comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hõc bonũ appetendum. & uitanda ea
que huic inunica sunt uidet :. ¶ Nul
lomͦ mͥ uidetur hoc posse quisquani
sine prudentia. A Recte s eur non
hiuic etiam fortitudinẽ tͥbuimus : Iua
quippe om̃ia que innr̃a potestate non
sunt. amare iste ac plurini estimare
non potest. Mala enim uoluntate aman¬
tur. cui tanquam inimice rm̃o suo
bono resistat necesse ẽ. cũ aut̃ non amat
bec. ñ dolet amissa et omĩno contẽpnit.
quod opus ẽẽ. forcicudinis dictum atq
concessum ẽ. U Tribuamꝰ sane. Non
enum in telligo quem fortem uerius
appellare possim quam eum qui reb
his quas neq adipiscam᷑. neq ut op¬
tineamus innobis situm ẽ. equo et
tranquillo animo car&. quod hunc
necessar io facere conꝑtum ẽ. A ui¬
de iam nẽ utrum abeo temꝑantiã
alienare possumus. cum ea sit uirtꝰ
que libidines cohibet. Quid aut̃ tam
uuquum bone uoluntati ẽ quamlibido:
Ex quo ꝓfecto in telligis istum donȩ suȩ

Expanded text:
hoc bonum appetendum, et vitanda ea hoc bonum appetendum, et vitanda ea quae huic inimica sunt videt? E. Nullo modo mihi videtur hoc posse quisquam sine prudentia. A. Recte: sed cur non huic etiam fortitudinem tribuamus? Illa quippe omnia quae in potestate nostra non sunt, amare iste ac plurimi aestimare non potest. Mala enim voluntate amantur, cui tanquam inimicae charissimo suo bono resistat necesse est. Cum autem non amat haec, non dolet amissa, et omnino contemnit; quod opus esse fortitudinis, dictum atque concessum est. E. Tribuamus sane: non enim intelligo quem fortem verius appellare possim, quam eum qui rebus iis quas neque ut adipiscamur, neque ut obtineamus in nobis situm est, aequo et tranquillo animo caret; quod hunc necessario facere compertum est. A. Vide jam nunc utrum ab eo temperantiam alienare possimus, cum ea sit virtus quae libidines cohibet. Quid autem tam inimicum bonae voluntati est quam libido? Ex quo profecto intelligis istum bonae
Abbreviated transcription (Latin):
łͥ uideatur ẽẽ prudentia appetenda¬
rum & uicandarum rerum scientia.
I uidetur. a Q o fortitudo: Nonne
illa ẽ anune affectio qua om̃ia in c̃o¬
moda & dampna rerum ñ in nr̃a po¬
testate consticutarum. contẽpiumus :¬
U Ita existimo. a Porro temꝑantia
est affecho cohereens et cohibens ap¬
pecicum. abhis reb que curpit̾ appe¬
cuntur. Antualit̾ putas.. Immo
ita ut diciᷤ sentio. A Iam iustieiam
quid dicamus e̾ẽ. nisi uirtutem qua
suacitq cribuunt᷑. UNulla mͥ alia
bonam uoluntatem decuiꝰ excellen¬
tia iandui loquim᷑. hane unam di¬
lectione amplexetur qua interim
nichil meliꝰ habet. hac sese oblectet.
hac deniq ꝑfruatur & gaudeat con¬
sicłans eam et iudicans quanta sit.
quamq inuico illi eripi uel surripi
nequeat non dubitare poterimꝰ istũ
aduersari reb om̃ib que huic uni
bono inunice sunt:. U Necesse ẽ
om̃ino ut adu̾set᷑. a Nullane hunc
putamus p̃dicum eẽ. prudentia. qui

Expanded text:
tibi videatur esse prudentia appetendatibi videatur esse prudentia appetendarum et vitandarum rerum scientia. E. Videtur. A. Quid? fortitudo nonne illa est animae affectio, qua omnia incommoda et damna rerum non in nostra potestate constitutarum contemnimus? E. Ita existimo. A. Porro temperantia est affectio coercens et cohibens appetitum ab iis rebus quae turpiter appetuntur: an tu aliter putas? E. Imo ita ut dicis sentio. A. Jam justitiam quid dicamus esse, nisi virtutem qua sua cuique tribuuntur? E. Nulla mihi alia habens voluntatem, de cujus excellentia jam diu loquimur, hanc unam dilectione amplexetur, qua interim melius nihil habet, hac sese oblectet, hac denique perfruatur et gaudeat, considerans eam et judicans quanta sit, quamque invito illi eripi vel surripi nequeat; num dubitare poterimus istum adversari rebus omnibus, quae huic uni bono inimicae sunt? E. Necesse est omnino ut adversetur. A. Nullane hunc putamus praeditum esse prudentia, qui
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ iam ut existimo in uoluntate nr̃a
esse constitutum. ut hoc uelfruam᷑¬
uelcareamus tanto et cam uͦ bono. qͥd
enu tam intoluntate quam ipsa uo¬
luntas sica este. Quam qͥsq cum ha¬
bet bonam id certe habet quod ter¬
renis om̃ib regnis uoluptatibq om¬
nib corꝑis. longe ante ponendum
sit. Qiusquis autem non habet. caret
ꝓfecto illaͬ q̃uam p̾stantiorem om̃ib
bonis inpotestate nr̃a constitutis sola
ili uoluntas ꝑse ipsam daret. Itaq
cum se ipse miserrimũ udicet. si
amiserit głosam fame̾m in gentes
opes. & quelibet eoꝑis bona tueũ
non miserrimum iudicabis. etiam¬
si calib habundet om̃ib cum his in¬
heret que amutere facillime potest
neq dum uult habet. caret autẽ
bona uoluntate. quȩ nec comꝑanda
est cum istis. et cum sit cam bonũ
magnũ uelle solum opus est ut ha¬
beatur.: UUerissimũ est. A Iure
gͥ ac merito stulti homines. tam et¬
dubium et decultissimũ est. huius¬

Expanded text:
Vides igitur jam, ut existimo, in voluntate nostra Vides igitur jam, ut existimo, in voluntate nostra esse constitutum, ut hoc vel fruamel careamus tanto et tam vero bono. Quid enim tam in voluntate, quam ipsa voluntas sita est? Quam quisque cum habet bonam, id certe habet quod terrenis omnibus regnis, voluptatibusque omnibus corporis longe anteponendum sit. Quisquis autem non habet, caret profecto illa re, quam praestantiorem omnibus bonis in potestate nostra non constitutis, sola illi voluntas per seipsam daret. Itaque cum se ipse miserrimum judicet, si amiserit gloriosam famam, ingentes opes, et quaelibet corporis bona; tu eum non miserrimum judicabis, etiamsi talibus abundet omnibus, cum iis inhaeret quae amittere facillime potest, neque dum vult habet, caret autem bona voluntate, quae nec comparanda est cum istis, et cum sit tam magnum bonum, velle solum opus est, ut habeatur? E. Verissimum est. A. Jure igitur ac merito stulti homines, tametdubium et occultissimum est, hujus
Abbreviated transcription (Latin):
teq uiuere. et ad summã sapientiam
ꝑuenire. Modo cuuide utrum rec¬
tam honestamq uitam non appetas
aut esse sapiens ñ uehement̃ uelis.
aut certe negare audeas cũ hec uolu¬
mus nos habere bonam uoluntatẽ.
U llichil hor nego. et ꝓpt̾ea me ñso¬
lum uoluntatẽ. s etiam bonam uolun¬
tatem iam habere conficeor. D Qũa¬
t pondis oro te hanc uoluntat̾e :
Numqͥdnam ei ulla ex parte diuitias.
aut honores. aut uoluptates corpous.
aut simul hȩc om̃ia conferenda ar¬
bitraris:: ¶Auertirit o̾s istam sce¬
leratam dementiam. & Parũne
gͦ gaudendum ẽ. hab̾e nos quid dã
in animo. hanc ipsam dieo bonam
uoluntatem. meuius conparatione
abiectissimã sint ea que conmenio¬
rauimus. ꝓ quib adipiscendis mul¬
atudinemꝰ itidemus hominũ nulloᷤ
labores. nulla ꝑicula recusare :
Gaudendum uͦ ac plurimũ. A Quid
hoc gaudio qui non fruuntur. par¬
uo dampno eos affectos putas tanti

