̃lio ipsimͦ eminiis sauciabant᷑. neqic̃ iraferiendi
auc serendimanũ copiaerat. Ante iã doct abiu¬
guntha eqͥtesubicĩ ꝙ romanoꝵ turba in seqͥcep eͤ
ñ cũ fertĩ neq in unũ serecipiebat s alius alioꝗ maxi¬
me diuersi. ita numeropriores si ab ꝑ sequendo hostesdet᷑ͣ
c̃suennumidarN eqͥ facile intꝰ uigul ta euadere.
nr̃os asperitas & in solentia locireanebat. Ceterũ facies
totius negocii. uaria. incerta. feda atq miserabilis. dis¬
persiasuis. parscedere. alii in seqͥ. sieq signa neq ordi¬
nes obseruare. ubiquẽꝙ periculũ ceperat ibtresistere at
ppulsare. arma. tela. eqͥuiri. hostes. ciues ꝑ mixti. niohil

Expanded text:
videt, praesidio quasi duum milium peditum montem occupat, qua Mevidet, praesidio quasi duum milium peditum montem occupat, qua Medextra temptare, infensi adesse atque instare, omnibus locis Romanorum ordines conturbare. Quorum etiam qui firmioribus animis obvii hostibus fuerant, ludificati incerto proelio ipsi modo eminus sauciabantur, neque contra feriendi aut conserendi manum copia erat. Ante iam docti ab Iugurtha equites, ubi Romanorum turma insequi coeperat, non confertim neque in unum sese recipiebant, sed alius alio quam maxime diuersi. Ita numero priores, si ab persequendo hostis deterconsueti Numidarum equi facile inter virgulta euadere, nostros asperitas et insolentia loci retinebat. Ceterum facies totius negoti varia, incerta, foeda atque miserabilis: dispersi a suis pars cedere, alii insequi; neque signa neque ordines obseruare; ubi quemque periculum ceperat, ibi resistere ac propulsare; arma tela, equi viri, hostes atque ciues permixti; nihil
Abbreviated transcription (Latin):
cib sub sidis acit̾ instruxit. int̃ maniplos fonditeres & sagua¬
rios disꝑnt. eqͥtatũ omnẽ in cornibi locat. acpauta ꝓtẽnore milts
hortanis aciẽ sicita instrux erat trans uersis pͥncipus inelanũ dȩdi
edubi numidas qͥcros neqolo digredi anicaduertit ueru¬
tus exanni tepre & in opia aque nesiti c̃fceret᷑ ex erectul
irittiliũ legatũ cũ expeditis cohor tib & parte equitũ p̃n sis
ad flumͣ itilo cũ castris ante caperet. ex istimans hostes
crebro ĩ petu & trans uersis p̃lus uersuũ remoratur
& qm̃ armis difiderent. lassitudine & siti existimans mili¬
tũ tẽptaturos de inde ipse ꝓre atq loco sicut monte descs¬
derat paulat̃ ꝓcedere mariũ post principia habere ipse
cũ sinistrȩ alȩ eqͥtibe̾ẽ qͥ in agmine pͥncipes facti erant At
iugurtha ubi extremũ agm̃ metelli pͥmos suos p̃tꝰ gressos

Expanded text:
subsidiis aciem instruxit, inter manipulos funditores et sagittasubsidiis aciem instruxit, inter manipulos funditores et sagittarios dispertit, equitatum omnem in cornibus locat, ac pauca pro tempore milites hortatus aciem, sicuti instruxerat, transuersis principiis in planum deducit. Sed ubi Numidas quietos neque colli degredi animaduertit, veritus ex anni tempore et inopia aquae, ne siti conficeretur exercitus, Rutilium legatum cum expeditis cohortibus et parte equitum praemisit ad flumen, uti locum castris antecaperet, existimans hostis crebro impetu et transuersis proeliis iter suum remoraturos et, quoniam armis diffiderent, lassitudinem et sitim militum temptaturos. Deinde ipse pro re atque loco, sicuti monte descenderat, paulatim procedere, Marium post principia habere, ipse cum sinistrae alae equitibus esse, qui in agmine principes facti erant. At Iugurtha, ubi extremum agmen Metelli primos suos praetergressum
Abbreviated transcription (Latin):
prudentes cũ ĩperitis me pauciores cũ pluribus
aurudes cũ bello meliorib mnũ c̃sererent Pro indeparatui
tentiq eenit signo dato romnos inuadere. illũ dieꝰ art om̃s la ho¬
res aduistosias c̃firmuirũ. aut iximarũ erĩ narũ unietũ sore
a hoc uirtta utiquẽ q obmilitare sacinꝰ percinia eut honoss
aoculerat õ monefacere beneficiisui. & eũ ipsũ aluis ossi¬
tare postremocuiuisq ingenio pollicendo minitando obte¬
stando aliñ alio modo excitare. Cũ interĩ metellusigut
hostiũ emonto digrediens c̃ exerciti canspicit᷑ pͥ modubius
qidđ nã in solttasacies ostenderet. Nã int̾ uirgulta eqͥ numis¬
ꝙ c̃sederant neq plane occultati humilitate arboꝵ & tam
incertiqiđ na eet cũ nanira locinũ dolo ipsi atqi signmilitaria ob¬
scurati. demn breui cognitis insidis. paulis ꝑ agm̃ ẽstituit. ibi scn¬
tatis ordinib indextrolarere qđ ꝓximũ hostes erant mapli¬

