comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignum fuit ut quiads̃ filium suum proprium mundo pro¬
Imit tebat : perclucros uiros illum promitter& ut ex his
quam potentissimus ea qui p̃dicabatur posut seu : ut scriptu¬
ris sc̃is aduentũm eius futurum in serer&. &ut falsum non pos¬
s& uideri quod a sc̃is putedicatum est scripturis ⁊¬
quiads̃ ip̃s̃ est ex seminedauid iuxta illud : & uerbumcaro
dumuult marisestar probumana salute. uisi bilis debuit &or¬
poreus fie: Quia & eognosci seuoluit penuir tutem & ho¬
mine peceatis abluere in carne morte deuictia ⁊ & ideo&
inis dauid fit ut sicut dedõ rex ante scactula natus est: ita&
sccundum der nom ex regeortum regium ciepena Fa÷ pe
na uen bac ud etreo hominem cognoscereur qui ab humane srgio

Expanded text:
ignum fuit, ut quia Deus Filium suum proprium mundo promittebat, per praeclaros viros illum promitteret, ut ex his quam potentissimus esset, qui praedicabatur, posset sciri, ut Scripturis sanctis adventum ejus futurum insereret, et ut falsum non posset videri, quod a sanctis praedicatum est ScripturisFilium ex semine David juxta illud, et Verbum caro dum vult manifestari pro humana salute, visibilis debuit et corporeus fieri, quia et cognosci se voluit per virtutem et hominem peccatis abluere in carne, morte devicta, et ideo ex semine David fit, ut sicut de Deo rex ante saecula natus est, ita et secundum carnem ex rege ortum regium caperet, factusta ex hoc ultra hominem cognosceretur, quod ab humanae legis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uenire. quanta & illis & nob in cõmune lactitia. ẽ: Quał hic
celestiũ uoluntas:⁊ conseruoꝵ sotietatẽ expectantiũ: quã summa
& ꝑpetua felicitas Illic apłoꝵ głosus chorus. illicꝓphetarũ
exultantiũ numerꝰ insignis : illic martrrũ popłs innumerabilis :¬
obcertaminũ uictoriam coronatꝰ: Illic clarissima uirginũ turba
lȩtatur. illic etiã confessoꝵ fortitudo laudatur: Sed & illoꝵ¬
tesauros t̾rena patrimonia transtuler̃ : Ad hos dilectissimi auida
cupiditate ꝓperemꝰ :⁊ ut cũ his cito. eẽ. & cito ad xp̃m uenire con¬
ting at: eumq huius itineris ducẽ habeamꝰ salutis auctorem: i¬
lucis principẽ:⁊ lȩtitie largitorẽ : qui uiuit & rognat cũ dõ patre

Expanded text:
itia est, qualis illic coelestium voluptas conservorum societate exspectantium, quam summa et perpetua felicitas! Illic apostolorum gloriosus chorus, illic prophetarum exsultantium numerus insignis, illic martyrum populus innumerabilis ob certaminum victoriam coronatus, illic clarissima virginum turba laetatur, illic etiam confessorum fortitudo laudatur. Sed et illoesauros terrena patrimonia transtulerunt. Ad hos, dilectissimi, avida cupiditate properemus; ut cum his cito esse, et cito ad Christum venire contingat, eumque hujus itineris ducem habeamus, salutis auctorem, lucis principem, laetitiae largitorem: qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
plemor principia rerũ
nquirendic sunt prius. Tuno
enim potest facilius causaerittio
declimm sicius origo discatur
Cumenim epistolae dictat mo¬
dum &iitionem ostenderimus
potest uerum uideri quod dicim:¬

Expanded text:
plenior, principia earum requirenda sunt prius: tunc enim potest facilius causae ratio declarari, si ejus origo discatur. Cum enim Epistolae datae modum et rationem ostenderimus, potest verum videri quod dicim
Abbreviated transcription (Latin):
nis doctrinam dominicam acceprabilim facerent. Ut uirtui
quam in saluatore zelarentur perfidiiudaer hanc in ser uiseius atur¬
bis ad mintriuidentos uehe menitius torquerentur : Tasti senira
doctrinar uirtuseius: Vt quia quod pntedicatur in erdi¬
bilemundo est gestis fier& credibile  : Missosigitur
a postolos uocat ur piitedic arent fidem omnibus gentibus conces¬
gimur.⁊
donum dĩ omnibus missum est.⁊ Ut cum audi¬
unt se in terceteros uocctos. scirent se sub lege
agere nondebere. quia sine loge morsi suscepe¬
runt cetere gentes logeni xp̃i iii¬

Expanded text:
nis doctrinam Dominicam acceptabilem facerent; ut virtutem, quam in Salvatore zelarentur perfidi Judaei, hanc in servis ejus a turbis admirari videntes, vehementius torquerentur. Testis enim doctrinae virtus est, ut quia quod praedicatur, incredibile mundo est, gestis fieret credibile. Missos igitur apostolos vocat, ut praedicarent fidem omnibus gentibusgimur . donum Dei omnibus missum est, ut cum audiunt se inter caeteros vocatos, scirent se sub Lege agere non debere, quia sine lege Moysi susceperunt caeterae gentes legem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
reconcilia murdõ : cum enimpergitiam remissis peccatis ab¬
sumptae fuerint in imicitiae. restit ut pace adhereamus illi
aquo sola peccata dirimebant sicut prepbaadicit : Nongitrua¬
bit aurem ut non audiat: sed peccata uestut interuos &dm̃sẽ¬
urtione in terueniente paxerit ⁊lo LIAIΝES
alis est ubiquȩ sclutatio eius. ut & commemor& lt neficiadĩ
& ec copt& in nobis in tegrir permatere ÷ quia & gnatis nobis

Expanded text:
reconciliamur Deo. Cum enim per gratiam remissis peccatis abreconciliamur Deo. Cum enim per gratiam remissis peccatis absumptae fuerint inimicitiae, restat ut pace adhaereamus illi, a quo nos sola peccata dirimebant: sicut propheta dicit, Non gravabit aurem, ut non audiat; sed peccata vestra inter vos et Deum seratione interveniente pax erit. 9. Fortasalis est ubique salutatio ejus, ut et commemoret beneficia Dei, et ea optet in nobis integra permanere, quia gratis nobis
Abbreviated transcription (Latin):
icenim significauit benignitatemdĩ potius quam meri¬
tum illorum ⁊Nonenimait diligentibus dm̃ sed
dilectis dĩ : Priorenim dilexit nos ante omnia merita
ut nos eum dilecti diligeremus : Vnde &icm ad didns uoca¬
tis sc̃is ÷ quam quam enimsibiqui cribuat quod uociti obtem¬
penit: Nemo potest sibi tribueno quod uocatus st * Vocatis
autem sc̃is non ita intello gendum est tamquam ideo uocati sunt
quia scĩerent sed ideo sõieffecti quia uocatisunt . Restat er¬
go ut salutem dicat. ut compleatur usitatum epistolie principium
tam quam illo illis salutem proeo autem ac si dicer& scluteni. ⁊
en imomnis gnatia est ado : Nam&iudices madi prrebent
grrtiam in accipiendis personis aliquacupiditate in lecti aut
timore perterriti ⁊ Neque omnis paxdĩ est uel ab illo unde
ipse discernenscit ⁊ Pacemmeam do uobis : adiungens &icon
&dicens * Non se talem pacendare qualemdat hic munđ:
mittuntur quibus aduensaba murdõ Pax uero ipsa qua

