comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litor peccatores. Vnde illis gratiã peccatorũ
remissionis necessariã confitemur:
ꝑfecto eo modo quosunt peccatores. &iam
pracuaricatores legis illius quae in purad so
ditaẽ agnoscuntur. utuerũ sit utrũq qđ
scriptũest Et praeuaricatores aestim aui
omnes pecratores terrae. Et ubilex non est
nec pracuaricatio. Ac ꝑ hoc quiacircũcisio
signũ regenerationis fuit & non in merito
paruulum. propt̃ originale peccatũ quopri¬
mũdĩ dissipatũ ẽ testamentũ generatio disꝑ¬
d& uisi regeneritio liber& Sic intellegen¬
da sunt haet uerbadiuina tamquã dictumsit
qui non fuerit regeneratus in teribit anima
illa degenerecius: quia testamentũdĩ dissipa¬
uit. quando inadam cũ omnibus &iã ipseper¬
cauit sienĩ dixiss& quiahoc testam̃tũmeũ
dissipauit: Nonnisi deista circũcisione intd¬
legi coger&: nunc uero qñm non ex presst
cuius inodi testamentũ partiulus dissipa¬

Expanded text:
liter peccatores, unde illis gratiam remissionis liter peccatores, unde illis gratiam remissionis peccatorum necessariam confitemur: profecto eo modo, quo sunt peccatores, etiam praeuaricatores legis illius, quae in paradiso data est, agnoscuntur; ut uerum sit utrumque, quod scriptum est, et: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, et: Ubi lex non est, nec praeuaricatio. Ac per hoc, quia circumcisio signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio liberet: sic intellegenda sunt haec uerba diuina, tamquam dictum sit: \'Qui non fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere eius\', quia testamentum Dei dissipauit, quando in Adam cum omnibus etiam ipse peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', non nisi de ista circumcisione intellegi cogeret; nunc uero, quoniam non expressit cuius modi testamentum paruulus dissipa
Abbreviated transcription (Latin):
noncurarunt. Nisi quia &dam partiuli
non sccundũ suaeuitae propri&atẽ sed sãm
cõmunẽ generis humani originẽ. Om̃sinis¬
lo uno testamentodĩ dissipauer̃ in quooms
peccauerunt s Multa quippe appellantinr
testam̃tadĩ exceptis illis duobus magnis.
u&ere & nouo quodlic& cuiq legendo cog¬
noscere: Testam̃tũ autẽ primũ quod factũe
adhominẽ primũ. pro fecto illudest quodie
ederitis. morte moriemini Vnde scriptũẽ
in libro: qui ecdesiasticus appellatur omnis
caro sicutuestimentũ u&erescit testamentũq
a sacculoẽ. mostemorieris ¶ Cũenĩ lex euidot¬
or postradatasit. Et dicat apostolus. Vbnaũ
non estlex. pec praetiaricatio. quopacto in
psalmo quod legitur uerũ ẽ. praeuaricatox
aestimaui omnes peccatores terrae: Nisiquu
om̃s legis alicuius praeuaricataefunt resqui
aliquõ peccato tenentur obstricti ꝰᷤ quam
obrem. si&iam paruuli quod uera fides
hab& nascuntur non proprie sedo rigma¬

Expanded text:
non curarunt; nisi quia etiam paruuli, non secundum suae uitae proprietatem, sed secundum communem generis humani originem omnes in illo uno testamentum Dei dissipauerunt, in quo omnes peccauerunt. Multa quippe appellantur testamenta Dei exceptis illis duobus magnis, uetere et nouo, quod licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea data sit, et dicat apostolus: Ubi autem non est lex, nec praeuaricatio, quo pacto in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes legis alicuius praeuaricatae sunt rei, aliquo peccato tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam paruuli, quod uera fides habet, nascuntur non proprie, sed origina
Abbreviated transcription (Latin):
cũexiss& excharra. Quomodo potest
hocẽẽuerũ si postmostem patrissui
genuit abrahã cui pumero additis
quando egressus est echarra. fiunt
thara quando exiit abraham de illa
mesopotamia ciuitate Agebat enĩ annum
ut dictum est centesimũ & quadraginsimum
nis eius. qñm ipsius septuagensimus quintus
erat. Proculdubio patris eius quicum septu¬
ageñsimo suo anno genuerat. Centesimus qua¬
dragensimus quintus fuisse collegitur.
Ac ꝑ hoc intellegendum est moresuo scriptu¬
ram redisse adꝰ tempus quo narratio illa
transierat ͭ sicut superius cũ filios filiorũ poe
cõmemorass&. Dixit illos fuisse in linguis
& gentibus suis. &tamen postea quasi hoc&cũ
in ordine tẽporũ sequerour. Et erat inquit
erat. Quomodo ergo secundũ suasgentes
& secundũ suas linguas erant si unaeratom¬
nibus. Nisi quia ad illud quod iam transie¬
rat recapitulando est reuersa narratio. Sie