Expanded text:
prudentes cum imperitis, ne pauciores cum pluribus prudentes cum imperitis, ne pauciores cum pluribus aut rudes cum belli melioribus manum consererent. Proinde parati intentique essent signo dato Romanos invadere: illum diem aut omnis labores et victorias confirmaturum aut maximarum aerumnarum initium fore. Ad hoc viritim, uti quemque ob militare facinus pecunia aut honore extulerat, commonefacere benefici sui et eum ipsum aliis ostentare, postremo pro cuiusque ingenio pollicendo minitando obtestando alium alio modo excitare, cum interim Metellus ignarus hostium monte degrediens cum exercitu conspicatur. Primo dubius, quidnam insolita facies ostenderet—nam inter virgulta equi Numidaeque consederant, neque plane occultati humilitate arborum et tamen incerti, quidnam esset, cum natura loci tum dolo ipsi atque signa militaria obscurati—, dein brevi cognitis insidiis paulisper agmen constituit. Ibi commutatis ordinibus in dextro latere,
Abbreviated transcription (Latin):
sederat rlum oriens ameridie nomine muthulaqabent mons
serme milia xpas suũ tractupari. uastus abnatura & humano.
cultu sed ex eo medio quasi collis onebatur in in monsup
ꝑtingens. uestitis oleastro armirtetis aluisq. generib arborũ
quȩ humiarido atqiarenosogignunt᷑ metia autẽ planaicie
deserta penuria aquȩ p̃t̃ flumini ꝓpinqualoca
eac̃ sita ar bustis petcore atꝙ cultorib srequenta¬
batur lgit̾ ineo colle quẽ transuerso inere
porrectũ docuon. uigurtha extenuata suoꝵ acie
consedit. elephaniis & particopiarũ pedestriũ
bomicare̾ p̃ fec̾.eũ ꝙ edocet ꝙͣ ageret. ipseꝓpior
deinsingulas turmas & maniplos circumiens
monet atꝙ obtestatur uti me mores pristinȩ ur¬
tutis & iuctoriȩ seseregnũq siũ abromanoꝵ auaricia
desendant cũ his certam fore quos anteaui ctossub
igũ miserint ducẽ illis ñ iimũ mutatũ quȩ ab
iperatore decueri᷑ om̃a suis piusa locũ superiorẽ ut

Expanded text:
sederat, flumen oriens a meridie nomine Muthul, a quo aberat mons ferme milia viginti tractu pari, vastus ab natura et humano cultu. Sed ex eo medio quasi collis oriebatur, in immensum pertingens, uestitus oleastro ac murtetis aliisque generibus arborum, quae humi arido atque harenoso gignuntur. media autem planities deserta penuria aquae praeter flumini propinqua loca; ea consita arbustis pecore atque cultoribus frequentabantur. Igitur in eo colle, quem transuerso itinere porrectum docuimus, Iugurtha extenuata suorum acie consedit. Elephantis et parti copiarum pedestrium Bomilcarem praefecit eumque edocet quae ageret. Ipse propiDein singulas turmas et manipulos circumiens monet atque obtestatur, uti memores pristinae virtutis et victoriae sese regnumque suum ab Romanorum auaritia defendant: cum iis certamen fore, quos antea victos sub iugum miserint; ducem illis, non animum mutatum; quae ab imperatore decuerint omnia suis prouisa, locum superiorem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
stati milites cenatos eẽ in castris. ignisq quã
crebrimos fieri. de in pͥma uigilia silencio e¬
grediiubet. lãq noctꝰ noiinere fessis om̃ib
sylla parit̃ cũ ortu solis costrame rabat᷑. cũ
equites maurinunciant. iugurtam circadu
ũ miliũ int̾ uallo ante eos consedisse. Quod

Expanded text:
statim milites cenatos esse in castris ignisque quam creberrumos fieri, dein prima vigilia silentio egredi iubet. iamque nocturno itinere fessis omnibus Sulla pariter cum ortu solis castra metabatur, quom equites Mauri nuntiant Iugurtham circiter duum milium intervallo ante consedisse. quod
Abbreviated transcription (Latin):
tauro÷ opidipociundi uinea sagere aggerent
iacere aliaq qͣ ĩcepto usui forent p̃parare At iugurtha
missuare subplicantes legatos ipsequa siuita bit¬
dus ꝑsaltuo saloca & tramites exercitũ diuere
ditas regiones sese ueluti cedente in sequeretur.
ita delicta occulciora suere Intereaꝑ homines callidos
die notuq exercitũ tẽptabat. centuriones ducesꝙ¬
÷ t niarũ parciũ uti trans fugerent corru̾pere. alii sino

Expanded text:
thesauros oppidi potiendi vineas agere, aggerem thesauros oppidi potiendi vineas agere, aggerem iacere aliaque, quae incepto usui forent, properare. At Iugurthamissitare supplicantis legatos, ipse quasi vitabundus per saltuosa loca et tramites exercitum ductareditas regiones sese ueluti cedentem insequeretur: ita delicta occultiora fuere. Interea per homines callidos diu noctuque exercitum temptabat, centuriones ducesque turmarum, partim uti transfugerent, corrumpere, alii signo
Abbreviated transcription (Latin):
& paulopꝰ ne suidifsiderent instare. itabellimi modo patismra
c̃ sulẽ ledificare At fuere qͥtũ albinũ haudignarũ c̃siliire
existimarent neq extanta ꝓperantia tã saciletrastũ bellũ
socordiamagis ꝗdolocrederent Sed pꝰꝗ dilapsotẽpore
relicto romã decessit Cãtẽpestate romȩ sedicionib
tribuniciis a trocit᷑ res.p. agitabat᷑. E.l. lucullus &.
aulinius iribumplebis resistentib collegis tͣtinuare ipsis sibi¬
magistratũ nitebant᷑. Oue clissensio totius anni comicia ĩpedi¬
ebat Cãmioram spe̾ ad ductus aulus quẽ p̃torẽ e .r. ineastris re¬
lictũ supͣdicimꝰ auc̃ ficiendi belli aut t̾rore exercitus ab rege
pec cunie capiundę. milites mense ianuario ex hib̃nis in
expedicione euocat. magnis itinerib hieme aspera ꝑuent
nã circismurũ sitũ in p̃ruptimontis extremo planities
linius hiemlib adͥs paludẽ fecerat tam̃ autsimulan¬
digr̃a qͦregifor midinẽ adderet. alt cupidine cetus ob

