comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ł p̃nuntiandũ ł annuntiandũ inrerũ natura p̃t̾
usitatũ nature cursũ mirabilit̃ facta s̃ ministrantibꝰ an¬
głis ẽẽ facta. ut tam̃ ubiq c̾ator ł reparator caturarũ
ñ sit nͥ qui plantatore ⁊ rigatore quolibet solus in e̾m̃¬
tũ dat b̃s. ac ꝑ hoc ⁊̃ illa extasys quã ds̃ immisit madã.
ut soporatus obdormiret recte intelligit᷑ ad hoc inmissa.
ut ⁊ ipsus mens ꝑcatasyn in partiocps fieret tã quã an¬
głicȩ euriȩ. ⁊ intrans inscũ ariũ dĩ intelliget i nouissima. De¬
niq euigilans tamquã ꝓphetia plenꝰ cũ adse adductã mudie¬
rẽ suã uidẽt. eruetuauit ꝯtinuo ꝗd magnũ sac̃m̃tũ ꝯm̃dat
ũ.⁊ matrẽ suã. ⁊ adhcrebit uxori sue yert̃ duo incarne una.
Que uba cũ pͥmi hõis fuisse sepͥtura ipsa teslat᷑. dñs tam̃ ineu¬
glio dm̃ dirisse declarauit. Ait cnĩ. N legistis ab initio ma

Expanded text:
adnuntiandum in rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse facta, ut tamen ubique creator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus incrementum dat deus. Ac per hoc etiam illa extasis, quam deus inmisit in Adam, ut soporatus obdormiret, recte intellegitur ad hoc inmissa, ut et ipsius mens per extasin particeps fieret tamquam anelicae curiae et intrans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima. denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam uideret, eructuauit continuo, quod magnum sacramentum commendat m et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. quae uerba cum primi hominis fuisse scriptura ipsa testetur, dominus tamen in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
qrtelligẽmꝰ ꝓpt̃ criasin quȩ p̃oesseiat iadĩ. hoc cũ diumnitꝰ
tamquã ꝓpħam dicẽ potiusse. Srĩ iste huiꝰ libri t̾mimnꝰ ficri
placet. ut ea quȩ secunt᷑ ab alio exordio renouent intentio¬

Expanded text:
esserat in Adam, hoc eum diuinitus tamquam prophetam dicere potuisse. sed iam iste huius libri terminus placet, ut ea, quae sequuntur, ab alio exordio renouent intentio
Abbreviated transcription (Latin):
usla sine t̾ra ⁊ aqua repente floreat ⁊ fructũ gignat. ut ꝑ
uuentã sterilis femina in senecta pariat. ut asina loq̃t᷑¬
ysi qͥd huiꝰmi ẽ. dedit quidẽ naturis ꝗ̃s cauit ut ereis &
hec fieri possent. Neq enĩ exeis ł ipse fac̾et qđ cxcis fieri ñ
posse ipse p̃figẽt. qũo se ipso ñ ẽ nec ipse potentior Uerũ
tam̃ alio mͦ bedit ut ñ hec habent in motu naturali ẜ meo
quo ita cata ce̾̃nt ut eoꝵ nat᷑a uoluntati potention ampli
subiac̃et. Habet gͦ ds inst absconoitas factoe quorundĩ¬
ꝑe ꝓubentie quo naturas substituit ut sint .ẜ illo ꝙͦ eas
administrat ut uoluerit. ꝗuas ut uoluit ꝯdidit. Ibr ẽ gr̃a
qͣ sua uoluntate. Sep̃uatã recursũ ꝑ semetipsũ ñ habet.

Expanded text:
ulla, sine terra et aqua repente floreat, et fructum gignat , ut per ulla, sine terra et aqua repente floreat, et fructum gignat , ut per juventam sterilis femina in senecta pariat , ut asina loqquidem naturis, quas creauit, ut ex his et haec fieri possent — neque enim ex eis uel ipse faceret, quod ex eis fieri non posse ipse praefigeret, quoniam se ipso non est nec ipse potentior — uerum tamen alio modo dedit, ut non haec haberent in motu naturali, sed in eo, quo ita creata essent, ut eorum natura uoluntati potentiori amplius subiaceret. Habet ergo deus in se ipso absconditas quorunddentiae, quo naturas substituit ut sint, sed in illo quo eas administqua sua uoluntate deprauatam, recursum per semet ipsam non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ q ualeat uł ñ ualcat. qͣd de qͦ fleri possit ł ñ possit. Eahiꝰ
uelut pͥmorduis rerũ om̃a que gignunt᷑ suoqueq tempore
erortus successusq sumunt. fines: decessiones sui cuiꝰq gnis.
Uñ fit ut segrano tritici Inascat᷑ faba. ł de faba tͥticũ. ł de
pecore hõ. aut behomine pecus. Suꝑ hunc aũ motũ cursu
rerũ naturałe potestas catoris habet apud se posse de his
om̃ibꝰ face aliud quã eoꝵ quasi seminales rationes habent.
nũ potentia temaria .ẜ sap̃ie uirtute omp̃s ẽ. ⁊ hoc de una qͣq
re intempore suo facit. qđ antea pea fecit ut possit. Aliꝰ gͦ
rerũ modus ẽ ꝗͦ illa herba sic germinat. illa sic. illa eta pa¬
rit. illa ñ parit. hõ loꝙͥ pot̃. pecus ñ pot̃. łłoꝵ ⁊ taliũ modoꝵ
rationes ñ tantũ in dõ s̃. ẜ ⁊̃ ab albo rebꝰ catis inditȩ atq con
erȩite. Ut aũ lignũ det̾ra eacisũ. aridũ ꝑpołitũ sine radice

Expanded text:
sit uel non possit. ex his uelut primordiis rerum omnia, quae gignuntur, suo quaeque tempore exortus processusque sumunt finesque et decessiones sui cuiusque generis. unde fit, ut de grano tritici non nascatur faba uel de faba triticum uel de pecore homo uel de homine pecus. super hunc autem motum cursumque rerum naturalem potestas creatoris habet apud se posse de his omnibus facere aliud, quam eorum quasi seminales rationes habent, nim potentia temeraria, sed sapientiae uirtute omnipotens est; et hoc de unaquaque re in tempore suo facit, quod ante in ea fecit, ut possit. alius ergo est rerum modus, quo illa herba sic germinat, illa sic, illa aetas parit, illa non parit, homo loqui potest, pecus non potest. horum et talium modorum rationes non tantum in deo sunt, sed abcreatae. Ut autem lignum de terra excisum, aridum, perpolitum, sine radice
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ sic̃ absconditꝰ erat leui in lũbis abrahȩ qͣndo: ipse de¬
cimatus ẽ. ẜ in dõ qui unin̾sa c̾auit. Quã obrẽ om̃a ⁊̃ quȩ
ad hanc grãm significandã ñ naturali motu rerũ. ẜ mira¬
erat qđ mulier facta ẽ belat̾e uiri ⁊ hoc dormientis. quȩ
ꝑipsũ firma facta ẽ tamquã eiꝰ osse firmata. ille aũ ꝓpt̾ rp¬
sã infirmꝰ. ꝙ in locũ coste ñ costa ẜ caro ꝯpleta ẽ. ñ habuit
minã fecit eos. ut femina omnino sic fieret. s tantũ hoc ha¬
buit ꝗͥa ꝯsic fieri posset. ne cont causas quas uoluntate in¬
stituit. mutabili uoluntate aliqͥd fac̾et. qͥd aut̃ fieret : om¬
mino aliud futurũ ñ cẽt. absconditũ erat indõ qͥ uniu̾sa ẽ¬
auit. S qũo sic dr̃ absconditũ. ut in notesc̾et pͥncipibꝰ ⁊ po