Expanded text:
ex Charra. Quo modo potest ex Charra. Quo modo potest hoc esse uerum, si post mortem patris sui genuit Abraham; cui numero additis quando egressus est de Charra, fiunt Thara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum ut dinis eius, quoniam ipsius septuagensimus quintus erat, procul dubio patris eius, qui eum septuagensimo suo anno genuerat, centensimus quadragensimus quintus fuisse colligitur. Ac per hoc intellegendum est more suo scripturam redisse ad tempus, quod iam narratio illa trcommemorasset , dicit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea quasi hoc etiam in hoc ordine temporum requiritur: Erat, inquit, erat . Quomodo ergo secundum suas gentes, et secundum suas linguas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? Se
Abbreviated transcription (Latin):
dics ibi egerit. sed quia omnes dies uitaesuȩ
anno uitaesuae. incharram uenerit.
Et ab surdũ ẽ existimare in ista seriae
generationũ. ubi diligenter cõmemorat᷑
quot annos quisq uixerit. Huius solius
uumerũ annorum uitae noncõmenda¬
tũ eẽ memoriae. Quod enim quorundã
quos eadem scriptura cõmemorat tacen¬
tur anni. Non sunt in hocordine. in quo¬
temporũ dinumerato. discessione gig¬
nentium & genitorum successione cõn¬
texitur Iste autẽ ordo quidirigitur
abadam usq ad noe. Et inde usq ad abra¬
ham sine numero annorum uitaesuae.
neminem contin&. AU¬
uod uero commemorata moste
thare patris abraham. De inde
legiAtur. Et dixitds̃ ad abraham:
Exi de terratua & decognation&ua. &¬
c&era  Non quia hoc sequitur insermo¬
ne libri. hoc&uam inrerũ gestũrum
tempore sequi existimandum est. Erit¬
quippe sita est in solubilis quaestio.
posthaec enim uerba dĩ quaead abrahã
facta sunt scriptura sic loquitur
Et exiit abraham quẽ ammodum

Expanded text:
dies ibi egerit; sed quia omnes dies vitae suaeanno vitae suae in Carram venerit: et absurdum est existimare in ista serie generationum, ubi diligenter commemoratur, quot annos quisque vixerit, hujus solius numerum annorum vitae non commendatum esse memoriae. Quod enim quorumdam, quos eadem Scriptura commemorat, tacentur anni, non sunt in hoc ordine in quotemporum dinumeratio discessione gignentium et genitorum successione contexitur. Iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, sine numero annorum vitae suae neminem continet. Quod vero commemorata morte Thare patris Abraham, deinde legitur: Et dixit Dominus ad Abraham. Exi de terra tua, et de cognatione era; non quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. Eriquippe, si ita est, insolubilis quaestio. Post haec enim verba Dei, quae ad Abraham facta sunt, Scriptura sic loquitur: Et exiit Abram, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
uecher&ici pec ndaci carnales. quia pra&er
slic pullus estheres: Et non qui filii carnis
hifiludĩ. sed filii ꝓmissionis deputantur
insemine. Dequo dictũẽ: In isaac uocabitur
tibi semen: Neq enim uideo cur &iam c&hu¬
ra postuxoris mostẽ ducta. Nisi propter hoc¬
misteriũ dictasit concubina Sedquisquis hac
nonuult inistis significationibus accipere.
uonclum ni&ur abrahae. Quid sienĩ & hoc
piusũ ẽ contraher&icos futuros secundarũ
aduersarios nuptiarũ. ut in ipso patremulta¬
rũ gentiũ postobitũ coniugis iterũ conu¬
giri demonstrar&ur nonesse peccatum.
Et mostius est abraham cũess& annorum̃¬

Expanded text:
nec haeretici, nec Iudaei carnales, quia praeter nec haeretici, nec Iudaei carnales, quia praeter Isaac nullus est heres, et non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine, de quo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen. Neque enim uideo, quur etiam Cettura post uxoris mortem ducta, nisi propter hocmysterium, dicta sit concubina. Sed quisquis haec non uult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc prouisum est contra haereticos futuros secundarum aduersarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum coniugis iterum coniugari demonstraretur non esse peccatum? Et mortuus est Abraham, cum esset annorum
Abbreviated transcription (Latin):
c&hura & filii eius significent carnales.
quise ad testamentũ niouũ existimant per¬
tinere. Amhae quippe &uxores abrahae
& concubinaes appellatae: Sarrauero. pũ¬
qua dictaẽ concubina. Nam & quando data
ẽ agar abrahae. Ita scriptũẽ: Et ad prehendit
sarrai uxor abraham. agar aegyptiã ancillã¬
sciã postx annos quãhabitauerat abraham
interrachanaan. Et dedit eam ab raham
uirosuo ipsi uxorem. De o&thura autem
quã post obitum sarrae accepit sic legitur
Adiciens autẽ abrahã sumssit uxorem cui
pom̃ erat c&hura. Eoce ambae dicuntur
inores. ambac porro concubine fuisserep e a¬
periuntur. postea dicente scriptura
Dedit autẽ abrahã omnẽcensũ suũ isa acfi¬
liosto: & filiis concubinarũ suarũ dedit abra¬
hum dationes. & dimisiteos abisaac filiosuo
Adhtic seuiuo. adorientẽ in terra orientis
Habentergo ponnulla munera filii concubi¬
narũ: sed non ꝑueniunt ad regnũ ꝓmissum.

Expanded text:
Cethura et filii ejus significent carnales, Cethura et filii ejus significent carnales, qui se ad Testamentum novum existimant pertinere? Ambae quippe et uxores Abrahae, et concubinae sunt appellatae: Sarra vero nunquam dicta est concubina. Nam et quando data est Agar Abrahae, ita scriptum est: Et apprehendit Sarra uxor Abrasuam post decem annos, quam habitauerat Abram in terra Chanaan, et dedit eam Abram uiro suo ipsi uxorem. De Cettura autem, quam post obitum Sarrae accepit, sic legitur: Adiciens autem Abraham sumsnomen Cethura. Ecce ambae dicuntur uxores: ambae porro concubinae fuisse reperiuntur, postea dicente Scriptura, Dedit autem Abraham omnem censum suum Isaac filiosuo, etfiliisconcubinarum suarum dedit Abraham dationes et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se uiuo ad orientem, in terram orientis. Habent ergo nonnulla munera filii concubinarum, sed non perueniunt ad regnum promissum,
Abbreviated transcription (Latin):
post mostẽ scilic& patrissui qui colligitur ante
biennium fuisse defanctus. XXXIII¬
triennio postmostẽ matrissuae ¶ Vtautẽ illã
dicer& quando ab eius patre in mesopotamiã
seruus missus est. quid aliud demonstratũẽ
cũeidem seruo dixit abraham. Ponemanũ
tuã subfemoremeo. &adiurabote ꝑdñm
filiomeo isaac. afiliabus chanancorũ. pis
dñmdm̃ cadi &dñm terrae in carne. Quat
ex illo femore trahebatur fuisse uenturũ:
um quid haec parua sunt praenuntiate
indicia ueritatis. quã cõpleri uidemus inx̃õ¬
Quid autẽ sibi uult quod abrahã post mostẽ
sarrac c&hurã duxit uxorẽ. FVbiabsit utm
continentiã stispicemur. presestm in illa
iam a&ate. & in illa fidei scĩtate An adhuc
procreandi filii quaerebantur. Cum iamdõ
ꝓmittente. tanta multiplicatio filiorum
exisiac ꝑstellas caeli &harenas terraefide
pbatissima tener&ur:  Sed ꝓfocto siagar
&ismahel. doctore a postolo significantur
carnales u&eris testamenti. Cur pon&am

Expanded text:
post mortem scilicet patris sui, qui colligitur ante biennium fuisse defunctus. CAPUT XXXIIItriennio post mortem matris suae. Ut autem illam duceret, quando ab eius patre in Mesopotamiam seruus missus est, quid aliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub femore meo, et adiurabo te per Dfilio meo Isaac a filiabus Chanallaeorum, nisDominum terrae in carne, quae ex illo femore trahebatur, fuisse uenturum? umquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri uidemus inQuid autem sibi vult, quod Abraham post mortem Sarrae Cethuram duxit uxorem? Ubi absit ut incontinentiam suspicemur, praesertim in illa aetate, et in illa fidei sanctitate. An adhuc procreandi filii quaerebantur, cum jam Deo promittente tanta multiplicatio filiorum ex Isaac per stellas coeli et arenam terrae fide probatissima teneretur? Sed profecto si Agar et Ismael, doctore Apostolo, significaverunt carnales veteris Testamenti ; cur non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui non fuerit circũcisus masculus qui non
circũcid&uir carne preputiisui octauodie
interibit anima illa degenerecius quia
Sabraham sarrai uxortua ponappellabit᷑
Niomeneius sarrai. sed sarra erit nomen eius¬
benedicam autẽ illã. & dabo tibi exea filium¬

Expanded text:
t uos. Etpueroctodierumcircumcidetur, uestrum omne circumciderit carnem praeputii sui octavo die, interibit anima illa de genere suo; quia Sarri ms., Sarrai uxor tua, non vocabis eam Sarri, sed Sarra erit nomen ejusEt qui non fuerit circu
Abbreviated transcription (Latin):
quod in eadem seruitute subaegẏptiis affli
patre abrahae. & fuerunt dies thare incharra
sed quia ibi compl&a funt.: Ita & hic ꝓpterea int̃¬
afflictione compl&us est: Non quia ibi uniuer¬
sus ꝑ actusest quadringenti sane dicuntur ai.
propt̃ numeri plenitudinẽ. Quãuis ali¬
quando ampliussint siue exhoc tempore
conputentur quoista promittebantur
abrahae. siue exquo natusest isaac propt̃
semen abrahae. De quo ista praedicuntur:
Computantur enim sicut superius iam dixi
eum facta ẽ prima promissio. usq ad exitũ
÷ ad euacuandã promissionẽ: Iamergo isti
cupari. quia non sunt multo amplius.
quanto magis cũ aliquot iamexisto nume
Npra&erissent quando illa in uisu de¬
monstrata &dicta sunt abrahae. telquando
isaac natus est ceritenario patrisug a prima
antisdĩ: Nullus dubitauerit adisraheliticũ
populũ ꝑtineres quoduero adiungitur.¬

Expanded text:
quod in eadem servitute sub Aegyptiis affligquod in eadem servitute sub Aegyptiis affligde Thare patre Abrahae, Et fuerunt dies Thare in Carra sed quia ibi completi sunt: ita et hic interadflictione conpletus est, non quia ibi uniuersus peractus est. Quadringenti sane dicuntur anni propter numeri plenitudinem, quamuis aliquanto amplius sint, siue ex hoc tempore conputentur, quo ista promittebantur Abrahae, siue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahae, de quo ista praedicuntur. Conputantur enim, sicut superius iam diximeum facta est prima promissio, usque ad exitum ad euacuandam promissionem. Iam ergo isticupari, quia non sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uisu demonstrata et dicta sunt Abrahae, uel quando Isaac natus est centenario patri suo, a prima antis Dei, nullus dubitauerit ad Israeliticum populum pertinere. Quod uero adiungitur
Abbreviated transcription (Latin):
sicut turtur. siue inter illas degant. sicut
columba. utraq tamen auis est simplex
& innoxia significans. & in ipso is rahelitico
populo cuite̾rra illa dandaerat futuros
indiuiduos filios promissionis & heredes
regni in aerna felicitate mansuros Ques
autẽ descendentes supracorpora quaediui sa
erant Nonboni aliquid. sed sp̃s indicant
aeris huius. pastum quendam suum decar¬
naliũ diuisione quaerentes: quod autẽ illis
consedit abrabam: significat &iam inter
illas carnaliũ diuisiones ueros usq in finẽ
ꝑ seueraturos fideles : & circa solis occasum
quod pauor iñruit in abraham. & timor
tenebrosus magnus. significat circahunis
saeculi finẽ. magnã ꝑturbationẽ ac tribu¬
lationẽ futuram fideliũ: Dequad ñs dic̃
ineuangelio. Eritenĩ tunc tribulatio mig¬
na quãlis non fuit abinitio¶ Quod uero
dictum est ad abrahum. Sciendo scies qtua
gypto seruiturus. aꝑtissime proph&catũe: non¬

Expanded text:
sicut turtur, siue inter illas degant, sicut sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, quae diuisa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris huius, pastum quendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus significat circa huius saeculi finem magnam perturbationem ac tribulationem futuram fidelium, de qua Dominus dicit in euangelio: Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio. Quod uero dictum est ad Abraham: Sciendo scies, quiagypto seruiturus, a
Abbreviated transcription (Latin):
turture & columba: Vt secundũ haec futurũ
scir& quod futurũ eẽ iam non ambiger&:
¶Si ue ergo ꝑiuuencã. significatasit plebs
posita subiugo legis. ꝑ capram eadem plebs
pectatrix futura. per arioaem eadem plebs
&iam regnatura ¶Quae animalia propterea
trima dicuntur quia cũ sint insignes asticuli
temporũ. abadam usq ad noe. &inde usque
ad abraham. & indeusq ad dauid. qui rȩꝓbato
saule primus in regnogentis israbeliticaedñi
ẽ uoluntate fundatus: In hoc ordine testio
quitenditur exabraham usq addauid. tam¬
quã testiã a&atẽ gerens ille populus adoleuit.
scaliquit aliud conuenientius ista significent:
Nullo modo tam̃ dubi tauerim spiritales
in eatipos praefiguratos additamento tur¬
turis & columbae̾ &ideo dictũẽ aues autẽ
Nondiuisit : Qnm̃ carnales int̃ sediuiduntur.
Spiritales autẽ nullomodo. siue a negotiosis
conuersationibus hominũ seremou̾eant

Expanded text:
turture et columba, ut secundum haec futurum turture et columba, ut secundum haec futurum sciret, quod futurum esse iam non ambigeret. Siue ergo per iunencam significata sit plebs posita sub iugo legis, per capram eadem plebs peccatrix futura, per arietem eadem plebs etiam regnatura  quae animalia propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud conuenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauerim spiritales in ea praefiguratos additamento turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant,
Abbreviated transcription (Latin):
ds testamentũ ad abtaham dicens seminituo
dabo terram hanc a flumine aegypti usq: ad
& gergeseos. &iebuseos  Haec omnia inuisũ fac¬
ta. diuinitus atq dicta sunt de quibus singu¬
lis enudeate dis ferere longũ ẽ . & intentiõnẽ
huis operis excedit quoðergo sãti s est nos¬
se debemuss postea quãdictũ ẽ credidisse abra¬
hamdõ & deputatum ẽẽ illi adiustitiã : nont᷑a
eum infide defecisse utdicer& dominator
dñe. setundũ quid sciam quiaheres ero eius
terrae quippe illius promissa erat hereditas.
pomenim ait undesciam quasi adhuc ñ crede¬
r&. sedait. secundũ quid sciam. ut ei rei quã
crediderat aliqua similitudo adhibereuir
quaeius modiis agnoscer&ur: sicut non est
uirginis mariae diffidentiae. Cũ ait.
Quomodo fi& istud qnm uirt̃i non cognosco:
quod enĩ futurũ e& certaerit. modũ quo¬
fier& inquirebut: & hoccũ quaesiss& audiũ
Denq &c hic similitudo dataẽ deanimalibus. g̃ det̃¬
luuenca. & capra. &ari&e. &duabus uolucrib

Expanded text:
Deus testamentum ad Abraham, dicens, Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Aegypti usque ad et Gergesaeos, et Jebusaeos. 2. Haec omnia in visu facta divinitus atque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est, et intentionem operis hujus excedit. Quod ergo satis est, nosse debemus: posteaquam dictum est, credidisse Abraham Deo, et deputatum esse illi ad justitiam, non eum in fide defecisse, ut diceret, Dominator Domine, secundum quid sciam quia haeres ejus ero ? terrae quippe illius promissa erat haereditas. Non enim ait, Unde sciam, quasi adhuc non crederet: sed ait, Secundum quid sciam, ut ei rei quam crediderat, aliqua similitudo adhiberetur, qua ejus modus agnosceretur. Sicut non est virginis Mariae diffidentia, quod ait, Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? Quod enim futurum esse certa erat, modum quofieret inquirebat, et hoc cum quaesisset, audiuit —: denique et hic similitudo data est de animalibus, uuenca et capra et ariete et duabus uolucribus,
Abbreviated transcription (Latin):
Et descender̃ sicut scriptuẽ Aues supricorpora
quadiuisaerant: & consedit illis ab raham:
circa solis autẽ ocrasum. pauor iñ ruit super gn¬
abralum: Et eccetimor tenebrosus magnus
incidit ei.¶ Et dictũ est ad abraham: sciendoscas
quia peregrinũ erit sementuũ in terra ñ
propria: & inseruitutẽ redigent eos. & af¬
fligenteos quadringentis annis Gentẽ autẽ
cuiseruierint iudicabo ego posthaee uero
exibunt huc cũsuippellectile multa: Tuautẽ
ibis ad patrestuos cum pace Nutritus insenecta
bona: Quarta uero generatione conuestent:
sehue. pondũ enim impl&a sunt peccata amor¬
reorũ usq adhuc Cũ autẽ iam solerat adocca

Expanded text:
Et descenderunt, sicut scriptum est, aues supra corpora Et descenderunt, sicut scriptum est, aues supra corpora quae diuisa erant, et consedit illis Abram. Circa solis autem occasum pauor inruit super Abram, et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei; et dictum est aquia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigent, et affligent eos quadringenticui seruierint. iudicabo ego. Post haec uero exibunt hoc cum supellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta uero generatione conuertent se hoc. Nondum enim inpleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuc. Cum autem iam s
Abbreviated transcription (Latin):
se & conscripsisse iactantur. sicut aratus ueleudo¬
xuis. ul siqui alii sunt. eos librihuius contemꝑut
auctoritas hinc sane illa sententia opponitur
Cuius a postolus meminit propt̃ dĩgratiã cõm̃¬
damdam. Credidit abraham dõs& deputatũ ẽ
illi adiustitiã. Necircũcisio gloriar&ur. gentes¬
q incircũcisas ad fidem xp̃i noll& ammitu:
hoc enim quando factũ est utcredenti abrale
deputar&ur fides adiustitiam: nondũ fuerat
cirtumcisus. XXIIII.¬
neodem uisu cumloquer&ur eids̃ &iam hoc
ait ad illũ : Egods̃ quieduxi te deregionedil¬
deorũ utdem tibi terrã hanc uthęressis eius
Fubicũ interrogass& abraham secundũ quid sc¬
r& quod hȩres eius ess& dixit illids̃. Accipemibhi
iuuencam trimã . & capram trimã & ari&em
trimũ & turturem & columbam. Accepit aũ
ille haecomnia & diuisit illa media: & posiut ea
contra faciẽ alterũ alteriues autẽ p̃diuisi.

Expanded text:
se et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudose et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic sane illa sententia ponitur, cuius apostolus meminit propter Dei gratiam commendandam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iustitiam; ne circumcisio gloriaretur gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad iustitiam, nondum fuerat circumcisus. n eodem uisu cum loqueretur ei Deus, etiam hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius. Ubi cum interrogasset Abraham secundum quid sciret, quod heres eius erit, dixit illi Deus: Accipe mihi iuuencam trimam et capram trimam et arietem trimum et turturem et columbam. Accepit autem illi haec omnia et diuisit illa media et posuit ea contra faciem alterum alteri; aues autem non diuisit.
Abbreviated transcription (Latin):
tiamtun factũc uerbũdm̃ adabribũ
inuisu: quicũ ei protertionẽ mercełeq
ꝑmitter& ualde multã.: illede posteritate sallia¬
tus. quendam ediezer uernaculũ suũ futurũsibi
dixit herodemꝰ continuoq illeͥ ꝓmissu sest heres.
Non ille uernaculus. sed quideipso ab raham fie¬
rat exiturus. Rursũq semei innume rabile
Non sicut arena terrae sed sicut stellas caeli subi
mihi magis uid&ur ꝓmissa posteritas. Cad esti
felicitate sublimis Nam quantũ ad multitudmẽ
ꝑtin&. quid sunt stella ecaeli ad arenã terrae. Nss
quis &istam comparationẽ intantũ ẽe similẽdet
inquantũ &iam stellae dinumerari p̃ualent.
quia nec omnes eas uideri posse credendũ est Nã
quantu quisq acutius intu&ur : tanto plures
uid& : Vnde &acerrime cernentibus aliquas
occultas essemerito existimatur. exceptis eis
si deribus. quae inalia paste orbis a nobis remo¬
tissima oriri & occidere ꝑhibenturꝰ. Postremno
quicũq uniuersũ stellarũ Numerũ cõnp̃hendis¬

Expanded text:
tiam tunc factum est uerbum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae? nisi quis et istam conparationem in tantum esse similem dicat, in quantum etiam stellae dinumerari non ualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remtissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendis
Abbreviated transcription (Latin):
Sed non sunt ausi latini. hocdicere saccu¬
lare : ndonge in aliud mitterent sensũ:
Saecularia quippe dicuntur multa quae
in hoc sacculo sic aguntur ut breui &iam
tempore transeant. AEONION autẽ quod
dicitur aut non hab& finẽ autusq in hui
saeculi tenditur finem. XX UII¬

Expanded text:
Sed non sunt ausi Latini hoc dicere saecuSed non sunt ausi Latini hoc dicere saeculare, ne longe in aliud mitterent sensum. Saecularia quippe dicuntur multa, quae in hoc saeculo sic aguntur, ut brevi etiam tempore transeant: αἰώνιον autem quod dicitur, aut non habet finem, aut usque in hujus saeculi tenditur finem. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
uernaculos &empticios circũcidi iub&.
adomnes istam gratiã pestinere testatur.
Quidenim aliud circumcisio significat.
quam naturã ex uta u&ustate renouatã
Et quid aliud quã xp̃m octauus dies. quieb¬
domade compl&ca hocẽ post sibbatũ resur¬
rexitfparentũ mutantur & nomina. omnia
resonant pouitatẽ. Et intestamento u&ere
obumbraturnonum. Quid estenĩ quoddicit᷑
testam̃tĩi u&us. pisi nom occultatio: Et quid ẽ
aliud quoddicitur nouũ pisi u&eris relatio
Risus abrahie exultatio ẽ gratulantis. Non
iñ risio diffidentis. uerbaquoq eius illa in
animosuo. simihi .c. annos habenti nasc&ur.
& si sarra annorũ .xc. pari&. Nonsunt dubi¬
tantis sed ammirantis  siquẽ uero mou&t qđ
dictũ est & dabotibi & seminituo postte t̃rã
in qua tu incolaes. omnẽ terrã chanaaN. Ip
possessionẽ a&ernã. Quomodo accipiatur
impl&ũ. siue adhuc expect&ur implendũ
cũ possessio quaetũq terꝑena a&erna ctu¬
NON. quippe grece saeculũ nuncupant᷑.

Expanded text:
uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim quod dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud quod dicitur nouum nisi ueteris reuelatio? Risus Abrahae exultatio est gratulantis, non inrisio diffidentis. Verba quoque eius illa in animo suo: Si mihi centum annos habenti nascetur filius et si Sarra annorum nonaginta pariet, non sunt dubitantis, sed admirantis. Si quem uero monet quod dictum est: Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, quo modo acimpletum, sive adhuc exspectetur implendum, cum possessio quaecunque terrena, aeterna cuieon quippe Gr
Abbreviated transcription (Latin):
abraham addm̃. Hismahel hic uiuat in cons:¬
pectutuo. Dix̃ autẽds̃ ad abrahã ita. Eocesar¬
ra uxortua pari& tibi filiũ: &uocabis nom̃
eius isaac & statuã testamentũmeũ ad illum:
intestamentũ a&ernũ eẽ illids̃ & seminieius:
post illũ. Dehismahel autẽ eoceex audiui
te Ecce benedixi eum. & ampliabo eũ & mul¬
tiplicabo eũ ualde Xiigentes generabit &
dabo illũ inmagnã gentẽ testamentũ autẽ:
meũ statuã ad isaao quẽ pari& tibi sirra in
temporchoc ad annũ sequentẽ ¶ Hic apesti¬
ora ꝓmissas deuocatione gentiũ inisaac
idẽ infilio ꝓmissionis. quo significatus gra¬
tia non nãtura: Quiadesene. & anu sterili
ꝑmitttur filius quãuis enĩ & paturalem
ꝓcreationis excursũ dsoper&ur. ubi tam̃
euidens opusdiest uitiata & cessante natura:
ibi euidentius intellegitur gratia & quia
hoc nonper generationẽ sed ꝑ regeneriti¬
onẽ futurum erat: Ideo nunc imperata ẽ
circũcisio quando desarra ꝓmisfusẽ filius:

Expanded text:
Abraham ad Deum: Ismael hic uiuat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benedixi eum et ampliabo illum et multiplicabo eum ualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc ad annum sequentem. Hic apertiora promissa sunt de uocatione gentium in Isaac, id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur gratia. Et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem futurum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius.
Abbreviated transcription (Latin):
qui noncircuciditur carne proputii sui
octauodie. interibit anima illa de gene¬
reeius. quia testam̃tum eũ dissipauit.
Cũhaec nullaculpasit paruuli cuius dhx̃
animã periturã pec ipse dissi pauerit
testam̃tũdĩ sedmaiores quieũ circũcidere

Expanded text:
rcumcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibii anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit, cum haec nulla culpa sit paruuli, cuius dixit animam perituram, nec ipse dissipauerit testamentum Dei, sed maiores, qui eum circumcidere
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem adtin& adrem gestã
nullomodo ẽ inurendũ dehac con¬
cubina crimen abrahae usus est ea
quippe ad generandam prolem Nonad
explendam libidinẽ. nec insultans. sed poti¬
us oboediens conui gi: quaesuae sterilitatis
credidit eẽ solatiũ. si fecidũ ancillaeute¬
rũ qnm natura non poterat. uoluntate fa¬
cer& suũ & eo iure quoddicit apostolus.
Si militer &uir non hab& potestatem corporis
sui sed mulier. uter&ur mulier ad pariendũ
ex altera quod non poterat exseipsa Nullaẽ
hic cupido lasciuiae: nulla pequitiae turpitu¬
do Fabuxore. causa prolis ancilla marito tra¬
ditur. amarito causa prolis accipitur. Abutro
quiritur Deniq cũ ancilla grauida domins
sterili suꝑbir& & hoc sarra suspitione mulibri
uiro potius imputar&̃ &iam ibi demonstruit

Expanded text:
uod autem adtinet ad rem gestam, uod autem adtinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae uterum, quoniam natura non poterat, uoluntate faceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ autẽ iam solerat adoccasũ flama factaẽ. &
etce fornax fumabunda. & lam pades ignis. que
ꝑ transierunt ꝑmedia diuisa illa significat
iam in finẽ sactuli ꝑignẽ iudicandos cȩcarnales
ESicut enima flictio ciuitatis dĩ qualis antea
nũquã fuit. quae subanticristo futura sperat.
Significatur tenebroso timore abrahae circa
sclis occasum idest propinquante iam fine
saeculi: sic ad solis occasum idest adipsũ iam firẽ
significatur isto igne diesiudicii dirimens car¬
nales ꝑ ignẽ saluandos. &inigne damnandos
Deinde testamentũ factũ ad abraham. terram
chanaan proprie manifestat & nominat in ea
xI. gentes. a flumine aegypti usq ad flumeꝵ
magnũ eufraten nonergo a flumine magno
acgypti. hoc est pilo sedaparuo. quod diuidit
interaegyptũ & palestinã ubiest ciuitas rino¬
coruri lam hinc tempora consequunturfi¬
liorũ abrahae. unius deagar ancilla. al¬
terius desarra libera. Dequibus in libro
superiore iam drximus XXU. Qule¬

Expanded text:
at ad occasum, flamma facta est, et ecce fornax fumabunda et lampades ignis, quae pertransierunt per media diuisa illa, significat iam in fine saeculi per ignem iudicandos esse carnales. Sicut enim adflictio ciuitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est propinquante iam fine saeculi: sic ad solis occasum. id est ad ipsum iam finem, significatur isto igne dies iudicii dirimens carnales per ignem saluandos et igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham terram Chanaan proprie manifestat et nominat in ea undecim gentes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est Nilo, sed a paruo, quod diuidit inter Aegyptum et Palaestinam, ubi est ciuitas Rhinocorurliorum Abrahae, unius de Agar ancilla, alterius de Sarra libera, de quibus in libro superiore iam diximus. Q
Abbreviated transcription (Latin):
& ponãte ingentes. & reges exte exibunt.
Et statuã testamentũmeũ interme & interte
& inter fementuũ postte. Ingenerationes
corũ intestamentũ a&ernũ: ut sim tibi ds̃
& seminituo postte: & dabo tibi & seminituo
postte. terrã inqua in colaes. omnẽ terram
chanaan in possessionẽ aernã &ero illi ds̃
Etdixitds̃ ad abraham. Tuautẽ testamentum
interme &uos &inter sementuũ posttem
generationes suas: Circũcid&ur urm omne
masđnum. & circucidemini carnẽ preputii
ur̃i &erit insigno testamenti. ln ĩt me&uos¬

Expanded text:
ualde et ponam te in gentes, et reges ex te exibunt: ualde et ponam te in gentes, et reges ex te exibunt: et statuam testamentum meum inter me et inter te et inter semen tuum post te in generationes eorum in testamentum aeternum, ut sim tibi Deus et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum inter me et uos et inter semen tuum post te in generationes suas: Circumcidetur uestrum omne masculinum, et circumcidemini carnem praeputii uestri, et erit in signo testamenti inter me
Abbreviated transcription (Latin):
Abrisum. ponse a matorem seruũ sed liberũ
fuisse genitorem: Et inagar sarrae conui¬
e pudicitiam custodis se. pec uoluptatẽ
suam sed uoluntatẽ illius impleuisse: acce¬
pisse. per paasse. accessisse. nec hȩsisse. seminas¬
se. pramasse Aitenim Eccelincillatua in
manibustuis. utereca quomodo tibi placue¬
rit Ouirũ uiriliter utentẽ feminis coniu¬
ge temperant̃. ancilla obtemperanter:
nulla intemperanter. A .XUI t¬
osthaec natus est hismahel exagar: in¬
quoputare poss& impl&ũ quodei pro¬
Imissum fuerat. cũsibiuernaculum suũ adop¬
tare uoluiss& dõdicente: Nonerit hȩrestuus
hic sed quiexi& d&e illeerit herestuus ¶ Hoc
ergo ꝓmissũ pe inancillae filio putar& im
apparuit eidñs adixit illi : Egosumds̃ place
inconspectum eo. & esto sinequaerela sq̃ponã
testamentũmeũ interme & interte . &imple:¬
boteualde. Et procidit abraham infaciẽ
sederit nomentuũ abraham quia patrem
multarũ gentiũ posuite. &augeãte ualde

Expanded text:
Abraham non se amatorem servum, sed liberum fuisse genitorem, et in Agar Sarrae conjugi pudicitiam custodisse; nec voluptatem suam, sed voluntatem illius implevisse: accepisse, nec petiisse; accessisse, nec haesisse; seminasse, nec amasse. Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea quomodo tibi placuerit . O virum viriliter utentem feminis, conjuge temperanter, ancilla obtemperanter, nulla intemperanter! CAPUT ost haec natus est Ismael ex Agar, iquo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus. Hoc romissum ne in ancillae filio putaret apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, place in conspectu meo et esto sine querella, et ponam testamentum meum inter me et inter te et inplebo te ualde. Et procidit Abraham in faciemsed erit nomen tuum Abraham, quia patrem multarum gentium posui te; et augeam te ualde
Abbreviated transcription (Latin):
quactunc praccellebant. sycrniorũ nonere
sub asfyruis quia incuropa sunt. Aegrpto¬
rũ autẽ quomodo eis nonsubi acebat aquib
tota asia tenebatur. solis indis ut ꝑhib&ur e¬
ceptisꝰ In assyria igitur. pręualuerat domi¬
natus impiac ciuitatis  Huius caput erat ila
babylon cuius terrigenae ciuitatis nomen
aptissimũẽ idest confusio ibi iamninus re¬
nabat post mostem patrissui beli. Quipri¬
mus illic regnauerat .lxv. annos: filius uero
eius ninus. quide functo patri sucressit in rox
circiter. millensimus ducentensimus antecondi¬
tam romã. ul uti alteram in occidente baby¬
loniam. XUI¬
gressus ergo abraham decharra. bxx
fratris. & sarra coniuge. ꝑ rexit interra cha¬
naan & ꝑuenit usq ad sichem ł ubi rursus
diuinũ accepit oraculũ. De quo itascriptĩe:
Et apparuit dñs abrahac & dixit illi. Semi¬
nituo dabo terram hanc¶ Nihil hic deillo
semine promissũ est inquo pater factusẽ
omniũ gentiũ : sedde illo solo. dequopat̾e

Expanded text:
quae tunc praecellebant, Sicyoniorum non erat sub Assyriis, quia in Europa sunt; Aegyptiorum autem quo modo eis non subiacebat, a quibus tota Asia tenebatur, solis Indis, ut perhibetur, exceptis? In Assyria igitur praeualuerat dominatus inpiae ciuitatis; huius caput erat illa Babylon, cuius terrigenae ciuitatis nomen aptissimum est, id est confusio. Ibi iam Ninus regnabat post mortem patris sui Beli, qui primus illic regnauerat sexaginta quinque annos. Filius uero eius Ninus, qui defuncto patri successit in regncirciter millensimus ducentensimus ante conditam Romam, ueluti alteram in occidente Babyloniam. gressus ergo Abraham de Charra septfratris et Sarra coniuge perrexit in terram Cha peruenit usque ad Sichem, ubi rursus diuinum accepit oraculum, de quo ita scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc. Nihil hic de illo semine dictum est, in quo pater factus est omnium gentium, sed de illo solo, de quo pater est
Abbreviated transcription (Latin):
una ꝓuintia ẽ. sedeam quae uniuersa asia
nuncupatur: quãquidam in alteradua¬
rũ. pleriq autem intestia totius orbis
paste posuer̃. ut sint omnes. asia. euro¬
pa. & a frica: quod non aequali diuisione
fecerunt. Namque ista quae asia nuncu¬
patur. a meridie. ꝑ orientẽ atq ad septen¬
trionẽ ꝑuenit Curopa uero a septentrio¬
ne usq ad occidentẽ: atq inde africa abocci¬
dente usq ad meridiem. Vnde uidentur
orbem dimidiũ duae tenere. Europa.
&africa: alium uero dimidium. solaasia
sedideo illae duae pastes factaes: quia int̃
utrt̃q ab oceano ingreditur Quicquid
aquarũ terras interluit: & hoc mare
magnũ nobis facit qua propt̃ si induas
partes orbem diuidas orientis & occiden¬
tis. Asiaerit inuna. In altera uero euro¬
pa & a frica ¶ Quã obrem trium regnorũ.¬

Expanded text:
una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera duarum, plerique autem in tertia totius orbis parte posuerunt, ut sint omnes Asia, Europa et Africa; quod non aequali diuisione fecerunt. Namque ista, quae Asia nuncupatur, a meridie per orientem usque ad septentrionem peruenit; Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, in altera uero Europa et Africa. Quam ob rem trium regnoru
Abbreviated transcription (Latin):
exire inde poss& nisi prius ibi habitass&. Nũ¬
quid namergo contradicitur stephano dicenti
Ds̃ gloriae ap̃paruit abrahae patrinro cũcõe
in mesopotamia. priusquã habitaret inchar¬
ral Sedintellegendũẽ quodeodem anno
factasint omnia &dĩ promissio antequã
incharram habitar& abraham. & incharra
habitatio eius. &inde profectio. ponsolũ
quia eusebius incronicis ab annohuius
lex dataest. uerũ &iam quia id cõmemorat
apostoliis paulus. XUII¬
er idem tempus eminentia regna
erant gentium: inquibus terrigenarũ
Iciuitas. hocest soci&as hominũ secundũ
hominẽ uiuentiũ. subdominatu angelorũ
desestorũ insignius excellebat regna.
Regna iudelic& tria: syciniorũ. aegyptiorũ
assyriorũ: sed asfyriorũ multo erat poten¬
tius atq sublimius. Nam rex ille nints
beli filius. excepta india uniuersae asiae
populũ subiugauerat Asiam nunc dico
nonillam pastem quachuius maioris a siae

Expanded text:
exire inde posset, nisi prius ibi habitasset. Numexire inde posset, nisi prius ibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dicenti: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Carra? Sed intelligendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio, antequam in Carra habitaret Abraham, et in Carra habitatio ejus, et inde pro ectio: non solum quia Eusebius in Chronicis ab anno hujuslex data est; verum etiam quia id commemorat apostolus Paulus. er idem tempus eminentia regna erant gentium, in quibus terrigenarum ciuitas, hoc est societas hominum secundum.. hominem uiuentium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat, regna uidelicet tria, Sicyoniorum, Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae
Abbreviated transcription (Latin):
quã tibi demonstrauero. Et faciãte ingentẽ
magnã. & benedicãte &magnificabo nomen
tuum &eris benedictus. Et benedicã benedicen¬
tefte &maledicentes te maledicã & benedicen¬
tur inte omnes tribus terraeͭ: Aduestendũe
igitur duas repromissas abrahae unãscilic&
quod terrã chanaan possessurũ fuerat sem̃
eius. Quod significatur tibidictũẽ. uade
interram quã tibi de monstrauero. Et fa¬
ciam te ingentẽ magnã. aliam uero longe
prestantiorem nondecarnali sed despiritali
semine. per quod pater est. Nonunius gen¬
tis israhliticae sedomniũ gentiũ quaefidei
eius uestigia consequuntur. Quod ꝓmitq
coepit his uerbis. Et benedicentur inteom̃s
tribus terraeͭ Hanc ꝓmissionẽ factam
hae .tamquã mox ut factaẽ. decharra exi¬
erit abraham qũoscripturae contradici
non potest ubilegitur. Abraham eratquinq
anno factaẽ ista ꝓmissio iam utiq incharra
cũ patresuo demorabatur abraham. Neq enĩ

Expanded text:
uam tibi demonstrauero; et faciam te in gentem magnam et benedicam te et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus, et benedicam benedicentes te et maledicentes te maledicam, et benedicentur in te omnes tribus terrae. Aduertendum est igitur duas res promissas Abrahae; unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen eius, quod significatur, ubi dictum est: Vadin terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur: quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes tribus terrae. Hanc promissionem factam hae, tamquam mox, ut facta est, de Carra exierit Abraham; quoniam Scripturae contradici non potest, ubi legitur: Abraham erat septuaanno facta est ista promissio, jam utique in Carra cum patre suo demorabatur Abraham, neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
redeundi & desiderio tenebatur quaespes
& desideriũdõ iubente aciubante & illo oboe¬
diente fuerat amputandũ nonsane incre¬
dibiliter existimatur cũ postea secutus ẽ&
nachor. patrẽsuũ. Tunc abraham preceptũ
dñi implesse uttũ sarra coniugesua & loth
filio fratrissui exire decharra. XUI¬
Iam considerandaes̃ ꝓmissione sdi factae
hocestdiueri oracula apparere coeperunt
depopulo piorũ quẽ ꝓphoaca prenuntia¬
uit auctoritas ¶ harũm prima it alegitur

Expanded text:
redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium, Deo jubente ac juvante, et illo obediente, fuerat amputandum. Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini implesse, ut cum Sara conjuge sua, et Loth filio fratris sui exiret de Carra. Jam considerandae sunt promissiones Dei factae tri, hoc est, Dei veri oracula apparere coeperunt de populo piorum, quem prophetica praenuntiavit auctoritas. Harum prima ita legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
gyptũ. habita autẽ interra quãtibi dixero.
&incole in terra hac &ero tęcũ & benedicãte
Tibienim & seminituo daboterrã hanc & sta¬
tuã iuramentũmeũ quod iuraui ab rahae
patrituo. & multiplicabo sementuũ sicut stel¬
las cadi & dabo seminituo omnẽ terrãhanc.
& benedicentur insemin&uo omnesgentes
terrae proeo quod obaudiuit abraham
pat̃ tuus uocẽmeã. & custodiunt praecepta
mea &mandatamea. &iustificationes meas
& logitimamcas. Iste patriarcha. nec uxorẽ
habuit aliã net aliquã concubinam: sed¬

Expanded text:
gyptum; habita autem in terra, quam tibi dixero, gyptum; habita autem in terra, quam tibi dixero, et incole in terra hac; et ero tecum et benedicam te. Tibi enim et semini tuo dabo omnem terram hanc, et statuam iuramentummeum, quod iuraui Abrahae patri tuo; et multiplicabo semen tuum tamquam stellas caeli, et dabo semini tuo omnem terram hanc, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham pater tuus umea, et mandata mea, et justificationes meas, et legitima mea . Iste patriarcha nec uxorem habuit aliam, nec aliquam concubinam, sed