Expanded text:
are: ita belli modo, modo pacis mora consulem ludifficare. Ac fuere qui tum Albinum haud ignarum consili regis existimarent neque ex tanta properantia tam facile tractum bellum socordia magis quam dolo crederent. Sed postquam dilapso temporelicto Romam decessit. Ea tempestate Romae seditionibus tribuniciis atrociter res publica agitabatur. P. Lucullus et L. Annius tribuni plebis resistentibus collegis continuare magistratum nitebantur, quae dissensio totius anni comitia impediebat. Ea mora in spem adductus Aulus, quem pro praetore in castris relictum supra diximus, aut conficiendi belli aut terrore exercitus ab rege pecuniae capiendae milites mense Ianuario ex hibernis in expeditionem euocat, magnisque itineribus hieme aspera pervenit —nam circum murum situm in praerupti montis extremo planities limosa hiemalibus aquis paludem fecerat—, tamen aut simulandi gratia, quo regi formidinem adderet, aut cupidine caecus ob
Abbreviated transcription (Latin):
gos obdiscordias ciuiles. nauib in ea loca
uenisse. Cȩterũ sitũ int̾duas sirtes. qͥb
nom exre inditũ. Ua duo sunt sinus
ꝓpe inextrema affrica imparesmag¬
nitudine. parinatura. quorũ ꝓxima
terrȩ ꝑ alta sunt. Cȩtera uti forftulit
alta. alia intẽpestate uadosa. Nã
ubi mare magnũ eẽ. et seuire uen¬
tis cȩpit. limũ arenaq et saxa ingentia
fluctus trahunt. ita facies locorũ cũ
uentis simul mutatur. Dirtes abtrac¬
ti nominate. łiusciuitatis lingua
mͦ conuersa conubio numidarũ. legũ
cultusq pleraq sidonica. quȩ eo faci¬
lius retinebant qđ ꝓculabimperio
regis ȩtatẽ agebant. int̾illos et frequen
numida multi uastiq locierant. Sed
qmin has regiones ꝑleptitanoꝵ. negotia
uenimꝰ non indignũ uidetur egregi¬
ũ atq mirabile facinꝰ duoꝵ cartagi¬
nensiũ memorare. Cãrẽ locꝰ nos ad mo¬
nuit. qͣ tẽpestate cartaginenses ple

Expanded text:
gos ob discordias civilis nauibus in eos locos venisse, ceterum situm inter duas Syrtis, quibus nomen ex re inditum. Nam duo sunt sinus prope in extrema Africa, impares magnitudine, pari natura; quorum proxima terrae praealta sunt, cetera uti fors tulit alta alia, alia in tempestate uadosa. Nam ubi mare magnum esse et saevire ventis coepit. limum harenamque et saxa ingentia fluctus trahunt: ita facies locorum cum ventis simul mutatur. Syrtes ab tractu nominatae. Eius civitatis lingua modo conuersa conubio Numidarum, legum cultusque pleraque Sidonica; quae eo facilius retinebant, quod procul ab imperio regis aetatem agebant. Inter illos et frequentem Numidiam multi vastique loci erant. Sed quoniam in eas regiones per Leptitanorum negotia venimus, non indignum videtur egregium atque mirabile facinus duorum Carthaginiensium memorare; eam rem nos locus admonuit. Qua tempestate Carthaginienses ple
Abbreviated transcription (Latin):
consultus. numidiã metello decreue
rat. Peridẽ tempꝰ uticȩ forte .b. mario
per hostias diis supplicanti magna
atq mirabilia portendi aruspex dix¬
erat. A inde quȩ animo agitabat fretus
dis agere. fortunã quã sepissime experi¬
retur oma ꝓspere euentura. Atillum
iã antea consulatꝰ ingens cupido exagita¬
bat. ad quẽ capiundũ pret̾ uestus tatem
samiliȩ. alia omia habunde erant. in¬
dustria. ꝓbitas. miliciȩ magna scientia.
animꝰ belli ingens. domi modicus. libidi¬
nis et diuitiarũ uictor tantũ mͦ głȩ auid̃.
Ded isnatus et omem pueritiam arpini altꝰ
ubi pͥmũ ȩtas miliciȩ patiens fuit. stipen¬
diis facuindis non greca facundia neq
ur banis mundicus sese exescuit. ita
inter artes bonas integr̃u ingeniu breui
adoleuit. Ergo uibi primũ tribunatũ
militare̾ a poploͬ
petit. ple

Expanded text:
consultus Numidiam consultus Numidiam rat. Per idem tempus Vticae forte C. Mario per hostias dis supplicanti magna atque mirabilia portendi haruspex dixerat: proinde quae animo agitabat, fretus dis ageret, fortunam quam saepissime experiretur; concta prospere eventura. At illum iam antea consulatus ingens cupido exagitabat, ad quem capiendum praeter uetustatem familiae alia omnia abunde erant: industria, probitas, militiae magna scientia, animus belli ingens domi modicus, libidinis et divitiarum victor, tantummodo gloriae auidus. Sed is natus et omnem pueritiam Arpini altus, ubi primum aetas militiae patiens fuit, stipendiis faciendis, non Graeca facundia neque urbanis munditiis sese exercuit: ita inter artis bonas integrum ingenium brevi adoleuit. Ergo, ubi primum tribunatum militarem a populo petit, ple
Abbreviated transcription (Latin):
dicerenT. acsine ulla pactione sese
regnuq suum in illius fidem traderes
metellus propere cunctos senatoru
ordinis exibernis accessi iubet. eorũ
atq alioꝵ. quos idoneas ducebat consiliu
habet ta moremaioꝵ exconsilio de¬
creto perlegatos ur gurthȩ imperat.
argentipon do dncenta milia. Cele¬
phantos om̃s. equoꝵ. etarmorũ aliquantũ
uę postq sinemo ra facta sunt iuibex
om̃s per fugas uinctos adduci eorũ
magna pars uti uissum erat aclduç¬
tia pauci cũ primũ deditio cępit. ad
regem hocchũ in mauritatniã ab ieraN
gitur iugurt. t ublarmnis uirisq et oceu¬
suũ. etexmala conscientia dignatimere.
eniq multis diebus ꝑdubitationẽ consũp¬
tis. cu in tedio rerũ aduersarũ om̃ia bel¬
lo potiora duceret. interdũ sccũ ipse re¬
ƿutaret qua grauis casus inseriuicium
ex regno foret multis magnisq presi¬
dus neqͥquã perditis. de integro bellũ
sumit. Etromȩ senatus depro uincus

