comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pactos: In quaopinione quantadi isequatur ab surditas. illi potius quã tibi demonstrandũ
puto: Uerũistetolerabilis errorest hominis. qui nondũ cognouit ec̃ aliquid quod cũ corpus
Non sit corporis tamen quandã similitudinẽ gererepossit : Illud planequis ferat quod in secun¬
dolibro cũ questionẽ difficillimã soluere conar&ur deoriginali peccato quatenus ad corpus
animãq. ꝑtineat Sianima non deparentib. trahitur. seda dõ noua insufflatur: Hancer¬
go tãmolestã & tãpfundam qitens enodare questioneme MIerito inquit ꝑcarnẽpriscam
repurat habitudinẽ quãuisa fucrat puulisper amississe percaen : utꝑxumincipiatitnisi

Expanded text:
pactos. in qua opinione quanta eum sequatur absurditas, illi potius quam tibi demonstrandum pactos. in qua opinione quanta eum sequatur absurditas, illi potius quam tibi demonstrandum puto. uerum iste tolerabilis error est hominis, qui nondum cognouit esse aliquid, quod cum corpus non sit corporis tamen quandam similitudinem gerere possit. Illud plane quis ferat, quod in secundo libro, cum quaestionem difficillimam soluere conaretur de originali peccato, quatenus ad corpus animamque pertineat, si anima non de parentibus trahitur, sed a deo noua insufflatur, hanc ergo tam molestam et tam profundam enitens enodare quaestionem: merito, inquit, per carnem priscam reparat habitudinem, quam uisa fuerat paulisper amisisse pe
Abbreviated transcription (Latin):
fier& homo in animã uiuã : atqueineis contrudamur angustias. ut ul iam fuisse aliquid quod
psenonec̃e undeflatũ facer& opinemur. uel quod mutabile faccũ uidemus deseipso fecisse cre¬
damus: Quod enĩ deipsoest necesscest ut ciusdem naturaesit. cuius ipscest: acꝑhoc&iam im¬
mutabilesit : Anima uero quo d om̃s fatentur mut abilis st: nonergodeipsoquia non est im¬
mut abilis sicut ipse: si autẽ denulla aliare facta est. denihilo facta est pculdubio sed abipso:
Quod uero cam non spm̃ sed corpus et̃ contendit: Quid aliud uult efficere qua nos non ex ani¬
ma & corpore. sed exduobus ud &iã tribus constare corporibus : Cuenĩ spũanima & corpore
constarenosdicit : &om̃a hȩctria corpora cẽasserit : pfecto extribus corporib posputat ẽẽ con¬

Expanded text:
fieret homo in animam uiuam. atque in eas contrudamur angustias, ut uel iam fuisse aliquid, quod fieret homo in animam uiuam. atque in eas contrudamur angustias, ut uel iam fuisse aliquid, quod ipse non esset, unde flatum faceret, opinemur uel quod mutabile factum uidemus dc se ipso eum fecisse credamus. quod enim de ipso est, necesse est ut eiusdem naturae sit, cuius ipse est, ac per hoc etiam inmutabile sit; anima uero, quod omnes fatentur, mutabilis est: non ergo de ipso, quia non est inmutabilis sicut ipse. si autem de nulla alia re facta est, de nihilo facta est procul dubio, sed ab ipso. Quod uero \'eam non spiritum, sed corpus esse\' contendit, quid aliud uult efficere quam nos non ex anima et corpore, sed ex duobus uel etiam tribus constare corporibus? cum enim \'spiritu, anima et corpore constare nos\' dicit et \'omnia haec tria corpora esse\' asserit, profecto ex tribus corporibus nos putat esse con
Abbreviated transcription (Latin):
dinatura fiuataliquid abeademdõ cui faciendo materia dequa fact sit ipse quifacit. acphoc &dist
na uramutabilis & mutata in decerius eiusdẽipsiusdĩ ab codem ipsodõnatura dam necur: Quoo
ꝓtiufideli intellegentia quã nonsit opinandum Et quãsit acorderatholico seludendũ longeq fu¬
giendũ uides: Ita quippe anima ueldeflatufacta uddi flatus factus est ipsau tnondcipsosit sed
abipsodenihilo creatasit. Nequeenĩ sicuthomo quando sufflat non potest denihilo flatũ facere.
sed qũ ed cisto acreducithunc reddit: Itadõputandũ est aura saliquas circũ fusas iamfuisse quarũ exigu¬
am quandã pasticulã spirando traher& & respirando refunder&. Quando in hominis faciẽ suffla¬
uit eiq illomodo animã fecit quod & siita cẽt nec sic dcipso sed desubiacenti re aliqua flabilipos¬
s&ccẽ quod flauit: Sed absit ut negemus omni potentẽ denihilo flatũ uitaefacere potuisse quo

Expanded text:
natura fiat aliquid ab eodem deo, cui faciendo materia, de qua facit, sit ipse qui facit, ac per hoc et dei sit natura mutabilis et mutata in deterius eiusdem ipsius dei ab eodem ipso deo natura damnetur. quod pro tua fideli intellegentia quam non sit opinandum et quam sit a corde catholico secludendum longcque fugiendum uides. ita quippe anima uel de flatu facta uel dei flatus factus est ipsa, ut non de ipso sit, sed ab ipso de nihilo creata sit. neque enim sicut homo, quando sufflat, non potest de nihilo flatum facere, sed quem de isto acre ducit, hunc reddit, ita deo putandum est auras aliquas circumfusas iam fuisse, quarum exiguam quandam particulam spirando traheret et respirando refunderet, quando in hominis faciem sufflauit eique illo modo animam fecit. quod et si ita esset, nec sic dc ipso, sed de subiacenti re aliqua flabili posset esse quod flauit. sed absit, ut negemus omnipotentem dc nihilo flatum uitae facere potuisse, quo
Abbreviated transcription (French):
laudat᷑ loquentia ꝑsuadeit᷑ insipientia &m pr&ioso porulabbatur pestiferapotio: Uteñ ia incipũ
ꝓrtatitã undest facta commemont at quentuili dit auctontmdñ. uene quee onillis exstontib idest

