comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cat expedire Scriptum est enim beatus homo quem tuerudieris dñe
& delegetua docueris cum. Qua propter actibus bonis & oratio ni¬
bus assidius hoc petendum est ut adueram fidem. operasq scũ simas
ubiestuita nr̃a perpetua dño comitante ueniamus. legitur enĩ
nisid̃r aedificauerit domum inuanum laborant qui aedificant
cam uerum tamen necillud patres scũ simi decreuerunt : ut saȩcula¬
rium lit terarum studia respuantur. qui a non exinde minimum
ad seccras scripturas intellegendas sensus nr̃ instruitur. sitamen
diui nagratia suffragante notitiae isuiarun ipsarum rerum. so¬
briȩ acratio nabiliter inquiratur. non ut in ipsis habeamus
spem prouectus nr̃i sedipsa tran seunter desideremus. nobis
a patreluminum proficuam salutaremq sapientiam debere
concedi. Quantienim philosophi harsolum modo lec titantes
ad fontem sapientiae nonuenerunt & uero lumine priuati.

Expanded text:
cat expedire. Scriptum est enim: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, cat expedire. Scriptum est enim: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. Quapropter actibus bonis et orationibus assiduis expetendum est, ut ad ueram fidem operasque sanctissimas, ubi est uita nostra perpetua, Domino comitante ueniamus. Legitur enim: Nisi Dominus aedificauerit domum, in uano laborant qui aedificant eam. Verumtamen nec illud Patres sanctissimi decreuerunt, ut saecularium litterarum studia respuantur, quia non exinde minimum ad sacras Scripturas intellegendas sensus noster instruitur; si tamen, diuina gratia suffragante, notitia ipsarum rerum sobrie ac rationabiliter inquiratur, non ut in ipsis habeamus spem prouectus nostri, sed per ipsa transeuntes desideremus nobis a Patre luminum proficuam salutaremque sapientiam debere concedi. Quanti enim philosophi haec solummodo lectitantes ad fontem sapientiae non uenerunt, et uero lumine priuati
Abbreviated transcription (Latin):
uod si quorundam simplicitas fratrum non potuerit quȩ
Isunt insequenti libro deflora cognoscere. quia pene breuitas
omnis obscuraest. Suffuciat eis sũmatim rorum diuiones uti¬
litates uirtutesq per pendere. ut ad cognoscendam legem diuina m
feruida mentis intentione rapiantur
mos patres inuenicnt. unde desiderum suum plenis sima possint
ubertate satiari. Tantum sit legendis incerus affectus & intellegen¬
disobrium uotum. tunc salutaris assiduitas eruditos effici& quosin
prima fronte prosunditas lecuonis exterruit. Soamus tamen
non in solis litteris positam eẽ prudentia . sed perfectã sapientiam
daredm̃ unicuiq prout uult. Nam sitantum in litteris ess& scien¬
tia rerum bonarum quilit teras nesciint utiq rectam sapientiã
non haberent. Sedcum mula agrã matica aduerum intellectũ
perueniant rectãq fidem percipiant cȩlitus aspiratum dubi¬
um non esset puris ac deuotas sensibus dm̃ concedere quodeis uidi¬

Expanded text:
uod si quorumdam simplicitas fratrum non potuerit quae sunt in sequenti libro deflorata cognoscere, quia pene brevitas omnis obscura est, sufficiat eis summatim rerum divisiones, utilitates, virtutesque perpendere, ut ad cognoscendam legem divinam fferuida mentis intentione rapiantur. Per diuersos enim sanctissimos Patres inuenient, unde desiderium suum plenissima possint ubertate satiare. Tantum sit legendi sincerus affectus et intellegendi sobrium uotum; tunc salutaris assiduitas eruditos efficiat, quos in prima fronte profunditas lectionis exterruit. Sciamus tamen non in solis litteris positam esse prudentiam, sed perfectam sapientiam dare Deum unicuique prout uult. Nam si tantum in litteris esset scientia rerum bonarum, qui litteras nesciunt utique rectam sapientiam non haberent. Sed cum multi agrammati ad uerum intellectum perueniant rectamque fidem percipiant caelitus aspiratam, dubium non est puris ac deuotis sensibus Deum concedere, quod eis iudi
Abbreviated transcription (Latin):
osmographis quoq notitiam uobis percurrendam eẽ non in¬
merito suademus. ut loca singula quaein li bris sũs legitis in
qua parte mundi sunt posita euidenter cognoscere debeatis.
quoduobis proueni& absolute. si libellum idu oratoris quẽ
uobis reliqui studiose legere festinetis . qui maria in sulas mon¬
tes famosos prountias ciuitates flumina gentes. ita quadri¬
faria distinctione complexus est ut pene nihil libro ipside¬
sit quod ad cosmographi notitiam cognoscitur pertinere
tino politanam ciuitatem & urbe
or libellis minutis simaratione conscripsit. dein de penacem
dionisii discite breuiter comp̃hensum. ut quod auribus in
supradicto scripto libro percipitis peneo culis intuentib
uidere possitis uꝰ Tum suios notitiae nobilis cura fła ma¬
uerit. habetis ptho lomei codicem quisic omnia loca eui¬
denter ex pressit. ut eum cunctarum regionum penoin¬
colam fius seuidicetis. Eoq siatut uno loco positi sicut mona chos de¬

Expanded text:
osmographiae quoque notitiam uobis percurrendam esse non immerito suademus, ut loca singula, quae in libris sanctis legitis, in qua parte mundi sint posita euidenter cognoscere debeatis. Quod uobis proueniet absolute, si libellum Iulii Oratoris, quem uobis reliqui, studiose legere festinetis; qui maria, insulas, montes famosos, prouincias, ciuitates, flumina, gentes ita quadrifaria distinctione complexus est, ut paene nihil libro ipsi desit, quod ad cosmographiae notitiam cognoscitur pertinere.tinopolitanam ciuitatem et urbem libellis minutissima ratione descripsit. Deinde Penacem Dionisii discite breuiter comprehensum, ut quod auribus in supradicto libro percipitis, paene oculis intuentibus uidere possitis. Tum si uos notitiae nobilis cura flammauerit, habetis Ptolomei codicem, qui sic omnia loca euidenter expressit, ut eum cunctarum regionum paene incolam fuisse iudicetis, eoque fiat ut uno loco positi, sicut monachos de
Abbreviated transcription (Latin):
tam sapientia copiam beatis simopatri indulgentia diuma
contulerit : Vt quem nemo poterat fortas serep̃hendere
ipse seuideatur cautissima retractatione corrigere: Ion¬
gum est illius uiri singula quaeq: memorare. dum de eius
opusculis indicandis codex non paruus existat : qui quã-¬
lib& dicta ipsius breuiter comme mor&. tamen innume¬
rosas progres sus est paginas lectionum