Expanded text:
dicerent ac sine ulla pactione sese dicerent ac sine ulla pactione sese regnumque suom in illius fidem tradere. Metellus propere cunctos senatorii ordinis ex hibernis accersi iubet; eorum et aliorum, quos idoneos ducebat, consilium habet. ita more maiorum ex consili decreto per legatos Iugurthae imperat argenti pondo ducenta milia, elephantos omnis, equorum et armorum aliquantum. quae postquam sine mora facta sunt, iubet omnis perfugas vinctos adduci. eorum magna pars, uti iussum erat, adducti; pauci, quom primum deditio coepit, ad regem Bocchum in Mauretaniam abierant. igitur Iugurtha, ubi armis virisque et pecusuom et ex mala conscientia digna timere. denique multis diebus per dubitationem consumptis, quom modo taedio rerum advorsarum omnia bello potiora duceret, interdum secum ipse reputaret, quam gravis casus in servitium ex regno foret, multis magnisque praesidiis nequiquam perditis de integro bellum sumit. et Romae senatus de provinciis
Abbreviated transcription (Latin):
fugerat. quod ei permaximam ami¬
ciciam maxima copia fallendi erat
multis pollicitationib aggreditur.
ac primo efficicit uti adse collo qnͣdi
grã occultus ueniat. Iein de fide
clata siugurtã uiuũ aut necatum
sibitrã dis set. fare ut illi senatꝰ inpu¬
nitatẽ et sua omã c̃cederet. Sacile
numidȩ ꝑsuadet cũ ingenio infido.
tũ metuentisi pax cũ romanis fieret.
ipseꝑc̃ ditione ad supliciũ traderet᷑
s ubi pͥmũ oportunũ fuit uigurtã
anxiũ acmisererantẽ fortunas
suas accedit. monet atq lacrimans
obtestatur uti aliqđo sibi liberisq
et genti. numidare optime meren¬
ti ita prouideat. omĩb p̃lus sese
uictos. agrũ uastatũ. multos mor¬
talecaptos. occisos. regni opes cõ¬
mimutas ee. satis sepe iã et uirtute
militũ etfortuna tẽptatã. caueat
ne illo cunctante. numi desibi con-
His atq talibus alis ad dedicione regis ani¬
mu inpellit. mitunturq: adimperatore
legati. qui uigurta imperata facturũ

Expanded text:
fugerat, quod ei per maximam amicitiam maxima copia fallendi erat, multis pollicitationibus aggreditur. Ac primo efficit, uti ad se colloquendi gratia occultus veniat; deinde fide data, si Iugurtham viuum aut necatum sibi tradidisset, fore ut illi senatus impunitatem et sua omnia concederet, facile Numidae persuadet, cum ingenio infido tum metuenti, ne, si pax cum Romanis fieret, per condiciones ad supplicium traderetur. is, ubi primum opportunum fuit, Iugurtham anxium ac miserantem fortunas suas adcedit, monet atque lacrumans obtestatur, uti aliquando sibi liberisque et genti Numidarum optume meritae provideat: omnibus proeliis sese victos, agrum vastatum, multos mortalis captos occisos, regni opes conminutas esse; satis saepe iam et virtutem militum et fortunam temptatam; caveat, ne illo cunctante Numidae sibi consulant. his atque talibus aliis ad deditionem regis animum inpellit. mittuntur ad imperatorem legati, qui Iugurtham imperata facturum
Abbreviated transcription (Latin):
deinde faciundililicentia eripit᷑ et uobat̃ n sollicitudo remnebit: Qũ
intelligłtisaut scriuendũ e̾ẽ. aut ꝑmnꝰ li tatẽ reunendã Nã fidei qͥdẽ au
c̃cordiȩq̃ spes ẽ: Nominari illiuolunt uos liberie̾e facere illi
hotorq uos. netantũ scelus ĩpunitũ omittatis. Nonpec culanis
aerarii factus ẽ. neꝙ ꝑuĩ socus ereptȩ peccuniȩ Quȩ ꝗꝗ grauia sĩ¬
tam̃ consuetudine iã ꝓnichilo habent᷑ hosti acerrimo ꝓditaest
nalis fuit. Quȩ nisiquesita erunt. nisi uindicatũ in naxios
qͥđerit reliquũ nisi ut illis qͥ ea fecere oboedientes uiuamꝰ
Mam ĩpune ꝙͣlibet facere iđ regõ e̾eᷤ Neqego uos qͥrites hortor ut
bonos ꝑditũeatis ad hoc in re .p. multo p̃stat benesicu ꝗ maleficu
memorẽ eẽ Bonꝰ tantũ mͦ segniorsit. ubiꝰ negligas. at mlus ĩꝓbior. At hoc

Expanded text:
deinde faciundi licentia eripitur, et vobis aeterna sollicitudo remanebit, quom intellegetis aut serviundum esse aut per manus libertatem retinendam. nam fidei quidem aut concordiae quae spes est? dominari illi volunt, vos liberi esse; facere illi hortorque vos, ne tantum scelus inpunitum omittatis. non peculatus aerari factus est neque per vim sociis ereptae pecuniae, quae quatamen consuetudine iam pro nihilo habentur; hosti acerrimo prodita snalis fuit. Quae nisi quaesita erunt, nisi vindicatum in noxios, quid erit relicuum, nisi ut illis qui ea fecere oboedientes vivamus? Nam impune quae libet facere, id est regem esse. Neque ego vos, Quirites, hortor, ut bonos perditum eatis. Ad hoc in re publica multo praestat benefici quam malefici immemorem esse: bonus tantummodo segnior fit, ubi neglegas, at malu
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. hȩmcȩ imagines hecno¬
bilitas. non hereditate relicta ut
illalis. sedꝰ quȩ ego meis plurimis
laborib et periculis quȩsiui. Non
sunt cõposita mea uerba. sarũ
id facio. ipsa se uirtus satis ostendit.
llis artificio opus est. ut torpia
facta oratione tegan. Neq litt̃eras
grecas didici. Parum placebat cas
discere. quippe quȩ aduirtutem
doctorib nihil prosuerunt. Atilla
multo optuima. R.P. doctus sum.
hostes ferire. p̃sidia agitare. nihil
metuere. nisi malã turpẽq fama
hiemẽ et ęstatẽ iuixta pati. hunii
reqͥescere. Lode tẽprt in opiam et

Expanded text:
corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego meis plurimis laboribus et periculis quaesiui. Non sunt composita verba mea: parui id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa multo optima rei publicae doctus sum: hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam, hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inop
Abbreviated transcription (Latin):
inorpidis martiimis agere decre:¬
decreuerat. Ne ꝙtam̃ uicto¬
ria socors aut insolens factꝰ.s
parit̾ ac in conspectu hostiui q̃¬
drato agmine incedere. Silla
cũ equitatu apud e&tremos in
sinistra parte aulus manlius
cũ funditoribus & sagittariis.
reterea cohortes ligurũ cu
curabat Primos & extremõ
cũ expeditis manipulis locane¬
me cari & regionũ scientis simi.
hostiũ it̾ explorabant. Simul

Expanded text:
in oppidis maritimis agere decreverat; neque tamen victoria socors aut insolens factus, sed pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum funditoribus et sagittariis, praeterea cohortis Ligurum cucurabat. primos et extremos cum expeditis manipulis tribunome carl et regionum scientissumi, hostium iter explorabant. simul
Abbreviated transcription (Latin):
stendere. postremos in agmine tẽptare.
acslatĩ incolles regredi. rersus aliis post
aliis minitari. neq p̃liũ fatere. neq. o¬
ciũ pati tantũ mͦ hoõstẽ ab incepto reti

