comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
edificationestem pli Ipse aut respondens dixitillis. Vide¬
tis haccomnia : Amen dico uobis non relinqueturhie
lipis suꝑ lapidem qui non destruatur. marcus
&iam commemorat hoc codem pęne ordine post
misit duominuta ingazo filacium. quo d cũ¬
colucas solus comine morat. Nam &iamsecundummar¬
cum postea quam illuddm̃ egit cumiudaeis quomodo acci¬
perent xpm̃ filium dauid ea narrantur quȩ dic it deca¬
uendis phariseis & ihrpo crisicorum quem locum maths̃
latissime ꝑsecutus est. & plura ibi dictana rrauit. atque
ideo post cundem locum quem breuiter ꝓstrincxit marcus
& copio se digessit matheus Nihil amplius marcus in¬
tulit sicut dixit. quam deilla uidua pauperrima &u¬
berrima acdeinde subiunc xit ea quibus matheo iterum
coherer& dicens. De templifutura cuersione : lucas quoq
post illud dexp̃o quo modo e& filius dauid. pauca de cauen¬
da hr̃pocrisi pharisaeorum comme morat. indesicut mar¬

Expanded text:
templi. ipse autem respondens dixit illis: uidetempli. ipse autem respondens dixit illis: uidetis haec omnia? amen dico uobis, non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruatur. Marcus etiam commemorat hoc eodem paene ordine post misit duo minuta in gazophylacio, quod cuo Lucas solus commemorat. nam etiam secundum Marcum, posteaquam illud dominus egit cum Iudaeis, quomodo acciperent Christum filium Dauid, ea narrantur quae dicit de cauendis Pharisaeis et ypocrisi eorum. quem locum Mattheus latissime persecutus est et plura ibi dicta narrauit. adque ideo post eundem locum, quem breuiter perstrinxit Marcus et copiose digessit Mattheus, nihil amplius Marcus intulit, sicut dixi, quam de illa uidua pauperrima et uberrima ac deinde subiunxit ea quibus Mattheo iterum cohaereret dicens de templi futura euersione., Lucas quoque post illud de Christo, quomodo esset filius Dauid, pauca de cauenda ypocrisi. Pharisaeorum commemorat. inde sicut Mar
Abbreviated transcription (Latin):
supssitionibus endunt incumgentes. & ꝑficiuntur sani¬
tates : cumse cundumcius preceptiuiuitur. posteaquam
fuerit dabolo & huic seculore nunti atum usque in finem
rsir sectionis. qu um tamquãtertia consamabitur. hocẽ
adplenitudinem angelicam ꝑcorporis&iã inmortalita¬
tem ꝑfici&sur eccła: Qua propter ordo iste mathei ne¬
qua quam putandu sẽ in iliud aliquidẽẽ digressus. Sed
lucas magis intellegendus est uł preoccupas se quȩgestasuis
in hr̃erus alem & recondando interposuisse antequamcius
narratio dnm̃ ꝑducer& herus alem. Auteidem ciuitati
im propinquantem talia respondisse monentibus ut caue¬
r& herodom qualiama theus &iamdicit &iamtur bislo¬
quitum cumiam ꝑueniss& inhrerus alem. atq illa omã
pactac̃e  que supra narrata sunt.
Sequiturm atheus &dicit : ł tegressusiħs de templo ibat :
Et accesse runt discipulieius utostenderentei ae dificationes

Expanded text:
superstitionibus credunt in eum gentes, et perficiuntur sanisuperstitionibus credunt in eum gentes, et perficiuntur sanitates, cum secundum eius praecepta uiuitur, posteaquam fuerit diabolo et huic saeculo renuntiatum, usque in finem resurrectionis, qua tamquam tertia consummabitur, hoc est ad plenitudinem angelicam per corporis etiam inmortalitatem perficietur ecclesia. quapropter ordo iste Matthei nequaquam putandus est in aliud aliquid esse digressus; sed Lucas magis intellegendus est uel praeoccupasse quae gesta sunt in Hierusalem et recordando interposuisse, antequam eius narratio dominum perduceret Hierusalem, aut eidem ciuitati iam propinquantem talia respondisse monentibus ut caueret Herodem, qualia Mattheus eum dicit etiam turbis locutum, cum iam peruenisset in Hierusalem adque illa omnia peracta essent quae supra narrata sunt. LXXVI. Sequitur Mattheus et dicit: et egressus Iesus de templo ibat. et accesserunt discipuli eius, ut ostenderent ei aedificationes
Abbreviated transcription (Latin):
sari quo turbe dixerunt dnõuenienti adhierus alem
benedictus quiuenit in nominedm̃. Secundum quippe luaȩ
ordinem nondum illuc uenerat. & nondum dic tumerat.
sed quia nondicit quo inde tuncabscesserit. ut non uenir&
donec ueniat hrerus alem Arque illud quodant. Ecce ercio
demonia & sanitates ꝑficio hodic& cras. & terti adie consum¬
mor. Mistie abillo & figurate dicta intelleguntur.
eque enim eodia passusẽ : quiest abhocdie tertius . cum
continuo dicat Oport& me hodiae &cras & sequenti
ambulare. cogit profecto &iam illud in istice intellegi
quodait. Nonuidebitis medonec ueniat cumdic& is be¬
nedictus quiue nit in nominednĩ deillo suo aduentuquo
indaruate uenturus est boc significans. ut illit̃ quodant.
licio demonia & sanitates perficio hodie & cras & tertia
decon summor Referatur id corpusci quod est eccła
e pelluntur enim demonia. cum relictis paternis

Expanded text:
rsari, quod turbae dixerunt domino uenienti ad Hierusalem: rsari, quod turbae dixerunt domino uenienti ad Hierusalem: benedictus qui uenit in nomine domini; secundum quippe Lucae ordinem nondum illuc uenerat et nondum dictum erat. sed quia non dicit, quod inde tunc abscesserit, ut non ueniret suo, donec ueniat Hierusalem — adque illud quod ait:ecce eicio demonia et sanitates perficio hodie et cras et tertia consummor, mystice ab illo et figurate dicta intelleguntur — neque enim eo die passus est, qui est ab hoc die tertius, cum continuo dicat: oportet me hodie et cras et sequenti ambulare —, cogit profecto etiam illud mystice intellegi quod ait: non uidebitis me, donec ueniat, cum dicetis: benedictus qui uenit in nomine domini, de illo suo aduentu, quo in claritate uenturus est, hoc significans, ut illud quod ait: eicio demonia et sanitates perficio hodie et cras et tertia consummor, referatur ad corpus eius, quod est ecclesia. expelluntur enim demonia, cum relictis paternis
Abbreviated transcription (Latin):
ca senim dicit hocẽe responsum ad nõ illisqui eum
ibr&iam aduersus ipsam hr erus alem caprorsus uer¬
ba ab illoct̃ dicta commemorat quȩ hic matheus¬
ĩcenim narratur secundum lucam. Inipsadiae
accesserant quidampharisacorum dicentesilli Exi&ua de
hinc qui aherodes uult te occidere. Etait illis. Ite dicite
uul prilli. Eccceicio dac monia & sanitates ꝑficio hodicacras
& tertiadiȩ consummor. uerum tam̃ oport& mehodie &cras
& sequenti ambulart. quiꝰ non capit proph&a perirtextra
hyerus alem. Hierus alem hierus alem que occidis proph& as
& lapidas cos quimittuntur adte quotien suo lui congregare
filiostuos quem ad modumatuis nidum suum subpennis & iolu¬
isti : Eccerelinqu&ur uobis domus ur̃am dico autemuobis quia
non uidebitis me donecueniat cumdic&is. benedictus qui uenit
in nomine dñt. Narrationiquidem huicluca nonuid&ur adũ¬