Expanded text:
tam sapientiae copiam beatissimo Patri indulgentia diuina tam sapientiae copiam beatissimo Patri indulgentia diuina contulerit, ut quem nemo poterat fortasse reprehendere, ipse se uideatur cautissima retractatione corrigere. Longum est illius uiri singula quaeque memorare, dum de eius opusculis indicatis codex non paruus existat, qui quamlibet dicta ipsius breuiter commemoret, tamen in numerosas progressus est paginas lectionum
Abbreviated transcription (Latin):
berunus quem de agone xp̃iano composuit : Maxime uobis ne¬
ces sarius quicalcato saculo desudatis incertami nexpiano Si¬
militer &iam liber eiusdem quasi philo siphiȩ moralis quẽ
promoribus instituendis atq corrigendis ex diuina aucto¬
ritate collegit. speculumq nominauit : magna intentione
legendus est na & sũ agustini .xxii. duos libros quos deciuita¬
te dĩ confecit infastidibili sedulitate curramus : ubi & babs¬
lonia confusacutas diaboli & splendida hierusalem urbs
dñi xp̃i in hominum conuersatione competenti diuersitate
monstratae sunt. Scripsit &łiamquinq questiones denouo
testamento ad honoratum prbm & octogintatres alias mi¬
rifica deliberatianeformatas. Siquis autẽ dicta sua diligenti
cupit examinatione purgare. nec incauta temeritate delin¬
quere duos libros retractationum sũ agustini studiosa lecti¬
one ꝑcurrat. Vnde & seco matimitando & agno scat quan¬

Expanded text:
ber unus quem de Agone Christiano composuit, maxime uobis neber unus quem de Agone Christiano composuit, maxime uobis necessarius qui calcato saeculo desudatis in certamine Christiano. Similiter etiam liber eiusdem quasi philosophiae moralis, quem pro moribus instituendis atque corrigendis ex diuina auctoritate collegit Speculumque nominauit, magna intentione legendus est. Nam et sancti Augustini uiginti duos libros quos de Dei Ciuitate confecit, infastidibili sedulitate curramus, ubi et Babylonia confusa, ciuitas diaboli, et splendida Hierusalem, urbs Domini Christi, in hominum conuersatione competenti diuersitate monstratae sunt. Scripsit etiam quinque quaestiones de nouo Testamento ad Honoratum presbyterum, et octoginta tres alias mirifica deliberatione formatas. Si quis autem dicta sua diligenti cupit examinatione purgare nec incauta temeritate delinquere, duos libros Retractationum sancti Augustini studiosa lectione percurrat, unde et se comat imitando, et agnoscit quan
Abbreviated transcription (Latin):
& uenusto compositos designauit: deinde scũ agustini xi
libri quosidem de trinitate mira bili ꝓsunditate conscripsit.
curiosa uobis intentione meditandisunt. Siquis uero depa¬
tre & filio & spu scõ aliquid sum matim p̃optat at tinge¬
re nec sema uult longa lectione fatigari. Legat nic&i
ep̃i librum quem de side conscripsit : & doctrinȩ cȩlestis
claritate completus. in contem plationẽ diuinã compen¬
dio sabreuitate ꝑducetur. Qui uo luminib: sc̃ ambro¬
su sociatus est : quos ad gratianum principem destina¬
uit : Omnaestimabilis uirtus q creatoris aꝑtisunt cȩliscã
trinitas cordib fidelium patefacta resplenduit᷑: & pa¬
ganitas quae honore moccu pauerat alienum. a uero dñꝑ
confutata discessit : uti lesenim sunt adinstructionẽ
eclesi asticȩ disciplinȩ memorato sũ ambro sude officus
melle flui libritres. nec non & beati agustini deuera religione li¬
berunus & dedoctrina xp̃i ana libriquat tuor. Item eiusdem li¬

Expanded text:
 uenuste compositos designauit, deinde sancti Augustini quindecim libri, quos idem de Trinitate mirabili profunditate conscripsit, curiosa uobis intentione meditandi sunt. Si quis uero de Patre et Filio et Spiritu sancto aliquid summatim praeoptat attingere, nec se mauult longa lectione fatigare, legat Nicetae episcopi librum quem de Fide conscripsit, et doctrinae caelestis claritate completus in contemplationem diuinam compendiosa breuitate perducitur; qui uoluminibus sancti Ambrosii sociatus est, quos ad Gratianum principem destinauit. O inaestimabilis pietas uirtusque Creatoris! Aperti sunt caeli, sancta Trinitas cordibus fidelium patefacta resplenduit, et paganitas, quae honorem occupauerat alienum, a uero Domino confutata discessit. Vtiles etiam sunt ad instructionem ecclesiasticae disciplinae memorati sancti Ambrosii de Officiis melliflui libri tres, necnon et beati Augustini de Vera Religione liber unus et de Doctrina Christiana libri quattuor; item eiusdem li
Abbreviated transcription (Latin):
QQuem nos quoq uidimus uirum quidem nonusq ad eo seculari¬
bus litteris eruditum. sed scripturarum diunarum lectione plenis¬
simum: Hac ad parentem nr̃am probam uirginem sacramex ope¬
ribus sc̃ĩ agustini ualde beatissimis questionem acsentias diuer

Expanded text:
quem nos quoque uidimus, uirum quidem non usque adeo saecularibus litteris eruditum, sed Scripturarum diuinarum lectione plenissimum. Hic ad parentem nostram Probam, uirginem sacram, ex operibus sancti Augustini ualde altissimas quaestiones ac sententias diuer
Abbreviated transcription (Latin):
regno certamina desideriũ meũ nulla tenu sualuis s&
impleri qm̃ non habet locũ respacis temporib: inquietis
Ad hoc diuina caritate probor eẽ compulsus. ut ad uicẽ
magistri introductorios: libros istos dño prȩstante con-

Expanded text:
regno certamina desiderium meum nullatenus ualuisset impleri, quoniam non habet locum res pacis temporibus inquietis, ad hoc diuina caritate probor esse compulsus, ut ad uicem magistri introductorios uobis libros istos Domino praestante con
Abbreviated transcription (Latin):
quia magne remunerationis ẽ praemiũ sine aliquo murmure. Horo lo¬
qiui uobis unũ quod solis daritas indic& preparasse cognoscor alterũ
uero aquatile quodie noctuque horarũ iugiter indicat quantitatẽ
quia frequenter non nullis diebus solis daritas ab eẽ cognoscitur
Miroque modo interris aquaperagit quod solis flã meus uigor de¬
super modulatus excurrit It aque natura diuis a sunt ars hominũ
fecit ire concorditer inquibus fides rerũ tanta ueritate consistit
ut quod ab utris que geritur per internuntios aestimes esse con stitutũ
hax ergo procurata sunt utmilites xp̃i certissimis signis ad moniti ad
opus exercendum diuinum quasitubis clangentibus edocenter &¬
XXXI.

