comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fabricis parietum atq tectoꝵ g̾ci iuuento¬
rem dedalum asseruut. Iste enim primusch¬
dicisse fabricam a minerua dr. fabros aut̃
siue artifices g̾ci tectonos uocant. idẽ instru¬
ctores. Architecti aut̃ cementarii sunt: quidis¬
poniuit infundanientis. Uude & apłs desemet¬
ipso. quasi sapiens inquit architectus funda¬
mñtum posu. Maciones dicti. a machinis in
sunt tres. Dispositio. constructio. uenustas
Dispositio ẽ aree uel solii & fundamentoꝵ des
criptio. de constructione.x
onstructio ẽ laterum & altitudinis edi¬
ficatio. Constructio aut̃ uel in structio uoca¬
ta. eo qͦd instriugat & coherere faciat: ut lapi¬
des luto. & ligna & lapides iuicem s̃. Nam ꝙ
intinctio ferri iaqua: instructura ẽ. Nisi
enim candens tinguatur: striugere & cohere¬
re ñ potest ferrum. Item constructio a mul¬
titudine lapidum & lignoꝵ dicta. Unde &¬
strues. Aliud ẽ enim edificatio. altud instan¬

Expanded text:
In fabricis parietum atque tectorum Graeci inventoIn fabricis parietum atque tectorum Graeci inventorem Daedalum asserudicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Graeci tectonas vocant, id est instructores. Architecti autem caementarii sunt, qui disponunt in fundamentis; unde et Apostolus de semetipso: Quasi sapiens, inquit, architectus fundamentum posui . Machiones dicti a machinis, iniciorum partes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio est areae vel soli et fundamentorum descriptio. De constructione . Constructio est laterum et altitudinis aedificatio. Constructio autem vel instructio vocata eo quod astringat et cohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde strues. Aliud enim edificatio, aliud instau
Abbreviated transcription (Latin):
acedendo dictus: eo quod illic aliquid cula¬
mus id ẽ feriendo ꝓducamus. Cudere enim
cedere & ferire ẽ. Uetes aut̃ ũ incude uoca¬
bant. s intudem. eo qͦd in eo iuctallum tun¬
ditur. idẽ tendatur. Unde & tudis in alleus
a tundendo idẽtendendo dictus. Malleus
uocatus. quia dũqͥd calet ꝙ molle ẽ: cedit
& ꝑducit. Marcꝰ mnalleus maior. & dictus
marcꝰ. qͦd maior sit: & fortior ad cedendum.¬
diminutionem. Marculus mallens pus
illus. Lucilius. Ꝙ uelut infabricam fer¬
uens cum marculus ferrum multorum
magnis ictib tundit. Forcipes quasi fer¬
ricipes eo quod ferrum candens capiant te¬
ueautq: siue qͦd abhis aliquid foruum capi¬
nus & tenemus. quas foruicapes. Nam for¬
uum ẽ calidum. unde & ferindiuu. Uuide
& formosos dicimus. quib calor sanguinis
errubore pulcritudinẽ ereat. Lima dicta
eo quod lene faciat. nam limum lene ẽ. Cili¬
um ẽ unde oꝑautur argentarii. a quo & ce

Expanded text:
a cudendo dictus, eo quod illic aliquid cudaa cudendo dictus, eo quod illic aliquid cudamus, id est, feriendo producamus. Cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea ditur, hoc est tendatur; unde et tudis malleus, a tundendo, id est tendendo, dictus. Malleus vocatus quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus maior; et dictus marcus quod maior sit ad caedendumdiillus. Lucilius: Et velut in fabricam fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. 3. Forcipes, quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant, teneantque, sive quod ab iis aliquid forvum capimus, et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum, unde et fervidum, unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. 4. Lima dicta, eo quod lene faciat. Nam limum lene est. 429 Coelum est unde operantur argentarii, a quo et ca
Abbreviated transcription (Latin):
puertices montium eructat. Ignis aut̃ dictꝰ.
quod nichil gigm potest ex eo. Est eium
inuiolabile elementum. absumens cuncta
quȩ rapit. Fabrica duab reb constat. ueu¬
tis & flamina. Flamina uͦ ꝓprie fornacis est
dicta. quod flatu follium excitetui: Fornax
uero abigne uocata. fos enim ignis ẽ. Cais¬
nus fornax g̾cum ẽ: diriuatum atauma.
Fauilla ẽ deserta igne scintilla. Prima
ẽ quam du ardet. cumaut̃ extiucta fuerit
carbo nominatui: Prura aut̃ a pͤrurendo
dicta ẽ: carbo uͦ quod flamina caret. quidũ
int̾isse uidetur maioris sit uirtutis. Nam
iterum incensus. fortiori luce calescit. Cuius
tanta ẽ etiam & siue igne firmitas. ut nul¬
lo humore corrumpatur nulla uetustate
iuncatur. Extinctus enini tantum incor
ruptibilit̾ durat. ut hi qui lunites figunt
eos infossos t̾ra substernant. & lapides de¬
suꝑfigant ad conuincendum litigatorem
post quantalibet scła: fixumq lapidem