Expanded text:
ic significavit benignitatem Dei potius quam meritum illorum. Non enim ait, diligentibus Deum; sed, dilectis Dei. Prior enim dilexit nos ante omnia merita, ut et nos eum dilecti diligeremus . Unde etiam addidit, vocatis sanctis. Quanquam enim sibi quis tribuat quod vocanti obtemperat, nemo potest sibi tribuere quod vocatus est. Vocatis autem sanctis, non ita intelligendum est, tanquam ideo vocati sint, quia sancti erant; sed ideo sancti effecti, quia vocati sunt. 8. Restat ergo ut salutem dicat, ut compleatur usitatum epistolae principium, tanquam ille illis salutem. Pro eo autem ac si diceret salutem, Grenim omnis gratia est a Deo. Nam et judices mali praebent gratiam in accipiendis personis aliqua cupiditate illecti, aut timore perterriti. Neque omnis pax Dei est, vel ab illo: unde ipse Dominus discernens ait, Pacem meam do vobis; adjungens etiam et dicens non se talem pacem dare, qualem dat hic mundus mittuntur, quibus adversabamur Deo. Pax vero ipsa qua
Abbreviated transcription (Latin):
non innumero iudceorum sed innumero c&enrum gen¬
tium sitis inuenti: Hucusque dixitipse quis ess& qui
scribit epistoluem ⁊ Est enim qui scribit epistolam estem̃
qui scribit Palus seruus xp̃ibũ uocatus aapostolus segre¬
gatus in euangeliumdĩ sed qui a occunrebat quod euan¬
gelium respondit quod ante pixmiserat perproph&as suos
inscripturis sc̃is defiliosuo. Item quia occurrebat de quo
filiosuors pondit: qui factus estei ex semined auid secundum
ecrnem qui pure destinatus est filiusdĩ inuirtute secundũ
spm̃ sc̃i ficcctionis & resurrectione mortuotum ihũxp̃id ñi¬

Expanded text:
non in numero Judaeorum, sed in numero caeterarum gennon in numero Judaeorum, sed in numero caeterarum gentium sitis inventi. 7. Huc usque dixit ipse quis esset qui scribit Epistolam. Est enim qui scribit Equi scribit, Paulus servus Christi Jesu, vocatus Apostolus, segregatus in Evangelium Dei. Sed quia occurrebat quod Evangelium, respondit: Quod ante promiserat per prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo. Item quia occurrebat de quo Filio suo, respondit: Qui factus ei ex semine David secundum carnem, qui proedestinatus est Filius Dei in virtute, secundum Sp
Abbreviated transcription (Latin):
natiamcum omnibus fidelibus. apostolatum autem
non cum omnibus ⁊ Mideo sitantum modo aposto¬
Vlactum sedicer& accepisse ingnrtus extitiss&
grirticce quia illi peccata dimissa sunt. tamquam me
ritis priorum oper iccepisse a postolatum uider&ur:
Optime itaque tenet edmeni causice: ut nemo audeat
dicere uitaeprioris meriti sed ad euangelium eẽ perduc¬
tum quando nec ipsi a postoli quic& eris membris post
caput iorporis super eminent. accipere a postolatum
proprie potuissent. nisi prius communiter cumc&eris
gnrtiam quae peccatores sanat &iustificat accepissent :
Quod autem subiungit ad ob audiendum fidei in omnibus
gentibus pronomine eius: Ad hocdicit a postolatum
se accepisse. ut obaudiatur fidei pronomine dñi nostri ihũ
xp̃i. hoc est ut credant omnes xp̃o & signentur in eius nomi¬
ne qui salui ẽe cupiunt ⁊ Quaro salutem nonsolisiu¬
diceis sicut non nulli qui ex ipsis credidenrnt arbi turbant᷑
uenisse ia mostendit cumait: In omnibus gentibus inqui¬

Expanded text:
atiam cum omnibus fidelibus, apostolatum autem non cum omnibus. Et ideo si tantummodo apostolatum se diceret accepisse, ingratus exstitisset gratiae, qua illi peccata dimissa sunt: tanquam enim meritis priorum operum accepisse apostolatum videretur. Optime itaque tenet ordinem causae, ut nemo audeat dicere vitae prioris meritis se ad Evangelium esse perductum: quando nec ipsi Apostoli, qui caeteris membris post caput corporis supereminent, accipere apostolatum proprie potuissent, nisi prius communiter cum caeteris gratiam, quae peccatores sanat et justificat, accepissent. Quod autem subjungit, Ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus; ad hoc dicit apostolatum se accepisse, ut obediatur fidei pro nomine Domini nostri Jesu Christi, hoc est, ut credant omnes Christo, et signentur in ejus nomine qui salvi esse cupiunt. Quam salutem non solis Judaeis, sicut nonnulli qui ex ipsis crediderant arbitrabantur, venisse jam ostendit, cum ait, in omnibus gentibus: in qui
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. qui incaritatedisunt. Quisunt hi. niisi quidefilio
dĩ iete sentiunt Istiscĩ sunt & uocatidicuntun
sublegeenim agentes mile intellegunt xp̃mi. & in iuria
do patrisaciunt cuman in xp̃o perfecta spessalutis sit du¬
bitant :Ideo sc̃i non sunt Nque uocatidicuntur :¬

Expanded text:
ficat qui in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui de Filio Dei recte sentiunt? Isti sancti sunt, et vocati dicuntur, sub lege enim agentes male intelligunt Christum et injuriam Deo Patri faciunt, cum an in Christo perfecta spes salutis sit, dubitant, ideo sancti non sunt, neque vocati dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
uantes fortiter dñica precepta: Insimplicitate in nocentiã :
in caritate concordiam ⁊ modestiam in humilitate :⁊ diligen¬
tiã iadmmistratione: uigilantiã in ad uiuandis laborantib÷
miscđiam in fouendis pauperib : indefendenda ueritate constan¬
tiã : indiscipline seueritate censurã: ne aliqͥd ad exẽplũ bonoꝵ
factoꝵ de sit nob̾ Leec sunt eñĩ uestigia quȩ nob̾ sc̃i quiq reuer¬
tentes in patriã reliquer̃: ut illoꝵ semitis inhȩrentes: sequerem᷑
& gaudia. Patriam quoq nr̃am : paradrsũ cũ illis cõputemꝰ:
frentes patriarchas iã habere cepimus Quid non ꝓperamꝰ
& currimus ut patriã nr̃am uidere ut parentes salutare pos¬
simus: magnus nos illic carorũ numerꝰ expectat: parentũ fr̃m.