Expanded text:
teque vivere, et ad summam sapientiam teque vivere, et ad summam sapientiam pervenire. Modo tu vide utrum rectam honestamque non appetas vitam, aut esse sapiens non vehementer velis, aut certe negare audeas, cum haec volumus, nos habere voluntatem bonam. E. Nihil horum nego, et propterea me non solum voluntatem, sed etiam bonam voluntatem jam habere confiteor. A. Quanti pendis, oro te, hanc voluntatem? Numquidnam ei ulla ex parte divitias, aut honores, aut voluptates corporis, aut haec simul omnia conferenda arbitraris? E. Averterit Deus istam sceleratam dementiam. A. Parumne ergo gaudendum est habere nos quiddam in animo, hanc ipsam dico bonam voluntatem, in cujus comparatione abjectissima sint ea quae commemoravimus, pro quibus adipiscendis multitudinem videmus hominum nullos labores, nulla pericula recusare? E. Gaudendum vero, ac plurimum. A. Quid? hoc gaudio qui non fruuntur, parvo damno eos affectos putas tanti
Abbreviated transcription (Latin):
entia in animo sit. utrum an¬
te consortiũ huius corꝑis. alia qͣ¬
dam uica uixe rit animus. et
an aliquando sa pient̃ uicerit.
magna questio ẽ.I. magnum se¬
eretum. & suo consid̾andum loco.
Nleq ideo tamen hoc qͦd nune ha¬
bemus inmanib impecitur. quo¬
minus aꝑiatur ut potest. nam q̃ro
abste. sit ne aliqñͣ uoluntas. UNes¬
cio. AUisne hoe seire:. UEt hoe
nescio. U Nichil gͦ de ineeps me in¬
terroges. A Qre: UQͥa roganti tͥ
respondere non debeo. nͥ uolenti
scire quod rogas. Deinde nͥ uelis
ad sapienti am ꝑuenire. sermo tecũ
de huiuscemodi reb ñ est habenous
Postremo amieus m̃ł eẽ ñ poc̾is: nisi
uelis ut bene sit mͥ. Iam uͦ dete tuip¬
se uideris. utrum tͥ uoluntas nulla
sit beate uite tue. Afateor. negari
nonpotest habere nos uoluntatem.
ꝑge iam uideamꝰ. qͥd hinc conficias.
H faciam. s dic etiam pͥus. utrum
tias. S Quio est bona uoluntas :
uoluntas qua appetimus recꝰte hones¬

Expanded text:
entia in animo sit, utrum anentia in animo sit, utrum ante consortium hujus corporis alia quadam vita vixerit animus, et an aliquando sapienter vixerit, magna quaestio est, magnum secretum, et suo considerandum loco: neque ideo tamen hoc quod nunc habemus in manibus impeditur, quominus aperiatur ut potest. 25. Nam quaero abs te, sitne aliqua nobis voluntas. E. Nescio. A. Visne hoc scire? E. Et hoc nescio. A. Nihil ergo deinceps me interroges. E. Quare? A. Quia roganti tibi respondere non debeo, nisi volenti scire quod rogas. Deinde nisi velis ad sapientiam pervenire, sermo tecum de hujusmodi rebus non est habendus. Postremo meus amicus esse non poteris, nisi velis ut bene sit mihi. Jam vero de te tu ipse videris, utrum tibi voluntas nulla vitae tuae. E. Fateor, negari non potest habere nos voluntatem: perge jam, videamus quid hinc conficias. A. Faciam: sed dic etiam prius, utias. E. Quid est bona voluntas? A. Voluntas qua appetimus recte hones
Abbreviated transcription (Latin):
regnum illius libiginis frequentant
et exercent.: Possumus netandem
nullam istam penã putare qũa ut
S utrum ẽẽ quisquam possit in cercũ
est qui hec aut uoluerit fac̾e aut ue¬
lit. Quamqũa enim credamus homi¬
nem tã ꝑfecte conditum adeo. & in
beata uita constitutũ. ut aderump¬
7 nas
moitalis uite ipse inde ꝓpͥa uoluntate
delapuũs sit. tam̃ hoc eũ firmissima
fide teneam incelligentia nondũ
assecutꝰ sum. Cuius rei diligentẽ
inquisitionem sinẽ differendam pu¬
cas me inuico facis. Uerum illud
modi acerbissimas penas patiamur
nos. qui certe stulti sumus. nec sapi¬
entes umquam fuimꝰ. ut merito hec
dicam᷑ ꝑpeti ꝓpt̾ desertam uirtutis
arcem. et electam sublibidine serui¬
cutem. quin aꝑias disputando siua¬
les. nullomͦ tͥ differendum esse con¬
cesserim. Ita istud dicis quasi
liquido conꝑtum habeas. numqũa
nos fuisse sapientes. Atcendis enĩ
tempꝰ ex quo in hane uitam
nati sumus. S cum sapi¬

Expanded text:
regnum illius libidinis frequentant regnum illius libidinis frequentant et exercent? possumusne tandem nullam istam poenam putare, quam, ut sed utrum esse quisquam possit incertum est, qui haec aut voluerit facere, aut velit. Quanquam enim credamus hominem tam perfecte conditum a Deo, et in beata vita constitutum, ut ad aerumnas mortalis vitae ipse inde propria voluntate delapsus sit; tamen hoc cum firmissima fide teneam, intelligentia nondum assecutus sum: cujus rei diligentem inquisitionem, si nunc differendam putas, me invito facis. CAPUT XII.-- modi acerbissimas poenas patiamur nos, qui certe stulti sumus, nec sapientes unquam fuimus, ut merito haec dicamur perpeti propter desertam virtutis arcem, et electam sub libidine servitutem, quin aperias disputando, si vales, nullo modo tibi differendum esse concesserim. A. Ita istuc dicis, quasi liquido compertum habeas nunquam nos fuisse sapientes: attendis enim tempus ex quo in hanc vitam nati sumus. Sed cum sapi
Abbreviated transcription (Latin):
defensantem. nune impbantem quȩ
antea ꝓbauisset. & nichil ominus in alia
falsa irruentem. nunc assensionẽ suam
suspendentẽ. et plerumq ꝑspicuas
ratiocinationes formidantem. n̾e oespe¬
rantem de cota inuentione ueritatis.
& stulcicie cenebris penicus inheren¬
tem. nẽ conant̾e in lucem in telligen¬
di rursusq facigatione decioentem
cum incerea cupidicatum illuo reg¬
num tyrannice seuiat. et uarus con¬
trariisq tempestatib cotũ hominis
animũ uitamq ꝑcurbet. hinc cimore
inoe desid̾io. hinc anxietate. inde in¬
ani falsaq leticia. hinc crueiatu
rei amisse que diligebat᷑. inde aroore
ad ipisoenoe que ñ habebat᷑. hinc ac¬
cepte in iurie dolorib. inde facib
uindicande quaqua u̾sum pot̃
coartare auaritia dissipare
luxuria. addicere am¬
bitio. inflare suꝑbia . torquere in¬
uidia. desidia sepe T ure. ꝑ incatia
concitare. afflie  tare subiectio
et quecũq alia innimerabilia