Expanded text:
per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax Graecum est, dirivatum a καῦμα. Favilla est deserta igni scintilla. Pruna est quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam et sine igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim taruptibiliter durat, 428 ut ii qui limites figunt, eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant, ad convincendum litigatorem, ut post quantalibet saecula fixumque lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
fundi extendiq potest. Nichilẽ enim pene
quod igne ñ efficiatur. Alibi ennu uitrum.
alim argeritum. alibi plinbũ. alibi miniũ.
alibi pigmenta. alibi medicamenta efficit.
Igne lapides in exe soluunt᷑. igne ferrum
gignitur aut domatur: igne aurum ꝑficit᷑.
igne creinato lapide cementa & parietes
ligantur. Lapides nigros ignis coquendo
candificat. ligna candida urendo obfuscat.
carbones expruna fulgida nigros facit. de
lignis duris fiagies. deputribilib impu¬
tribiles reddit. stricta soluit. soluta restrm¬
git. dura mollit. mollia dura redilit. Ht̾
& inedicauuins usum. Nam sepe uri ꝓdest.
Pestilentie quoq quȩ obscuratione solis con¬
trahitur auxiliari certum ẽ. Inoꝑe quoq
aliud grgnit primis ignib. aliud scdis:
aliui t̾ciis. Habet quoq & aliam inse diu̾¬
sitatem ignis. Nam alius ẽ qui usui huma¬
no. alius ẽ qui inuidicio apparet diuiuo: suie
qui de celo fulmen astringit: siue qui de t̾ra

Expanded text:
fundi extendique potest. Nihil est enim pene fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus inputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit. Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ piscatorie retis. dicta ab eo qͦd in fundum
mittatur. Idem etiam a iactando dr iaculũ.
Tragum genꝰ retis. ab eo quod trahitur nun
cupatum. Ipsa ẽ ⁊ uerriculum. uerrere enĩ
trahere ẽ. Idem & sagena. Nassa genꝰ retis.
Cassa genus uenatoriȩ retis: quod capiat.
Hinc ẽ qͦd & in cassum dicimus idẽ sine causa
quasi sine cassib. sine quib uenatio uranis:.
Conoplum rete quo culices exeluduntur:
inmodum tentorii. quo magis alexaudrins
utuntur. quia ibi ex iilo culices copiosi uas¬
cuntur. unde & conopsum dr̃ nam canopła
egiptus est. de fabroꝵ fornace. i.
aber a faciendo ferrum ampositum no¬
men h̃t. Hinc diriuatum nom̃ ẽ. ad
alias artium mat̾ias fabros uel fabricas di¬
cere. s cum adiectione. ut faber lignarius
& reliqua. ꝓpt̾ oꝑis scilicet firmitatẽ. Infa¬
broꝵ aut̃ fornace gentiles uulcanum aue¬
torem dicunt. figuralit̾ ꝑ uulcanum ignẽ
significantes: sine quo nullum metalli genꝰ

Expanded text:
est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mittatur. Idem etiam a iactando iaculum diciTragum genus retis ab eo, quod trahitur, nucupatum, ipsum est et verticulum, vertere enim trahere est: idem et sagena. Nassa genus retis. Cassis genus venatorie retis, quod capiat. Hinc est quod incassum dicimus, id est sine causa, quasi sine cassibus, sine quibus venatio inanis est. Conopium rete quo culices excluduntur, in modum tentorii, quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex cuntur. Unde et conopeum dicitur; nam Canopea Aegyptus est. De fabrorum fornace . Faber a faciendo ferro inpositum nomen habet. Hinc derivatum nomen est ad alias artium materias fabros vel fabricas dicere; sed cum adiectione, ut faber lignarius et reliqua, propter operis scilicet firmitatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus
Abbreviated transcription (Latin):
straq tenduitur retro u̾so. Pronesium funis
quo nauis ilittore religatur. ad palum. Mi
tra fuius quo nauis media uincitur. Anquina
qua ad malum antemna constringit᷑. Dequa
cuna. Atq anquina regat stabi lem forcis¬
sima cursum. Remulcum funis. qͦ deligata
nauis trahitur uice remi. Dequo uulgius.
Hic mea me longo succedens ꝓra remuleo. letan¬
tem gra tis sistit in hospicus. Strupi uincula
loro uelligno facta. quib remi adscalmos¬
alligantui: Dequib luuius. Tumq remos
iussit. religare strupis. Cataporates liuea cũ
massa pluinb ea. qua maris altitudo tempta¬
trir. Lucilius. Hanc cataporatẽ puero dum
deuoret uuctum plunibi paucillum rudis
liniq mataxa. de retib .u.¬
etes uocate. siue a retinentlis piscib siue
a restib quib tenduntur. Miniis aut̃
rece sumplagium cdr: aplagis. Nam ꝓprie di¬
ci plagas funes illos quib retia tendiuitur.
circa mam & summam partẽ. Eunda geriꝰ

Expanded text:
istraque tenduntur retroverso. Prosinesium funis istraque tenduntur retroverso. Prosinesium funis quo navis itra funis quo navis media vincitur. 7. Anquina, quod ad malum antenna constringitur. De qua Cinna: Atque anquina regat stabilem fortissima cursum. 8. Remulcum, funis quo deligata navis trahitur vice remi. De quo Valgius: Hic mea me longo succedens prora remulco, Laetantem gratis sistit in hospitiis. 9. Struppi, vincula loro vel lialligantur. De quibus Livius 10: Tumque remos iussit religare struppis. Catapirates linea cum massa plumbea, qua maris altitudo temtatur. Lucilius 1191: Hunc catapiratem puer eodem devoret unctum plumbi paucillum rudus lineique mataxam. De retibus . Retes vocatae sive a retinendis piscibus, sive a restibus quibus tenduntur. Minus autem rete synplagium dicitur a plagis; nam proprie plagas dici funes illos quibus retia tenduntur circa imam et summam partem. Funda genus
Abbreviated transcription (Latin):
auras. Qͦd exseꝑatione existimant nomina¬
tum. Pes extremus angulus ueli. quem sic
naute loquuntur. de funib. iuii¬
unes dicti. quod autea musum luminis
fueriit circ̃dati cera. unde & funalia.
Restes siue qͦd rates concineant: siue qͦd his
retes tendantur. Rudentes funt funes naui¬
um. exniinio stridore ita dicti. Spire funes
quib intempestatib utuntur. quas nautier
suo more cucurbas. uocant. Spire aut̃ apar
sparto uocate. Propes funis quo pes ueli alli¬
gatrii. quasi ꝓpe pedes. De quo torpilius. Et
quasi cum uentus fert nauem in mare scd̾s si
quis ꝓpedem misit si uela sinistrum. Torñ¬
tum funis inuauib longus. qͦ prora ad puprin
extentlitui. quo magis constriugantur. Torm̃¬
ta aut̃ atortura dicta. restesq funesq. Sa fon
funis in ꝑra positus. De quo cecilius. Uenerio
cursu ueni ꝓlato pede usq ad safonem. Opis
fera funes qui cornib antenine dextra suu¬

