comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nonenim est idoneus populus reddere mercedem illis: qui sibi
in caritate euangelii seruiunt : non ex pectantilli mercede
nisiunde &istis alutẽ : Quid autem istincrepantur : unde
arguuntur quicũ lac sumerent & lanis sete gerent oues
lanis secogere: Qupreb& lac iuetum preb& quipba lunã honorẽ
preb& : ist suntduo quaca papulis quaerunt quiscipsos pascant
tionoues commodum supplendȩ necessitatis : & fauoreta hano¬
eis cclaudis enimuestimentum ꝓpterea beneintelleaor iun ho¬
nore qi nuditatẽ contorit: estenim unus quisq ciu ghomanifi¬
mus : &e quidest quis quis uob prȩest. nisi quoduos estis carnem por¬
tcens mortalis est : manducit dormit surgit natus ÷ moriturus 
sergo cag̃itis quid sit recundũ scipsum : homoest : tutamen ho¬
horando cum ulut ti angelũ: contegis quodiifs
paulus cumdicer& : sicut angelum di suscepistis me

Expanded text:
Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi in charitate Evangelii serviunt. Non exspectent illi mercedem, nisi unde et isti salutem. Quid ergo istis increpatur, unde arguuntur? quia cum lac sumerent, et lanis se tegerent, oves lanis se tegere. Qui praebet lac, victum praebet; qui praebet lanam, honorem praebet. Ista sunt duo quae a populis quaerunt, qui se ipsos pascunt, non oves; commodum supplendae necessitatis, et favorem honoris et laudis. Etenim vestimentum propterea bene intelligitur in honore, quia nuditatem contegit. Est enim unusquisque homo infirmus. Et quid est quisquis vobis praeest, nisi quod vos estis? Carnem portat, mortalis est, manducat, dormit, surgit, natus est, moriturus est. Si ergo cogitas quid sit secundum se ipsum, homo est: tu tamen honorando eum velut angelum, contegis quod infiPaulus, cum diceret: Sicut angelum Dei suscepistis me:
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiare euangelium : sed hominib: illuminandis prȩbe¬
ant lucem uerbi ueritatis . : sunt enim tam quã lucernȩ sicut
dictum est sint lumbiuestri precincti & lucernȩ ardentes:
t nomo accendit lucernã & ponitecm sub modium sed super
cande labrũ ut luceat omnib: quundomosunt : sicluccatlu
men uestrũ corũ hominib: utuideant bona operauestra
& glorificent putrẽ uestrũ quincȩlis est : siergo tibilucer¬
na accenderaur in domo nonnea diceres oleum ncex ingue¬
recur : porrosilucerna accepto oleo non lucer& : Nonerat pla¬
ne digna quat in candelabro poner&ur : sed quȩ continuo fran¬
geretur : Undeergo uiuitur necessitatis est acciptre caritatis
est prebere : nontũ quã uenalesit euangehum: Vt illud sit
pr &ium eius quod sumunt qui ad nuntiant undeuiutnt: si
enim sicuendunt magnã rem uiliuendunt: Accipiaent susten¬
tationẽ necessitatis apopulo : mercedem dispensitionis ađ :

Expanded text:
annuntiare evangelium, sed hominibus illuminandis pareannuntiare evangelium, sed hominibus illuminandis parent lucem verbi veritatis. Sunt enim tanquam lucernae, sicut dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . Et, Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio: sed super camen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in coelis est . Si ergo tibi lucerna accenderetur in domo, nonne adjiceres oleum ne exstingueretur? Porro si lucerna accepto oleo non luceret, non erat plane digna, quae in candelabro poneretur, sed quae continuo frangeretur. Unde ergo vivitur, necessitatis est accipere, charitatis est praebere. Non tanquam venale sit evangelium, ut istud sit pretium ejus quod sumunt qui annuntiant, unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili pretio vendunt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
quo decm tempore in mergnee indugentia uinetus in canfessio¬
ne ueritectis: misium est illi a fratrib unde neres suagt & in¬
digentice qus minis trec reiur : Respondit autem illis gra¬
ticos agens & dicit: bene fecstis cam municare necessitati¬
b: in cis : ego enim didici in quib sum sufficens eẽ iscio &a
bundare. & penuricmpati : omnia possum in eo qui mecon
fortut : erum tamen uos bene fecistis usib: meis mittere
sed ut ostender& in co quodill benes eccrurt quod nonipse
quacerero : Neinterillos eẽ quis cipsos pascunt nono ues:
nontam suȩ gauda subuentũ ec̃ necessitati quãillaum
gaudebat fecunditate᷑: Quid ergo ibi quȩrebat : onquia quac¬
ro in quiđ datum sed requiro fructum : Non eigo in quid ut ex¬
plecor. sed neuos inanes rema nocctis : Quierigonom possunt
facere quod paulus. ut manib: suis trunsigant accipiuint de
tam quã cõmodũ suũ: t ex necessita tesuie penuriae uidecnt᷑

Expanded text:
quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessioquodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veritatis, missum est illi a fratribus unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respondit autem illis gratias agens, et dixit: Bene fecistis communicare necessitatibus meis. Ego enim didici in quibus sum sufficiens esse: scio et abundare, et penuriam pati; omnia possum in eo qui me confortat. Verum tamen vos benefecistis, usibus mittere meis . Sed ut ostenderet in eo quod illi benefecerunt, quid ipse quaereret, ne inter illos esset, qui se ipsos pascunt, non oves: non tam suae gaudet subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Quid ergo ibi quaerebat? Non quia quaero, inquit, datum, sed requiro fructum. Non ut ego, inquit, explear, sed ne vos inanes remaneatis. Qui ergo non possunt facere quod Paulus, ut manibus suis se transigant, accipiant de tanquam commodum suum, ut ex necessitate penuriae suae videantur
Abbreviated transcription (Latin):
uicenta quaccom̃mnoraui: Equidem apostolas quã quam elige¬
t& mcenib: suis transigia tiec ipsum lac quecerere ab ouibus ta
isse ut qui eucengelium adnuntiãt deciungeho uiucent. & di¬
ut alios coapostolos suos usos fuisse ha e potestate Nonusur
putiom sed datam : plus ille fecit: ut nec quod debebatur accipero:
Ip socrigo donccuit & debitum sed edius non exigit in delutum:
Iuc olus fecit: fortaessis enim ipsum significabat : quiegrum cum ad¬
Nucer& cedstebulum dixit siquid complius erogecueris in re de¬
sundo redda intibi: Dehis ergo quinonindigent lacte gregis.
quid plura dicamus miseri cordiores sunt : uel potius ipsius miscri¬
cordicofficium lcorgius impendunts possunt enum. & quod pos¬
sunt faciunt: laudentur hi necdamnentur illi : Nã &ipse
ipostolus quihece uonquȩrebat fructuo sces tecmen oues eẽ
cupiebat : nonsteriles sine lactis ubertate: Itea cũ cãs