Expanded text:
Levi in lumbis Abrahae, quando et ipse decimatus est ; sed in Deo, qui universa creavit. Quamobrem omnia etiam quae ad hanc gratiam significandam, non naturali motu rerum, sed miraerat, quod ita mulier facta est de latere uiri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tamquam eius osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro subpleta est, non habuit et feminam fecit eos, ut femina omnino sic fieret, sed tantum hoc habuit, quia et sic fieri posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, mutabili uoluntate aliquid faceret. quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in deo, qui uniuersa creauit. Sed quoniam sic dixit absconditum, ut innotesceret p
Abbreviated transcription (Latin):
suarũ plena gnĩb ꝯgruos numos suoꝵ tempoꝵ agentib
fontes ⁊̃ suos habet ac fluuos.⁊ para dẏsus election loes
plantatus. qͣtuor illa flumĩna excapius sar fontis emitte
ret. aut. ex ipso uno forter paradysi multo largiꝰ exun¬
dante pͥus totã rigasset t̾rã. atq ad aꝑienda ꝑtempoꝵ
numos gn̾a. que in ea sine int̾uallis tempoꝵ cãuat fecun¬
disse: ac pꝰca rep̃ssisse ineo loco aq̃rũ eruptionẽ uastissi¬
mã. ut dediu̾sis ꝑ omnẽ t̾rã capitib fluminũ ac fontiũ
iã manarent. ac deiñ in regione illiꝰ fontiꝰ ñ iã uniusi
t̾ram rigantis. s memorabiles solos illos quatuor fluui¬
os emittentis plantasse paradẏsũ. uͥ hominẽ quẽ fecat

Expanded text:
ngruos numeros suorum temporum agentibus, fontes etiam suos haberet ac fluvius; et paradisus loco electiore plantatus, quatuor illa flumina ex capite sui fontis emitte ret? aut ex ipso uno fonte paradisi multo largius exundante, prius totam irrigasse terram, atque ad parienda per temporum numeros genera, quae in ea sine intervallis temporum creaverat, fecundasse; ac postea repressisse in eo loco aquarum eruptionem vastissimam, ut de diversis per omnem terram capitibus fluminum ac fontium jam manarent; ac deinde in regione illius fontis, non jam universam terram rigantis, sed memorabiles solos illos quatuor fluvios emittentis, plantasse paradisum, ubi hominem quem fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
te .s̃. ẜ qͣntũ satis iudicauit sp̃s qui in erat scribenti ea gͦ
tionẽ ualerent. nescrentes nectamꝰ qͥd fieri potuerit.
qđ ille ñ nesciens p̃t̾misit: tantũ id conantes ꝓ mobu¬
lo nr̃o quantũ adiuuam᷑ effice. ne aliqͣ absurditas uł
repugnantia putet᷑ eẽ inscript᷑is sc̃is. que opinionẽ le¬
ctoris offendat. ⁊ dũ estimat fieri ñ potuisse que facta
ẽẽ seript᷑ã ꝯmemorat. uel resiliat a fide ł ñ aecedat ad
fidẽ. Prorñ cũ dcisto fonte querimꝰ. qͦmͦ id qđ dictũ ẽ asco¬
debit det̾ra ⁊ irrigabat omnẽ faciẽ t̃rȩ ñ impossibile

Expanded text:
t, sed quantum satis iudicauit spiritus, qui inerat scribenti ea, qu praefigurationem ualerent, nescientes coniectamus. quid fieri potuerit, quod ille non nesciens praetermisit, tantum id conantes pro modulo nostro, quantum adiuuamur,\' efficere, ne aliqua absurditas uel repugnantia putetur esse in scripturis sanctis, quae opinionem lectoris offendat et, dum existimat fieri non potuisse, quae facta esse scriptura conmemorat, uel resiliat a fide uel non accedat ad fidem. Proinde cum de isto fonte quaerimus, quomodo id, quod dictum est: ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae, non inpossibile
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ gͦ erat condita. Quomͦ gͦ dictũ ẽ. fecit d̾s̃ hominẽ
ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ diͦ Si aut̃ iã incatura erat.
hoc ẽ in his quȩ simul om̃a cauerat ds. inꝗͣ catura e¬
rat: Utrũ spũali an corporali  Si sp̃uali agebatne a¬
liqͥd incorporibꝰ mundi seu çęlestibꝰ seu t̾restribꝰ. an ea
erat uacans añ hoc quã homo in sua ꝓpͥa nat᷑a ꝯđet᷑.¬

Expanded text:
nondum ergo erat condita: quomodo ergo dictum est, Fecit Deus hominem nondum ergo erat condita: quomodo ergo dictum est, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei ? Si autem jam in creatura erat, hoc est, in iis quae simul omnia creaverat Deus, in qua creatura erat? utrum spirituali, an corporali? Si spirituali, agebatne aliquid in corporibus mundi, seu coelestibus, seu terrestribus? An in ea erat haec vacans antequam homo in sua
Abbreviated transcription (Latin):
beataq natura defluxerit. ł utrũ omnino exnichilo fa¬
cta sit. ⁊̃ si dubitat᷑ ⁊ querit᷑. illud tam̃ minime dubrtan
dõ factã ut aĩa uiua sit. Aut enĩ nichil fuit. aut hoc
querendũ ẽ qͦmͦ possit intelligi. qđ causalis eiꝰ ratio
caret om̃a simul. s earũ fut᷑arũ causales quasdã rati¬
unes. putemͣ inania quedã dicẽ. Que g̃ cnĩ iste causale
rationes. scđdm ꝗͣs possit iã dici ds̃ fecisse hominẽ. abr
maginẽ suã. cuiꝰ corpus ñdũ belimo finxrerat. cur
ñdũ animã flando fecat: Et corꝑis qͥdẽ humani ⁊̃si
fuit aliꝗͣ occulta rõ qua futurũ erat ut formaret᷑
qui cẽt aĩa hoĩs que ibi ro causalis pͥmitus cõdita ẽ cũ
dicet ds̃ faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am¬
Qđ ñ scđm animã recte intelligi ñ pot̃. si nulla erat na¬
tura ubi conderet᷑. Si enĩ hȩc rõ indo erat ñ inc̾atura.