Expanded text:
cas enim dicit hoc esse responsum a domino illis qui eum cas enim dicit hoc esse responsum a domino illis qui eum ibi etiam aduersus ipsam Hierusalem ea prorsus uerba ab illo esse dicta commemorat, quae hic Mattheus. sic enim narratur secundum Lucam: in ipsa die accesserunt quidam Pharisaeorum dicentes illi: exi et uade hinc, quia Herodes uult te occidere. et ait illis: ite, dicite uulpi illi: ecce eicio demonia et sanitates perficio hodie et cras, et tertia consummor. uerum tamen oportet me hodie et cras et sequenti ambulare, quia non capit prophetam perire extra Hierusalem. Hierusalem Hierusalem, quae occidis prophetas et lapidas eos qui mittuntur ad te, quotiens uolui congregare filios tuos quemadmodum au.is nidum suum sub pinnis, et noluisti! ecce relinquetur uobis domus uestra. dico autem uobis, quia non uidebitis me, donec ueniat, cum dicetis: benedictus qui uenit in nomine domini. narrationi quidem huic Lucae non uidetur adue
Abbreviated transcription (Latin):
aium pbtaut dñ adillum. Nuncuos pharisaei quod
do foris est calicis & catini mundatis. Atq hinc &iam
ad era in cosdem phariseos & seribas legis doc tores talia
diit qualia matheus hoc loco quemnunc considerantũ
sus cepimus. Quam quã ergo ita istamatheus comme¬
mor& nut quamuis domumillus pharis aei non nomin&
non tamenlocum exprimat ubidicta sint quo repugn&
aliquia illidomui. Tamen quiiam ueneratdm̃s in hr̃e¬
nisalem agalilea : & posteius aduentum it asupe¬
riora usque ad hunc sermonem contexuntur ut proba¬
bliter accipiantur in hrerus alem gesta. lucas autẽ
illud narritcum adhuc dñs iterager& inhyerus alẽ
Hidentur mihisimiles duo cs̃ sermones quorum ille
alterum. al terumiste narrauit. Sane consideran¬
dumest quomodo hicdiciumsit. non me uidebitis
amodo donec dicatis benedictus quiuent in nomine
dnĩ cum secundum matheum iam hocdixerit Edu¬

Expanded text:
dium. et ait dominus ad illum: nunc uos Pharisaei quod dium. et ait dominus ad illum: nunc uos Pharisaei quod de foris est calicis et catini mundatis. adque hinc iam cetera in eosdem Pharisaeos et scribas et legis doctores talia dicit qualia Mattheus hoc loco, quem nunc considerandum suscepimus. quamquam ergo ita ista Mattheus commemoret, ut, quamuis domum illius Pharisaei non nominet, non tamen locum exprimat, ubi dicta sint, quo repugnet aliquid illi domui, tamen quia iam uenerat dominus in Hierusalem a Galilaea et post eius aduentum ita superiora usque ad hunc sermonem contexuntur. ut probabiliter accipiantur in Hierusalem gesta, Lucas autem illud narrat, cum adhuc dominus iter ageret in Hierusalem, uidentur mihi similes duo esse sermones, quorum ille alterum. alterum iste narrauit. Sane considerandum est, quomodo hic dictum sit: non me uidebitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini, cum secundum eundem Mattheum iam hoc dixerint. et Lu
Abbreviated transcription (Latin):
& ceterausq ad illud ubiait. non meuidebitis a mododo¬
nec dicatis. Benedictusquiuenit in nominednĩ: Simi¬
lein sermonem habuis se dnm̃ aduersus pharis acos &
scribas legisq doctores. lucasquoq commemorant:
sẽdindo mocuiusdam pharisȩi quieum uocauerat ad con¬
uiuium: quod ut narrar& digressus eratamatheo cir¬
ca illum locum ubi ambo commemo rauerant quod
dictumẽ ad nõ designoionae triumdiȩrum & noc tium.
& deregina austri & denineintis. & despũ inmundo qui
redit & inuenit mundatam domum Postquem ser¬
monem dicit matheus. Ad huceo loquente adturbas
eccomatereius & frr̃ stabant foris quȩrentes loquiei
Tucas autem in eo sermone dm̃ comme moratis &iamqui¬
busdam quȩ matheus dixis se dnm̃ p̃t̃misit ab ordine
quem cummatheo tenuerat it ad igeditur. ł teum
loquer&ur inquit : rogauit cum quidam pharisacus at pran¬
dereꝰ apud se. E tingresius recubuit: phariscus autem coepit
in traseputans dicere: quare nonbaptiz atus eẽt antepran¬

Expanded text:
debitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini. similem sermonem habuisse dominum aduersus Pharisaeos et scribas legisque doctores Lucas quoque commemorat, sed in domo cuiusdam Pharisaei, qui eum uocauerat ad conuiuium. quod ut narraret, digressus erat a Mattheo circa illum locum, ubi ambo commemorauerant quod dictum est a domino de signo Ionae trium dierum et noctium et de regina Austri et de Nineuitis et de spiritu inmundo, qui redit et inuenit mundatam domum. post quem sermonem dicit Mattheus: adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres stabant foris quaerentes loqui ei. Lucas autem in eo sermone domini commemoratis etiam quibusdam quae Mattheus dixisse dominum praetermisit ab ordine, quem cum Mattheo tenuerat, ita digreditur: cum loqueretur, inquit, rogauit illum quidam Pharisaeus, ut pranderet aput se, et ingressus recubuit. Pharisaeus autem coepit intra se reputans dicere, quare non baptizatus esset ante pran
Abbreviated transcription (Latin):
fier& inpopulo. Et iudas scariothunus ex duo decim abiitad sũ¬
mos sacerdotes utora ider&eum. & cetera. & iam hic inter
illud quod dic tuẽ neforte tumultus fier& populi. & illud
quod adiunc ximus & iuda ssca riothes unus exxii positum
est illud deb& bania quo d recapitul ando dixenint. lucas
sane ipsam remgestã in b&thania pretermisit. hȩc diximus
propter sex diesante pascha : quod dixit iohannes cum inbe¬
thania remgestam narrar&. & biduum ante pascha
quod imarcus & lucas dixerunt. cum posthoc a sedictum
derandȩ narrationis & dicit : Tunc congregati sunt princi¬

