comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b & carnalib sensib fallacit̾ agiar¬
bitrarent᷑. magis eos de ueterũ libroꝵ
testificatione firmauit dicens. Opor¬
tebat impleri om̃ia: quȩ scͥpta sunt
in lege moysi et ꝓpħis et psalmis de
me. Non itaq spes nr̃a temporaliũ
rerũ ꝓmissione defixaẽ: quandoqͥ¬
dẽ nec ipsos illius temporis scõs &
sp̃itales uiros. patriarchas & ꝓpħas¬
de his terrenis reb fuisse deditos
credimꝰ. Intelligebant enĩ reuelan¬
te sibi spũ dͦi. qͥd illi tempori con¬
grueret: et qͥb modis ds ꝑ illas õs
res gestas et dicta futura figuran¬
da & p̃mintianda decerneret: ma¬
gisq desidĩum eoꝵ de nouo testa¬
m̃to erat. S sicut p̃sens functio
corporalis ad significanda noua
uentura pollicitationib ueterib
nalis aut̃ popłs ꝓmissis uitȩ p̃sen¬
tis inherebat: de quo tam̃ popło
nichilominꝰ significabant᷑ futura.
S uos ista non intelligitis: quia

Expanded text:
bus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribunalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. Sed uos ista non intellegitis. quia,
Abbreviated transcription (Latin):
liũ quidẽ rerũ ꝓmissioneste¬
stamento ueteri contineri. & ido
testamentũ uetꝰ appellari nemo
ur̃m ambigit: et quod ȩternȩ uitȩ
ꝓmissio regnũq cęloꝵ ad nouum
ꝑtinet testam̃tũ. S in illis tẽpo¬
ralib figuras fuisse futuroꝵ quȩ
implerent᷑ in nob̃. in quos finis sȩ¬
culoꝵ obuenit: non suspicio mea.
s apłicus intellectꝰ ẽ. dicente pau¬
lo cũ de tabulis loqueret᷑. Hȩc
omĩa figurȩ nr̃ȩ fuerunt. Et ite¬
rũ. Hec omia infigura continge
bant illis. Scͥpta sunt aũt ꝓpt̃
nos: in quos finis scłoꝵ obuenit.
Non gͦ uetꝰ testamentũ ad conse¬
quendas illas ꝓmissiones : s ad
intelligendas in eis noui testam̃¬
ti p̃nuntiationes accipimꝰ. Ue¬
teris quippe testificatio : fidem
nouo conciliat. Unde dñs pꝰea¬
quã resurrexit a mortuis. seq
non solũ intuendũ discipłorũ
oculis s etiam contrectandum mani¬
b obtulit: ne qͥd tam̃ cũ suis mortali¬

Expanded text:
lium quidem rerum promissiones Testamento Veteri contineri, et ideo Vetus Testamentum appellari, nemo nostrum ambigit; et quod aeternae vitae promismissio regnumque coelorum ad Novum pertinet Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figurae nostrae fuerunt; et iterum, Haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortali
Abbreviated transcription (Latin):
dixerim: illud tamen fidenter di-¬
cam. nec alit̾ factũ ẽẽ quã eũgłica
ueritas docuit. nec alit̃ fieri oportu¬
isse. quam dĩ sapientia iudicauit.
Euangłii fidem: om̃ib hereticoꝵ
disputationib ante ponimꝰ. Consi-¬
lium aũt sapientiȩ dĩ: supra om̃e¬

Expanded text:
dixerim; illud tamen fidenter didixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapientiae dei supra om
Abbreviated transcription (Latin):
creata sunt corpꝰ assumere. s ꝓrsus ex
nchilo sibi creare ueram carnẽ. sicuti
ꝑ eum creata sunt cuncta que non
erant : quis nr̃m contradicere. qͥs
nr̃m fieri non potuisse contende¬
ret: Non gͦ ido credimꝰ natum ex
uirgine ooaria. quod alit̾ in uera car
ne existere atq hominib apparere
non posset: s quia sic scriptũ in ea
seriptura eu nisi eredider imꝰnec
xp̃iani nec salui ẽe poterimus. Cre¬
dimus gͦ ex maria uirgine natũ xp̃m
quia sic scriptũ ẽ in euuangłio. cre¬
dimus crucifixum & mortuũ. quia
sic scriptũ ẽ in euuangłio: & uere
natũ & uere mortuũ. quia ueritas
est euuangłium. Cur aut illa omĩa
in carne ex utero femine assumpta
pati uoluerit: sũma consilii penes
illum est. Siue quod utrũq sexum
quẽ creauerat etiam hoc mo do
cõmendandũ honorandũq iudi-¬
cauit. assumendo formã uiri. & nas¬
cendo de femina. siue aliqua alia
causa quȩnã illa sit non temere

Expanded text:
creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex nihilo sibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: quis nostrum contradicere, quis nostrum fieri non potuisse contenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine atque hominibus adparere non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec salui esse poterimus. credimus ergo ex Maria uirgine natum Christum, quia sic scriptum est in euangelio; credimus crucifixum et mortuum, quia sic scriptum est in euangelio; et uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit & mori potuerit. nec uos
se contenditis. hoc ẽ. etiam ipsam
nullam. s ad ludificandos humanos
ocłos simulatã: ad nichil aliud. nͥ ut
ab eis qui ista crediderint. etiam uob̃
om̃ia mentientib ignoscat᷑. Quis aũt
uob̃ ꝓponat. quod sibi quasi erꝑsona
catholici fãustus ꝓponit. iħc si natꝰ ñ
est. quomͦ mortuus ẽ: nisi qui parũ
considerat ipsũ adam ⁊ natũ non ẽe.
& tamen mortuũ ẽẽ :ͤ Ergo si uoluis¬
set filius dĩ inde sibi humanã carnẽ
uerãq formare. unde formauit &
illi pͥmo homini qm̃ om̃ia ꝑ ipsum
facta sunt: quis eum non potuisse
audeat affirmare: Si deniq de cȩ¬
lesti uel aeria uel humida creatura
corpus assumptũ uellet cõmutare
in humanȩ carnis uerissimã qualita¬
tem inqua & uiuere. ut mortalis
homo posset & mori. hoc eũ facere
om̃ipotentẽ omĩpotentis filiũ non
auderet: Postremo si uoluisset de
nullis elementis corporeis. quȩ ꝑ eum