Expanded text:
beataque natura defluxerit uel utrum omnino ex nihilo fabeataque natura defluxerit uel utrum omnino ex nihilo facta sit, etiamsi dubitatur et quaeritur, illud tamen minideo factam, ut anima uiua sit; aut enim nihil fuit aut hoc, quaerendum est, quomodo possit intellegi, quod causalis eius ratio crearet omnia simul, sed earum futurarum causales quasdam rationes, putemur inania quaedam dicere. quae sunt enim istae causales rationes, secundum quas posset iam dum de limo finxerat, cui nondum animam flando fecerat? et corporis quidem humani etiamsi fuit aliqua occulta ratio, qua futurum erat, ut formaretuqui esset anima hominis, quae ibi ratio causalis primitus condita est, cum diceret deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nndum animam recte intelligi non potest, si nulla erat natura ubi conderetur? 33. Si enim haec ratio in Deo erat, non in creatura;
Abbreviated transcription (Latin):
tale eẽt᷑ se nosset. que magis se nouit quã celũ ⁊t̾rã.
que ꝑsui corporis oculos nouit. Omitto dicẽ ꝗͣa illud eiꝰ
tacula sua ł nidos repetunt. ꝗͦ capiunt᷑ imagines om¬
rerũ similitudines continent᷑. at si hoc corpꝰ ñ ẽ qͥa cer¬
tũ ẽ eas similitubines corpoꝵ illic ñ solũ memorit̾ de¬
tineri. uerũ ỹ innum̾abiles ꝓ arbitͥo figurari ÷ quantomi¬
nus alia qͣlibet ui sua corpori ẽt̃ aĩa similis pot̃: Si aut̃
corpꝰ cẽ dicunt alia qͣlibet notione om̃e qđ ẽ .a. omnc̃¬
naturã atq sub̾am. ñ quidẽ admittenda ẽ locutio. ne ñ
inueniamꝰ qͥmͦ loquentes ca quȩ corꝑa ñs̃ a corporibꝰ dis¬
tinguamꝰ: ñ tam̃ nimis ẽ de nomine laborandũ. Nã ynos
que manifesta s̃ corpora. ẜ neq hoc eẽ qđ ds̃ ẽ. Quid sit
sine sensu. qualis pot̃ credi in arboribꝰ. nec uita sine ra
Nñ sit aut̃ .i. dequa uelut mat̾ie facta sit. ł deqͣ ꝑfecta

Expanded text:
talem se nosset, quae magis se nouit quam caelum et terram, quae per sui corporis oculos nouit. Omitto dicere, quia illud etacula sua seu nidos repetunt, quo capiuntur imagines omrerum similitudines continentur. at si hoc corpus non est, quia certum est eas simulitudines corporum illic non solum memoriter detineri, uerum etiam innumerabiles pro arbitrio figurari, quanto minus alia qualibet ui sua corpori esse anima similis potest! Si autem corpus esse dicunt alia qualibet notione omne quocutio, ne non inueniamus, quomodo loquentes ea, quae corpora non sunt, a corporibus distinguamus; non tamen nimis est de nomine laborandum. nam et nos quae manifesta sunt corpora, sed neque hoc esse, quod deus est. quid sit sine sensu, qualis potest credi in arboribus, nec uita sine ratUnde sit autem, id est de qua uelut materie facta sit uel de qua perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
An illa catura sp̃ualis in ꝗͣ latent̾ erat hȩc ratio. nic¬
hil agebat sui oꝑis. Et ut qͥd c̾ata erat : An ut ꝯtine¬
ret rationẽ fut᷑ȩ aĩae humanę ł futurarũ anima¬
rũ. tamquã inse ipsis eẽ ñ possent. s in aliqͣ c̾atura
uita ꝓp̾a iã uiuente. sic̃ gn̾andi ratio ñ pot̾ eẽ nͥ in a¬
liqͥbꝰ iã existentibꝰ ꝑfectisq naturis : Parens gͦ aĩȩ in¬
stituta ẽ aliꝗ̃ catura spualis inꝗͣ sit ratio futͣt ar̃e. ꝗͤ
ñ inde existat ñ cũ eã ds homini inspiranda facit.
Heq enĩ ex homine fȩtũ ł seminis ł ipsus iã ꝓlis iã creat ⁊ for

Expanded text:
a creaturae spiritualis, in qua latente erat haec ratio, nihil agebat sui operis? Et utquid creata erat? An ut contineret rationem futurae animae humanae, vel futurarum animarum, tanquam in seipsis esse non possent, sed in aliqua creatuita propria iam uiuente, sicut generandi ratio non potest esse nisi in aliquibus iam existentibus perfectisque naturis? parens ergo animae instituta est aliqua creatura spiritalis, in qua sit ratio futurae animae, quae non inde existat, nisi cum eam deus homini inspirandam facit. neque enim et ex homine fetum uel seminis uel ipsius iam prolis creat et for
Abbreviated transcription (Latin):
ualde. qͥd sit ⁊̃ finait ds adhuc det̾ra çȩt̾as bestias agri
⁊ om̃a uolatilia cęli. tamquã illa ñ fuerint om̃a quȩ
pͥmo ꝓducta erant. ł potius nulla ante ꝓducta erant.
neq enĩ dictũ est ⁊finrit d̾s adhuc det̾ra cet̾as bestias agͥ
⁊ cet̾a uolatilia cęli. quasi quȩ minꝰ ex t̾ra seato. ł aqua
quinto die ꝓdurit. s om̃s bestias inꝗt̾ rom̃a uolatilia ce
lꝰ nec ñ yil lud cogitet quẽ admodũ ds̃ ⁊ ser diebꝰ fe
om̃a. pͥmo ipsũ dic̃. secđõ firmam̃tũ. t̾cio speciẽ maris :¬

Expanded text:
ualde; quid sit etiam: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; tamquam illa non fuerint omnia, quae primo producta erant, uel potius nulla ante producta erant. neque enim dictum est: et finxit deus adhuc de terra ceteras bestias agri et cetera uolatilia caeli, quasi quae minus uel terra sexto die uel aqua quinto die produxerit, sed omnes bestias, inquit, et omnia uolatilia. necnon et illud cogitet, quemadmodum deus et sex diebus fecerit omnia: primo ipsum diem, secundo firmamentum, tertio speciem maris e
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ testimonus quã ẽẽ utracẽ nemo dubitat ñ infidelis
aut impius. ad ilła sententiã ducti sumꝰ ut dice̾mꝰ d̃m ab
exordio scłi pͥmũ simul om̃a cauisse. quedã conditis iã
ipsis naturis. quȩdã p̃conditis causis. sic̃ dũ ñ solũ p̾sentia
administratione atq regimine caret ỹ ordines tempoꝵ.,
temporaliũ . ꝗa ⁊ confũmau̾at ea ꝓpt̾ omniũ geneiũ t̾mi
mata reqͣsccret. ꝓpt̾ inchoata usq nc̃ oꝑaret᷑. S si possunt
hȩc melius intelligi. ñ solũ ñ resisto. uerũ ỹ faueo. Nẽ tam̃ de
aĩã quã ds̃ inspirauit hõi sufflando ineiꝰ facit̃ nichil cõfirmo.
ñ qͥa exdõ sic ẽ ut ñ sit suba dĩ. ⁊ sit incorporea .i. ñ sit corpꝰ¬
⁊ita factus ut ineꝰ naturã natura nulla corporis ł irrati¬