Expanded text:
populi. et ludas Scarioth, unus ex duodecim, abiit ad summos sacerdotes, ut proderet eum, et cetera. etiam hic inter illud quod dictum est: ne forte tumultus fieret populi, et illud quod adiunximus: et ludas Scariothes unus ex duodecim, positum est illud de Bethania quod recapitulando dixerunt. Lucas sane ipsam rem gestam in Bethania praetermisit. haec diximus propter sex dies ante pascha, quod dixit Iohannes, cum in Bethania rem gestam narraret, et biduum ante pascha, quod Mattheus Marcusque dixerunt, cum post hoc a se dictumderandae narrationis, et dicit: tunc congregati sunt princi
Abbreviated transcription (Latin):
caposuit cuius hunicordo concordat. sedalibi talia uelre¬
cordatur atq inserit prȩoccupando ut prius conimemor&
quȩ post ad ño dicta sunt. ułbis ad nõ dicta facit intellegi.
& nunc secundumm atheum & tunc secundum ipsum.
dequitur matheus. & factumest cum consumass& ĩħs
sermones hosomnes. dixit dnscipulis suis: scitis quia
postbi duum pascha fi&. & filuis hominis tradetur
ut crucificatur : huic ad testantur allii duo marcus & lu¬
cas ab codem ordiners non recedentes. Neq hoc tam quam
ad nõ dictum insinuant. hoc enim intimare preter mise¬
runt tesua tamen ꝑsona & marcusdicit. Erat autem
pascha & arima posi biduum & lucas: appropinquabat
uitem dics festrs at imonim quidicitur pascha. Sicergo
adpropinquabat uteẽ post biduum sicut alii duo aꝑtius consõ¬
nantr noh annes ue ratribus quidem locis comme morauit
cuidem dic sestio opinquitatem cum alia quȩdam diobus e¬

Expanded text:
ea posuit, cuius huic ordo concordat, sed alibi talia uel reea posuit, cuius huic ordo concordat, sed alibi talia uel recordatur adque inserit praeoccupando, ut prius commemoret quae post a domino dicta sunt, uel bis a domino dicta facit intellegi, et nunc secundum Mattheum et tunc secundum ipsum. LXXVIII. Sequitur Mattheus: xet factum est, cum consummasset Iesus sermones hos omnes, dixit discipulis suis: scitis quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. huic adtestantur alii duo Marcus et Lucas ab eodem ordine non recedentes. neque hoc tamquam a domino dictum insinuant; hoc enim intimare praetermiserunt. ex sua tamen persona et MarPascha et azyma post biduum; et Lucas, Appropinquabat autem dies festus azymorum, qui dicitur Pascha. Sic ergo appropinquabat, ut esset post biduum, sicut alii duo anant. Iohannes uero tribus quidem locis commemorauit eiusdem diei festi propinquitatem, cum alia quaedam duobus s
Abbreviated transcription (Latin):
uigilate it aq in omni tempore orante s ut digni ab eamini
fugere ist a omnia quȩ fatura sunt. hȩc intellegitur
fuga quam matheus commemorat que non deb& fierihie¬
meuł sabbato: Ad hiemem autem ꝑtinent cure huius
uitȩ quas lucas aꝑte posuit. ad sabbatum uero crapula
& ebrictas: curȩ quippe tristessunt uelut hiemps crapula
uero & ebrictas carnali l&itia luxuriaq corsuummer¬
git atque obruit quod malumsabbati nomine propt̃ ea
significatumest : qui a hȩceratiam sicut & nuncest iudae¬
orum pessima consu&dudo Illo dicqilicis affluere dumsoi¬
ritale sabbatum ignorant. Aut sal iquid aliudinillis
secundum matheum & marcumuerbis intellegendumest
Aliquid aliud &iam lucas dixerit. dumitamennulla
repugnantiae questio moueatur. Nequeenim nunc
euangelia exponenda suscepimus. Seda falsitatis uł fal¬
laciȩ calũ miis deffendenda: aliauero quȩ in hoc ser¬
mone matheus posun communia cum marco nihitha¬
bent quescionis. Quç autẽ cum luca non in boc sermone lucas

Expanded text:
e itaque in omni tempore orantes, ut digni habeamini fugere ista omnia quae futura sunt. haec intellegitur fuga, quam Mattheus commemorat, quae non debet fieri hieme uel sabbato. ad hiemem autem pertinent curae huius uitae, quas Lucas aperte posuit, ad sabbatum uero crapula et ebrietas. curae quippe tristes sunt uelut hiems, crapula uero et ebrietas carnali laetitia luxuriaque cor submergit adque obruit, quod malum sabbati nomine propterea significatum est, quia haec erat iam, sicuti et nunc est, Iudaeorum pessima consuetudo illo die deliciis afluere, dum spiritale sabbatum ignorant; aut si aliquid aliud in illis secundum Mattheum et Marcum uerbis intellegendum est, aliquid aliud etiam Lucas dixerit, dum tamen nulla repugnantiae quaestio moueatur. neque enim nunc euangelia exponenda suscepimus, sed a falsitatis uel fallaciae calumniis defendenda. alia uero quae in hoc sermone Mattheus posuit communia cum Marco nihil habent quaestionis, quae autem cum Luca, non in hoc sermone Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
terausq ad illud ubiait mandu cantium autem fuit
numerus quinq milia uirorum exceptis mulieribus
& paruulis. Nocergo miraculum quod om̃s. iii. euan¬
gelistȩ cõmemorant & putantur interse aliquid dis¬
crepare. conside randum atq tractandum est: utex
hocetiam ad cetera similia regulȩ loquutionum discan¬
choandam quidẽẽ consideratio. Nona matheo secundum
ordinem euange listarum sed aio hanne potius a quo
ita ex pressac̃ ista narratio : ut etiam nomina discipu¬
lorum dicer& cum quibur de hac relo quutus est dm̃ ita
enimdicit cum subleuas & ergoroculos & uidis s& quia
multitudo maxima uenitadcum dicit adphilippum.
ndee memus  pane sutmanducent hi : hocen im dice

