comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pugnarent.Agrum se se daturum ẽẽ in italia affrica hyspani
ubi quisque uelit: immunem ip̃i qui accepiss& liberisq. Qui
pecuniam ꝗͣ agrum. maluissẽt ei se argento satisfacturum.
Qui sociorum carthaginenses fieri uelient potestatem fa¬
cturum. Qui domos redire mallent daturum se operam e¬
nec cuius suorum popularium mutatam secum fortunam
ẽe uell&. Seruis quoq dominos prosecutis libertatem pro¬
ponit binaq prohis mancipia se redditurum. Eaq ut rata
scirent fore agnum leua dextra silicem retinens. si faller&¬

Expanded text:
pugnarent: agrum sese daturum esse in Italia, Africa, Hispania, pugnarent: agrum sese daturum esse in Italia, Africa, Hispania, ubi quisque uelit, immunem ipsi qui accepisset liberisque; qui pecuniam quam agrum maluisset, ei se argento satisfacturum; qui sociorum ciues Carthaginienses fieri uellent, potestatem facturum; qui domos redire mallent, daturum se operam ne cuius suorum popularium mutatum secum fortunam esse uellent. seruis quoque dominos prosecutis libertatem proponit binaque pro his mancipia dominis se redditurum. eaque ut rata scirent fore, agnum laeua manu, dextra silicem retinens, si faller
Abbreviated transcription (Latin):
tabit in prelio potiusꝗ̃ in fuga moytem oppetere.Si hoc bene
fixum omnibus destinatum in animo est: iterum dicam uicistis
Nullum contemptum ad uincendum homini:adus in mortalibus
rius datum est.His adhortanonibus cum utrimq ad certame
accensi militum animi eeñt Romani pontem ticinum iungut
turandiq pontis causa: castellum super imponunt. Ioenus ope¬
re occupatis hostibus maharbalem cum ala numi darum equi¬
uus quingentis ad depopulandos sociorum .R.p. agros mittit
defectionem. Ponte perfecto traductus Romanus exercitus in
agrum insubrium quinq milia passuum auico tumulis conse¬
sedit: ibi hanibal castra habebat. Reuocatoq propere maharb¬
le atq equitibus cum inspectare certamen cerner&. Nihil un¬
ꝗ̃ satis dictum praemonitumq ad cohortandos milites ratus
uocatis ad concionem certa prȩmia prenuntiat in quorum spẽ

Expanded text:
tabit, in proelio potius quam in fuga mortem oppetere. si hoc bene tabit, in proelio potius quam in fuga mortem oppetere. si hoc bene fixum omnibus destinatum in animo est, iterum dicam, uicistis; nullum contemptu m<ortis incitamentum> ad uincendum homini ab dis immortalibus acrius datum est.' his adhortationibus cum utrimque ad certamen accensi militum animi essent, Romani ponte Ticinum iungunt tutandique pontis causa castellum insuper imponunt: Poenus hostibus opere occupatis Maharbalem cum ala Numidarum, equitibus quingentis, ad depopulandos sociorum populi Romani agros mittit; onem sollicitari. ponte perfecto traductus Romanus exercitus in agrum Insubrium quinque milia passuum ab Uictumulis consedit. ibi Hannibal castra habebat; reuocatoque propere Maharbale atque equitibus cum instare certamen cerneret, nihil unquam satis dictum praemonitumque ad cohortandos milites ratus, uocatis ad contionem certa praemia pronuntiat in quorum spem
Abbreviated transcription (Latin):
qui saguntum oppugnassetis:deditos ultimis cruciatibus affe¬
cturi fuerunt. Crudelissima ac superbissima gens sua omnia
suiq arbitrii facit. Cum quibus bellum quibus pacem habea¬
mus se modum imponere equum cens& circumscribit inclu¬
ditq nos terminis montium fluminumq quos ne exce¬
damus neq eos quos statuit terminos obferuat. Ne transieris hy¬
berum ne quid rei tibi sit cum saguntis. Adhyberum est saguntum
nusꝗ̃ te uestigio mouearis. Parum est quod ueterrimas proiunti¬
consules huius anni: unum in africam alterum in hyspaniam misc¬
runt. nihil unꝗ̃ nobis relictum nisi quod armis uindicaremus. Il¬
lis timidis et ignauis licet eẽ qui respectum hñt quod suus ag&
sua terra: per tuta ac pacata itinera fugientes accipient: uobis
necesse ẽ fortibus uiris ẽẽ et omnibus inter uictoriam mortem¬
ue certa desperatione abruptis aut uincere: aut si fortuna dubi¬

Expanded text:
qui Saguntum oppugnassetis; deditos ultimis cruciatibus adfequi Saguntum oppugnassetis; deditos ultimis cruciatibus adfecturi fuerunt. crudelissima ac superbissima gens sua omnia suique arbitrii facit; cum quibus bellum, cum quibus pacem habeamus, se modum imponere aequum censet. circumscribit includitque nos terminis montium fluminumque, quos non excedamus, neque eos, quos statuit, terminos obseruat: "ne transieris Hiberum; ne quid rei tibi sit cum Saguntinis." ad Hiberum est Saguntum? "nusquam te uestigio moueris. " parum est quod ueterrimas prouinciconsules huius anni, unum in Africam, alterum in Hispaniam miserunt. nihil usquam nobis relictum est nisi quod armis uindicarimus. illis timidis et ignauis esse licet, qui respectum habent, quos sua terra, suus ager per tuta ac pacata itinera fugientes accipient: uobis necesse est fortibus uiris esse et, omnibus inter uictoriam mortemue certa desperatione abruptis, aut uincere aut, si fortuna dubi
Abbreviated transcription (Latin):
ostendat ignoraturum certum habco utrius exercitus sit consul
Non ego illud parui extimo milites quod nemo uestrum est cui
non ante oculos ipc̃ saepe militare aliquod ediderim facinus ci
non idem ego uirtutis spectator ac testis notata temporibus locis¬
q referre sua possim decora: tum laudastis me milites donastis alũ¬
num prius omnium uestrum ꝗ̃ imperator procedam acie adue¬
sus ignotos inter se ignorantesq. Quocumq circumtuli oculos
plena omnia uideo animorum ac roboris: ueteranum peditem
generosissimarum gentium: equites frenatos et infrenatos uos
Pocios fidelissimos: uos carthaginenses:cum ob patriam:tum ol
iram iustissimam pugnaturos. Inferimus bellum in festisq signis
maior spes.Maior animus inferentis uim ꝗͣ arcentis.Accen.¬
dit praeterea animos:& stimulat dolos iniuria indignitas
ad supplicium deposcerunt me ducem primum de inde uos om̃s

Expanded text:
ostendat, ignoraturum certum habeo utrius exercitus sit consul. ostendat, ignoraturum certum habeo utrius exercitus sit consul. non ego illud parui aestimo, milites, quod nemo est uestrum cuius non ante oculos ipse saepe militare aliquod ediderim facinus, cui non idem ego uirtutis spectator ac testis notata temporibus locisque referre sua possim decora. cum laudatis a me miliens donatisque, alumnus prius omnium uestrum quam imperator, procedam in aciem aduersus ignotos inter se ignorantesque. quocumque circumtuli oculos, plena omnia uideo animorum ac roboris, ueteranum peditem, generosissimarum gentium equites frenatos infrenatosque, uos socios fidelissimos fortissimosque, uos, Carthaginienses, cum ob patriam, tum ob iram iustissimam pugnaturos. inferimus bellum infestisque signis maior spes, maior est animus inferentis uim quam arcentis. accendit praeterea et stimulat animos dolor, iniuria, indignitas. ad supplicium depoposcerunt me ducem primum, deinde uos omnes
Abbreviated transcription (Latin):
difficilem existimaueritis uictoriam fore. Saepe et contemptu
hostis cruentum certamẽ edidit: et incliti populi regesq per¬
leuimomento uicti sunt. Uno dempto hoc uno fulgore nominis
Romani quid est quod uobis comparandi sint illi. ut uiginti annoꝵ
militiam uestram cum illa uirtute cum illa fortuna.taceam
ab herculis columnis ab occeano:terminisq ultimis terrarum
per tot ferocissimos hyspaniae & galliae populos. uincentes huc
peruenistis: pugnabitis cum exercitu tyrone hac ipsa &estate ce¬
so uicto circumsesso agallis ignoto adhuc duci suo ignorantio
duccm. An me in practorio patris clarissimi imperatõris probe ño¬
tum. certe educatum: domitorem hyspaniae gallieq uictorem
cundem non alpinarum modo gentium s& ip̃arum quod mul¬
to maius est alpium cui semestri hoc conferam duc̃c̃: desertore
exercitus sui: cui siquis demptis signis poenos Romanosq hodie

Expanded text:
difficilem existimaritis uictoriam fore; saepe et contemptus difficilem existimaritis uictoriam fore; saepe et contemptus hostis cruentum certamen edidit et incliti populi regesque perleui momento uicti sunt. nam dempto hoc uno fulgore nominis Romani, quid est cur illi uobis comparandi sint? ut uiginti annorum militiam uestram cum illa uirtute, cum illa fortuna taceam, ab Herculis columnis, ab Oceano terminisque ultimis terrarum per tot ferocissimos Hispaniae et Galliae populos uincentes huc peruenistis; pugnabitis cum exercitu tirone, hac ipsa aestate caeso, uicto, circumsesso a Gallis, ignoto adhuc duci suo ignorantique ducem. an me in praetorio patris, clarissimi imperatoris, prope natum, certe eductum, domitorem Hispaniae Galliaeque, uictorem eundem non Alpinarum modo gentium sed ipsarum, quod multo maius est, Alpium, cum semenstri hoc conferam duce, desertore exercitus sui? cui si quis demptis signis Poenos Romanosque hodie
Abbreviated transcription (Latin):
ubi primum hosti occurstis et eadem fortuna que necessitatem
ugnandi imposuit:premia uobis ea uictoribus proponit: quibi
ampliora homines.ne a diis quidem immortalibus optare solent.
siciliam tantum ac sardiniam parentibus nostris ereptas nostra
urtute si recupaturi essemus:satis tamen ampla precia cẽnt
Quicquid romani tot triumphis partum congestumq possidẽt.
id omne uestrum cum ipsis dominis futurum est. In hanc tã. o.¬
pimam mercedem agite cum diis bene iuuantibus:arma capire.
satis adhuc in uastis lusitaniȩ celtiberieq montibus pecora con¬
sectando: nullum emolumentum tot laborum periculoꝵq: ue¬
strorum uidistis. Tempus est iam opulenta ac ditia stipendia¬
uos facere & magna opere prȩtia mereri: tantum itineris.pe R
tot montes fluminaq et tot armatas gentes emersos: hic uob
terminum laborum fortuna dedit. hic dignam mercedem
emertris stipenduis dabit. Nec q̃ magni nominis bellum est: tam

Expanded text:
ubi primum hosti occurristis. et eadem fortuna, quae necessitatem ubi primum hosti occurristis. et eadem fortuna, quae necessitatem pugnandi imposuit, praemia uobis ea uictoribus proponit quibus ampliora homines ne ab dis quidem immortalibus optare solent. si Siciliam tantum ac Sardiniam parentibus nostris ereptas nostra uirtute reciperaturi essemus, satis tamen ampla pretia essent: quidquid Romani tot triumphis partum congestumque possident, id omne uestrum cum ipsis dominis futurum est; in hanc tam opimam mercedem, agite dum, dis bene iuuantibus arma capite. satis adhuc in uastis Lusitaniae Celtiberiaeque montibus pecora consectando nullum emolumentum tot laborum periculorumque uestrorum uidistis; tempus est iam opulenta uos ac ditia stipendia facere et magna operae pretia mereri, tantum itineris per tot montes fluminaque et tot armatas gentes emensos. hic uobis terminum laborum fortuna dedit; hic dignam mercedem emeritis stipendiis dabit. nec, quam magni nominis bellum est, tam
Abbreviated transcription (Latin):
pudiis arma raptim capiebat. Ubi uero dimicarent: is habitus
animorum non inter eiusdem modo conditionis homines erãt
sed etiam inter spectantes uulgo ut non uincentium. sed bene
norientium fortuna laudaretur.Dum sic aliquot spectatis parib
affectos dimisiss& contione inde aduocata ita aput eos loquutus
fertur. Si quem animum in aliene sortis exemplo paulo habui¬
stis: eundem mox in extimando fortuna uestra habueritis. Uici¬
nus milites:neq enim spectaculum modo illud: sed quedam ue¬
luti imago uestrae conditionis erat: ac nescio an maiora uincu¬
la maioresq necessitates uobis ꝗͣ captiuis uestris fortuna circumde¬
derit: dextra leuaq duo maria claudunt nullam ne ad effugium
uidem nauem habentibus. Circa padus amnis maior padus ac
uiolentior yodano:a tergo alpes urgent uix integris uobis ac ui.¬
gentibus transite: hic uobis uincendum aut moriendum milites ẽ

Expanded text:
pudiis arma raptim capiebat. ubi uero dimicarent, is habitus pudiis arma raptim capiebat. ubi uero dimicarent, is habitus animorum non inter eiusdem modo condicionis homines erat sed etiam inter spectantes uolgo, ut non uincentium magis quam bene morientium fortuna laudaretur. cum sic aliquot spectatis paribus adfectos dimisisset, contione inde aduocata ita apud eos locutus fertur. 'si, quem animum in alienae sortis exemplo paulo ante habuistis, eundem mox in aestimanda fortuna uestra habueritis, uicimus, milites; neque enim spectaculum modo illud sed quaedam ueluti imago uestrae condicionis erat. ac nescio an maiora uincula maioresque necessitates uobis quam captiuis uestris fortuna circumdederit. dextra laeuaque duo maria claudunt nullam ne ad effugium quidem nauem habentes; circa Padus amnis, maior Padus ac uiolentior Rhodano, ab tergo Alpes urgent, uix integris uobis ac uigentibus transitae. hic uincendum aut moriendum, milites, est,
Abbreviated transcription (Latin):
romana moenia pugnemus:unusquisq: se non corpus suum se
coniugem ac liberos paruos armis protegere putet: nec domesti¬
cas solum agitet curas sed idemtidem hoc animo reputet:nostras
nunc intueri manus senatum populumq romanum:qualis nr̃a
uis uirtusq fuerit.talem de inde fortunam illius urbis ac rom¬
ni imperii foye:hacc apud romanos cons. Hannibal rebus
priusq̃ uerbis adhortandos milites ratus circumdato ad spe¬
ctaculum exercitii captiuos montanos uinctos in medio cons ti¬
tuit: armisq gallicis ante pedes proiectis corum: interrogare in¬
erpretem iussit quis uinculis leuaretur armaq et equum uicto
acciper& decertare ferro uellet.Cum ad unum omnes ferrum
pugnamq poscerent: et de iecta esset in id sors. se quisq cum opta¬
batꝰ quem fortuna in id certamen legeret:et cuiusq sors excide¬
at alacer inter gratulantes gaudid exultans cum sui moris tri¬

Expanded text:
Romana moenia pugnemus. unusquisque se non corpus suum sed Romana moenia pugnemus. unusquisque se non corpus suum sed coniugem ac liberos paruos armis protegere putet; nec domesticas solum agitet curas sed identidem hoc animo reputet nostras nunc intueri manus senatum populumque Romanum: qualis nostra uis uirtusque fuerit, talem deinde fortunam illius urbis ac Romani imperii fore.' haec apud Romanos consul. Hannibal rebus prius quam uerbis adhortandos milites ratus, circumdato ad spectaculum exercitu captiuos montanos uinctos in medio statuit armisque Gallicis ante pedes eorum proiectis interrogare interpretem iussit, ecquis, si uinculis leuaretur armaque et equum uictor acciperet, decertare ferro uellet. cum ad unum omnes ferrum pugnamque poscerent et deiecta in id sors esset, se quisque eum optabat quem fortuna in id certamen legeret, et, <ut> cuiusque sors exciderat, alacer, inter gratulantes gaudio exsultans, cum sui moris tri
Abbreviated transcription (Latin):
tes soletis pugnare uelim:sed cum indignatione quadam atq: ira
uclud si seruos uideatis urõs arma repente contra uos ferentes
Licuit ad euricem clausos ultimo supplitio humanorum fame in¬
terficere. Licuit classem uictricem in africam traicere atq: intra
paucos diessine ullo certamine carthaginem delere.Ueniam de¬
dimus precantibus emisimus ex obsidione:pacem cum uictis feci¬
mus: tutelac nostrȩ: de inde duximus cum africo bello urgerentu
Pro his impartitis: furiosum uiuenem in sequentes oppugnatam
patriam nostram ueniunt:Atq: utinam pro decore tantum hoc
nobis et non pro salute eẽt certamen.. Non de possessione sicilie
et sardiniȩ de quibus quondam agebatur:sed pro italia uobis pug¬
nandum. Nec est alius a tergo exercitus qui nisi nos uincimus ho¬
sti obsistat: nec alpes alic sunt quas dum superant comparari no¬
ua possint presidia. Hic est obstandum milites uelud si ante

Expanded text:
tes soletis, pugnare uelim, sed cum indignatione quadam atque ira, tes soletis, pugnare uelim, sed cum indignatione quadam atque ira, uelut si seruos uideatis uestros arma repente contra uos ferentes. licuit ad Erycem clausos ultimo supplicio humanorum, fame interficere; licuit uictricem classem in Africam traicere atque intra paucos dies sine ullo certamine Carthaginem delere; ueniam dedimus precantibus, emisimus ex obsidione, pacem cum uictis fecimus, tutelae deinde nostrae duximus, cum Africo bello urgerentur. pro his impertitis furiosum iuuenem sequentes oppugnatum patriam nostram ueniunt. atque utinam pro decore tantum hoc uobis et non pro salute esset certamen. non de possessione Siciliae ac Sardiniae, de quibus quondam agebatur, sed pro Italia uobis est pugnandum. nec est alius ab tergo exercitus qui, nisi nos uincimus, hosti obsistat, nec Alpes aliae sunt, quas dum superant, comparari noua possint praesidia; hic est obstandum, milites, uelut si ante
Abbreviated transcription (Latin):
sequi terra non poteram neq regressus ad naues erat quan¬
ta maxime celeritate potui tanto maris terrarumq cir
cum declinarem certamen improuisus incidisse uideor an ox¬
currere in uestigiis cius lacesser. Attrahere ad decernendum
experiri uuat utrum alios certe repente carthaginenses per
xx annos ediderit: an idem sint qui ad gades pugnauerunt ĩ¬
sulas et quos eberice duo de uicenis denarios extimatos emistis
Et utrum hanibal hic sit emulusitineris herculut ip̃e fert an o¬
nisi saguntinum scelus agitar&: respiceret profecto si non pa¬
triam uictam domum certe patremq et federa hamilcaris scri¬
ptamanu. Qui iussus a cons nostro presidium deduxit ab eryce
qui graues impositas uictis carthaginensibus leges fremens merẽs¬
q accepit: qui decedens sicilia: qui stipendiumꝰ p.R. dare pactus
est. Itaq uos ego milites non eo solo animo quo aduersus alios ho¬

Expanded text:
sequi terra non poteram, neque regressus ad naues erat quansequi terra non poteram, neque regressus ad naues erat quanta maxime potui celeritate tanto maris terrarumque cir utrum, cum declinarem certamen, improuidus incidisse uideor an occurrere in uestigiis eius, lacessere ac trahere ad decernendum? experiri iuuat utrum alios repente Carthaginienses per uiginti annos terra ediderit an iidem sint qui ad Aegates pugnauerunt insulas et quos ab Eryce duodeuicenis denariis aestimatos emisistis, et utrum Hannibal hic sit aemulus itinerum Herculis, ut ipse fert, an nisi Saguntinum scelus agitaret, respiceret profecto, si non patriam uictam, domum certe patremque et foedera Hamilcaris scripta manu, qui iussus ab consule nostro praesidium deduxit ab Eryce, qui graues impositas uictis Carthaginiensibus leges fremens maerensque accepit, qui decedens Sicilia stipendium populo Romano dare pactus est. itaque uos ego, milites, non eo solum animo quo aduersus alios hos
Abbreviated transcription (Latin):
uhil magis uereor ne umꝗͣ uos cum pugnaueritis. alpes uicisse
hannibalem uideantur.Sedita forsiran decuit: cum federum.
ruptore duce ac populo:deos ipsos sine ulla humana ope con¬
mittere: ac profligare bellum: nos qui secundum deos uiolati
sumus commissum ac profligatum: non uereor ne quis me
hȩc uestri adhortandi causa magnifice loqui existimet. Ipsũ
aliter animo affectum eẽ licuit in hyspaniam prouintiam me:¬
am quo iam profectus eram cum exercitu meo:ubi & fratrem
concilii participem acpericuli socium haberem & hasdrubalẽ
potius ꝗͣ hannibalem hostem & minorem haud dubie molem
belli. Tamen cum prȩter ueherer galliae oram nauibus: ad fa.¬
mam huius hostis interram egressus: premisso equitatuo
ad rodanum moui castra. Equestri prelio qua parte copias
conserendi manum fortuna data est:hostem fudi peditum ag¬
men quod in modum fugientium raptim agebatur quia as¬

Expanded text:
nihil magis uereor quam ne cui, uos cum pugnaueritis, Alpes uicisse nihil magis uereor quam ne cui, uos cum pugnaueritis, Alpes uicisse Hannibalem uideantur. sed ita forsitan decuit, cum foederum ruptore duce ac populo deos ipsos sine ulla humana ope committere ac profligare bellum, nos, qui secundum deos uiolati sumus, commissum ac profligatum conficere. non uereor ne quis me haec uestri adhortandi causa magnifice loqui existimet, ipsum aliter animo adfectum esse. licuit in Hispaniam, prouinciam meam, quo iam profectus eram, cum exercitu ire meo, ubi et fratrem consilii participem ac periculi socium haberem et Hasdrubalem potius quam Hannibalem hostem et minorem haud dubie molem belli; tamen, cum praeterueherer nauibus Galliae oram, ad famam huius hostis in terram egressus, praemisso equitatu ad Rhodanum moui castra. equestri proelio, qua parte copiarum conserendi manum fortuna data est, hostem fudi; peditum agmen, quod in modum fugientium raptim agebatur, quia ad
Abbreviated transcription (Latin):
apud nouos milites pauca uerba facienda sunt. Ne genus belli
ne ue hostem ignoretis cum his est uobis milites pugnandum
quos terra mariq priore bello uicistis a quibus stipendium pe
uiginti annos exegistis quibus capta belli premia siciliam ac
sar̃diniam habentis. Erit igitur in hoc certamine is uobis
illisq animus qui uictoribus et uictis eẽ solet. Nec nunc illi
exercitu in columi pugnam detractauere eos duabus par
tibus peditum equitumq in transirum alpium amissus qui Ø¬
pauci quidem sunt sed uigentes animis: corporibusq quorũ
robora acuires uix sustinere uis ulla possit effigies immo um¬
bre hominum fame frigore in luuie squalore enecti contusi
ac debilitati inter saxa rupesq Adhoc preusti artus niue rigen
tes nerui: membra torrida gelu:quassata fractaq arma clau¬
di ac debiles equi. Cum hoc equite cum hoc pedite pugnaturi
estis. Reliquias extremas hostium non hostem habebitis

Expanded text:
apud nouos milites pauca uerba facienda sunt. ne genus belli apud nouos milites pauca uerba facienda sunt. ne genus belli neue hostem ignoretis, cum iis est uobis, milites, pugnandum quos terra marique priore bello uicistis, a quibus stipendium per uiginti annos exegistis, a quibus capta belli praemia Siciliam ac Sardiniam habetis. erit igitur in hoc certamine is uobis illisque animus qui uictoribus et uictis esse solet. nec nunc illi exercitu incolumi pugnam detractauere, eos duabus ptibus peditum equitumque in transitu Alpium amissis pauci quidem sunt, sed vigentes animis corporibusque, quorum robora ac vires vix sustinere vis ulla possit. effigies immo, umbrae hominum, fame frigore, inluvie squalore enecti, contusi ac debilites nerui, membra torrida gelu, quassata fractaque arma, claudi ac debiles equi. cum hoc equite, cum hoc pedite pugnaturi estis; reliquias extremas hostis, non hostem habetis, ac
Abbreviated transcription (Latin):
in gallia obuius fuerat fuerat in italiam transgresso hannibali
& conatu tam audaci traiciendarum alpium et effectu oc¬
cupauit : tamen scipio padum traiecit et ad ticinum amnem.
notis castris priusꝗ educeret in aciem adhortandorum milit
causa talem orationem exorsus est.Si eum exercitum milites
educerem in aciem quem in gallia mecum habui suꝑsedissem
loqui apud uos. Quid enim adhortari refert aut eos equites
ui equitatum hostium ad Rodanum flumen egre uicissent
aut has legiones cum quibus fugientem hunc ĩpsum hostẽ
secutus: confessionem cedentis ac detractantis certamen pro
uictoria habui. Nunc quia ille exercitus hyspaniae prouin¬
iae scriptus ibi cum fratre. Cni. scipione meis auspiciis rem gi¬
rit ubi eum gerere:Senatus populusq romanus uoluit:ego
ut consulem ducem aduersus hannibalem ac pęnos habere¬
tis ipse me huic uoluntario certamini obtuli: nouo imperatori

Expanded text:
in Gallia obuius fuerat in Italiam transgresso Hannibali,in Gallia obuius fuerat in Italiam transgresso Hannibali, Hannibal et conatu tam audaci traiciendarum Alpium et effectu. occupauit tamen Scipio Padum traicere et ad Ticinum amnem motis castris, priusquam educeret in aciem, adhortandorum militum causa talem orationem est exorsus. 'si eum exercitum, milites, educerem in aciem quem in Gallia mecum habui, supersedissem loqui apud uos; quid enim adhortari referret aut eos equites qui equitatum hostium ad Rhodanum flumen egregie uicissent, aut eas legiones cum quibus fugientem hunc ipsum hostem secutus confessionem cedentis ac detractantis certamen pro uictoria habui? nunc quia ille exercitus, Hispaniae prouinciae scriptus, ibi cum fratre Cn. Scipione meis auspiciis rem gerit ubi eum gerere senatus populusque Romanus uoluit, ego, ut consulem ducem aduersus Hannibalem ac Poenos haberetis, ipse me huic uoluntario certamini obtuli, nouo imperatori
Abbreviated transcription (Latin):
cumn hoste non dum refec tomanus consereret. Sed cum pla¬
centiam consul uenit iam extatiuis mouerat hanibal. taurino¬
rumq unam urbem caput gentis eius quia uolentis in amicitiã
non ueniebat ui expugnatat. iunꝯiss& sibi non metu solum
sed etiam uoluntate gallos accolas padi in eos circumi pec tantes
defeetionis tempus subito aduentus consulis oppressiss&. Et
hanibal mouit exraurinis incertus que pars sequenda esset
gallos presentem ẽẽ secuturos ratus. lam prope in conspectu erãt
Sxercitus conuenerantq duces sicut uterq inter se non dum sa¬
tis noti ita iam imbutus uterq quadam ammiratione alterui
N am hannibalis et apud romanos iam ante sagunti eoxcidium ce¬
leberrimum nomen erat:et scipionem hanibal eo ipõ quod ad¬
uersus se dux potissimum lectus esset. praestantem uirum cre¬
iebat. Et auxerant inter se opinionem: scipio quod relictu:

Expanded text:
cum hoste nondum refecto manus consereret. sed cum Placum hoste nondum refecto manus consereret. sed cum Placentiam consul uenit, iam ex statiuis mouerat Hannibal Taurinorumque unam urbem, caput gentis eius, quia uolentes in amicitiam non ueniebant, ui expugnarat; iunxissetque sibi non metu solum sed etiam uoluntate Gallos accolas Padi, ni eos circumspectantes defectionis tempus subito aduentu consul oppressisset. et Hannibal mouit ex Taurinis, incertos quae pars sequenda esset Gallos praesentem secuturos esse ratus. iam prope in conspectu erant exercitus conuenerantque duces sicuti inter se nondum satis noti, ita iam imbutus uterque quadam admiratione alterius. nam Hannibalis et apud Romanos iam ante Sagunti excidium celeberrimum nomen erat, et Scipionem Hannibal eo ipso quod aduersus se dux potissimum lectus esset praestantem uirum credebat; et auxerant inter se opinionem, Scipio, quod relictus
Abbreviated transcription (Latin):
in taurino sed per saltus montanos ad libuos gallos deduxerint
Nec ueresimile est ea cum ad galliam patuisse itinera utiq: quae i.¬
ad pocninum fuerunt obsepta gentibus semigermanis fuissẽt
neq hercule montibus his: si quem forte id mouet ab transitu
poenorum nullo sed uno uel acri incole iugi eius norint inditũ
sed ab eo quem in summo sacratum uerticem poeninum mo¬
tani appellant per oportunae ad principia rerum taurinis
proxime gentis aduersus in subres motum bellum erat sed armare
oxercitumꝰ hanibal ut parti alteri auilio cẽt in refitiendo mani
sentientem contracta ante mala non poterat otium. Frat enim
ex labore copia ex in opia cultus ex in luuie tabeqo squalida et prt¬
ꝑt esferata cõipora uarie mouebat. Fa .p. cornelio cons causa fuit
cum pisas naribus ueniss& exercitu a manilio attilioq accepte
tirone et in nouis ignominiis trepido ad padum festinandi ut

Expanded text:
in Taurinos sed per Salassos montanos ad Libuos Gallos deduxerint. in Taurinos sed per Salassos montanos ad Libuos Gallos deduxerint. nec ueri simile est ea tum ad Galliam patuisse itinera; utique quae ad Poeninum ferunt obsaepta gentibus semigermanis fuissent. neque hercule <nomen> montibus his, si quem forte id mouet, ab transitu Poenorum ullo Sedunoueragri, incolae iugi eius, norint inditum sed ab eo quem in summo sacratum uertice Poeninum montani appellant. peropportune ad principia rerum Taurinis, proximae genti, aduersus Insubres motum bellum erat. sed armare exercitum Hannibal ut parti alteri auxilio esset, in reficiendo maxime sentientem contracta ante mala, non poterat; otium enim ex labore, copia ex inopia, cultus ex inluuie tabeque squalida et prope efferata corpora uarie mouebat. ea P. Cornelio consuli causa fuit, cum Pisas nauibus uenisset, exercitu a Manlio Atilioque accepto tirone et in nouis ignominiis trepido ad Padum festinandi ut
Abbreviated transcription (Latin):
transgresso in italiam haunibali fuerint nequaꝗͣ inter auctore
constat.Qui plurimum centum milia peditum uiginti equitũ
fuisse scribunt: qui minimum xxmilia peditum. Tex equitum¬
.l.cinnius alimentius qui captum se ab hannibale scribit maxi¬
me auctor moueret.Nisi confunder& numerum gallis liguri¬
q additis cum his. Lxxx milia peditum et equitum adducta ĩ
italiam magis affluxisse uerissimum est.Etita quidam auctores
sunt exip̃o autem audisse hanibale. postꝗͣ rodanum transie runt
xxxIII.milia hominum ingentemq numerum equorum et
alium iumentorum amisisse : Taurinis ne galli proxima gens &¬
erat in italiam digresso. Id cum inter omnes constet eo magis
miror ambigi quanam alpes transierit et uulgo credere: poenino¬
q inde nomen et iugo alpium inditum transgressum collium
per cremonis iugum diceret transisse qui ambo saltus eum nõ

Expanded text:
transgresso in Italiam Hannibali fuerint nequaquam inter auctores transgresso in Italiam Hannibali fuerint nequaquam inter auctores constat. qui plurimum, centum milia peditum, uiginti equitum fuisse scribunt; qui minimum, uiginti milia peditum, sex equitum. L. Cincius Alimentus , qui captum se ab Hannibale scribit, maxime auctor moueret, nisi confunderet numerum Gallis Liguribusque additis; cum his octoginta milia peditum, decem equitum adducta;—in Italia magis adfluxisse ueri simile est et ita quidam auctores sunt; —ex ipso autem audisse Hannibale, postquam Rhodanum transierit triginta sex milia hominum ingentemque numerum equorum et aliorum iumentorum amisisse. Taurini Semigalli proxima gens erat in Italiam degresso. id cum inter omnes constet, eo magis miror ambigi quanam Alpes transierit et uolgo credere Poenino—atque inde nomen ei iugo Alpium inditum—transgressum, Coelium per Cremonis iugum dicere transisse; qui ambo saltus eum non
Abbreviated transcription (Latin):
dum cẽt saxum arboribus circa imanibus deiectis detruncatisq &
struem ingentem lignorum faciunt eamq et uis uenti septa facien
igni cohorta cẽ succendunt: ardentiaq saxa infuso accto putre¬
facuint. Ita torridam incendio ripam ferro pandunt molliuntq
anfractibus modicis cliuos: ut non iumenta solum sed elefanti ẽt
deducipossent. Quatriduum circa rupem consumptum: iumẽ
prope fame absumebantur.Nuda enim fere cacumina sunt
et siquid est pabuli obruunt niues.Inferiora ualles apricos quos¬
dam colles hñt:riuosq prope:siluas etiam humano cultu dignio¬
ra loca. Ibi iumenta in pabulum missa: et quies muniendo fessis
hominibus data triduo.Inde ad planum descensum etiam locis.
mollioribus et accolarum ingenus hoc maximo modo in italiã
peruentum est.quinto mense a carthagine noua: ut quidam
auctores sunt quintodecimo die alpibus superatis. Quante copiȩ

Expanded text:
dum esset saxum, arboribus circa immanibus deiectis detruncatisque dum esset saxum, arboribus circa immanibus deiectis detruncatisque struem ingentem lignorum faciunt eamque, cum et uis uenti apta faciendo igni coorta esset, succendunt ardentiaque saxa infuso aceto putrefaciunt. ita torridam incendio rupem ferro pandunt molliuntque anfractibus modicis cliuos ut non iumenta solum sed elephanti etiam deduci possent. quadriduum circa rupem consumptum, iumentis prope fame absumptis; nuda enim fere cacumina sunt et, si quid est pabuli, obruunt niues. inferiora uallis apricos quosdam colles habent riuosque prope siluas et iam humano cultu digniora loca. ibi iumenta in pabulum missa et quies muniendo fessis hominibus data. triduo inde ad planum descensum et iam locis mollioribus et accolarum ingeniis. hoc maxime modo in Italiam peruentum est quinto mense a Carthagine Noua, ut quidam auctores sunt, quinto decimo die Alpibus superatis. quantae copiae
Abbreviated transcription (Latin):
lapsa est per nudam infra glatiem fluentemq labem liquescentis
niuis ingrediebantur. Terra ibi luctatio erat ut alubrica glacie
non recipiente uestigium: et improno citius pede se fallente
ut seu manibus in assurgendo seu genu se adiuuissent. ipsis admi¬
niculis prolapsis iterum Corruissent nec stirpes circa radices suas
ad quas pedes aut manu quisꝗͣ eniti posset erant ita in leui tantu
glatie tabidaq: niue uolutabantur iumenta secabantur inter¬
dum etiam: tam infimam ingredientia niuem et prolapsa iactan¬
dis grauius in continendo ungulis pocnitus perfringebant ut ple¬
raq uelud pedica capta hererent etiam dura et alta concreta gla¬
cie. Tandem nec quicꝗͣ iumentis atq: hominibus fatigatis cast
in iugo posita:egerrime ad id ipsum loco purgato tantum ni¬
uis fodiendum atq erigendum fuit: inde ad rupem munien¬
dam per quam uia una esse poterat milites ducti cum ceden¬

Expanded text:
lapsa est, per nudam infra glaciem fluentemque tabem liquescentis lapsa est, per nudam infra glaciem fluentemque tabem liquescentis niuis ingrediebantur. taetra ibi luctatio erat, ut a lubrica glacie non recipiente uestigium et in prono citius pedes fallente, ut, seu manibus in adsurgendo seu genu se adiuuissent, ipsis adminiculis prolapsis iterum corruerent; nec stirpes circa radicesue ad quas pede aut manu quisquam eniti posset erant; ita in leui tantum glacie tabidaque niue uolutabantur. iumenta secabant interdum etiam infimam ingredientia niuem et prolapsa iactandis grauius in conitendo ungulis penitus perfringebant, ut pleraque uelut pedica capta haererent in dura et alta concreta glacie. tandem nequiquam iumentis atque hominibus fatigatis castra in iugo posita, aegerrime ad id ipsum loco purgato; tantum niuis fodiendum atque egerendum fuit. inde ad rupem muniendam per quam unam uia esse poterat milites ducti, cum caeden
Abbreviated transcription (Latin):
neq sustinere se a lapsu possent nec qui paululum titubassent he¬
rere afflictis uestigio suo: aliiq super alios et iumenta in homines
occiderent. Uentum de inde ad multo angustiorem rupem atq
ita rectis ac si istud egre expeditus miles temptabundus pedibus¬
manibusq retinens uirgulta ac stirpes circa eminentes de mute re
se se posset. Natura locus iam ante preceps recenti lapsu terre im
peditus dum ille admodum altitudinem abrutus erat Ibi ueluti cum
ad finem uie equites constitissent miranti hannibali quac res moraret᷑
agmen nuntiatur rupem inuiam ẽẽ. Digressus de inde ipẽ ad lo¬
cum uisendum: haud dubia res uisa quin per inuia circa nec trit
antea quamuis longo ambitu circumducer& agmen. Ea uero uia
insuꝑabilis fuit. Nam cum super ucterem niuem intactam noua
modice altitudinis eet molli nec per alte facile pedes ingredientiũ
insistebant. Ut uero ꝑtot hominum iumentorumq incessu di¬

Expanded text:
neque sustinere se ab lapsu possent nec qui paulum titubassent haeneque sustinere se ab lapsu possent nec qui paulum titubassent haerere adflicti uestigio suo, aliique super alios et iumenta in homines occiderent. uentum deinde ad multo angustiorem rupem atque ita rectis saxis ut aegre expeditus miles temptabundus manibusque retinens uirgulta ac stirpes circa eminentes demittere sese posset. natura locus iam ante praeceps recenti lapsu terrae in pedum mille admodum altitudinem abruptus erat. ibi cum uelut ad finem uiae equites constitissent, miranti Hannibali quae res moraretur agmen nuntiatur rupem inuiam esse. digressus deinde ipse ad locum uisendum. haud dubia res uisa quin per inuia circa nec trita antea, quamuis longo ambitu, circumduceret agmen. ea uero uia insuperabilis fuit; nam cum super ueterem niuem intactam noua modicae altitudinis esset, molli nec praealtae facile pedes ingredientium insistebant; ut uero tot hominum iumentorumque incessu di
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰs etiam casus occidente iam sidere uergiliarum ingentem
terrorem iniecit per omnia niue oppleta. Cum signis prima
luce motis segniter agmen incederet pigritiaq: et desperatio
in omnium uultu eminer& pregressus signa hannibal in
promunctorio quodam unde longe aclate prospectus erat
consistere iussis militibus italiam ostentat subiectosq alpi¬
nis montibus circum padanos campos moeniaq eos tum e¬
transcendere non italiac modo sed etiam tirbis romanac: cetera pla¬
ia procliua fore: uno aut summo altero praclio: arcem et caput i¬
italiae in manu ac potestate habituros. Procedere inde agmen
eoepit iam nihil ne hostibus quidem preter parua furta per occa¬
sionem temptantibus. Ceterum iter multo qͣ ut in ascensu fuerai¬
ut pleraq alpium ab italia sicut breuiora ita artiora sunt difficili
us Omnis enim ferme uia praeceps angusta lubrica publica erat ut

Expanded text:
uis etiam casus, occidente iam sidere Uergiliarum, ingentem uis etiam casus, occidente iam sidere Uergiliarum, ingentem terrorem adiecit. per omnia niue oppleta cum signis prima luce motis segniter agmen incederet pigritiaque et desperatio in omnium uoltu emineret, praegressus signa Hannibal in promunturio quodam, unde longe ac late prospectus erat, consistere iussis militibus Italiam ostentat subiectosque Alpinis montibus Circumpadanos campos, moeniaque eos tum transcendere non Italiae modo sed etiam urbis Romanae; cetera plana, procliuia fore; uno aut summum altero proelio arcem et caput Italiae in manu ac potestate habituros. procedere inde agmen coepit iam nihil ne hostibus quidem praeter parua furta per occasionem temptantibus. ceterum iter multo quam in adscensu fuerat—ut pleraque Alpium ab Italia sicut breuiora ita arrectiora sunt—difficilius fuit; omnis enim ferme uia praeceps, angusta, lubrica erat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Postero die iam signis intercursantibus barbaris uincte copie:
ltusq: haud sine clade maiore tam iumentorum ꝗ homi¬
num pernitiȩ superatus.Inde montani pauciores iam et latro¬
cinii magis ꝗͣ belli more concursabant modo in primum modo
nouissimum agmen ut cumq aut locus aut oportunitatẽ
daret: aut progressi moratiue: aliquam occasionem fecissẽt
Elefanti sicut p̃cipites per artas uias magna mora agebantus
ita tutum abhos tibus quacumq incederent quia insuetis
abeundi propius metus erat agmen prȩcedebant.Nono die
in uigum alpium peruentum est. Per inuia pleraq et terro¬
res: quos aut ducentium fraus. at ubi fides: his non eet temere
inire uelles a coniectantibus iter faciebant. Biduum in iugos
statiua habita: fessiq labore ac pugnando quies data militibus
iumentaq aliquot que prolapsa in rupibus erant:sequendo ues¬
tigia agminis in castra peruenere:fessis tedio tot malorum. ni¬

Expanded text:
postero die iam segnius intercursantibus barbaris iunctae copiae postero die iam segnius intercursantibus barbaris iunctae copiae saltusque haud sine clade, maiore tamen iumentorum quam hominum pernicie, superatus. inde montani pauciores iam et latrocinii magis quam belli more concursabant modo in primum, modo in nouissimum agmen, utcumque aut locus opportunitatem daret aut progressi moratiue aliquam occasionem fecissent. elephanti sicut per artas praecipites uias magna mora agebantur, ita tutum ab hostibus quacumque incederent, quia insuetis adeundi propius metus erat, agmen praebebant. nono die in iugum Alpium peruentum est per inuia pleraque et errores, quos aut ducentium fraus aut, ubi fides iis non esset, temere initae ualles a coniectantibus iter faciebant. biduum in iugo statiua habita fessisque labore ac pugnando quies data militibus; iumentaque aliquot, quae prolapsa in rupibus erant, sequendo uestigia agminis in castra peruenere. fessis taedio tot malorum ni
Abbreviated transcription (Latin):
ut inter pacatos composito agmine duces eorum sequit̾uR:
primum agmen elefanti et equites eyant. Ipse post
cum robore peditum circumspectans solicitusq omnia ince¬
debat. Ubi in angustiorem uiam exparte altera subiecta
iugo insuper imminente uentum est undiq ex insidiis barbe¬
ri a fronte & ab tergo cohorti cominus eminusq petunt saxa in¬
gentia in agmen deuoluunt.Marima obtergo uis hominum
urgebat. In cos uersa peditum acies non dubium fecit quin nisi¬
rmata extrema agminis fuissent ingens in eo saltu accipienda
clades fuerat. Iunc quoq ad extremum periculi ad prope per¬
nitiem uentum est. Nam dum cunctatur hannibal dimit¬
tere in angustias agmen quia non ut ipẽ equitibus presidio e¬
at: ita peditibus quicꝗͣ abtergo auxilii reliquerat occursan¬
tes per obliqua montani erupto medio agmine uiam insedere
Noxq una hannibali sine equitibus atq impedimentis acta ẽ.

Expanded text:
ut inter pacatos composito agmine duces eorum sequitur. ut inter pacatos composito agmine duces eorum sequitur. primum agmen elephanti et equites erant; ipse post cum robore peditum circumspectans sollicitus omnia incedebat. ubi in angustiorem uiam et ex parte altera subiectam iugo insuper imminenti uentum est, undique ex insidiis barbari a fronte ab tergo coorti, comminus eminus petunt, saxa ingentia in agmen deuoluunt. maxima ab tergo uis hominum urgebat. in eos uersa peditum acies haud dubium fecit quin, nisi firmata extrema agminis fuissent, ingens in eo saltu accipienda clades fuerit. tunc quoque ad extremum periculi ac prope perniciem uentum est; nam dum cunctatur Hannibal demittere agmen in angustias, quia non, ut ipse equitibus praesidio erat, ita peditibus quicquam ab tergo auxilii reliquerat, occursantes per obliqua montani interrupto medio agmine uiam insedere, noxque una Hannibali sine equitibus atque impedimentis acta est.
Abbreviated transcription (Latin):
ocium modo sed prope silentio mox omnes traducti. cas¬
tellum in quod caput eius regionis erat: uicosq circumiec¬
tos capit et captiuo acpecoribus per triduum exercitũ aluit
t quia nec montanis primo perculsis nec loca magnoperi
impediebantur aliquantum eo triduo uie confecit. Per¬
uentum inde ad frequentem cultoribus alium ut inter
montana populum. Ibi non bello aperto sed suis artibusi
raude de inde insidiis est prope circumuentus. Magno no¬
tu principes castellorum oratores ad poenum uenunt: alie¬
nis malis utili exemplo doctos memorantes amicitiam
male ꝗͣ uim experiri poenorum. Itaq: obedienter impe¬
rata facturos. Commeatum itineris duces et ad fidem pre¬
missorum obsides acciper&. Hannibalnec temere creden¬
dum nec aspernandos: ne repudiati aperte hostes fierent
benigne cum respondiss& obsidibus quos dabant acceptis.
commeatu quem in uia ip̃i detulerant usus: nequaꝙͣ

Expanded text:
per otium modo sed prope silentio mox omnes traducti. casper otium modo sed prope silentio mox omnes traducti. castellum inde, quod caput eius regionis erat, uiculosque circumiectos capit et capt<o c>ibo ac pecoribus per triduum exercitum aluit; et, quia nec montanis primo perculsis nec loco magno opere impediebantur, aliquantum eo triduo uiae confecit. peruentum inde ad frequentem cultoribus alium, ut inter montanos, populum. ibi non bello aperto sed suis artibus, fraude et insidiis, est prope circumuentus. magno natu principes castellorum oratores ad Poenum ueniunt, alienis malis, utili exemplo, doctos memorantes amicitiam malle quam uim experiri Poenorum; itaque oboedienter imperata facturos; commeatum itinerisque duces et ad fidem promissorum obsides acciperet. Hannibal nec temere credendum nec †asperandos† <ratus>, ne repudiati aperte hostes fierent, benigne cum respondisset, obsidibus quos dabant acceptis et commeatu quem in uiam ipsi detulerant usus, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
cum hostibus certaminis erat. Equi maxime infestum. agmen
faciebant. Qui et clamoribus dissensionibus quos nemora reper¬
cussȩq ualles augebant territi trepidabant: & icti forte aut
uulnerati ad eo consternati sunt: ut stragem ingentem s¬
mul hominum ac sarcinarum omnis generis facerent mul¬
tosq turba cum praecipites diruptȩq utrimq angustiae es¬
sent immensum altitudinis deiecit quosdam & armatos idẽ
ruinae maxime modo iumenta cum oneribus de uoluebãt᷑
Quae quanq̃ foeda uisu erant:sterit parumper tamen hanibal
ac suos continuit ne tumultum ac trepidationem auger&
De inde postꝗͣ interrumpi agmen uidit periculumq esse: exu¬
tum impedimentis exercitum ne quicꝗͣ in columen traduxisse
decurrit ex superiore loco: et cum impetu ipo fudisset hostẽ
equis quoq tumultum auxit. Sed is tumultus momento tpr̃is
postꝗ liberata itinera montanorum erant sedatur. Nec

Expanded text:
cum hostibus certaminis erat. et equi maxime infestum agmen cum hostibus certaminis erat. et equi maxime infestum agmen faciebant, qui et clamoribus dissonis quos nemora etiam repercussaeque ualles augebant territi trepidabant, et icti forte aut uolnerati adeo consternabantur, ut stragem ingentem simul hominum ac sarcinarum omnis generis facerent; multosque turba, cum praecipites deruptaeque utrimque angustiae essent, in immensum altitudinis deiecit, quosdam et armatos; et ruinae maxime modo iumenta cum oneribus deuoluebantur. quae quamquam foeda uisu erant, stetit parumper tamen Hannibal ac suos continuit, ne tumultum ac trepidationem augeret; deinde, postquam interrumpi agmen uidit periculumque esse, ne exutum impedimentis exercitum nequiquam incolumem traduxisset, decurrit ex superiore loco et, cum impetu ipso fudisset hostem, suis quoque tumultum auxit. sed is tumultus momento temporis, postquam liberata itinera fuga montanorum erant, sedatur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ro manentium inspetiem factis impedimentisq: cum equite re¬¬
lictis et maxima parte peditum ip̃e cum expeditis accrrimo qͦ:
uiro raptim angustias euadit. Isq ip̃is tumulis quos hostes tenue¬
rant consedit.Prima dem̃ luce: castra mota et agmen reliquũ
incedere cȩpit. Iam montani signo dato ex castellis ad stationem.
solitam conueniebant cum repente conspitiunt alios arce occupo¬
ta sua sup caput imminentis.Alio uia transire hostes utraq simł
obiecta res oculis. animis in mobiles parumper eos defixit.De¬
inde ut trepidationem in angustiis suosq ip̃o tumultu misceri
agmen uidere: equis maxime consternatis: quibus quicꝗd ad¬
iecissent ipsis terroris satis ad pernitiem fore rati peruersis
rupibus uixta inuia ac deuia assueti decurrunt. Tum uero
simul ab hostibus simul ab iniquitato locorum poeni oppugnabãt᷑
plusq interipsos sibi cuiq tendenti ut periculo prius euaderet ꝙͣ

Expanded text:
ro manentium in speciem factis impedimentisque cum equite rero manentium in speciem factis impedimentisque cum equite relictis et maxima parte peditum, ipse cum expeditis, acerrimo quoque uiro, raptim angustias euadit iisque ipsis tumulis quos hostes tenuerant consedit. prima deinde luce castra mota et agmen reliquum incedere coepit. iam montani signo dato ex castellis ad stationem solitam conueniebant, cum repente conspiciunt alios arce occupata sua super caput imminentes, alios uia transire hostes. utraque simul obiecta res oculis animisque immobiles parumper eos defixit; deinde, ut trepidationem in angustiis suoque ipsum tumultu misceri agmen uidere, equis maxime consternatis, quidquid adiecissent ipsi terroris satis ad perniciem fore rati, peruersis rupibus iuxta, inuia ac deuia adsueti decurrunt. tum uero simul ab hostibus, simul ab iniquitate locorum Poeni oppugnabantur plusque inter ipsos, sibi quoque tendente ut periculo primus euaderet, quam
Abbreviated transcription (Latin):
bus inprimos agmen diuos.Apparuerunt imminentes tumulos insidẽ¬
tes montani qui si ualles occultiores insedissent cohorti in pugnam
repente ingentem fugam stragemq dedissent. Hannibal con¬
sistere signa iubet gallisq aduisenda loca praemissis. postꝗ̃ compe¬
rit transitum ea non eẽ: castra inter confragosa omnia preruptaq
ꝗͣ extentissima potest ualle locat. Tum per eosdem gallos haud sa¬
ne multum lingua moribusq abhorrentes cum se inmiscuissent
conloquiis montanorum edoctus: interdiu tantum obsederi saltĩ
nocte in sua quenq dilabi tecta: luce prima subiit tumulos: ut ex¬
ea aperto atq interdu uimꝑ angustias facturus. Die de inde si¬
mulando aliud ꝗͣ quod parabatur consumpto cum eodem quo cõ¬
sisterant loco castra communissent:ubi primum digressos tumu
montanos. laxatasq sensit custodias pluribus ignibus ꝗͣ pronume¬

Expanded text:
bus in primos agmen cliuos apparuerunt imminentes tumulos insidenbus in primos agmen cliuos apparuerunt imminentes tumulos insidentes montani, qui, si ualles occultiores insedissent, coorti ad pugnam repente ingentem fugam stragemque dedissent. Hannibal consistere signa iussit; Gallisque ad uisenda loca praemissis, postquam comperit transitum ea non esse, castra inter confragosa omnia praeruptaque quam extentissima potest ualle locat. tum per eosdem Gallos, haud sane multum lingua moribusque abhorrentes, cum se immiscuissent conloquiis montanorum, edoctus interdiu tantum obsideri saltum, nocte in sua quemque dilabi tecta, luce prima subiit tumulos, ut ex aperto atque interdiu uim per angustias facturus. die deinde simulando aliud quam quod parabatur consumpto, cum eodem quo constiterant loco castra communissent, ubi primum degressos tumulis montanos laxatasque sensit custodias, pluribus ignibus quam pro nume