Expanded text:
uantes firmiter dominica mandata, in simplicitate innocentiam, in caritate concordiam, modestiam in humilitate, diligentiam in administratione, uigilantiam in adiuuandis laborantibus, misericordiam in fouendis pauperibus, in defendenda ueritate constantiam, in disciplinae seueritate censuram. ac ne aliquid ad exemplum bonorum factorum deesset tentes in patriam reliquerunt, ut, illorum semitis inhaerentes, sequeremur et gaudia. Patriam quoque nostram paradisum cum illis computemus, parentes patriarchas jam habere coepimus, quid non properamus et currimus, ut patriam nostram videre, ut parentes salutare possimus? Magnus nos illic charorum numerus exspectat, parentum, fratrum,
Abbreviated transcription (Latin):
sir cuillos ftendit  quando cengauder bono co pdsielto tosuc¬
cilor lless idprof eetup. anrtias ergo agere sedierte dosuo
dum taaiat a đp quia ad huc illerum noneuat plene quia e
piocł omnis paternitas: sed quia omnis dispositio salutis
mnostiire adõ quidem sed per xp̃mest. nonper legem neque
per cliquem prophoiem:C̃ ntrtias quidem sece gere di¬
citdõ sed per xp̃m quia fiemae fidei illorum profectuserat
multorum: ut hoc ipsum addĩ prouidentiam referet per
xpitto pura ut cnum gaudebant robonrti qui credidenont
ceie qui a uidebant prncipes suos factos xpianos decaudo
cestequi non credidenent. potenent credero horum exemplo
Facileenim facit inserior quod fieri uiderit a prioreo¬

Expanded text:
circa illos ostendit, quando congaudet bono coepto illorum, et hortatur ad profectum. 29 Gratias ergo agere se dicit Deo suo dumtaxat, quia adhuc illorum non erat plene; quia ex ipso est omnis paternitas . Sed quia omnis dispositio salutis nostrae a Deo quidem, sed per Christum est, non per Legem, neque per aliquem prophetam, gratias quidem agere se dicit Deo, sed per Christum, quia fama fidei illorum erat profectus multorum; ut hoc ipsum ad Dei providentiam referat per Christum. Aut enim gaudebant roborati, qui crediderant: caeteri, quia videbant principes suos factos: aut certe qui non crediderant, poterant credere horum exemplo. Facile enim facit inferior, quod fieri viderit a priore
Abbreviated transcription (Latin):
er xp̃m accepis se sedicit gratim &i postolatũ ut
pote mediatoremdĩ & hominum  Suctia: ad la¬
Eborem patientiae referendaer: A postolatus ad p̃¬
id est missus a patrequippe quicdeuan telixandum paupe¬
ribus missum sedicit : Omnia ergo quae sua sunt dat
&icm discipulis suis: Guctiam quae diffusu est in la

Expanded text:
Christum accepisse se dicit gratiam et apostolatum, ut pote mediatorem Dei et hominum. Gratia ad laborum patientiam referenda est, ut ipid est, missus a Patre, quippe qui ad evangelizandum pauperibus missum se dicit, omnia ergo quae sua sunt dat etiam discipulis suis, gratia dicitur diffusa in la
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt enim & proph&aen upsius in quibus &iam si aliqua inue¬
niuntur quaed exp̃o audita cecinerunt sĩ cuc&iam des ꝓbilla. dicit᷑ :
bilis simus antequam dicer& ec deinnouaiono siad quacindñi nm̃¬
atem cur me sibillinumẽe nemo dubit iuerit sciensergo aposte¬
lus ec n libnis gentium inueniri testimoma ueritatis quod & iuminao¬
tibus ut : stolorum loquens adeniensibus manifastissimȩ ostendit
Non silum ait pproph&us suos nieiuis ab pscudo prophais perquas

Expanded text:
Fuerunt enim et prophetae non ipsius, in quibus etiam aliqua inveniuntur quae de Christo audita cecinerunt, sicut etiam de Sybilla dicitur: qgua nobilissimus antequam diceret ea de innovatione saeculi, autem carmen Sibyllinum esse nemo dubitaverit. Sciens ergo Apostolus ea in libris Gentium inveniri testimonia veritatis, quae etiam in Actibus Apostolorum loquens Atheniensibus manifestissime ostendit , non solum ait, per Prophetas suos, ne quis a pseudoprophetis pe
Abbreviated transcription (Latin):
que conuersesunt & apparuerunt electi. Tunc elec¬
tiquando conuersi. Quantum adsalutis initium quan¬
tum uero ad dĩprescientiam  non tunc electi sed ante
cons ti tu cionem mundi sicut idem dicĩ epłs
Quod elegerit nosaente mun di contitucionem. Duobus
iti que modis. ipsimimici quidilecti. Siue quuc inuno populo
ut rique fuenrnt. siue quia ex inimicis seuientibus usque ad san¬
guinem xp̃iquidam eorum dilecti ficctietrnt secundum decti¬
onem qua e latebat inpirescientia dĩ. Ad hoc enim addidit
propter patres quia id qđ patribus promissum .ẽ. oportebat
impleri

Expanded text:
que conuersi sunt et apparuerunt electi, tunc elecque conuersi sunt et apparuerunt electi, tunc electi, quando conuersi, quantum ad salutis initium, quantum uero ad dei praescientiam, non tunc electi sed ante constitutionem mundi, sicut idem dicit apostolus, quod elegerit nos ante mundi constitutionem. duobus itaque modis ipsi inimici, qui dilecti, siue quia in uno populo utrique fuerant siue quia ei inimicis saeuientibus usque ad sanguinem Christi quidam eorum dilecti facti erant secundum electionem, quae latebat in praescientia dei. ad hoc enim addidit \'propter patres\', quia id, quod patribus promissum est, oportebat impleri
Abbreviated transcription (Latin):
ab inimicis potuit occidi. Hicẽ illeussus malorum prouec¬
tus honorum. quoduero adiungit. secundum lectionẽ
uutem dilecti propter patres. H in costendit non illos ini¬
micos. sedelectos eẽ dilectos proparte totum. sed scripio¬
rum mosẽ. italoqui departe tumquam de toto. sic & co¬
rinthios in primis epistolae succepartibus italaudattã¬
uam omnes talessint. Cum. eẽnt laudabiles quidam
eori Et postea. non nullis epistolace ipsius locis itare¬
prehenat tm quam omnes culpabiles eent. propter quos¬
dem quita les rent. Istam diuinarum scriptura rum
consue tudinem peromne corpus littentrum eius cre¬
berrime sparsam quis quis deligentar duerter it
muluiedis soluit iquue intor se uidentur ẽe contiuria:
þumi ios engocalios dicit lios dilictos sed quice in uno
populo enent uelud eosdem ipsos dicete uidetur quum¬
quam & de ipsis inimicis qui crucifixerunt dñm plerũ¬