Expanded text:
tera usque ad illud ubi ait: manducantium autem fuit tera usque ad illud ubi ait: manducantium autem fuit numerus quinque milia uirorum exceptis mulieribus et paruulis. hoc ergo miraculum, quod omnes quattuor euangelistae commemorant et putantur inter se aliquid discrepare, considerandum adque tractandum est, ut ex hoc etiam ad cetera similia regulae locutionum discaninchoanda quidem est consideratio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, sed a Iohanne potius, a quo ita expressa est ista narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est dominus. ita enim dicit: cum subleuasset ergo Iesus oculos et uidisset quia multitudo maxima uenit ad eum, dicit ad Philippum: unde ememus panes
Abbreviated transcription (Latin):
deinde abisse in montem & ibi sedis secum discipulis sius
pximo paschȩ die festo iudaeorum Tumle uatisoculis
& uis a multitudine maxima. paunssẽ cam depanibus
quinq & duobus piscibus quod fcgreoa euangeliste di¬
cunt. Acper hoc pretermis sis illum dugill in arran¬
cuissent quȩ iste dixiss& ad hocmira culum depanibus
quinq occurrerunt sibi& illi tresqui poene pariteram¬
bulabant : & istequis ermoñem dñi alta consectans
ꝑ aliꝰquȩ illitacuerunt circum uolauit quodam modo
&eis ad miraculum dequinq. panibus pariter comine¬
morandum Non multo postabeis rursus in altrora
reuolaturus occurrit.
XIVI scquitur ergomatheus & ad ipsumde quinque panib
factum narrationem suam exordine ita ꝑducit.
Vespere aut̃ facto accesseruntadeum disc ipulieĩ dic̃ter
Desertusẽ locus & horaiampreterut. dimitte turbar
ut euntes in castella emansibi escas. Iħsaũ dix̃eis
Honhabent necesseire. date illis uosmanducare. & ce¬

Expanded text:
deinde abisse in montem et ibi sedisse cum discipulis suis deinde abisse in montem et ibi sedisse cum discipulis suis proximo pascha die festo Iudaeorum, tunc leuatis oculis et uisa multitudine maxima pauisse eam de panibus quinque et duobus piscibus, quod et ceteri euangelistae dicunt. ac per hoc praetermisisse illum quae illi narrancuissent quae iste dixisset, ad hoc miraculum de panibus quinque occurrerunt sibi et illi tres qui paene pariter ambulabant et iste qui sermonum domini alta consectans per alia quae illi tacuerunt circumuolauit quodammodo et eis ad miraculum de quinque panibus pariter commemorandum non multo post ab eis rursus in altiora reuolaturus occurrit. XLVI. Sequitur ergo Mattheus et ad ipsum de quinque panibus factum narrationem suam ex ordine ita perducit: uespere autem facto accesserunt ad eum discipuli eius dicentes: desertus est locus et hora iam praetera emant sibi escas. Iesus autem dixit eis: non habent necesse ire, date illis uos manducare, et ce
Abbreviated transcription (Latin):
uit climrelicta udȩa abisseiterum ingalileam qđ
tunc intellegitur factum cum & alii euan gelistȩ di¬
unt cumiohanne tradito in reinga lileampostea¬
quam ergo id cominemorauit iohannes intransitu
ritanae quam inuenit ad puteum contexur narratio¬
nissuȩ & post duosdier diciteum inde exisse inga lileã.
dein deuenisse inchanangalileȩ ubi feceratdeaqu̾a uinũ
& sanas sẽ filium reguli cuiusdam. alia uero quȩ illũ
ingalilea fecissẽ atq dixisse aliidixerunt iohannes taba.¬
c& : Sedsane quod illi tacuerunt dicit ascendisse eummn
die festo hrero solimis & fecisse ibi miraculum illud de
homine qui xXxXUIII. annos habebat in infirmita¬
te. nec habebat hominem a quo in piscinam deponere¬
tur inaquauariis ualetudinibus affectis anabantur
& ex hac occasione multacum loquutum fuisse comme¬
morat. posthaeceum dicit abisse trans mare galiles
quode st tberiadis & secut ammultitudinem magnã.

Expanded text:
vit eum relicta Judaea abiisse iterum in Galilaeam, quod vit eum relicta Judaea abiisse iterum in Galilaeam, quod tunc intelligitur factum, cum et alii Evangelistae dicunt eum Iohanne tradito isse in Galilaeam, posteaquam ergo id commemorauit Iohannes, in transitritanae, quam inuenit ad puteum, contexit narrationi suae, et post duos dies dicit eum inde exisse in Galilaeam, deinde uenisse in Canan Galilaeae, ubi fecerat de aqua uinum, et sanasse filium reguli cuiusdam. alia uero quae illum in Galilaea fecisse adque dixisse alii dixerunt Iohannes tacet; sed sane, quod illi tacuerunt, dicit ascendisse eum in die festo Hierosolymis et fecisse ibi miraculum illud de homine, qui triginta octo annos habebat in infirmitate nec habebat hominem, a quo in piscinam deponeretur, in qua uariis ualetudinibus affecti sanabantur, et ex hac occasione multa eum locutum fuisse commemorat. post haec eum dicit abisse trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis, et secutam multitudinem magnam,
Abbreviated transcription (Latin):
innauem &isse & turbas hoc uidentes preuenisse eos illuc
quarum misertum dnm̃ docuis semulta & hora iam pro¬
grediente factum eẽ utde quinq. panib & duobus piscibus
omnes quiaderant pascerentur : quodmiraculum oms
iiii. euange listȩ commemorauerunt. lucas &iamqui
iam longedeio hannis passione nar rauerat. exoccasio¬
ne quadiximus nunc postea quam commemorauit illã
herodis hacsitationem dedno quisnam eẽ hoc continuo
subiungit quod iarcus idẽ redisse adillum apłos.
& narraseilli quȩcumq illi fecerant & a sumptiseis recer¬
sise in locum de sertum atq. eo sccutas turbar & locutũ
et̃ deregno di & cosquicura indigobant sanasse atque
indectiam ipsedie declinante commiemorat mira culũ
tum abeis tribas tua ngelistis codistat : quia magis
insermonibus quos dñs habuit immora tur quam in
factis quȩ mira biliter fecit posteaquam commemora¬

Expanded text:
in nauem et isse, et turbas hoc uidentes praeuenisse eos illuc, in nauem et isse, et turbas hoc uidentes praeuenisse eos illuc, quarum misertum dominum docuisse multa, et hora iam progrediente factum esse, ut de quinque panibus et duobus piscibus omnes qui aderant pascerentur. quod miraculum omnes quattuor euangelistae commemorauerunt. Lucas etiam, qui iam longe supra de Iohannis passione narrauerat, ex occasione qua diximus nunc, posteaquam commemorauit illam Herodis haesitationem de domino quisnam esset, hoc continuo subiungit quod Marcus, id est rediet narrasse illi quaecumque fecerant, et assumptis eis secessisse in locum desertum, atque eo secutas turbas, et locutum esse de regno Dei, et eos qui cura indigebant sanasse: atque inde etiam ipse die declinante commemorat miraculum dtum ab eis tribus Evangelistis eo distat, quia magis in sermonibus quos Dominus habuit immoratur, quam in factis quae mirabiliter fecit, posteaquam commemora
Abbreviated transcription (Latin):
V. Sequitur ergo matheus cumdixiss& nunti a tum eẽ xp̃o
quodio hannes occisus sit & it a narrationem contexit
Quodcumaudiss& iħs in quidiħs secessit indein nauicula
in locumde sertum scorsum. Eteum a udissent turbȩ
secutȩ sunieum pedest res deciuitatibus & exiens uidit turbã
& misertus est eius. & curauit languidos eorum: hoc conti¬
nuo postiohannis passionem factum eẽ cominemorat unde post
hȩc facta suntilla quȩ primo narra taiunt. quibus motus he¬
rodes dixit : Iohannem ego decolla ui illa enimposteriora
debent intellegi quȩ ad he rodem ꝑtulit fama ut mouer&ur
& hesitar& quis namistecẽ poss& dequoaudir& talia cum
iohannem ipseoccidisr&. Marcus autẽ postea quampar¬
sio nemiohannis narrauit: commemorat discipulos mis¬
sos redinse adiħm & renuntiasse illiomnia quȩegerant &
docuerant : & dnm̃eis quodipse solus com memorat dixisse.
ut requiescerent pusillum inde serto & ascendis secumeis