Expanded text:
quia magnae remunerationis est praemium sine aliquo murmure prquia magnae remunerationis est praemium sine aliquo murmure prgium vobis unum, quod solis claritas indicet, praeparasse cognoscor; alterum vero aquatile, quod die noctuque horarum jugiter indicat quantitatem: quia frequenter nonnullis diebus solis claritas abesse cognoscitur, miroque modo in terris aqua peragit, quod solis flammeus vigor desuper modulatus excurrit. Ita, quae natura divisa sunt, ars humana fecit ire concorditer: in quibus fides rerum tanta veritate consistit, ut quod ab utrisque geritur, per internuntios aestimes esse constitutum. Haec ergo procurata sunt, ut milites Christi certissimis signis admoniti, ad opus divinum exercendum, quasi tubis clangentibus evocenturXXXI.
Abbreviated transcription (Latin):
dis doctos artifices ut litterarũ sacrarũ pul chritudinẽ facies
desuper decora uestir&. Exemplu illud dominicae figurationis ex a¬
liquap arte forsitan imitantes quieos quos ad caena a estimauit in¬
uitandos ingła caelestis conuiuii stolis nuptia libus operiuit. Quib:
multiplices species facturarũ in uno codice depictas infallor expressi¬
mus ut qualẽ maluerit studiosus tegumenti forma ipse sibi posset eligere
parauimus eia nocturnis uigiliis mechanicas lucernas conserua trices
illuminantiu flamarũ ipsas sibi neitrientes incendiũ quaebuma noi
ministerio cessante prolixe custodiant uberrimi luminis habundan¬
tissima daritatẽ ubi olei pinguedo nondeficit. quãuis flamis arden¬
tibus iuater torreatur. Sednec horarũ modulos passisumus uos ullate¬
nus ignorare qui ad magnas utilitates humani generis noscuntur
inuenti Qua propter qua e uobis salu briter imperantur efficite

Expanded text:
dis doctos artifices, ut litterarum sacrarum pulchritudinem facies dis doctos artifices, ut litterarum sacrarum pulchritudinem facies desuper decora uestiret, exemplum illud Dominicae figurationis ex aliqua parte forsitan imitantes, qui eos quos ad cenam aestimat inuitandos in gloria caelestis conuiuii stolis nuptialibus operuit. Quibus multiplices species facturarum in uno codice depictas, ni fallor, decenter expressimus, ut qualem maluerit studiosus tegumenti formam ipse sibi possit elegere. Parauimus etiam nocturnis uigiliis mechanicas lucernas conseruatrices illuminantium flammarum, ipsas sibi nutrientes incendium, quae humano ministerio cessante prolixe custodiant uberrimi luminis abundantissimam claritatem; ubi olei pinguedo non deficit, quamuis flammis ardentibus iugiter torreatur. Sed nec horarum modulos passi sumus uos ullatenus ignorare, qui ad magnas utilitates humani generis noscuntur inuenti. Quaprop
Abbreviated transcription (Latin):
rentla generis. quosego quantum potiu. studiosa curio sitate collegi:
Emequem piam memoratorum codicum obscuritas derelicta turba¬
r& qm̃ anti quarum declinationum promixtione ꝓ
pria partẽ consusa sunt: magnostudio laboris incu¬
bui. ut in libro sequestrato atq composito. quiln-¬
scribitur deorto graphia aduor deflora tȩ
regulȩ peruenirent: Et dubi etate sublata. liberior animus uiã¬
emendationis inceder&. dio medem quoq: &theoctistum aliquade
tali arte conscripsis se comperimus: Quisi inuenti fuerint. uosquo¬
q: eorum deflorata colligitẽ : forte & alios inuenire possitis. perquos
notitia ur̃a potius instruatur: istitame quime morati sunt
si assiduo studio relegant᷑ omne uob aligine ignorationis ab-¬
scidunt : ut quod hactenus ignoratũ est. habeatur ex maxima
parte notissimuꝰ : his &iã addimus in codicibus cooperien¬

Expanded text:
rentia generis; quos ego quantos potui studiosa curiositate collegi. rentia generis; quos ego quantos potui studiosa curiositate collegi. Et ne quempiam memoratorum codicum obscuritas derelicta turbaret, quoniam antiquarum declinationum permixtione pro maxima parte confusi sunt, magno studio laboris incubui, ut in libro sequestrato atque composito, qui inscribitur de Orthographia, ad uos defloratae regulae peruenirent, et dubietate sublata liberior animus uiamendationis incederet. Diomedem quoque et Theoctistum aliqua de tali arte scripsisse comperimus; qui si inuenti fuerint, uos quoque eorum deflorata colligite. Forte et alios inuenire possitis, per quos notitia uestra potius instruatur. Isti tamen qui memorati sunt, si assiduo studio relegantur, omnem uobis caliginem ignorationis abscidunt, ut quod hactenus ignoratum est habeatur ex maxima parte notissimum. His etiam addidimus in codicibus cooperien
Abbreviated transcription (Latin):
re uerbacȩlestia multi plicat homo & quadam significatione cõ¬
probabili si fas estdicere tribur digitis scribitur quoduirtus scȩ̃
ttinitatis effatur Ospectaculum benetonsiderantib gloriosũ
harundine currente uerbacelestia describuntur. Vt undedia¬
bolus caput dñi inpassione fecit percuti. indeeius calliditas possit
extingui Accidit &iam laudibus eoruni quod factum dm̃ aliquo
modo uidentur imitari. quilegem suam licet siguraliter sitdic¬
tum omni potentis digiti operatione conscripsit. Multa sunt qui¬
dem sedne tanto bono mutatis lit teris scriptores uerbauitiosa ꝑ
misceant. aut inerudites emendator nesuat erratacor rigere
Orto graphos antiquos legant. id est uelium logum curtium. uale-¬
rianum. papirianum. adamantium martirium. Deu. & s. eiꝰ¬
dem deprimis medus atq ultimis syllabis. eiusdem. Deblittera
trifariam indnũ posita & eutichen de aspiratiane sed & focam dedise¬