Expanded text:
ab inimicis potuit occidi. hic est ille usus malorum in prouecab inimicis potuit occidi. hic est ille usus malorum in prouectum bonorum. quod uero adiungit: Secundum electionem autem dilecti propter patres, hinc ostendit non illos inimicos sed electos esse dilectos. sed scripturae mos est ita loqui de parte tamquam de toto, sicut Corinthios in primis epistulae suae partibus ita laudat, tamquam omnes tales sint, cum essent laudabiles quidam eorum, et postea in nonnullis epistulae ipsius locis ita reprehendit. tamquam omnes culpabiles essent, propter quosdam, qui tales erant. istam diuinarum scripturarum consuetudinem per omne corpus litterarum eius creberrime sparsam quisquis diligenter aduerterit, multa dissoluit, quae inter se uidentur esse contraria. inimicos ergo alios dicit, alios dilectos; sed quia in uno populo erant, uelut eosdem ipsos dicere uidetur. quamquam et ex ipsis inimicis, qui crucifixerunt dominum, pleri
Abbreviated transcription (Latin):
ad bene dictionem iste hel ipsius pertinentibus. Hunc enĩ
sensum upercius superius ex plicaa uit ubi ait. qđ que rebut
is tihel hocnonẽ consecutus. Electio autem consecuta ẽ
ieteri uero excecati sunt in ut risque tamen idẽ ipse is ithl
Vbi ergo audimus is tarhel nonẽ consecutus uelceteri exce¬
uti sunt. ibi in telle gendi sunt inimici propter uos
Vbi uero audimus electio consecuta est. ibi intelle gendisunt
hidilecti propter patres. quibi patribus utique ista promisaes̃
non secundum debitum. deb&utique occurrere qm̃ reliqui¬
ue pet electionem graaciue suluue fuctssunt. Hȩc electio
consecuta ẽ. c& eris excecatis. secundum hanc electionem
istac helitue dilecti propter patres. Non enim uocctione
illa uouctisunt dequa dic tum est. multiuoueti sedilla quac
uocctur electi
Tecundum euaangelium quidem inimici propter uos: preciũ
quippe redemcionis nũre sanguis . ẽ. xp̃i. qui utique non nisi

Expanded text:
ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt . In utrisque tamen idem ipse Israel. Ubi ergo audimus, Israel non est consecutus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa non secundum debitum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electiSecundum euangelium quidem inimici propter uos. pretium quippe redemptionis nostrae sanguis est Christi, qui utique non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ecundum cuangelium quidem inimici propteruos: secun
detcionem cuitem dilecti propter pactres: Quid ẽ secun¬
dum eucengelium inimici propter uos nisi quod eorum in imnui¬
citia quec occiderunt xp̃m euangelio sicut uidemus. sine dubi¬
tacione proficit & hoc oftendit xdi disposicione uenis se
quibene uti nouit &iam malis. Non eut ei prosint uasa irete
sed ut illis ipso prosint bene utente uasis miserior diae
Quidenim eepertius dicipotuit. quam id qđ dictum esti seum¬
dum euangelium inimici propter uos  ẽ ergo imnalorum
poteftite peccicre. ut autem peccen do hoc uel boc illa mali¬
cut fuducent: nonẽ in eorum potesticte seddi. secundum elec
uonem autem. dilec propter patres. Num quid illi inimici
el sultissimus dixerit sed utrum que lu& i sẽ contiro¬
rium id ẽ. inimiu & dilectiquamuis non in eosdem homnes
tamen in eadem gente conuenit iuda ecorum. & adidem car¬
nedem seminis isnthel cliis eorum ad duudictionem & aliis

Expanded text:
secundum electionem autem dilecti propter patres . Quid est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Christum, Evangelio, sicut videmus, sine dubitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosint vasis misericordiae. Quid enim apertius dici potuit, quam id quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos? Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, setionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici,vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
oc totum necontur illos superbiant gentes : Miste¬
Itium hoc  Archunum quod hominibus ignotum ẽ
quic resclucctesi nt gentes. quia occasio nemeis scclitise iã
cccecitas presti tit isttrhel Ut nonsitis uobis ipsis scepien¬
tes: Ne secundum humanam sipienti am dicactis:
Nos ds̃ elegit. & illos cebiecit⁊

Expanded text:
oc totum contra illos, ne superbiant gentes. Mysterium hoc. Arcanum, quod hominibus ignotum est, quare salvatae sunt gentes: quia occasionem eis salutis etiam caecitas praestiterit Israel. Ut non sitis vobismetipsis sapientes. Ne secundum humanam sapientiam dicatis: Nos Deus elegit, et illos abjecit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo possibile est utcumsit quis i siicheliticite gentis & bo¬
nacoliue ntmbs decidat incredulitatem & fraengatur
& rarsus alius quielegenre gentis esse culpabilis & pecca¬
tricis & per hoc nomus oleastri dicebatur: si conuostatur
ad fidem bab& eniminse anbitriisuilibestatom qua conuesti
possit adbonum inseritur bonȩ oliue perfidem & efficitur
in sultareeis quia non nos edicem portamus sed radix nos
Non enim habemus quod non accepimus si autem accepim
quid gloriamur quasi non acceperimus

Expanded text:
 possibile est ut cum sit quis Israeliticae gentis, et bonae olivae ramus, decidat in incredulitatem, et frangatur: et rursus alius qui elegerat gentis esse culpabilis et peccatricis, et per hoc ramus oleastri dicebatur, si convertatur ad fidem habet enim in se arbitrii sui libertatem, qua converti possit ad bonum, inseritur bonae olivae per fidem, et efficitur insultare eis, quia non nos radicem portamus, sed radix nos: non enim habemus quod non accepimus: si autem accepimus: quid gloriamur quasi non acceperimus
Abbreviated transcription (Latin):
corde professionem ⁊ Neenim quia greuiter delique¬
tant non recipiendo promis sumdĩ. & quia quue ut
peccantur non nisi sletu & gemitu uduenium pert¬
nent ueideo illos non posse um accipere misericr¬
diam putarent. quia dolere illis non in debant. ostin¬
dit hoc inter primordico fideinorirequirs
Donum enim dĩ. gartis donat peccieta inbaptismo⁊¬