Expanded text:
. Sequitur ergo Mattheus, cum dixisset nuntiatum esse Christo, . Sequitur ergo Mattheus, cum dixisset nuntiatum esse Christo, quod IohannQuod cum audisset, inquit, Jesus, secessit inde in navicula in locum desertum seorsum. Et cum audissent turbae secutae sunt eum pedestres de ciuitatibus. et exiens uidit turbam multam et misertus est eius et curauit languidos eorum. hoc continuo post Iohannis passionem factum esse commemorat. unde post haec facta sunt illa quae primo narrata sunt, quibus motus Herodes dixit: Iohannem ego decollaui. illa enim posteriora debent intellegi, quae ad Herodem pertulit fama, ut moueretur et haesitaret, quisnam iste esse posset, de quo audiret talia, cum Iohannem ipse occidisset. Marcus autem, posteaquam passionem Iohannis narrauit, commemorat discipulos missos redisse ad legum et renuntiasse illi omnia quae egerant et docuerant et dominum eis — quod ipse solus commemorat — dixisse, ut requiescerent pusillum in deserto, et ascendisse cum eis
Abbreviated transcription (Latin):
narrata quogesta sunt & alibi iam probauimus: & hoc
ipsoloco non quilib& alius seditem lucas hoce probat. Sie nĩ
postuerba illa continuo iohannes in caraerem missus est
quomodo post ipsam commemorationem io hannis in car¬
ceremis si baptitatus cstibs. secundumipsius lucȩ narrati¬
onem : Pro inde manifestumest exoccasione recordatum
preoccupasse & ante multa quȩ prius quam io hanni hoc fie¬
r& gesta narraturus erat. hoc preoccupatum insuanar¬
ratione p̃misisse. Sednec illiduo matheus & marcus core¬
rumordine de iohannem in carce rem misso insua narra¬
tione posuerunt. Quo factum appar& &i amineorum
scriptis Nam& ipsi dixerunt tradito iohanne dnm̃ is¬
se ingalileam : & post multa quȩ fecit ingabileam ue¬
niunt adherodis ad monitionem uel hesitationem quod
iohannes quem de collauita mortuis resurrexit. & exhac
occasione narrant omnia quȩ deiohanne c̃tiger̃ incluso& occiso¬

Expanded text:
narrata quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc narrata quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso loco non quilibet alius sed idem Lucas hoc probat. si enim post uerba illa continuo Iohannes in carcerem missus est, quomodo post ipsam commemorationem Iohannis in carcerem missi baptizatus est Iesus secundum ipsius Lucae narrationem? proinde manifestum est ex occasione recordatum praeoccupasse et ante multa, quae, priusquam Iohanni hoc fieret, gesta narraturus erat, hoc praeoccupatum in sua narratione praemisisse. sed nec illi duo Mattheus et Marcus eo rerum ordine de Iohanne in carcerem misso in sua narratione posuerunt, quo factum apparet etiam in eorum scriptis. nam et ipsi dixerunt tradito Iohanne dominum isse in Galilaeam, et post multa quae fecit in Galilaea ueniunt ad Herodis admonitionem uel haesitationem, quod Iohannes, quem decollauit, a mortuis resurrexit, et ex hac occasione narrant omnia quae de Iohanne contigerunt incluso et occiso
Abbreviated transcription (Latin):
Sedcrrca ipsum baptismum quodñs baptizatus est: unde
hoc preoccupasse intellegitur & ipse exoccasione utibi
narrar& quod multo postfactumẽ. Cumenim com¬
memorass& iohannis uerbade dño quod uenti labrum
inmanueius & mundabit arcam suam frumenta re¬
cond& in horrcumiuũ. paleas aut̃ conbur& igni in ex¬
tinguibili continuo subiecit quod non continuo factum est
iohannes eu angelista aꝑtis sime ex ponit. cum com memo¬
rat postea quam baptiratus c̃ ibs isse illũ ingalileam quan¬
do fecit dea qu auinum: & indepost paucorum dierum
incapharnaum habitationem redisse adiudeam tram
&ibibaptiz asse multos circa iordanen ante quammissus eẽ
iohannes inc arcerem : Quis autem non put& quiminus in
ins lit teris eruditus est: tam quam postilla uerba d euentila¬
bro & de arca mundata continuo sit aiohanne offensus he¬
rodes & eum in carceremmiserit : Non autem hocordinessta

Expanded text:
sed circa ipsum baptismum quo Dominus baptizatus est. Unde sed circa ipsum baptismum quo Dominus baptizatus est. Unde hoc praeoccupasse intelligitur et ipse ex occasione, ut ibi narraret quod multo post factum est. Cum enim commemorasset Joannis verba de Domino, quod ventilabrum in manu ejus, et mundabit aream suam, frumenta recondet in horreum suum, paleas autem comburet igni inexstinguibili: continuo subjecit, quod non continuo factum esse Joannes evangelista apertissime exponit, cum commemorat, posteaquam baptizatus esset Jesus, isse illum in Galilaeam, quando fecit de aqua vinum; et indein Capharnaum habitationem redisse ad Iudaeam terram et ibi baptizasse multos circa Iordanen, antequam missus esset Iohannes in carcerem. quis autem non putet qui minus in his litteris eruditus est, tamquam post illa uerba de uentilabro et de area mundata continuo sit a Iohanne offensus Herodes et eum in carcerem miserit? non autem hoc ordine ista
Abbreviated transcription (Latin):
ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbiscredentem
dixisse accipiamus Aut adhuc sicut lucas commemorat
besitantem p̃sertim quia & marcur qui superius dixerat
abaliis fuis sedictum quod ioh annes amortuis resurre xerit
In extremotamen ipsum herodem dixis senontac&. quem
ego de collaui iohannem hicamortuis resurrex̃ . quȩ item
uerba duobus modis pronunti aripossunt : ut aut confir¬
mand tis aut dubi tantis intellegantur. Cum autem
lucas postea quam hoc commemorauit in aliud transeat.
Duoistimatheus & martus exa cocasione narrant: quem¬
admodumsit abhero de iohannes occisus.¬
XIIIII. SECuitVR ergomat heus & dicit. herodes enim tenuit
iohannem & alligauit eum & irpo suit in carcerẽ propter
herodiadem fris sui &ceterausq ad cum locumubiait :
Et acce dentes discipulienis tulerunt corpus & repelierunt
illud & uenientes nuntiauerunt iħu. Marcus hoc
similit̃ narratlucas autẽ non eodem ordine recordatur