Expanded text:
auras; quod ex separatione existimant nominaauras; quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntur. De funibus . Funes dicti quod antea in usum luminis fuerint circumdati cera; unde et funalia. Restes, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. Spirae funes quae in tempestatibus utuntur; quas nautici suo more cucurbas vocant. Spirae autem ab sparto vocatae. Propes funis quo pes veli alligatur, quasi pro pedes. De quo Turpilius 215: Quasi quum ventus fert navem in mare secundus, si quis propedon misit †si veli sinistrum†. Tormentum funis in navibus longus, qui a prora ad puppim extenditur quo magis constringantur. Tormenta autem a tortu dicta, restes funesque. Scaphon funis in prora positus. De quo Caecilius 256: Venerio cursu veni, prolato pede usque ad scaphonem. Opisera funes quo cornibus antenne dextra sin
Abbreviated transcription (Latin):
illigantur: De quo ennius. Tonsillas capiunt
configunt littus aduncas. Anchora deus ferre¬
us exg̾ca echimologia nomen ducit. qͦd quass
hominis mauꝰ comp̃hendat. uel scopulos uelhare¬
os aut̃ aspirationem ñ habet. nam ancira dicit᷑.
Unde & apudinaiores sine aspiratione ꝓfereba¬
tur. Puluini sunt machine quib naues de¬
aucuntur & sub ducuntur inportum. Pons
scala nauium. de uelis iii.
ela greci armena dicunt. ꝓ inde qͦd aere
mouentur: Apud latinos aut̃ uela auola¬
Genera ueloꝵ acateon. epydronios dalum.
artenon. si parum. medicum. Ex quibus
acateon. uelum maximum. & iu media uaue
constitutum. Epydrouiori. secunde amplitu¬
dinuis. s adpupim. Dalum minimum uelum
&adꝑram defixum. Artemon dirigende po¬
tus naius causa commendatum. qͣm celerita¬
tis. Si parum genus uehunum pedem habens.
quo uiuari nauigia solent. inuauigatione: qͦ¬
maq tendens sipara ueloꝵ perituras colligit

Expanded text:
illigantur, de quo Ennius: Tonsillas rapiunt, illigantur, de quo Ennius: Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. Anchora dens ferreus ex Graeca etymologia nomen ducit: quod quasi hominis manus, comprehendat vel scopulos vel areos autem aspirationem non habet: nam ancyra dicitur. Unde apud majores sine aspiratione tur. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons, scala navium. De velis . Vela Graeci ἄρμενα dicunt, proinde quod aere moventur; apud Latinos autem vela a volaGenera velorum: acation, epidromos, dolo, artemo, siparum, mendicum. Ex quibus acation velum maximum, et in media nave constitutum. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens, quo iuvari navigia solent in navigatione qu 428: Summaque tendens sipara velorum perituras colligit
Abbreviated transcription (Latin):
dicte ꝑtropum. Malus ẽ arbor nauis. qua uel
sustiuentui. Malus aut̃ dictus. quia h̃t̃ instar
mali insuminitate. uel quia quasi quib dam
malleolis ligneis cingitur. quoꝵ uolubilitate
uela faclius eleuantur. Modius ẽ cui arbor
insistit. ob sunilitudinẽ maturalis uasis dictus.
Carceria sunt in cacumine arboris trocleȩ. qͥsi
F. litt̾a: ꝑ quas funes trahiuit᷑. Cria. Lucida
cum fulgent. alti carceria mali. Troclee autẽ
uocate. quod roculas habeant. Trocos enun
grece. rota dicit᷑. Parastate stipites sunt pares
stantes. quib arbor sustinetui. Cato. Malũ¬
deligatum. parastate uincte. Clauus ẽ quo
regitur gubnaculum. Dequo eniius. Ut cla
uuun rectum teneam. naueniq gubernem.
Porticulus mallens in manu portatur. qͦ mod̾
signumq dat᷑ remigantib. Dequo plautus.
Adloquendum atq tacendum tate habes
porticulum. Consilla uncinis ferreus uellig¬
neus. ad quem u littore defixũ funes nauium

Expanded text:
dictae per tropum. Malus est arbor navis qua vela dictae per tropum. Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibdeligatum, parastatae vinctae. 12. Clavus est quo regitur gubvum rectum teneam, navemque gubernem. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus, de quo Plautus: Ad loquendum atque tacendum tute habeas porticulum. Tonsilla, uncinus ferreus vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium
Abbreviated transcription (Latin):
singulis trabib cauantur. quȩ alio nomine
littorarie dicuntur. Hȩ & caulice. ex unoligno
cauato facte. & inde caudice. quia usq ad decẽ
post: prora anterior. quasi priora. Cumiba
locus imus nauis quod aquis incumbat. Carui
ac̃ rendo dicta. quasi currina. Foriauium la¬
tera concaua aferendo oũa dicta: siue tabus¬
ta naiuum quȩ sternuntur. dicta ab eo quos
incessus ferant uel foris emineant. De quibus
mis laterib nauium loca concaua. ꝑ quȩ en¬
nent remi. dicta credo quod sint similia la¬
tibulis columbarum: in quib indificant.
Ageauia sunt loca in naui. ꝑquȩ ad renuges
ponet. & agea longa repletur. Trastra suit
tabule ubi sedent remiges. quod intrans u̾so
tousores a tondendis & de cutiendis capillis.
Paimula ẽ extrena latitudo remi. apalnia dita
qua mare impellit᷑. Autemne dicte. quod ante
amnem sint positȩ: p̃terfluit enim eas anuis.
Coruua extreie partes anteminarum sunt.