Expanded text:
corde professionem: non enim quia graviter deliquecorde professionem: non enim quia graviter deliquerant, non recipiendo promissum Dei, et quia quae graviter peccantur, non nisi gemitu et fletu ad veniam pertinent, ne ideo illos non posse jam accipere misericordiam putarent, quia dolere illos non videbant; ostendit hoc inter primordia fidei non requiri: donum enim Dei gratis donat peccata in baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
pus intrandi udfid uuit supnt memonaui⁊ Driuseñ
ubique omedus iudeis pnreduundum ȩtot . tunc u
e ntibus oportebat crediuerbum dĩ ⁊ sed quice nõi
crediderunt ablatum abhisregnum. dictum est gen¬
tibus ⁊ It ccque non in sultundum his premon&. quorũ
delictum profuit gentibus ⁊ Illienim insultandumẽ.
uiius peccectum obfuit aliquibus ⁊ Nonenim in perfidi¬
c illorum gratulandum est sed dolendum. sit aerdint
conuerti ⁊ ut quodo peccactom illorum gicuisȩ sungen¬
tes quic siluactuesunt. sic conuersione eorum luccentur
Ipsorum enim occsione digratim perceperunt cicius
uccmuis gi uiter pecuuerint iudccei reprobaendo
domum dĩ & dignisint morie tamen quic filii sunt
honorum quorum p̃rogatiuce & merito plurima ado
beneficia perceperunt. regres pulfidem suscipientur
cum lu&icia. quia dilectio in his di exsus utictur memo¬
ntria patrum
erum est. quiac gnrticdĩ in biptis mate non queritgen¬
tium autplanetum. aut copus ali quod nisisolam ex

Expanded text:
randi ad fidem, sicut supra memoravi; prius enim ubique omnibus Judaeis praedicandum erat, tunc demum et gentibus oportebat credi verbum Dei. Sed quia non crediderunt, ablatum ab eis regnum datum est gentibus. Itaque non insultandum his praemonet, quorum delictum profuit gentibus; illi enim insultandum est, cujus peccatum obfuit aliquibus. Non enim in perfidia illorum gratulandum est, sed dolendum, si tardant converti; ut quomodo peccato illorum gavisae sunt gentes, quia salvatae sunt: sic conversione eorum laetentur, ipsorum enim occasione Dei gratiam citiusuamvis graviter peccaverint Judaei reprobando donum Dei, et digni sint morte, tamen quia filii sunt bonorum quorum praerogativa et merito plurima a Deo beneficia perceperunt, regressi ad fidem suscipientur cum laetitia, et quia dilectio in his Dei exsuscitatur memoria patrumDei. Quia gratia Dei in baptismate non quaerit gemitum, aut planctum, aut opus aliquod, nisi solum ex
Abbreviated transcription (Latin):
Oliuam fidem perquamal¬
ham iustificatus est accipiamus Oleastrimuero qui
grostis & infructiosi natunto est penfiham signiso
Acpen hoc sibi qui semper in imicidi fuerunt  conuensi
demabithae inserti sunt. x cuius originem non sunt
tomagis iudiei si post diffidentiam credant pater neredi¬
te sunt natunre insesti iterum in suampromis sionen¬
bus & dicentibus si furetisunt nt mibene propten
in eredolitatem finti sunt utego in sererenꝰ qui crido¬

Expanded text:
Olivam fidem, per quam Abraham justificatus est, accipiamus: oleastrum vero, quia sterilis et infructuosa natura est, perfidiam significat. Ac per hoc si hi qui semper inimici Dei fuerunt, conversi in fidem Abrahae inserti sunt ex cujus origine non sunt, quanto magis Judaei, si post diffidentiam credant, paternae reddendi sunt naturae, inserti iterum in suam promissioneibus, et dicentibus: Si fracti sunt rami, bene: propter incredulitatem fracti sunt, ut ego inserar, qui crede
Abbreviated transcription (Latin):
uedem pet sequetis udhuc deis tiehel agentbus u posto¬
lus &rtrmis olecestri qui insultebant nrmis oliuue
defuxctis: impittcens & uim hec addit. quue isttebe se¬
cundum eucngelium quidem inimicus factus estdo
quid noneredidit xp̃o. quientum autem spe simuas
honorificenicuomn putrum clectuseeue atrous

Expanded text:
Eadem persequens, adhuc de Israel et gentibus Apostolus, et ramis oleastri, qui insultabant ramis olivae, defractis, imputans etiam hoc addidit: quia Israel secundum Evangelium quidem inimicus factus est Deo, quia non credidit Christo: quantum autem spectat ad honorificentiam patrum, electus et
Abbreviated transcription (Latin):
semunipie truin & dileccione concesse. seruiet si¬
ne dubio ds̃dona & uocccionẽ suani ergases est
corum quorum meritis i didi queen dolsmrius estni
ner pos nitudo incur rit imdm̃ & uem siminus digni
uidecentur ꝙistere. her ga quos promisso putribus bene¬

Expanded text:
trum, et dilectione concessa, servat sine dubio Deus dona et vocationem suam erga semen eorum quorum meritis id aliquo modo largitus est: nec poenitudo incurrit in Deum, etiamsi minus digni videantur existere hi erga quos promissa patribus bene
Abbreviated transcription (Latin):
libenat & uuerut impi&ates ub uccob.Auertit autẽ
impieates ubeo. secundum illud quod scriptum est ⁊
quiu deleuit dñs ser des filiorum & filicrum sion & sun¬
guinẽ mundauit demedio eius. sp̃u iudicii. & spũ usti¬
onis. & hocita fieri testamentorum eietat colõ.

Expanded text:
liberat, et avertit impietates a Jacob. Avertit autem liberat, et avertit impietates a Jacob. Avertit autem impietates ab eo, secundum illud quod scriptum est: Quia diluet Dominus sordes filiorum Israel et filiarum Sion, et sanguinem mundabit de medio ejus in spiritu judicii et spiritu ustionis : et hoc ita fier
Abbreviated transcription (Latin):
usem& ipso cuecita tem cordis & leuactis olis suis. xp̃muerũ
lumen aspicer& ⁊ & ita secundum prtecedentes proh&us
sudutem quam obcu&itꝰ amiserit istrhel querera instiga¬
tus: dicens apudsem & ipsum illud proph&icum ⁊ Reuer¬
tar uduirum meum priorem. qnm melius mietat ante quãe
modo ⁊ Siergo proeo ui introir & gentium plenitudo. ue
citus fucc tac est inis nthel ꝓ omnibus que fecerunt sine dubio
cum inge es safuerit gentium plenitudo. iuectuscessict.
quod siuis inquid apostolus scire. quo modo &im postcueci¬
uctem seduandus sit isitthel. audiquomodo scriptum st
& hoc illisa m& estamentum. cum abstulero peccacticerũ
Snendum saneẽ que in proph&a esicia. unde testi moni
istud puulus ud sumit. proeo quod dixit upostolus ⁊ Ueni
& &sion. scriptumest Ueni& proptession & quod ait ⁊¬
hic cumubstu lero pecuctum eorum ibi omninoscriptum
nonẽ. sed neapud hebrehos quidem. a postolitamen
acutoriticte presumptum ẽ. Inter in ueniens dñs exion

Expanded text:
tem cordis, et elevatis oculis suis Christum verum lumen aspicere, et ita secundum praecedentes prophetias salutem, quam obcaecatus amiserat Israel, quaereret instigatus, dicens apud semetipsum illud propheticum: Revertar ad virum meum priorem, quoniam melius mihi erat ante quam modo . citas facta est in Israel pro omnibus quae fecerunt, sine dubio cum ingressa fuerit gentium plenitudo, caecitas cessabit. Quod si vis, inquit Apostolus, scire quomodo etiam post caecitatem salvandus sit Israel, audi quomodo scriptum est. et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum. Sciendum est sane quod in propheta Isaia , unde testimonium istud Paulus assumit, pro eo quod dixit Apostolus, Veniet ex Sion, scriptum est, Veniet propter Sion; et quod ait hic, cum abstulero peccata eorum, ibi omnino scriptum non est, sed ne apud Hebraeos quidem; apostoli tamen auctoritate praesumptum est. Interim veniens Dominus ex Sion
Abbreviated transcription (Latin):
Exempli huias nrcio semper man&.
quamdiusunt qui credunt. Hicẽnim dñs ihs quid ecielis uentu¬
rus promissus est adlibert tionem humani generis. ipsecotidie
remittit peccata conuersis adse Hec stictim noncredentes
conuem nat. sedex pectat. Sciens posse proficere udagmee a coi

Expanded text:
Exempli hujus ratio semper manet, quamdiu sunt, qui credant. Hic enim Dominus Jesus, qui de coelis venturus promissus est ad liberationem humani generis, ipse quotidie remittit peccata conversis ad se: nec statim non credentes condemnat, sed exspectat, sciens posse proficere ad agni
Abbreviated transcription (Latin):
tihoc sermone apostolico satis appar& bonitas dĩ secundum quã
dixit esinas. E go sumds̃ qui faciopacem & seueritas secundum
quam dixit constituo malu. simul &iam ostendit in nostut
potestate esse ut ul in seribonitatripsius ul xscindi seue¬
ritatẽ mereamur
his qui dume muli legissunt. Non uiderunt donum uenisse proms¬
sum ccdo quod predicabatur xp̃o⁊ elcienim excecctisunt pu¬
tientes legem factorum numquam debetecessare unde sabbatum
tlabantur. Qua offc̃sione ex parte obtan sisuant ut promere¬
dulita te suac crucicerentur: uidemes gentes prosttericum gaudio
consecutos repromissionem abi hace. Copiatamen admissa genti¬
um absterger&ur caligo uboculis mentis corum ut possin credere
it sp̃m compunctionis probibens acordibus eorum. qui eis prestat
cecituctem. reddat eis arbitrium liberum uolunttes. Quic ñ
de mali uolentia enit incredulitas. sed deer rore: emen darent᷑
ut postea saluarentur
udõ exemplum esccie prophae in subiectis ponit: ut bac gracic qua

Expanded text:
atis apparet bonitas Dei, secundum quam dixit Isaias, Ego sum Deus qui facio pacem; et severitas, secundum quam dixit, constituo mala. Simul etiam ostendit in nostra potestate esse, ut vel inseri bonitate ipsius, vel excidi severitate mereamurhis qui, dum aemuli legis sunt, non viderunt donum venisse promissum a Deo, quod praedicabatur a Christo: zelo enim excaecati sunt, putantes legem factorum nunquam debere cessare. Unde sabbatum zelabantur: qua offensione ex parte obtusi sunt, ut pro incredulitate sua cruciarentur, videntes gentes profiteri cum gaudio consecutos se repromissionem Abrahae: copia tamen admissa gentium abstergeretur caligo ab oculis mentis eorum, ut possint credere; ut spiritum compunctionis prohibens a cordibus eorum, qui eis praestat caecitatem, reddat eis arbitrium liberum voluntatis, quia non de malevolentia erat incredulitas, sed de errore emendarentur, ut postea salvarenturo, exemplum Esaiae prophetae in subjectis ponit: ut hac gratia qua
Abbreviated transcription (Latin):
fedenent ut ceederent Absit sed illorum delictum salis
tu ostendit hoc est ut conuersionem gentium uidenter
testamentumdĩ quod ipsiprius accepenrnt illistraditum
Legembac prophaus apud eos maiere &x digniora habon
obseruaentiu dumcapuent &iam ipsi in nouis simis &¬
tii temporibus & sinunc illorum lupsus salutem genta
dedit itagentium fides & conuers io irbeli aemili¬
tionem conuers ionis confenit & salutis Qui non sio¬

Expanded text:
 ex illorum delicto salus aemulentur: hoc est, ut conversionem Gentium videntes, et testamentum Dei, quod ipsi prius acceperant, illis traditum, et legem ac Prophetas apud eos majore et digniore haberi observantia, zelum capiant etiam ipsi in novissimis saltem temporibus; et sicut nunc illorum lapsus salutem Gentibus dedit, ita Gentium fides et conversatio Israeli aemulationem conversionis conferat et salutis. Obs
Abbreviated transcription (Latin):
Adicitun Ꝙinscendalum : Quia deserentes pacis ac̃uctorem
ipsi sibi erixies & prrua studiu concitauerunt uindicta gra¬
uis ultio uehemens humani generis refactionem iei unis fauci
orum ut obscuratis oculis solemuerissimum non uiderint
Num qui intendere noluerunt ipsa illis optatur pocna ne
uideant Ad iecit &do sum illorum semper incurui
Hoc illis euenit quinimio delictorum pondere pnreua gnrua¬
ti ceruicomsuam in terram cernuli semper incuruant
Noc eis ad iclum respiciendi possibi litas datur quignr ua¬
ti sunt onen peccctorum Don sumenimdictum est quasi
descendons deco sum Nomqued dixit semper significat im¬
pios quinullu sanis factione conuensi sunt