Expanded text:
ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem dixisse accipiamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia et Marcus, qui superius dixerat ab aliis fuisse dictum quod Iohannes a mortuis resurrexerit, in extremo tamen ipsum Herodem dixisse non tacet: quem ego decollaui Iohannem, hic a mortuis resurrexit. quae item uerba duobus modis pronuntiari possunt, ut aut confirmantis aut dubitantis intellegantur. cum autem Lucas, posteaquam hoc commemorauit, in aliud transeat, duo isti, Mattheus et Marcus, ex hac occasione narrant, quemadmodum sit ab Herode Iohannes occisus. Sequitur ergo Mattheus et dicit: Herodes enim tenuit Iohannem et alligauit eum ratris sui, etc., usque ad eum locum ubi ait, Et accedentes discipuli ejus, tulerunt corpus, et sepelierunt illud; et venientes nuntiaverunt Jesu . Marcus hoc similiter narrat : Lucas autem non eodem ordine id recordatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ohannem ato decollaui quis estaũ iste dequo audio agotilia &¬
querebatuidere cum. In his uerbis lucasquoq marco adtesta¬
tur ad hoc dum taxat quod ali idixerunt non hero desiohan¬
nem amortuis surrexisse sed quiahesit antem commemo¬
rauit herodeni uerba quecius. ita postea posundicentis.
Iohannemego decollaui quis auẽ iste dequo audio egotalia intel¬
legendum est aut post hanc hesitationem confirmassemani¬
mosuo cum ab aliis dicebatur cumait pueris suis sicut mathe¬
us narrat. & ait pueris suis Hicest iohannes baptista ip
surrexit amortuis & ideouir tutes operantur ineo. Autita
pronuntianda sunt hȩc uerba uthesit antem ad huc indicent
Sienim dicer& numquid namhicest: aut numquid forte
hicestiohannes baptista : non opus eẽ ammonere aliquidde
pnuntiatione quadubitans atq hesitans intellegatur
N uncquia illa uerba de s̃ utro que modo pronuntiaripotest.

Expanded text:
Joannem ego decollavi: Quis est autem iste, de quo ego talia Joannem ego decollavi: Quis est autem iste, de quo ego talia quaerebat uidere eum. in his uerbis Lucas quoque Marco adtestatur, ad hoc dumtaxat quod alii dixerint, non Herodes, Iohannem a mortuis resurrexisse. sed quia haesitantem commemorauit Herodem uerbaque eius ita postea posuit dicentis: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? intellegendum est aut post hanc haesitationem confirmasse in animo suo quod ab aliis dicebatur, cum ait pueris suis, sicut Mattheus narrat: et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo, aut ita pronuntianda sunt haec uerba, ut haesitantem adhuc indicent. si enim diceret numquidnam hic est?\' aut \'numquid forte hic est Iohannes baptista?\' non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. nunc quia illa uerba desunt, utroque modo pronuntiari potest,
Abbreviated transcription (Latin):
M arcus hoc idem & eodem mododicit sed none odem ordine.
Namposteaquam discipulos dñs misit dicenseis. nequidm uia
ferrent nis i uirgam tantum t̃minato eosermone quantũ
ab illo commemo ratumest & iam hoc subiecit nulla tamen
facta necessitate quia hoc&iam consequent̃ gestum eẽ in¬
tellegere cogeremur sicut nec matheus: in illo em in tem¬
pore dixit non inillodiȩ uelhora nisi quod martus non quod
herades dixerit sed dicebant inquit quia iohannes baptista
surrexitamortuis. matheus uero depso herode an:¬
an in quiđ pueris suis: Lucas&iã narrandi ordinem quem
martus tenens Nec ipsesane &iamre rum gestarum cundẽ
ordinem fuis se credicogens ita hoc idem commemorat : Audiuit
autem hero des inquit tetrarcha omnia quȩ ficbant abeo & he¬
sit abat coquoddicer&ur a quibusdã qui a iohannes surrexit
a mortuis a quibusdam uero quia helias apparuit. ab aluis
autem qui apro ph& aunusde antiquis furrexit. Et aithe rodes

Expanded text:
Marcus hoc idem et eodem modo dicit, sed non eodem ordine. Marcus hoc idem et eodem modo dicit, sed non eodem ordine. nam posteaquam dicipulos misit dominus dicens eis, ne quid in uia ferrent nisi uirgam tantum, terminato eo sermone, quantum ab illo commemoratum est, etiam hoc subiecit, nulla tamen facta necessitate, qua hoc etiam consequenter gestum esse intellegere cogeremur. sicut nec Mattheus. in illo enim tempore dixit, non \'in illo die\' uel \'hora\', nisi quod Marcus, non quod Herodes dixerit, sed: dicebant, inquit, quia Iohannes baptista resurrexit a mortuis, Mattheus uero de ipso Herode: ait, inquit, pueris suis. Lucas etiam eum narrandi ordinem, quem Marcus, tenens nec ipse sane etiam rerum gestarum eundem ordinem fuisse credi cogens ita hoc idem commemorat: audiuit autem, inquit, Herodes tetrarcha omnia quae fiebant ab eo et haesitabat, eo quod diceretur a quibusdam: quia Iohannes surrexit a morautem: Quia propheta unus de antiquis surrexit. Et ait Herodes:
Abbreviated transcription (Latin):
dicer adillos : Quia hodiȩ inpl& a est haec scriptura
in auribus uris & om̃s testimonium illidabant & mirabant᷑
inuerbis grãe quȩ procedebant deore ipsius. Et dicebant non¬
ne hic filius est ioseph : Et au illis. : Vtiq. dice tis mihiha ncsi¬
militudinem Medicecurate ipsum quanta audiuimus fac¬
ta inca in capharnaum fac& hic in patriatua. & cetera donec
pera gat totum ipsum narrationis suȩ locum. quidergo
euidentius quam hoc eum scientem preoccupass enarrandũ
Cumutiq iammagna ab illo incapharnaum facta fuisse
& ipse nouerit & ipse comme mor& quȩ senon dumnar rasse
utiq scit Neq enimitantum ab eius baptisino ꝓgresus est.
ut oblitus put&ur. nondum sealiquid commemorasse de
hisq̃ in capharnaum gesta fuerant. Modo enim coepit
post baptismum aliquidna rrare dedño
Sequitur matheus in illo tempore audiit herodestetrarcha
famamibu. & aitpuerissuis. hicestiohannes baptista.
ipse surrexitamortuis. & ideo uirtutes ope rantur ieo.

Expanded text:
ra in auribus uestris. et omnes testimonium illi dabant et mirabantur in uerbis gratiae, quae procedebant de ore ipsius, et dicebant: nonne hic filius Ioseph? et ait illis: utique dicetis mihi hanc similitudinem: medice, cura te ipsum; quanta audiuimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua, et cetera, donec peragat totum ipsum narrationis suae locum. quid ergo euidentius quam hoc eum scientem praeoccupasse narrandum, cum utique iam magna ab illo in Capharnaum facta fuisse et ipse nouerit et ipse commemoret quae se nondum narrasse utique scit? neque enim tantum ab eius baptismo progressus est, ut oblitus putetur nondum se aliquid commemorasse de his quae in Capharnaum gesta fuerant; modo enim coepit post baptismum aliquid narrare de domino. Sequitur Mattheus: in illo tempore audiuit Herodes tetrarcha famam Iesu et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo.
Abbreviated transcription (Latin):
non scĩtatis illius merito sediure propre potestatisuerum &i ã
quia tales eẽ potuerunt ut non frustra in ipsocor porednĩ iamsic
membrade putarentur ut merito corum uoxilli tribuer&ur cuius
mem braerant. quia iam baptit auerat plures quam io hanns̃
& habebattur bas discipulorum sicut ipsieuan¬
gelistȩ sepe testantur. & unde erant&iam illiquingentifra¬
tres quibus cum a postolus paulus post nar mtionem presenta¬
tum eẽ commemoratum erat. Presertim qui a & secundum
eundem matheum nonita dictum ẽ. Aiunt illimalos male
ꝑd& ut in eo quod positum ẽ illiplu ralis numerus accipiendussit.
tamquam eorum fueriti stare sponsioqui eum de sua potestate
scrupulo ambiguitatis appar& ẽquidam sermodñi apudeu an¬
gelistam iobannem ubi hoc quoddico facilius possit inte llegi
dice batergo inquiđ iħr ad eos quic rediderunt eiuideos siuos

Expanded text:
non sanctitatis illius merito, sed iure propriae potestatis, uerum etiam non sanctitatis illius merito, sed iure propriae potestatis, uerum etiam quia tales esse potuerunt, ut non frustra in ipso corpore domini. iam sicut membra deputarentur, ut merito eorum uox illi tribueretur cuius membra erant, quia iam baptizauerat plures quam Iohannes et habebat turbas discipulorum, sicut ipsi euangelistae saepe testantur, et unde erant etiam illi quingenti fratres, quibus eum apostolus Paulus post resurrectionem praesentatum esse commemorat, praesertim quia et secundum eundem Mattheum non ita dictum est: aiunt illi: malos male perdet, ut in eo quod positum est illi pluralis numerus accipiendus sit, tamquam eorum fuerit ista responsio qui eum de sua potestate scrupulo ambiguitatis apparet. Est quidam sermo domini aput euangelistam Iohannem, ubi hoc quod dico facilius possit intellegi. dicebat ergo, inquit, Iesus ad eos qui crediderunt ei Iudaeos: si uos
Abbreviated transcription (Latin):
didemnt aus silsudla ron a pro phi& a testimnonumo tno
ꝑ hibuo rana qui alam modo respondert potuis sentnenas¬
sciont rias epea en aen mo alos male ꝑda &uineam locibit
alis agricolis hocominino mouert non deb&uti deopute¬
mus non fuis se credentes in illa multitudine quȩ tunc dm̃
parabolas audiebat : tacuitnam que idemmatheurbre¬
uiratirs caura quodlucas nontac& parabola mistã
scilic& non adeor solos dictã quidepotasta temterro¬
gauerunt. sed adplebem sicenim aitcoepit autem
dicert adplebemparabo lam hanc: homo plantauituincam& cor̃
In hacergo plebe intellegendtom ẽ &iam illo sẽt potuisse qui siccum
audirent quomod ocui dixerant. benedictus quiuenit in no¬
minedm̃ & ipsos uł exipsis fuis sequires ponderunt malos
male ꝑd& & uineam loc abitaluis a gricolis quorum responsio
dixiss& qui aueritas est qui&iam ꝑmalos atq nescientes sepelo¬
quitur occulto quoddam instinctum entem hominis mouens

Expanded text:
diderant adque illud clarum ex prdiderant adque illud clarum ex pram modo respondere potuissent non nescientes, sed credentes: malos male perdet et uineam locabit aliis agricolis. hoc omnino mouere non debet, ut ideo putemus non fuisse credentes in illa multitudine, quae tunc domini parabolas audiebat. tacuit namque idem Mattheus breuitatis causa quod Lucas non tacet, parabolam istam scilicet non ad eos solos dictam qui de potestate interrogauerant, sed ad plebem. sic enim ait: coepit autem dicere ad plebem parabolam hanc: homo plantauit uineam, et cetera. in hac ergo plebe intellegei\\dum est etiam illos esse potuisse qui sic eum audirent, quomodo cui dixerant: benedictus qui uenit in nomine domini, et ipsos uel ex ipsis fuisse qui responderunt: malos male perdet et uineam locabit aliis agricolis. quorum responsiondixisset, quia ueritas est, quae etiam per malos adque nescientes saepe loquitur occulto quodam instinctu mentem hominis mouens
Abbreviated transcription (Latin):
&iam illa multitudo ꝑ quami amerat᷑ inpl& a proph&cia
cumuenientimagna aelebritate occurrens adelamares
Benedictus quiuenit in nominedñ. Nec moueat quod
idem matheus principes sacerdotum & seniores populidix̃.
Accessisse adiħm & quȩ siuisse in qua potestate hȩc facer&
& quis eide derit hancpote statem : quando eos debaptis mo
iuohannis uicissimi interrogauit unde c̃& : decelo a nex homi¬
nibus : quibus respondentibus quod nescirentait. Necego
uobis dico inqua potestate haet facio : Indcenim sequatus est
contextim loquendo & ait. Quid autem uobis uid&ur homo
habebat duos filios. & cetera sineulla cuiusqua mrei uel ꝑ¬
sne interpositione secundum mathcum sermo contexi¬
turusq. ad hoc quo d de locata agricolis ui nea commemorat᷑
Potest enim putari omnia cumprin cipibus aar dotum
&semoribus populilo quutum fuisse : a quibus brarat
de stapotistate intrs rogatus. quiutio. sitenigi quie