Expanded text:
re. Verba caelestia multiplicat homo, et quadam significatione conre. Verba caelestia multiplicat homo, et quadam significatione contropabili, si fas est dicere, tribus digitis scribitur quod uirtus sanctae Trinitatis effatur. O spectaculum bene considerantibus gloriosum! Arundine currente uerba caelestia describuntur, ut, unde diabolus caput Domini in passione fecit percuti, inde eius calliditas possit extingui. Accidit etiam laudibus eorum, quod factum Domini aliquo modo uidentur emitari, qui legem suam, licet figuraliter sit dictum, omnipotentis digiti operatione conscripsit. Multa sunt quidem misceant aut ineruditus emendator nesciat errata corrigere, orthographos antiquos legant, id est, Velium Longum, Curtium Valerianum, Papirianum, Adamantium Martyrium de V et B, eiusdem de primis mediis atque ultimis syllabis, eiusdem de B littera trifariam in nomine posita, et Eutychen de aspiratione, sed et Focam de diffe
Abbreviated transcription (Latin):
gotamen fateor uotum meum. quodinter uos quacum que
pos iunt corpereo labore complere. antiqua riorum muilni stu¬
dia sitamen ueraciter scribant. non inmerito forsitan plus place¬
re quod & metem suam relegendo scripturas diuinas saluta ri¬
ter instruunt & dñi prȩcepta scribendo longe la¬
teq dis senunant. Felix intentio. laudanda se¬
dulitas manu hominibus prȩdicare. digius
linguas aperire. salutem mortalibus ta¬
citum. dare & contradi aboli surreptionis inlicitas calamo atra¬
mentoq pugnare. Totenim uulnera satanas accipit . quot antiqua¬
rius dñi uerba describit . Vno itaq loco situs operis sui disseminatio¬
ne perdiuersas prouintias uadit . in locis scũ legitur labor ipsius
audiunt populi. unde se a prauauo luntate conuertant. & dño
puramente deseruiant. Operatur absens deo peresuo nequeo di¬
cere uicis situdinem illũ dedoctor̃ bonis non pos sepercipere sita¬
men noncupiditatis ambitu sedrecto studio talia noscatur effice¬

Expanded text:
go tamen fateor uotum meum, quod inter uos quaecumque possunt corporeo labore compleri, antiquariorum mihi studia, si tamen ueraciter scribant, non immerito forsitan plus placere, quod et mentem suam relegendo Scripturas diuinas salutariter instruunt et Domini praecepta scribendo longe lateque disseminant. Felix intentio, laudanda sedulitas, manu hominibus praedicare, digitis linguas aperire, salutem mortalibus tacitum dare, et contra diaboli subreptiones illicitas calamo atramentoque pugnare. Tot enim uulnera Satanas accipit, quot antiquarius Domini uerba describit. Vno itaque loco situs, operis sui disseminatione per diuersas prouincias uadit; in locis sanctis legitur labor ipsius; audiunt populi unde se a praua uoluntate conuertant, et Domino pura mente deseruiaint; operatur absens de opere suo. Nequeo dicere uicissitudinem illum de tot bonis non posse percipere, si tamen non cupiditatis ambitu sed recto studio talia noscatur effice
Abbreviated transcription (Latin):
scs martir xp̃o auxiliante ꝑmitter& ad cȩnobiũ elnonense: in medis
tẽpliatrio locatꝰ singular. honoraret᷑ a plebe. Moxq conscendens equĩi¬
itosaltũ tns megꝰ ipsum Illi uero ut nec uestigia eiꝰ reꝑire
potuerunt ꝑ siluã errantes pedierunt eũ alias iter habere cõ¬
nicientes At ille gauisus sȩ cũ t̾esauro illo cȩlesti euasisse. ꝑ gebat
admonasteriũ inq ꝓꝑans elnonense. Igit᷑ nocte quȩ diẽ p̃cȩdebat
đ cuidã monacho clnico in doro infirmorũ. cui parahsis dis.¬
soluerat cõpagȩs m̃broꝵ: &digito tangens eiꝰ uitalia pectoriss surge
ait incolumis. Atq hoc signo cõmone frs ut p̃parent se: ad obui andũ
hucbaldo cũ crucib & cereis. afferenti corpiis sc̃i cirici
cernentiũ p̃maximo. Tũ uero inic baldin sui memor uotis accelerans
artifices lignoꝵ fecit in media tẽpli testudure c̃gruũ ꝓ posse habitaculũ
construi. quo locarent᷑ lipsana martiris almi. Qd cũ om̃i factũ ẽ uelo¬

Expanded text:
s martyr, Christo auxiliante permitteret ad coenobium Elnonense: in medio templi atrio locatus singulariter veneraretur a plebe. Moxque conscendens equpsum. Illi vero ut nec vestigia ejus reperire per silvam errantes, redierunt, eum alio iter habere conjicientes. At ille gavisus se cum thesauro illo coelesti evasisse, pergebat ad monasterium usque properans Elnonense. Igitur nocte quae diem praecedebat cuidam monacho clinico in domo infirmorum, cui paralysis dissolverat compages membrorum. Et digito tangens ejus vitalia pectoris: « Surge, ait, incolumis, atque hoc signo commone fratres, ut praeparent se ad obviandum Hucbaldo cum crucibus et cereis, afferenti corpus sancti Cyricicernentium praemaximo. Tum vero Hucbaldus sui memor voti, accelerans artifices lignorum, fecit in media templi testudine congruum pro posse habitaculum construi, quo locarentur sancti ossa. Quod cum omni factum est velo
Abbreviated transcription (Latin):
ualitudinis itantũ afficior tȩdio ut intelligã me posse nuiliꝰ mede¬
lȩ iuuari ãminiculo neq leuari remedio. Quo circa fr̃ amantisi
dimittere. Quia ergo mea onũa in tua sunt notitia. pande qͥd habeã
unde d fieriualeat reconpensatio digna: Qđ audiriis huebaldus
c̃tingat habere : magnipendã deuotionẽ seruitutis meȩ. Quanti¬
tate aurał argenti miniie quȩroaut cx̧teroꝵ huiꝰ modi s tan¬
tuo corpꝰ sc̃i ciriti hoc audito ep̃ssultu subtristi respondit hucbal¬
do. sdecedit qͥdẽ modũ tua petitio tanĩne uidear uelle fraudare trp
mnisso: discede quantotiꝰ arrepto corpore scõ Tũ ille asportans da nar¬
tinisossat in sistartins suis reposuit fideli furto nec ñ & sagaci industriq:
Tafter at alpontifice Tande illo iã longiuis ꝓarediente aburbe: &õ fabui¬
tissimorer : Illo fugã accelerante : isti fugientẽ ꝓseqͥ matura uere. Res¬

Expanded text:
aletudinis in tantum afficior taedio, ut intelligam me posse nullius medelae juvari adminiculo, neque levari remedio. Quocirca frater amantisdimittere. Quia ergo mea omnia in tua sunt notitia, pande quid habeam, unde tibi fieri valeat recompensatio digna. Quod audiens Hucbaldus, contingat habere, magnipendam devotionem servitutis meae. Quantitatem auri vel argenti minime quaero, aut caeterorum hujusmodi; sed tantum corpus sancti Cyrici. » Hoc audito, episcopus vultu subtristi respondit Hucbaldo: « Excedit quidem modum tua petitio, tamen ne videar velle fraudare te 751 promisso, discede quantocius arrepto corpore sancto. » Tum ille asportans clam martyris ossa, in sistartiis suis reposuit, fideli furto sagacem adjungens industriam, ta fuerat a pontifice. Tandem illo jam longius progrediente ab urbe, confabutis morer? Illo fugam accelerante: isti fugientem prosequi maturavere. Res
Abbreviated transcription (Latin):
ueritis forsitan post hoc słm animaenrae quidagant.
quales que permaneant. Respondemus ut diuersa lec¬
tionecollegimus. Mors est animaecor poris que facta
reso lutio: uitae hiuius absentia: carnis desideria uel
necessitates prorsus ignorans. Nam cum fuerimus hac
luce imperio creatoris exuti : si mulcorporis appecitiones & in be¬
cillitates amittimus. Non enim ulterius labore frangimur: ñ
cibore ficimur : nonie iunii diuturnitate quas samur sed inani¬
mae nrãe natura iugiter perseuerantes ni hilboni maliq facie¬
mus sedusque ad tempus iudicii. autdeprae teritorum actuũ
prauitate merentur : autdeo perationis nr̃ae probitate la&amur:
Tunc autem recipiemus factorum omnium plenissimum fruc¬
tum: quando uocedñi aut repudiati fuerimus. autad regnum ꝑ¬
ennitatis ad missi Hancigitur mortem inistauita paenequi¬
&us somnus imitatur. quando scłi istius desideria ambitumq
deponit : & quicquid hicagitur tranquillus animus sopore men¬
tisignorat

Expanded text:
eratis forsitan post hoc saeculum animae nostrae quid agant, qualesque permaneant? Respondemus ut diversa lectione collegimus. Mors est animae corporisque facta resolutio, id est vitae hujus absentia, carnis desideria vel necessitates prorsus ignorans. Nam cum fuerimus hac luce imperio Creatoris exuti, simul corporis appetitiones et imbecillitates amittimus. Non enim ulterius labore frangimur, non cibo reficimur, non jejunii diuturnitate quassamur; sed in animae nostrae natura jugiter perseverantes, nihil boni malique faciemus, sed usque ad tempus judicii, aut de praeteritorum actuum pravitate moeremus, aut de operationis nostrae probitate laetamur. Tunc autem recipiemus factorum omnium plenissimum fructum, quando voce Domini aut repudiati fuerimus, aut ad regnum perennitatis admissi. Hanc igitur mortem in ista vita pene quietus somnus imitatur, quando saeculi istius desideria cuncta ambitumque deponit; et quidquid hic agitur tranquillus animus sopore mentis ignorat
Abbreviated transcription (Latin):
ranter adiunctus. & quic quid pos sunt legentes perdiuersos quȩ
rerei inillius scentia cognoscebatur porsefulgere. Cuius no¬
mini glosioso aliquaparui homines calumnio se nituntur bi¬
gerere : unde suauideantur errata aliquatenus excusare: Sed
illeiam sȩculi peruersitate derelicta : Prestante dño in ecđȩ
pacesepultus. inter di firmulos credendus est habere consortiũ:
dicerem adhuc fortas sereliqua descõ uiro quȩ no bis toti us ꝓ¬
bationis ueritate comperta sunt : sed neces seest ut propositum
nr̃um potius ex sequamur. necum simus debitores alterius pro¬
missionis : Aliud diureferre importuna loquacitate uide¬
amur: Et utuobis in regulis sidei nulla possit nocere sub¬
reptio : legite quas habets in promptuss nodum ephesenam
& calcedonensem. nec non & enciclia id est epistoł confirma¬
tionis supra dicti concilii. Quȩ sidiligenter excurritis. uer¬

Expanded text:
ranter adiunctus, et quicquranter adiunctus, et quicqurere, in illius scientia cognoscebatur posse fulgere. Cujus nomini glorioso aliqua pravi homines calumniose nituntur ingerere, unde sua videantur errata aliquatenus excusare. Sed ille, jam saeculi perversitate derelicta praestante Domino in Ecclesiae pace susceptus  ed., sepultus, inter Dei famulos credendus est habere consortium. Dicerem adhuc fortasse reliqua de sancto viro, quae nobis totius probationis veritate comperta sunt; sed necesse est ut propositum nostrum potius exsequamur; ne cum simus debitores alterius promissionis, aliud diu referre importuna loquacitate videamur. Et ut vobis in regulis fidei nulla possit nocere subreptio, legite quas habetis in promptu synodum Ephesinam et Chalcedonensem, nec non et encyclia, id est epistolas confirmationis supradicti concilii. Quae si diligenter excurritis, ver
Abbreviated transcription (Latin):
ut crederes hocee conscriptum quod os euis in offensa uelo ci¬
tate fundebat. longum est deillo uiro cuncta retexere
qui inter reliquas uirtutes hoc habuis se probatur eximium :
utcum seto tum dõ tradidiss& non as pernaretur saculariũ
conuersationibus inter esse : Castus nimium cumalienas coti¬
die uideretuxores mitis cũ feregeniũ uȩsa notur bine pulsare¬
tur F undebat lacrimas motus cõpunctione. cum audir&
garrula uerba letitiae : ieuinabat sine ex probratione pran¬
dentium : & ad eo conuiuuis gratanter inter erat : ut inter epir¬
las corporales in quisitus spiritales copias semper ex hiber&.
Quodsi tamen aliquando comeder&. paruo quidem cibo sed
tamene sus cãmunibus utebatur. Vnde sũmum genus aesti¬
mo patientia. inter humanas eẽdelitias. & abstinenti ae
custo dire mensuram. Sedutbona mentis eius infucata laudere¬
feramus : Erat totus catholicus. totus paternis regulis perseue¬

Expanded text:
ut crederes hoc esse conscriptum, quod os eius inoffensa uelociut crederes hoc esse conscriptum, quod os eius inoffensa uelocitate fundebat. Longum est de illo uiro cuncta retexere. Qui inter reliquas uirtutes hoc habuisse probatur eximium, ut, cum se totum Deo tradidisset, non aspernaretur saecularium conuersationibus interesse, castus nimium cum alienas cotidie uideret uxores, mitis cum furentium uaesano turbine pulsaretur. Fundebat lacrimas motus compunctione cum audiret garrula uerba laetitiae, ieiunabat sine exprobratione prandentium, et adeo conuiuiis gratanter intererat ut inter epulas corporales inquisitus spiritales semper copias exhiberet. Quod si tamen aliquando comederet, paruo quidem cibo sed tamen escis communibus utebatur. Vnde summum genus aestimo patientiae inter humanas esse delicias et abstinentiae custodire mensuram. Sed ut bona mentis eius infucata laude referamus, erat totus catholicus, totus paternis regulis perseue
Abbreviated transcription (Latin):
citas cumdoc trina humilitas. cum facundia loquendi par-¬
citas : ut innullo seuelex tremis famulis anteferr& cum dignis
esset regum sine dubitatione colloquus: in terueniat ꝓ nobis
qui no biscũ orare consueuerat: Vt cuius hic sumus
oratione suffulti eius possimus nunc meritis adiuuari: Qui
pecitus abstephano ep̃o salonitana ex grecis exemplaribus ca¬
nones ecclesiasticos morib: suis ut erat planus atq: disertus mag¬
nȩ eloquentia luce composuit quos hodie usucele berrimo
ecclesiax omana complectitur. hos etiã o portet uos assidue
legere. neuideamini tamsa lutares eclesiasticas regulascul¬
pabiliter ignorare. Aliaquoq: multa ex greco transtulit in
latnum. quaeutilitati possunt ecdesiae conuenire: Quanta
latinitatis & grecitatis peritia funge batur : Vi quoscumq
li bros grecos inmanibus acciper&. latine sine offensione
trans currer&. Iterumq: latinos attico sermonere leger&

Expanded text:
citas, cum doctrina humilitas, cum facundia loquendi parcitas, cum doctrina humilitas, cum facundia loquendi parcitas, ut in nullo se uel extremis famulis anteferret, cum dignus esset regum sine dubitatione colloquiis. Interueniat pro nobis qui nobiscum orare consueuerat, ut cuius hic sumus oratione suffulti, eius possimus nunc meritis adiuuari. Qui petitus ab Stephano, episcopo Salonitano, ex Graecis exemplaribus Canones ecclesiasticos moribus suis pares, ut erat planus atque disertus, magna eloquentiae luce composuit, quos hodie usu celeberrimo ecclesia Romana complectitur. Hos etiam oportet uos assidue legere, ne uideamini tam salutares ecclesiasticas regulas culpabiliter ignorare. Alia quoque multa ex Graeco transtulit in Latinum, quae utilitati possunt ecclesiasticae conuenire; qui tanta latinitatis et graecitatis peritia fungebatur, ut quoscumque libros Graecos in manibus acciperet, Latine sine offensione transcurreret, iterumque Latinos Attico sermone relegeret,
Abbreviated transcription (Latin):
sasq resdeflorans inunocorpore neces sarianimis dispensatione
collegit. & intrecentis triginta octo capitulis collocauit : qui codex
ut arbitror uti liter ligitur. quando inuno corpore diligentia stu¬
diosi uiri potiut recondi. quod in magna bibliotheca uix p̃ua¬
let inueniri: Generat &iam hodieq catholica ec desia iuros illus¬
tres probalium dogmatum decorosulgentes. Fuit enim nr̃is tem¬
poribus. & dionisuis monachus scithanatione. sed morib: omnino
romanus : inutraq lingua ualdedoctissimus. reddens actionib:
suis quam inli bris dñi leger &ꝰ aequitatem : scripturas diuinas tanta
curio si tate discus serat. atq intellexerat. uinde cumq in¬
ter rogatus fuis s& paratum haber& competenssiealiqua di¬
latio neresponsum : qui mecum dialecticam legit & in exem¬
plogloriosi magisteru. plurimos annos uitam suam dño prȩ¬
stante transegit. Pudetine de consortedicere. quod inmene¬
queo reperire. Euit enim in illo cum sapientia magnasimpli¬

Expanded text:
sasque res deflorans, in uno corpore necessaria nimis dispensatione collegit et in trecentis triginta octo capitulis collocauit. Qui codex, ut arbitror, utiliter legitur, quando in uno corpore diligentia studiosi uiri potuit recondi, quod in magna bibliotheca uix praeualet inueniri. Generat etiam hodieque catholica ecclesia uiros illustres probabilium dogmatum decore fulgentes. Fuit enim nostris temporibus et Dionisius monachus, Scytha natione sed moribus omnino Romanus, in utraque lingua ualde doctissimus, reddens actionibus suis quam in libris Domini legerat aequitatem. Scripturas diuinas tanta curiositate discusserat atque intellexerat, ut, undecumque interrogatus fuisset, paratum haberet competens sine aliqua dilatione responsum. Qui mecum dialecticam legit, et in exemplo gloriosi magisterii plurimos annos uitam suam Domino praestante transegit. Pudet me de consorte dicere, quod in me nequeo reperire. Fuit enim in illo cum sapientia magna simpli
Abbreviated transcription (Latin):
coridis quiherbas agrorum mira bili ꝓ prietate disseruit atq
depinxit. Posthac legite inppocratem atq galienum latina lingua
conuersos id est trapeu tica galieni adphi losophũ glauconem
destinata. & anominum quendam quiex diuersis auctori bus pro¬
batureẽ collectus deinde celu aurelu demediana &hippocra¬
tis deher &curis diuersosq alios. medendi arte compositos quo fuo

Expanded text:
coridis, qui herbas agrorum mirabili proprietate disseruit atque coridis, qui herbas agrorum mirabili proprietate disseruit atque depinxit. Post haec legite Hippocratem atque Galienum Latina lingua conuersos, id est Tharapeutica Galieni ad philosophum Glauconem destinata, et anonymum quendam, qui ex diuersis auctoribus probatur esse collectus. Deinde Caeli Aureli de Medicina et Hippocratis de Herbis et Curis diuersosque alios medendi arte compositos, quos uo
Abbreviated transcription (Latin):
ed &uos alloquor fratres egregius quihum anicorporis salutem.
sedula curio sitate tractatis. & confugientibus ad locascõrum officia
beatȩ pietatis. impenditis tristes passionibus alienis deperecditan¬
tibus mȩsti susceptorum dolore confici. & in alienis calamitatibus me¬
rorȩ pro prio semper at toniti. ut sicit artis ur̃ae peritia doc& languen¬
tibus sineecostudio seruiatis. ab illo mercedem recepturi. a quo pos¬
sunt protem poralibus xterna retribui Etideo discite quidem
naturas herberam commixtionesq specierum sollicitamente trac¬
tate sed nonponatis in herbis spem. Non in humanis consilus sospi¬
tatemnum quauis medicina legatur adño constituta ipsetam̃
sanos efficit quiuitam sinesine concedit. Scriptumestenim. Om:¬
ne quod facitis inuer bo autino pere. in nomine dñi iħu facite gra¬
tias egentes dõ & patri peripsum. Quod siuobis non fuerit greca¬
rum lit terarum nota facundia. in primis habetis herbarium dios¬

Expanded text:
et uos alloquor fratres egregios, qui humani corporis salutem sedula curiositate tractatis, et confugientibus ad loca sanctorum officia beatae pietatis impenditis, tristes passionibus alienis, de periclitantibus maesti, susceptorum dolore confixi, et in alienis calamitatibus merore proprio semper attoniti; ut, sicut artis uestrae peritia docet, languentibus sincero studio seruiatis, ab illo mercedem recepturi, a quo possunt pro temporalibus aeterna retribui. Et ideo discite quidem naturas herbarum commixtionesque specierum sollicita mente tractate; sed non ponatis in herbis spem, non in humanis consiliis sospitatem. Nam quamuis medicina legatur a Domino constituta, ipse tamen sanos efficit, qui uitam sine dubitatione concedit. Scriptum est enim: Omne quod facitis in uerbo aut opere, in nomine Domini Iesu facite, gratias agentes Deo et Patri per ipsum. Quod si uobis non fuerit Graecarum litterarum nota facundia, in primis habetis Herbarium Dios
Abbreviated transcription (Latin):
& honorauit &teaigit: deinde alterum gem nadumafsili-¬
ensis quiden ᷑ descriptoribus legis diuinȩ quos studio perqui¬
siuerat certissimus indicauit : hos inuno corport sociatos
reliqui neper diuersos codicer cognos cenderei tarditas affae¬
ratur. Sequuntur enim multarum lectionum uenera¬
bilium conditorer. modo enim dodis simi uiri. aut li¬
bros diuina inspiratione conficiunt. Aut inuicem se epts¬
tolarum gratia consolantur. aut populos dulcis simo
mine: etrum hereticis uiuacissima nimis altercatione cõ
disceptatio ne confligũnt. Siccum prauus quisq destruitur
prestante dño fidelissimus in desolidatur : Tunc in illo choro
scĩl simo atq facundissimo patrum tibi cumel egerepotue¬
ris cumquo suauissime colloquaris. difficle quoq dictũ
est quam frequenti occosi one repertascripturis sc̃s locis
aptissimis potenter aperiant. ut subito tran siens dicas quod

Expanded text:
et honorauit et tetigit: deinde alterum Gennadii Massiliet honorauit et tetigit: deinde alterum Gennadii Massiliensis, qui idem de scriptoribus legis diuinae, quos studiose perquisiuerat, certissimus indicauit. Hos in uno corpore sociatos dereliqui, ne per diuersos codices cognoscendae rei tarditas afferatur. Sequuntur enim multarum lectionum uenerabilium conditores. Modo enim doctissimi uiri aut libros diuina inspiratione conficiunt, aut inuicem se epistularum gratia consolantur, aut populos dulcissimo um hereticis uiuacissima nimis altercatione confdisceptatione confligant. Sic, cum prauus quisque destruitur, praestante Domino fidelissimus inde solidatur. Tunc in illo choro sanctissimo atque facundissimo Patrum tibi eligere poteris, cum quo suauissime colloquaris. Difficile quoque dictu est, quam frequenti occasione reperta Scripturas sanctas locis aptissimis potenter aperiant, ut subito transiens discas, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ cusebius : quẽ transtulit hieronimum in latinum &usq ad
tem porasua deduxit eximiȩ. Hunc sub secutus est supra scrip
tus marcellinus illiricianus. Qui adhuc patricu iustinuiani fer-¬
tur egis secancellos: sed melio redictione deuotus. a tẽpore
principis usq adfores imperu. trium phalis agusti iustinia¬
ni opus suum dño iuuante ꝑduxit . Vt qui ante suit in obse¬
quio suscepto gratus. postea ipsius imperio copiose amantis¬
simus apparer&. Sc̃s quoq prosper chronica abadam ad gen¬
si rici tempora &urbis dep̃dationeusq perduxit . For teinueni¬
atis & alios subsequentes: quianon suntt. scriptores temporũ.
cum saecula sibuugiter peracu sucaedit: Sed cum te demora¬
tis rebus diligens lector expleueris. ingeniumq tuum diuina
fuerit iuceradiatum : legelibrum deueris illustrib: sũ hiero¬
nimi ubidiuersos patres atq: opus cula eorum breuiter

Expanded text:
ce Eusebius, quem transtulit Hieronymus in Latinum, et usque ad ce Eusebius, quem transtulit Hieronymus in Latinum, et usque ad tempora sua deduxit eximie. Hunc subsecututus Marcellinus Illyricianus, qui adhuc patricii Iustiniani fertur egisse cancellos, sed meliore conditione deuotus a tempore Theodosii principis usque ad fores imperii triumphalis Augusti Iustiniani opus suum Domino iuuante perduxit, ut qui ante fuit in obsequio suscepto gratus, postea ipsius imperio copiose amantissimus appareret. Sanctus quoque Prosper chronica ab Adam ad Gensirici tempora et urbis depredationem usque perduxit. Forte inueniatis et alios subsequentes, quia non desunt scriptores temporum, cum saecula sibi iugiter peracta succedant. Sed cum te de memoratis rebus, diligens lector, expleueris, ingeniumque tuum diuina fuerit luce radiatum, lege librum de Viris illustribus sancti Hieronymi, ubi diuersos Patres atque opuscula eorum breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
deputant rusino : quaȩ tum talibus uiris ascribitur. omni no
dictionis eximia merita declarantur. Post haec autem legen¬
daest historia quȩ beusebio quidem xuo luminib: grȩco sermo¬
ne conscripta : Arusino autem cum adiectionotem porum
quaȩ secuta sunt .xi. libris monstrantur explicita. Post
historiam uero eusebii. aplid grecos socrater. Eo menus &
theodoritus sequenti a conscripserunt: quos a uiro epipha
xiliante trans ferri : Nen sult& habere se facunda gratia
neces sarium quod uobis udic & eẽ subtractum: Orosius
quoq xp̃ianorum tem porum paganorumq: collator
ꝑͥsto uobis estsirum uoluerits legere. Marcellinum &iã
quattuor libros detem porum qualitatibus & positio¬
nibus locorum pulcherrima propri etate conficiens.
iteneris sui tramitem laudabiliter percurrit : quem uobis pari¬
ter dereliqui . Chronica uero quae sunt imagines historiarum.
breuis simȩ que temparum commemorationes. scripsit gre¬

Expanded text:
deputant Rufino; quae dum talibus uiris ascribitur, omnino deputant Rufino; quae dum talibus uiris ascribitur, omnino dictionis eximia merita declarantur. Post haec autem legenda est historia quae ab Eusebio quidem decem uoluminibus Graeco sermone conscripta, a Rufino autem cum adiectione temporum quae secuta sunt undecim libris monstratur explicita. Post historiam uero Eusebii apud Graecos Socrates, Sozomenus et Theodoritus sequexiliante, transferri: ne insultet se habere facunda Graecia necessarium, quod nobis judicet esse subtractum. Orosius quoque Christianorum temporum paganorumque collator praesto vobis est, si eum volueritis legere. Marcellinus etiam quatuor libros de Temporum qualitatibus et positionibus locorum pulcherrima proprietate conficiens, itineris sui tramitem laudabiliter percurrit, quem vobis pariter dereliqui. Chronica vero, quae sunt imagines historiarum brevissimaeque temporum commemorationes, scripsit Grae
Abbreviated transcription (Latin):
abent &iam post tractatores. diuersos relatores tempo¬
rum & studia xp̃i ana quiecles iasticagrauitate compo¬
sitiperiucis situdines rerum mutabilitatesq: regno¬
rum lacteo quidem sed cautis simo nitoredecurrunt. Quicum
res et desiasticas referant. & uicis situdines accedentes pertempo¬
ra diuersa describant: neces seest ut sensus legentium rebus c&¬
lestibus semper erudiant : quando nihil ad fortuitos casus. nihil
adeorum potes tates insir mas ut gentiles fecerunt. sed arbi¬
trio creatoris applicare ueraciter uniuersa contendant.
Vtest io sephus penesecundus liuius. in libris antiquitatum lu¬
daicarum late diffusus: quem pater hieronimus. scribens
ad lucinum b&ticum propter magnitu dinem ꝓlixio pe¬
ris a seper hib& non potuis se tranfferri. Hunc tamen ab ami¬
cis nr̃is quiest subtilis simus & multi plex : magnolabore. in
septem libros captiuitatis uidaicȩ mirabilinitore conscrip¬
sit. Quã tranf lationem alii hiero nimo. alii ambrosio. alu

Expanded text:
abent etiam post tractatores diuersos relatores temporum et studia Christiana, qui ecclesiastica grauitate compositi per uicissitudines rerum mutabilitatesque regnorum lacteo quidem sed cautissimo nitore decurrunt. Qui cum res ecclesiasticas referant, et uicissitudines accidentes per tempora diuersa describant, necesse est ut sensus legentium rebus caelestibus semper erudiant, quando nihil ad fortuitos casus, nihil ad deorum potestates infirmas, ut gentiles fecerunt, sed arbitrio Creatoris applicare ueraciter uniuersa contendunt. – Vt est Ioseppus, paene secundus Liuius, in libris Antiquitatum Iudaicorum late diffusus, quem pater Hieronymus, scribens ad Lucinum Betticum, propter magnitudinem prolixi operis a se perhibet non potuisse transferri. Hunc tamen ab amicis nostris, quoniam est subtilis nimis et multiplex, magno labore in lseptem libros Captiuitatis Iudaicae mirabili nitore conscripsit, quam translationem alii Hieronymo, alii Ambrosio, alii
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus adiuuatur. Sitergo antiquorum labor opus nr̃m.
utq illi latius plurimis codicibus ediderunt. nos breuis sime
sicuti ani dictum est. secundo uolumino colleota pandamus. &
quod illi ad exercendas uersutias diriuauerunt . nos adueritatis
obsequia laudabili deuotione reuocemus. quatenur quae in¬
defurtiue sub lata sunt: in obsequium rectȩ intellegenti a ho¬
nesta conditione reddantur. opus quidem ut arbitror neces sa¬
rium sed considerata difficultate perarduum. induobus li¬
bris comp̃hendere uelle diuinarum & humanarum fontes co¬
piosissimos litterarum. u bi sedulu uersus illi dicendi sunt.
grandia poscoquidem sedtudare grandia nosti. Quem ma

Expanded text:
omnibus adiuuatur. Sit ergo antiquorum labor opus nostrum, omnibus adiuuatur. Sit ergo antiquorum labor opus nostrum, ut, quae illi latius plurimis codicibus ediderunt, nos breuissime, sicut iam dictum est, secundo uolumine collecta pandamus, et quod illi ad exercendas uersutias diriuauerunt, nos ad ueritatis obsequia laudabili deuotione reuocemus; quatenus quae inde furtiue sublata sunt, in obsequium rectae intellegentiae honesta conditione reddantur. Opus quidem, ut arbitror, necessarium, sed considerata difficultate perarduum, in duobus libris comprehendere uelle diuinarum et humanarum fontes copiosissimos litterarum, ubi Sedulii uersus illi dicendi sunt: ‘Grandia posco quidem, sed tu dare grandia nosti, quem ma
Abbreviated transcription (Latin):
illud quoq com monendum eẽ credidimus quõ tam in litteris ia¬
cris quam in ex posito ribus doctissimis multaper schemata
multa perdesinitio nes. multa per artem gram maticã multa
perartem rethoricam multa perdialecticã. multa perdisciplinã:
arithie tcam multa permusicã. multa perdisciplinam geo me¬
tricã multaper astronimicam intellegere possunius. non abre
est instituta saccularium magistrorum. artes scilic& ac disciplinas
cũ sius diuisionibus. insequenti libro paucis attingere : quati¬
nus & quitalia didicerunt breuiter ammoneantur. & qui latius
legere fortas seminime potuerunt. Aliquid exinde compen¬
diosa breuitate cognoscant. estenim rerum istarum proculdubi¬
o sicut. & patribus nr̃is uisumest utilis & non refugienda cognitio
quan do eam in litteris sacris tamquã in origine generalis per¬
faecteq sapientiae ubiq reperis eẽ difsusam. nam cum ibi reddi¬
ta fuerint atq monstrati sensus nõrs ad intellegendum modis

Expanded text:
it, commonendum esse credidimus, quoniam tam in sacris litteris quam in expositoribus doctissimis multa per schemati, multa per definitiones, multa per artem grammaticam, multa per artem rhetoricam, multa, per dialecticam, multa per disciplinam arithmeticam, multa per musicam, multa per disciplinam geometricam, multa per astronomicam intellegere possumus, non ab re est instituta saecularium magistrorum, artes scilicet ac disciplinas cum suis diuisionibus, in sequenti libro paucis attingere, quatenus et qui talia didicerunt breuiter ammoneantur, et qui latius legere fortasse minime potuerunt, aliquid exinde compendiosa breuitate cognoscant. Est enim rerum istarum procul dubio, sicut et Patribus nostris uisum est, utilis et non refugienda cognitio, quando eam in litteris sacris, tamquam in origine generalis perfectaeque sapientiae, ubique reperis esse diffusam. Nam cum ibi reddita fuerint atque monstrata, sensus noster ad intellegendum modis
Abbreviated transcription (Latin):
adignorantiam : quaesire uoluit contuma citer uetita: Modo enim
signis autconiecturis sapit aliqua: quaesine labore nos sepotuit u ni¬
uersa Illudta men scã conuersatione purgata diuinitatis auxilio
recepit : quod insidiis decipientis perdidit. Inluminata uid& acre¬
atore quae fuscata non potest a se m& ipsa cognoscere: Narratas
deanima quanta probantur concessa : Sed conuenit ut & deeiustẽ¬
plodicamus qm̃ illa i magodĩ non patitur uttorpori deformi coniunc

Expanded text:
ad ignorantiam, quae scire voluit contumaciter vetita. Modo enim ad ignorantiam, quae scire voluit contumaciter vetita. Modo enim signis aut conjecturis sapit aliqua, quae sine labore scire potuit universa. Illud tamen sancta conversatione purgata, Divinitatis auxilio recipit, quod insidiis decipientis amisit. Illuminita videt a Creatore, quae fuscata non potest a semetipsa cognoscere. Narrata sunt de anima, quanta probantur esse concessa. Sed convenit ut de ejus templo dicamus: quoniam illa imago Dei non patitur ut corpori deformi conjunc