Expanded text:
stendere, postremos in agmine temptare ac statim in collis regredi, rursus aliis, post aliis minitari, neque proelium facere neque otium pati, tantummodo hostem ab incepto reti
Abbreviated transcription (Latin):
głe . neq dominationis cetam̃ intͣ ciueserat. metus hostilis inbonisartibus
ciuitatẽ retinebat. S ubi illa formido m̃tib discessit. scilicet eaꝙ̃ res scdȩ̃
amant. Iasciuia atq supbiai cessere. ltaqđ in adũ sisreb optauerant ociũ
pꝰ ꝗ adrptist᷑ asperius a cerbiusq suere . Naꝙ cepere nobilitas dignitatẽ. płs
libtatẽ in libidinẽ uertere. sibi qͥsq. ducere. trahere. rapere. ita om̃a in
nobilitas factione magis pollebat. plebis iussoluta at disꝑsam multiudi¬
ne minꝰ poterat. Paucos arbitrio bellidomiq agitabat᷑. penes eosdẽ aerariũ

Expanded text:
gloriae neque dominationis certamen inter civis erat: metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat. Sed ubi illa formido mentibus decessit, scilicet ea, quae res secundae amant, lascivia atque superbia incessere. Ita quod in aduersis rebus optauerant otium, postquam adepti sunt, asperius acerbiusque fuit. Namque coepere nobilitas dignitatem, populus libertatem in libidinem vertere, sibi quisque ducere trahere rapere. Ita omnia innobilitas factione magis pollebat, plebis vis soluta atque dispersa in multitudine minus poterat. Paucorum arbitrio belli domique agitabatur; penes eosdem aerariu
Abbreviated transcription (Latin):
re. patinumidas sinctumultu regis
preliũ uisers. ita illis studio suoꝵ
astrictis. repente magnaui murũ
aggreditur. Et iam sealis egressi
milites ꝓpesũma coeperant. cũ op¬
pidoꝰ ni concurrunt. lapides. ignem.
alia preterea. tela ingesunt. nr̃i pͥ¬
mo resitere. Peinde ubiunȩ atq
alterȩ scalȩ cõminutȩ qui super¬
steterant afflicti sunt. ccteriqͦ qͦ. mͦ
potuere. pauci in tegri. magna parf
utrime prelium nox diremit.
Metellus poa quã uidet frustra in¬
ceptu neq: oppidum capi neque
iugurtham niti eͣx in sidus. aut suo
loco pugnã facere. etiam estatem
exactã es̃. ab dama discedit. et

Expanded text:
re, pati Numidas sine tumultu regis proelium visere. Ita illis studio suorum asstrictis repente magna vi murum aggreditur. Et iam scalis egressi milites prope summa ceperant, cum oppidani concurrunt; lapides ignem alia praeterea tela ingerunt. Nostri primo resistere; deinde ubi unae atque alterae scalae comminutae, qui supersteterant afflicti sunt, ceteri, quoquo modo potuere, pauci integri, magna pars utrimque proelium nox diremit. Metellus postquam videt frustra inceptum neque oppidum capi neque Iugurtham nisi ex insidiis aut suo loco pugnam facere et iam aestatem exactam esse, ab Zama discedit et
Abbreviated transcription (Latin):
sinecura alunt̃ qm̃ egestas facile habet᷑ sinedã no. Sur
bana pleps eauͦ p̃ceps erat demultis causis. pͥmũ om̃i ũ qͥ
ubiq ł bro atq petulantia maxime p̃stabant: ltẽ alii qͥꝑ

Expanded text:
sine cura aluntur, quoniam egestas facile habetur sine damno. sed urbana plebes, ea vero praeceps erat de multis causis. primum omnium qui ubique probro atque petulantia maxume praestabant, item alii
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ S consul uti statuerat. oppida castellaq munita
adire partĩ ui alia metu aut p̃mia ostentando aũtere
ab hostib ac pͥmo mediocria grerebat. ex istimans
iugurthã obsuos tutandos inmanꝰ uenturũ Si ubi
illũ ꝓcul ab et̾ & aluis negocus intentũ accepit.
miora & magis aspera aggreditẽ pꝰ iusũ e. Erat int̃

Expanded text:
tum est. Sed consul, uti statuerat, oppida castellaque munita adire, partim vi, alia metu aut praemia ostentando auertere ab hostibus. Ac primo mediocria gerebat, existimans Iugurtham ob suos tutandos in manus venturum. Sed ubi illum procul abesse et aliis negotiis intentum accepit, maiora et magis aspera aggredi tempus visum est. Erat int
Abbreviated transcription (Latin):
an c̃sultare: Nãc& eramlesiciatũ ꝑseũ re. ubi factas
ocꝓuideris ne accidat. ubieuen& frustra iudicia
ĩploras Capta urbe nichil fit reliqui uictis ꝑ deos
ĩmortales uosego apello qͥ sẽꝑ domos. uillas. signa. tabulas
miniretinere. si uoluptatib urĩs otiũ p̃bere uultis. ex ꝑ¬
giscinn aliqͣndo & capessite r̃r .p. Non agit᷑ deuectigalib
neq desocioꝵ iniurus. libtas & an mnr̃a in dubio ẽ. Sepe

Expanded text:
amus, consultare. Nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt; hoc, nisi provideris, ne accidat, ubi evenit, frustra iudicia inplores: capta urbe nihil fit reliqui victis. Sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper domos, villas, signa, tabulas mini, retinere, si voluptatibus vostris otium praebere voltis, expergiscimini aliquando et capessite rem publicam! Non agitur de vectigalibus neque de sociorum iniuriis: libertas et anima nostra in dubio est. Saep
Abbreviated transcription (Latin):
neq inertiȩ corrũpendũ dedit: Sutimos gentilis illius ẽ eqͥtare
iaculari. curscͥũ eq libi certare. & cũ om̃s gła ante ͥret om̃ib:
tam̃ carꝰ eeꝰ. Ad hoc pleraq tẽpora in uenando agere Ieo nẽ atq¬
aliasfuraso pͥmꝰ aut pͥms ferim plurmũ facere &
fuerat. existimans uirtutẽ iugurrnȩ regno suo glae fore
magis magisqicrescere ipis Ligit. uehem̃t̾ eonegocio ꝑ¬
motꝰ multacũ anmosuo uol uebat Tenreba eunatura¬