Expanded text:
turae testimoniis, quam esse ueracem nemo dubitat nisi infidelis aut inpius, ad illam sententiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi primum simul omnia creauisse, quaedam conditis iam ipsis naturis, quaedam praeconditis causis; sicut non solum praesentia,administratione atque regimine crearet etiam ordines temporum et temporalium, quia mata requiesceret, propter inchoata usque nunc operaretur. sed si possunt haec melius intellegi, non solum non resisto, uerum etiam faueo. Nunc tamen de anima, quam deus inspirauit homini sufflando in eius faciem, nihil confirmo, nisi quia ex deo sic est, ut non sit substantia dei et sit incorporea. id est non sit corptus a deo, nec ita factus ut in eius naturam natura ulla corporis vel rati
Abbreviated transcription (Latin):
diligenti ꝯsidatione dignissimꝰ. Cũ cni ꝑ melchi sedech inqͥ
huiꝰ rei fute figura p̃cesserat. disenẽt sac̃dotiũ ꝙͥ asaedotio
leui uibete gͦ inqͥt qualis hic ẽ cui ⁊ decimã partẽ abrahã
dedit bepͥmitis pat̾archa.⁊ hii qͥdẽ qui befilus s̃ leui sac̃doti

Expanded text:
diligenti consideratione dignissimus. cum enim per Melchisedech, in quo diligenti consideratione dignissimus. cum enim per Melchisedech, in quo huius rei futurae figura praecesserat, discerneret sacerdotium Christi a sacerdotio Leui, uidete ergo, inquit, qualis hic est, cui et decimam partem Abraham dedit de primitiis patriarcha. et hi quidem, qui de filiis sunt Leui, sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
seminȩ assumptũ ẽ quȩ beilla carnis peccati ꝓpagine ꝯce
nec ipsa erat peccati. ẜ similitudo carnis peccati. ñ enĩ inb̃
accepit reatũ moriendi ꝗͥ apparet inmotu carnis ñ uo¬
uenbȩ inbebite morti ⁊ ostendendȩ ꝓmissȩ refurrectiõi fuf¬
sic̾et. quoꝵ unũ nob̃ ad ñ tim̃dũ. alt̾ũ ad sꝑandũ ualeret.
responderĩ. ñ de abã. quã deada. Sienĩ puluis assumptꝰ ⁊ t̾ra in
q̃ nullus hominũ fuerat oꝑatꝰ meruit diuintiꝰ animari.¬
q̃ntomagis corpꝰ assũptũ excarne inꝗͣ itide nullus hominũ
suerat oꝑatus. sorutꝰ ẽ animã bonã. cũ illic eriget᷑ casurus.
hio besendãt leuatus.⁊ fortasse ido ait sortitus sũ animã bonã
s tñ hoc deillo oportet intelligi. ꝗͥa solent quȩ sorte dant̃ dmi
butaret in nobis. ad austrenbã suspicionẽ p̃cebentiũ mito sor¬
tis nom̃ accessit. Est in epła quȩ scribit᷑ ad hebitos locus qđi

Expanded text:
feminae adsumtum. est, quae de illa carnis peccati propagine cofeminae adsumtum. est, quae de illa carnis peccati propagine conec ipsa erat caro peccati, sed similitudo carnis peccati. non enim accepit inde reatum moriendi, qui adparet in motu carnis non uorti et ostendendae promissae resurrectioni sufficeret: quorum unum nobis ad non timendum, alterum ad sperandum ualeret. responderim "unde Adam quam de Adam". si enim puluis adsumtus ex terra, in qua nullus hominum fuerat omagis corpus adsumtum ex carne, in qua itidem nullus hominum fuerat operatus, sortitum est animam bonam, cum illic erigeretur casurus, hic descenderet leuaturus! et fortasse ideo ait: sortitus sum animam bonam — si tamen hoc de illo oportet intellegi — quia solent quae sorte dantur diuibitaret in nobis, ad auferendam suspicionem praecedentium meritorum sortis nomen accessit. Est in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, locus quidam
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ corporis cedẽ eũ capite suo eidẽ ipsi dño coaptari. ꝗd in¬
geniosiꝰ illo puero cuꝰ in annis duodecĩ seniores sapĩam mira¬
bant᷑. Et qͥd illa aĩa meliꝰ: Que ỹsi uincat ñ certando ẜ ꝓban¬
do qͥ animarũ t̃ducẽ affirmant. ñ erit ꝯsequens ut ⁊ ipsa ex¬
illiꝰ p̃uaricatiõĩs t̃duce uenisse ẽdenda sit. ne ꝑ illiꝰ hõis io¬
bedientiã ipse peccator ꝯstituat᷑. ꝑciũ uniꝰ obedientiã ⁊̃ ab
illo reatu lib̾ati iusti ꝯstituunt᷑ multi. Et qͥd in coinqͥnatiꝰ
illo ut̃o uͥginis. cuiꝰ caro ⁊̃ si depeccati ꝓpagine uenit. ñ t̃n
de peccati ꝓpagatione ꝯcepit. ut ne ipsũ qͥđ̃ẽ corpꝰ xͥ ea lex
seruerit inut̾o alariȩ quȩ inm̃bris posita corpons mortis
repugnat legi m̃tis. quã sõĩ patres ꝯiugati refrenantes ñ ꝗͣ¬
de nͥ quo usq licebat in ꝯcubitu relarart̃. nec t̾n tantũ mͦ
qͥusq licebat eiꝰ impetũ ꝑtulert̃. Eiñ x̾ corpꝰ quãuis excarne