Expanded text:
diceret quae commemoravi. Et quidem apostolus, quanquam elegediceret quae commemoravi. Et quidem apostolus, quanquam elegerit manibus suis transigi, et nec ipsum lac quaerere ab ovibus, taisse, ut qui evangelium annuntiant, de evangelio vivant. Et dicit alios coapostolos suos usos fuisse hac potepata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur acciperet . Ipse ergo donavit et debitum: sed alius non exigit indebitum: ille plus fecit. Fortassis enim ipsum significabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis, quid plura dicamus? Misericordiores sunt, vel potius ipsius misericordiae officium largius impendunt. Possunt enim; et quod possunt, faciunt. Laudentur hi, nec damnentur illi. Nam et ipse Apostolus datum non quaerebat; fructuosas tamen oves esse cupiebat, non steriles sine lactis ubertate. Itaque cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
commoda sua solc respicut : sepasat nonoues : ad hos sermođ dirigitu
audite tam qucc̃ ouerđi & uid&e quemad modum uos seciros fecerit
ds: qualescumq sint quibis prace sunt : Id est quales cumq: nossumu
pierit : Uidecomus ergo quid allo quatur pacstores scipsos par¬
centes nonoues sermođni. neminem palpans: lac n consumitis &
lanis uosto gitis & quod crassum est interficitis. & oues mecis non
pascias: quod infirmatum est non confortastis : & quo degro
tãt non conroboratis: & quod conribulatum est non colliges¬
tis : & quod errabat non reuocastis. & quod perut non in qui
ipsos nonoues quiddiligcent quid neglegeant: quidergo di¬
Quis plantat umnerem & defructucius non sumit: Quis pascit
gregem & delacte gregis non percipit: inuenimus ergo esse
lac grags quiequid coplebeułi tribuitur prepositis cal sustentꝰ andũ
uieat tem porelem: Irideenim loquebatur apostolus cum huec

Expanded text:
commoda sua sola respiciat, se pascit, non oves. Ad hos sermo dirigitur: commoda sua sola respiciat, se pascit, non oves. Ad hos sermo dirigitur: audite tanquam oves Dei et videte, quemadmodum vos securos fecerit Deus, qualescunque sint qui vobis praesunt, id est qualescunque sumus: V percipient. Videamus ergo quid alloquatur pastores seipsos pascentes, non oves, sermo divinus neminem palpans: Ecce lac consuntitis, et lanis vos tegitis, et quod crassum est interficitis, et oves meas non pascitis. Qroborastis, et quod contribulatum est non consolati estis , et quod errabat non revocastis, et quod periit non inquisitipsos, non oves, quid diligant, quid negligant. Quid ergo diQuis plantat vineam, et de fructu ejus non sumit? Quis pascit gregem, et de lacte gregis non percipit ? Invenimus ergo esse lac gregis, quidquid a plebe Dei tribuitur praepositis ad sustentandum victum temporalem. Inde enim loquebatur Apo
Abbreviated transcription (Latin):
sumus cẽd tendatur utilitcs nostrio : Inĩ co quod prȩpositi nonnisi
uestreo : sunt aut̃ multixp̃iceni e nomn prȩposit: qui ꝑueniunt
adđm faciliorefostasic̃ itinere : & taento expeditius ambulan¬
as quin tominorẽs ircinam portant : Nosaut̃ excepta quod xp̃ia¬
Ahoc isteem difficultaetem ꝓpono ut campatientes nobis or&is ꝓniabis
Ueni& enim dies quocuncta adducantur iniudicium: & illedies si seculo
longeest unicuiq: homini suacuitae ultimus est : Tamenutrumq: la¬
ređs uoluit & quaendo ueniat finis sȩculi & quando sit in uno quoq
homine huius uitacfinis Nis nontimere diem occultumꝰ quandoueni¬
rit inuenicet tẽ parcctum: Cum ergo prȩpositi ad hocsint uteis quib
prȩsunt consulant : Necineo quod presunt omnino utilititem succ in¬
adtendent sedeorũ quib: minis trecuit : quis quis ita prepositos est
ut in eo quod prȩpositus est gacudeat. & honorem suum quaeruet. &¬

Expanded text:
sumus, attenditur utilitas nostra: in eo quod praepositi, nonnisi sumus, attenditur utilitas nostra: in eo quod praepositi, nonnisi vestra. Sunt autem multi christiani, et non praepositi, qui perveniunt ad Deum, faciliore fortasse itinere, et tanto forte expeditius ambulantes, quanto minorem Ad hoc istam difficultatem propono, ut compatientes nobis, oretis pro nobis. Veniet enim dies, quo cuncta adducantur in judicium, et ille dies si saeculo longe est, unicuique homini suae vitae ultimus prope est: tamen utrumque latere voluit Deus, et quando veniat finis saeculi, et quando sit in unoquoque homine hujus vitae finis. Vis non timere diem occultum? Dum venerit, inveniat te paratum. Cum ergo praepositi ad hoc sint, ut his qui subjecti sunt, consulant: nec ideo quod praesunt, omnino utilitatem suam attendant, sed eorum quibus ministrant: quisquis ita praepositus est, ut in eo quod praepositus est, ga
Abbreviated transcription (Latin):
nore: Et faccum est uebum dñi admedicens: fili hominis ꝓph&a suꝑpas¬
tores irł: & dic aid pastores irł: hanclectionem modocu legerciur audiuimꝰ
hnccũ uestra scitacte aliquidlo qui decrecuimur: Adiuidabit ipse utuera dica¬
imus si non nostta dicamus: Nc ms nostra dixerimas pastores erimus pis¬
or saesꝰ pon ouer scanos s̃ aut̃ iliur sunt quac edicimus ꝑ quc̃ libes ipsetuos purcas
H. & dicit darde d pastores irt quipaeruntieroum mouerou
lcunt pastores : Idest non se pascant poostores sedo ues: haec prima causacst
slir cargaicentur istipcistures : quia scipsos pascunt nonoues: quisunt
qtus tipsos pascunt: deqiuib: dicit apostolus : om̃s enimsua quecerunt Non
qucihuxp̃o Nos enim quos inlo coisto de quo periculos a rectio reddrair
diis secunđu dignationem sucme non secundum meritum uostram
apianisumas alterum quod prȩpositi sumus Illud quod xp̃i cnisumur
n pt̃ nos est quod aut̃ prepositisumus ꝓpt̃ uos est : Iieo quod xp̃iani