Expanded text:
neque inertiae corrumpendum dedit, sed, uti mos gentis illius est, equitare, neque inertiae corrumpendum dedit, sed, uti mos gentis illius est, equitare, iaculari; cursu cum aequalibus certare et, cum omnis gloria anteiret, omnibus tamen carus esse; ad hoc pleraque tealias feras primus aut in primis ferire, plurimum facere, fuerat, existimans virtutem Iugurthae regno suo gloriae fomagis magisque crescere intellegit, vehementer eo negotio permotus multa cum animo suo voluebat. Terrebat eum natura
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ faceret S. puꝗ hiuꝰ scemꝰrtx pedipauca supͣ repctã qͦ ad cognoscendũ om̃illustria
magis magisq in aꝑtosint Bellopun co scđo qͦd uc cartaginensiũ haniibal
pꝰmagntudinẽ nominis romni italiȩ opes mxime attriuerat nissinssa
retnum dans in amciciã receptꝰ ap scipione. ciupꝰ ea africano cogno¬
men ex iurtute fuit. multa & p̃clara reim litaris facinora fecerat
Oq uictis cartaginiensib: & capto siface. cuius in africa magnũ atq
git᷑ amcicians sinissȩ bonatq honesta nob̃ ꝑmisit. siiperiil uiteq
eius finis idẽ fuit. De i micipsa siluiꝰ regnũ solꝰ optinuit masta¬
nabde & gulussa frĩb mor boabsũptis ls adherbale̾ & hiẽsa¬
lẽ eał segenuit ugurtãq filiũ mastanabꝰdis fris quemssinissi
qđ ortus ex c̃cubina erat. pͥuatũ deliquerat eodẽ cultu qͦ liberos
suosdomihabuit. Qui ub i pͥmũ adoleuit pollens utrib decor
facie.si multomahame ingene oualidus non se luxit

Expanded text:
i rei initium expedio, pauca supra repetam, quo ad cognoscendum omnia illustria magis magisque in aperto sint. Bello Punico secundo, quo dux Carthaginiensium Hannibal post magnitudinem nominis Romani Italiae opes maxime attriuerat, Masinissa rex Numidarum in amicitiam receptus a P. Scipione, cui postea Africano cognomen ex virtute fuit, multa et praeclara rei militaris facinora fecerat. Ob quae victis Carthaginiensibus et capto Syphace, cuius in Africa magnum atqueIgitur amicitia Masinissae bona atque honesta nobis permansit. Sed imperi vitaeque eius finis idem fuit. Dein Micipsa filius regnum solus obtinuit Mastanabale et Gulussa fratribus morbo absumptis. Is Adherbalem et Hiempsalem ex sese genuit Iugurthamque filium Mastanabalis fratris, quem Masinissa, quod ortus ex concubina erat, privatum dereliquerat, eodem cultu quo liberos suos domi habuit. Qui ubi primum adolevit, pollens viribus, decora facie, sed multo maxime ingenio validus, non se luxu
Abbreviated transcription (Latin):
pͣt᷑ ea opcrtunitas sua liberoꝵ ꝙlaetatis. qͣ etta mediberes
uiros spe pͣdae transuer sos agitpad hoc studuãnuniidarũ inuigur¬
ehã accensa ex qb sitalẽ uirđia dobisint feorsset neqͣ
sedicio aut bellũ oriret᷑ anxuis eratii hisdisicultatib cireũ uentꝰ
ubi uidet neq ꝑui neq
insidus oppͥmi posse hominem
ta acceptũ popularib qđ erat iugurcham aupantus & apetens głȩ
militaris. statuit eũ ob iretare eiculis. & eomodo fertunam
auxilia mitteret sperans. ł ostentando uirtutẽ .ł hostiũ
seuicia facile eũ occasurũ. p̃fec̃ numdis qͦsinhis panã mittebat

Expanded text:
aetatis, quae etiam mediocris viros spe praedae transversos agit, ad hoc studia Numidarum in Iugurtham accensa, ex quibus, si talem virum dolis interfecisset, ne qua seditio aut bellum oriretur, anxius erat. His difficultatibus circumventus ubi videt neque per vim neque insidiis opprimi posse hominem tam acceptum popularibus, quod erat Iugurtha manu promptus et appetens gloriae militaris, statuit eum obiectare periculis et eo modo fortunam  peditum auxilia mitteret, sperans vel ostentando virtutem vel hostium saevitia facile eum occasurum, praefecit Numidis, quos in Hispaniam mittebat.
Abbreviated transcription (Latin):
numida cognito boccbi aduentu
clam cupaucis adpedites c̃uertit
bilatine. nã apud numanciam lo¬
qui didicerat. exclamat nr̃os frũ¬
tra pugnare. paulo ante mariũ
sua manu interfectũ. si mulgla¬
dium sanguine oblitũ ostendere.
que in pugnasatis inpigre occło
pedite nr̃o eruentauerat. Qu̾d
ubimilites accepere magisatro¬
citate rei quã fide nun citterren¬
tur. simulꝙ barbarianimos tol¬
lere . &. in ꝑculsos romanos acriu̾
incedere : lamꝙ paulũ a fuga
aberant cũ silla profligatis his
quos aduersũ ierat. redien̾t mau
tĩ auertitur At iugurta dũsus¬
tentare suos &. propeiã adeptam
uictoriam retinere cupit. circũ¬
uentus ab equitibus dexctra sinistra
omĩbus occisis. solus interte la
hostium uitabund̾ erupit Aꝙ
interi marius fugatis equitbus
accurrit auacilio suis. quos pelli
iã ceperat Deniq iam hostes un
diq fusi tũ spectaculũ horribile
in cãpis patentibus. fugere. seq.¬
capi. oc cidi. equi at ꝙ uiriafflicti.