Expanded text:
defensitantem, nunc improbantem quae defensitantem, nunc improbantem quae antea probavisset, et nihilominus in alia falsa irruentem; nunc assensionem suspendentem suam, et plerumque perspicuas ratiocinationes formidantem; nunc desperantem de tota inventione veritatis, et stultitiae tenebris penitus inhaerentem; nunc conantem in lucem intelligendi, rursusque fatigatione decidentem: cum interea cupiditatum illud regnum tyrannice saeviat, et variis contrariisque tempestatibus totum hominis animum vitamque perturbet, hinc timore, inde desiderio; hinc anxietate, inde inani falsaque laetitia; hinc cruciatu rei amissae quae diligebatur, inde ardore adipiscendae quae non habebatur; hinc acceptae injuriae doloribus, inde facibus vindicandae: quaquaversum potest coarctare avaritia dissipare luxuria, addicere ambitio, inflare superbia, torquere invidia, desidia sepelire, pervicacia concitare, afflictare subjectio, et quaecumque alia innumerabilia
Abbreviated transcription (Latin):
nacura sit qũa menti uircute pollen¬
ti fasẽ. excellere iniustam ẽẽ nullomͦ
posse. Quare ne ista quidem tam &¬
si habeat pocestatem coget mente ser¬
uire libidini. U Istuo ꝓrsus nemo ẽ
qui ñ sine ulla cunctatione fateatur.
A Ergo relinquit᷑. ut qm̃ regnanti
menti compotiq uircutis qͥcquid
par aut p̃latum ẽ. ñ eam facit seruã
libidinis: ꝓpt̾ iusticiam. quicqͥd aut̃
inferius est non possit hoc facere
ꝓpt̃ infirmitatem. sicut ea que int̾
nos constiterunt docent. nulla res alia
ment̾ẽ cupiditatis comitem facit. qͣ
ꝓpͥa uoluntas & liberum arbitrium.
U Nichil cam necessarium restare
udero. A Seqͥtur. iamut tͥ uideatur
iuste illam ꝓpeccato tanto penas pen¬
dere. Aslegare ñ possum. A Qͥo gͦ
non ista ipsa pena parua existimanda
ẽ. qͦd ei libido dominatur. expoliaf᷑aq
iuirtutis opulentia ꝑ diũsa in opem
atq inꝯigentem trahit. nunc falsa
ꝓueris approbantem. nunc etiam

Expanded text:
natura sit, quam menti virtute pollennatura sit, quam menti virtute pollenti fas est excellere, injustam esse nullo modo posse. Quare ne ista quidem, tametsi habeat potestatem, coget mentem servire libidini. E. Istud prorsus nemo est qui non sine ulla cunctatione fateatur. A. Ergo relinquitur ut quoniam regnanti menti compotique virtutis, quidquid par aut praelatum est, non eam facit servam libidinis propter justitiam; quidquid autem inferius est, non possit hoc facere propter infirmitatem, sicut ea quae inter nos constiterunt docent; nulla res alia mentem cupiditatis comitem faciat, quam propria voluntas et liberum arbitrium. E. Nihil tam necessarium restare video. 22. A. Sequitur jam ut tibi videatur juste illam pro peccato tanto poenas pendere. E. Negare non possum. A. Quid igitur? Num ista ipsa poena parva existimanda est, quod ei libido dominatur, exspoliatamque virtutis opulentia, per diversa inopem atque indigentem trahit, nunc falsa pro veris approbantem, nunc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dat ei qui accip̃ ẽẽ. p̃ferendam. A Mul¬
cominus gͥ corpꝰ qͣlemẽq id sit. animũ
uircute p̃oitum uincit. Uẜ uidentis¬
simum ẽ. A Qo animus iustus mensq
uis ꝓpͥum imꝑiumq custodiens. ñ potest
aliam mentem pari eqͥtate ac uͥtute
regnantẽ exarce deicere. atq libidmi
subingare :. U Nullomͦ ñ solũ ꝓpt̃ ean¬
oem inutraq excellentiã. s etiam qͦd
auisticia pͥor oecidet. fietq uiciosa
mens. que aliam facere conabitur.
eoq ipso erit infirmior. A Bene in¬
telligis. Quare illud restat ut respon¬
deas si potes. utrum tͥ uideat᷑ rationa¬
li et sapientimente quicquam ẽẽ
prestantius. U Nichil p̃ter dm̃ arbi¬
troi. a Et mea ista sententia ẽ. S
qm̃ res arcdua est. neq nunc oportune
quericur ut adincelligentiam ueni¬
at. quamꝗͣ robustissima teneat᷑ fio e
incegra nobis sit huiꝰ questionis dili¬
enim scire possumus quecumq illa

Expanded text:
dat ei quae accipit, esse praeferendam. A. Muldat ei quae accipit, esse praeferendam. A. Multo minus igitur corpus, qualecumque id sit, animum virtute praeditum vincit. E. Evidentissimum est. A. Quid? animus justus, mensque jus proprium imperiumque custodiens, num potest aliam mentem pari aequitate ac virtute regnantem, ex arce dejicere, atque libidini subjugare? E. Nullo modo; non solum propter eamdem in utraque excellentiam, sed etiam quod a justitia prior decidet, fietque vitiosa mens, quae aliam facere conabitur, eoque ipso erit infirmior. 21. A. Bene intelligis; quare illud restat ut respondeas, si potes, utrum tibi videatur rationali et sapienti mente quidquam esse praestantius. E. Nihil praeter Deum arbitror. A. Et mea ista sententia est. Sed quoniam res ardua est, neque nunc opportune quaeritur, ut ad intelligentiam veniat, quanquam robustissima teneatur fide, integra nobis sit hujus quaestionis, dilienim scire possumus quaecumque illa
Abbreviated transcription (Latin):
enim & regnũ mentis humane huma¬
nam ẽẽ sapientiam. et eam posse etiam
non regnare conꝑtum est. A Putas ne x¬
ista mente eui regnum inlibidines et̾na
lege concessum ẽẽ cognoscimus. potm¬
tiorem esse libidinem: Ego enĩ nullo
pacto puto. neq enim eẽt ordinastissi¬
mum. ut impocentiora potentiorib um¬
perarent. Quare necesse arbitror eł ut
plus possit mens quam cupiditas. eo ip¬
so quo cupiditati recte iusteq dñatur.
U Ego quoq itasentio. A Qͥduir cutẽ
omnem non dubicabimus om̃i uicio sie
ante ponere. ut uircus quanto melior
atq sublimior. tanto firmior inuictior¬
q sit:. ¶ Quis dubitauerit :: A Nullus
gͥ uiciosus animus uirtite armatum
animũ suꝑat. U Uerissimum ẽ. a Iam
corꝑe omni qualem libet animum me¬
liorem pocentioremq eẽ. non te arbitroi
negaturum. U slemo id negat qui qͦs
facile ẽ uioet. aut substantiam iuuen¬
cem ñ uiuenti. aut eam quę uitam

Expanded text:
enim et regnum mentis humanae humaenim et regnum mentis humanae humanam esse sapientiam, et eam posse etiam non regnare, compertum est. A. Putasne ista mente, cui regnum in libidines aeterna lege concessum esse cognoscimus, potentiorem esse libidinem? ego enim nullo pacto puto. Neque enim esset ordinatissimum ut impotentiora potentioribus imperarent. Quare necesse arbitror esse ut plus possit mens quam cupiditas, eo ipso quo cupiditati recte justeque dominatur. E. Ego quoque ita sentio. A. Quid? virtutem omnem num dubitamus omni vitio sic anteponere, ut virtus quanto melior atque sublimior, tanto firmior invictiorque sit? E. Quis dubitaverit? A. Nullus igitur vitiosus animus virtute armatum animum superat. E. Verissimum est. A. Jam corpore omni qualemlibet animum meliorem potentioremque esse, non te arbitror negaturum. E. Nemo id negat, qui quod facile est videt aut substantiam viventem non viventi, aut eam quae vitam
Abbreviated transcription (Latin):
cordati sumus. S si aliud ratio. aliud
mens constat certe. non nͥ mentem
uti posse ratione. Exquo illuo confi¬
citur eum qui rationem habet men¬
te carere non posse. U Probe ista
reminiscor ac ceneo. A Qͥo illud ere¬
dis ne domitores beluarum. nisi sapi¬
entes ẽẽ ñ posse : Cos enim sapientes uoco
quos ueritas uocari iubet .i. qui reg¬
no mentis om̃i libidinis sub iugati¬
one pacati sunt. U Ridiculum est
tales putare istos quos uulgo mansue
aut aurigas. quib om̃ib domitum pe¬
cus subiectum uidemus. et quoꝵ in dus¬
cria indomitum subiei. A En gͥhabes
documentum cercissimum quo mani¬
festum fiat. in ẽẽ. ment̾e homini sine
dominatu. hĩ qͥppe inẽ. Agunt enim
talia que agi sine mente ñ possent.
Nlon tam̃ regnat. nam stulti sunt. Ne¬
q regnum mentis nͥ sapientium eẽ
ꝑcognitum est. ¶ Mirum est hoe
iam fuisse anobis insuꝑiorib confectũ.
et mͥ qͥd responderem ñ potuisse in men

Expanded text:
cordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud cordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud mens, constat certe nonnisi mentem uti posse ratione. Ex quo illud conficitur, eum qui rationem habet, mente carere non posse. E. Probe ista reminiscor ac teneo. A. Quid? illud credisne, domitores belluarum nisi sapientes esse non posse? Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni libidinis subjugatione pacati sunt. E. Ridiculum est tales putare istos, quos vulgo mansuetaut aurigas, quibus omnibus domitum pecus subjectum videmus, et quorum industria indomitum subjici. A. En igitur habes documentum certissimum, quo manifestum fiat inesse mentem homini sine dominatu. His quippe inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non tamen regnat; nam stulti sunt, neque regnum mentis nisi sapientium esse, percognitum est. E. Mirum est hoc m fuisse a nobis in superioribus confectum, et mihi quid responderem, non potuisse in ment
Abbreviated transcription (Latin):
sapientem comꝑunus. quis etiam stul¬
tus sit ꝓfecto iam intelligis. ¶ Cin ñ
appareat hunc ẽẽ. in quo mens sum¬
mam potestatẽ ñ habet: A Qo gͥ
dicendum cum homo ita ẽ affectus.
deesse illi mentem. an quamuis in sit
eam carere dominatu: ¶ Hoc po¬
qus qͦd ultimum subiecisti ꝑuellem
abste audire quib documentis ꝑcep¬
tum habeas mentẽ in ẽẽ. homini quiȩ
suum non exerat pͥncipatum. A u¬
tinam cuas istas partes facere uelles.
nam non mͥ facile est sustinere qͦd
ingeris. Illud saltem facile ẽ tͥ recor¬
dari quod paulo ante diximus qũe¬
admodum bestie mansuefacte abho¬
minib ac domite seruiant. qͦd ab
eis uicissim homines ut demonstrauit
ratio paterent᷑. nͥ aliquo excellerent.
Io aut̃ non inueniebamus in corꝑe.
Ita cum in animo ẽẽ appareret. quid
aliud appellandum eẽt quam ratio
non comꝑimus. quam postea quam¬
posteat & mentem & spm̃ uocari re¬

Expanded text:
sapientem comperimus, quis etiam stulsapientem comperimus, quis etiam stultus sit, profecto jam intelligis. E. Cui non appareat hunc esse, in quo mens summam potestatem non habet? A. Quid igitur dicendum, cum homo ita est affectus? deesse illi mentem; an, quamvis insit, eam carere dominatu? E. Hoc potius quod ultimum subjecisti. A. Pervellem abs te audire, quibus documentis perceptum habeas, mentem inesse homini, quae suum non exserat principatum. E. Utinam tuas istas partes facere velles: nam non mihi facile est sustinere quod ingeris. A. Illud saltem facile est tibi recordari, quod paulo ante diximus, quemadmodum bestiae mansuefactae ab hominibus ac domitae serviant: quod ab eis vicissim homines, ut demonstravit ratio, paterentur nisi aliquo excellerent. Id autem non inveniebamus in corpore: ita cum in animo esse appareret, quid aliud appellandum esset quam ratio, non comperimus; quam postea et mentem et spiritum vocari re
Abbreviated transcription (Latin):
denat᷑a humana rectissime iudicat.
De inde amor laudis et głe et affec¬
tatio dominandi que cam̃ si bestiarũ
non sunt. non tam̃ earum rerum
libidine. bestiĩs meliores nos ẽẽ arbi¬
crandum est. Nlam & iste appetitus
cum rõm subditus non est miseros
facit. nemo aut̃ cuiquam miserie
me mocib cum ratio dominatur.
ordinatꝰ homo dicendus est. Non enĩ
ordo rectꝰ aut ordo appellandus omni¬
no est. ubi det̾iorib meliora subieum¬
cur. antͥ ñ uidetur: I Manifestũ
est. A Racio ista gͦ uł mens uel sp̃s
cum irrationabiles animi motus
regit. id scilicet dominatur in homi¬
ne. cui dominatio lege debetur ea
quam eternam ẽẽ conꝑimus.
homo consticutus atq oroinatus est.
nõne tͥ sapiens uioetur. U Nescio
aliis quis mͥ sapiens homo uideri pos¬
sit. si hie non uioet᷑. A Credo etiam
te. illud seire. plerosq homines stultos
esse. ¶ Hoc quoq satis constat.
AAt si stulcus sapienti ẽ contrariꝰ. qm̃

Expanded text:
de natura humana rectissime judicat. de natura humana rectissime judicat. Deinde amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros facit. Nemo autem cuiquam miseria ur motibus animae cum ratio dominatur, ordinatus homo dicendus est. Non enim ordo rectus, aut ordo appellandus est omnino, ubi deterioribus meliora subjiciuntur: an tibi non videtur? E. Manifestum est. A. Ratio ista ergo, vel mens, vel spiritus cum irrationales animi motus regit, id scilicet dominatur in homine, cui dominatio lege debetur ea quam aeternam esse comperimus. E. homo constitutus atque ordinatus est, nonne tibi sapiens videtur? E. Nescio alius quis mihi sapiens homo videri possit, si hic non videtur. A. Credo etiam te illud scire, plerosque homines stultos esse. E. Hoc quoque satis constat. A. At si stultus sapienti est contrarius, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
indiuinis lib̾s intienimꝰ. si dñetur
atq imꝑet cet̾is quib cumq homo
consteͣt cunc ẽẽ. hominẽ ordinatissi¬
mum. Uidemus enĩ habere nos non
solum cum pecorib. s etiam eũ arbus¬
cis et stirpib multa cõmunia. Nam¬
q alimentum corꝑis sumere. cresce¬
re gignere uigere arborib quoq tri¬
butum uiidemus que infima quadam
uita continent᷑. Uidere aut̃ atq au¬
dire. & ol factu. gustatu. cactu. cor¬
poralia sentire posse bestias. et acrius
plerasq quam nos cernimus & fate¬
mur. Adde uires et ualentiam fir¬
mitatẽq membroꝵ & celeritates. fa¬
cilimosq corporis motus. qͥb om̃ib
quasdam earum suꝑamus. qͥb dam
equamur anon nullis etiam uincum᷑.
genus tamen ipsum rerum ẽ nobis
lestias. ferine uite om̃is acto est.
Sunt alia quedam que iam cadere
inferas non uidentur. nec camen in
homine ipso summa sunt. ut iocari
& bidere quod humanũ quidem s
infimũ haminis iudieat. quisquis

Expanded text:
netur atque imperet caeteris quibuscumque homo constat, tunc esse hominem ordinatissimum. Videmus enim habere nos non solum cum pecoribus, sed etiam cum arbustis et stirpibus multa communia: namque alimentum corporis sumere, crescere, gignere, vigere, arboribus quoque tributum videmus, quae infima quadam vita continentur; videre autem atque audire, et olfactu, gustu, tactu corporalia sentire posse bestias, et acrius plerasque quam nos, cernimus et fatemur. Adde vires et valentiam firmitatemque membrorum, et celeritates facillimosque corporis motus, quibus omnibus quasdam earum superamus, quibusdam aequamur, a nonnullis etiam vincimur. Genus tamen ipsum rerum est nobislestias, ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem, sed infimum hominis judicat, quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
sꝙo ipsum motum culpabilem adixi. et
ae michi chisplic̾e et rephendendũ
e dubitare ñ possum. Animã uͦ que
sto motu ab incõmutabili bono. ad com¬
Hucabilia detrahit᷑. nego esse culpan¬
qum. si eiꝰ nat᷑a calis ẽ. ut eo necessario
Heuspandum ẽẽ. concedis : T Iam añ¬
Mio eum uideo. ẜcuiꝰ sit nescio. a Nũ¬
quid negas eo motu animũ moueri:
nego. a tsegas gͦ motũ qͦ monet᷑
apis. motũ ẽẽ lapidis. neq eñĩ illum
Dico motũ quo eũ nos motiemꝰ uel aliqͣ
aliena mouet᷑. ueluti cũ incelum ia¬
eit᷑. si eũ qͦ adt̾ram nutu suo ũgͥt & ea¬
dit.UNon eqͥdem nego motũ quo ita
ut dicis inclinat᷑ ⁊ inia petit. motũ ẽẽ
lapidis si nat̾alẽ. Si aut̃ hoc modo etiã
illum motũ habet anima. ꝓfecto etiã
ipse natalis ẽ. Nec exeo quod nat̾alit̃

Expanded text:
E. Ego ipsum motum culpabilem dixi, et E. Ego ipsum motum culpabilem dixi, et ideo mihi displicere, et reprehendendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur, sed eum quo ad terram nutu suo vergit et cadit. E. Non equidem nego motum quo ita ut dicis inclinatur, et ima petit, motum esse lapidis, sed naturalem. Si autem hoc modo etiam illum motum habet anima, profecto etiam ipse nat
Abbreviated transcription (Latin):
bilem: T Animi motum ñ rep̃hendo
s neseio anulla culpa sit. relicbos in
eni dixi. nescio anulla culpa sit ut i¬
telligi uoluerim. sine dubio culpam
ẽẽ. Nã hoc ũbo quod dixi nescio. satꝰ
ꝓfecto irrisi dubitationẽ dere mani¬
festa. A Uide quid sit certissima ueriti.
quȩte cogit cameito obliuisei qͦd pan¬
lo ante dixisti. Si enĩ natura uł neces¬
sitate iste motus existit. culpabił esse
nullo pacto potest. Tu uͦ esse culpabi¬
lem ita firmissime tenes. ut dubitati¬
onẽ de hac re cam cerca etiam irriden¬
dam putaueris. Cur gͦ tͥ uł affir man¬
dũ. uł certe c̃ aliqua oubitatione dicen¬
dum uisumẽ. qͦd ꝑspieue falsum esse.
ipse comiuncis:: Dixisti enim. Si ita
data ẽ uoluntas lib̾a ut nat᷑alem habet
gum motum. iam necessitate ad hec con¬
dr dit᷑. neq ulla culpa dep̃hendi potest.
o nata necessicasq añatur. Nullomͦ aut̃
pibitare debiusti ñ eẽ ita datam. quando
ũ motũ culpabilem esse ñ dubites.

Expanded text:
bilem animi motum non reprehendo, sed nescio an ulla culpa sit, relicto incoenim dixi, Nescio an ulla culpa sit, ut intelligi voluerim sine dubio culpam esse. Nam hoc verbo quod dixi, Nescio, satis profecto irrisi dubitationem de re manifesta. A. Vide quid sit certissima veritas, quae te coegit tam cito oblivisci quod paulo ante dixisti. Si enim natura vel necessitate iste motus existit, culpabilis esse nullo pacto potest: tu vero esse culpabilem ita firmissime tenes, ut dubitationem de hac re tam certa etiam irridendam putaveris. Cur ergo tibi vel affirmandum, vel certe cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod perspicue falsum esse ipse convincis? Dixisti enim: Si ita data est voluntas libera, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. Nullo modo autem dubitare debuisti non esse ita datam, quando istum motum culpabilem esse non dubitas.
Abbreviated transcription (Latin):
de his aliquid potesteU fateor homi¬
nẽ quando iustꝰ non ẽ in iustum eẽ.
hoc etiam de prudente & tẽꝑante rẽ¬
ponderun. a Cur gͦ et quando sa¬
piens non ẽ. ñ sit insipiens. T hoc
quoq fateor quando quisq sapiens
non est: eum ẽẽ in sipientem. slẽ
gͦ tu qͥd horum ess. T Qdlibet ho¬
rum me appelles. nondum audeo
me dicere sapient̃e. et ex his que con¬
cessi uideo ẽẽ consequens ut me in¬
sipientẽ ñ dubit̃e dicere. Nouit
gͦ insipiens sapientiã. ñ enĩ sicut
iam dictum ẽ certꝰ eẽt uelle se ẽẽ. sa

Expanded text:
de his aliquid potest? E. Fateor homide his aliquid potest? E. Fateor hominem, quando justus non est, injustum esse; hoc etiam de prudente et temperante responderim. A. Cur ergo et quando sapiens non est, non sit insipiens? E. Hoc quoque fateor, quando quisque sapiens non est, eum esse insipientem. A. Nunc ergo tu quid horum es? E. Quodlibet horum me appelles, nondum audeo me dicere sapientem; et ex iis quae concessi, video esse consequens ut me insipientem non dubitem dicere. A. Novit ergo insipiens sapientiam. Non enim, sicut jam dictum est, certus esset vel
Abbreviated transcription (Latin):
mo aut̃ uoce in t̾iori qua exandiri enpio
ab ipsa ueritate. & illi inherere. quod
ñ solum bonũ. s etiam sũ mũ bonũ & be
atficũ ẽẽ. concedo. Recte sane etiã
ego płimũ gaudeo. s queso te nũqͥdiam
sapientes & beati sumꝰ. an adhue eo ten¬
dimꝰ. ut id nobis ẽẽ ꝓueniat. U Egõ
nos potꝰ tend̾e existimo. A Inde gͦ ista
c̃op̃hendis qͥb ueris certisq gaud̾e te
clamas. et hec ad sapientiam ꝑtinere
concedis. anqͥsquam insipiens potest
nosse sapientiã:. U Qũa diu insipieñ
ẽ ñ potest. A Tugͦ iam s apiens es. aut
nondum nosti sapientiã: U Nonsum
quidem adhue sapiens. s nec insipien¬
tem me dixerim in quantum noui sapi¬
entiam. qm̃ et certa sunt ista que noui
&̃ ad sapientiam ꝑtin̾e negare ñpossũ.
ADie queso te. non ne fateb̾is eum
qui non ẽ iustꝰ u iustum ẽẽ. & qui ñẽ
prudens in prudentem ẽẽ. & qui ñ ẽ
cemꝑans. im̃temꝑantẽ. an dubitari

Expanded text:
mo autem voce interiore, qua exaudiri cupio mo autem voce interiore, qua exaudiri cupio ab ipsa veritate, et illi inhaerere: quod non solum bonum, see sane; etiam ego plurimum gaudeo. Sed, quaeso te, numquid jam sapientes et beati sumus? an adhuc tendimus eo, ut id nobis esse proveniat? E. Eo nos potius tendere existimo. A. Unde ergo ista comprehendis, quibus veris certisque gaudere te clamas, et hoc ad sapientiam pertinere concedis? an quisquam insipiens potest nosse sapientiam? E. Quamdiu insipiens est, non potest. A. Tu ergo jam sapiens es, aut nondum nosti sapientiam. E. Non sum quidem adhuc sapiens, sed nec insipientem me dixerim, in quantum novi sapientiam; quoniam et certa sunt ista quae novi, et ad sapientiam pertinere, negare non possum. A. Dic, quaeso te, nonne fateberis eum qui non est justus, injustum esse; et qui non est prudens, imprudentem esse; et qui non est temperans, intemperantem? an dubitari
Abbreviated transcription (Latin):
excellentiꝰ. ille potius d̾s ẽ. Si aut̃ ñẽ
iam ipsa ueritas d̾s ẽ. Siue gͦ illud sit.
siue non sit. dm̃n cam̃ eẽ negare ñ po¬
rendum questio consticuta. Nam si te
hoc mouet quod apud sacro seãn dis¬
ciplinam xp̃i infioem recepinus ẽẽ
patr̃e sapientiȩ. mem̃co nos etiam hoc ĩfiõe
accepisse. qͦd et̃no patri equalis sit q̃ abip¬
so genita est sapientia. unde nune nicbil
querendum ẽ. s in concussa fide reti¬
nendun. Est em̃ as et uere sĩmieq ẽ.
qͦs iam ñ solũ indubicatũ quantũ arbi¬
tor fide reqnemꝰ. s eciam certa ꝗͣuis ad¬
huc cenuissima forma cognitionis attingi¬
mus. Qd questioni suscepte sufficit. ut
cetͥa que adrem ꝑtinent ex plicare pos¬
simus. nͥ qͥd habes adu̾sus ista q̃ opponas.
U Ego uͦ incredibili om̃ino. et ꝗͣ tibi
uerbis explicare ñ possum leticia ꝑfusuᷤ
accipio ista. et elamo ẽe certissima. Cla¬

Expanded text:
est excellentius, ille potius Deus est: si autem non est, est excellentius, ille potius Deus est: si autem non est, jam ipsa veritas Deus est. Sive ergo illud sit, sive non sit, Deum tamen esse, negare non potandum quaestio constituta. Nam si te hoc movet quod apud sacrosanctam disciplinam Christi in fidem recepimus, esse Patrem Sapientiae; memento nos etiam hoc in fidem accepisse, quod aeterno Patri sit aequalis quae ab ipso genita est Sapientia. Unde nunc nihil quaerendum est, sed inconcussa fide retinendum. Est enim Deus, et vere summeque est. Quod jam non solum indubitatum, quantum arbitror, fide retinemus, sed etiam certa, quamvis adhuc tenuissima, forma cognitionis attingimus; quod quaestioni susceptae sufficit, ut caetera quae ad rem pertinent, explicare possimus: nisi quid habes adversus ista quod opponas. E. Ego vero incredibili omnino, et quam tibi verbis explicare non possum, laetitia perfusus accipio ista, et clamo esse certissima. Cla
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret. c̃mͥ ẽẽt cõmune c̃ beluis : Atili
ueritatis & sapientie pulc̾tudo cantũ as¬
sit ꝑseuerans uoluntas fruendi. nec mul¬
ticudine audientiũ constipata secludit ut¬
mentes. nec ꝑagit᷑ temꝑe nec migͣt locꝰ
nec nocte int̾cipit᷑. nec umbra int̾ cludit᷑.
nec sensib corꝑis subiacet. Detoto mundo
adse conũsis quidiligunt eam om̃ib ꝓximi
est. om̃ib sempit̃na. Nullo loco ẽ. nusꝗͣ
de ẽ. foris admonet intꝰ docet. cernentessi
cõmutat om̃s in meliꝰ. anullo indet̾ius
cõmutat᷑. Nullꝰ de illa udieat. nulr̾ si¬
ne illa uidicat bene. Ae ꝑ hoc eam ma¬
nnfestũ ẽ. m̃tib nr̃is que ab ipsa una fũt
singłe sapientes. & ñ de ipsa. s ꝑ ipsam. de
cet̾is. iudices sine dubitatione ẽẽ potieũ.
ẽe monstrarem. dm̃ ce ẽẽ confessurũ.
si ad huc nichil eẽt suꝑiꝰ. Quam tuam
confessionẽ accipiens. dixerã satis ẽe̾t
ut hoc demonstrarem. Si enĩ ẽ aliqͥd

Expanded text:
iret, cum mihi esset commune cum belluis? At illa veritatis et sapientiae pulchritudo, tantum adsit perseverans voluntas fruendi, nec multitudine audientium constipata secludit venientes, nec peragitur tempore, nec migrat locis, nec nocte intercipitur, nec umbra intercluditur, nec sensibus corporis subjacet. De toto mundo ad se conversis qui diligunt eam, omnibus proxima est, omnibus sempiterna; nullo loco est, nusquam deest; foris admonet, intus docet; cernentes se commutat omnes in melius, a nullo in deterius commutatur; nullus de illa judicat, nullus sine illa judicat bene. Ac per hoc eam manifestum est mentibus nostris, quae ab ipsa una fiunt singulae sapientes, et non de ipsa, sed per ipsam de caeteris judices, sine dubitatione esse potiorem. esse monstrarem, Deum te esse confessurum, si adhuc nihil esset superius. Quam tuam concessionem accipiens dixeram satis esse, ut hoc demonstrarem. Si enim aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
si aliquid inuenire pot̾imus. qͦd
ñ solũ ẽẽ ñ dubites. s etiam ipsa
nr̃a ratione p̃stantius. dubitabisne
illud. qͥcqͣd ẽ dm̃ dic̃e . ¶Non conti¬
nuo siqͥd meliꝰ quã id qͦd in mea na¬
tura optimũ ẽ inuenire potuero
dm ẽẽ dixerim. Non eñi mͥ placet
dm̃ appellare. qͦ mea ratio ẽ inferi¬
or. s quo ẽ nullus suꝑior. ¶ Ita plane.

Expanded text:
si aliquid invenire potuerimus, quod si aliquid invenire potuerimus, quod non solum esse non dubites, sed etiam ipsa nostra ratione praestantius? dubitabisne illud quidquid est, Deum dicere? E. Non continuo, si quid melius quam id quod in mea natura optimum est, invenire potuero, Deum esse dixerim. Non enim mihi placet Deum appellare, quo mea ratio est inferior, sed quo nullus est superior. A. Ita plane:
Abbreviated transcription (Latin):
lomͦ posset. nͥ debis ipsa udicaret.
¶ Manifestũ ẽ. A c ungͦ eam natur̃
git. sicuti ẽ corpꝰ ex anime. p̃ceoat ei
natura. quȩ ñ cantũ est. s eti am uiuus.
nec intelligit. sicuti ẽ anima bestiarĩ.
& rursus. hanc p̃cedat ea. quȩ simul
& est et iuuit & intelligit. sic̃ in ho¬
mine mens rationalis non arbitrati
in nobis .i. in his quib nat᷑a nr̃a com¬
plet᷑ ut homines simus aliquid inueni¬
ri posse p̃stantiꝰ. quam hoc quod in his
crib cercio loco posuimꝰ: Ham &
corpus nos habere manifestũ est.
& uita quamdam. qua ipsum corpꝰ
animat᷑ atq uegetat᷑. quȩ duo etiã
in bestiĩs agnoscimꝰ. & cercium qͥo¬
dam quasi animȩ nr̃ȩ capud. aut
oculum. aut siquid congruentꝰ
deratione atq intelligentia dici
potest. quã ñ habet natura bestia¬
rũ. Quare uide obsecro utrũ aliqͥd
inuenire possis. quod sit in natu¬
ra hominis ratione sublimius.
Nichil omino meliꝰ uideo. A Qd

Expanded text:
modo posset, nisi de his ipsa judicaret. modo posset, nisi de his ipsa judicaret. E. Manifestum est. A. Cum ergo eam naturam corpus exanime, praecedat ea natura quae non tantum est, sed etiam vivit, nec intelligit, sicuti est anima bestiarum; et rursus hanc praecedat ea quae simul et est et vivit et intelligit, sicut in homine mens rationalis; num arbitraris in nobis, id est in iis quibus natura nostra completur ut homines simus, aliquid inveniri posse praestantius, quam hoc quod in his tribus tertio loco posuimus? Nam et corpus nos habere manifestum est, et vitam quamdam qua ipsum corpus animatur atque vegetatur, quae duo etiam in bestiis agnoscimus, et tertium quiddam quasi animae nostrae caput aut oculum, aut si quid congruentius de ratione atque intelligentia dici potest, quam non habet natura bestiarum. Quare vide, obsecro, utrum aliquid invenire possis, quod sit in natura hominis ratione sublimius. E. Nihil omnino melius video. 14. A. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
dicat auditus ipse deuocib qͥtdearũ
lenit̃ influat. aut asꝑe ꝑstrepat.
Non necesse est cet̾os sensus corꝑis ꝑseqͥ.
Ian enĩ ut opinor animadũtis qͥd ueli
dic̾e. ita scilicet sensum illũ int̾iorem
de istis corꝑis sensib uidicare. eũ eoꝵ
et integͥtatẽ ꝓbat & debitãu flagitat.
que admodũ & ipsis corꝑis sensus de cn¬
porib uidicant. assum̃tes ineis lenem
cactũ. reicientesq contͣrium. Cerno
sane et uerissima esse consentio.
A attende iam utrũ etiam ratio dehioc
int̾iore sensu iudicet. Iam enĩ ñ q̃ro
utrum eam mehorem illo ẽẽ dubites.
quia ñ dubito idte indicare. quam qt̃a
ne id quidẽ iam q̃rendũ putẽ utrũ
de isto sensu iudicet ratio. Samq in
his ipsis que infra eam sunt .i. in cor¬
porib et insensib corꝑis. et isto inte¬
riore sensu. quomͦ sit aluid alio meliꝰ.
& quam sit illis ipsa p̃stantior. que tan¬
dem nͥ ipsa renuntiat. Qͦo ꝓfecto nul

Expanded text:
dicat auditus ipse de vocibus, quid earum dicat auditus ipse de vocibus, quid earum leniter influat, aut aspere perstrepat. Non necesse est caeteros sensus corporis persequi: jam enim, ut opinor, animadvertis quid velim dicere, ita scilicet sensum illum interiorem de istis corporis sensibus judicare, cum eorum et integritatem probat, et debitum flagitat, quemadmodum et ipsi corporis sensus de corporibus judicant, assumentes in eis lenem tactum, rejicientesque contrarium. E. Cerno sane, et verissima esse consentio.A. Attende jam utrum ratio etiam de hoc interiore sensu judicet. Jam enim non quaero utrum eam meliorem illo esse dubites, quia non dubito id te judicare: quanquam ne id quidem jam quaerendum putem, utrum de isto sensu judicet ratio. Namque in iis ipsis quae infra eam sunt, id est in corporibus et in sensibus corporis et isto interiore sensu, quomodo sit aliud alio melius, et quam sit illis praestantior ipsa, quae tandem, nisi ipsa renuntiat? quod profecto nullo
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ sit sensũ int̾iorem huic sensu qͦ
sentimus corpora cẽ. p̃ferendũ.
¶ Quia moderator̃e & iudicem quendã
hiuꝰ illum ẽẽ cognoseo. Nam & siquid
huic in officio suo abfuerit. ille can¬
quam debitũ aministro flagitat. siẽ
paulo ante clisputatũ est. Non enĩ se
uidere aut ñ uidere sensus oculi udẽ.
& quia ñ uidet. ñ potest qͥd sibi desit
aut qͥd satis sit uidicare. s ille interior
quo admonet᷑ & anima bestiȩ aꝑire
oculũ clausũ. & quod deesse sentit un¬
plere. Nulli aut̃ dubiũ ẽ eum qͥuidieit.
eo dequo iudicat ẽẽ melior̃e. Cernis
qͦdãmͦ udicare. Ad illum eñi ꝑtrnet
uoluptas et dolor. cũ uellenit̃ uł asꝑe
corpore accingit᷑. Na sic̃ ille int̾ior qͥd
desit uelsatis sit oculoꝵ sensin iudieit
sie ipse sensus oculoꝵ qͥo desit. uelsatis
sit colorib iudicat. Item. Siẽ ille in¬
terior de audicu nr̃o iudieat utrũ
minus an sufficient᷑ intentꝰ sit. sie iu¬

Expanded text:
visum sit, sensum interiorem huic sensui quo visum sit, sensum interiorem huic sensui quo sentimus corpora, esse praeferendum. E. Quia moderatorem et judicem quemdam hujus illum esse cognosco. Nam et si quid huic in officio suo defuerit, ille tanquam debitum a ministro flagitat, sicut paulo ante disputatum est. Non enim se videre, aut non videre sensus oculi videt, et quia non videt, non potest quid sibi desit, aut quid satis sit judicare; sed ille interior, quo admonetur et anima bestiae aperire oculum clausum, et quod deesse sentit implere. Nulli autem dubium est eum qui judicat, eo de quo judicat esse meliorem. A. Cernis quodammodo judicare? Ad illum enim pertinet voluptas et dolor, cum vel leniter vel aspere corpore attingitur. Nam sicut ille interior quid desit vel satis sit oculorum sensui judicat; sic ipse sensus oculorum quid desit, vel satis sit coloribus judicat. Item sicut ille interior de auditu nostro judicat, utrum minus an sufficienter intentus sit; sic ju
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ ẽẽ ponendũ. quod etiam intel¬
ligit. s ad huc in eo quod ẽ et uiuit.
etiam si intellectu caret. Iste enun
sensus in est & bestiis. quib intel¬
lectus ñ inest. Qͤ cũ ita sint. qͤro
cur p̃ponas sensum int̾iorem huie
sensui quo corporalia sentiunt᷑. ełl sit
uterq ineo gen̾e quod uiuit. Sensũ
aut̃ istum qui corpora attingit. id̾o p̃¬
posusti corporib. quia illa sunt in eo
gen̾e quod tantũ est. Iste uͦ in eo quod
etiam uiuit ꝰ cũ et ille int̾ior reꝑiat᷑.
cur eum meliorem putes dic mͥ. Si
enim drxeris qi ille istum sentit. ñ ce
credo inuenturum regulam qͥfide¬
re possimꝰ. om̃e sentiens meliꝰ eẽ ꝗͣ id
qͦd ab eo sentit᷑. ne fortassis ex hoc etiã
cogam᷑ dic̃e. om̃e intelligens melius
ẽẽ qu̾a id qͦd abeo intelligit᷑. Hoc enĩ
falsum ẽ. qͥa homo intelligit sapienti¬
am. et non est melior qͣ ipsa sapien¬
tra. Qũa obbem uide qua causa tibi

Expanded text:
illorum esse ponendum, quod etiam intelillorum esse ponendum, quod etiam intelligit, sed adhuc in eo quod et est et vivit, etiamsi intellectu caret: iste enim sensus inest et bestiis, quibus intellectus non inest. Quae cum ita sint, quaero cur praeponas sensum interiorem huic sensui quo corporalia sentiuntur, cum sit uterque in eo genere quod vivit. Sensum autem istum qui corpora attingit, ideo praeposuisti corporibus, quia illa sunt in eo genere quod tantum est, iste vero in eo quod etiam vivit: in quo cum et ille interior reperiatur, cur eum meliorem putes dic mihi. Si enim dixeris, quia ille istum sentit, non te credo inventurum regulam qua figere possimus, omne sentiens melius esse quam id quod ab eo sentitur, ne fortassis ex hoc etiam cogamur dicere, omne intelligens melius esse quam id quod ab eo intelligitur. Hoc enim falsum est; quia homo intelligit sapientiam, et non est melior quam ipsa sapientia. Quamobrem vide qua causa tibi
Abbreviated transcription (Latin):
se qͦo noueris. ¶ Id qͦq teneo. A Nẽ
gͦ uide ad qũa rem istarũ tͥum intel¬
ligas ꝑtinere. om̃e qͦo corꝑis sensus at¬
tingit .i. inquo rerum genere tͥ po¬
nendũ uideat᷑. qͥcqͥd uel oculoꝵ uel alio
qͦlibet corꝑis instrum̃to nr̃ sensus at¬
tinigit. utrum in es qͦ tantũ ẽ anineo
quod etiã uiuit. an in eo qͦd etiam intel¬
ligit. ¶ In eo qͦd cantũ est. A Qͥo ip¬
sum sensum inqͦ genere trium hor
ẽẽ censes:: U In eo quod uiuit. A
sensum ipsum. an qͦd sensus attingit:
USensum scilicet. A Qre:. U Qa
melius est id qͦd etiam uiuit. quam
id quod tantum est. A Qd illum
sensum interiorem quem qͥdem in¬
fra rationẽ. & ad huc nobis cõmunẽ
cum bestiis suꝑius indagauimꝰ. Du¬
bitabisne huic sensui p̃ponere quo
corpꝰ attingimꝰ. et quem iam ipsi cor¬
pori p̃ponendũ ẽẽ dixisti: UNullo
modo dubitauerim. A Etiam hoc
cur non dubites. uolo abste audire.
Nonenĩ poteris dic̾e hunc sensum
interiorem iam in eo genere crium

Expanded text:
o. A. Nunc ergo vide ad quam rem istarum trium intelligas pertinere omne quod corporis sensus attingit; id est, in quo rerum genere tibi ponendum videatur, quidquid vel oculorum, vel alio quolibet corporis instrumento noster sensus attingit: utrum in eo quod tantum est, an in eo quod etiam vivit, an in eo quod etiam intelligit. E. In eo quod tantum est. A. Quid? ipsum sensum in quo genere trium horum esse censes? E. In eo quod vivit. A. sensum ipsum, an quod sensus attingit? E. Sensum scilicet. A. Quare? E. Quia melius est id quod etiam vivit, quam id quod tantum est. 12. A. Quid? illum sensum interiorem, quem quidem infra rationem, et adhuc nobis communem cum bestiis superius indagavimus, dubitabisne huic sensui praeponere quo corpus attingimus, et quem jam ipsi corpori praeponendum esse dixisti? E. Nullo modo dubitaverim. A. Etiam hoc cur non dubites, volo abs te audire. Non enim poteris dicere hunc sensum interiorem jam in eo genere trium
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa dilexerunt. quis enĩ liģe dili¬
gat. s qr illa que dilexerunt. inita
istorum sunt. et necessario ailec¬
tores suos ad ista ꝑducunt. Qͥ enĩ
magis amant ire quam redire
aut ꝑuenire in longinquiora
mutendi sunt. qm̃ caro sunt &
sp̃s. ambulans et ñ reuertens. Qui
uero bene utitur uel ipsis quinq
sensib corporis ad credenda et ad p̃¬
dicanda oꝑa cłi. et nutͥendam ca¬

Expanded text:
ipsa dilexerunt; quis enim haec diliipsa dilexerunt; quis enim haec diligat? sed quia illa quae dilexerunt, initia sunt istorum, et necessario dilectores suos ad ista perducunt. Qui enim magis amant ire quam redire aut pervenire, in longinquiora mittendi sunt; quoniam caro sunt, et spiritus ambulans et non revertens. 106. Qui vero bene utitur vel ipsis quinque sensibus corporis ad credenda et praedicanda opera Dei, et nutriendam c