Expanded text:
unitatem corporis ecclesiae cum capite suo, eidem ipsi domino coaptari, quid ingeniosius illo puero, cuius in annis duodecim seniores sapientiam mirabantur ? et quid illa anima melius, quae, etiamsi uincant non 15 certando, sed probando, qui animarum traduillius praevaricatoris traduce venisse credenda sit; ne per illius hominis inobedientiam etiam ipse peccator constituatur, per cujus unius obedientiam ab illo reatu liberati, justi constituuntur multi? et quid incoinquinatius illo utero uirginis, cuius caro, etiamsi de peccati propagatione uenit, non tamen de peccati propagatione concepit, ut ne ipsum quidem corpus Christi ea lex seuerit in utero Mariae, quae in membris posita corporis mortis repugnat legi mentis? quam sancti patres coniugati refrenantes non quidem nisi quousque licebat in concubitum relaxarunt nec tamen tantummodo quousque licebat eius inpetum pertul
Abbreviated transcription (Latin):
c̃di oportet spũalẽ atq intellectualẽ naturã scił uni¬
iatis angłicȩ. ⁊ mundũ .i. celũ & t̾rã. atq in illis iã extan¬
tib naturis rationes casse futurarũ aliarũ nat᷑arũ ñ ip¬
sas naturas . Alioꝗn. si iã sͥ ᷤ cate cẽnt sic̃ grant fuit. ñ ad¬
huc tẽnt fut̃e. Quod si ita c̃. nondũ erat in conditis re¬
bus aĩȩ humanȩ ulla nat᷑a. ⁊ tẽ cẽ cepit cũ eã ds̃ sufflan¬
cente factus sit. sicut deflatu dicebamꝰ quẽ anima facit excce¬
pore suo.s omnino exnichilo tẽ factus sit flatus. cũ ds flare
uoluit. idẽq hoĩs aĩa factus sit. An uͦ iã erat aliꝗͥd spũale
quãuis hoc qͥcqd trat ñdũ aĩt natura erat. atq ex hoc sit¬
factus flatus d̃i quȩ natura eẽt animȩ sic̃ nec corporis humani
natura iã erat. ante quã ds̃ eã delimo ł t̾rȩ pulu̾e formasset:
N enĩ caro humana erat pulius aut limꝰ ⁊ tam̃ aliqͥd ert. uñ

Expanded text:
lectualem naturam, scilicet unitatis angelicae, et mundum, id est caelum et terram, atque in illis iam extantibus naturis rationes creasse futurarum aliarum naturarum, non ipsas naturas? alioquin si iam ibi creatae essent, sicut erant futurae, non adhuc essent futurae. quod si ita est, nondum erat in conditis rebus animae humanae ulla natura et tunc esse coepit, cum eam deus sufflancente factus sit, sicut de flatu dicebamus, quem facit anima ex corpore suo, sed omnino ex nihilo tunc factus sit flatus, cum deus flare uoluit, idemque hominis anima factus sit: an uero iam erat aliquid spiritale, quamuis hoc, quidquid erat, nondum animae natura erat, atque ex hoc factus sit flatus dei, quae natura esset animae, sicut nec corporis humani natura iam erat, antequam deus eam de limo terrae uel puluere formauisset. non enim caro humana erat puluis aut limus, sed tamen aliquid erat, unde
Abbreviated transcription (Latin):
net᷑. Si quẽ uͦ nec diuini eloq̾i nec ꝑspiene rationis aucto¬
ritas. ẜsua p̾sumptio certũ fecat dubitare mecũ ñ dedig¬
net᷑ ac pͥmũ illud firmissime teneamꝰ. animȩ naturã nec

Expanded text:
netur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctonetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum illud firmissime teneamus animae naturam nec
Abbreviated transcription (Latin):
didit hȩc eiꝰ oꝑatio ẽ. s potiꝰ scđm ipsas. qnͣdo qͥdẽ corporib
humanis quoꝵ exillis pͥmis oꝑibꝰ ꝓpagatio ꝯtinuata fuecessi¬
one ꝓtendit᷑. tales congruit animas inseri. quales nẽ facit
atq inscrit. Qua ꝓpt̾ nichil iã timentes ne contͣ libri huiꝰ
quȩ uepͥma illa sex dicrũ ꝯditione scp̃ta s̃. qualibet harũ
triũ sententiarũ ꝓbabilitas uic̾it sentire uideam᷑. suscrpramꝰ
diligentiorẽ questionis huiꝰ ꝑtc̃tationẽ qntũ ad uiuat ds. ne
forte fieri possit. ut si ñ liqͥdã deꝗͣ dubitan ult̾ ñ debeat tã
certe acceptabiłe dehac re sententiã. nanciscam᷑. ut eã iene
donec certũ aliqͥd elucescat ñ sit absurdũ. Qđ si ne hoc qui¬
dẽ pntuerimꝰ. docum̃toꝵ mom̃tis undiq parĩq nutantibꝰ.
saltẽ ñ udebit᷑ nr̃a dubitatio laborẽ deuitasse. querendi.s
affirmandi temeritatẽ. ut me siqͥs iã recte certꝰ ẽ doce dig¬

Expanded text:
as, quandoquidem corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laboadfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dig
Abbreviated transcription (Latin):
scłi huiꝰ tẽꝑant̃. fortit̃. iuste. prudent̃q uiuat᷑. ꝓpter illudqͥppe
adipiscendu ubi scrura quies erit. ⁊ in effabilis uisio ueritatis.
suscipit᷑ ⁊ ctauendi auoluptate. ⁊ susfendi adu̾sitates ⁊ subur ni-

Expanded text:
i temperanter, fortiter, iuste prudenterque uiuatur. propter illud quippe adipiscendum, ubi secura quies erit et ineffabilis uisio ueritatis, labor suscipitur et continendi a uoluptate et sustinendi aduersitates et subueni
Abbreviated transcription (Latin):
simas gercremꝰ. scĩsq angłis iã cẽmꝰ ęquales. ñ utiq nobis
ita nota ẽẽt diuina sub̾a. sic̃ ipsa s. tam̃ istã senaru numi
ꝑfectionẽ nec extͣ nos ipsos c̃nimꝰ sic̃ oculis corpora. nec

Expanded text:
simas gereremus sanctisque angelis iam essemus aequales, non utique nobis simas gereremus sanctisque angelis iam essemus aequales, non utique nobis ita nota esset diuina substantia sicut ipsa sibi — tamen istam senarii numeri perfectionem nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora
Abbreviated transcription (Latin):
ut haberent ꝓpͥas m̃suras suas. ⁊ ꝓpͥos num̃os. & ꝓpriũ pondus: quȩ ĩ
eis ꝓsui cuiꝰq gni̾s mutabilitate mutarent᷑ augm̃tis ⁊ diminutio¬
nib multitudine ⁊ paucitate. leuitate ⁊ grauitate. scđm dispo¬
sitionẽ dĩ. Nũqͥd sicut ista mutant᷑ ita ipsũ di ꝯsiliũ. inꝗͦ ca dis¬
posuit mutabile dicimꝰ: Auertat ipse tantã dem̃tiã: sũ gͦ hec
ita disponerent᷑ ut hab̾ent m̃suras & numos & ponđa sua. u̾
ea cernȩbat ipse disponens.: Neq enĩ eat̃ se ipsũ. sic̃ cernimꝰ
oculis corpora. que utiq ñdũ erant cũ dispon̾ent᷑ ut fierent:
neq intͣ se ipsũ ista c̾nebat sic̃ cernimꝰ animo phantasias cor
Quogͣ mͦ ista cernebat. ut ista disponet: Luo. nͥ eo quosolus pot̃.
Uerũtam̃ nos mortales ⁊ peccatores quoꝵ animas agg̃nãt corꝑa
corruptibilia. ⁊ quoꝵ sensũ multa cogitantẽ t̃rena depͥmit
habitatio. quã quã ⁊ si corda mundissima ⁊ m̃tes simplicis¬