Expanded text:
Numida cognito Bocchi adventu clam cum paucis ad pedites convortit. ibi latine — nam apud Numantiam loqui didicerat — exclamat nostros frustra pugnare, paulo ante Marium sua manu interfectum. simul gladium sanguine oblitum ostendere, quem in pugna satis inpigre occiso pedite nostro cruentaverat. quod ubi milites accepere, magis atrocitate rei quam fide nuntii terrentur, simulque barbari animos tollere et in perculsos Romanos acrius incedere. iamque paulum a fuga aberant, quom Sulla profligatis iis, quos advorsum ierat, rediens ab tim avortitur. at Iugurtha, dum sustentare suos et prope iam adeptam victoriam retinere cupit, circumventus ab equitibus, dextra sinistraque omnibus occisis solus inter tela hostium vitabundus erumpit. atque interim Marius fugatis equitibus adcurrit auxilio suis, quos pelli iam acceperat. denique hostes iam undique fusi. tum spectaculum hoin campis patentibus: sequi fugere, occidi capi; equi atque viri afflicti,
Abbreviated transcription (Latin):
ianuarii. L. ecctã. &l. torquatũ consules int̾¬
ficere. ipsis fascibus correptis. pisonẽ cum
exercitu ad optinendas duas hispanias mit̾e¬
parabant. Eare cognita. rursus in .noñ. fe¬
proauias. eonsiliũ cedis transtulerant. Latũ nͥ
consulib mͦ. splerisq senatorib ꝑnitiẽ machi¬
nabant᷑. Qđ ni catilina maturass& ꝓ curia signũ¬
Gaxe . eo die pꝰc̃ditã urbẽ rom̃ pessimũ facinꝰ patratũ foret:
nũ dũ freques armtc̃ uenerant. eares consiliũ di¬
remit Pote apiso interiorẽ hispaniã qͣstor ꝓp̃tore
missuꝰ ẽ adnitente crasso qđ eũ infestũ inimicũ SeN
popeio cognouerat Neq tam̃ senatũ ꝓuinciã inuitꝰ
dederat : qͥppe foedũ hominẽ are.p. ꝓdul esse uole
bat simulqr boni cũ plures p̃sidiũ in eoputabant.
& iã potentia põpeii formidolosa erat: Sed ispiso in ꝓ

Expanded text:
Ianuariis L. Cottam et L. Torquatum consules inteIanuariis L. Cottam et L. Torquatum consules interficere, ipsi fascibus correptis Pisonem cum exercitu ad obtinendas duas Hispanias mittere. Ea re cognita rursus in Nonas Februarias consilium caedis transtulerant. Iam tum non consulibus modo, sed plerisque senatoribus perniciem machinabantur. Quod ni Catilina maturasset pro curia signudie post conditam urbem Romam pessumum facinus patratum foret. Quia nondum frequentes armati convenerant, ea res consilium diremit. Postea Piso in citeriorem Hispaniam quaestor pro praetore missus est adnitente Crasso, quod eum infestum inimicum Cn. Pompeio cognoverat. Neque tamen senatus provinciam invitus dederat; quippe fobat, simul quia boni conplures praesidium in eo putabant et iam tum potentia Pompei formidulosa erat. Sed is Piso in
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ quã pacem malebant. Fuere
item ea tempestate qui crederent. M li¬
cimum crassum non ignarũ eius consili
fuisse. quia. GN. pompeius in uisus ipsi mag¬
num exercitum ductabat. cuiusuis opes
uoluisse contra illius potentiã creseere. simul
confisum. si conuiratio ualuiss&. facile apud illos¬
se principẽ fore. S antea itẽ coniurauere pauci
contrarẽ .p. in quibus catilina fuit. de qua qua
uerissune potero dicã .L. tullio. &. M lepido con¬
sulibus .p. autronius. & .p. sulla. designati consu¬
les legibus. ambitus int̾rogati pęnas dederant.
Post paulo catilina pecuniarũ repetundarum
reus. prohibitus erat consulatum petere. qđ
intra legitimos dies ꝓfiteri ne quiuerit.
Erat eodẽ tempore. Or. piso adoslescens nobilis
sũmȩ audatie. egens. facciosus. quẽ adpertur¬
bandã rẽ.p. inopia atq mali mores stimulabans.
Cũ hoc catilina & autronius cireit̾ uoũ decẽbris
consilio eomunicato parabant incapitolio. Rł

Expanded text:
bellum quam pacem malebant. Fuere item ea tempestate, qui crederent M. Licinium Crassum non ignarum eius consili fuisse; quia Cn. Pompeius, invisus ipsi, magnum exercitum ductabat, cuiusvis opes voluisse contra illius potentiam crescere, simul confisum, si coniuratio valuisset, facile apud illos principem se fore. Sed antea item coniuravere pauci contra rem publicam, in quibus Catilina fuit. De qua, quam verissume potero, dicam. L. Tullo et M'. Lepido consulibus P. Autronius et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant. Post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum petere, quod intra legitumos dies profiteri nequiverat. Erat eodem tempore Cn. Piso, adulescens nobilis, summae audaciae, egens, factiosus, quem ad perturbandam rem publicam inopia atque mali mores stimulabant. Cum hoc Catilina et Autronius circiter Nonas Decembris consilio communicato parabant in Capitolio Kalendis
Abbreviated transcription (Latin):
dedecora patrimonus amissis. postremꝰ om̃es qͦs flaginũ
aut facinꝰ domo expuleratꝰ ui. romã sic̃ insentinã c̃flute¬
rant. deinde multi memores syllanȩ uictoriȩ qđ ex grae¬
gariis militib alios senatores uidebant alios ita diui¬
tes. ut regio uictu atq cultu aetatẽ agerent. sibi qͥsq
si marmis foret ex iuctoria talia sperabat. Preterea ui¬
uentꝰ q̃ inagris manuũ merce mopiãtole rauerat pͥuatis

Expanded text:
dedecora patrimoniis amissis, postremo omnes, quos flagitium aut facinus domo expulerat, ii Romam sicut in sentinam confluxerant. Deinde multi memores Sullanae victoriae, quod ex gregariis militibus alios senatores videbant, alios ita divites, ut regio victu atque cultu aetatem agerent, sibi quisque, si in armis foret, ex victoria talia sperabat. Praeterea iuventus, quae in agris manuum mercede inopiam toleraverat, privatis
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ acta succendere. & simul hostẽ torm̃tis sago¬
tariisq & sonditorib eminꝰ t̾rere at sepe
numidȩ ante uineis romanoꝵ subuersis itt̃
incensis. ñ castelli moenib sesetutabant᷑ sed
ꝓmuro dies noctesq agitart : Male dicerero¬
manis acmario uecordiã obiestare militib
nris iugurthȩ seruiciũ minari secundis reb

Expanded text:
ne acta succedere et simul hostem tormentis sagittariisque et funditoribus eminus terrere. at Numidae, saepe antea vineis Romanorum subvorsis, item incensis, non castelli moenibus sese tutabantur, sed pro muro dies noctisque agitare, male dicere Romanis ac Mario vecordiam obiectare, militibus nostris Iugurthae servitium minari, secundis reb
Abbreviated transcription (Latin):
est ibi locorũ sciens. sed me hercule
magis strenuus quã felix. Nã magna
pars eius. auaricia aut temerite ducũ
at trita est. Quã obrem uos qͥb mi¬
litaris: ętas. adnitimini mecũ et capes¬
sitȩ rem pub licam neq que quã ex¬
ca lamitatę alioꝵ aut imperatorum
superbia metꝰ ceperit. egomet in agmine