Expanded text:
laudatur eloquentia persuadeatur insipientia et in pretioso plaudatur eloquentia persuadeatur insipientia et in pretioso pcreaturam unde sit facta commemorat, atque ita illi dat auctorem Deum, ut neque ex nullis exstantibus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
antudinis extraregnũ caclorũ concessert sedes: Adiunxit. atq ait : Autsiforte
quispiam rluct&ur latronis animacuel dinocratis. Interim tem pe̾rariac conlatum
uridesum: Nam super ẽẽ illis adhuc i presurrectione prȩmiũ regnicaclorum: quam

Expanded text:
atitudinis extra regnum caelorum concesserit sedes —, adiunxit atque ait: aut si forte atitudinis extra regnum caelorum concesserit sedes —, adiunxit atque ait: aut si forte quispiam reluctetur latronis animae uel Dinocratis interim temporarie conlatum paradisum — nam superesse ill
Abbreviated transcription (Latin):
ipsocertaminececidissent : a sacerdotibus ait inuenimus hocinitũ consilium fal
se. ut quorũ animas ex reatus obstrinx erat. sacrificiorum oblatio repira¬
ret: Istaistucdicit Quasi proincircumcisis illa oblatalogerit sacrificia : siade
nostra prononbaptizatis censuit offerenda Circũcisio quippefuit illius tempul
sacramentum: quod praefigurabit prĩtem poris buptisimũ: Uerũtamen iftes
sui comparatione qualis posterius apparuit tolerabilius ad hucerrat: Nam uelut
penitueriteum Nonquod debuerit penitere. Id est quodausus fuerit asserre pon
buptizatis relaxari originalepeccatum. atq indulgentiamdari omniũ peccatorũ.
ut in parady sum hocest locum tantaefelicitatismittantur. Etbeatas mansiones indo
mopitris haberemereantur. Sed illudeum potius penituerit. quod cis minoris be¬

Expanded text:
ipso certamine cecidissent, a sacerdotibus, ait, inuenimus hoc initum fuisse consilium, ipso certamine cecidissent, a sacerdotibus, ait, inuenimus hoc initum fuisse consilium, ut quorum animas ex uetito reatus obstrinxerat, sacrificiorum oblatio repararet. ita istuc dicit, quasi pro incircumcisis illa oblata legerit sacrificia, sicut haec nostra pro non baptizatis censuit offerenda. circumcisio quippe fuit illius temporis sacramentum, quod praefigurabat nostri temporis baptismum. Verum tamen iste in sui comparatione qualis posterius apparuit tolerabilius adhuc errat. nam uelut paenituerit eum — non quod debuit paenitere, id est quod ausus fuerit asserere non baptizatis relaxari originale peccatum atque indulgentiam dari omnium peccatorum, ut in paradisum, hoc est locum tantae felicitatis, mittantur et beatas mansiones in domo dei patris habere mereantur, sed illud eum potius paenituerit, quod eis minoris be
Abbreviated transcription (Latin):
corporis xp̃i &iam prohis offeras qui xp̃i non sunt incorporati: Rem quippe tam
nouam atque adisciplina eclesiastica & aregula ueritatis alienam cũlibrissuis aude¬
r& in serere : Nonait puto. nonait existimo. Nonait arbitror. Nonait salten sugi
rouddico. sedcensco. Vt scilic& si offenderemur nouitate scuꝑuersitate sententiat.
terreremur auctoritatecensurae: Videristufrater quomodo sustinere possis
istum docentem: Catholicitamen quisanũ sapiunt sacerdotesquibus et teopor¬
t& adiungi: Absit ut adquiescant istũ audire censentem. quãpotius optant
resipiscentẽ acdolentem: & quo dista senserit. immouero &iam scripserit. Cont¬
tione saluberrima penitentem: Sed hoc inquit exemplomachabeorum in prod
cadentium astruo faciendum Quicum furtim deinterditis aufẽrent. atquen

Expanded text:
corporis Christi etiam pro his offeras, qui Christo non sunt incorporati. rem quippe tam corporis Christi etiam pro his offeras, qui Christo non sunt incorporati. rem quippe tam nouam atque a disciplina ecclesiastica et a regula ueritatis alienam cum libris suis auderet inserere, non ait \'puto\', non ait \'existimo\', non ait \'arbitror\', non ait saltem \'suggero\' uel \'dico\', sed \'censeo\',ut scilicet, si offenderemur nouitate seu peruersitate sententiae, terreremur auctoritate censurae. uideris tu, frater, quomodo sustinere possis istum docentem; catholici tamen qui sanum sapiunt sacerdotes, quibus et te oportet adiungi, absit ut adquiescant istum audire censentem, quem potius optant resipiscentem ac dolentem et quod ista senserit, immo uero etiam scripserit correctione saluberrima paenitentem. sed hoc, inquit, exemplo Machabeorum in proelio cadentium astruo faciendum, qui cum furtim de interdictis auferrent atque in
Abbreviated transcription (Latin):
cludit: sed dela troncillo. qui iux tadnm̃ crucifixussperauit indnm̃ &iam
crucifixum. & defratresane per p&uae dinocrate argumentatus. quod &iã
non baptizatis. daripossit indulgentiapeccatorum. & sedes aliquabeatorũ
quasiquisquã cuinoncredere Nefascet̃ huic indicauerit quod non fuerint
baptizati: De quibus tamen in colibro que scripsi ad fratrẽnrm̃ renatum ple¬
nius quid mihi uider&ur exposui. quod tua dilectio poterit nosse. sinon
spreueris legere: Nam ille p&entinon poterit denegare. Aestuat tamep
isteat quehorrendis suffocatur angustiis, at tentius enimfortasse quamtuquidm¬
lidicat attendit. practer xp̃i scilic& baptismũ solui in paruulis originalepeccatum:
Deniq aliquatenus in haccausa ul sero adecclesue sacramenta confugiat: Prohissa¬
neinquit oblationes assiduas. & offerendaiugiter scõrum censeo sacrificia sacerdotim
habcõ istum si plac& &iam censorem. si parum fuerat habere doctorem: Vt sacrificium

Expanded text:
cludit? sed de latrone illo, qui iuxta dominum crucifixus sperauit in dominum etiam crucifixum, et de fratre sanctae Perpetuae Dinocrate argumentatur, quod etiam non baptizatis dari possit indulgentia peccatorum et sedes aliqua beatorum; quasi quisquam, cui non credere nefas esset, huic indicauerit quod non fuerint baptizati. de quibus tamen in eo libro, quem scripsi ad fratrem nostrum Renatum, plenius quid mihi uideretur exposui. quod tua dilectio poterit nosse, si non spreueris legere; nam ille petenti non poterit denegare. Aestuat tamen iste atque horrendis suffocatur angustiis; adtentius enim fortasse quam tu quid mali dicat adtendit praeter Christi scilicet baptismum solui in paruulis originale peccatum. denique, ut aliquatenus in hac causa uel sero ad ecclesiae sacramenta confugiat: pro his sane, inquit, oblationes assiduas et offerenda iugiter sanctorum censeo sacrificia sacerdotum. habeto istum, si placet, etiam censorem, si parum fuerat habere doctorem, ut sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
Non expedit. Non potest dici sidimiserit infidelem benefacit. Si non dimisent
melius facit: sicut dictũ est. quidat puptũ bene facit . & qui non dat nuptũ melius
facit: Qũo illud nonsolũ utrumq pariter lic&. unde adnihilhorum praccepto
dñi quisque compellitur. sed &iã utrumque expedit: Aliud minus aliud am¬
plius: Vndead aliud quod amplius expedit consilio apostoli quicumque potest
capere prouocatur : Hoc autẽ ubi dedimittendo uel nondimittendo infideli cons¬
iugio quęritur. utrumq quidẽparit̃ licitũ est ꝑiustitiã quaecorãd̃o est. &ido
nihilhorum dñs prohib&: Sednonutrũ quaexpedit. prop̃t infirmitates homi¬
nũ. &ideo id quod non ex pedit apls̃ prohib& dante sibidño liberum prohiben¬
Neque contraprohibitionem dñi apostolus aliquid moner&. Neque contraus¬
sionem aliquid prohiber&: Proindein hisduabus causis. un adenubendo

Expanded text:
non expedit, non potest dici: si dimiserit infidelem, bene facit; si non dimiserit, non expedit, non potest dici: si dimiserit infidelem, bene facit; si non dimiserit, melius facit, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit, quoniam illud non solum utrumque pariter licet — unde ad nihil horum praecepto domini quisque conpellitur — sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius, unde ad id, quod amplius expedit, consilio apostoli quicumque potest capere prouocatur. hoc autem ubi de dimittendo uel non dimittendo infideli coniugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum est per iustitiam, quae coram domino est, et ideo nihil horum dominus prohibet; sed.non utrumque expedit propter infirmitates hominum, et ideo id quod non expedit apostolus prohibet dante sibineque contra pohibitionem Domini Apostolus aliquid moneret, neque contra jussionem ejus aliquid prohiberet. Proinde in his duabus causis una de nubendo,
Abbreviated transcription (Latin):
rououere fas nonest: Haecergo & siqua alia sunt quȩ rectissi meuouentur. cum
homines uouerint. nulla conditione rumpenda sunt. quȩ sineulla conditione
uouerunt. quia & hacdnm̃ prȩcepisse intellegendum est ubi legitur: Uouete
Nubereuolunt. quod eis antequam uouissent utiq licebat: habentes inquit
damnationem. quõ primã fidem ifritam feccrunt: Nihilergo expedit quod in¬
licitũ est. & nihil quod prohib& d̃s licitũ est: quȩ autẽ nullomĩ constringente
lens: ut ul mdiora capiantur. ueleaquȩ non ex pediunt caueantur: ibi audiat᷑
dicens: pracceptũ dnĩ non habeo consiliũ autẽdo : & egodiconondñs: Ibi sime¬
liorac elegerit. quiaudit solutus ab uxore. Nonquęratux orem: Quia & sia çoe¬
peritux orem nonpeccat: Ibi uirgononnubat: quienimnondat nuptũ melius

Expanded text:
ro uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum ro uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia et hoc dominum praecepisse intellegendum est, ubi legitur: uouete t et postea nubere uolunt, quod eis, antequam uouissent, utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. Nihil ergo expedit, quod inlicitum est, et nihil, quod prohibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente lens, ut uel meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius
Abbreviated transcription (Latin):
Qquomodo autem poteritẽt̃ salubniter xp̃iana quaccumillo a quoducitur erit adultera:
Nonsolum autem moechandũ non est quod facit non quidam sed omnis quidimittit
uxorem suam &ducit alteram. & propterta duxerit ut faciat xp̃ianam. sed etiã quisquis
non alligatus uxori continentiam dõ uouerit: nullo modo deb&ista compensatione
peccare. utideocredat uxorẽ sibic̃ẽ ducendam. quia promisit q̃ nuptiascrus appetit
futuram se cẽ. xp̃ianam: quod enim cuique ante quã uouiss& licebat: cumid senum¬
quam facturũ uouerit. non licebit: Sitamen id uouerit quod uouendum fuit:
sicuti est ꝑp&ua uirginitas. uel continentia postex ꝑtaconubia solutis auinculo
coniugali. uel ex consensu uouentibus & carnalia debita sibi inuicem relax anti¬
bus. fidelibus castisq coniugibus: Quod alterum sinealtera uel alteram sincalte¬

Expanded text:
quomodo autem poterit esse salubriter christiana, quae cum illo a quo ducitur erit adultera? quomodo autem poterit esse salubriter christiana, quae cum illo a quo ducitur erit adultera? Non solum autem moechandum non est, quod facit non quidam, sed omnis, qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, ut faciat christianam, sed etiam quisquis non alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se esse christianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine alte
Abbreviated transcription (Latin):
nificatũ est. expositũ cẽ apud ilios quit otũ generaliter expresserunt: sicut legitur
apud marcũ : quicum que dimiserit uxorem suam & aliam duxerit adulteriam cor¬
mittit: &apudlucam. Omnis qui dimittit uxorem suam &ducit alteram moces
Non enimalios dixerunt moechari. alios non moechari: qui dimissis uxoribust
duxerunt alteras: Sed quicum quedimiserit: omnẽ prorsus qui dimiscritixr¬
23 suã & alium duxerit. moecharieum sineullac exceptionedixerunt: Sedsi haccille
xp̃ianus responderit temptatori. Intellegens licuis sequidem sib dimittere adulte¬
ram sed aliã ducerenonlicere: Quidsidicat ille tẽptator & committere omne
percatum ut ad quiras animã xp̃o: in morte in fidelitatis positae feminae quȩpi¬
ait & scut dicunt nosquidã dcert faciamus malautuemantbona quorum iudiciũ iustũ est:

Expanded text:
gnificatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur gnificatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur apud Marcum: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit, et apud Lucam: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. non enim alios dixerunt moechari, alios non moechari, qui dimissis uxoribus suis duxerint alteras, sed: quicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum sine ulla exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus responderit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis positae feminae, quae palus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum iudicium iustum est?
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire promittat sefuturam cẽ xpĩanã: Non fallaciter. sed sici nupserit hoc
omnino facturã: Huic itaq iam conubium recusanti poterit suggerere illetẽpit
Dp̃sdixit. quicũ qued imiserit ux orem suam praeter causam fornicationis & alũ
duxerit maethatur. Tuautẽ quidimisisti propter causam fornicationis uxorem
si aliam duxeris non moechaberis:¬
Huictalia suggerenti erudi¬
tocorde respondeat. Moechariquidem illũ grauius qui praeter causi fornicato¬
nis uxore dimissa alteram duxerit: sed &iã illũ qui uxore fornicante din¬
sasibi aliam copulauit: non ideo non moechari quia maechantẽ relinquit. sicut
moechatur quicam qui propter causã fornicationis dimittatur duxerit. Ne
ideo non moechatur qui eam ducit quã dimissã praeter causam fornicationis inu¬
nerit. & propter quod subobscure apud matheum positũ est: quõ totũ a pastes¬

Expanded text:
conuenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc conuenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. huic itaque iam conubium recusanti poterit suggerere ille temptdixit: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur; tu autem, qui dimisisti propter causam fornicationis uxorem, si aliam duxeris, non moechaberisalia suggerenti erudito corde respondeat moechari quidem illum grauius, qui praeter causam fornicationis uxore dimissa alteram duxerit, sed etiam illum, qui uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, quia moechantem relinquit: sicut moechatur qui eam, quae praeter causam fornicationis dimittitur, duxerit; nec ideo non moechatur, qui eam ducit, quam dimissam praeter causam fornicationis inuenerit. et propterea quod subobscure apud Matthaeum positum est, quoniam totum a parte si
Abbreviated transcription (Latin):
paeptodĩ. &uit uxorem nondimittat: quõ quidimiserit ux orẽsuam practer
causã fornicationis faciteã mocchari: si prop̃thanccausã dimiserit &iã ipse sic ma¬
ncat: Omnisenim quidimitat ux oremsuam. &ducit alteram moechatur::¬
RHaec constituta dũ sineullac retractatione seruanda sunt: hab&enim hacciustita
quaccoram illo est. siucapprobent homines . in probent homines. Et id eodici pon
oport& propt̃ offensiones hominũ. aut neimpediantur homines abea salutequę
in xp̃oest: non eẽ seruanda: Quisenim xp̃ianus audeat dicere. Nehomines offo¬
dam. autut homines xp̃õ adquiram. faciam moechari ux orem meam aut ego ipse
mocchus fiam: Potest enim fieri ut cũ adulteram ux orem quisquedimiserit xp̃i¬
nus. ita tempt&ur. ut aliqua femina quȩ nundũ credidit. cupiens incius nuptus

Expanded text:
praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit, etiam ipse sic maneat; omnis enim qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. Haec constituta domini sine ulla retractatione seruanda sunt. habet enim haec iustitia, quae coram illo est, siue probent siue inprobent homines. et ideo dici non oportet propter offensiones hominum, aut ne inpediantur homines ab ea salute, quae in Christo est, non esse seruanda. quis enim christianus audeat dicere: ne homines offendam aut ut homines Christo adquiram, faciam moechari uxorem meam, ut ego ipse moechus fiam? Potest enim fieri, ut, cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita temptetur, ut aliqua femina, quae nondum credidit, cupiens in eius nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
uolentis potestati ita permittit. ut neccogatur Nec ꝑmittatur in licite. ibi seruo¬
rum suorum consiliolocũ dare: ut id potius suadeant quod uiderint expedire.
Teneatur hicergo primitus acmaxime necõ mittantur iplicita Vbi autẽ
aliquid italicitũ est. ut aliud facere non sit inlicitum. Fiat quod expedit uel quod
minantis imperio. Nonfacere non lic& : & ideo nece xpedit Dp̃s itaq praccipit
mulicrem auiro pondiscedere: quod si discesserit. eautiq causa quadiscederelicitũ
est manere in nuptam aut uirosuo reconciliari: Mulierenim subui fomarito uinc¬
taestlegi. &uiuente uiro uocabitur adultera si fuerit cumaliouiro. quõ mulier alli¬
gataest: quã diuuircius uiuit: Vndesi ux or dimiserit uirum suũ & aliipup¬
serit moechatur. Et quidimissã a uiro duxerit mocchatur: Ideoq ex codem

Expanded text:
uolentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetermittatur inlicite, ipsi seruouolentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetermittatur inlicite, ipsi seruorum suorum consilio locum dare, ut id potius suadeant quod uiderint expedire. Teneatur hic ergo primitus ac maxime, ne committantur inlicita. ubi autem aliquid ita licitum est, ut aliud facere non sit inlicitum, fiat quod expedit uel quod minantis imperio, non facere non licet et ideo nec expedit. dominus itaque praecepit mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit — ea utique causa, qua discedere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eodem
Abbreviated transcription (Latin):
inpendimus: Vndeprior ipsedñs cũ setributũ non debere monstrass& sol¬
ui tamq nescandali ÷ ar&cos. quibus ad aeternã salutẽ gerens hominem
consulbat: Iamuero apls̃ queadͥmodũ ista commend& cius uerbatestant᷑
ubidicit : Cũenim liber sim ȩ xomnibus omniũ seruũ mefeci ut plures lucrifae¬
rem. cũ piulo superius dixiss& Numquid non habemus licentiãmanducandi&

Expanded text:
inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, solinpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apostolus quemadmodum ista commendet, eius uerba testantur, ubi dicit: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem, cum pau
Abbreviated transcription (Latin):
quireddit &iam rationem curfierinon expediat quã uisliceat: Quidenim
scis inquit mulier siuirũ saluũ facies. autudescisuir siuxorẽ saluq̃ facies:
Cũetiã superius dixissec. Sc̃i ficatu sestenĩ uir in fidelis in uxore. & sc̃ficata ẽ
mulier in fidelis infratre. hoc est in xp̃ĩano. Alioquin filiiurĩ inquit ip¬
mundicent. Nuncautẽ sc̃i sunt: Si adlucrandos coniuges &e filios ap̃o. &iã
exemplis quacim prouenerant uid&curhostatis. Cu rergo non expediat
&iã infideles coniuges dimitti a fidelibus. cause euidenter ex pressa est : Non
enim propter uinculũ cũ talibus coniugale seruandum. sedut adquirantiir
in xp̃o. reced ere ab infidelibus coniugibus apls u&at: Multa suntautem
facienda non iubentelege. sed libera caritate: &ea sunt in nr̃is officiis grati¬
ora. quaccũlicerent nobis &iam non inpendere. tamen causa dilectionis

Expanded text:
qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem saluam facies? cum etiam superius dixisset: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est in christiano, alioquin filii uestri, inquit, inmundi essent; nunc autem sancti sunt. sic ad lucrandos coniuges et filios Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus coniugale seruandum, sed ut adquiractur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
chum: adhuc illa illu s est a quo&iã causa fornicationis abiecta est: Et ideo
quã cũ que&iam ipse illa dimissa ducit ux orem. quia cũ alienomirito concũ¬
bit adultera est: Vnde autẽ fieri potest ut adulter &iã ipse nonsit qł constat
adulterare quã duxit : Iim nunc illud uid eamus quodaita pls̃ : C&erisautem
egodico nondñs. Adimparia scilic& hocest ubi non ambo xp̃iani fuerant ẽ¬
iugia loquitur: Quod mihi uisũ esteum monendo dixisse: quiaenim coniunx
fidelis relinquere coniugelicite potuit in fidelem: Id eofieri hocnondñs sed apłs
lus quõ possit cẽmultorũ occasiolucrandorum. ut fideles coniuges in relinquen
dis infidelibus ꝑmissalicentia nonutantur : Tibi autẽ uid&cur infideles quo¬
que dimittia fidelibus ponlicere. quia hocuetat apostolus: cũ eodicam licere
quia hoc non uetathñs: Nontamen expedire. quia hoc nefiat mon& a postolus.

Expanded text:
chum, adhuc illa illius erit, a quo etiam causa fornicationis abiecta est. et ideo chum, adhuc illa illius erit, a quo etiam causa fornicationis abiecta est. et ideo quamcumque etiam ipse illa dimissa ducit uxorem, quia cum alieno marito concumbit, adultera est. unde autem fieri potest, ut adulter etiam ipse non sit, quem constat adulterare quam duxit?. Iam nunc illud uideamus, quod ait apostolus: ceteris autem ego dico, non dominus, ad inparia scilicet, hoc est, ubi non ambo christiani fuerant, coniugia locuturus. quod mihi uisum fidelis relinquere conjugem licite potuit infidelem, ideo fieri hoc non Dominus, sedlus, quo possit esse multorum occasio lucrandorum, ut fideles cdis infidelibus permissa licentia non utantur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc uetat apostolus, cum ego dicam licere. quia hoc non uetat, non tamen expedire, quia hoc ne fiat, monet apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
qui propter fornicationẽ dimiserit: sed omnis quidimitait ux orẽ suã maeha
ariminime dubit&ur: Nam & illud quod &iã secundũ lucã sequitur quidi¬
missã a uiro ducit maechatur. quomodoest uerum : Quomod omaechatur: p̃r¬
si quia illa quã duxit eouiuentt a quo missaest. adhucuxor aliena est: Sieñ
iam suac nonalienaemisc&ur uxori. utiq non moechatur: moechatur autẽ
aliena estergo cuimisc&ur : Porrosi alien a est hocesteius a quodimissaest &ũ¬
si propter fornicationis causã dimissaest. Nundũ dimitaentis ux or ẽecessauit:
Si aute illius cẽcessauit: iamhuius est. cui alteri nupsit: & sihuiusest p̃ moehis
Quid sienim secundũ matħ nonquidem quod ad hanciem ꝑtin& dictũ est tetũ
sedita pars dicta est utintellegerac apastetotum. Quod tã qͥuã explanantes mer
iudic andusest sed maritus: Sedquia noncũ maritũ dicit scriptura. sed moc¬

Expanded text:
qui propter fornicationem dimiserit, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechari minime dubitetur. Nam et illud, quod etiam secundum Lucam sequitur: qui dimissam a uiro ducit, moechatur, quomodo . est uerum? quomodo moechatur, nisi quia illa, quam duxit, eo uiuente, a quo dimissa est, adhuc uxor aliena est? si enim iam suae, non alienae miscetur uxori, utique non moechatur; moechatur autem. aliena est ergo cui miscetur. porro si aliena est, hoc est eius, a quo dimissa est, etiamsi propter fornicationis causam dimissa est, nondum dimittentis uxor esse cessauit. si autem illius esse cessauit, iam huius est, cui alteri nupsit; et si huius est, non moechusquid? si enim secundum Matthaeum non quidem quod ad hanc rem pertinet dictum est totum, sed ita pars dicta est, ut intellegeretur a parte totum, quod tamquam explanantes Mariudicandus est, sed maritus. sed quia non eum maritum dicit scriptura, sed moe
Abbreviated transcription (Latin):
ad stabulũ samaritani illius miseratione ꝑductus est: &ideo dicuntur nonahõ
praccipi quãuis dño moneant᷑ offerri. ut tanto intellegantur cẽgratiora quon¬
S tomagis ostenduntur ipdebita. sedea quȩmhis taliasunt utquãuis sintlicita
un expediant nomincis dicipotest bonũesthoc. sedillud in&lius sicutdicaum est.
quidat nuptũ beneficit. & qui non dat nuptũ melius facit: Ibienim utrumq lic&

Expanded text:
dicuntur non a domino praecipi, quamuis domino moneantur offerri, ut tanto intellegantur esse gratiora, quanto magis ostenduntur indebita. Sed ea, quae in his talia sunt, ut, quamuis sint licita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum est: qui dat nuptum, b
Abbreviated transcription (Latin):
dimitere. quisesttam demens quicidicat ficquod nonlic& ut obiliceat quoo
alic&. Euenĩ utruq secundũlegem xpĩ in licitum sit siucaduterã occidere
hue illauiuente alteram diuere. abutroq ẽ abstinendũ p̃ inlicitum pinliqt
faciendum: Siem facturus c̃ qđ nonlic& nam ficiat adutteriũ. sensici t utidt̃¬

Expanded text:
dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat
Abbreviated transcription (Latin):
numero auferre. sieccrum uita in pedimento ess&. quominus alias ducer&is:
N uncuero &iamistis uiuentibus cumliceat aliauobis matrimonia prouidere
quid eas tanto pere uultis occidere hȩc sidicimus non neađtendis quamnra
hoce scistis uiuentibus utalis copulentur : & si propterea illis pepercerint. non par¬
cent propterpiaatem sed propter alurum nuptiarum liberam potescatem
Postremo quȩrt abste utrum marito xp̃ianoliceat ł secundum u&eremdi
legeml romanis legibus adilttram occidere: S. ilic& mdius ẽ ut abutro que se
temper&: Io st& alicito illa petcante supplitio & ab inlicito illauiuente con¬
iugio: qđ si alterutrũ digere ꝑscuerat. satius est eifacere quodlic&. ut adult¬
rapumatur. quamid quod nonlic& ut ipsauiua ile moech&. Siautem quo d
uerius dicitur plic& homini xp̃iano adulteram coniugẽ occidere sed tantũ

Expanded text:
numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra hoc est istis uiuentibus, ut aliis copulentur, et si propterea illis pepercerint, non parcunt propter pietatem, sed propter aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. si autem, quod uerius dicitur, non licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum
Abbreviated transcription (Latin):
terarũ sanguin iuxorũ, quod scriptũ ẽ. eisdicimus: dimitte in iustitiã pximo¬
tuo. &tunc precanti tibi peccata soluent᷑: Homo homini conseruatira: ado¬
quȩrit medlã Su ꝑ hominẽ similẽ sibi p̃hab& miscricordiã &depeccatii suis de¬
p̃catur: Cũ ipsecarosit conseruat iracundiã. quisꝓpitiabit᷑ peccatis illius. &
deeuangelio. dimitute & dimitte uobis: ut possimus dicere. dimittepobis debi
taprẽ sicut & nosdimittimus debitorib nr̃is: &d eapostolo. pulli malum
promalo reddentes: Et si qua sunt huius modi inscripturis sc̃is quibus adulcis cendũ
squando humanus animus excitatur quiaxpĩanus est mitigatur: Quanto in¬
quam melius istidicimus. quam utdicamus tantum adulteras istas dimittite
&ecerum nolite sanguinem quęrere. Quicquid doloris excirum flagitiis hl
consolabuntur uos aliȩ quas duxeritis. Meritoenim uell&is istas deuiuentiũ

Expanded text:
terarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam protuo, et tunc precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram quaerit medellam? super hominem similem sibi non habet misericordiam et de peccatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam, quis propitiabitur peccatis illius? et de euangelio: dimittite, et dimittetur uobis — ut possimus dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris — et de apostolo: nullpro malo reddentes : et si qua sunt hujusmodi in Scripturis sanctis, quibus, ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, quia christianus est, mitigatur? CAPUT quam, ista melius dicimus, quam ut dicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium
Abbreviated transcription (Latin):
uandam. diuinitus adiuuent᷑: Dũ castitatẽ abux orib uolatã. Necipsihumanitus
ulciscuntur : & maxi meuox illa dominica eis est in memoriã reuocanda. qui sine
peccato est prior in illã lapidẽ iaciat: Nonquȩsinepeccatoest. qũo loquimur depudi¬
cisuiris. sed quisine peccato est: Quod sicẽ sedixerint scipsos seducunt & ueritasip
cis non est: Porrosi se non seducunt. & est in cis ueritas. nonerit in eis cruenta se¬
ueritas: Sciente s eni se non esse sinepeccato . dimittunt ut dimittaturcis. Necabeis
benignitas & pi&as excludit᷑: Magis eni haec excludunt᷑ si percatis coniugũ ab eis
impetr& ueniã licentia libidinis noncura pi&atis. ioestut propterca parcantquia
liceteis alteras ducere. & pon potius propterea quia uolunt. & sibi dnm̃ partere:
Quanto itaq melius honestius. xp̃iana deniq pfessione digniu sutparcant adul¬

Expanded text:
uanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus uanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in illam lapidem iaciat. non qui sine ipso peccato est. quoniam loquimur de pudicis uiris, sed qui sine peccato est: quod si esse se dixerint. se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adul
Abbreviated transcription (Latin):
est denr̃ĩs uiribus. sedoratio adiungenda conatibus. utimpleathonis qui degerrac
amalis: Respondeomnus &ũ adillud. ubiputas maritos ad puniendas adulteras.
sinculla miseratione compelli. cũ uolunt easmori sicis uiuentibus noncis lic& alte¬
ras ducere: Quã crudditatẽ uolens ex aggerare dixisti: Nonmihi uid&ur aman¬
tissimepater hicdiuinus cẽsensus. ubi benignitas & pi&as excluditur: Itaistuc dicis
quasi propterea mariti partere debeant adulteris feminis. qui alic&cis alteras duccre
utsi p̃lic&&. p̃partant udiceat: Quin immo propterea debent peccatricib praeberemi¬
sericordiã. ut &ipsi psuis peccatis misericordiã consequant᷑: & multomigis hoceis fa¬
ciendũ est. quidimissis ux oribus adulteris. cupiunt uiuere continenter: T antoquip¬
pedebent eẽ mi sericordiores. quanto uolunt c̃ẽ sanctiores : Vt & castitatẽ in scipsis ser¬

Expanded text:
est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crudelitatem uolens exaggerare dixisti: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. ita istuc dicis, quasi propterea mariti parcere debeant adulteris feminis. quia licet eis alteras ducere, ut, si non licet, non parcant, ut liceat. quin immo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt uiuere continenter. tanto quippe debent esse misericordiores, quanto uolunt esse sanctiores, ut castitate in se ipsis ser
Abbreviated transcription (Latin):
conciliuri n ionuult mancat in nupta: Et si dimiserit uir adulteram mulierẽ
ecun nonuult recipere. Nec postaenitentia custodiat continentiã & si nonee
uoluntete eligendi potioris boniterte exnecessitate uitandipernitiosimab
oohioc exhortarer. &iã si uxorct̃ in languort in sanabili atquediuturno &ũ¬
sualicubieẽt corpone seurata. quomaritus nom poss& acedere: Postremo adha
nam quianonex consensu timq pudicum pudica dimitter& : Putoenim
pianũ neminẽ reluctari adulterũ cẽ. quiud diu languente ueddiu ab senteud
contineniter uiuere cupiente sua uxort alteri commixtus est feminȩ  Sic
nuuossedimissaaltera adulter estcum altra : quo non illcautilis sedomnus
qundimor eit uxeore suam &edueit alterã moechatur quaprop̃t siacon iugi
uinculo i nmunis. minus apt ee uitascõrum ex hontatur paena moethierur
łtaimore saltom frrn&ur concupiscentia si amorenoncligitur continem

Expanded text:
conciliari non vult, maneat innupta; et si dimiserit vir adulteram mulierem, conciliari non vult, maneat innupta; et si dimiserit vir adulteram mulierem, et eam non vult recipere nec post poenitentiam, custodiat continentiam, et si non ex voluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere; postremo ad honam, quia non ex consensu, tamen pudicum pudica dimitteret. puto enim christianum neminem reluctari adulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente uel continenter uiuere cupiente sua uxore alteri commixtus est feminae. sic ergo et dimissa adultera adulter est cum altera, quoniam non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur concupiscentia, si amore non eligitur contine
Abbreviated transcription (Latin):
neri nofiliorum: Vpdesi cdigitur continentia utbononuptiarum meliuis aliqͥd
cupe satur quantopotius custodienda est ut adulterium cauatur: Cum quim
didis& apostolus quod si se non contin& nubat: MAediusest enim inquit
piubere quamuri. pondixit. mlius est machari quãuri: Nonest ignturao
quod exhortemur cos quire conciliaritiment coniugibus adulteris pueni¬
tin do sonats. pisi adeustadiendam continentiam : quõ mulier alligatã quã
diu siuemoechus siuecastus uircius uiuit moehatur si alteri pupsent: Ecuir
alligatus quã diusiuemoaha siuec astauxorcius uiuit. moehatur si alterãdux¬
nii. Haee nã qucalligatio quando quidẽ nonsoluitur. &iamsi per repudium con¬
iunxa casto coniuge separour. multominus soluitur si non seuratamoechatur
dopeo ho noncum soluit pisimors coniugis: ponin adulterium corruentis
scldati porce xuntis i. Qua propter sireresserit mulier ab adulter ouiro & cire¬

Expanded text:
neratio filiorum. unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid neratio filiorum. unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur, quanto potius custodienda est, ut adulterium caueatur! cum enim dixisset apostolus: quodsi se non continet, nubat, melius est enim, inquit, nubere quam uri, non dixit \'melius est moechari quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam contidiu 690 sive moechus sive castus vir ejus vivit, moechatur si alteri nupserit; et vir alligatus, quandiu sive moecha sive casta uxor ejus vivit, moechatur si alteram duxerit . Haec namque alligatio quandoquidem non solvitur, etiamsi per repudium conjux a casta conjuge separetur, multo minus solvitur, si non separata moechetur: ac per hoc non eam solvit nisi mors conjugis, non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. Quapropter si recesserit mulier ab adultero viro, et ei re
Abbreviated transcription (Latin):
& nituralis &legitima causanuptiarũ: Acꝑ hoc qui propter in continentiam coniugantur
non sicdebent temperare malumsuum utb onum ex terminent nuptirum. io est propiga¬
ionen flidas: Dencontinentibus quippeloquebut᷑ apostolus ubiait. Ulorgituriu¬
niores uobere. filios progretre. mitres familusesse: nulla mõccasionem dare aduersareo
muledictigritia. Iamenim quedã conuersesunt reropostsitinan. Cumitaq dicbit
uolo uimiores nubere. hocutiq monebat propterrupm in continentiȩ fulcienda: Sedne
forccibcis sclicirnilis concupiscentiȩ cogitar&ur infirmitis cuitantummodo ess& opere
comibi seruiendum portiarumiitẽ ł amtemmeraur ł ncgleger&ur bopium
aentinuo subiunxit filios procrtant matres familiasc̃ẽ: Quiuero ligunt
contimere aliquid utique meliusdigunt. quam est nuptiarumbonũ. hocest ge¬

Expanded text:
et naturalis et legitima causa nuptiarum. ac per hoc qui propter incontinentiam coniunguntur, et naturalis et legitima causa nuptiarum. ac per hoc qui propter incontinentiam coniunguntur, non sic debent temperare malum suum, ut bonum exterminent nuptiarum, id est propagationem filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur apostolus, ubi ait: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia. iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan. cum itaque dicebat: uolo iuniores nubere, hoc utique monebat propter ruinam continentiae fulciendam. sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere conubii seruiendum, nuptiarum autem uel contemneretur uel neglegeretur bonum, continuo subiunxit: filios procreare, matres familias esse. qui uero eligunt continere, aliquid utique melius eligunt. quam est nuptiarum bonum; hoc est ge
Abbreviated transcription (Latin):
niptile incontinentie sub uenituitio: ut abeis qui se non continent non ptupitudinem
stuprorũ sedꝑhonescatem coniugiorum fiat propagatio filiorum: Qurergonondix
apostolus si filios non hab& nubat : quia scilic& hatem pore continendi abam plexu nonest
iecesse filios ꝓpigaere & quaredix̃. sise non contin& nufut: Vtiq proptertt ne propter
mcontinentũ cogaturadulterare. Siergo se contin&: netnubat necgener&. Siuutem se
non contin& licite nubat. neturpiter gener& : auiturpius concũbendo nongener&.: Quap¬
quam hocquoditimũ dixi non nulli facunt. &iamliate coniugati. In lcte namq & turpi¬
tor &im cumlegitima uxoreconcumbitur : ubiprolis concptio deutatur. Quod faceba
aunan filius iudȩ & occiditillum ꝓpthocds̃. Propagatio itaq filiorum. ipsast prima

Expanded text:
nuptiale incontinentiae subuenit uitio, ut ab eis, qui se non continent, non per turpitudinem nuptiale incontinentiae subuenit uitio, ut ab eis, qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honestatem coniugiorum fiat propagatio filiorum. cur ergo non dixit apostolus: si filios non habet, nubat? quia scilicet hoc tempore continendi ab amplexu non est necesse filios propagare. et quare dixit: si se non continet, nubat? utique propterea, ne per incontinentiam cogatur adulterare. si ergo se continet, nec nubat nec generet; si autem se non continet, licite nubat, ne turpiter generet aut turpius concumbendo non generet. quamquam hoc, quod ultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite coniugati. inlicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore concumbitur. ubi prolis conceptio deuitatur. quod faciebat Aunan filius Iudae, et occidit illum propter hoc deus. propagatio itaque filiorum ipsa est prima
Abbreviated transcription (Latin):
lus subueniri honestite nupturum. Nonenimait sifilios non hab& nubat : sedsise¬
noncentenent mibut. T iliouim quidm propagine compensatur quo dincontinentiȩ
nubendectitur Namutꝙ in continentia uitiumest coniugiũ uitem nenesturtiurs
& deo fit ꝑhohonũ ut illuduemulesit malũ: Cum sint ergomuiptiş causagenetoidi in fai¬
tutȩ eacausa fictant apitribus quitantumofficio gencrindi feminis sed nominlicite
misecbunur: Criteninitun quedĩ propagindinetessitas. quenune nonest. Qñtem¬
pusim platendi sicut scriptumest. quodituq tunc fuit: & tompus continendi ab am plexu
quod nuncest: Dequotmpore apostolus loquensait. Dec&ero ff tempus brtucest. reli
dicitur : qui potest cuperccapiat : quiautẽ se nen contin& nubit. Iuncergo&ũ continen¬
tia propter propagationem filiorum innuptias descendebut offitio: Nuncaute uinculuã

Expanded text:
lus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: slus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: snon continet, nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nubendo ceditur. nam utique incontinentia uitium est,- coniugium autem non est uitium; et ideo fit per hoc bonum, ut illud ueniale sit malum. cum sint ergo nuptiae causa generandi institutae, ea causa fiebant a patribus, qui tantum officio generandi feminis, sed non inlicite, miscebantur. erat enim tunc quaedam propagandi necessitas, quae nunc non est, quoniam tempus amplectendi, sicut scriptum est, quod utique tunc fuit, et tempus continendi ab amplexu, quod nunc est. de quo tempore apostdicitur, Qui potest capere, capiat : qui autem se non continet, nubat. Tunc ergo etiam continentia propter propagationem f