Expanded text:
singulis trabibus cavantur, quae alio nomine singulis trabibus cavantur, quae alio nomine litorariae dicuntur. Haec et caudicae, ex uno ligno cavato factae; et inde caudicae quia a quattuor usqpost; prora anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo onere dicta; sive tabulata navium quae sternuntur, dicta ab eo quod incessus ferant vel foris emineant. De quibus mis lateribus navium loca concava per qua eminent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges ponet, et agea longa repletur. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in transverso tonsores a tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes antemnarum sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ueloces bireies uel trfines agiles. & ad iniui¬
sterium classis aptȩ. Ennius. Labitur uucta
naues sunt habentes remorum ordinẽ genri¬
num. Sic & triremes & quatriremes trium &
quatuor orduium. Sic & penteremes & exe¬
remes quinos uel senos ordines habentes. Ac¬
turie nauessunt: quȩ uelis funul & remis a¬
guntur. Y ppogauiis. in quo equos tͣnsuelie¬
re solitum ẽ. Poconium naugium flumina¬
le. tardum ⁊ graue. quod ñ nisi remigio ꝓg̾di
potest. Hinc & traiectus. idẽ extentus. Est
enun latus. Uiide & transechita dr. extentus
fuius. Lenib nauitula breuis. quȩ alia appel¬
latione dr & cumba & caupulus: sicut & luu¬
tris idẽ carabus. quo inpado paludib q utũ¬
tur. Carab parua scafa ex uimine facta. quȩ
contexta crudo corio genus nauigii prebet.
Portemia nauicula syriaticigenis. lata & siune
carina. aportando uocata. Ucuntur his it
pannomia. Trabarie ainuice naues. quȩ ex

Expanded text:
veloces biremes vel triremes, agiles et ad miniveloces biremes vel triremes, agiles et ad ministerium classis aptae. Ennius Ann. 478: Labnaves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et transenna dicitur extentus funis. Lembus navicula brelatione et cymba et caupolus, sicut et linther, id est carabus, quo in pado paludibusque utuntur: carabus, parva scapha ex vimine facta, que contexta ex crudo corio, genus navigii prebet. Portemia, navicula syriatici generis, lata et sine carina, vocata a portando, utuntur his in Pannonia. Trabarie, amnice naves, que ex
Abbreviated transcription (Latin):
roniacus dictus. ꝓ eo qͦd celeritate sui anchori ᷤᷤ¬
ꝙ instruumñtis nauium reliquis uehendis sit aptꝰ.
Hasclus ẽ nauigium. quẽ nos corrupte baselum
torium dr̃. Scopos enim. latine dr intendere
Barca ẽ quȩ cuncta nauis cominertia ad litus
portat. Hanc nauis in pelago ꝓpt̾ nmias un¬
das suo suscipit gremio. Ubi aut̃ appropinqua¬
uerit adportum. reddit uicẽ barca naui quã
accepit inpelago. Pa ro nauigium pyratirũ
aptum. & ex his ita uocatum. Cicero. Tuuc
se fluctigero tradit maudatq pa rom. Walibi.
Parunculis adlitus ludit celerib. Mioparo qͥsi
minimus. Paro ẽ enun scafa ex uimine facta.
quȩ contecta crudo corio genus nauigii prebet:
qualib utunt᷑ germanoꝵ pirate iocceanis
littorib uel paiudib ob agilitatẽ. De qualib¬
hẏstoria. gens inquit saxonum inioparo¬
nib ñ uirib nituntur. fuge potius qͣui bello
parati. Celones qͦs g̾ci celecras uocant. id est

Expanded text:
romachus dictus pro eo quod celeritate sui ancoris eromachus dictus pro eo quod celeritate sui ancoris et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. Phaselus est navigium quem nos corrupte baselum torium dicitur; σκοπὸς enim Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. Cicero Mar. 3: Tunc se fluctigero tradit mandatque paroni. Et alibi Com. pall. inc. 21: Parunculis ad litus ludit celeribus. Mioparo quasi minimus paro. Est enim scapha ex vimine factque contecta crudo corio, genus navigii prebet, qualibus utuntur Germanorum pirate in oceanis littoribus vel paludibus, ob agilitatem. CelHistoria 'Gens,' inquit, 'Saxonum mioparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati.' Celoces, quas Graeci κέλητας vocant, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Rates prmium &antiquissunum nauigis
genus erudib tignis asserib q consertrnu.
ad enius simulitudinem fabricate naues
ratarie dicte nuuc iam rates: ab usiue naueᷤ.
Nam proprie rates suut: conexe inuicem
trabes. Trieris nauis magna. quam greci
tiis acarpado insula nominata. sicut a rodo
rodia. sient ab alerandriaalexandrina. L¬
burneȩ dicte. alibiis. Naues enim sunt ne¬
gotiatorum. de qualib oratius. Ibis librin
nis int̾ alta nauium. Rostrate naues uocate.
ab eo quod infronte rostra erea habe ant ꝓpt̾
scopulos. ne feriant᷑ & collidant᷑. Longe
naues sunt quas dromones uocamꝰ dicte
eo quod longiores sunt cȩteris: euius con¬
trarius ẽ musculus curtum naiugium.
Dromo aut̃ ab excurrendo dictuis. cur¬
sum enini g̾ci dromum uocant. suie a
dromedis. Classis dicta ẽ ag̾co uocabulo
apoton kalon: id ẽ lignis. Unde & calones.
nauicule quȩ ligna militib portant. Anqui¬