Expanded text:
est locorum sciens, sed mehercule magis strenuos quam felix, nam magna pars eius avaritia aut temeritate ducum adtrita est. quam ob rem vos, quibus militaris aetas est, adnitimini mecum et capessite rem publicam, neque quemcalamitate aliorum aut imperatorum superbia metus ceperit. egomet in agmine
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ cohortium turmarũ. legionũ
tubicines. simul oms tuba canere.
milites clamorẽ tollere. aut por¬
tis erũpere uellet. Mauriatq

Expanded text:
item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atq
Abbreviated transcription (Latin):
ns barbari moresuo letari. exxul¬
tare Strepere uocibus. & ipsi
duces feroces quod non fugere
aut ꝓuctoribus agere Sedea
cun᷑ta romanis ex te nebris & e¬
ditioribus locis faci lia uisu.
magno ꝙ hortamento erant:
lurimũ uero marius in periciꝰ
hostiũ confirmatꝰ. quã maxi¬
mũ silencium haberi iubet
ne signa quidẽ uti ꝑ ugilias so¬
lebant canerent. Deinde ubi
lux aduentabat defessis iã hõ¬
tibus ac paulo ante som no cap¬
tis. de in pro uiso uectiga les

Expanded text:
s barbari more suo laetari, exultare, strepere vocibus; et ipsi duces feroces, quia non fugerant, pro victoribus agere. sed ea cuncta Romanis ex tenebris et editioribus locis facilia visu magnoque hortamento erant. plurumum vero Marius inperitia hostium confirmatus quam maxumum silentium haberi iubet, ne signa quidem, uti per vigilias solebant, canere. deinde ubi lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de inproviso vigiles
Abbreviated transcription (Latin):
generosissimũ eẽ. Acsi iam ex patri¬
bus albini aut bestię quȩriposset.
me ne an illas ex segigni malucrin.
quid responsuros creditis nisi sẽsẽ
liberos quã optimos uoluis se.s.
Quod siuire me despiciunt. faciant
idem maiorib suis quib uti mͥ ex
uirtute nobilitas cȩpit. Inuident
honori meo. ergo inuideant labori.¬
et in nocenciȩ. periculis ętiam meis.
qm̃ per hȩc illũ cȩpi. Uerũ hominẽ
corrupti superbia. ita ętatem agt
quasi ur̃os honores contẽpnant.
ita hos petunt quasi honeste uixe¬
rint. Ne illi falsi sunt qui diuersis¬
simas res parit̾ expectant & lena¬
uię uoluptatẽ. et premia uirtutis.
tꝙ ȩtiam cum apud uos aut in
senatu uerba faciunt. pleraq
oratione maiores suos extollanT.
corum fortia facta memoran¬
da clariores sese putant. Qd
contra est Nam quantum
uita eorum preclarior. tantũ

Expanded text:
generosissimum. Ac si iam ex patribus Albini aut Bestiae quaeri posset, mene an illos ex se gigni maluerint, quid responsuros creditis nisi sese liberos quam optimos voluisse? quod si iure me despiciunt, faciant item maioribus suis, quibus, uti mihi, ex virtute nobilitas coepit. Inuident honori meo: ergo invideant labori, innocentiae, periculis etiam meis, quoniam per haec illum cepi. Verum homines corrupti superbia ita aetatem agunt, quasi vestros honores contemnant; ita hos petunt, quasi honeste vixerint. Ne illi falsi sunt, qui diuersissimas res pariter expectant, ignaviae voluptatem et praemia virtutis. Atque etiam, cum apud vos aut in senatu verba faciunt, pleraque oratione maiores suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. Quod contra est. Nam quanto vita illorum praeclarior, tant
Abbreviated transcription (Latin):
Atherbalis appeslandi copia ñ fuit. iugurtha ubieos affrec
doad iurtutẽ erigere. ꝓrsũ uitontꝰ cuncta parare ad herbal
ubi intelligit om̃s fortunas suas ineatremositas. hostẽ in¬
sestũ auxildꝰ r̃ ulle penuriaren necessariarũ bellũ trahi

Expanded text:
Adherbalis appellandi copia non fuit. Iugurtha ubi eos Africado ad virtutem adrigere; prorsus intentus cuncta parare. Adherbal ubi intellegit omnis suas fortunas in extremo sitas, hostem infestum, auxili spem nullam, penuria rerum necessariarum bellum trahi
Abbreviated transcription (Latin):
arm sumentes fugant sundt̃q At herbalcũ paucis eqͥtb cirtam
ꝓsugit & nimultuudo togatoꝵ fuisset. q̃ nundas insequentes
menb ꝓhibuit unodie int̃ duos reges ceptũ atq pairatũ foret
bellũ Igit᷑ iugiartha cpidũ circũ sedit. vineis turrib q& machi¬
nis omii ũ generũ expugnare aggredit᷑ Maxime festinans
tẽpꝰ legicoꝵ ante capere qͦs ante p̃liũ factũ romã ab atherbale
uͣbis nuntient. uelle & censere eos ab armis discedere
uenuunt eo magis qđ rome: dũ ꝓficisciparant de preliosacto ꝙ
obpugnatione cirtȩ audiebat᷑ s is nimor demens erat quoꝵ uigur
iusontate senatus. ab ad olescentia uase enisum. ut ab łimo qq
is cosde ꝓres amicipsa ñ penuria liheroꝵ in regnũ adopasa

Expanded text:
mentis fugant funduntque. Adherbal cum paucis equitibus Cirtam profugit, et ni multitudo togatorum fuisset, quae Numidas insequentis moenibus prohibuit, uno die inter duos reges coeptum atque patratum bellum foret. Igitur Iugurtha oppidum circumsedit, vineis turribusque et machinis omnium generum expugnare aggreditur, maxime festinans tempus legatorum antecapere, quos ante proelium factum ab Adherbale verbis nuntient velle et censere eos ab armis discedereveniunt, eo magis quod Romae, dum proficisci parant, de proelio facto et oppugnatione Cirtae audiebatur; sed is rumor clemens erat. quorum Iugctoritate senatus esse. ab adulescentia ita se enisum, ut ab optumo quob easdem artis a Micipsa, non penuria liberorum in regnum adopta