Expanded text:
ndus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut cernimus animo phantasias corpquo ergo modo ista ct? 13. Verum etiam nos mortales et peccatores, quorum animas aggravant corpora corruptibilia et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio — quamquam, et si corda mundissima et mentes simplicis
Abbreviated transcription (Latin):
animi intentione securus benediẽt ⁊ scĩficare uolueit.
Qđ si hec saꝑe multũ desiꝑe ẽ. itrũ enĩ ꝯdendarũ ꝗͣ facul¬
tas tam facilitas in ꝯparabilis nnessabilis ẽ ap̃ud đm: ꝗd

Expanded text:
animi intentione securus benedicere et sanctificare uoluerit? animi intentione securus benedicere et sanctificare uoluerit? quodsi haec sapere multum desipere est — rerum enim condendarum tam facultas quam fa
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃ib oꝑrb suis quȩ secit. ⁊ eunde diẽ iđo benedixisse :
scĩficasse ꝙ in ipso reqͥcuit ab om̃ib oꝑib suis. ut qͦmͦ possu¬
mus quantũ ab ipso adiuti fuerimꝰ. intellectu conem̃ aitin¬
gere. p̾us dehoc carnales hominũ suspitiones anñs m̃tib
aligamꝰ. Num ꝗͥd enĩ dici ł credi fas est. đm laborasse in o¬
ꝑando cũ ea quȩ supͣ serpta s̃ ꝯdidit. qndo dicebat ⁊ fiebãt.
ta quippe nec homo laborat. si aliꝗͣd faciendũ mox ut dic¬
erit. fiat. Quãuis enĩ humana u̾ba sonis adminiculata ⁊¬
tũ. ⁊ cet̾a usq insinẽ oꝑum. que seato die ꝯsũmauit. nimis
ab surdi deliram̃ii ẽ. istũ ł hominis quantomagis dĩ la¬
borẽ putare. An forte ꝙͥs dix̾it dicendo quidẽ ut fierent
que continuo facta s̃ dm̃ ñ laborasse. ẜ forte cogitando
quio fien debuisset: qua cura uelut libciatus rerũ ꝑfe¬
ctione requieu̾it. ⁊ eo mito diẽ quo pͥmũ factus ẽ ab hac

Expanded text:
em diem benedixisse et sanctificasse, quia in ipso requieuit ab omnibus operibus suis, ut, quomodo possumus, quantum ab ipso adiuti fuerimus, intellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi fas est deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata intum et cetera usque in finem operum, quae sexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua cura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
cis posse ille donau̾at. Fic gͦ intellectus ineo qđ positũ ẽ re¬
quieuisse đ̾m abom̃ib oꝑib suis quȩ fecit bona ualde ꝙ
ipse nos facit reqͥesc̃ẽ cũ bona oꝑa frcĩmꝰ. qui b dã forte suff

Expanded text:
eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est reeis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam forte suff
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ sub̾a ꝯt̾stari pot̃:cũ habeat et̾nã atq in mmiutabiłe be¬
atitudinẽ. magisq sit ipsa ȩt̃na ⁊ inꝯmutabilis beatitu¬
do. S qr ita inscĩs habitat. ut eos impleat caritate. qua ne¬
cesse ẽ ut homines extempore gaudeant. ꝓfectu fideliũ
eꝵ dequoꝵ fide ac pretate gaudebãt. quȩ tͥsticia lauda¬
nos fuisse siue nouert̃ siue gedidert̃. Que ꝓfecto t̾sticia
non solũ ñ culpanda. uerũ ⁊̃ p̃cipue laudanda ac p̃dicanda
est. Hoc gn̾e locutionis rursus idẽ apłs mirabilit̾ usus ẽ yͥ
ait. Nẽ aut̃ cognoscentes dm̃. immo cognii adõ. Neq enĩ tẽ
cognou̾at eos ds̃. p̃cognito uidcł añ ꝯstitutionẽ mundi.
S qͣa ipsi tẽ eũ illiꝰ mune̾ ñ suo m̾ito ł facultate cognouant.
maluit t᷑pice loꝗͣ ut tẽ ab illo cognitos diceteũ eis cognoscen¬
dũ se p̃stitt. ⁊ u̾bũ corrige̾ qͣsi hoc minus recte diaerit qđ
ꝓpͥe dixerat quã sinẽ. ut hoc s arrogarent se potuisse. qđ

Expanded text:
stari potest, cum habeat aeternam atque incommutabilem beatitudinem, magisque sit ipsa aeterna et incommutabilis beatitudo. Sed quia ita in sanctis habitat, ut eos impleat charitate, qua necesse est, ut homines ex tempore gaudeant, profectu fidelium eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudanos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum etiam praecipue laudanda ac praedicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mirabiliter • usus est, ubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniognitos uidelicet ante constitutionem mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere. non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
amplius reqͥramus : Sicut enĩ recte dr̃ ds̃ facẽ. qͥc qͣd ip¬
so in nobis oꝑante fecerimꝰ: ita recte đr̃ ds reqͥesc̾e. cũ ciꝰ
munere requiescimꝰ. Hoc enĩ recte intelligimꝰ: q ⁊ uerũ
ẽ : non magnę intentionis indiget ut uideamꝰ. ita di¬
ei reqͥescere dm̃ oũ requiesõe nos facit. sicut dr̃ cognosõe
cũ efficit ut cognoscamꝰ. Neq enĩ ds̃ temꝑalit̃ oognos¬
cit qđ ante ñ nou̾at. ⁊ t̃n dicit abrahȩ. Nc̃ cognoui qm̃
times đm. Ubi qͥd aliud accipimꝰ. ñ nc̃ fecr ut agnoscẽs:
his locutionũ modis cũ ea quȩ ñ accidunt đõ tam quã
illi accidant loqͥmͣ. cũ facẽ agnoscimꝰ. ut nobis ac̾cidãt
ea dũtaxat que laudabilia s̃. ⁊hec qͣntũ script᷑arũ usus
ctũ illub ab apło. nolite ꝯtͥstare spm sc̃m dĩ inꝗͦ signa

Expanded text:
amplius requiramus? sicut enim recte dicitur deus facere, quidquid ipso in nobis operante fecerimus, ita recte dicitur deus requiescere, cum eius munere requiescimus. Hoc quidem recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus ctum illud ab apostolo: nolite contristare spiritum sa
Abbreviated transcription (Latin):
in colorib corꝑa.i. ita disposita ut colorata eẽnt possit alit̃ in¬
telligiͥ ñ aliq̃ rõ coloꝵ singłis corpoꝵ gni̾b uistribuendoꝵ
in ipsa disponentis sapĩa ñ defuisse intelligat᷑. Y si color is
ñ appellat᷑: Hloc ẽ .it. qđ dixi. dũ res concedit᷑. ñ eẽ deuoca¬
bulis laborandum. Faciamꝰ gͦ ita dictũ eẽ om̃a in m̃sura⁊
numo ⁊ pondẽ disposita. tamquã dictũ cẽtuta disposita