Expanded text:
Rates primum et antiquissimum navigii Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graecivis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negnis inter alta navium. 13. Rostratae naves dictae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et collidantur. 14. Longae naves sunt quas dromones vocamus; dictae eo quod longiores sint caeteris, quibus contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autsum enim Greci dromum vocant sive a dromedis. Classis dicta est a greco vocabulo apo tu calon, id est lignis: unde et calones navicule, que ligna militibus portant.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ant̃ quȩ inuno quoq homine artifice
expectantur: natura. doctrina. usus. Na¬
tura ingemo. doctrina scientia. usus fru¬
Cleros enim grece. sors dicitur: Ceteri aut̃
qui & gub̾uator. quasi cohibernator: quod
cohibeat prudentia sua hiberna. id ẽ tem¬
pestatͤs maris. Nauta a naue dictus ꝑ diri¬
uationem. Nauita aut̃ ꝓ nauta poetice dĩ
sicut mauors ꝓmars: nam rectun ẽ nauta.
Remex uocatus quod remum gerat. Sic
aut̾ remex quomͦ cubex dĩ: nominatiuo casu.
Epybata g̾conomine appellatur. qui lati¬
ne dr suꝑueniens. Hic nichil habet negocii
s naulo dato malias t̾ras transire disponit.
Nauem quidem ꝑhibent dictam eo quod
gnauuni rectorem querat. idẽ ꝑitum. sa¬
pientem. strenuum. qui continere & gub¬
nare nouerit. ꝓpt̾ maritima ꝑicula & casus.
Unde ẽ illud salomonis. Intelligens gub̾ na¬
cula possidebit. Lidii aut̃ primum nauem
fabricauerunt. pelagiq incerta petentes
peruium mare usib humanis fecerunt.

Expanded text:
quidem sunt, que in unoquoque homine artifice expectantur, natura, doctrina, usus. Natura ingenio, doctrina scientia, usus fruCleros enim Graece sors dicitur. Caeteri autem qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: navita autem pro nauta poetice dicitur: sicut Mavors pro Mars: nam rectum est nauta. Remex vocatur, quod remum gerit: sic autem remex, quomodo tubex, dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens: hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quaerat, id est, peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus: unde et illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit.' Lydii autem primum navem fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
inde ea quȩ sunt facta uidemꝰ. & mat̾ia quasi
mat̾ dicta. Trabes uocate. quod uitransuerso
posite utrosq parietes contiueant. Aliud aut̃
sunt tigna. aliuo trabes. Tigna enim iuncta
trabem faciunt. trabes aut̃ sunt cum sunt
dolate. Colus ꝓprie ẽ uelut scutum breue. qͦd
inmedio tecto ẽ. in quo trabes coeunt. Est¬

Expanded text:
inde ea quae sunt facta videmus, et materia, quasi inde ea quae sunt facta videmus, et materia, quasi mater, dicta. 5. Trabes vocatae, quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim 443 juncta trabem faciunt. Trabes autem sunt, cum sunt dolatae. 6. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
includit calce uelluto lapides. Martellus¬
mationum. Scale abscandendo id ẽ ascen¬
dendo uocate. Herent enmi parietib. Scale
aut̃ dicuntur. aut una sit aut plures. quia
numeri tantum pluralis ẽ nomen: ut littere
quȩ epłam significant. de fabricis lignariis xix¬
ignarius generalit̾ ligni opifex appellat᷑
carpentarius speciale nom̃ ẽ. Carpentum
eiuim solum facit. sicut nauicularius qui tan¬
tum nauium ẽ fabricator & artifex. Sarcitec¬
tor dictus. qͦd ex multis hinc & inde conuinctis¬
tabulis inum tecti sarciat corpꝰ. Idem & tig¬
uarius. quia tectoria lignis inducit. Lignũ
uocatum g̾ca ethimologia. quia in censum
inluĩ conu̾titur & inflamirã. Unde & luci¬
nium dicit᷑. qͦd lumendet. Mat̾ia inde dicit᷑
onnie lignum. qͦd ex ea aliquid efficiat᷑. uel si
ad ianuam referas uel ad statuam: mat̾ia erit.
Ad aliquid eium semꝑ mat̾ia accipienda est:
sicut elem̃ta mat̾iam rerum eẽ dicimuis. quia

Expanded text:
includit calce includit calce Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicuntur, aut unae sint aut plures, quia numeri tantum pluralis est nomen, ut littrae quae epistolam significant. § 19 De lignariis. Lignarius generaliter ligni opifex appellatur. Carpentarius speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus qtabulis unum tecti sarciat corpus. 4. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. 3. Lignum vocatur Graeca etymologia, quia incensum in lumen convertitur, et in flammam. Unde et lychnium dicitur, quod lumen det. 4. Materia inde dicitur omne lignum, quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad januam referas, vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim semper materia accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dia si lamininas exeas sarmentis suꝑponas:
erug̃niem creat calecantum. de instruñtis
ad normam fieri. & ad ꝑpendiculum respori¬
dere opportet. Norma dicta g̾co uocabulo.
extra qm inchil rectum fieri potest. Compo¬
nitur aut̃ extrib regulis. ita ut duȩ suit
binoꝵ pedum: t̾ria habeat pedes duos. uii¬
cias decem: quas equali crassitudine politas
extremis cacuminib sibi iungit. ut sceuam
trigoni faciant: id erit norma. Regula die¬
ta qͦd sit recta. quasi rectula: & impedunen¬
tum ũ habeat. Perpendiculum ẽ: qͦd semꝑ
apponditur. Deniq in fabrica nisi omnia
at ppendiculum & certam regulam fiant:
necesse ẽ cuncta mendosa instruant᷑. ut ali¬
qua praua sint: aliqua cubantia ꝓnañ
nulia. alia supina. & ꝓpt̾ hoc uniu̾sa sint
contracta. Linea a genere suo appellata. qͥa
ex lino fit. Hac maciones utuntur siue lig¬
narii. ue tortum aliquid construant. Trui¬
le nom̃ factum eo qͦd trudit & detrudit. idẽ