Expanded text:
Adjicitur, et in scandalum, quia deserentes pacis auctorem, Adjicitur, et in scandalum, quia deserentes pacis auctorem, ipsi sibi et rixas et prava studia concitaverunt. Vindicta gravis, ultio vehemens, humani generis refectionem jejunis fauciborum, ut obscuratis oculis Solem verissimum non viderent. Nam qui intendere noluerunt, ipsa illis optatur poena, ne videant. Adjecit, et dorsum illorum semper incurva. Hoc illis evenit qui nimio delictorum pondere praegravati, cervicem suam in terram cernuli semper incurvant; nec eis ad coelum respiciendi possibilitas datur, qui gravati sunt onere peccatorum. Dorsum enim dictum est, quasi descendens deorsum. Nam quod dixit, semper, significat impios, qui nulla satisfactione conversi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsamensa est: quam a postoloium coronam prt &ingens
dupes calestis muneris ab sũmebat Mensa enim &inbo¬
no& inmalo ponitun sicut dicit apostolus Non potestis
mens adñi participes et & mensie daemoniorum Illinier¬
go scam̃ habuerunt iudicei. quando mandatadñi sub integrita¬
i acoluerunt. Post quam uero a fide ie iunare coeperunt
niensaeoium conrmipsis gentibus tradita est ut grauiusdo¬
genti facienti fructumeius sed nequem moueat quod dieit
mensã aotium quae reuero dñi esse cognoscitun similiteñ
ipsadñs ineuangeliodicit In lege uesti scriptum est Non
quia iudic corum erirt sed quia ipsis constat fuis seprolatam
sequitur In liequeum scilic& & delittenr inqua iudicti alios
idstringene conibuntur ipsi in cam potius caderent obligati: Ad¬
ditum est & in r&ributionem. Quia subtureta illa mensu
& gentibus trrdita Malorum r&ributio fuit quippe quan¬
do nec rpulari nolentes habeam merito uidentur &cludi

Expanded text:
Ipsa mensa est quam apostolorum corona praecingens, dapes coelestis muneris absumebat. Mensa enim et in bono et in malo ponitur, sicut dicit Apostolus: Non potestis mensae Domini participes esse et mensae daemoniorum . Illam ergo sanctam habuerunt Judaei, quando mandata Domini sub integritate coluerunt. Postquam vero a fide jejunare coeperunt, mensa eorum coram ipsis gentibus tradita est, ut gravius dogenti facienti fructum ejus . Sed ne quem moveat quod dicit, mensa eorum, quae revera Domini esse cognoscitur, similiter ipse Dominus in Evangelio dicit: In lege vestra scriptum est ; non quia Judaeorum erat, sed quia ipsis constat fuisse prolatam. Sequitur, in laqueum, scilicet ut de littera, in qua Judaei alios astringere conabantur, ipsi in eam potius caderent obligati. Additum est, et in retributionem, quia subtracta illa mensa et gentibus tradita malorum retributio fuit; quippe quando in ea epulari nolentes, ab ea merito videntur excludi.
Abbreviated transcription (Latin):
Post haccuero quisiperbit & in sultat lcpsis altioribus
abipostolo sensibus humiliatis inbuitur &dicitur ad eum¬
pibiest nefocte & tudum sũꝑbis & insultas lapsis sȩuerta
dĩ quaepe otenes perurga incurnas ipsepetcando. Bomn¬
tas enimqis ipsepet manq mhis qui in bonitate ꝑn anse¬
rint Aio quip eode mondine & tusi in bonicate nonper
ncnseris excideris & illi si in incredulitate non perman¬
serint inserentur do enim non est in possibile iterumm
sereneillos si recedunt ab incredulitate perquam fuir¬
ti sunt
Merum est quiasi illos qui prerogati¬
opratd  ineralulitatis ca isu xcecauit. quidhis si dubit auȩ¬
rint aut siextulerit faci& quinullam commendatione sub¬
limatisunt Quicum nullius dignitatis essent honont

Expanded text:
Post haec qui superbit et insultat lapsis, altioribus ab Apostolo sensibus humilitatis imbuitur, et dicitur ad eumtibi est ne forte et tu, dum superbis et insultas lapsis, severitatem Dei, quae peccatores perurget, incurras ipse peccando. Bonitas enim ejus permanet in his qui in bonitate permanserint. Alioquin eodem ordine et tu, si in bonitate non manseris, excideris, et illi si in incredulitate non permanserint, inserentur. Deo enim non est impossibile iterum inserere illos, si recedant ab incredulitate, per quam fracti sunterum est, quia si illos, qui praerogatioptari, incredulitatis causa excaecavit; quid his si dubitaverint, aut si se extulerint, faciet, qui nulla commendatione sublimati sunt: quippe cum nullius dign
Abbreviated transcription (Latin):
llic est onim exabitoheem nonexadam Id est ex commnu¬
nione sacrãmenti & similitudine fidei non ex propagine
mortidi Iflaueo uel consparsio uel sicut in plerisque co¬
dicibus legitur massi qñm tota mottis est cum ꝑunum
hominem peccatum in trecuit in mundum & perpeccatũ
mors & ita inomnes homines ꝑtirensit in quo omnes pec¬
cauerunt Miseri cordc & illa fit aliuduas in honorem
iudicio autem aliud in contumelicm. Neque ibi prrece¬
dunt merita gratiam liberrntis eque hic effugiunt p&¬
catic iustitiam punientis quod quidemin a&atibus maiorib
aduersus contentiosos Non tamen euidenter appar& ubi
promeritis hominum qualicum que uelud protectiobscurita¬
te confugiunt sed ideo contiro eorum contentionem illos
inuen t a postolus in quibus non dumnatis ne que a gentib:
aliquidboni aut mali non exoperibus sed exuocante dic¬
tum est maior serui& minori Interim teneat homo ñ
esse iniquitatem apuddm̃ sed qua acquitate cuius uult mi¬

Expanded text:
lla est ex Abraham, non ex Adam, id est ei communione sacramenti et similitudine fidei, non ex propagine mortali; ista uero uel consparsio uel, sicut in plerisque codicibus legitur. massa quoniam tota mortis est. cum per unum hominem peccatum intrmors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt, misericordia ex illa fit aliud uas in honorem. iudicio autem aliud in contumeliam. neque ibi praecedunt merita gratiam liberantis neque hic effugiunt- peccata iustitiam punientis. quod quidem in aetatibus maioribus aduersus contentpro meritis hominum qualicumque velut protecti obscuritate confugiunt: sed ideo contra eorum contentionem illos invehit Apostolus, in quibus nondum natis, neque agentibus aliquid boni aut mali, non ex operibus, sed ex vocante dicnuestigabiles uiae eius, interim teneat homo non esse iniquitatem apud deum; sed qua aequitate, cuius uult, mi
Abbreviated transcription (Latin):
essefalsum dec &ero non intellegerent quod est uerum. ut
uerum baberent falsum quod uolebant Aterumgenus est
quod cumiustitias logis sectatur  iustitiam xp̃inon recipit
Ex quoim nonper inuidicm maleuoluntatis hocait: seder¬
rorcemulundo trarditionem patrum cecantur ad tempus
Quamcuin deberent magnalibus xp̃i ad discere  hunc non pos¬
se fallere cuius tammagnificac uistus in rebus gestis apparer&.
& puredicationem eius testamento nouo promis sopenprople¬
tus companere & exinde profiteri huncẽe qui promis sus est
ne legontes contuirdm̃ & hominibus ad sentientes inuentis ur
Propteret engo c&xcentur ut amiscentibus ad promissiouem

Expanded text:
esse falsum, de caetero non intelligerent quod est verum; ut esse falsum, de caetero non intelligerent quod est verum; ut verum haberent falsum, quod volebant. Alterum genus est, quod cum justitias Legis sectatur, justitiam Christi non recipit: ex quo jam non per invidiam malae voluntatis hoc agit, sed errore aemulando traditionem Patrum, caecantur ad tempus; quia deberent magnalibus Christi addiscere hunc non posse fallere, cujus tam magnifica virtus in rebus gestis apparet, et praedicationem ejus testamento novo promisso per prophetas comparare, et exinde profiteri hunc esse, qui promissus est; negligentes contra Deum, et hominibus assentientes inventi sunt. Propterea ergo c
Abbreviated transcription (Latin):
quaeuere isiichel est contra dicebant illis Haec uerba nor
sunt dicemonia habentis : Num quid daemonium potest cue¬
corumoculos aperire : Dum inuident ergo saluatori no¬
lebant uider intellegere quae audiebant Vt dum a legis pe¬
ritis & phccriseis non incel legiuid&ur res absurdccs & quae &¬
tur legem ẽent loquiputa r&ur Quaeres &iam alios a fide pos¬
sit a uestere. Vnde audiunt a saluatore. Vos hab&is clauem
scientiae. & ne que uos intiatis nequealios sinitis introine
Quisenim non leuium sed paulogi uiorum. legis peritorum
& phccris conum consilium & sententiam non requfr&ur Eaqu
uiderentur legis defensores: Denique his quiuere isitohelit
iustiuiderentur non cradidisse simultos conspitionis suae
socios fecissent Quia quod a paucis defenditur sol& non prob¬
riuideri Ideo & cccecati sunt nedec& ero possint credere & saluan
Inuolunta teergo sua adiuti sunt ut qñmscientes uenum dic clũu

Expanded text:
quae vere Israel est, contradicebat illis: Haec verba non quae vere Israel est, contradicebat illis: Haec verba non sunt daemonium habentis. Numquid daemonium potest caecorum oculos aperire? Dum invidebant ergo Salvatori, nolebant videri intelligere quae audiebant; ut dum a legisperitis et pharisaeis non intelligi videtur, res absurdas, et quae extra legem essent, loqui putaretur: quae res etiam alios a fide possit avertere. Unde audiunt a Salvatore: Vos habetis clavem scientiae, et neque vos intratis, neque alios sinitis introire . Quis enim non levium, sed paulo graviorum, legisperitorum et pharisaeorum consilium et sententiam non sequeretur, et qui viderentur Legis defensores? Denique iis qui vere Israelitaejuste viderentur non credidisse, si multos conspirationis suae socios fecissent; quia quod a paucis defenditur, solet non probatum videri. Ideo excaecati sunt, ne de caetero possint credere, et salvari. In voluntate ergo sua adjuti sunt; ut quoniam scientes verum, dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
saluanturNon solum inimolando idolis seruitur sed &iam
delin quendo sienimde factis negatur : uti que & daemones ho¬
nonentur
emendati sunt & corracti lic& tarde Quidamuero in pesti¬
natia manentes seueritatem sententiue non oua serunt in perpe¬
tuum curuati hoc est excaati ped& &oro possint uericatis
uiam aspicere quammaliuolentiu aspernati fuenrnt declinan¬
tes abere & ad satis grrtiam peruenire Quienim cumin¬
tellexiss& crederenoluit id deb& consequi quod uult po
dec&ero possit fidemra&ipere & silucri Exemplu igitun
proph&arum sũ pradicta duplicem continent sensum: Duo¬
bus enim modis decr&a sunt & scripta Duo& enim genenr
hominum hic continentur Vnum est quod maliuolentiue
enimpessimȩ uduntatis usque cedeo ut intellegentes dicant
senescire quod audiunt Denique dicebat desaluatore Qui
est quoddicit Nescimus quid loquimur  Quid eum auo¬
tis Daemonium hab& & insant Alia autem pans

Expanded text:
Baal. Non solum immolando idolis servitur, sed etiam delinquendo. Si enim Deus factis negatur, utique et daemones honorantur. emendati sunt et correcti, licet tarde: quidam vero in pertinacia manentes, severitatem sententiae non evaserunt in perpetuum curvati, hoc est, excaecati; ne de caetero possint veritatis viam aspicere quam malevolentia aspernati fuerant, declinantes ab ea et ad salutis gratiam pervenire. Qui enim cum intellexisset, credere noluit, id debet consequi quod vult; ne de caetero possit fidem recipere, et salvari. Exempla igitur prophetarum supradicta duplicem continent sensum; duobus enim modis decreta sunt, et scripta. Duo etenim genera hominum hic continentur. Unum est quod malevolentiae enim pessimae voluntatis, usque adeo ut intelligentes dicant se nescire quod audiunt. Denique dicebant de Salvatore: Quid est quod dicit? Nescimus quid loquitur. Quid eum auditis? Daemonium habet, et insanit . Alia autem pars
Abbreviated transcription (Latin):
nserimini ergo in yaedicem eleue quose redditum gaude apłs
qui inter frrctos urmos per incrudelitatem fuit. Inde se
iuis est In que muenientem qui non crediderunt futcti sunt m¬
de a qui credider̃ insesti sunt ibi quibus ne sugbiunt dicitur xo¬
lialtum scpere sedtime Naimsi ds̃ natuit libus nemis noripeꝑ¬
cit nectibi parca salđdeipsis fractis desper&ur paulo postdicit
&ipiĩsͦ nonpermanserint in in fidelitate inserentur Necens

Expanded text:
nserimini ergo in radicem oleae, quo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se lla arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens
Abbreviated transcription (Latin):
conciliationem prestitit mundo & sitanta fuit ergu gentem
istum gratiu quae sublatu ab ece uniuersum mundum dõ
reonciliare sufficer& quantum putis tunc merebitun
mundus cum &i comgons ista reconciliari meruent dõ
& quid illud sit quod ex iaonciliatione i sihol mundus ad¬
quiraot breuiter ostendit Dicens uitae ex mortuis¬

Expanded text:
conciliationem praestitit mundo, et si tanta fuit erga gentem conciliationem praestitit mundo, et si tanta fuit erga gentem istam gratia, quae sublata ab ea universum mundum Deo reconciliare sufficeret; quantum putas tunc merebitur mundus, cum etiam gens ista reconciliari meruerit Deo? Et quid illud sit quod ex reconciliatione Israel mundus acquirat, breviter ostendit, dicens