Expanded text:
in coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter inin coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita disposita
Abbreviated transcription (Latin):
ratio tendit ⁊ nitit᷑. Lam uͦ si qͥsquã dicit cãtã eẽ m̃surã ⁊ nume¬
rũ. ⁊ pondus. in qͥb đm omĩa uisposuisse script᷑a testat᷑. si in illis
om̃a disposuit. cͥabe ipsa u̾ disposuit: Si in alusꝰ ꝗͣmͦ gͦ in ipsis
om̃a. quando ipsa in alus. Non itaq dubitandũ ẽ. illa eẽ ext̃
ea que disposita s̃. inqͥb om̃a disposita s̃: An sorte putabimꝰ
ita bictũ ce̾ omĩa im̃sura ⁊ pondẽ ⁊ numo disposusti. ac si
dicet᷑. om̃a sic disposursti: ut hab̾ent m̃surã ⁊ numerũ ⁊ pon¬
dus: Quia ⁊ si dicet᷑ om̃a corpota in colorib: disposiusti. ñ hĩo
cẽt consequens ut ipsa dĩ sapĩa ꝑ quã facta s̃ om̃a colores in
se pͥus habuisse intelliget᷑ inqͥb faceret corpora ẜ ita acci¬
ꝑet᷑ om̃a corꝑa in colorib uisposiusti. ac si dicet᷑. om̃a corꝑa
sic disposiusti ut haberent colores. ꝗͣsi uͦ ac̾atore dõ disposita

Expanded text:
squam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quibus deum omnia disposuisse scriptura testatur, si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, quomodo ergo in ipsis omnia, quando ipsa in aliis? non itaque dubitandum est illa esse extra ea, quae disposita sunt, in quibus omnia disposita sunt An fortro et pondere disposuisti, ac si diceretur: omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram et numerum et pondus? quia et, si diceretur: omnia corpora in coloribus disposuisti, non hinc esset consequens, ut ipsa dei sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius habuisse intellegeretur, in quibus faceret corpora, sed ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, ac si diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita
Abbreviated transcription (Latin):
re ad illa sublimia quib intuendis m̃tẽ serenare conat᷑: ñ ẽ
urgũendus ut faciat. Dũ enĩ hoc intelligit᷑ qđ intelligendũ
ẽ ñ magnoꝑe curandũ ẽ ꝗͥd uocet᷑. Seire oportet tam̃ ciuꝰ mͦ¬

Expanded text:
re ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est re ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oportet tam
Abbreviated transcription (Latin):
ł cogitan pot̃. Est ỹ m̃sura aliꝗͥd agendi ne sit irreuoca¬
bilis ⁊ immod̾ata ꝓg̾ssio. ⁊ ẽ numus ⁊ affectionũ animi
uirtutũq ꝗͦ ab stulticiȩ deformitate. ad sapĩe formam
decusq colligit᷑. ⁊ ẽ pondus uoluntatis ⁊ amoris. ũ apparet
quanti qͥcq: in appetendo. fugiendo. p̃ponendo pꝰ ponen¬
doq pendat᷑. ẜ hec ammarũ atq m̃tiũ. Et m̃sura alia m̃¬
sura cohrbet᷑. ⁊ numerus alio num̾o format᷑. ⁊ pondus alio
pondẽ capit᷑. Mensura aut̃ sine m̃sura ẽ. qua eq̃t᷑ qđ deilla
ẽ: nec aliunde ipsa ẽ: numus sine numo ẽ. quo formant᷑
om̃a nec apse format᷑. pondus sinc pondẽ est. ꝗͦ referunt᷑ ut
quiescant. quoꝵ quies purũ gaudiũ ẽ. nec illud iam refert᷑ ad aliud. s
itaq. om̃e qđ ita nouit. aut si ñdũ pot̃. nec ipsis nominib hereat
qͣs ea uocabula quę in reb infimis. ⁊ abiectissimis didicit t̃nffer¬

Expanded text:
inreuocabilis et inmoderata progressio; et est numerus et adfectionum animi et uirtutum, quo ab stultitiae deformitate ad sapientiae formam decusque conligitur; et est pondus uoluntatis et amoris, ubi adparet, quanti quidque in adpetendo, fugiendo, praeponendo postponendoque pendatur . at haec animorum atque mentium et mensura alia mensura cohibepondere rapitur. Mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec aliunde ipsa est: numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse: pondus sine pondere est, quo referuntur quiescant, quorum quies purum gitaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat,. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transfer
Abbreviated transcription (Latin):
ius enĩ se obiectent m̃tis aspectui ꝗͣsi corpusculoꝵ quedã
simulaera. cũ senarii numĩ ꝯpositio ł ordo uł particro oogi¬
tat᷑ tam̃ uł ualidior ł p̃potentior desuꝑ rõ ñ cis annuit.
aut̃ corpora ñ in partes innum̾abiles diuidi. ⁊ faciliꝰ ce¬
lũ ⁊t̾rã t̃nsire quȩ scđm̃ senariũ numerũ facta s̃. quã ef¬
fici posse ut senarius numerus ñ suis partib ꝯpleat᷑.
Giãs itaq catori semꝑagat animꝰ humanus. aqͦ ita catus ẽ
ut hoc possit uidẽ qđ auiũ nulla aut bestiarũ: quȩ tñ nobiscũ

Expanded text:
 quaedam simulacra, cum senarii numeri compositio, vel ordo, vel partitio cogitatur, tamen validior et praepotentior desuper ratio non eis annuit iautem corpora nisi in partes innumlum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius numerus non suis partibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
niat ⁊̃ illud inm̃tẽ qđ̃ alio loco scripturarũ ei dr. om̃a inm̃¬
sura ⁊ numo ⁊ ponbge disposiusti. atq ita cogitet aĩa quę
pot̃ inuocato in auriliũ do.⁊ imꝑtiente atq inspirante
rã erat aliqͥd. nͥ creator: In ipso gͦ erant. S qͦmͦ: Nã yista quȩ
c̾ata s̃. in ipso eẽ legimꝰ. An illa sicut ipse. ista uͦ sicut inallo
ẽ. aut numus. aut pondus. aut ista omĩa. An scđm id qđ no¬
uimꝰ m̃surã iners quȩ metim. ⁊ numum in cis que numꝰa¬
mͦ ⁊ pondus in cis que appendimꝰ: Nonẽ đs ista. Sđm id uͦ