Expanded text:
potuerit et mori potuerit, nec uos potuerit et mori potuerit, nec uos se contenditis, hoc est etiam ipsam nullam, sed ad ludificandos humanos oculos simulatam, ad nihil aliud, nisi ut ab eis, qui ista crediderint, etiam uobis omnia mentientibus ignoscatur. Quis autem uobis proponat, quod sibi quasi ex persona catholici Faustus proponit: Iesus si natus non est. quomodo mortuus est? nisi qui parum considerat ipsum Adam et natum non esse et tamen mortuum esse. si uoluisset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque formare, unde formauit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt, quis eum non potuisse audeat adfirmare? si denique de caelesti uel aeria uel humida creatura corpus adsumptum uellet commutare in humanae carnis uerissimam qualitatem. in qua uiuere et mortalis homo posset et mori, hoc eum potuisse omnipotentem omnipotentis filium? non auderet. postremo si uoluisset de nullis elementis corporeis, quae per eum
Abbreviated transcription (Latin):
num factã: ueritas euanglica predi-¬
cat. Cũ aũt uelis triduanã mortẽ
nulla mortali assumpta creatura
in ipsa diuina natura. iđo non absur.¬
de credi. quia potest humana na-¬
tura mmortalitate donari: ꝓfecto
sic desipis. quomͦ qui nec dm̃ nosti
nec dona cdĩ. Deinde quomͦ illud qͦd
supra posui non dicis ac sentis. dm̃
sibi non fecisse unde dampnetur
in ȩt̾nũ: qͥuando pars illa di ur̃i in
globo in ꝑpetuũ configet᷑: An⁊ hoc
dicturus es quia pars lucis lux ẽ:
& pars dĩ d̾s non ẽ: Postremo ut
sine ulla ratiorinatione & plana
fid̃i ueritate a nob̃ audiatis. cur
helyam hominẽ natũ raptũ ẽẽ.
diuinitꝰ de terra credamus. xp̃m
ce uere mortuũ: hȩc ido credimꝰ
quia & illud de helya. & hoc de
xp̃o sc̃a seriptura testatur. cui ne¬
mo pius nͥ qui credit & nͥ impius
homo non credit. Illud aũt de he¬
lia uos negatis: quia om̃ia simu-¬
latis. De xp̃o aũt quod nasci non

Expanded text:
num factam ueritas euangelica praedinum factam ueritas euangelica praedicat. cum autem uelis triduanam mortem nulla mortali adsumpta creatura in ipsa diuina natura ideo non absurde credi, quia potest humana natura inmortalitate donari, profecto sic desipis, quomodo qui nec deum nosti nec dona dei. deinde quomodo illud, quod supra posui, non dicis ac sentis deum sibi non fecisse, unde damnetur in aeternum, quando pars illa dei uestri in globo in perpetuum configetur? an et hoc dicturus es, quia pars lucis lux est et pars dei deus non est? postremo ut sine ulla ratiocinatione ei plana fidei ueritate a nobis audiatis, cur Heliam hominem natum raptum esse diuinitus de terra credamus, Chrisce uere mortuum: haec ideo credimus. quia et. illud de Helia et hoc de Christo sancta scriptura testatur, cui nemo pius nisi qui credit, nisi inpius nemo non credit. illud autem de Helia uos negatis, quia omnia simulatis; de Christo autem. quod nasci non
Abbreviated transcription (Latin):
insolitꝰ. scd̃m dĩ om̃ipotentis uo¬
luntatẽ: Quis hoc stultissimus di¬
xerit: Cur gͦ quod de illo in scrip¬
tura ueracissima positũ ẽ. non cre¬
damꝰ: nͥisi putemus hoc solũ posse
facere dm̃. quod uidere consueui¬
rit non potuerit mori : Tale ẽ. ac
si quisquã diceret. Si potuerit na-¬
tura hominis in aliqͥd melius com-¬
mutari: cur dĩ natura in deterius
non potuerit: Stulte. quia homi-¬
nis est natura mutabilis: dĩ aũt
incõmutabilis. Potest enĩ ⁊ aliqͥs
parit̾ insanissimꝰ dicere. Si homi-¬
ni potest donare ut regnet in et̾¬
nũ cur ñ & sibi facere ut damp-¬
netur in eternũ: Non hoc ego in¬
quit dico: s triduanã saltẽ mor-¬
tem d̃i ȩternȩ uitȩ hominis cõꝑa.
Plane si sic acciperes triduanam
mortẽ dĩ. ut caro in illo moreret᷑:
quam de mortalium genere assump¬
sit. uerum saperes. Nani istã tridu-¬
anam xp̃i mortẽ ꝓ eterna uita homi¬

Expanded text:
insolitus, secundum dei omnipotentis uoinsolitus, secundum dei omnipotentis uoluntatem? quis hoc stultissimus dixerit? cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima positum est, non credamus? nisi putemus hoc solum posse facere deum, quod uidere consueuirit, non potuerit mori? tale est, ac si quisquam diceret: si potuit natura hominis in aliquid melius commutari, cur dei natura in deterius non potuerit? stulte, quia hominis est natura mutabilis, dei autem incommutabilis. possit enim et aliquis pariter insanissimus dicere: si homini potest donare, ut regnet in aeternum, cur non et sibi facere, ut damnetur in aeternum? non hoc, inquit, ego dico, sed triduanam saltem mortem dei aeternae uitae hominis compara. plane si sic acciperes triduanam mortem dei, ut caro in illo moreretur, quam de mortalium genere adsumpsit, uerum saperes; nam istam triduanam Christi mortem pro aeterna uita homi
Abbreviated transcription (Latin):
iam fuisse qͦd erat. ubi uerũ erat an-¬
tequam fieret futurũ ẽẽ. quod ñ
erat. Huic ueritati ds ñ potest ad¬
uersari. in quo ẽ ipsa sũma ⁊ incõ¬
mutabilis ueritas: quo illustrat᷑
ut sit qͥcqͥd in quoꝵq animis & m̾¬
tibus uerũ ẽ. Omipotentẽ autẽ
dm ñ ita dicimꝰ. ac si eum etiã mo¬
ri posse credamꝰ ⁊ quia hoc non
potest idõ non sit dicendus omni-¬
potens. Ille plane om̃ipotens ue¬
re solus dicitur quia uere ẽ. & a
quo solo ẽ quieqͥd aliquo modo
est. sp̃ale uel corporale: quia uni¬
uersa creatura sua utitur ut ei pla¬
cet. Placet aut̃ illi scdm uerã incõ¬
mutabilẽq iusticiam. quod ipse si¬
bi ẽ: om̃ia mutabilia cũ ipse sit in¬
cõmutabilis mutans. ꝓ meritis siue
naturarũ siue factoꝵ. Nlunquid gͦ
dicturi sumus. qͦd helyas cum ẽet
creatura mutari ñ posset. uel in
deteriꝰ uel in melus : aut eo modo
non posset qui ẽẽt humano generi

Expanded text:
jam fuisse quod erat, ubi verum erat anjam fuisse quod erat, ubi verum erat antequam fieret futurum esse quod non erat. Huic veritati Deus non potest adversari, in quo est ipsa summa et incommutabilis veritas, quo illustratur ut sit, quicquid in quorumque animis et mentibus uerum est. omnipotentem autem deum non ita dicimus, acsi eum etiam mori posse credamus, et quia hoc non potest, ideo non sit dicendus omnipotens. ille plane omnipotens uere solus dicitur, quia uere est et a quo solo est, quicquid aliquo modo est uel spiritale uel corporale, quia unuersa creatura sua utitur, ut ei placet; placet autem illi secundum ueram incommutabilemque iustitiam, quod ipse sibi est, omnia mutabilia, cum ipse sit incommutabilis, mutans pro meritis siue naturarum siue factorum. numquid ergo dicturi sumus, quod Helias, cum esset creatura, mutari non posset uel in deterius uel in melius, aut eo modo non posset, qui esset humano generi
Abbreviated transcription (Latin):
at: uelut cũ aliquẽ qui cepit ẽẽ
nascendo. faciat non ẽẽ moriendo.
Hoc enĩ factũ inuenit de quo fiero.
Quis aut̃ dicat ut id quod iam ñ ẽ
faciat non ẽẽ: Quiequid eñ pre¬
teritum ẽ: iam non est. Quod & si
de ipso fieri aliquid potest: adhuc
est de quofiat. Et si est. quomodo
preteritũ ẽ : Non gͦ ẽ: quod uere
dicimꝰ fuisse. S ido uerũ ẽ illud fu¬
isse: quia in nr̃a sententia uerũ ẽ.
non in ea re quȩ iam ñ ẽ. Sententia
quippe qua dicimꝰ aliquid fuisse ido
uera ẽ: quia illud de quo dicimus
iam ñ ẽ. hanc sententiã d̾s. falsam
facerȩ non potest: quia ñ ẽ. contra¬
rius ueritati. Quod si queras. ubi
sit hȩc uera sententia: prius inue
nitur in animo nr̃o. cũ id uerũ sci¬
mus & dicimꝰ. S si & de animo nr̃o
ablata fuerit. cũ id quod scimꝰ obli¬
ti fuerimus. manebit in ipsa uerita¬
te. Semꝑ enĩ uerũ erit fuisse illud
quod erat & non ẽ: & ibi uerũ erit

Expanded text:
at; uelut cum aliquem, qui coepit esse at; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc enim factum inuenit, de quo fieret. quis autem dicat, ut id, quod iam non est, faciat non esse? quicquid enim praeteritum est, iam non est. quod et si de ipso fieri aliquid potest, adhuc est, de quo fiat, et si est, quomodo praeteritum est ? non ergo est, quod uere dicimus fuisse, sed ideo uerum est illud fuisse, quia in nostra sententia uerum est, non in ea re, quae iam non est. sententia quippe, qua dicimus aliquid fuisse, ideo uera est, quia illud, de quo dicimus, iam non est. hanc sententiam deus falsam facere non potest, quia non est contrarius ueritati. quodsi quaeras, ubi sit haec uera sentenitur in animo nostro, cum id verum scimus et dicimus. Sed si et de animo nostro ablata fuerit, cum id quod scimus obliti fuerimus, manebit in ipsa veritate. Semper enim verum erit fuisse illud quod erat, et non est; et ibi verum erit
Abbreviated transcription (Latin):
potius futurũ erat quod d̾s fecit.
non illud quod si futurũ ẽẽt hoc fe¬
cisset. Nam d̾s quod facturꝰ erat:
utiq sciebat. Et ido simul sciebat
futurũ non fuisse: quod ne fieret
facturꝰ erat. Et ꝓculdubio potius
uerũ est quod scit ds: quã quod
opinatur homo. Unde etiam tam¬
non possunt futura non fieri. quã
non fusse facta preterita: qm̃ ñ
ẽ in dĩ uoluntate. ut in eo sit ali¬
quid falsum qͦd uerũ ẽ. Qua ꝓpt̃
om̃ia quȩ uere futura sunt: sine
dubio fient. Si autẽ facta non fu-¬
erint: futura non erant. Ita omia
que uere p̃terita sunt: sine dubio
preterierunt. Quisqͥs itaq dicit.
si omp̃s ẽ d̾s. faciat ut quȩ facta
sunt facta non fuerint: non uidet
hoc se dicere. si omnipotens ẽ. faci¬
at ut ea quȩ uera sunt. eo ipso quo
uera sunt falsa sint. Potest enim
facere: ut aliquid non sit. quod
erat. Tunc enĩ facit ut non sit.
quando id ẽẽ inuenerit de quo fi-¬

Expanded text:
potius futurum erat. quod deus fecit, potius futurum erat. quod deus fecit, non illud, quod si futurum esset, hoc fecisset. nam deus, quod facturus erat, utique sciebat et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat; et procul dubio potius uerum est. quod scit deus quam quod opinatur homo. unde tam non possunt futura non fieri quam non fuisse facta praeterita, quoniam non est in dei uoluntate, ut eo sit aliquid falsum, quo uerum est. quapropter omnia, quae uere futura sunt, sine dubio fient; si autem facta non fuerint, futura non erant . ita omnia, quae uere praeterita sunt, sine dubio praeterierunt. Quisquis itaque dicit: si omnipotens est deus, faciat. ut quae facta sunt, facta non fuerint, non uidet hoc se dicere: si omnipotens est, faciat, ut ea, quae uera sunt, eo ipso, quo uera sunt, falsa sint. potest enim facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut non sit, quando id esse inuenerit, de quo fi
Abbreviated transcription (Latin):
eadeq rationalis c̾atura. in quo ge¬
nere & anima humana ẽ: quanto
ampliꝰ illiꝰ incõmutabilis legis lu-¬
cisq fit particeps. tantomagis ui-¬
det quid fieri possit quid ue non
possit. Quanto aut inde remotior
fuerit : eo magis miratur insolita.
quo minꝰ cernit futura. Ac ꝑ hoc
quid de helya factũ sit nescimꝰ: hoc¬
tam̃ de illo credimꝰ. quod uerax
scriptura testat᷑. Illud sane scimus:
hoc de illo factum. quod dĩ uolun¬
tas habet. Quod aut̃ dei uoluntas
non habet: fieri de quoquã om̃ino
non posse. Pinde si michi dicatur
posse fieri. ut caro uerbi gr̾a huiꝰ
uł illiꝰ hominis in corpꝰ celeste mu¬
tetur. concedo fieri posse: s utrũ
futurũ sit nescio. Et idõ nescio:
quia qͥd habeat de hac re uoluntas¬
dei me latet. Illud me tam̃ non la¬
tet sine dubio futurũ: si hoc dei
uoluntas habet. Porro si audiam qͦd
aliquid futurũ erat. sed łs fecit ne
fieret: fidissime respondebo. illud

Expanded text:
eademque rationalis creatura, in quo geeademque rationalis creatura, in quo genere et anima humana est, quanto amplius illius incommutabilis legis lucisque fit particeps, tanto magis uidet, quid fieri possit quidue non possit; quanto autem remotior inde fuerit, eo magis miratur insolita, quo minus cernit futura. Ac per hoc quid de Helia factum sit, nescimus; hoc de illo tamen credimus, quod uerax scriptura testatur. illud sane scimus hoc de illo factum, quod dei uoluntas habet; quod autem dei uoluntas non habet, fieri de quoquam omnino non posse. proinde si mihi dicatur posse fieri, ut caro uerbi gratia huius uel illius hominis in corpus caeleste mutetur, concedo fieri posse, sed utrum futurum sit nescio et ideo nescio, quia quid habeat de hac re dei uoluntas, me latet; illud me tamen non latet sine dubio futurum, si hoc dei uoluntas habet. porro si audiam, quod aliquid futurum erat, sed deus fecit. ne fieret, fidissime respondebo: illud
Abbreviated transcription (Latin):
nisi cum peccat: qui tam̃ supplicio
redigitur ad naturã. Ad naturalẽ
quippe iusticiȩ ordinẽ ꝑtinet: ut
aut peccata non fiant. aut impu¬
nita ẽẽ. non ualeant. Quodlibet
horũ sit naturalis ordo seruatur:
si non ab anima. certe ado. Uexant
eni peccata conscientiã. ipsiq ani¬
mo nocent cum luce iusticie ꝓͥec¬
cando pͥuat᷑: etiam si non conseqͣn¬
tur dolores. qui uel corrigendis
ingerunt᷑ uel non correctis ultĩ¬
mi reseruantur. S contra naturam
non incongrue dicimꝰ aliqͥd d̃m face¬
re: quod facit contra id quod noui¬
mꝰ in natura. hanc eñi etiã appella¬
mus naturã: cognaitũ nob̃ cursum
solitũq naturȩ. Contra quẽ ds cum
aliquid facit: magnalia uł mirabi¬
lia nominant᷑. Contra uͦ illam sum¬
mam naturȩ legem a noticia remo.¬
tam. siue impiorũ siue adhuc infir¬
moꝵ. tam ds nullo modo facit: quã
contra se ipsũ non facit. Sp̃alis aũt

Expanded text:
nisi cum peccat, qui tamen subplicio nisi cum peccat, qui tamen subplicio redigitur ad naturam. ad naturalem quippe iustitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut inpunita esse non ualeant . quodlibet horum sit, naturalis ordo seruatur, si non ab anima, certe a deo. uexant enim peccata conscientiam ipsique animo nocent, cum luce iustitiae peccando priuatur, etiamsi non consequantur dolores, qui uel corrigendis ingeruntur uel non correctis ultimi reseruantur. sed contra naturam non incongrue dicimus aliquid deum facere, quod facit contra id, quod nouimus in natura. hanc enim etiam appellamus naturam, cognitum nobis cursum solitumque nã:turae, contra quem deus cum aliquid facit, magnalia uel mirabilia nominantur. contra illam uero summam naturae legem a notitia remotam siue inpiorum siue adhuc infirmorum tam deus nullo modo facit quam contra se ipsum non facit. spiritalis autem
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinus respondit. Quie¬
quid de enoch & de helya
& de moyse scriptura sc̃a. certis
& magnis sue fidei documentis in
sũmo culmine auetoritatis locata
testatur. hoc credimus: non quod
faustꝰ nos credere suspicat᷑. Quid
sit aũt scdm naturã quid contra
naturã: homines quisicut uos er¬
rant nosse non possunt. Dici autẽ
humano more contra naturam ẽẽ
quod ẽ contra usũ naturȩ. mortali¬
bus notum: nec nos negamꝰ sicut
illud ẽ. quod apłs ait. Situ ex natu¬
rali meisus oleastro: & contra natu¬
ram insertus es in bonã oliuã. Id
ẽẽ. contra naturã dixit quod ẽ. con-¬
tra consuetudinẽ naturȩ. quan
notitia humana comp̃hendit: ut
oleaster insertꝰ in olea non olei bac-¬
cass oliue pinguedinẽ ferat. Ds
aũt creator ⁊ conditor om̃ium na¬
turarũ: nichil contra naturã facit.
Id enĩ erit cuiq rei naturale quod
ille fecerit. a quo ẽ om̃is modusnu-¬
merus. ordo. natura. S nec ipse ho-¬
mo contra naturã quicquã facit

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Quicquid de Enoch et de Helia et de Moyse scriptura sancta certis et magnis suae fidei documentis in summo culmine auctoritatis locata testatur, hoc credimus, non quod Faustus nos credere suspicatur. quid sit autem secundum naturam, quid contra naturam, homines, qui sicut uos errant, nosse non possunt. dici autem humano more contra naturam esse, quod est contra naturae usum mortalibus notum, nec nos negamus . sicut illud est, quod apostolus ait: si tu ex naturali incisus oleastro ei contra naturam insertus es in bonam oliuam; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana conprehendit, ut oleaster insertus in olea non oleastri baccas, sed oliuae pinguedinem ferat. deus autem creator et conditor omnium naturarum nihil contra naturam facit; id enim erit cuique rei naturale, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. sed nec ipse homo contra naturam quicquam facit,
Abbreviated transcription (Latin):
contra euuangłium concessurꝰ ẽ:
quod om̃s humanȩ conditionis
simulauit affectus : Prorsus di
xit eugłista. dormiuit iħc. dixit.
esuriuit. contristatꝰ ẽ. exhilaratus
ẽ: & si quid aliud. Omĩa uera st̃
quȩ ita narrata sunt. ut non eũ
simulasse s plane fecisse uel exhi¬
buisse conscripta sunt: sane nec
necessitate conditionis. sed magiste¬
rii uoluntate & diuina etiã potesta¬
te. Nam homo plerũq & sinolit iras¬
citur. & si nolit contristatur: & si no¬
lit dormit. & si nolit esurit ac sicit.
Ille aut̃ om̃ia ista: quia uoluit. Sic
etiam nascuntur homines atq pa¬
tiuntur: non quia uolunt nec qͦd
uolunt. Ille aũt etiam ista quia uo¬
luit. Tamen uera hȩc ⁊ de illo fide¬
lit̾ ueracit᷑q conscripta sunt : ut
quisquis euangłio crediderit ue¬
ritate instruatur non mendatiis
illudatur.

Expanded text:
contra euangelium concessurus est, contra euangelium concessurus est, quod omnes humanae condicionis simulauit adfectus? prorsus si dixit euangelista: dormiuit. Iesus, si dixit: esuriuit, sitiuit, contristatus est, exhilaratus est et si quid aliud: omnia uera sunt, quae ita narrata sunt, ut non eum simulasse. sed plane fecisse uel exhibuisse conscripta sint sane non necessitate condicionis, sed magisterii uoluntate et diuina etiam potestate. nam homo plerumque etsi nolit, irascitur; etsi nolit, contristatur; etsi nolit, dormit; etsi nolit, esurit ac sitit: ille autem omnia ista, quia uoluit. sic etiam nascuntur homines atque patiuntur, non quia uolunt nec quod nolunt; ille autem etiam ista, quia uoluit. tamen uera haec et de illo fideliter ueraciterque conscripta sunt, ut quisquis euangelio eius crediderit, ueritate instruatur, non mendaciis inludatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis simulauit affectus : sie ab
re non erat si infine consignande
econonne grã fuisset uisus & mori.
Homo pessime & fallacissime. quo¬
modo tibi gͦ credam quasi uera
dicenti: cum xp̃m dicas mortẽ
potuisse mentiri: Ergo ille men-¬
tiebatur. quando dicebat. opor¬
tet fihium hominis occidi ⁊ t̾cia
die resurgere: ⁊ tu ñ mentiris. ⁊
dicis ut tibi uera dicenti credamꝰ:
Ueratior gͦ petrus quando ei dix̃.
absit dñe non fiet istud. & unde
meruit audire redi retro satha¬
nas : & ille quide non hoc infrue-¬
tuose audiuit. qui eam postea ue¬
ritatẽ mortis xp̃i usq ad suã mor¬
tem correctus ꝑfectusq predicauit.
Uerũ si ille quia tantũ putauit
xp̃m non moriturũ audire me¬
ruit sathanas. tu quid mereris
audire. qui non solũ negas mor¬
tuum. s etiam dicis mortẽ fuisse
mentitũ : S id̾o inquis mortem
quoq simulasse credendus ẽ: qͥa
om̃s humanȩ conditionis simula¬
uit affectus. Quis enim tibi hoc

Expanded text:
ionis simulauit adfectus, sic ab re non erat, si in fine quoque consignandae oec.onomiae gratia fuisset uisus et mori. homo pessime ac fallacissime, quomodo tibi ego credam quasi uera dicenti, cum Christum dicas mortem potuisse mentiri? ergo ille mentiebatur, quando dicebat: oportet filium hominis occidi et tertia die resurgere, et tu non mentiris et dicis, ut tibi uera dicenti credamus? ueracior ergo Petrus, quando ei dixit: absit, domine, non fiet istud. et unde meruit audire: redi retro, satanas. et ille quidem non hoc infructuose audiuit, qui eam postea ueritatem mortis Christi usque ad suam mortem correctus perfectus'Iue praedicauit. uerum si ille, quia tantum putauit Christum non moriturum, audire meruit: satanas, tu quid mereris audire, qui non solum negas mortuum, sed etiam dicis mortem fuisse mentitum ? sed ideo, inquit, mortem quoque simulasse credendus est, quia omnes humanae condicionis simulauit adfectus. quis enim tibi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uos : ibi uocabunt᷑ filii di uinii. Hoc gͦ
de gentib ꝓpħatum. paulus ostenditi
Unde & petrus scribens ad gentes ꝓ¬
phetat quide ipso non nominato
pħ̃iam tam̃ eius uerbis suis inserit
dicens. uos aũt genꝰ electum. regale
sacerdotiũ. gens sc̃a ppłs adquisiti¬
onis : quo uirtutes eius annuntie¬
tis qui de tenebris uos uocauit. mil¬
lud ammirabile lumen suũ. Qui
aliquando non popłs nunc autem
popłs dĩ: quoꝵ aliquando ñ misert
est. nunc aut̃ miseret᷑. hinc euidens¬
ter apparet: quod ꝑ ꝓpħam dictũ e¬

Expanded text:
uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo de gentibus prophetatum Paulus ostendit. unde et Petrus scribens ad gentes propheta quidem ipso non nominato prophetiam tamen eius uerbis suis inserit dicens: uos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus adquisitionis, quo uirtutes eius adnuntietis, qui de tenebris uos uocauit in illud admirabile lumen suum: qui aliquando non populus, nunc autem populus dei; quorum aliquando non misertus est. nunc autem miseretur. hinc euidenter adparet, quod per
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ego non ero ur ds. Et erit nume¬
rus filioꝵ isrł quasi arena maris q̃
sine mensura ẽ: ⁊ non murmurabi¬
tur. Et erit in loco ubi dictum ẽ
eis non popls m̃s uos: dicet᷑ eisfilii
cdłi uiuii. Et congregabunt᷑ filii u-¬
da ⁊ filii isrł. ⁊ ponent sibimet ca¬
put unũ & ascendent de terra:
quia magnꝰ dies ier rahel. Dicite fr̾ĩbꝰ
figuram ipse dñs ꝑ eandẽ scripturã
euident̾ aꝑiat. Cumq apł̃icȩ littere
hanc ꝓpħiam cõpletam in noui testa¬
menti predicatione testent᷑: quis est
qui audeat dicere non ꝓpt̾ea ussum
& factum. ꝓpt̾ quod se ussisse ⁊ ꝓph̃am
fecisse ipse inscĩs litteris qui uissit ex¬
ponit: Ait enĩ apłs paulus. Ut no¬
tas faceret diuitias głȩ suȩ in uasa
miscdiȩ. quȩ p̃parauit in gła. quos
& uocauit non solũ ex iudȩis uerum
etiam exgentibꝰ: sicut & osee dicit.
Uocabo non plebem meam. plebem
meã: ⁊ non dilectam dilectã. Et erit
in loco ubi dictũ ẽ eis non popłs m̃s

Expanded text:
et ego non ero uester deus. et erit numerus filiorum Israhel quasi arena maris, quae sine mensura est et non numerabitur; et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus uos, dicetur eis, filii dei uiui. et congregabuntur filii Iuda et filii Israhel et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra, quia magnus dies Iezrahel. dicite fratribufiguram ipse dominus per eandem scripturam euidenter aperiat cumque apostolicae litterae hanc prophetiam conpletam in noui testamenti praedicatione testentur: quis est, qui audeat dicere non propterea iussum et factum, propter quod sfecisse, ipse in sanctis Litteris qui jussit exponit? Ait enim Apostolus Paulus: Ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa iae, quae praeparauit in gloriam; quos et uocauit nos, non solum ex Iudaeis, uerum etiam ex gentibus . sicut et Osee dicit: uocabo "non plebem meam plebem meam" et "non dilectam dilectam" et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus
Abbreviated transcription (Latin):
generatio abraham usq ad dauid. ⁊
a dauid ioseph adusq deducit᷑. ꝑ om̃s
scilicet hebreoꝵ patres. ex quo quia iħc
conceptꝰ non ẽ. ut legitur. nec filius
erit dauid. Longe quidẽ clemens ẽ.
qui quẽ sine coitu ioseph de maria
natum dicturus erat: hunc in pͥn-¬
cipio posuerit ẽẽ. filium dauid. Cum
gͦ ne ipse quidẽ qui sit ex maria ge¬
nitꝰ. dauid recte filius appellat᷑. qͥa
non sit natus ex ioseph: quantoma¬
gis filiꝰ dei : Proinde nec uirginis
ipsius origo ex hac tribu fuisse mon¬
stratur: unde constat ẽẽ. dauid. Di¬
co aut uidam de quo iudei reges. s
ex tribu leui unde sacerdotes: quod
ipsum palam ẽ. quia eadem patrem
habuerit sacerdotẽ quendam nomi¬
ne ioachim. cuiꝰ tam̃ in hac generati¬
one nulla usquã habita mentio ẽ.
Quomͦ ad hanc dauiticȩ cognatio¬
nis ꝓsapiem masia ꝑtinere dicetur:
in qua eam nec patrẽ habere inde¬
as nec maritũ : Ac ꝑ hoc nec ille da-¬

Expanded text:
generatio ab Abraham usque ad Dauid et generatio ab Abraham usque ad Dauid et a Dauid Ioseph adusque deducitur — per omnes scilicet Hebraeorum patres —. ex quo quia Iesus conceptus non est, ut legitur, nec filius erit Dauid longeque demens est, qui quem sine coitu Ioseph de Maria natum dicturus erat, hunc in principio posuerit esse filium Dauid. cum ergo ne ipse quidem, qui sit - ex Maria genitus, Dauid recte filius appellaretur, quia non sit natus ex Ioseph, quanto magis filius dei! Proinde nec uirginis ipsius origo ex hac tribu fuisse monstratur, unde constat esse Dauid — dico autem ludam, de quo Iudaei reges — sed ex tribu Leui, unde sacerdotes: quod ipsum palam est, quia eadem patrem habuerit sacerdotem quendam nomine Ioachim, cuius tamen in hac generatione nulla usquam habita mentio est. quomodo ergo ad hanc Dauiticae cognationis prosapiem Maria pertinere dicetur, in qua eam nec patrem habere uideas nec maritum? ac per hoc nec ille Da
Abbreviated transcription (Latin):
maria. Urm̃ gͦ ẽ. de maria acciꝑe
filium dĩ: mathei ab iordane. nrm̃
exd̃o. Ac ꝑ hoc tam uob̃ matħs. si
hȩc eius ꝓcerto sunt. contrarius in
ꝓfessione ista sua quã nob̃: nisi qͦd
paulo prudentior uob̃ inuentus ẽ.
ut ortũ ex femineo sexu dauid filio
asscriberet magis. quam filio dei.
Qua ꝓpt̾ de duob uos unũ fateri
oporteret. aut hunc non ẽẽ matħor
qui hȩc uidet᷑ asserere: aut uos ñ
tenere apłicam fidem. Nos uͦ quãuis
de hac sententia nemo ꝓrsus deiciat.
exd̃o accipiendi filium d̃ĩ: tam̃ ut
multũ impudentie concedamꝰ. ut
adigamur ⁊ falsis credere. ex iordane
nob̃ erit factus iħc di filius. quam
natꝰ ex utero mulieris. quãquã nec
ipse quide ille quẽ maria peꝑit. si ul¬
lus erat recte dauid filiꝰ appelletur.
nͥ eum constet ex patre ioseph semi¬
natum. Quod quia negatis. illud
etiam fateamini necesse ẽ. ne ipsũ
quidẽ ẽẽ daiud filiũ: quandoquidẽ

Expanded text:
Maria . uestrum ergo est de Maria accipere Maria . uestrum ergo est de Maria accipere filium dei, Matthaei ab Iordane, nostrum ex deo . ac per hoc tam uobis Matthaeus, si haec eius pro certo sunt, contrarius est in professione ista sua quam nobis, nisi quod paulo prudentior uobis inuentus est, ut ortum ex femineo sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio dei. quapropter de duobus uos unum fateri oportet: aut hunc non esse Matthaeum, qui haec uidetur adserere, aut uos non tenere apostolicam fidem. Nos uero quamuis de hac sententia nemo prorsus deiciat ex deo accipiendi filium dei, tamen ut multum inprudentiae concedamus, ut adigamur et falsis credere, ex Iordane nobis erit factus Iesus dei filius quam natus ex utero mulieris. quamquam nec ipse quidem ille, quem Maria peperit, si ullus erat, recte Dauid filius appelletur, nisi eum constet ex patre Ioseph seminatum. quod quia negatis, illud etiam fateamini necesse est ne ipsum quidem esse Dauid filium, quoniam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ta ut huic uidet᷑ de maria natũ
ẽ non ẽẽ. ipsum filiũ dĩ: sed id quod
de baptismo postea factum ẽ ad ior-¬
danem. idẽ hominẽ nouũ tanquam
in nob̃. cum credimꝰ ad dm ex genti¬
litatis errorẽ conuersi. Quod ipsũ
tam̾ nescio utrũ satis cũ mea fide
faciat. quã uos catholicam nominatis:
s interim sic matheo uidet᷑. si sunt
ipsius bȩc. Neq eñi usquã in partu¬
ritionib mariȩ. dictũ legit᷑ illud. fi¬
lius m̃s es tu ego hodie genui te. aut
hic ẽ. filiꝰ m̃s dilectissimus in quobe¬
ne complacui: s in expiatione eius
apud iordanem. Quod & si tu credas
ita ut scͥptũ ẽ. eris iam quidẽ mathe¬
ianꝰ. sic enĩ mͥ dicendũ est: catholicus
uͦ nequaquã. Nam catholicam fidẽ
nouimꝰ: quȩ tanto longe ab est ab
hac ꝓfessione mathei. quando ꝓcul
ẽ & auero. Si quidẽ simbolũ ur̃m
ita se habeat ut credatis in iħm xp̃m
filium dei. qui sit natꝰ ex uirgine

Expanded text:
ta, ut huic videtur, de Maria natum ta, ut huic videtur, de Maria natum est, non esse ipsum Filium Dei, sed id quod de baptismo postea factum est ad Jordanem, id est hominem novum, tanquam in nobis cum credimus ad Deum ex Gentilitatis errore conversi: quod ipsum tamen nescio utrum satis cum ea fide faciat, quam vos catsed interim sic Matthaeo uidetur, si sunt ipsius haec. neque enim usquam in parturitionibus Mariae dictum legitur illud: filius meus es tu, ego hodie genui te, aut: hic est filius meus dilectissimus, in quo bene conplacui, sed in expiatione eius apud Iordanem. quod si et tu credas ita, ut scriptum est, eris iam quidem Matthaeanus — sic enim mihi dicendum est — catholicus uero nequaquam. nam catholicam fidem nouimus; quae tanto longe abest ab hac professione Matthaei, quanto procul est et a uero, siquidem symbolum uestrum ita se habeat. ut credatis in Iesum Christum filium dei, qui sit natus ex uirgine
Abbreviated transcription (Latin):
centi credã. filius dauid erit mͥ de
maria natꝰ. adhuc de dĩ filio in hoc
om̃i generationis textu. nulla fit
mentio. usq ad baptismum scilic&.
frustraq calumpniã uos ingeritis
scͥptori: tanquã dĩ ille filiũ in ute¬
ro mulieris ineluserit. At uͦ hic cla¬
mitat ut uidetur & inscriptio¬
ne ipsa sua se ꝓrsus ab hoc sacͥle¬
gio uindicat: dauid filiũ ꝑhibens
ex illa stirpe oriundũ se scripsisse
non filiũ dĩ. Nam iħ̃m quidẽ eũ
qui sit dĩ filius. si scͥptoris huius
mentẽ ꝓpositũq consideres: non
tam ille de maria uirgine uult
nos acciꝑe ꝓcreatũ: quam factũ
aliquando ꝑbaptismũ apud flu-¬
enta iordanis. Illic enĩ baptiratũ
dio filiũ designauit: factũ aliquan¬
do ẽẽ. filiũ di. post annos duntarat
scdm luce fidẽ ferme triginta. Ubi
⁊ uox tunc audita ẽ. dicens ad eũ:
filius m̃s estu ego hodie genui te.
Uides gͦ id quod ante annos trigin¬

Expanded text:
centi credam, filius Dauid erit mihi de centi credam, filius Dauid erit mihi de Maria natus; adhuc de dei filio in hoc omni generationis textu nulla fit mentio usque ad baptismum scilicet frustraque calumniam uos ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit. at uero hic clamitat, ut uidetur, et inscriptione ipsa sua se prorsus ab hoc sacrilegio uindicat Dauid filium perhibens ex illa stirpe oriundum se scripsisse, non filium dei. nam Iesum quidem eum. qui sit filius dei, si scriptoris huius mentem propositumque consideres, non tam ille de Maria uirgine uult nos accipere procreatum quam factum aliquando per baptismum apud fluenta Iordio filium designavit, factum aliquando esse Filium Dei , post annos duntaxat, secundum Lucae fidem, ferme triginta, ubi et vox tunc audita est, dicens ad eum: Filius meus es tu; ego hodie genui te . Vides ergo id quod ante annos trigin
Abbreviated transcription (Latin):
iħm de maria natũ: Cui ego. Quẽ¬
nam inquã dicis iħm: Nam plures
in hebreismo fuerunt. ihe unus
quidẽ naue filiꝰ. discipłs moysi: alt̾
uero filius iose dech sacerdotis ma-¬
gni. Item alius qͥ dictus ẽ filiꝰ dđ:
alius uͦ filius di. Quẽnam gͦ istoꝵ
de maria natũ queris de me. utrũ
accipiã : Utiq inquit filium di.
Cui ego. Et quo auctore quoue
magistro docente: istud accipiã.
At ille. Matheo inquit. Cui rursũ
ego. Quid enĩ matħs scripsit: &
ille. liber generationis iħu. xp̃i fi
lii dauid: filii abraham. & cetera.
Tum ego. Putauerã in quã quia ẽẽs¬
dic turtis liber generationis iħu xp̃i
filii dĩ. & me parauerã ad prescri¬
bendũ: s quia nc̃ fidelit̾. capitulũ
cõmemorasti. ammonendus tantũ
es. ut id quod recitasti consideres.
Neq eñi matħs hic di filii genera¬
tionẽ scribere se fatetur instituisse:
s filii dauid. Ut gͦ huic interim di¬

Expanded text:
Iesum de Maria natum? cui ego: quemIesum de Maria natum? cui ego: quemnam, inquam, dicis Iesum? nam plures in Hebraismo fuerunt Iesus: unus quidem Naue filius, discipulus Moysi; alter uero filius Iosedech sacerdotis magni; item alius, qui dictus est filius Dauid; alius uero filius dei . quemnam ergo istorum de Maria natum quaeris ex me utrum accipiam ? utique, inquit, filium dei. cui ego: et quo auctore quoue magistro docente istud accipiam? at ille, Matthaeo, inquit. cui rursum ego: quid enim Matthaeus scripsit? et ille: liber generationis Iesu Christi filii Dauid, filii Abraham, et cetera. tum ego: putaueram, inquam. quia esdicturus liber generationum Iesu Christi filii dei, et me paraueram ad praescribendum; sed quia nunc fideliter capitulum memorasti, . admonendus tantum es, ut id, quod recitasti, consideres. neque enim Matthaeus hic se dei filii generationem scribere fatetur instituisse, sed filii Dauid. Ut ergo huic interim di
Abbreviated transcription (Latin):
bo quia obediuit iubenti. quia in
hostiles cuneos ꝓ salute regni eiꝰ ꝓpo¬
sita sua morte ꝓcessit. S in hac in¬
quit seriȩ scłoꝵ iam malis ꝑmixta
atq concreta: non obtemperauit
preceptis. Queramꝰ quare. Si ꝓpria
uoluntate: uera culpa ⁊ iustapena.
S iam si uoluntas ẽ rea: nulla ẽ ad
peccandũ natura contraria. Et ido
manicheoꝵ om̃is conuicta: & euersa fal¬
latia. Si aũt ab hoste oppressa: qͥuo mis¬
sa ẽ: Si alieno malo superata cui re¬
sistere non ualuerat: miqua pena
& magna crudelitas. S ad excusan¬
dũ ꝓfertur dĩ necessitas. Talem co¬
lant dm̃: qui nolunt colere d̃m.
Sane quod fatendũ est. etiam ipsi
cultores eiꝰ. quanuis talẽ dm colen¬
do sint pessimi: meliores tam̃ illo
sunt quia saltẽ sunt. Ille tam̃ nichil
est. nͥ fictio falsitatis : & cogitatio ua-¬
nitatis. S iam cetera fausti argu-¬
ta deliramenta uideamꝰ.
quando mͥ: quidã numero¬
sa plebe respondens ait. Accipis

Expanded text:
bo, quia oboediuit iubenti, quia in bo, quia oboediuit iubenti, quia in hostiles cuneos pro salute regni eius proposita sua morte «processit. sed in hac, inquit, serie saeculorum iam malis permixta atque concreta non obtemperauit praeceptis. quaeramus, quare. si propria uoluntate, uera culpa et iusta poena; sed iam si uoluntas est rea, nulla est ad peccandum natura contraria, et ideo Manichaeorum omnis conuicta est et euersa fallacia. si autem ab hoste obpressa quo missa est, si alieno malo superata, cui resistere non ualuerat, iniqua poena et magna crudelitas. sed ad excusandum profertur dei necessitas. talem colant deum, qui nolunt colere deum. sane, quod fatendum est, etiam ipsi cultores eius, quamuis talem deum colendo sint pessimi, meliores tamen illo sunt, quia saltem sunt; ille autem nihil est nisi fictio falsitatis et cogitatio uanitatis. sed iam cetera Fausti arguta deliramenta uideamus.aliquando quidam ex numerosa plebe respondens ait: accipis
Abbreviated transcription (Latin):
membra depredarentur gentes te¬
nebrarũ : Et tamen cũ bellũ tã
miserũ ipse gessisset. cultores eius fa¬
mulo dĩ nr̃i obiciunt. quod bella ges¬
serit. in quib semꝑ cũ suis om̃ib
uictor de hostib triumphauit. qͥ
captiui uel captiue belligerante mo¬
yse de popło isrł. duci potuert̃: qđ¬
& d̾s ur si potuisset utq fecisset.
Hoc gͦ non est. malos arguere: s fe¬
liciorib inuidere. Quȩ aũt crudeli¬
tas moysi. quod in popłm qͥ grauĩt
in dm̃ peccauerat gladio uindicauit:
cuiꝰ tamen peccati ueniã se ꝓ illis
diuinȩ uindictȩ offerens. dep̃catꝰ
est: Uerũtamen si & hoc ñ mise¬
ricordit᷑ sed crudelit̾ fecisset: etiã
sic melior dõ ur̃o ẽẽt. Neq enim
quẽquã suorũ innocentiũ ⁊ obedi¬
entium. si ad hostis cuneũ disrũ¬
pendũ missus fuisset. ⁊ captiuatꝰ
ullomodo eũ postea si uicisset ipse
dampnaret: quod facturꝰ ÷ ds iste
de sua parte. quam configet in glo¬

Expanded text:
membra depraedaretur gens temembra depraedaretur gens tenebrarum ! et tamen cum bellum tam miserum ipse gessisset, cultores eius famulo dei nostri obiciunt, quod bella gesserit, in quibus semper cum suis omnibus uictor de hostibus triumphauit, qui captiui uel captiuae Moyse belligerante de populo Israhel duci potuerunt: q uester si potuisset, utique fecisset. hoc ergo non est malos arguere, sed felicioribus inuidere. quae autem crudelitas Moysi, quod in populum, qui grauiter in deum peccauerat, gladio uindicauit? cuius tamen peccati ueniam se pro illis etiam diuinae uindictae offerens deprecatus est. uerumtamen si et hoc non misericorditer, sed crudeliter fecisset. etiam sic melior deo uestro esset. neque enim quemquam suorum innocentium et oboedientium, si ad hostis cuneum disrumpendum missus fuisset et captiuatus, ullo modo eum postea. si uicisset, ipse damnaret: quod facturus est deus iste de sua parte, quam configet in glo
Abbreviated transcription (Latin):
trix ẽẽt: ille aũt conditione suȩ il¬
lius cõmixtionis. uniuerso generi
tenebrarũ in om̃ib meretricibus
ꝓstituit᷑. In om̃ib deniq marib ac
feminis late uarieq fornicantibus.
& sese corrũpentib uolutat᷑. soluit᷑.
illigat᷑. rursus in eoꝵ fetib uolutan¬
dus. soluendus. ligandus: donec ad
ultimũ globũ pars immundissi¬
ma d̃i ur̃i. tanquã expiabilis me¬
retrix ꝑducat᷑. Hȩc scilicet mala.
has turpitudines. hȩc dedecora a
membris siuis ds ur̃ ãmouere ñ po¬
tuit: & hostis immanis necessitate
cõpulsus ad ista ꝑuenit. Neq eñ
potuit interimere inuiriosũ atq
iuolentũ: suis uel ciuib uel partibꝰ
saluis. Quanto gͦ ille melior qui oe¬
ciso egyptio. frẽm defendit illesum:
que̾ miserabili uanitate faustus ar¬
guit. & dm suũ miserabiliore ceci¬
tate non respicit: Quanto melius
ipse uasa aurea & argentea abstu¬
lisset de genere egyptioꝵ: quam eiꝰ

Expanded text:
trix esset, ille autem condicione suae iltrix esset, ille autem condicione suae illius commixtionis uniuerso generi tenebrarum in omnibus meretricibus prostituitur, in omnibus denique maribus ac feminis late uarieque fornicantibus et sese corrumpentibus uolutatur, soluitur, inligatur, rursus in eorum fetibus uolutandus, soluendus, ligandus, donec ad ultimum globum pars inmundissima dei uestri tamquam inexpiabilis meretrix perducatur. haec scilicet mala, has turpitudines, haec dedecora a membris suis deus uester amouere non potuit et hostis inmanis necessitate conpulsus ad ista peruenit; neque enim potuit interimere iniuriosum atque uiolentum suis uel ciuibus uel partibus saluis. quanto ergo ille melior, qui occiso Aegyptio fratrem defendit inlaesum, quem mirabili uanitate Faustus arguit et deum suum mirabiliore caecitate non respicit! quanto melius ipse uasa aurea et argentea abstulisset de gente Aegyptiorum, quam eius
Abbreviated transcription (Latin):
quot libet quã multa unꝰ homo pos-¬
set admittere: ille aut in om̃ib om¬
nũ talib factis cõmixtione illa m̃¬
broꝵ suoꝵ turpari polluiq conum¬
citur. Et osee ꝓph̃a accusatur a
fausto. qui si meretricẽ turpi con¬
cupiscentia captiuatꝰ ad amasset
atq duxisset : animas certe ambo-¬
rum & lasciui amatoris & obscenȩ
meretricis partes. & membra na-¬
turamq dei ur̃i ẽẽ. predicatis. Illa
gͦ meretrix quid enĩ ambiã uerb̃.
quod seruata atq incorrupta suȩ
sanctitate naturȩ. illi meretricio co¬
pori non ligatꝰ. sed presentatꝰ incide¬
ret: sed & inquinatissima ẽẽ. ista m̾¬
bra diur̃i ⁊ ob hoc magna purgatio¬
ne indigere fatemini. Illa gͦ mere¬
trix ẽẽt de qua hominẽ dĩ arguere
in melius casto coniugio cõmutata.
Aut si non uultis: particłam certe
dĩ ur̃i licet minimã. non negatis
illam animã meretricis. Hoc gͦ iam
melior dõ ur̃o. qm̃ ipsa una mere-¬

Expanded text:
quotlibet quam multa unus homo posquotlibet quam multa unus homo posset admittere; ille autem in omnibus omnium talibus factis commixtione illa membrorum suorum turpari polluique conuincitur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, et lasciui amatoris et obscaenae meretricis, partes et membra naturamque dei uestri esse praedicatis — illa ergo meretrix — quid enim ambiam uerbis quod seruata atque incorrupta suae sanctitate naturae illi meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgatione indigere fatemini. illa ergo meretrix, de qua hominem dei audetis sset in melius casto coniugio commutata; aut si non uultis, particulam certe dei uestri, licet minimam, non negatis illam animam meretricis. hoc ergo iam melior deo uestro, quoniam ipsa una mere
Abbreviated transcription (Latin):
illũ genitatẽ motũ calorẽq ꝑpetit᷑:
& ubiq turpi conditione ꝑmixtus.
in capro inflãmat᷑ in capra seminat᷑.
in hedo generat᷑: Ac ꝑ hoe ⁊ si uidas
non tantum fornicator. sed etiã seiens
nurus suȩ nefarius incestator existe¬
ret: in illiꝰ quoq incesti libidine ds̃
ur̃ hereret. sorderet. arderet. Dauid
aũt iniquitatis penituit. quod uro-¬
rẽ adamauerit alienã: uirũq eius
mandarit occidi. At uͦ dm ur̃m qͣn¬
do penitebit. quod a tartareo gene¬
re masculino ac feminino pͥncipiũ
tenebrarũ ad amatꝰ. eoꝵ libidinisua
membra concessit. nec maritũ euiꝰ
coniugẽ ad amauerat. s suos filios
in membris demonũ a quibꝰ demo-¬
nib ipse fuerat ad amatꝰ occidit:
S & si non penituisset dauid. nec
iusticiȩ sanitatẽ tali medicina rece¬
pisset: etiam sic isto do manicheoꝵ
melior extitisset. Iste quippe uno ip¬
so facto putemꝰ. & aliis talib quot¬

Expanded text:
illum genitalem motum caloremque perpetitur illum genitalem motum caloremque perpetitur et ubique turpi condicione permixtus in capro inflammatur, in capra seminatur, in haedo generatur! ac per hoc etsi ludas non tantum fornicator sed etiam sciens nurus suae nefarius incestator existeret, in illius quoque incesti libidine deus uester haereret, sorderet, arderet. Dauid autem iniquitatis paenituit, quod uxorem adamauerit alienam uirumque eius mandarit occidi; at uero deum uestrum quando paenitebit, quod a tartareo genere masculino ac feminino principum tenebrarum adamatus eorum libidini sua membra concessit nec maritum, cuius coniugem adamauerat, sed suos filios in membris daemonum, a quibus daemonibus ipse fuerat adamatus, occidit? sed etsi non paenituisset Dauid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus et aliis talibus quot