Expanded text:
uit Ezechiel, ad me dicens: Fili hominis, propheta super pastores Israel, et dic ad pastores Israel . Hanc lectionem modo, cum legeretur, audivimus: hinc cum vestra sanctitate aliquid loqui decrevimus. Adjuvabit ipse ut vera dicamus, si non nostra dicamus. Nam si nostra dixerimus, pastores erimus pascentes nos, non oves. Si autem illius sunt quae dicimus, per quemlibet ipse vos pascit. Haec diccunt pastores? id est non se pascunt pastores, sed oves. Haec prima causa est, quare arguantur isti pastores: quia seipsos pascunt, non oves. Qui sunt, qui seipsos pascunt? De quibus Apostolus dicit: Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Nos enim quos in loco isto, de quo periculosa ratio redditur, Dominus secundum dignationem suam, non secundum meritum nostrum, stiani sumus: alterum, quod praepositi sumus. Illud, quod Christiani sumus, propter nos est: quod praepositi sumus, propter vos est. In eo quod Christiani
Abbreviated transcription (Latin):
si onesto lercre nolle aut non posse : in firmisunt: Quiue¬
ro aliquacupiditate mala a matores mundi ab ipsisbonis operi¬
b: reuocantur : languidi & aegroti iacent quippe qui ipsolan¬
guore tam quã sincullis uirib: Nihil bonipossunt opercori:
Talis in anima paraliticus illefuit : quẽ cũ dnõ inferre non pos¬
sent quicũ portabant tectum a peruerunt & deposuerunt:
idest tam quam sin anima hoc uelis facere ut tectũ aperias & de¬
ponas ad đnm animã paraliticam dissolutam omnib: membris
& uacantẽ ab omni operebono: grauatã utiq peccatirsuis &
languentẽ morbocupiditatis succȩ: sicrgo dissa luta sunt mbn¬
brccomnia & est pccrede sis interior ut ꝑuenias codmedicum
fortecnim lat& medicus &intusest : hocest isteucrus intellco¬
tus in scripturis occultus est : exponendo quo modo occultum est
aperitectum . & deponepcrcdliticum: quod qui non faciunt &

Expanded text:
siones tolerare nolle, aut non posse, infirmi sunt. Qui vesiones tolerare nolle, aut non posse, infirmi sunt. Qui vero aliqua cupiditate mala amatores mundi ab ipsis bonis operibus revocantur, languidi et aegroti jacent: quippe qui ipso languore, tanquam sine ullis viribus, nihil boni possunt operari. Talis in anima paralyticus ille fuit, quem cum ad Dominum inferre non possent, qui eum portabant, tectum aperuerunt, et deposuerunt : id est, tanquam si in anima hoc velis facere, ut tectum aperias, et deponas ad Dominum animam paralyticam, dissolutam omnibus membris, et vacantem ab omni opere bono, gravatam utique peccatis suis, et languentem morbo cupiditatis suae. Si ergo dissoluta sunt membra omnia, et est paralysis interior, ut pervenias ad medicum forte enim latet medicus, et intus est; hoc est, iste verus intellectus in Scripturis occultus est, exponendo quod occultum est aperi tectum, et depone paralyticum. Quod qui non faciunt, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
oues omninonon curantib:: & quod malehabuit non cor¬
roborcstis : Inter infirmum id est non firmũ : Namdicuntur
infirmi &icm ae grotantes: sed inter infirmum &egrotũ
quȩ distinguere utcũq conamur forte & nos possumus ma¬
iore diligentic meliur dis tinquere & aliur peritior uellumine cordis
plenior : interim nestcuidemini quantum ad uerba atan& scriptu¬
pae quodientio loquor: Ini firmo neaccidat temptatio & cum
ficengat timendumest : languens autẽ iumcupiditate aliqua ggro¬
tat : & cupiditate aliqua impeditur ab intrandaiuadi: a subeun¬
ido iugo xp̃ : Adtendite illos homines uolentes beneuiuere iam
statuentes beneuiuere & minu sidoncas mala pati: sicut parati
sunt bona facere : ꝑtin& aute achepiani firmitatem non solũ
opercori quaebona sunt : sed acto lerare quaemala sunt :
Quiergo uidentur feruere in opcrib: bonis sed inminentes pas¬

Expanded text:
oves omnino non curantibus, et quod male habuit non coroves omnino non curantibus, et quod male habuit non corroborantibus. Inter infirmum, id est, non firmum: nam dicuntur infirmi etiam aegrotantes: sed inter infirmum et aegrotum, , fratres, quae distinguere utcumque conamur; forte et nos possumus majore diligentia melius distinguere, et alius peritior vel lumine cordis plenior: interim ne fraudemini, quantum ad verba attinet Scripturae, quod sentio loquor. Infirmo ne accidat tentatio, et eum frangat, timendum est: languens autem jam cupiditate aliqua aegrotat, et cupiditate aliqua impeditur ab intranda via Dei, a subeundo jugo Christi. Attendite illos homines volentes bene vivere, jam statuentes bene vivere, et minus idoneos mala pati, sicut parati sunt bona facere. Pertinet autem ad christianam firmitatem, non solum operari quae bona sunt, sed et tolerare quae mala sunt. Qui ergo videntur fervere in operibus bonis, sed imminentes pas
Abbreviated transcription (Latin):
moent se magis & quasi potum sium sitiunt : paruam enim sibi
putunt fidelium medicncõ : sed quȩrunt & mcorterũ ꝑloricc̃
Suntautem ali quiauditis futuris & neces siriouenientib tentatio¬
nib: quas ppriae oport& uenir exp̃iano : quas nemosentit nis
qui uoluerit uere eẽ xp̃iands : imminentib: ergo sibi ali quibus
frangitur &daudicat: affer consolationis alli gromientũ illigi
qđ fractũ  : dichi&im ecs. nondeserit intemptationib illeinquẽ
credidisti: fid elisds quite nonsinat temptari supra quã potes
ferre : Non hocam caudis a posto lurdict : qui&i amdicit an
ergo cum audis abipso xp̃o audis : Audis & abillo pastore quipas¬
cit irł : Illienim dictũ ÷ potabis cos in lacrimir in mensure
Quodenim ait apostolus Non sinit temptari supra quam ferre
potestir : Hocait proph&cc in mensura tantum : tunolidimitte¬
re corrigentẽ & hoetantem : terrentem & consolantem : ꝑ¬

Expanded text:
mant se magis, et quasi potum suum sitiunt: parvam enim sibi mant se magis, et quasi potum suum sitiunt: parvam enim sibi putant fidelium medicinam, sed quaerunt et martyrum gloriam. Sunt autem alii qui auditis futuris et necessario venientibus tentationibus, quas proprie oportet venire christiano; quas nemo sentit, nisi qui voluerit esse vere christianus: imminentibus ergo sibi aliquibus, franguntur et claudicant. Affer consolationis alligamentum, alliga quod fractum est: dic, Ne timeas, non deserit in tentationibus ille in quem credidisti; fidelis Deus, qui te non sinit tentari supra quam potes ferre. Non hoc a me audis, Apostolus dicit: qui etiam dicit, Anergo cum audis, ab ipso Christo audis: audis et ab illo pastore qui pacit Israel. Illi enim dictum est, Potabis eos in lacrymis, in mensura . Quod enim ait Apostolus, Non sinit tentari supra quam ferre potestis; hoc ait Propheta, In mensura. Tantum tu noli dimittere corripientem et hortantem, terrentem et consolantem, per
Abbreviated transcription (Latin):
gellat omnem filium. ut &unicum : Unicus ille de patris substan¬
tia natus : acquales patri in formađi. uerbum ꝑ qlem facta sunt omã
on habebat undeflagellar&ur adhoc carne indutus est ut
sine flagello non ess&: quiergo flagellat unicum sine peccato.
num quid relinquiđ adoptiuum cum peccato in adoptionem
uocatos nos eẽ a postolus dicit: ad ãptionem filiorum accepimus ut
dus: sed dicei: precepcra animã tuam ad temptationem:
sed fortein upit labi contremiscere nolle accedere : habes ali¬
ud fidelis ds̃ qui nonuos sinat temptari supricquã ferrepo¬
testis: illud autem ꝓmittere. & prȩdicare futuraspcissionq
in firmum confirmarese : Timenti aut̃ nimium & exhocdaerrigo
cumpollicẽris miscricordiamdi: Nonquia temptationes decrunet
sod qł nonpmitat temptecri supreo quec sor repotesti: fiic aim coli
guercest: suntenim quicuꝰ audierint uenturas tribulationes ar¬

Expanded text:
gellat omnem filium, ut et Unicum. Unicus ille de Patris substangellat omnem filium, ut et Unicum. Unicus ille de Patris substantia natus, aequalis Patri in forma Dei, Verbum per quem facta sunt omnia, non habebat unde flagellaretur: ad hoc carne indutus est, ut sine flagello non esset. Qui ergo flagellat Unicum sine peccato, numquid relinquit adoptivum cum peccato? In adoptionem vocatos nos esse Apostolus dicit. Adoptionem filiorum accepimus , ut dus. Dic ei, Praepara animam tuam ad tentationem. Sed forte incipit labi, contremiscere, nolle accedere; habes aliud: Fidelis Deus, qui non vos sinat tentari supra quam ferre potestis . Illud autem promittere, et praedicare futuras passiones, infirmum confirmare est. Timenti autem nimium, et ex hoc deterrito, cum polliceris misericordiam Dei, non quia tentationes deerunt, sed quia non permittit tentari supra quam ferre potest, gare est. Sunt enim qui cum audierint venturas tribulationes, ar
Abbreviated transcription (Latin):
ros ipsi spculo & tuuis ab istir laborib: exceptum esse xp̃ianũ
xp̃i illedicat omnes quiuolunt in xp̃o pieuiuere ꝑsecutionem
pacientur : & tudic si uolueris in xp̃opicuiuere ab undabunt tibiom̃ã
bona & sifilios non habersuscipies & enutries omnes nemotibi
moritur: haccine est ȩdificatiotuas̃ ad tende quid facias. ubi ponas:
suꝑ harenam ÷ quẽ constituis: uenturus ÷ imber influxurus est
fluuius flaturus ÷uentus. & in pingent indomo ista & cad&:
adillum sincullo peccato quȩ non rapuit exsoluentem: Adten¬
de scripturcm dicentem : flac gellat autẽ omnẽ filium quẽ re¬
cipit : & paratẽ flagellari autcerte non quȩrcs recipi:
ficcgellat autẽ inquid omnem filium quẽ recipit : & tuforte ex¬
ceptus eris : exceptus a passione flagellorum: exceptus anunicro
filiorum : stancinquies flagellat omnem filiumł prorsurita fla¬

Expanded text:
ros ipsi saeculo, et tu vis ab ipsis laboribus exceptum esse Christianum? ros ipsi saeculo, et tu vis ab ipsis laboribus exceptum esse Christianum? Christi, ille dicat: Omnes qui volunt in Christo pie vivere, persecutionem patientur: et tu dic, si in Christo pie vixeris, abundabunt tibi omnia bona; et si filios non habes, suscipies, et enutries omnes, nemo tibi morietur. Haeccine est aedificatio tua? Attende quid facias, ubi ponas: super arenam est quem constituis, venturus est imber, influxurus est fluvius, flaturus est ventus, et impingent in domum istam, et cadet, ad illum sine ullo peccato, quae non rapuit, exsolventem : attende Scripturam dicentem tibi, Flagellat autem omnem filium quem recipit . Et para te flagellari, aut certe non quaeras recipi. Flagellat autem, inquit, omnem filium quem recipit; et tu forte exceptus eris? Si exceptus a passione flagellorum, exceptus a numero filiorum. Itane, inquies, flagellat omnem filium? Prorsus ita fla
Abbreviated transcription (Latin):
dens ad serututem di stec inustitu & timore : & prȩpara aninam
tuccm adtemptationẽ  Quiautem hacc loquitur confonitet
infirmum & exisirmo facit infirmam Vt nonille cumcredide¬
rit proipera huus seculi sper& : si autem docturfuerit spercrt ipros¬
pera seculi ipsa prosperitate corrumpitur s sup uonientib enim ad¬
uersitatib sauciatur aut sortassis extinguitur : Nonerigo cum
quirende confortatur in firmus cuma dicitur : spera quidem temp
rero cortuum : Nam ad confortaendũ cortuum uenit ille pati co
ilemori uenit sputis illi niri uenit spinis coronari uenit op probria au¬
dire uenit postremo ligno configi ÷ omnia hec ille ꝓte tunihilꝓ
illo. sed prote : quales autem sunt quitiment eorꝰ dcre quibus loq̃un¬
tur : non solum non prȩparaent a dimminentes temptationes
sed &iam ꝓmittunt felicitatem huius sȩculi : quam đr ipsi seculo
non ꝓmisit: ille prȩdict labores suꝑ labores usq in finẽ uentu¬

Expanded text:
s ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem . Qui enim haec loquitur, confortat infirmum, et ex infirmo facit firmum, ut non ille cum crediderit, prospera hujus saeculi speret. Si enim doctus fuerit sperare prospera hujus saeculi, ipsa prosperitate corrumpitur, supervenientibus adversitatibus sauciatur, aut fortassis exstinguitur. Non ergo eum quirendae. Confortatur infirmus cum ei dicitur, Spera. Imminent quiretro cor tuum. Nam ad confortandum cor tuum venit ille pati, venit ille mori, venit sputis illiniri, venit spinis coronari, venit opprobria audire, venit postremo ligno configi. Omnia haec ille pro te: tu nihil pro illo, sed pro te. Quales autem sunt, qui timentes hos laedere quibus loquuntur, non solum non praeparant ad imminentes tentationes, sed etiam promittunt felicitatem hujus saeculi quam Deus ipsi saeculo non promisit; ille praedicit labores super labores usque in finem ventu
Abbreviated transcription (Latin):
perut non in quinstis: te magis timebo. quam ipsum: oportetnos
omnes exhiberi ante tribunal xp̃i : Nont& im eo : non eriim potes
euertore tribunalxp̃i & constituee tribuncl donati : reuocabo

Expanded text:
periit, non inquisistis. Te magis timebo quam ipsum? Oportet nos periit, non inquisistis. Te magis timebo quam ipsum? Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi . Non te timeo; non enim potes evertere tribunal Christi, et constituere tribunal D
Abbreviated transcription (Latin):
nonreuocastis: Cacunde interho ducos peridtamur: & quo derra¬
bat nonreuo custs : & quod perut non in quis stis: hincinter manus
errantes alienȩ es canobis dicunt errore suo & ꝑditionesua quidnos
uultis quidnos quȩritis : quasi nonipsacausa sit ut quȩrere cos ueli¬
mus : e quare queamus : quia errant & percunt: si mnerrore in¬
quĩ disum siin in teritu quid i euis quid ie queris : quin brorees
reuo areuolo q perist inuenireuolo: si c uolo errare sicuolo perire
si cuis rare sicuis perire : quanto melius ego nolo proesus aud cod¬
core importunus sum: Audio enuimdicentem a postolũ: predica
uerbum instic oportune importune : quib: opartune quibus
importune soportuno que uolentib: : impos tune nolenab:
prorsus importunus sum audeo dicere : tuuis errure tuuis perire
cgonolo nonuult postremo ille quime ter&: si uold eo uide quid
dicat uidequid increp&: quod erabat non reuocastis : & quod

Expanded text:
ocastis. Ecce unde inter haereticos periclitamur. Et quod errabat, non revocastis; et quod periit, non inquisistis. Hinc inter manus errantes, alienas se a nobis dicunt errore suo et perditione sua. Quid nos vultis? quid nos quaeritis? Quasi non ipsa causa sit quare eas velimus, et quare quaeramus, quia errant et pereunt. Si in errore, inquit, sum, si in interitu, quid me vis? quid me quaeris? Quia in errore es, revocare volo: quia peristi, invenire volo. Sic volo errare, sic volo perire. Sic vis errare, sic vis perire! Quanto melius ego nolo? Prorsus audeo dicere, importunus sum. Audio enim dicentem Apostolum, Praedica verbum, insta opportune, importune . Quibus opportune? quibus importune? Opportune utique volentibus, importune nolentibus. Prorsus importunus sum, audeo dicere. Tu vis errare, tu vis perire: ego nolo. Non vult postremo ille qui me terret. Si voluero, vide quid dicat, vide quid increpet: Quod errabat, non revocastis; et quod
Abbreviated transcription (Latin):
tamia uerbi gratia diucrsis locis sunt diuersȩ seduna mater supbia
om̃s genuit si cut una mater nos tracatholica omnes xpĩ a norfide¬
les toto orbe diffuscis : Nonergo mirum si suꝑbia parit dissensio¬
no caritas unitatem : tamenipsa catholica mater ipsepastor
in ea ubiq quaerit grantes: confortat infirmos : curcet lan¬
guidor alligat confractos alior abistis. aliis ab illis : non seinui¬
cem scientib: : sed tamen illccomnes nouit: qr cũ omnib: fuscest:
Uerbi gratia est in africa pars donati cunomiani non sunt in aftica.
sed cum parte donati est hiccatholicasunt in oriente cunomiani ibi
autem uonest pcersdonati sed euno miani sedibi est catholic& illa
sic est tam quam uitis crescendo ubiq diffusa illi sic sunt tam quam
sarmeta in utilia a gricolae falce prȩcira meito sterbitatis suce:
ut uitis putar&ur non ut amputar&ur: sarmenta ergo illa ubi

Expanded text:
tamia, verbi gratia. Diversis locis sunt diversae: sed una mater superbia tamia, verbi gratia. Diversis locis sunt diversae: sed una mater superbia omnes genuit; sicut una mater nostra Catholica omnes Christianos fideles toto orbe diffusos. Non ergo mirum, si superbia parit discissionem, charitas unitatem. Tamen ipsa Catholica mater, ipse pastor in ea ubique quaerit errantes, confortat infirmos, curat languidos, alligat confractos, alios ab istis, alios ab illis non se invicem scientibus. Sed tamen illa omnes novit, quia cum omnibus fusa est. Verbi gratia, est in Africa pars Donati, Eunomiani non sunt in Africa; sed cum parte Donati est hic Catholica. Sunt in Oriente Eunomiani, ibi autem non est pars Donati; sed cum Eunomianis ibi est Catholica. Illa sic est, tanquam vitis, crescendo ubique diffusa: illi sic sunt, tanquam sarmenta inutilia, agricolae falce praecisa merito sterilitatis suae; ut vitis putaretur, non ut amputaretur. Sarmenta ergo illa ubi
Abbreviated transcription (Latin):
xus est ꝓuobis : Ergo postec quã leuaberis oculos inmontes unde
uemi& auxilium tibi In auctore scripturccrũ diuinarum: adteide om¬
nib: medullis suis omnib: ossib: damantẽ :nẽ quissimils tibi
ut securus sinculla iniuria montiũ dicas: Auxiliũ m cũ adno. qui
fecit glum & terrã: Nonsolum: tibi tuncꝰ non suecen sebunt monter sed
tune amibunt tunc magis fauebunt sumipsis spemtuam posucris
contris uabuntur : angelus inulta diuna & mira osterdens homini
abhomine adorebatur: tam quã leuantẽ oculor in montẽ at ille
asercuo cans ad dnm : nolinquid facere illum adora. Niccm egocor
dis ꝑseiunte omnia terraena sectantes ea quat in facie terreie luceit
ipsa amaent ipsadiligunt : nolunt mori. ut abs condatur uita ipsorum
terrae: Alii hicali ibinus quã timen desunt : ipsis enonnorunt: alia
secta inafrica alia heresis in oriente : alia in aegnpto : alia in mesopo¬

Expanded text:
xus est pro vobis ? Ergo posteaquam levaveris oculos in montes, unde xus est pro vobis ? Ergo posteaquam levaveris oculos in montes, unde veniet auxilium tibi, id est, in auctores Scripturarum divinarum, attende omnibus medullis suis, omnibus ossibus clamantem, Domine, quis similis tibi ? ut securus sine ulla injuria montium dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non solum tunc tibi non succensebunt montes; sed tunc amabunt, tunc magis favebunt: si in ipsis spem tuam posueris, contristabuntur. Angelus multa divina et mira ostendens homini, ab homine adorabatur, tanquam levante oculos in montem. At ille a se revocans ad Dominum: Noli, inquit, facere; illum adora: nam ego consedispersae sunt? Omnia terrena sectantes, ea quae in facie terrae lucent, ipsa amant, ipsa diligunt. Nolunt mori, ut abscondatur vita ipsorum terrae. Alii hic, alii ibi, nusquam tamen desunt: ipsi se non norunt. Alia secta in Africa, alia haeresis in Oriente, alia in Aegypto, alia in Mesopo
Abbreviated transcription (Latin):
mor terrenus & supbia sȩculi : extulit se suꝑbia donati. fecit sibi par¬
tem subsequens eum parmenia nus illiur confirmauit errorem:
Illemons est ille collis est : sicomnis cuiur lib& auctor erroris terrȩ¬
nee clatione intumescens ꝓmituit ouib: requiem pascuabona: &ali¬
quando inueniunt ibiouer pascua depluuia đi. nonde duritiamontis:
Habent enim &ipsiscripturas: habent sacramenta : Non sunt ista
montiũ sedcũ inueniuntur in montib: : maleremanent in montib:
grando enim in montib & collib: deserunt gregẽ deserunt unita¬
tem deserunt munites corteraduersus leones a lupos indeergo
reuoc& đr ipse reuoc& : modo audi&is ipsum reuocantem: Errecuer
inquidoues mece in omnẽ montẽ & in omnem collem cdtum : hocest
quisq uestrum dicit: ego sum pauli. ego apollo ego cephȩ. Ego autẽ
xp̃i : leuaoculos inis tommontẽ audiquid dicat & necinipsa mon¬
te remanccos: audienim quid sequatur: Num quid paulus crucifi¬

Expanded text:
mor terrenus et superbia saeculi. Extulit se superbia Donati, fecit sibi partem: subsequens eum Parmenianus, illius confirmavit errorem. Ille mons est, ille collis est. Sic omnis cujuslibet auctor erroris terrena elatione intumescens, promittit ovibus requiem, pascua bona: et aliquando inveniunt ibi oves pascua de pluvia Dei, non de duritia montis: habent enim et ipsi Scripturas, habent Sacramenta. Non sunt ista montium: sed cum inveniuntur in montibus; male remanetur in montibus. Errando enim in montibus et in collibus, deserunt gregrem; deserunt unitatem, deserunt munitas cohortes adversus leones et lupos. Inde ergo revocet Deus, ipse revocet. Modo audietis ipsum revocantem: Erraverunt, inquit, oves meae in omnem montem, et in omnem collem altum; hoc est, quisque vestrum dicit, Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae, ego autem Christi. Leva oculos in istum montem, audi quid dicat; et nec in ipso monte remaneas. Audi enim quid sequatur: Numquid Paulus crucifi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽdonati. loquerentur contra redarguerent eos sata gerent lucrari
illos: sederrant : reuocarent illos. sed percunt : quacrerent illos :
non frustrec ergo cumiam dixis s& superius. quod crassum est in ter¬
fecistis : hiciterũ in nouissimo posuit & quod forte fuit confecistis:
ipsa est oum rep&ita sententia : nisi ex his quae supra dixit nata est.
quod ercebat non reuocastis & quod peruit non requisistir & hoc
deista neglegentia malorum immo falsorum paestorum: &disꝑ¬
sesunt oues meue eoquohsit pcestor & facta sunt in comestura om¬
nib: bestis agri : furcentur lupi insidicntes rccpiunt leones fre¬
mentes cumoues nonherent pastori : Nam prȩsens est pastor:
sedimnale agentib non ese pastor & inhȩrent pastorib. non pasteib
se ipsos non oues pascentib: & l&& alis error consequitur : cuntin
Tadles enim sunt omner quiguudent decrrorib alienis. uestguae pas

Expanded text:
te Donati, loquerentur contra, redarguerent eos, satagerent lucrari te Donati, loquerentur contra, redarguerent eos, satagerent lucrari illos: si errant, revocarent illos; si pereunt, quaererent illos. Non frustra ergo, cum jam dixisset superius, Quod crsasum est, interfecistis; hic iterum in novissimo posuit, Et quod forte fuit, confecistis. Ipsa est enim repetita sententia, nisi ex his quae supra dixit nata est, Quod errabat, non revocastis; et quod periit, non requisistis: et hoc de ista negligentia malorum, imo falsorum pastorum: Et dispersae sunt oves meae, eo quod non sit pastor; et factae sunt in comesturam omnibus bestiis agri. Furantur lupi insidiantes, rapiunt leones frementes, cum oves non haerent pastori. Nam praesens est pastor, sed male agentibus non est pastor. Et inhaerent pastoribus non pastoribus; se ipsos, non oves pascentibus: et lethalis error consequitur. Eunt in pientes. Tales enim sunt omnes qui gaudent de erroribus alienis; bestiae s
Abbreviated transcription (Latin):
siluarum ꝑ omnia angusta mecoartabo : omne sepes excuticm
quantũ mihi uirium terrens dnsdonat omnia ꝑagrabo : reuocabo
errantem requiram ꝑ euntem : sime pati nonuis: noliorere noli
perires parum est quod doleo teerrantem ad que  percuntem ti¬
mco uene glegenrte &ium quod forteest ocaidim: uide enim quid se¬
quitur : & quod fortefuit confecistis : sin eglexero errantẽ atq per¬
cuntem & cum qui fortis÷ delactauit errcere atq perires cupio
lucra exteriora sed timeo plurdamna interiora : sundifferentẽ
resim : quaendo aliquod commodu desȩculo reluxerit unde mute¬
tur: stectim mihi dicit fortis ille periturus : cumte ꝑditum non re
decbo filicm mecc̃ nis fucris depcrtem ca illgopus ÷ ut adtendat¬
& dicat sinihil mali eẽ essedeparte eorum: Non contra illos tante
dicerent pastores nostri non ꝓillorum erroresatagerent: siergo ces¬
semus & taceamus contraria locuturur ÷ : Utiq simalum e& essein par¬

Expanded text:
r omnia angusta me coarctabo. Omnes sepes excutiam, quantum mihi virium terrens Dominus donat. Omnia peragrabo, revocabo errantem, requiram pereuntem. Si me pati non vis, noli errare, noli perire. Parum est quod doleo te errantem atque pereuntem. Timeo, ne negligens te, etiam quod forte est occidam. Vide enim quid sequitur: Et quod forte fuit, confregistis. Si neglexero errantem atque pereuntem, et eum qui fortis est, delectabit errare atque perire. Cupio lucra exteriora, sed timeo plus damna interiora. Si indifferentem resim. Quando aliquod commodum de saeculo reluxerit unde mutetur, statim mihi dicit fortis ille periturus, cum te perditum non rdabo filiam meam, nisi fueris de parte mea: illi opus est ut attendat, et dicat, Si nihil mali esset esse de parte eorum. non contra illos tanta dicerent pastores nostri, non pro illorum errore satagerent. Si ergo cessemus et taceamus, contraria locuturus est: Utique si malum esset esse in par
Abbreviated transcription (Latin):
dirent: sienim graticom merit culla nostrec prȩcedunt ꝓfec
aut factialicuius aut dicti: aut cogitationis ÷ meritum. Vbi&
sa intellegitur uoluntas bona ⁊ sedbreuissime complexus ÷ omni¬
um genera meritorum: quidicit in nullo gloriandum: quando
nostrum nihilsit: quiuero ait̃ non est in nostra potestate cornos¬
trum & nostrae cogitationes. Necipsa facta & dicta pr&erut: Non
enim estullum factum. dictum uehominis: quod non excorde &
cogitatione procedat: quid autem amplius iagere dehacre cr

Expanded text:
audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera meritorum, qui dicit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum factum dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac r
Abbreviated transcription (Latin):
utunus eorum dicer& innullo gloricndũ quando nostrum d¬
hilsit  alter autem non ÷ in potestate nostreo cornostru &
nos trȩcogitationes : nontame hortari & corripere destitrun
Vt fierent prȩcepta diuina : nectimuerunt Nedicer&urbs
quidnos hortamini quid & corripitis. sinhilboni ut haber¬
mus est nostrum & sinon est in potesta tenostracor nostrũ:
haec nedicerentur cis nequaquã illiscĩ eccmententime epotuer us
qua in tellegebant paucissimis ee doncctũ: ut nullo sibi homins
prȩdicante ꝑ ipsum dm̃ uel ꝑ angelos celoru doctrinã sulutis a¬
cipiant ui multis uoo idec̃ donatũ utdõ ꝑ homines credirt
Qquo lib& tamen modo dicatur homins uerumdi: ꝓculdubio quosic
precedunt & ad facienda diuna prexepta in staenter hortatisunt:
quihaberent donum oboedientiae quib iursir oboediendi e&

Expanded text:
ut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum niut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » ; alter autem, « Non est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, et si non est in potestate nostra cor nostrum? Haec ne dicerentur eis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
tores legimus di prescientia᷑ &agitur deuocatione electoro
eandem prȩdestinationẽ intellegere & mnccgis enim fortersse uo¬
luerunt hoc uerbo ineare uti quod & faciliur intellegitur
non repugnat immo & congruit ueritati : quae p redestinatio¬
ne gratiae prȩdicatur: hoc scionemine contrccis tecm predos
tinationẽ quam secundum scripturtes scas defendimus Nusicr¬
rando disputare potuisse. puto tamen eis quidehac re so¬
tentias tractãrum requirunt : scos & infide atq doctrina chs¬
tiana laudacbiliter: usqͥuaque diffematos uiros cipria nan
& ambro siumũ quorum ttcm clacra testimonia posuimus deber¬
i sufficere & debere adutrũq. id est ut & graticm dĩ gratuñam
sicut credenda tatq prȩdicanda ÷ ꝑ omnia credant & pe
omnia prȩdicent sin& ecendem prȩdicationẽ prȩdicationi
quahor tecmur pigros ÷uel corripimus malos non oppinentir
raduersam re quia &istiuiri cumsic prȩdicaranit dĩ gractuam

Expanded text:
tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eandem praedestinationem intelligere; magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati, quae de praedestinatione gratiae praedtinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis qui de hac re sententias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus, debere sufficere, et debere ad utrumque, id est, ut et gratiam Dei gratuitam, sicut credenda atque praedicanda est, per omnia credant et per omnia praedicent, et eamdem praedicationem praedicationi qua hortamur pigros, vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
iterrogationi respondens quod querebat in quidirł. hoc non est
consecutus. electio uitem consecuta est c&eriuero excecatisunt
in hacergo electione & in his reliquuis quac ꝑelectionem gratiae
fuctȩ sunt uoluit intellegi plebemci quam ꝓpterea ds̃ non reppu¬
lit: quia presciuit: haec ÷ illa electio quacos qula suoliuit clegitin
xpo ante constitutio nemmundi Vt essent sciꝰ & in maculat in
coni peeucus in caritate predestinanseor in aid optionem filiog
ullus eetur Quihaec intellogit negcore uel dubitaro ꝑmitatir
bi ait apostolus. Nonreppulit dĩ plebemiuam quam prescuit:
predestinationem significare uoluirse : prescuit enim reliq̃i¬
ai quar secundum dectionem gratiae fuerect ipse facturur
hoc est ergo predestilunt sine dubio enim prescuit si pre¬
destinauit sed oredestinasse ÷ hoc prescirre quod fuerct ipses

Expanded text:
interrogationi respondens, Quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est interrogationi respondens, Quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus; electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt . In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut esseconspectu ejus in caritate, praedestinans eos in adoptionem filiorum. Nullus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus. Hoc est ergo praedestinavit: sine dubio enim praescivit, si praedestinavit: sed praedestinasse, est hoc praescisse quod fuerat ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Vibi suntergo factae ꝓmissiones adirł : continuo subiunxit idico
ergo num quid reppulit ds̃ plebemsuam ab sit: Nam& ego is
rechelita sum iex semine a bra hacm : tribu benicmin : tam qucm¬
dicera Nam aego exipsee plebesum Deinde addidit Unde
nuncagimus : nonreppulit dr̃ plebem suam quam presciuit : atq
tostendera dĩ gratia fuisse relictas reliquias. non meritis opcrũ
prum secutus adiunxit apnescitis inelia quid dicit scriptura
uc̃ ad modũ interpellat dĩ aduersus ir ł & c&erce: sed quid di¬
scit illi inquid responsum diuinum. Reli quimibi septem miliaui¬
rocum: qui non cur uuerunt goiu antebahadnionenim ait re¬
licta sunt mihi: aut reliquerunt semihi sed reliquimihi, sicergo
inquid & in hoctem pore reliquia e ꝑ electionm gratiae factȩs unt.
si autem gratia iamnon ex operib:. Alio quingratia iamnon est
gratia: & conectens illa quae suprinterposui: quidergo & huic

Expanded text:
Ubi sunt ergo factae promissiones Dei ad Israel? continuo subjunxit, Dico Ubi sunt ergo factae promissiones Dei ad Israel? continuo subjunxit, Dico ergo, Nraelita sum ex semine Abraham, tribuBeniamin. non diceret, Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit unde nunc agimus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, secutus adjunxit, An nescitis in Elia quid dicit Scriptura; quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? et caetera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu ante Baal. Non enim ait, Relicta sunt mihi; aut, Reliquerunt se mihi: sed, reliqui mihi. inquit, et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. Et connectens illa quae jam supra interposui, Quid ergo? et huic
Abbreviated transcription (Latin):
que es ledum nati Utriq dacerra facti gant : cbco quidre:
onnepostrono utriq uociti fustent & uocante secutiutt iq
fampus iustificati: & plauacrũ rege nerctionis utriq renouat:
edibiuec audiracille quis ciebat ꝓcul dubio quod dicebetres¬
pondene porsa & dicere eco sunt haci̧ secundum haec onia
ed obiso nrtunt :erum tamen seundum alccr quandam
disor a iene tcoeaent ex nobis pamsi aussent  nobir

Expanded text:
que ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui que ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui onne postremo utrique vocati fuerant, et vocantem secuti, utrique ex impiis justificati, et per lavacrum regenerationis utrique renovati? Sed si haec audiret ille, qui sciebat procul dubio quod dicebat, respondere posset et dicere: Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen secundum aliam quamdam discretionem non erant ex nobis; nam si fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
uenitentiam: & remissionem peccatieũ peromnes gentes incpientib
herusalem: Ecccundeueni&: inapientib: cumdixit : in deutiq scinscir suis
dilias genter uenturum esse precedxit : legedi uisionem terrae filioruir ł
omnib tribubus in libro iesunauȩ. a ꝑ teibi dictum est iebus ab africa
uacest hicruscdem : lege quaereinuenies : utinam cuminueneris cre¬
das utincem dđiositatem deponces: lebus ab africa. quae est hierusale:
& dđns incipientib: ahicrusclem hoc ÷ ds aftico ueni& : quo modo ergo

Expanded text:
ntiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem . Ecce unde veniet. Incipientibus cum dixit, inde utique se in sanctis suis ad alias gentes venturum esse praedixit. Lege divisionem terrae filiorum Israel in omnibus tribubus in libro Jesu Nave: aperte ibi dictum est, Jebus ab Africo, quae est Jerusalem . Lege, quaere, et invenies. Utinam cum inveneris, credas; utinam animositatem deponas. Jebus ab Africo, quae est Jerusalem. Et Dominus, Incipientibus ab Jerusalem: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
te umbroso: sed ostende mihi partem donati anumidia demon¬
teum broso uenire : inuenis nud a omnia pingues quidem campos
sed frumenterios Ionoliu&a fertler non caeris nemorib a mo¬
nos
Vnde ergo mons umbrosus in numidiae partib: unde hocscandclum ⁊tu¬

Expanded text:
te umbroso. Sed ostende mihi partem Donati a Numidia, de monte umbroso venire. Invenis nuda omnia, pingues quidem campos, sed frumentarios: non olivetis fertiles, non caeteris nemoribus amoenos. Unde ergo mons umbrosus in Numidiae partibus, unde hoc scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
si magir esseni illac quae intellegimi. Qucc mistoc quae
cernime : Cui ratiocinationi.: utrum nihil ualide in imicũ
sit : p&o mecũ consideres : Hacego interim recreatus cũ
dõ in auxilium dep̃cat unem : uinipsum &inea quae ueris¬
sime uera sunt at tollicoepero : Tanteo nonnum quco re¬
rũ manentiũ p̃sumptiane compleor : ut mirer interdum
illc mihi opus eẽ ratiocinatione. Uthuec eẽ credam : quȩ
tantec in sunt p̃sentice quantõ sib quisq ipsefit prȩrenr
Rccoletu quoq: namte fateor huiur nei eẽ diligentiorem :
tic quid foste nesciens rescriptis adhuc debecem : face mi¬
hi non facit fidem tam multorũ onerum quae aliquando
nume resueram tam repentincc depositio: Quã uiste ao¬
cepis relit teras mecos non dubitem: quar̃ reseripta ñ hibeo:¬

Expanded text:
si magis essent illa, quae intellegimus, quam ista, quae si magis essent illa, quae intellegimus, quam ista, quae cernimus. cui ratiocinationi utrum nihil ualide inimicum sit, peto mecum consideres. hac ego interim recreatus cum deo in auxilium deprecato et in ipsum et in ea, quae uerissime uera sunt, adtolli coepero, tanta non numquam rerum manentium praesumptione compleor, ut mirer interdum illa mihi opus esse ratiocinatione, ut haec esse credam, quae tanta insunt praesentia, quanta sibi quisque ipse fit praesens. recole tu quoque; nam te fateor huius rei esse diligentiorem, ne quid forte nesciens rescriptis adhuc debeam. nam mihi non facit fidem tam multorum onerum, quae aliquando numeraueram, tam repentina depositio, quamuis te accepisse litteras meas non dubitem, quarum rescripta non habeo