Expanded text:
tia si lamminas aereas sarmentis superponas, tia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalcanthum. De instrumentisad normam fieri, et ad perpendiculum respondere oportet Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Componitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint binum pedum, tertia habet pedes duos, uncias decem, quas aequali crassitudine politas extremis cacuminibus sibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique iad perpendiculum et certam regulam fiant, necesse est cuncta mendosa instruantur, ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina et propter hoc universa sint contracta. Linea a genere suo appellata est, quia ex lino fit. Hac muratores utuntur sive lignarii, ne tortum aliquid construant. Trulle nomen factum, eo quod trudit, id est
Abbreviated transcription (Latin):
fusam extinguas madefacta sfungia: colorem
purpureum reddet. Ea aut̾tibi contriueris
usta erit. Om̃e aut̃ atramentũ sole ꝑficit᷑
Om̃s colores calcis ammixtione corrumpunt᷑.
Melinum dictum. qͦd eiꝰ metalli ferax sit una de
cicladib insula melos nomine. Est enim
candidum. nec utiuntur eo pictores ꝓpt̾ nuni¬
am pinguedinẽ. Anulare quod uocant can¬
didum ẽ: quo muliebres picture illuminant᷑.
fit & ipsum excreta. ad mixtis uitreis geminis.
Cerussa fit hoc modo. Inuase enun aceto acer¬
runo impleto sarmenta aminea in eodem
uasculo collocabis. ac suꝑ sarmenta tabulas
plumbi tenuissimas pones. de inde uas dili¬
gentissue claudis. illinisq: ne aliquid inde¬
spiraminis exeat. Post dies aut̾ triginta uas
aꝑitur. & ex distillatione tabularum innata
cerussa inuenitui. qͦd ablatum & arefactum
teritui: atq it̾m aceto aminixto in pastillis
diuiditur: & insole siccatur: Hac obseruan¬

Expanded text:
fusam extinguas, madefacta spongia colorem fusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur. Fit et ipsud ex creta admixtis vitreis gemmis. Cerussa fit hoc modo: in vaso enim aceto acerrimo inpleto sarmenta aminea in eodem vasculo conlocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudis, inlinisque, ne aliquid inspiraminis exeat. Post dies autem triginta vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observan
Abbreviated transcription (Latin):
inpurpurariis officims. spua inexeis cortinis
innatans: quam infectores detrahentes siccaut.
Atramentum dictum qͦd sit atrum. cuiꝰ spẽs
& picture cotidiano usui necessaria ẽ. Iste iit̃
fictitios ẽ. Fit enim ex fuligine plurib modis.
suꝑ ardentes tedas resina ad iecta. lacusculo
edificata que fumum retmeat. Huic picto¬
res cum aqua ad mistent gluten ut uiustrius
resplendeat. Ad festurationẽ aut̃ oꝑis etiã
sarmentoꝵ uet̾um carbories cui gluitino
triti. inducendis parietib atramenti spẽm
retunt. Sunt & qui uini fecem siccatani ex¬
coquant. affirmantq si ex bono tuno fuerit
indici spẽm id atramentum p̃bere. S &
sarmentum unȩ nngre uino optimo tinc¬
tum. postea quam siccitate aruerit si exurã
& conteras: ad iecto glutten nitorem indici
reddet. ustaq plurimum necessaria ẽ. Nui¬
la negotia preuenit. Nam & si glebum sil¬
cis bene igne excoquas. & aceto acerrimo suꝑ¬

Expanded text:
in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidianoo usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplendeat. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, adfirmantque, si ex bono vino faex fuerit, Indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae vino optimo tinctum posteaquam siccitate aruerint, si exuras et conteras adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silcis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo super
Abbreviated transcription (Latin):
erusta rubrica mollis noius luto circum litis
que quantomagis in camino arserit. tanto me¬
lior fit. Uermiculum rubrũ. siue cocciium.¬
Est enim u̾miculum ex siluestrib frondib.
inquo lana tinguitur. quȩ u̾miculũ appellat᷑.
Uenetum ceruleum temꝑare pͥmum alexandinra
repꝑit. & initalia ex harene puluere & ntri
nace hiuc ꝑmixtiomi addas: uestorian simil
tudo erqͥt. Puirpurissum excreta argentaria.
cum pur puris parit̾ tinguitur: bibitq eumn¬
colorẽ celerius lais. Precipuum ẽ tam̃ aliun.
qͥd adhuc uase rudib medicamentis in ebria¬
to ꝑximum ẽ: egesto eo. addita creta in ius idẽ.
Qquotiens id factumẽ: eleuat᷑ bonitas. Precio¬
sissime purpure causa ẽ: qͦd scino maxime m¬
ficitur: rubeaq. Indicus color in indicis in ue¬
nitur calamis. spuma adherente limo. Est
aut̃ coloris cianei. mixturam purpure ceru¬
liq mirabilem reddens. Est alterui genꝰ

Expanded text:
exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Est enim vermiculum ex silvestribus frondibus, in quo lana tingitur, que vermiculum appellatur. enetum. Caeruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri um huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris paritcolorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus
Abbreviated transcription (Latin):
atq indicum ꝓdit. Nam uena eiꝰ cũ his habet
nature societatẽ. Cypria ab iusula cypro.
ubi plurima reꝑitur. Sandaraca in iuusula
rubri maris toparo nascitur. colore cuna¬
bari. odore sulphureo. Inuenitur inaureis
& in argentariis metallis. melior. quo magis
rufa: quoq magis ii. rus redolet. Qũaqm
& cerussa si torreatur infornace. sandaracũ
facit. Unde & color ẽ flamineus. Qͦd si torre¬
atur equa parte rubrica admixta: sandicen
reddet. Arsenicum qͦd latine ob colorem
auripigmentum uocant. colligitur in pon¬
co exauraria mat̾ia. ubi & sandaraca. Opti¬
mum ẽ quod maureum colorẽ transit. pu¬
rum et fissile gracili uenarum discursu. Qꝰ
ũ pallidius aut sandarace sumle ẽ: det̾ius uidi¬
catur: Est & t̾cuumgenus squammosũ. quo
miscetus aureus color. Uis eoꝵ ut sandarace: s
acrior. Ocra & ipsa in insula rubrimaris topa¬
ron gignitur. ubi & sandaraca. fit quoq exocia

Expanded text:
atque Indicum prodit. Nam venae ejus cum iis habent atque Indicum prodit. Nam venae ejus cum iis habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. 11. Sandaracha in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aurariis et argentariis metallis, melior quo magis rufa, quoque magis virus redolet: Quanquam et cerussa, si torreatur in fornace, sandaracham facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur, aequa parte rubrica admista, sandycem reddit. 12. Arsenicum, quod Latini ob colorem auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaracha. Optimum est quod in auri colorem transit, purum, et fissile, gracili venarum discursu. Quod vero pallidius, aut sandarachae simile est, deterius judicatur. Est et tertium genus squamosum, quo miscetur aureus color. Vis eorum, ut sandarachae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra
Abbreviated transcription (Latin):
in rubrimaris littorib colligunt. Est autẽ
& iit̾ factitios. Nami sepe fit aut sinopide
aut sandice mixtis. Minum pͥmi g̾ci me
phesiorum solo inuenisse traduntur. cuiꝰ
pigmenti copia cȩt̾is hispania regionib płꝰ
habundat: unde etiam nom̃ ꝓpͥo flumini
dedit. Huius distillatio: argentum liquidũ
gignit. Minium aut̾ hoc. quidã dicunt ẽẽ
id ẽ elefanto cognominatum. Anint eni
draconum ẽẽ sangiunẽ. dum implicant ele¬
fantos. Ruunt enum belue. & dracones obru¬
untur: quoꝵ fusus ꝙruor t̾ram inficit. fitq
pigmentum quicqͥd solo tinxerit. Est autem¬
pulius coloris rubri. Prasin. idẽ creta uiridis.
& si iualiquib t̾ris ꝓmiscue genere tur:
optima aut̃ in libia cyrenensi. Crosocola
colore prasiua ẽ. dicta quod uena eiꝰ aurum
habere traditur. Hȩc & marmenia nascitur.
s ex macedonia ꝓbabilis uenit. Fodit᷑ enun
ex metallis exis cuius inuentio argentum

Expanded text:
in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cuius pigmenti Hispania ceteris regionibus plus abundat; unde etiam nomen proprio flumini dedit. Huius distillatio argentum liquidum gignit. Minion autem hoc quidam dicunt esse id est elephanto cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem, dum implicant elephantos. Ruunt enim bellve et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quicqpulvis coloris rubri. 9. Prasina, id est, creta viridis, etsi in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. 438 10. Chrysocolla colore prasino est, dicta, quod vena ejus aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur autem ex metallis aeris, cujus inventio argentum
Abbreviated transcription (Latin):
tenentes ordineni inuente artis. de colorib xuii¬
olores aut̃ dictos. qͦd calore ignis uel sole
ꝑficuuitui. siue quod inicio colabantur:
ut sumniȩ subtilitatis ex isterent. Colores
aut nascunt᷑: aut fiunt. Nasciut᷑: ut suopis¬
rubrica. paritonium. ielinum. fretia. auripo¬
iuentumn. Ceti figunt᷑. aut arte: aut ꝑnurtis¬
ue. Sinopis iuenta pͥmum inponto ẽ: indeus¬
meu asmope urbe accepit. Species eiꝰ tres. ru
& ininus rubens ꝙ int̾ has media. Rubrica no¬
cata. quod sit rubra. & sangum eo ꝓrima. Hȩe
plurinus in locis gignitui: s optima ponto:
unde & pontica dr. Syricum rubri coloris
pigm̃tum. ex quo & libroꝵ capita scribunt᷑.
Ipsum ẽ & feniceuni. appellatu ita eo quos
insyria colligat᷑ in littorib rubrimaris. ubi
fenices in habitant. Aluidẽ aut̃ sericũ. aliud
syricum. Nam sericum lana ẽ. qmͣ seres init¬
tunt. syricumi uͦ pigmentum. qͦd syrii fenios

Expanded text:
tenentes ordinem inventae artis. De coloribus . Ctenentes ordinem inventae artis. De coloribus . Colores autem dictos quod calore ignis vel sole perficiuntur, sive quod initio colabantur ut summae subtilitatis existerent. Colores aut nascuntur aut fiunt. Nascuntur, ut Sinopisrubrica, Paraetonium, Melinum, Eretria, auripigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. Sinopis inventa primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur. Syricum rubri coloris pigmentum, ex quo et librorum capita scribuntur. Ipsud est et Phoeniceum, appellatum ita eo quod in Syria colligatur in litoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. Aliud est autem sericum, aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum quod Syrii Phoenices
Abbreviated transcription (Latin):
militudines. Nam & imp̃ssa argilla formã aliqͣ.
facere: plastis ẽ. Uiide & ꝓthoplastus ẽ dictus
rei alicuiis. quȩ dum uisa fuerit: ad recor¬
dationẽ mentẽ reducit. Pictura aut̃ dicta. qͣsi
fictura. Est enun unago facta: non ueritas. Hiuc
& fucata id ẽ ficto quodã colore illita. nichil fidei
& ueritatis habentia. Unde & sunt quedam
picture quȩ corpora ueritatis studio coloris
expetunt. & fidem dum augere contendunt
ad mendacium ꝓuehunt: sicut qui chimeram
tricipitem puigunt. uel seillam hominem sur¬
sum. caninis aut̃ capitib cinctami deor sum.
Picturaui aut̃ egyptii excogitauerunt. pͥmũ
umbra hominis lineis circum ducta. Itaq iuicio
talis. scda singulis colorib. pt ea diu̾sis: sicq pau¬
latim sese arsipsa distixit. & inuenit lumen
atq umbras differentiasq coloꝵ. Unide & nc̃
pictores pͥus umbras quasdã & lineas slifuturȩ
imaginis ducunt. deinde colorib complent

Expanded text:
militudines. Nam impressa argilla formam aliquam militudines. Nam impressa argilla formam aliquam facere plastae est. Unde et protoplastus est dictus cujus rei, quae dum visa fuerit, ad recordationen mentem reducit. Pictura autem dicta, quasi fictura. Est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est, ficto quodam colore illita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fidem dum augere contad mendacium provehunt; sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitibus cinctam deorsum. Picturam autem Aegyptii excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen atque umbras differentiasque colorum. Unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducent, deinde coloribus conplent,
Abbreviated transcription (Latin):
nitucte aquȩ & capacitate siunt. ꝑ quas aqͤ
ꝑcertos modulos diuiduntur equib ẽ uncia
& quinaria: digitus quadratuis. digitus rotundꝰ.
ctionis. Sequit᷑ deuenustate edificioꝵ. De
ornamenti & decoris causa edificiis addit᷑
ut tectoꝵ auro distuicta laquearia. & p̃ciosi
marmoris crustȩ: & coloꝵ picturȩ.
aquearia sunt quȩ cameram subtegunt
& ornant. quȩ & lacunaria dicunt᷑. qͦd lacus
quosdam habeant quadratos uel rotundos
micantib. Principalit̾ aut̃ lacꝰ dr ut lucilius.
resultant edesq lacusq: cuius diminutio la¬
cuuar facit: ut oratius. Neq aureum mea renitet
rum. & ꝑantisticor laquearium facit. de cru¬
& marmorati parietes crustati dicuntur.
raq inp̃cenui linea p̃mente harena. tractuq
ipso secante: s crassior harena plus erodit mar¬
moris. Nam tenuis fabricis & polituris accom
lores. Tesselli aut̃ a tesseris nominati. id ẽ qua
dict̾um g̾ce. qͦd latine ẽ fingere t̾ra uelgipso si¬

Expanded text:
nitudine aquae et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur, E quibus est uncia, et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus,ctionis, sequitur de venustate aedificiorum. ornamenti et decoris causa edificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, pretiosi marmoris cruste et colorum picture. aquearia sunt que cameram subtegunt et ornant, que quosdam quadratos, vel rotundos,rmicantibus. Principaliter autem lacus dresultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet r antistichon laquearium facit. Tec marmorati parietes crustati dicuntur. raque in praetenui linea premente arenas, tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodet marmoris. Nam tenuis fabricis et polituris accommlores. Tesselli autem a tesseris nominati, id est, qudictum Graece, quod Latine est pingere terra, vel gypso, si
Abbreviated transcription (Latin):
quas inde cyclades aritunnant dictas. qͦd licet
spaciis longiorib a delo ꝓiecte in orbem tñ
cnca delum sitȩ sunt. Nam orbem ciclon g̾ei
locuntur. Quidã uͦ ñ quod in orbem digeste.
s ꝓpt̾ scopulos qui circa easdem sunt dictas
unm & maleum mare constitute. circundant̃
i quiu quaginta tres: tendentes a septentrr¬
one inmeridiem ꝑmilia quingenta. aborien¬
te moccasum milia ducenta. Metropolis eaꝵ
rodꝰ. Delos insula in medio cycladum sita. &
dicta delos fertui. qͦd ꝑt diluuium qͦd ogigi
temporib notatur. cum orbem multis m̃sib
continia nox mumbrasset. antes om̃s t̾ras ra¬
qͦd ibi pͥmum uise sunt coturnices aues. qͦs
inqua rose capitulum dicitur eẽ inuentum
dum ibi ciuitas conderet᷑. ex quo & urbs &
insia rodꝰ ẽ appellata. In hac urbe solis colossꝰ
&alii centum numero in eade insula colossi

Expanded text:
quas inde Cyclades autumant dictas quod, licet quas inde Cyclades autumant dictas quod, licet spatiis longioribus a Delo proiectae, in orbem tamen circa Delum sitae sint; nam orbem κύκλον Graii loquuntur. Quidam vero non quod in orbem digestae, sed propter scopulos qui circa eadem sunt, dictas um et Maleum mare constitutae circumdantur ro quinquaginta tres, tenentes a septentrione in meridiem milia quingenta, ab oriente in occasum milia ducenta. Metropolis earum Rhodos. Delos insula in medio Cycladum sita. Et dicta Delos fertur, quod post diluvium, quod Ogygi temporibus notatur, cum orbem multis mensibus continua nox inumbrasset, ante omnes terras raquod primum ibi visae sunt coturnices aves, quasin qua rosae capitulum dicitur esse inventum, dum ibi civitas conderetur, ex quo et urbs, et insula Rhodos est appellata. In hac urbe solis colossusalii centum numero in eadem insula colossi