Expanded text:
iam illa multitudo, per quam iam erat impleta prophetia, iam illa multitudo, per quam iam erat impleta prophetia, cum uenienti magna celebritate occurrentes acclamarent: benedictus qui uenit in nomine domini. Nec moueat, quod idem Mattheus principes sacerdotum et seniores populi dixit accessisse ad dominum et quaesiuisse, in qua potestate haec faceret et quis ei dederit hanc potestatem, quando eos de baptismo Iohannis uicissim interrogauit, unde esset, de caelo an ex hominibus; quibus respondentibus, quod nescirent, ait: nec ego uobis dico, in qua potestate haec facio. inde enim secutus est contextim loquendo et ait: quid autem uobis uidetur? homo habebat duos filios, et cetera sine ulla cuiusquam rei uel personae interpositione secundum Mattheum sermo contexitur usque ad hoc quod de locata agricolis uinea commemoratur. potest enim putari omnia eum principibus sacerdotum et senioribus populi locutum fuisse, a quibus fuerat de sua potestate interrogatus. qui utique si temtantes et
Abbreviated transcription (Latin):
Tantundem enimual&. sicut hoc &iam ipseponit. Quidẽ ergo
hocquod scriptumest. lapidemquem reprobauerantȩ difi¬
cantes hic factus ẽ incaput anguli: hancenim sententiȩ uolun¬
tatem intimat si uenum quam legistis siue nechoclegis¬
tis. siue quod ł ergo hoc quod scriptumest. Resta tergo
ut intellegamus in plebe que audiebat : quos qdam respon¬
disse quodmatheus commemorat dicons. Aiunt illi. malos
male ꝑd& & uineamsuam locabit aliis agricolis. Quosdam
uero illud quodlucas non tacuit. Nocestabsit. Hisergo
quuillud dnõ responderant illi alii responderunt absit.
Sed illorum responsio quibus isti retulerunt absit propter¬
eadñõ tributa ẽ & amarco & aluca qui a sicut dix ꝑ cosueri¬
tas ipsalocutaẽ siue ꝑnescientes sim alier ant sicut ꝑcaphan
qui nesciens quid dixerit cumeẽ pontifex proph& auit. siue
ꝑscientes aciam in tolle gentes atq credentes. ⁊bienim erat¬

Expanded text:
tantundem enim ualet, sicut hoc etiam ipse ponit: quid est ergo tantundem enim ualet, sicut hoc etiam ipse ponit: quid est ergo hoc quod scriptum est: lapidem, quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? hanc enim sententiae uoluntatem intimat siue numquam legistis siue nec hoc legistis siue quid est ergo hoc quod scriptum est? Restat ergo, ut intellegamus in plebe, quae audiebat, quosdam respondisse quod Mattheus commemorat dicens: aiunt illi: malos male perdet et uineam suam locabit aliis agricolis, quosdam uero illud quod Lucas non tacuit, id est absit. his ergo qui illud domino responderant illi alii responderunt absit, sed illorum responsio quibus isti rettulerunt absit, propterea domino tributa est et a Marco et a Luca, quia, sicut dixi, per eos ueritas ipsa locuta est, siue per nescientes, si mali erant, sicut per Caifan. qui nesciens. quid dixerit, cum esset pontifex., prophetauit, siue per scientes ac iam intellegentes adque credentes. ibi enim erat et
Abbreviated transcription (Latin):
tur dixerunt malos in ale ꝑd& & uineam locabit aliis agrico¬
lis quireddant eifructum temporibus suis. cum secundum lu¬
cam talibus uerbis contra dixerint dicentes. Absit: Etre¬
uera quod secutus dñs aitde lapide reprobato abedificantib
& facto in capite anguli it a inlatum est ut hoc testimonio
conuicerentur illi para bole contradicentes mam & ipse
matheus hoc siccom momorat dictum tam quam contra¬
dicentibus cumait. Num quã legistis inscripturis. Lapidẽ
quem reprobaucrunt ȩdificantes. hic factusẽ incaputanguli :
Quidest enim numquam legistis. nisi qui a hoc responderus
quod c̃ẽ contrarium hoc& marcus significat qui a hecipsa
uerba ita refert. Nec scriptur am hanclegistis. Lapidẽ
quem repro bauerunt aedificantes hic factus est incaput
anguli : que sententia secundum lucam magis ap par& loco
suodicta. postillorum contradactionem quadixerunt. absit

Expanded text:
tur dixerunt: malos male perdet et uineam locabit aliis agricotur dixerunt: malos male perdet et uineam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis, cum secundum Lucam talibus uerbis contradixerint dicentes: absit? et reuera quod secutus dominus ait de lapide reprobato ab aedificantibus et facto in capite anguli, ita inlatum est, ut hoc testimonio conuincerentur illi parabolae contradicentes. nam et ipse Mattheus hoc sic commemorat dictum tamquam contradicentibus, cum ait: numquam legistis in scripturis: lapidem. quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? quid est enim numquam legistis, nisi quia hoc responderant quod esset contrarium? hoc et Marcus significat, qui haec ipsa uerba ita refert: nec scripturam hanc legistis: lapidem quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? quae sententia secundum Lucam magis apparet loco suo dicta post illorum contradictionem, qua dixerunt: absit.
Abbreviated transcription (Latin):
comme morat sed nm̃ hoc consequenter loquutum post interro¬
gationem suam ipsum sibi quodammodo respondisse: It aenim
dicit quidergo faci& dñs uineę: ueni& & ꝑd& colonos. & dabit
uineam aliis. Sed facile potest intellegi uelilloru muocemita
subiunctam. ut non in terponer&ur illi dixerunt altilli respon¬
derunt sed tamen intelle ger&ur. aut id eores ponsionem
istam dnõ potius ad tributam qui acumuerum dixerunt. &iam
de illis hoc ipseres pondit quiueritas est. Etiamdcillis hocipse¬
Non solumeos hoc respondisse nondicithȩc &iam uerba ipsequoq.
sic ut marcus dño ad tribuens uerum &iam contrariam retu¬
lisse responsionem dicentes. Absit. Ita enim narrat.
Quidergofaci& illis dñs uincȩ: ueni& & ꝑd& colonos istos
adabit uinea aliis. Quo audito dixerunt illrabsit. Illeautẽ¬
aspiciens eos ait Quidestergo hoc quod scriptumest. : Lapi¬
dem quemreproba uerunt ȩ dificantes: hic factus ẽ incaput an¬

Expanded text:
commemorat, sed dominum hoc consequenter locutum post interrocommemorat, sed dominum hoc consequenter locutum post interrogationem suam ipsum sibi quodammodo respondisse. ita enim dicit: quid ergo faciet dominus uineae? ueniet et perdet colonos et dabit uineam aliis. sed facile potest intellegi uel illorum uocem ita subiunctam, ut non interponeretur \'illi dixerunt\' aut \'illi responderunt\', sed tamen intellegeretur aut ideo responsionem istam domino potius adtributam, quia, cum uerum dixerunt, etiam de illis hoc ipse respondit qui ueritas est. Sed illnon solum eos hoc respondisse non dicit haec etiam uerba ipse quoque sicut Marcus domino adtribuens, uerum etiam contrariam rettulisse responsionem dicentes: absit. ita enim narrat: quid ergo faciet illis dominus uineae? ueniet et perdet colonos istos et dabit uineam aliis. quo audito dixerunt illos, ait: Quid est ergo hoc quod scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput an