comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia sedens male corruerat. Nec utiq stare qͥuerat. pondere pͣuȩ cupi¬
ditatis p̃ssus. Surrex̃. nec minus fide quã corpore. Totꝰ gͦ surrex̃. quia
totꝰ ceciderat : & secutꝰ.ẽ. eũ morib doctrina fidei. exẽplo discipulatus.
Ton ut quoꝵdã insania ẽtra nos latrare ausa calũpniat᷑ apłos fatuos scu
stultos fuisse. qͦd tã subito adhuc inscii secuti sint eũ quẽ nec dũ ꝓbaue¬
rant Nescientes miseri. qͦd ex auctoritate uł maiestate iubentis.
potius quã exleuitate hec fecere. Sienĩ insaucinis aut magnete la¬
pide tantauis in esse dr̃. ut saltĩ leuia quȩ lib& c̃tra posita ad se trahat
quanto magis uis & uirtꝰ diuinȩ maiestatis inceriuꝰ eos afficiebat. & suȩ
dilectionis flãma a torpore soluebat infidelitatis : Nec poterat durare
frigꝰ dubietatis a facie caloris qͦ intꝰ urebat᷑. sedlique facta mens affectu ca¬

Expanded text:
quia sedens male corruerat. Nec utique stare quiverat, pondere pravae cupiquia sedens male corruerat. Nec utique stare quiverat, pondere pravae cupiditatis pressus. Surrexit, nec minus fide quam corpore. Totus ergo surrexit, quia totus ceciderat; et secutus est eum moribus, doctrina fidei, exemplo discipulatus. Non ut quorumdam insania contra nos latrare ausa calumniatur, apostolos fatuos seu stultos fuisse, quod tam subito adhuc inscii secuti sint eum quem necdum probaverant. Nescientes miseri, quod ex auctoritate vel majestate jubentis potius, quam ex levitate haec fecere. Si enim in succinis, aut magnete lapide tanta vis inesse dicitur, ut saltem levia quaelibet contraposita ad se trahant, quanto magis vis et virtus divinae majestatis interius eos afficiebat, et suae dilectionis flamma a torpore solvebat infidelitatis? Nec poterat durare frigus dubietatis, a facie caloris quo intus urebatur; sed liquefacta mens affectu cha
Abbreviated transcription (Latin):
rat respex̃. flendo ut rediret. Sic om̃s quos ad suã grãm uocat qͦcũq in loco
recesserint. pͥoruudoe oculo pietatis: deinde uocat suȩ dignationis officio. ut
eũ seqͥ studeant. ec istũ ideo diuitẽ uocat ut ꝑmaneat diues. sed ut relictis
om̃ib beatã studeat pauꝑtatẽ. & exẽplũ seqͣtur p̃ceptoris. Siqͥdẽ ñ solũ in¬
cessu pedũ. uerũ imitatione ꝑfectȩ uitȩ. Qua ꝓpt̃ ñ aliũ ad imitandũ quã
seꝓponit. Et notandũ qͦd transiens eũ uidit: & uocat. Ad hoc qͥppe ut &¬
ipse dehoc scło transiens. ad ȩt̾na quã tocius festin&. Nã & petrũ atq
euentu ñ casu c̃tigisse censeas. immo diuinitꝰ ad institutionẽ nrãm omĩa
p̃parata qͣtinꝰ & fides reniteat de p̃cepto. & de doctrina hinc in de uberius
resplendeat ex negocio Et surgens. secutꝰ ẽ eũ. Surgens aut̃ sequit᷑

Expanded text:
rat, respexit, flendo ut rediret. Sic omnes, quos ad suam gratiam vocat, quocunque in loco rat, respexit, flendo ut rediret. Sic omnes, quos ad suam gratiam vocat, quocunque in loco recesserint, prior videt oculo pietatis, deinde vocat suae dignationis officio ut eum sequi studeant. Nec istum ideo divitem vocat ut permaneat dives; sed ut, relictis omnibus, beatam amet paupertatem, et exemplum sequatur Praeceptoris: siquidem non solum incessu pedum, verum imitatione perfectae vitae. Quapropter non alium ad imitandum quam se proponit. Et notandum quod transiens eum vidit et vocat. Ad hoc quippe ut, et ipse de hoc saeculo transiens, ad aeterna quantocius festinet. Nam et Petrum atque eventus non casu contigisse censeas. Imo divinitus ad institutionem nostram omnia praeparata, quatenus et fides reniteat de praecepto, et de doctrina hinc inde uberius resplendeat ex negotio. Et surgens secutus est eum. Surgens autem sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleat᷑ qͦ prius habundarat delictũ suꝑ habundar& grã. Quẽ ñ solũ
apłm. uerũ euũgłistã esse uoluit. Nouit enĩ artifex singula lic& in cõ¬
posita ad qͦs ualeant usus suo ꝓficere oꝑe. I.darto p̃t̃iens uidit materiã
opis sui elegit unde formare uas in honorẽ. qͦđ pͥus inc̃ cumelia iacebat. Uidit
aut̃ cũ aꝵꝓbauit. ñ qͦđ ꝓb iã ess& sed erat unde ab opifice ꝓbabile fierae. Sic
igit᷑ omĩa in pͥncipio quȩ fec̃ uidisse dr̃. hoc t̃ apꝓbasse. Quicqͥd enĩ ad se
in laudẽ si oꝑis reuocat: pͥus exsua indulgentia ꝓbat ut uideat. Et quicqͥd
uiderit. appbat in laudẽ ꝑfecti oꝑis ut reducat. Hinc ẽ qͦdait uidens undi
afflictionẽ popłi mei qͥ est inegypto: alio qͥn eos nisi pͥus ille uder& lic& eiꝰ
essent. ipsi ad eũ ñredirent. Sic & petrũ decruce qͥ male negando recesse¬

Expanded text:
compleatur, quo prius abundarat delictum, superabundaret gratia . Quem non solum compleatur, quo prius abundarat delictum, superabundaret gratia . Quem non solum apostolum, verum evangelistam esse voluit. Novit enim artifex singula licet incomposita, ad quos valeant usus suo proficere opere. Idcirco praeteriens vidit materiam operis sui, elegit unde formaret vas in honorem, quod prius in contumelia jacebat. Vidit autem, cum approbavit. Non quod probum jam esset, sed erat unde ab opifice probabile fieret. Sic igitur omnia in principio quae fecit, vidisse dicitur, hoc est approbasse. Quidquid enim ad se in laudem sui operis revocat, prius ex sua indulgentia probat, ut videat; et quidquid viderit, approbat in 433 laudem perfecti operis, ut reducat. Hinc est quod ait: Videns vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto . Alioquin eos nisi prius ille videret, licet ejus essent, ipsi ad eum non redirent. Sic et Petrum de cruce, qui male negando recesse
Abbreviated transcription (Latin):
duo decĩ apłos simulelectos & audisse ad ño sermonẽ in monte qũe supra
exposumꝰ. Pat& igit̾ hoc mystice factũ illi qͥdẽ signantes historica nar¬
ratione ante hunc sermonẽ in monte eos uocatos fuisse. sed matheus
p̾st sanitatẽ lȩpsi. pͦst curationẽ paraliticoꝵ ceteroꝵq mediũ se int̃̾ferere
maluit. ut ubi multi debiles curant᷑. &iã seipsũ qͣsi debilẽ & in mundũ sana¬
tũ apio dño humilitatis gr̃ã ostendat. Simulq notandũ qͥd ñ om̃iũ apłoꝵ
uocatio qͣndo uł ubi factasit in euugło declaret᷑. Hc̃ tam̃ cũ dipissa ihc
sedentẽ inthelonco dix̃ci. Sequereme. Et mira dispensatio dĩ. PSatha¬
nahelẽ ad sẽ iã uenientẽ quẽ laudat lic&e uiderit miserationis asfectu sub
ficu. nec tam̃ ad apłatus officiũ uocat. Hc̃ aut̃ detã ꝓfundȩ iniqͥtatis

Expanded text:
duodecim apostolos simul electos, et audisse a Domino sermonem in monte, quem supra duodecim apostolos simul electos, et audisse a Domino sermonem in monte, quem supra exposuimus. Patet igitur hoc mystice factum. Illi quidem signantes historica narratione, ante hunc sermonem in monte eos vocatos fuisse. Sed Matthaeus post sanitatem leprosi, post curationem paralyticorum caeterorumque, medium se interserere maluit; ut ubi multi debiles curantur, etiam seipsum quasi debilem et immundum, sanatum a pio Domino humilitatis gratia ostendat. Simulque notandum, quod non omnium apostolorum vocatio, quando vel ubi facta sit, in Evangelio declaretur. Hunc tamen cum vidisset Jesus sedentem in telonio, dixit ei: Sequere me. Et mira dispensatio Dei. Nathanaelem ad se jam venientem quem laudat, licet viderit miserationis affectu sub ficu, nec tamen ad apostolatus officium vocat: hunc autem de tam profundae iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
nun ꝓfecto qͥa cȩlestia relinquens si nist crenalura in hiub .it. ꝑ oc igitur
uidit qͦd cripuit. Inmatheo nãq: hominẽ saluauit: Uidit gͦ hominẽ eo
aspectu. qͦ & nathanahel dr̃ uidisse sub ficu. Uidit inquã miserationis suȩ
aspectu sed istũ intheloneo. illũ aut̃ subficu: qͦpͥor adã folusse c̃texueratu
Hunc tam̃ eo longiuꝰ qͦt̾rena inhiabat: Unde ad exaggerandũ cupiditatis
suȩ cumulũ. sedentẽ eũ uidisse dr̃. Sedebat enĩ ut magist᷑ rapinȩ iuixta
fornacẽ auaritiȩ. & estuabat c̃ cupiscentiarũ calorib ¶Nec stansut uincer&
nec abiens ut euader&e : sed sedens ut pͥnceps rapine ministroꝵ p̃dã diripera
ãtales grece tributũ aut uectigal dr̃: Unde legit᷑ ingreco NTAGC¬
Ho Teaoc: Hoc ẽ. cui tributũ tributũ. Ex qͦ manifestũ indomo tributa¬
ra eũ sedisse. ubi lucra tributi uł uectigaliã exgebant᷑. Seduenit
inquestionẽ cur matheuꝰ ñc̃ uocatꝰ legat᷑. cũ lucas longe retro exponat

Expanded text:
. Profecto quia coelestia relinquens, nonnisi terrenis lucris inhiabat. Hoc igitur vidit, quod eripuit. In Matthaeo namque hominem salvavit. Vidit ergo hominem eo aspectu, quo et Nathanael dicitur vidisse sub ficu . Vidit, 432 inquam, miserationis suae affectu, sed istum in telonio, illum autem sub ficu, quo prior Adam foliis se contexerat, hunc tamen eo longius, quo terrenis inhiabat. Unde ad exaggerandum cupiditatis suae cumulum, sedentem eum vidisse dicitur. Sedebat enim ut magister rapinae juxta fornacem avaritiae, et aestuabat concupiscentiarum caloribus. Nec stans ut vinceret, nec abiens ut evaderet, sed sedens ut princeps rapinae ministrorum praedam diriperet. Nam τέλος Graece tributum, aut vectigal dicitur. Unde legitur in Graeco  τέλος, hoc est, cui tributum, tributum . Ex quo manifestum, in domo tributaria eum resedisse, ubi lucra, tributa vel vectigalia exigebantur. Sed venit in quaestionem cur Matthaeus nunc vocatus legatur, cum Lucas longe retro exponat
Abbreviated transcription (Latin):
patriȩ qͣntocius ꝑuenire. Et cũ transiss& inde ihc̃: uidit hominẽ sedentẽ
intheloneo matheũ nomine. & ait illi. Sequere me. Consuetudo est
sc̃oꝵ inscripturis diuinis quotiens ipsi dese locunt᷑. sio qͣsi de alio dicere. Elec
uera st̃ quasi alius absq fuco decolorationis testat᷑. lic& eo loquendi genere
humilitatis causa se becultent. Sic itaq moyses quã sepe. sic esaias. sic & ioħs
locunt᷑ qͣsi de altero : ut ueritas suis ad orneoͣ uirtutib. Uidĩ inqͥt hominem
Hominẽ ait & ñ matheũ. Qua matheus. donatꝰ int̾p̃tat᷑. Et si iã in p̃destinatione.

Expanded text:
enire. Et cum transisset inde Jesus, vidit hominem sedentem in telonio, Matthaeum nomine, et ait illi: Sequere me. Consuetudo est sanctorum in Scripturis divinis, quoties ipsi de se loquuntur, sic quasi de alio dicere. Nec ivera sunt, quasi alius absque fuco decolorationis testatur, licet eo loquendi genere humilitatis causa se occultent. Sic itaque Moyses quam saepe, sic Isaias, sic et Joannes loquuntur, quasi de altero, ut veritas suis adornetur virtutibus. Vidit, inquit, hominem, hominem ait, et non Matthaeum, quia Matthaeus donatus interpretatur, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
roptea ergo ratio fuit eiꝰ teneret manũ ut uitã resumeret qͥi adã de mi¬
nu mudierus acceꝑit mortt̃ Sic om̃a saluatoris concmnunt oꝑa Iustũ quipp
erent ut quod manꝰ p̃sum̃tis ad miserat manꝰ repararet aucteris & uidur¬
gentũ reciet quȩ cunctis intulerat mortẽ Quȩ surrexit : & ministra¬
lases Contra consuetudine febricitantiũ qͥa solent in cipiente santate
ber ioscore icagrotationis sentire molestĩ ded sanitas quȩ api confea tat
porio tora ũnud redit licet & altioris causȩ ratione continuo ip̃sa minis trauerit
lioqͥn merut mdontio petri uerula. ñ minaster aliqs ñ famsi aris ⁊ ipostquer

Expanded text:
umeret; quia Adam de manu mulieris acceperat mortem. Sic omnia Salvatoris concinunt opera. Justum quippe erat ut quod manus praesumentis admiserat, manus repararet auctoris, et indulgentiam reciperet quae cunctis intulerat mortem. Quae surrexit, et ministrabat eis. Contra consuetudinem febricitantium, quia solent, incipiente sanitate, lassescere, et aegrotationis sentire molestiam; sed sanitas, quae Domini confertur imperio, tota simul redit, licet, ad altioris causae rationem, continuo ipsa ministraverit. Alioquin non erat in domo Petri vernula, non minister aliquis, non familiaris, non pr
Abbreviated transcription (Latin):
lucas & p̃sens euuangłista multũ dissentire uident᷑. dũ lucas dicat quod mi
dignꝰ ẽ. ut hoc illi p̃stes Diligit eni gentẽ nr̃am. & sinagoga ipse nob̃ ȩdificaur

Expanded text:
Lucas et praesens Evangelista multum dissentire videntur, 400 dum Lucas dicat, quod misLucas et praesens Evangelista multum dissentire videntur, 400 dum Lucas dicat, quod misdignus est, ut hoc illi praestes: diligit enim gentem nostram, et synagogam i
Abbreviated transcription (Latin):
onuncunt᷑ etiã ab eisdẽ oꝑib quȩ ñ minꝰ supͣ legẽ quã & supͣ hominis uir¬
tutẽ ẽẽ ꝓbant᷑. Qua de causa satis ꝓuide mittit᷑ ad sacerdotẽ. ut & ipse asua
impietatis lepra discedat habens testimoniũ alege ilłã nũquã talia potuis¬
seTestimoniũ ab ipsa legis typica sanctione. testimoniũ ab ipso curationis
oꝑe. & uerbo imꝑii. saltẽ ut recognosceret illũ qͥ ołi uerbo cuncta erearat
on qͥdẽ uelut aliqͥ suspicant᷑ illud moy saicũ uidet᷑ apꝓbas se saerificiũ qͦd ne
sione se ipsũ redẽptionis nr̃ȩ holocaustũ obtulerat Propt̃ea nẽpe necdum
oportebat auferri significantia legis saerificia. donec illud qͦd significabat᷑
ostensũ & c̃firmatũ ẽẽt ex impletione oꝑis. ut tũ qͦd tegebat᷑ uberius fide eri¬
dentiũ passĩ figuris iã repudiatis xp̃i sacrificiũ ãplecteret᷑ Cũ aut̃ introis¬
set capharnaũ. accessit ad eũ centurio rogans eũ & dicens. De quosane loco

Expanded text:
ncuntur etiam ab eisdem operibus, quae non minus supra legem quam et supra hominis virtutem esse probantur. Qua de causa satis provide mittitur ad sacerdotem: ut et ipse a sua impietatis lepra discedat, habens testimonium a lege, illam nunquam talia potuisse; testimonium ab ipsa legis typica sanctione: testimonium ab ipso curationis opere, et verbo imperii, saltem ut recognosceret illum qui olim verbo cuncta crearat. Non quidem, velut aliqui suspicantur, illud Moysaicum videtur approbasse sacrificium, quod nec sione seipsum redemptionis nostrae holocaustum obtulerat. Propterea nempe necdum oportebat auferri significantia legis sacrificia, donec illud quod significabatur ostensum et confirmatum esset ex impletione operis; ut tum quod tegebatur uberius fide credentium, passionis figuris jam repudiatis, Christi sacrificium amplecteretur. Cum autem introisset Capharnaum accessit ad eum centurio, rogans eum et dicens . De quo sane loco
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuẽros. do ex pus fidẽ susciper&. deinde reñtiaturꝰ om̃ib n luxurio se distri¬
buens. sea exsuis suptib hospitalitatis c̃ uiuiũ dño p̃parar&. Priuitamer
illud exhiburt in pectore uixta ilud. Ecce sto ad ostiũ &e pulso. Si qͥsappe¬
ruerit
mͥ ianuã intrabo adeũ. & cenabo cũ illo & ipse mecũ. Qđ itaq c̃uiuiũ tẽ

Expanded text:
ur ordo, ut prius fidem susciperet, deinde renuntiaturus omnibus, non luxuriose distribuens, sed ex suis sumptibus hospitalitatis convivium Domino praepararet. Prius tamen illud exhibuit in pectore, juxta illud, Ecce sto ad ostium et pulso, si quis aperuerit hi januam intrabo ad eum, et coenabo cum illo, et ipse mecum
Abbreviated transcription (Latin):
homo qͥlibet silere debet licet melimato loquendi genere ne loqͥt᷑ ea diuinitꝰ inspi¬
ratꝰ quȩ sentit Quia intelligentia euuangłu ñ inꝑsuasibilib humanȩ sapientiȩ

Expanded text:
homo quilibet silere debet; licet in elimato loquendi genere, ne loquatur ea divinitus inspihomo quilibet silere debet; licet in elimato loquendi genere, ne loquatur ea divinitus inspiratus quae sentit. Quia intelligentia Evangelii non in persuasibilibus humanae sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
a sauad hhenit in sẽ multitudinẽ scientie dĩ Quã beto igũ qudietune
ꝑ hierechiele. quia non reuertebant᷑ cum incederent. sed unũ quortq eoꝵ
ante faciem suã gradiebat᷑. quia ad ęterna tendunt Quae nimirũ an¬
malia multis in locis prȩfigurata: & quod mirum est ante sunt in cȩlis
huic ꝓphetę in sp̃u dĩ ostensa. quã essent in tr̃is nata Ideireo ñ potest non
esse ineffabile neq in conp̾hensibile qđ sentiunt Et tamen ex eoꝵ dictis ẽ.
& uerbis quicqͥd ẽ. quod recte sapimꝰ uel intelligimꝰ. quia eoꝵ uerba. uerba
st̃ dĩ Inqͥb ꝓfecto uerbis ñ humana sapientia. sed sp̃s & uita liscet Et ideo
ipsa uerba iure uerba uitȩ dicunt᷑. qͥa ñ in his flos eloquentiȩ redolet scłaris.
sed fructꝰ uitȩ Qua ꝓpt̃ & si adplenũ nemo de talib loqͥ potest Nideo tam̃ extoto

Expanded text:
eo quod habeant in se multitudinem scientiae Dei. Quam bene igitur dictum est eo quod habeant in se multitudinem scientiae Dei. Quam bene igitur dictum est per Ezechielem: Quia non revertebantur cum incederent, sed unumquodque eorum ante faciem suam gradiebatur , quia ad aeterna tendunt. Quae nimirum animalia multis in locis praefigurata, et, quod mirum est, ante sunt in coelis huic prophetae in spiritu Dei ostensa, quam essent in terris nata. Idcirco non potest non esse ineffabile, neque incomprehensibile quod sentiunt. Et tamen, ex eorum dictis est et verbis quidquid est quod recte sapimus vel intelligimus; quia eorum verba, verba sunt Dei. In quibus profecto verbis non humana sapientia, sed spiritus et vita lucet. Et ideo ipsa verba jure verba vitae dicuntur, quia non in his flos eloquentiae redolet saecularis, sed fructus vitae. Quapropter, etsi ad plenum nemo de talibus loqui potest, non ideo tamen ex toto
Abbreviated transcription (Latin):
ullus eoꝵ qui magnos sẽse faciunt uirtutibus. Quoniã hȩc quadriga ecu¬
rus di est multiplex in quã xpͥs celestis auriga ꝑagrat quadratũ or beni
modo unnier sũ. Nunc intempore uolans ꝑ om̃a. nunc extra tempus suꝑ om̃a.
& ultra cȩlorui excelsa. Semꝑ cũ patre idem in una ęternitate ds manens
nunc in fra tempus ds̃ homo ꝑlustrat uniuersa Modo a sũmo cȩloꝵ egredi¬
ens excurrit usq ad inferos modo ab inferis regredit᷑ usq ad hperro sic
Et ides hȩc animalia quȩ hanc quadrigã ꝑ orbem trahere uiden ubiqiuc
lantia. etiam terga penuata habeeddicuntur Quoꝵ corpora plena sunt
oeulis ante ac retro. deinde intus & foris. Ex quib emicant scintillȩ aesi
aeris candentis & discurrunt fulgura. Habent itaq singuli pedes resctos
& semꝑ in sublime tendentes. Unde non imerito & ipiꝰ cherubin uocant᷑.

Expanded text:
ullus eorum qui magnos sese faciunt virtutibus. Quoniam haec quadriga cuullus eorum qui magnos sese faciunt virtutibus. Quoniam haec quadriga currus Dei est multiplex, in qua Christus coelestis auriga peragrat quadratum orbem modo universum: nunc in tempore volans per omnia; nunc extra tempus super omnia, et ultra coelorum excelsa, semper cum Patre idem in una aeternitate Deus manens; nunc infra tempus Deus homo perlustrat universa; modo a summo coelorum egrediens, excurrit usque ad inferos; modo ab inferis regreditur usque ad superos. Et ideo haec animalia, quae hanc quadrigam per orbem trahere videntur ubique volantia, etiam terga pennata habere dicuntur; quorum corpora plena sunt oculis ante ac retro, deinde intus et foris; ex quibus emicant scintillae ac si aeris candentis, et 387 discurrunt fulgura. Habent itaque singuli pedes rectos et semper in sublime tendentes. Unde non immerito et ipsi Cherubim vocantur,
Abbreviated transcription (Latin):
aesederans uos uidere & corrigere inine qđ diu neglegentius omiserã. qͥ me
dilectionis affectu contra om̃a aduersantii consolati estis inoratiorab ur̃is
ura cirea me flagrarent Qm̃ debitores facti estis omib qui nihil aliud ulli
deberis quia radic̃e cordis incȩlo posuistis. nisi caritatẽ quã semꝑ debendo
ex̾ soluistis. & exsoluendo magis magisq debitores facti estis. Sed quia libera¬
litas ura multũ exuberat indendo. credo quod & in accipiendo liberalius sc̃a
beniuolentia ura magis gaudebit ꝓmunere uerbi. quã ꝓullius censudati
ine gratũ fore putau quic quid deuotꝰ obtulero. quib ꝓfecto debeo quic qͥd
possũ & qͥuod sum Ucrũtamen ñ adeo ignarus ut nesciã quod nequeo dig¬
neo quatuor euu angłistarũ quadriga sensũ penetrare exiguo. neq adliqu¬
dũ unũ eorũ intelligerȩ. Non dicã ego tantillus. uerũ etiã neseio & si

Expanded text:
desiderans vos videre, et corrigere in me quod diu negligentius omiseram; qui me desiderans vos videre, et corrigere in me quod diu negligentius omiseram; qui me dilectionis affectu contra omnia adversantia consolati estis in orationibus vestris,tae charitatis circa me flagrarent, quoniam debitores facti estis omnibus, qui nihil aliud ulli debetis quia radicem cordis in coelo posuistis, nisi charitatem, quam semper debendo exsolvistis, et exsolvendo magis magisque debitores facti estis. Sed quia liberalitas vestra multum exuberat in dando, credo quod et in accipiendo liberalius, sancta benevolentia vestra magis gaudebit pro munere verbi, quam pro ullius censu dati. Hinc gratum fore putavi quidquid devotus obtulero, quibus profecto debeo quidquid possum et quod sum. Verumtamen non adeo ignarus ut nesciam quod nequeo digne quatuor Evangelistarum quadrigam sensu penetrare exiguo, neque ad liquidum unum eorum intelligere; non dicam ego tantillus, verumetiam nescio et si
Abbreviated transcription (Latin):
puler irati ur̃e quã cefr̃mm meoꝵ qui m̾e &x ipni sui amoris ex senio idid im¬
puuleruit ut facerẽ Vnde continuo quãtuor libroꝵ: opuscula in eodẽ ina¬
tbes qrȩ dudũ illis condiderã ꝓuoto statiu retexere ac n principiũ buius
ois si forte suꝑ pios ac si suꝑ fundamentũ possem tã uobis ꝓꝓmanper⁊ quui¬
initaelabilis & incontaminata manet caritas. una deuotio unu ꝓposctũ fiere
hec lectio una soliditas dilectionis. unꝰq funiculus triplex fidei. spci. & ciitie¬
mse paisũquũ rũpit᷑ inaq fabrica ꝑfectionis qua nusquã iuolat᷑ Heatũ g̃
uob licet exigiũ ꝓmunere ñ ignaui ponderis talentũ locupletius qđ placeret
iuti estis. & refouere sinei caritatis. dõq comittere p̃cib maxnne eo intẽpore
uixti illud antiquũ ꝓuerbiũ. quando amicꝰ& medicꝰ inecessitate ꝓbant᷑. Hinc
est cum sim qđ tanto studio causa uisitationis aduos quã sepe uenire decreui

Expanded text:
ratrum meorum, qui me et ipsi sui amoris xenio ad id impulerunt ut facerem. Unde continuo quatuor librorum opuscula in eodem Matthaeo, quae dudum illis condideram pro voto, statui retexere ac si principium hujus operis, si forte super ipsos, ac si super fundamentum, possem tam vobis pro muinviolabilis et incontaminata manet charitas, una devotio, unumque propositum, fieret haec lectio una soliditas dilectionis, unusque funiculus triplex fidei, spei et charitatis, qui nunquam rumpitur, unaque fabrica perfectionis, quae nusquam violatur. Beatum ergo vobis licet exiguum pro munere non ignavi ponderis talentum locupletius quod placerenati estis, et refovere sinu charitatis, Deoque committere precibus, maxime eo in tempore, juxta illud antiquum proverbium, quando amicus et medicus in necessitate probantur. Hinc est charissimi quod tanto studio causa visitationis ad vos quam saepe venire decrevi,
Abbreviated transcription (Latin):
Confide undt fili remiecunt᷑ ÷ͥ pectata tua. Pate& exhoc loco qͥd mulce in firmita¬
tes pepecetis eueniunt. id circo fons & origo infirmitatis pͥus auero medio sanat :
Et menĩto qͦelfiliũ uocat quẽ adhuc in fidelitas p̃mit. Sed recde silius uocat᷑

Expanded text:
Confide, inquit, fili, remittuntur tibi peccata tua. Patet ex hoc loco quod multae infirmitaConfide, inquit, fili, remittuntur tibi peccata tua. Patet ex hoc loco quod multae infirmitates pro peccatis eveniunt: idcirco fons et origo infirmitatis prius a vero medico sanatur. Et memento quod filium vocat, quem adhuc infidelitas premit. Sed rec
Abbreviated transcription (Latin):
offerebant. ait paralitico. Magna in hoc loco doctrina sci cuugłii magna
uirtꝰ fidei p̃dicat᷑. Quȩ ñ solũ pse: uerũ & ꝓaliis lic& sine fide sint. pocent᷑
sub uenit. Potent᷑ inquã qͥa integra & uera fides magno ex dĩ dono utitur
puilegio Uidens inqͥt ihc̃ fidẽ illoꝵ Querendũ qͥb oculis in altero fides
uidea ᷑÷ Cũ nȩc inse qͥsq eã potest uidere nisi oculis spiritalib. Sed tam̃ quia
nenio nisi ds̃ corda inspic̃ singuloꝵ ꝓbat se dm̃ eẽ : qͥ fidẽ eoꝵ uid& & mecitur
Sec dubiũ ex hoc loco auctoritas tociuꝰ eccłȩ firmat᷑ qͦd paruuli adhuc inscii fide
alteriũ offerunt᷑ baptizandi & in alteriuꝰ fide tingunt᷑ ut exca renascant
xpic osferentis fidẽ inspiciat: Qđ &si infidelis fuerit qͥd alteri iuuiare po¬
teri Unde eligendi st̃ in popło fide obilatores. tẽ demu sequend e or do saliti g.

Expanded text:
hoc loco doctrina sancti Evangelii, magna hoc loco doctrina sancti Evangelii, magna virtus fidei praedicatur, quae non solum pro se, verum et pro aliis, licet sine fide sint, potenter subvenit. Potenter, inquam, quia integra et vera fides, magno ex Dei dono utitur privilegio. Videns, inquit, Jesus fidem illorum. Quaerendum quibus oculis in altero fides videatur, cum nec in se quisque eam possit videre, nisi oculis spiritalibus. Sed tamen, quia nemo nisi Deus corda inspicit singulorum, probat se Deum esse, qui fidem eorum videt et metitur. Nec dubium ex hoc loco auctoritas totius Ecclesiae firmatur, quod parvuli adhuc inscii fide alterius offeruntur baptizandi, et in alterius fide tinguntur, ut ex ea renascantur Christus offerentis fidem inspiciat? Quod et si infidelis fuerit, quid alterum juvare poterit? Unde eligendi sunt in populo fide oblatores, tunc demum sequendus est ordo salutis.
Abbreviated transcription (Latin):
illo ociosa cẽt susceptio. Propt̾ea gͦ qͣndo his utit᷑. uer̾ homo credat᷑. Et
qͣndo pedib absq nauigio sup̃ mare ãbulat. unꝰ idẽq ds̃ intellegat᷑. C ur
aut̃ ascendit in nauẽ ut ir& tͣnsfretũ & uenir& in patriã suã. iã supͣ diximus
qͣd ascenderit in nauẽ ȩccłȩ suȩ quã int̾ undas sȩculi ipse gub̾nat. ut ad cȩ¬
lestẽ patriã oñs qͥ cũ eo in ea nauigant. qͣndoq ciues ꝑducat qͦscũq municipes
patriȩ uł ciuitatis suȩ. ẽẽ. uoluit. Quia nimirũ naue ñ ipse. sed xp̃o nauis in¬
diguit: sine qͦ int᷑ fluctꝰ huiꝰ scłi absq naufragio ꝑuenire ad portũ ñ ual&.
Seterũ int̾ris unde habuit patriã. inde indiguit naue.: Ad quã ꝓfecto cũ per¬
ueniss& : obtuler ei paraliticũ iacentẽ in lecto. Uidens autẽ ihc̃ fidẽ illoꝵ qui

Expanded text:
illo otiosa esset susceptio. Propterea ergo quando his utitur, verus homo credatur, et illo otiosa esset susceptio. Propterea ergo quando his utitur, verus homo credatur, et quando pedibus absque navigio supra mare ambulat, unus idemque Deus intelligatur. Cur autem ascendit ipse gubernat, ut ad coelestem patriam omnes qui cum eo in ea navigant, quandoque cives perducat, quoscunque municipes patriae vel civitatis suae esse voluit. Quia nimirum navi non ipse, sed Christo navis indiguit, sine quo inter fluctus hujus saeculi absque naufragio pervenire ad portum non valet. Caeterum in terris, unde habuit patriam, inde indiguit nave. Ad quam profecto cum pervenisset, obtulerunt ei paralyticum jacentem in lecto. Videns autem Jesus f
Abbreviated transcription (Latin):
statis. Unde & petrus uiso miraculo pisciũ moxp̃cat᷑: Exi ame dñe qͥa homo
peccator sũ. Ita siqͥdẽ & isti semet ipsos c̃siderantes. nec dũ fide ĩbuti ꝑtime s cin
atanta dĩtate : nec ferre possunt tanti luminis claritatẽ. Nec mirũ oculi
qͥ diu lum̃ ñ uderant si reꝑculsi tanto fulgore interdum cecutiarit:
Et ascendens innauiculã transfretaũ & ueñ incuntatẽ suã. Nec mirũ ubiq si xp̃c aut in
nauẽ ascendt auit caducis int̃dũ utt᷑ adium̃tis. lic& omĩa possit. Quia p̃sertĩ nr̃as
ueñ infirmitatessusciꝑe. & suas nob̾ c̃ferre uirtutes. Id circo dignũ fiuit sic̃ iã supra
diximꝰ ut nr̃as sustineret infirmitates. Alias aut̃ si insuis mansiset uirutib.
nihil cõmune cũ hominib haberet. Et nisi ĩplesset carnis or dinẽ carnis in

Expanded text:
statis. Unde et Petrus, viso miraculo piscium, mox precatur: Exi a me, Domine, quia homo statis. Unde et Petrus, viso miraculo piscium, mox precatur: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum . Ita siquidem et isti, semetipsos considerantes, necdum fide imbuti, pertimescunt a 426 tanta divinitate, nec ferre possunt tanti luminis claritatem. Nec mirum, oculi qui diu lumen non viderant, si reperculsi tanto fulgore interdum caecutiant. Et ascendens in naviculam, transfretavit, et venit in civitatem suam. Nec mirum ubique, si Christus aut in navem ascendit, aut caducis interdum utitur adjumentis, licet omnia possit. Quia praesertim nostras venit infirmitates suscipere, et suas nobis conferre virtutes. Idcirco dignum fuit, sicut jam supra diximus, ut nostras sustineret infirmitates. Alias autem, si in suis mansisset virtutibus, nihil commune cum hominibus haberet; et nisi implesset carnis ordinem, carnis in
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Ecce inꝗt cũ ĩpetu abut totꝰ grex p̃ceps inmare & mortui st̃ in aquis
Ad hoc sane qͦsq diaboł exp&it ut p̃cipitant᷑ dimergat & oũ ĩpcturuentes extinguat
in aqͥs pͣuȩ c̃luuionis & suffoc& doctrina malȩ ꝑsuasionis. Nec p̃t̃ mittendũ qͦ d saluator
ñ ꝓpt̃ p̃ces eoꝵire ꝑ misit eos in porcos. sed ꝓpt̃ salutẽ quoꝵ erant ut pastores uiso mira¬
culo illis ñtiarent utifecer̃ de his om̃ih. Unde seqͥt᷑. Et ecce tota cuutasexut ob¬
uã ihũ. Ex eunt gͦ cõmoti fide & deuoti religione. licet adhuc paruuli ac timi¬
di eẽnt. Quo uiso. rogabant eũ ut tͣnsiret afinib eoꝵ. Et mirũ si aliqͥd in
aspectu ũ ꝑsenserint qͦ eũ ferre neqͥuerint. qͥtã deuote pͥus adeũ exier̃ Ppt̃
qͦd sciendũ quia ñ de infidelitate ista locunt᷑. sed de stupore & reuerentia maic¬

Expanded text:
rant. Ecce, inquit, cum impetu abiit totus grex praeceps in mare, et mortui sunt in aquis. rant. Ecce, inquit, cum impetu abiit totus grex praeceps in mare, et mortui sunt in aquis. Ad hoc sane quosque diabolus expetit ut praecipitanter demergat, et cum impetu ruentes exstinguat in aquis pravae colluvionis, et suffocet doctrina malae persuasionis. Nec praetermittendum quod Salvator non propter preces eorum ire permisit eos in porcos, sed propter salutem quorum erant; ut pastores, viso miraculo, illis nuntiarent, uti fecerunt, de his omnibus. Unde sequitur: Et ecce tota civitas exit obviam Jesu. Exeunt ergo commoti fide et devoti religione, licet adhuc parvuli ac timidi essent. Quo viso, rogabant eum ut transiret a finibus eorum. Et mirum si aliquid in aspectu non praesenserint quo eum ferre nequiverint, qui tam devote prius ad eum exierunt. Propter quod sciendum quia non de infidelitate ista loquuntur, sed de stupore et reverentia maje
Abbreviated transcription (Latin):
in mortalis tot aninȩ parit᷑ cũ morte datȩ ft̃ ut perirent. Alioqͥn earũ
si e qͣlis c̃ditio eẽt. absurdũ erat ut de regno suo ĩmo ut ipsi aiuint de
substantia sua ꝓpt̾ hos tot animas ꝑimeret: Parũ ẽ qͦ in cõparatione pau¬
coꝵ electoꝵ. ñ dico animaliũ multiplex numet᷑ derũ pereuntiũ hominũ multi¬
tudo Id circo plarimi tracdunt᷑ ꝓpaucis. qͥa om̃is palea tritico enutrito igni
Ad cõburendũ tradit᷑ Caueant gͦ imitari hanc c̃fessionẽ diaboli mali xpĩan.
& malitiã qͥ exparte ipsius ẽẽ. ꝓbant᷑ : lũ & credunt & uerbotenꝰ c̃ficent᷑ ac
tremiscunt. ñ ut corrigant᷑ & salutẽ querant. sed incdurati ut ꝓficiant in
peius ꝓpt̃ qͦd sẽꝑ aduentũ iudicis formidant: & contra iusti gaudeant : qui
aduentũ regni suppligt̃ ĩplorant & ñ solũ penas ñ ꝑtimescunt: uerũ & regnũ desid e¬

Expanded text:
immortalis, tot animae pariter cum morte datae sunt ut perirent. Alioquin earum immortalis, tot animae pariter cum morte datae sunt ut perirent. Alioquin earum si aequalis conditio esset, absurdum erat ut de regno suo, imo, ut ipsi aiunt, de substantia sua, propter hos, tot animas perimeret. Parum est ergo in comparatione paucorum electorum, non dico animalium multiplex numerus, verum pereuntium hominum multitudo. Idcirco plurimi traduntur pro paucis, quia omnis palea, tritico enutrito, igni ad comburendum traditur. Caveant ergo imitari hanc confessionem diaboli mali Christiani et malitiam, qui ex parte ipsius esse probantur, dum et credunt et verbo tenus confitentur, ac contremiscunt, non ut corrigantur et salutem quaerant, sed indurati ut proficiant in pejus; propter quod semper adventum judicis formidant. Et contra justi gaudeant, qui adventum regni suppliciter implorant, et non solum poenas non pertimescunt, verum et regnum deside
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq licet dubitatiue. si eicis nos inquiunt mitte nos in porcos. quia ꝓfec¬
to sciunt fetorẽ mutare & inmunditiã. nec tam̃ amittere. Haud dubũi
quin & ipsi porci erant de quib pellebant᷑. ideo in porcos rursus expetunt
introire Quib dñs ite inquit Unde fidendũ. qͦd si nec porcis possunt
nocere sine ꝑ missu dĩ. multo minꝰ homiinb. nisi pͥus ipsi se sub diderint coꝵ p̾uis
suasionib. Sed tẽ eis ꝑmittit᷑ ut suadeant: cũ extranei adõ ꝑ ĩ munditiam
dignitali mansore fiunt Et mirũ qđ qͥ decelo ruunt. ñ nisi cȩnũ petant:
& uolutabra porcoꝵ ambiant. Ex qͦ notandũ qͣnto melior sit homo pecude
cũ ꝓpt̃ duostantũ homines grex porcoꝵ de monib ex positꝰ susfocet᷑ Neq
ut manicheus sõniat om̃iũ animaliũ ȩqͣlis ẽ. anima cũ ppt̃ istos quoꝵ erat

Expanded text:
quoque, licet dubitative: Si eijcis nos, inquiunt, mitte nos in porcos; quia profecquoque, licet dubitative: Si eijcis nos, inquiunt, mitte nos in porcos; quia profecto sciunt fetorem mutare et immunditiam, nec tamen amittere. Haud dubium quin ipsi porci erant, de quibus pellebantur; ideo in porcos rursus expetunt introire. Quibus Dominus, ite, inquit. Unde fidendum quod si nec porcis possunt nocere, multo minus hominibus, nisi prius ipsi se subdiderint eorum pravis suasionibus. Sed tunc eis permittitur ut possideant, cum extranei 425 a Deo per immunditiam digni tali mansore fiunt. Et nimirum, quod qui de coelo ruunt, non nisi coenum petant, et volutabra porcorum ambiant. Ex quo notandum quanto melior sit homo pecude, cum propter duos tantum homines grex porcorum daemonibus expositus suffocetur. Neque ut Manichaeus somniat, omnium animalium aequalis est anima, cum propter istos, quorum erat
Abbreviated transcription (Latin):
scire q ua nemisse ẽxcuanites demenditio Propt̃ea & filũ dĩ confitent᷑ &
idiee aduenisse exclanunt. & de tẽpore quasi ante tẽpꝰ pscier int. om̃ino
in suli potestate. Sed milis semꝑ licet longa patientia breuis udet. sicu¬
tonebonis ultio tarda Idenco isti ñ qđ sciant qͣndo debeat ee. sed licet
longistimũ eis breue uideat᷑ eo qđ aerior instet cruciatꝰ & tẽpꝰ concu¬
piscent arũ cũptransierit sic fit ac si ñeẽt Erit autẽ ibi ñ longe
abilless grec poreoꝵ niultox pascens Trex portuoꝵ mistice ñ longe
munditũ eo seepetunt Ist s̃ sane porciante quoꝵ pedes supius dñs
mar ginias ue taer picere. Quoꝵ cibis iunior filius cupiebat imple¬
re uentrẽ. eũ nemo illi diret᷑ Significat autẽ grex iste poroꝵ¬
om̃s inmundos. quos semꝑ demones aqͥb cũq expellant᷑ possident Hinc

Expanded text:
scire quam sciant, non curantes de mendacio. Propterea et Filium Dei confitentur, et scire quam sciant, non curantes de mendacio. Propterea et Filium Dei confitentur, et judicem advenisse exclamant, et de tempore quasi ante tempus praescierint; omninoin sua potestate. Sed malis semper, licet longa patientia brevis videtur, sicuti et bonis ultio tarda. Idcirco isti, non quod sciant quando debeat esse, sed quod licet longissimum eis breve videatur, eo quod acrior instet cruciatus, et tempus concupiscentiarum, cum pertransierit, sic fit ac si non esset. Erat autem ibi non longe ab illis grex porcorum multorum pascens. Grex porcorum mystice non longmunditiam eos repetunt. Isti sunt sane porci, ante quorum pedes superius Dominus margaritas vetat projicere ; quorum cibis junior filius cupiebat implere ventrem, cum nemo illi daret. Significat autem grex iste porcoromnes immundos, quos semper daemones, a quibuscunque expellantur, possident. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
deuoti maneamꝰ Illi quide ut regat quos condidit & saluet. nobis autẽ
ut ei caritatis affectu deuincti fideles ac deuoti famulem᷑ Qđ si respon¬
so digni ẽẽnt quia semel ꝑͥditi redire nequeunt. obiciendũ siltẽ ut
reddatis homunes quos inuasistis. & restituatis auctori quos ciptiuastis
Quod si uobis nihil mecũ. mihi autẽ uobiscũ multũ ẽe scio qͥa & uosinei
estis. & neq potestis minũ meã effugere At uobis nihil cũ his quos ad
miagiẽ meã creaui. qͦs ur̃is fraudib de coepistis Filiũ autẽ dĩ dubi¬
tatiue suspicant᷑ Senserant eni introrsus uirtutẽ maiestatis eꝰ qu
quã misẽri beretier nolunt sentire Isti siqͥdẽ filiũ dĩ eũ clamunt. & arri¬
uos tapits̃e filliũ hominis p̃dicit: Venisti enĩ inquiut ante tepꝰ torquere
nos cepseribunt illud quasi nouerint tẽpꝰ iudicii Presimunt em̃ plus

Expanded text:
devoti maneamus; illi quidem ut regat quos condidit et salvet; nobis autem, devoti maneamus; illi quidem ut regat quos condidit et salvet; nobis autem, ut ei charitatis 424 affectu devincti fideles ac devoti famulemus. Quod si responso digni essent, quia semel perditi redire nequeunt, objiciendum saltem: ut reddatis homines, quos invasistis, et restituatis auctori, quos captivastis. Quod si vobis nihil mecum, mihi autem vobiscum multum esse scio, quia et vos mei estis, et neque potestis manum meam effugere. At vobis nihil cum his, quos ad imaginem meam creavi, quos vestris fraudibus decepistis. Filium autem Dei dubitative suspicantur. Senserant enim introrsus virtutem majestatis ejus, quam miseri haeretici nolunt sentire. Isti siquidem Filium Dei eum clamant, et Arius tantum filium hominis praedicat. Venisti enim, inquiunt, ante tempus torquere nos, et praescribunt illud, quasi noverint tempus judicii. Praesumunt enim plus
Abbreviated transcription (Latin):
hostes ut ꝑsentiunt uirtutẽ xp̃i clamant. Quid nobis & tibi iħu fili di
Uenisti huc ante tẽpꝰ torquere nos Quȩ nimirũ confessio ñ uoluntatis
sed neces sitatis exactio. quȩ cogit inuitos aliquando tormentis poenar
que nolunt confiteri Uelut si serui fugitiui post multũ tẽporis udeant
domunũ suũ: nihil aliud nisi de uerberib dep̾cant᷑ accusante illos con¬
scientia Sic itaq demones cernentes ex coniectura dñm in tris repente
uersari. ad iudicandos se iã uenis se credebant. Nã p̾sentia saluatoris
torm̃ta s̃ demonũ. sicuti & reoꝵ tribimal udicis Inde nimurũ clamant
&t̃ digni sumꝰ talib qͥd nobis &e tibi cũ tu p̃serti ñ sis tanta inuiria dignꝰ
git᷑ ex om̃i pirte ꝑfidi confessio denegans creatori nihil ẽẽ eũ crca¬
tura nec saluatori cũ ꝑditis. cũ multũ nobis & illi sit ut ei aquo sum

Expanded text:
hostes, ut praesentiunt virtutem Christi, clamant: Quid nobis et tibi, Jesu, Fili Dei? hostes, ut praesentiunt virtutem Christi, clamant: Quid nobis et tibi, Jesu, Fili Dei? Venisti huc ante tempus torquere nos. Quae nimirum confessio non voluntatis est, sed necessitatis exactio, quae cogit invitos aliquando tormentis poenarum quae nolunt confiteri. Velut si servi fugitivi, post multum temporis videant dominum suum, nihil aliud nisi de verberibus deprecantur, accusante illos conscientia. Sic itaque daemones, cernentes ex conjectura Dominum in terris repente versari, ad judicandos se jam venisse credebant. Nam praesentia Salvatoris tormenta sunt daemonum, sicuti et reorum tribunal judicis. Inde nimirum clamant: etsi digni sumus talibus, quid nobis et tibi, cum tu praesertim non sis tanta injuria dignus? Igitur ex omni parte perfida confessio, denegans Creatori nihil esse cum creatura, nec Salvatori cum perditis, cum multum nobis et illi sit, ut ei a quo sumus
Abbreviated transcription (Latin):
monũ potest. Sed addm̃ nisi ꝑ dñi. mmime ꝑuenit᷑. Unde patet qđ nec
isti xp̃o suis oceurrunt uotis: sed exibiti ut latrones ante udicẽ Adtrac¬
ti quidẽ ñ uolentes una cũ sux̧ srauilis pila Et mira ordinis conuersio
Ante latrocmante diabolo uexabat᷑ homo innocuus. nc̃ homo currit adeũ
qͥ ẽ. refugiũ nobis. & diabolus poenã incurrit suȩ fraudis Alioqͥn si ñ re¬
ligati trahenent᷑ inu̾iti. nec ipsi uenirent ante lucẽ. nec isti ad ad oran¬
dũ currerent Fortassis gͦ prius isti ex ꝑmissu contarunt uentos ad¬
uers eũ. & mouerunt fluctꝰ ne transmisso freto ad eos ueniret iudex
Quonimirũ fluctuantis mundi t̃mino erucis nauigio transposito qͣsi ad
littora salutis nr̃ȩ xp̃m ꝑuenis se fuit. & regionẽ cȩcitatis splendore
lucis suȩ ꝑfudisse Vnde mox duo quasi ex duob popłis ꝑ fidẽ resurgt̃
de monumentis. in qͥb: diu uariis latronũ uexabant᷑ ludibriis. Sed mex

Expanded text:
test. Sed ad Deum, nisi per Deum minime pervenitur. Unde patet quod isti Christo suis occurrunt votis; sed exhibiti ut latrones ante judicem; attracti quidem, non volentes, una cum suae fraudis praeda. Et mira ordinis conversio. Ante, latrocinante diabolo, vexabatur homo innocuus: nunc homo currit ad eum qui est refugium nobis, et diabolus poenam incurrit suae fraudis. Alioquin si non religati traherentur inviti, nec ipsi venirent ante lucem, nec isti ad adorandum currerent. Fortassis ergo prius isti ex permissu concitarunt ventos adversus eum, et moverunt fluctus, ne transmisso freto ad eos veniret judex. Quo nimirum fluctuantis mundi termino crucis navigio transposito, quasi ad littora salutis nostrae Christum pervenisse fuit, et regionem caecitatis splendore lucis suae perfudisse. Unde mox duo, quasi ex duobus populis per fidem resurgunt de monumentis, in quibus diu variis latronum vexabantur ludibriis. Sed mox
Abbreviated transcription (Latin):
nis af fectu. sed asserentis ista dicunt᷑ qualis ẽ iste Hoc ẽ. dicere quants
quĩ fortis. quã potens. quã magnꝰ cui & insensibilia oboediunt elemta
Quib neq auditꝰ neq loquela neq sensus ẽ. ullus In eadẽ tam̃ substantia
uleua st̃. hiuꝰ nutu mouent᷑ & iussioni deseruunt imꝑantis Nec tam
iteo eot tendemꝰ qđ aliqͣndo ꝑ angłos mundi non mouet ereaturã. seq
tieracit osserimꝰ. ñ dico iussis uerũ uoluntati eiꝰ om̃a cedere & rerũ. na

Expanded text:
tis affectu, sed asserentis ista dicuntur. Qualis est iste, hoc est dicere, quantus, tis affectu, sed asserentis ista dicuntur. Qualis est iste, hoc est dicere, quantus, quam fortis, quam potens, quam magnus, cui et insensibilia obediunt elementa, quibus neque auditus, neque loquela, neque sensus est ullus? In eadem tamen substantia in qua sunt, hujus nutu moventur, et jussioni deserviunt imperantis. Nec tamen ideo contendimus quod aliquando per angelos, mundi non moveat creaturam, sed veraciter asserimus, non dico jussis, verum voluntati ejus omnia cedere, et rerum na
Abbreviated transcription (Latin):
UNdiscipłi ⁊ scendunt ad dñm inaiuĩ qͥ suscitant eũ. qͥ saliari bimuli ur¬
plicatione deposcunt Homines uͦ dicunt᷑ elementa mirari oboedis seli ier¬
cutes qͦ d om̃is ut doxi creatura sentut ussa ereantis Uere homines an
discipłi qͥ putant in sensibilia ñ ad iussũ di posse sentire sicuti & seli ho¬
mines qͥmirant᷑ ad imꝑiũ & uoluntatẽ xp̃i mundũ sic subito conuertis¬
NETamen eos qͥ mirant᷑. nautas aut certe de turba qͥ ascenderant ere¬
dimꝰ fuis se & ñ apłos. licet timore uictos instuporẽ dubietatis obmi¬
raculũ redis se. qui iã plura uiderant signoꝵ ꝓdigii: p̃serũ cũ nusquã
iuenimꝰ dñi discipłos p̃t᷑ honorẽ cognominatos sed s̃eꝑ aut apłi aut
discipli. at certe aliqͥd tale nominant᷑. Mirabant᷑ ergo homines dicen¬
tes Q ualis .ẽ. hic. quia mare &uenti oboediunt ei Non equide in t̃rogar¬

Expanded text:
Nam discipuli ascendunt ad Dominum in navim, qui suscitant eum qui salvari humili supNam discipuli ascendunt ad Dominum in navim, qui suscitant eum qui salvari humili supplicatione deposcunt. Homines vero dicuntur elementa mirati obedisse, nescientes quod omnis, ut dixi, creatura sentiat jussa creantis. Vere homines, et non discipuli, qui putant insensibilia non ad jussum Dei posse sentire, sicuti et saeculi homines qui mirantur ad imperium et voluntatem Christi mundum sic subito convertisse. Tamen eos qui mirantur, nautas, aut certe de turba qui ascenderant, credimus fuisse, et non apostolos, licet timore victos, in stuporem dubietatis ob miraculum redisse, qui jam plura viderant signorum prodigia, praesertim cum nusquam invenimus Domini discipulos praeter honorem cognominatos, sed semper aut apostoli, aut discipuli, aut certe aliquid tale, nominantur. Mirabantur ergo homines dicentes: Qualis est hic, quia mare et venti obediunt ei? Non quidem interrogan
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd tẽpestas fuerit aurarũ. sed lȩtitię motꝰ Pia qͥdẽ & si ñ consona lecti¬
nas intelligentia. qͥa &uenti qͥb sepe mare t᷑bat᷑ dñi conpescunt᷑ imꝑo
ut sit indiciũ qd ei om̃a cedunt & sentiunt imꝑintẽ Sed magis credo
illi uentoꝵ uierbo imꝑasse. de quo eccła incanticis. Surge aquilo &
ueni auster Quia ꝓfecto idẽ uentꝰ eiꝰ qui ad aquilonẽ sedẽ posuit sẽꝑ
significat frigꝰ infidelitatis qđ excitat cont᷑ xp̃i eccłam. Hinc ꝗq ꝑicli¬
tant᷑ &iã discipłi. qͣndo fides eoꝵ refrigerauit᷑ Tunc deniq quasi ob¬
dormiens xp̃c suũ paulisꝑ subtraxit auxiliũ. ostendens nos potius
obdormis se. Qui tandẽ excitati a sono dubietatis aut timoris. necẽ ẽẽ
uera fide dicamꝰ. Dñe salua nos. perinꝰ porro homines murati st̃ dicentes:

Expanded text:
quod tempestas fuerit aurarum, sed laetitiae motus. Pia quidem, etsi non consona lectiquod tempestas fuerit aurarum, sed laetitiae motus. Pia quidem, etsi non consona lectionis intelligentia. Quia et venti, quibus saepe mare turbatur, Domini compescuntur imperio; ut sit indicium quod ei omnia cedunt, et sentiunt imperantem. Sed 421 magis credo illi ventorum verbo imperasse, de quo Ecclesia in Canticis: Surge, Aquilo; et veni, Auster . Quia profecto idem ventus ejus qui ad aquilonem sedem posuit, semper significat frigus infidelitatis, quod excitat contra Christi Ecclesiam. Hinc quoque periclitantur etiam discipuli, quando fides eorum refrigeravit. Tunc denique quasi obdormiens Christus suum paulisper subtraxit auxilium, ostendens nos potius obdormisse, qui tandem excitati a somno dubietatis aut timoris necesse est vera fide dicamus: Domine, salva nos; perimus. Porro homines mirati sunt, dicentes.
Abbreviated transcription (Latin):
timuit. & mox coepit mergere Vnde manifestũ qͦd fides sine fidutia &
fortitudine ubiq infirmat᷑ Non enĩ exse seđ ex dõ qͥsq debet confidere
sicuti ẽadẽ fides re uera exdõ eẽ ꝓbat᷑ Et ideo ut magna & efficax sit.
quantꝰ ẽ. ex qͦ ẽ. ipsa. tantũ cũ p̃cib se debet dilatare atq fidutia largita¬
tis xp̃i erescere Quȩ nimirũ qͣnto plus tunuerit tanto mimnꝰ ualet. qͥa ipse
timor de nr̃a infirmitate uenit. Fiducia uͦ fidet expotentia & bonitate
diuini adiutorii ubiq & semꝑ solidat eredentes. & efficaces facit. Hȩc ẽ. ait
Qd si fides ꝑfecta illis fateor ẽẽt. ipsi contra eandẽ tẽptationẽ ꝑ eã possent.
crimina om̃i tepore gerat. Legi ergo quendã doctoꝵ dixisse qđ mare ex¬
liens p̃gaudio. sui aduentũ ereatoris uix ferre quiuis se. & hinc ẽẽ ñ

Expanded text:
timuit, et mox coepit mergi. Unde manifestum quod fides sine fiducia et timuit, et mox coepit mergi. Unde manifestum quod fides sine fiducia et fortitudine, ubique infirmatur. Non enim ex se sed ex Deo quisque debet confidere, sicuti eadem fides revera ex Deo esse probatur. Et ideo ut magna et efficax, sit, quantus est ex quo est ipsa, tantum cum precibus se debet dilatare, atque fiducia largitatis Christi crescere. Quae nimirum quanto plus timuerit, tanto minus valet; quia ipse timor de nostra infirmitate venit; fiducia vero fidei ex potentia et bonitate divini adjutorii, ubique et semper solidat credentes et efficaces facit. Haec est, aitQuod si fides perfecta illis, fateor, esset, ipsi contra eamdem tentationem per eam possent. crimina omni tempore gerat. Legi ergo quemdam doctorem dixisse quod mare exsiliens prae gaudio sui adventum Creatoris vix ferre quivisse, et hinc esse non
Abbreviated transcription (Latin):
Surgens utiq ut potens a sonmo mortos deiesro ustes qͥ girtus corme lut
dũ uenti flarent. & mure fluctib ferueret Tam̃ licet ꝑhumanitatẽ
doriniat corpore. ꝑ diuinitate uero uigilans custodit om̃a & surgens
imiꝑat maiestate Quandoq dũ dormitꝰ cont᷑bat mairia. qͥ eugilans se¬
renat uniueriã Iunc qͥdẽ & nunc ut suif suã insiueret maiestatẽ. & cor¬
da credentiũ erudiat ad fidẽ d hoc qͥppe int̾dũ dormit. xp̃s. ut doriuen¬
tes exertet discipłos. Excitant᷑ autẽ dũ & suã recognosennt infirmitatẽ.
&iitellegunt int̃ angustias conclusi maiestatẽ Unde ꝓfecto inqͥunt Dñe
saliia nos perimꝰ Quoꝵ itaq p̾cib ideo excitat᷑ quia homo. imꝑit maiesta¬
te quia dr̃ Sed mox timorẽ eoꝵ increpait dicens Modice fidei. qͥd timidi
estis: Nã ad hoc quippe obdormierat. ut fides eoꝵ pulsaret᷑. Qui cũ timuis¬
sent. magis magisq periculo p̃mebant᷑. Sic & petrus uidens uentũ ualidũ

Expanded text:
Surgens utique ut potens a somno mortis, dejecit hostes, qui prius dormiebat dum venti flarent, et mare fluctibus ferveret. Tamen, licet per humanitatem dormiat corpore, per divinitatem vigilans custodit omnia, et surgens imperat majestate. Quandoque dum dormit conturbat maria, qui evigilans serenat universa; tunc quidem, et nunc, ut suis suam insinuaret majestatem, et corda credentium erudiat ad fidem. Ad hoc quippe interdum dormit Christus, ut dormientes excitet discipulos. Excitantur autem, dum et suam recognoscunt infirmitatem, et ejus intelligunt, inter angustias conclusi, majestatem. Unde profecto, inquiunt: Domine, salva nos; perimus. Quorum precibus ideo excitatur, quia homo imperat majestate, quia Deus. Sed mox timorem eorum increpat, dicens: Modicae fidei, quid timidi estis? Nam ad hoc quippe obdormierat ut fides eorum pulsaretur. Qui cum timuissent, magis magisque periculo premebantur. Sic et Petrus videns ventum validum