Expanded text:
 illud in mentem, quod alio loco scripturarum ei dicitur: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, atque ita cogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et inpertiente atque. inspirante ram erat aliquid nisi creator. in ipso ergo erant. sed quomodo? nam et ista. quae creata sunt, in ipso esse legimus . an illa sicut ipse, ista uero sicut in ilest aut numerus aut pondus aut ista omnia. an secundum id, quod nouimus mensuram in his, quae metimur, et numerum in his, quae numeramus, et pondus in his
Abbreviated transcription (Latin):
quã in se ipso fieret p̃noscentis: deiñ fecit ds̃ firmam̃tũ.
iam utiq ipsã firmam̃ti naturã. cuiꝰ minor eẽt. tã quã
uesꝑtina cognitio. ac sic usq ad omniũ oꝑũ finẽ.⁊ usq
adrequiẽ di. quȩ ñ habet uesꝑam. ꝙ ñ ẽ facta sic̃ c̾atura.
ut possit ⁊̃ ipsius geminari conditio. tãquã pͥor ⁊ maior
inu̾bo dĩ sicut indie. ⁊ posterior ac mmor inse ipsa. tãꝗͣ¬
inuesꝑa.S si simul om̃a mens angłica pot̃ quȩ singillati
ꝑ ordinẽ causarũ coneaarũ sermo distinguit: nũ qͥd ⁊ qͣ
fiebant. uelut ipsũ firmam̃tũ. uelut aqͣrũ congganio.
speciesq nudata t̃rarũ. uelut fruticũ ⁊ arboꝵ germinatio
luminariũ : syđũ ꝯformatio. aꝗͣtilia t̃restriaq animan
p̃finitos dies. An forte ñ sicut ca scđm motus eoꝵ na¬
turales nc̃ exꝑim. ita ⁊̃ cũ pͥmitus instituta s̃ cogitare
debemꝰ. ẜ scđm mirabiłe atq in effabiłẽ uirtutẽ sapĩȩ¬

Expanded text:
ipso fieret praenoscentis. deinde fecit deus firmamentum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, utin Verbo Dei sicut in die, et posterior ac minor in seipsa ia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantrum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare debem
Abbreviated transcription (Latin):
tura facta ẽ. Non alib aut̃ sequebat᷑. ut fieret. ⁊ ido ñ
p̃us dictũ ẽ. sic ẽ factũ.⁊ postea dictũ ẽ ⁊ fecit ds lucẽ
s continuo post u̾bũ dĩ facta ẽ lux. ad hesitq canti luci lux
c̾ata. uibens ilła. ⁊ se in illa .i. ratione qͣ facta ẽ: uidit ⁊̃ se inse:
i. distante qđ factũ ẽ ab eo qͥ fecit.⁊ ido cũ placuisset dõ factũ¬

Expanded text:
quebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factu
Abbreviated transcription (Latin):
eo mͦ s̃ plac̾e̾t. ut ampliꝰ in laude c̾atoris assurge̾t. Cũ
uͦ factũ ẽ faciendũ erat aliud ad cognoscendũ. dõ di¬
cente fiat. ut pͥus itidẽ fieret in cognitione m̃tis an¬
glicȩ. ⁊ posset rursus dici : sic est factũ. ac deiñ in
nat᷑a ꝓpͥa uͥ sequente uesꝑa nosce̾t᷑. ac ꝑ hoc ⁊̃ si nul¬
la hic morarũ temporaliũ sint int̾ualla. p̃cessit tñ¬

Expanded text:
surgeret. cum uero factum est, faciendum erat aliud et cognoscendum deo dicente: fiat, ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac deinde in natura propria, ubi sequente uespera nosceretur. . Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit t
Abbreviated transcription (Latin):
uolatile pennatũ scđm genus suũ : Aut si ꝓpt̃ea re¬
cte hoc dici potuit. ꝙ in illo humore ouoꝵ iam erant
corporeis reh intexte. Cur ñ ⁊ante oua id ipsũ recte
dici potuerit: cũ iam eedẽ rationes inelem̃to humido
fierent. quib alites ꝑtẽporales sui cuiꝰq gni̾s moras
oriri & ꝑfici possent: Deꝗͦ enĩ catore script᷑a ista narra¬
uit qđ sex dieb ꝯsũmau̾i̾t oꝑa sua. deillo alibi ñ utiq
dissonant̃ scriptũ ẽ. qđ cauit om̃a simulꝰ ac ꝑ hoc ⁊ istõ
dies scr uł septẽ . ł potiꝰ unũ secies septiesue repetitũ
simul fecit. q̃ fecit om̃a simul. Ed gͦ opus erat sex dies tã distincte
dispositeq narrari: Quia scił hi qui ñ posst̃ uidẽ qđ dictũ ẽ.
c̃auit om̃a simul. nͥ cũ cis sermo tarduis incedat. ad id qͦ eos du¬
cit ꝑuenire ñ possunt. Quomͦ gͦ dicimꝰ se ptices repettã lucis

Expanded text:
uolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea reuolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ouorum iam erant corporeis rebus intextae, cur non et ante oua id ipsum recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, ad id, quo eos ducit, peruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lucis
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ temporalib int̾uallis ea mouen adꝑagenda quȩ
suo cuiq gni̾ ꝯͥpetunt exillis insitis rõnib ueniat. qͥb tã¬
quã seminalit᷑ spar sit ds̃ inictu condendr. cũ dix̃ ⁊ facta
hos enĩ numeros tempora ꝑagunt. qͦscũ carent᷑ ñ tẽpora¬
lit̃ acceꝑunt. Alioqͥn si rerũ naturales motiones dierũq
istoꝵ quos nouimꝰ usitata spacia. cũ hec pͥmitus u̾bo dĩ fa¬
cta s̃ cogitemꝰ. ñ uno die opus erat ẜ plurib ut ea que radi¬
cib pullulant t̃rãq uẽstiunt. subt̃ pͥmitus germinarẽt.
deiñ certo numo dierũ ꝑsuo queq gne̾ in auras erũꝑ-¬
ent. ⁊̃ si huc usq fieret qđ dec̾ata nat᷑a eoꝵ die uno .i. t̃cio
factũ script᷑a narrauit. Deiñ qđ̃ dieb opus erat ut aues
uolarent.: si a sius pͥmordus existentes ad plumas⁊ pen¬
nas ꝑnature suȩ numos ꝑuenert̃: An forte oua tantũ
ercata erant. cũ qͥnto die dictũ ẽ qđ ciẽcerit aquȩ om̃e

Expanded text:
videmus temporalibus intervallis ea moveri ad peragenda quae suo cuique generi competunt, ex illis insitis rationibus veniat, quas tanquam seminaliter sparsit Deus in ictu condendi, cum dixit, et facHos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur, non temporaliter acceperunt. Alioquin si rerum naturales motiones, dierumque istorum, quos novimus, usitata spatia, cum haec primitus Verbo Dei facta sunt, cogitemus; non uno die opus erat, sed pluribus, ut ea quae radicibus pullulant, terramque vestiunt, subter primitus germinarent; deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumpeetiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne