comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit. Ego aut̃ ne homini calumpni¬
ari puter. nicħ obitio de albo⁊ nigro.
calido ⁊ frigido: ne dulci ⁊ amaro ⁊ sani¬
tati atq infirmitati p̾scribã. Si enim
albũ ⁊ dulce duo bona sunt. ngrũ
aut̃ ⁊ amarũ duo mala: qͥuomͦ pluri¬
ma uua. om̃isq oliua ingrescendo
dulcescit. id est mali ampliꝰ habendo
sit melior᷑. Itẽ si duo bona sunt. calor
⁊ sanitas. duo uͦ mala frigꝰ ⁊ infirmitas:
cur calescendo corꝑa egrescunt. an
forte sana febriunt: Ngͦ hec obitio
quȩ forte ñ cautꝰ. aut ꝓ quib libet con¬
trariis potiꝰꝗͣ. ꝓbonis ⁊ malis cõmemo¬
rauit: presertĩ quia ignẽ gentis tene¬
brarũ nũquã frigidũ fuisse dixert̃.
s calorẽ eius utiq malũ. Uerũ ut ista
omittamꝰ : illa uideamꝰ quȩ cõmemo¬
rauit. ita bona in his contrariis. ut
nolit inde dubitari sanitatẽ. copiã.
dulcedinẽ. Itane in illa gente ñerat
sanitas corꝑum. in qua ⁊ nasci. ⁊ cres¬

Expanded text:
tuerit. ego autem ne homini calumnituerit. ego autem ne homini calumniari puter, nihil obicio de albo et nigro, calido et frigido, de dulci et amaro et sanitatem atque infirmitatem praescribam. si enim album et dulce duo bona sunt, nigrum autem et amarum duo mala, quomodo plurima uua omnisque oliua nigrescendo dulcescit, id est mali amplius habendo fit melior? item si duo bona sunt calor et sanitas, duo uero mala frigus et infirmitas, cur calescendo corpora aegrescunt r an forte sana febriunt? non ergo haec obicio, quae forte non cautus aut pro quibuslibet contrariis potius quam pro bonis et malis commemorauit, praesertim quia ignem gentis tenebrarum numquam frigidum fuisse dixerunt, sed calorem eius utique malum. Uerum ut ista omittamus, illa uideamus, quae ita commemorauit bona in his contrariis, ut nolit inde dubitari, sanitatem, copiam, dulcedinem. itane in illa gente non erat sanitas corporum, in qua et nasci et cres
Abbreviated transcription (Latin):
cui nunc respondeo multa sibimet
contraria elegant̃ opponere uisus est:
sanitatẽ ⁊ infirmitatẽ. copiam ⁊ ege¬
statẽ. album ⁊ nigrũ. calidũ ⁊ frigidũ
dulce ⁊ amarũ. In quib omitto de al
ho ⁊ nigro aliquid dicere. Aut si ullũ
momentũ boni ⁊ mali ẽ. in coloribus.
ut albũ dicant addm ꝑtinere. ingrũ
aut̾ ad hylen. cũ om̃ia genera uolati¬
liũ hylen creasse ꝑhibeant: si albũ
colorẽ plumis earũ d̾s asꝑsit. ubi la¬
tebant corui quando eigni candore
ꝑfusi sunt: Itẽ de calido ⁊ frigido dis¬
putare non opꝰ ẽ. Utrũq enĩ t̾epe¬
rant᷑ adhibitũ salubre: int̾eꝑant̃
nere debuit. in hisdẽ contrariis ita
udet᷑ posuisse: ut tanꝙͣ generalia
uellet intelligi. Scilicet ut adbonũ
ꝑtineat. sanitas. copia. albũ. calidũ.
dulce: ad malũ aũt infirmitas. ege¬
stas nigrũ. frigidũ. amarũ. Quam
mꝑtȩ ⁊ inconsiderate iudeat qͥ po¬

Expanded text:
cui nunc respondeo, multa sibimet cui nunc respondeo, multa sibimet contraria eleganter obponere uisus est: sanitatem et infirmitatem, copiam et egestatem, album et nigrum, calidum et frigidum, dulce et amarum: in bo et nigro aliquid dicere: aut si ullum momentum boni et mali est in coloribus, ut album dicant ad Deum pertinere, nigrum autem ad Hylen; cum omnia genera volatilium Hylen creasse perhibeant, si album colorem plumis eorum Deus aspersit, ubi latebant corvi, quando cycni candore perfusi sunt? Item de calido et frigido disputare non opus est: utrumque enim temperanter adhibitum, salubre, intemperantnere debuit in iisdem contrariis ita videtur posuisse, ut tanquam generalia vellet intelligi, scilicet ut ad bonum tineat sanitas, copia, album. calidum, dulce, ad malum autem infirmitas., egestas, nigrum, frigidum. amarum, quam inperite et inconsiderate. uideat qui po
Abbreviated transcription (Latin):
sissimũ nominabant. Int̾ paucos uͦ
manicheos tanꝙͣ magno magistro
plaudentes nullũ ei pecus annue¬
bat. nec ex illa doctrina saltẽ cabalłꝰ
eiꝰ aliquid sciebat: tanquã om̃ibus
animalib ad hoc pars diuina con¬
creta sit. ut stolida fierent. Quid ẽ.
hoc rogo: Euigilate aliguando mi¬
seri: ⁊ comparate in fabula ur̃a om.¬
niũ animantiũ priꝰ tempꝰ ⁊ p̃sens.
Tunc in t̾ra sua nunc in hoc mun¬
do: tunc firma erant corꝑa. ñc̃ infir¬
ma sunt. Tunc acris acres ocłorũ
ad uidendũ cũ delectatione inua¬
indi regionem di: nunc ita obtunsa
it asolis radiis auertat᷑. Tunc acutȩ
nentes animaliũ ad intelligendũ con¬
tionantis sermonẽ: nunc hebetes.⁊ ab
iusimnocdi capacitate penitꝰ alienȩ. Tc̃
natał tam magna ⁊ tam potens eloq̃n¬
tia: nunc tanto studio ac labore uix
parua ⁊ exigua. O quã magna bona:
c̃mixtione boni ꝑdidit gens tenebra¬
rũ. Iste ipse faustꝰ in hoc ipso sermone.

Expanded text:
sissimum nominabant; inter paucos uero sissimum nominabant; inter paucos uero Manichaeos tamquam magno magistro plaudentes nullum ei pecus adimebat nec ex illa doctrina saltem caballus eius aliquid sciebat, tamquam omnibus animalibus ad hoc pars diuina concreta sit, ut stolida fierent. quid est hoc, rogo? euigilate aliquando, miseri, et conparate in fabula uestra omnium animantium prius tempus et praesens, tunc in terra sua, nunc in hoc mundo; tunc firma erant corpora, nunc infirma sunt; tunc acris acies occulorum ad uiuendum cum delectatione inuadendi regionem dei, nunc ita obtunsa, ut a solis radiis auertatur; tunc acutae mentes animalium ad intellegendum contionantis sermonem, nunc hebetes et ab eiusmodi capacitate penitus alienae; tunc naturalis tam magna et tam potens eloquentia, nunc tanto studio ac labore uix parua et exigua. o quam magna bona conmixtione boni perdidit gens tenebrarum Iste ipse Faustus in hoc ipso sermone,
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc quisnam sectandꝰ: ⁊ quisnã
anathematirandus. fit: Quid qͦd
erant ibi quedã quȩ etiam loque¬
bant᷑: ut eis contionantib omnia
serpentia. quadrupedia. uolatilia. nas¬
tatilia. audirent. intelligerent con¬
sentirent: Miranda hȩc: ⁊ om̃ino diui¬
na eloquentia. Et neminẽ gͣmaticum
aut rethorẽ audierant: nec int̾ lacri¬
mas ferularũ at q uirgarũ istadidi¬
cerant. Nempe iste faustꝰ ut has uanis¬
tates diserte garriret: ad disciplinam
faciendi sermonis etiam serꝰ accessit. &
quanius ẽet acer ingenio tam̃ legen¬
do stomachũ rupit: ut ei loquenti
tam pauei assentirent. O miserũ qͥ
in ista luce aoñ nullis tenebris natꝰ
ẽ. Illic eni eum contra lucẽ concio¬
nantẽ omĩs bipes. om̃is multipes:
om̃is etiã serpens a dracone usq ad
cocleam libent̾ audiret. a lacriter
obediret. Hic aũt contra tenebras
disputantẽ: plures eloquentẽ ꝙͣ
doctum multi aũt seductorẽ ꝑuer¬

Expanded text:
adhuc, quisnam sectandus et quisnam adhuc, quisnam sectandus et quisnam anathemandus sit? quid? quod erant ibi quaedam, quae etiam loquebantur, ut eis contionantibus omnia serpentia, quadrupedia, uolatilia, natatilia audirent, intellegerent, consentirent ? miranda haec et omnino diuina eloquentia! et neminem grammaticum aut rhetorem audierant nec inter lacrimas ferularum atque uirgarum ista didicerant. nempe iste Faustus, ut has uanitates diserte garriret, ad disciplinam faciendi sermonis etiam serus accessit, et quamuis esset acer ingenio, tamen legendo stomachum rupit, ut ei loquenti tam pauci adsentirentur. o miserum, qui in ista luce ac non in illis tenebris natus est! illic enim eum contra lucem contionantem omnis bipes, omnis multipes, omnis etiam serpens a dracone usque ad cocleam libenter audiret, alacriter oboediret; hic autem contra tenebras disputantem plures eloquentem quam doctum, multi antem seductorem peruer
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis: quod ex multis membris corpꝰ
fabricauit. officia diuersorũ oꝑmin
unitatis cõpage seruantibꝰ: Dicant¬
gͦ manichei utrũ animalia quȩ scd̾m
deliramenta eorũ hẏle fabricauerat
ingente tenebrarũ. antequã illis ds̃
lucẽ suam miscuisset. non habebant
istam m̃broꝵ concordiam. quã sic
laudat apłs: utrũ ibi diceret caput
pedib an ocłs manu opꝰ te ñ habeo.
Nunꝙͣ hoc dixerunt: nec dicere po¬
tuerunt. Cales En eis actus ⁊ oꝑa
tribuunt. Repebant ambulabant.
natabant: uolabant quȩq ꝓgene¬
re suo. Uidebant quoq ⁊ aucdiebant:
ceterisq sensib sentiebant. Alim̃tis
⁊ temꝑamentis congruis nutrie¬
bant: ⁊ fouebant corꝑa sua. Hinc
etiã ꝓlis fecunditas suppetebat.
Nam ⁊ conuigia tribuunt eis hȩc
certe omĩa quȩ tanꝙͣ hyles oꝑa
uituꝑat manicheus. fieri ñ posst̃
sine membroꝵ concordia: quã lau¬
dat ⁊ dõ assignat apłs. Dubitatis

Expanded text:
corporis, quod ex multis membris corpus corporis, quod ex multis membris corpus fabricauit, officia diuersorum operum in unitatis coergo Manichaei, utrum animalia, quae secundum deliramenta eorum hyle fabricauerat in gente tenebrarum, antequam illis deus lucem suam miscuisset, non habebant istam membrorum concordiam, quam sic laudat apostolus, utrum ibi diceret caput pedibus aut oculus manui: opus te non habeo. numquam hoc dixerunt nec dicere potuerunt tales enim eis actus et opera tribuunt: repebant, ambulabant. natabant, uolabant quaeque pro genere suo; uidebant quoque et audiebant ceterisque sensibus sentiebant, alimentis et temperamentis congruis nutriebant et fouebant corpora sua. hinc etiam prolis fecunditas subpetebat; nam et coniugia tribuunt eis. haec certe omnia, quae tamquam hyles opera uituperat Manichaeus, fieri non possunt sine membrorum concordia, quam laudat et deo adsignat apostolus. dubitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ri: nͥ adderent᷑ gentiũ. Sic enĩ scͥptũ
ẽ: qm̃ dii gentiũ demonia. Hoc aũt
nec ds huiꝰ scłi. nec quoꝵ d̾s uenter.
nec dii gentiũ demonia. s simplicit̃
positũ ẽ. ds temꝑauit corpꝰ: qui ñ
potest intelligi. nisi d̾s uerꝰ om̃iũ
creator. Illa enĩ cũ uituꝑatione di¬
cunt᷑. hoc aũt cũ laude dictũ est.
Nisi forte dm̃ temꝑasse corpꝰ. non
dispositione membroꝵ. hoc ẽ fabri¬
cando ⁊ construendo. s admixtione
lucis suȩ. faustꝰ intelligit: ut scili¬
cet hȩc membra ita diftincta ⁊ loca¬
ta suis sedib alt̾ posuerit. qͥ hȩc fa¬
bricauit. Ds aũt miscendo bonitatẽ
suam: huiꝰ fabrice malitiã temꝑa¬
uit. Talib eñ fabulis pueriles
animas hebetant. S deniq hoc eos posse
dicere ꝑmisit: subueniens d̾s paruulis
ꝑ ora scõꝵ. Habes enĩ paulo suꝑus. D̾s
posuit membra singłm qͦdq eorũ. in
corpore. ꝑut uoluit. Quis iam ñ intel¬
ligat scđm hoc dm dictũ temꝑatorẽ

Expanded text:
 Gentium. Sic enim scriptum est: Quoniam dii Gentium daemonia . Hic autem, nec, Deus hujus saeculi; nec, quorum deus venter; nec, dii Gentium daemonia: sed simpliciter positum est, Deus temperavit corpus; qui non potest intelligi, nisi Deus verus omnium creator. Illa enim cum vituperatione dicuntur, hoc autem cam laude dictum est. nisi forte deum temperasse corpus non dispositione membrorum, hoc est fabricando et construendo, sed admixtione lucis suae Faustus intellegit, ut scilicet haec membra ita distincta et locata suis sedibus alter posuerit, qui haec fabricauit; deus autem miscendo bonitatem suam huius fabricae malitiam temperauit. talibus enim fabulis pueriles animas hebetant; sed neque hoc eos posse dicere permisit subueniens deus paruulis per ora sanctorum. habes enim et paulo superius: deus posuit membra singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. quis iam non intellegat secundum hoc dictum deum temperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
tudine t̾mmata. formarũ uarietate
decorata. rerũ gradib ordinata. Rur¬
sus idem apl̃s cũ de sp̃alib diuersis
munerib ⁊ tamen ad unitat̾ẽ. conso¬
nis. rem plane magnã ⁊ diumã ⁊ ab¬
ditam nos doceret. de ista ipsa carnȩ
nr̃a similitudinẽ dedit: cuiꝰ artificẽ
đm cũ hec loqueret᷑ om̃ino ñ tacust.
Quod & si longũ ẽ. tam̃ qͥa ualde
necessariũ: totũ ipsum locũ ex eius
ad corinthios epła huic oꝑi inserere¬
me non pigebit. De sp̃alib eñi nolo
uos ignorare frẽs. Scitis quando g̃s
eratis: ad simulacra sitie uoce qͦmͦ
ascendebatis inducti. ꝓpt̾ quod notũ
facio uob̃: quia nemo in sp̃ũ d̃i lo¬
quens dieit a nathema ih̃u. Et ne¬
mo potest dicere dñs iħs: nisi in spũsc̃o.
Diussiones aũt donationũ sunt: ide
aut sp̃s. Et diusiones minist̾iorum
sunt: ide ipse dñs. Et diuisiones oꝑo¬
num sunt: ipse aũt d̾s. qui oꝑatur

Expanded text:
tudine terminata, formarum uarietate tudine terminata, formarum uarietate decorata, rerum gradibus ordinata. Rursus idem apostolus cum de spiritalibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem consonis rem plane magnam et diuinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cuius artificem deum, cum haec loqueretur, omnino non tacuit. quod etsi longum est, tamen, quia ualde necessarium, totum ipsum locum ex eius ad Corinthios epistula huic operi me inserere non pigebit. de spiritalibus autem nolo uos ignorare, fratres . scitis, quando gentes eratis, ad simulacra sine uoce quomodo ascendebatis inducti. propter quod notum facio uobis, quia nemo in spiritu dei loquens dicit anathema Iesu, et nemo potest dicere dominus' Iesus' nisi in spiritu sancto. diuisioae Pauli: Divisiones ministeriorum sunt, idem ipse Dominus; et divisiones operationum sunt, ipse autem Deus, qui operatur
Abbreviated transcription (Latin):
inquit diligit. Nemo eñ unquã
carnẽ suam odio habet. s nutrit ⁊
fouet: tamꝙͣ xp̃c eccłam. Ecce in con¬
spectu ur̃o ẽ carnalis uniuersa sub¬
stantia. Uidete que admodũ in om̃e
animal sibi ad salutẽ conciliatum.
ꝑtendat naturȩ ista cõmunio: ut di¬
ligat carnẽ suam. Neq eñi hoc in
hominib tantũ ẽ. qui cũ recte uiuunt
non solũ consulunt saluti carnis suȩ.
uerũetiã carnales motꝰ ad usũ ratio¬
nis edomant & refrenant: s etiam
bestiȩ fugiunt dolorẽ. formidant in¬
teritũ. ⁊ quicqͥd illam membroꝵ cõpa-¬
gem copulãq carnis ⁊ sp̃s a concordi
iunctura difficere ac dirimere po-¬
test. quanta ualent agilitate deui¬
tant. nutrientes etiam ipsȩ ac fouen¬
tes carnẽ suam. Nemo eñi carnẽ suã
quo ascenderit. Intuemini si potestis.
quã uĩ ducat acreatore creatura.
ab ipsis cȩlestib apparatib usq ad car¬
nẽ ⁊ sanguinẽ: uniuersitatis pleni¬

Expanded text:
ipsum diligit; nemo enim umquam ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habet, sed nutrit et fouet eamspectu uestro est carnalis uniuersa substantia! uidete quemadmodum in omne animal sibi ad salutem conciliatum portendat naturae ista communio, ut diligat carnem suam; neque enim hoc in hominibus tantum est, qui cum recte uiuunt, non solum consulunt saluti carnis suae, uerum etiam carnales motus ad usum rationis edomant et refrenant, sed etiam bestiae fugiunt dolorem, formidant interitum; et quicquid illam membrorum conpagem copulamque carnis et spiritus a concordi iunctura disicere ac dirimere potest, quanta ualent agilitate, deuitant nutrientes etiam ipsae ac fouentes carnem suam. nemo enim umquam carnequo ascenderit; intuemini, si potestis, quam uim ducat a creatore creatura ab ipsis caelestibus adparatibus usque ad carnem et sanguinem uniuersitatis pleni
Abbreviated transcription (Latin):
la iuscera totiꝰ formȩ a conuemientia
membra oꝑandi. ii uasa sentien¬
a: locis atq officiis suis cuncta dis¬
tincta. ⁊ concordi unitate contexta.
moderatione mensurarũ. parilitate
numeroꝵ. ordine ponde.:.s̃.rum.
nonne indicant artificem suũ dm
nerũ: cͥui uere dictu ẽ. om̃ia in mensu¬
ti ⁊ numero ⁊ pondere disposuisti: Si
sͥ cor ꝑuersũ atq corruptũ uanis fa¬
bulis haberetis: inuisibilia eiꝰ etiam
ꝑ ista quȩ inhac infima ⁊ carnali crea¬
tura facta sunt. intellecta conspicere¬
tis. Uñ eñi istis hȩc quȩ cõmemoraui.
nsi ab illo euiꝰ unitate om̃is modus
sistit᷑. cuiꝰ sapientia om̃is pulchritudo
frmat᷑: cuiꝰ lege om̃is ordo disponitur.
Quod si adista intuenda ocłm ñ ha¬
betis: apłica uos ducat auctoritas.
doss eñi cum de scã dilectione p̃ciꝑet.
quał debeat ẽẽt uiroꝵ in uxores: ex
anima animantis sumpsit exẽplũ.
Qui diligit inquit uxorẽ suã: seipsũ

Expanded text:
lia uiscera, totius formae conuenientia, lia uiscera, totius formae conuenientia, membra operandi, uasa sentiendi locis atque officiis suis cuncta distincta et concordi unitate contexta moderatione mensurarum, parilitate numerorum, ordine ponderum nonne indicant artificem suum deum uerum, cui uere dictum est: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti? si ergo cor non peruersum atque corruptum uanis fabulis haberetis, inuisibilia enim eius etiam per ista, quae in hac infima et carnali creatura facta sunt, intellecta conspiceretis. unde enim istis haec, quae commemoraui, nisi ab illo, cuius unitate omnis modus sistitur, cuius sapientia omnis pulchritudo formatur, cuius lege omnis ordo disponitur? quodsi ad ista intuenda oculum non habetis, apostolica uos ducat auctoritas. Apostolus enim cum de sancta dilectione praeciperet, qualis esse debeat uirorum in uxores, ex anima amantis sumpsit exemplum. qui diligit, inquit, uxorem suam, se
Abbreviated transcription (Latin):
sunt eis suꝑna meliora. Uerumtam̃
attendite ⁊ date mͥ unũ quodlibet ab¬
iectissimũ animal. cuiꝰ anima ođit
carnẽ suam. ac non podꝰ nuitriat ⁊¬
foueat eam. motuq uitali uegetet
⁊ regat: ⁊ quodãm ãministret. pro
sui generis exiguitate qͦddã innũ¬
sũ suũ. ad incolumitat̾e tuendam
sibi conciliatũ. Quod enĩ rationalis
anima castigat corpus suũ ⁊ serui¬
tuti subicit. ne immoderato appe¬
titu. terreno impediat᷑ ꝑceptio
sapientiȩ: etiam sic utiq diligit
carne̾ suam quã sibi ad obediendũ
legittime subdit atq ordinat. Postͤ¬
mo uos ipsi quanuis carnali errore
carnẽ detestemim. non potestis nͥ
dilige̾ carnem ur̃am. eiusq saluti
⁊ incolumitati consulere om̃s ictꝰ ⁊
casus ⁊ intemꝑiem qua ledit᷑ deui¬
tare. munim̃ta uͦ ⁊ salubritatem
qui conseruatur appetere: ita ostenden¬
as p̃ualere naturȩ legẽ contra erroris
iñ opinionẽ. Quid in ipsa carne uita¬

Expanded text:
sunt eis superna meliora. uerumtamen sunt eis superna meliora. uerumtamen adtendite et date mihi unum quamlibet abiectissimum animal, cuius anima oderit carnem suam, ac non potius nutriat et foueat eam motuque uitali uegetet et regat et quodam modo administret pro sui generis exiguitate quoddam uniuersum suum ad incolumitatem tuendam sibi conciliatum. quod enim rationalis anima castigat corpus suum et seruituti subicit, ne inmoderato adpetitu terreno inpediatur perceptio sapientiae, etiam sic utique diligit carnem suam, quam sibi ad oboediendum legitime subdit atque ordinat. postremo uos ipsi quamuis carnali errore carnem detestemini, non potestis nisi diligere carnem uestram eiusque saluti et incolumitati consulere, omnes ictus et casus et intemperiem, qua laeditur, deuitare, munimenta uero et salubritatem, qua conseruatur, adpetere: ita ostenditis praeualere naturae legem contra erroris uestri opinionem. Quid in ipsa carne uita
Abbreviated transcription (Latin):
sus ita magnꝰ ẽ. in oꝑib magnisut
minor ñ sit inminimis. Ars enĩdi¬
uina qua cęlestia ⁊ t̾rena oꝑa fiunt.
cũ ea int̾ se sint dissimilia. ipsa in
om̃ib sui similis ẽ: quia in suo qͦq
genere ꝑficiendo. ubiq ꝑfecta ẽ.
Neq enĩ uniuersũ condidit in
singłis. s ad uniuersi cõplexũ con-¬
dens singula. uniuersã se conden¬
dis prebet.⁊ singłis om̃ia congruenter
locis suis ⁊ ordinib faciens atq dispo¬
nens. ⁊ om̃ib particłarit̃ atq umu̾sa¬
lit̾ congrua tribuens. Ecce hic inisto
quafi fu̾do infimo uniuersȩ ereaturȩ
aspicite animalia: quȩ uolant ⁊ natant
⁊ gradiunt᷑ ⁊ repunt. Nempe mortalia
sunt: nempe uia eoꝵ sicut seͥptũ est.
uapor ẽ. ad modicũ apparens. hinc em̃
modulũ ab optimo conditore ꝑceptũ
tanꝗͣ in cõmune confert̃ uniuerso
ꝓsui generis portione cõplendo: ut
cũ istis imis sint omĩa bona. in quib

Expanded text:
sus ita magnus est in operibus magnis, ut sus ita magnus est in operibus magnis, ut minor non sit in minimis. ars enim diuina, qua caelestia et terrena opera fiunt, cum ea sint inter se dissimilia, ipsa in omnibus sui similis est, quia in suo quoque genere perficiendo ubique perfecta est. neque enim uniuersum condit in singulis, sed ad uniuersi conplexum condens singula, uniuersam se condendis praebet et singulis, omnia congruenter locis suis et ordinibus faciens atque disponens et omnibus particulariter atque uniuersaliter congrua tribuens. ecce hic in isto quasi fundo infimo uniuersae creaturae aspicite animalia, quae uolant et natant et gradiuntur et repunt. nempe mortalia sunt, nempe uita eorum, sicut scriptum est, uapor est ad modicum adparens. hunc enim modulum ab optimo conditore perceptum tamquam in commune conferunt uniuerso pro sui generis portione conplendo, ut cum istis imis sint omnia bona, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
talitatis imbecillitati non congru¬
unt. ⁊ amantes que congruunt. ꝓ¬
inde malũ dicitis qui fecit colubrũ.
istũ aut solem tã magnũ bonũ puta¬
tis. ut nec factũ ado. s ꝓlatũ uel
missũ ẽẽ. credatis. ds̃ aut̃ uerus in
quẽ nundũ a uob̃ credi nimũi doleo.
⁊ colubrũ fecit int̾alia inferiora. ⁊
solem int̾ alia suꝑiora. ⁊ adhuc in
sublimioribꝰ non corporalib celestib.
s etiam inspiritalib multa ista lu¬
ce longe meliora quȩ carnał homo
quilibet non ꝑcipit: quantomag̾
uos qui cũ carnẽ detestamini nicħ
aliud quã ur̃am regulã detesta¬
mini qua bona ⁊ mala metimini.
Neq enĩ potest in uob̃ eẽ. cogita¬
tio uł maloꝵ nͥ qualib carnał sen¬
sus offendit᷑: uł bonorũ nisi qualib
carnał acies oblectat᷑. Ut ista gͦ
mortalia s tam̃ oꝑa cłi. qualia pos¬
sumꝰ uidere considerẽ: meffabilit̃
moueor laude creatoris illoꝵ qͥ pr

Expanded text:
talitatis inbecillitati non congrutalitatis inbecillitati non congruunt, et amantes, quae congruunt. proinde malum dicitis, qui fecit colubrum, istum autem solem tam magnum bonum putatis, ut nec factum a deo, sed prolatum uel missum esse credatis. deus autem uerus, in quem nondum a uobis credi nimium doleo, et colubrum fecit inter alia inferiora et solem inter alia superiora et adhuc in subli-' mioribus non corporalibus caelestibus, sed iam in spiritalibus multa ista luce longe meliora, quae carnalis homo quilibet non percipit, quanto magis uos, qui cum carnem detestamini, nihil aliud quam uestram regulam detestamini, qua bona et mala metimini! neque enim potest in uobis esse cogitatio uel malorum, nisi qualibus carnalis sensus offenditur, uel bonorum, nisi qualibus carnalis acies oblectatur. Ut ergo ista in mortalia, sed tamen opera dei, qualia possumus uidere, considerem, ineffabiliter moueor laude creatoris illorum, qui pror-.
Abbreviated transcription (Latin):
Si eñ materies informis corpo-¬
rariũ formarũ capax. ab eis hyle
appellaret᷑ quȩ appellata ẽ. ab
antiquis: nemo eam nrm̃ coar¬
gueret dicidm. Nunc uͦ quantꝰ
error ẽ. quanta dementia. uel
materiẽ corꝑm dicere opificem
corꝑm: uł opificẽ corꝑm negare
dm. Quia gͦ qͦd uerus ds facit.
idẽ. corꝑm elementoꝵ animaliũ
qualitates ⁊ formas. ut corpora
ut elementa ut animalia sint. hoc
uos dicitis nescio quẽ alterũ facere
quolibet eũ uocitetis nomine: recte
dicimini errore ur̃o dm alterũ in¬
ducere. In hac enĩ unare: bis erra¬
tis errore sacrilego. Senel qͥdẽ quod
ea quȩ ds fecit eum facere dicitis:
quẽ dm fateri erubesetas. S nullo
modo efficietis ut non sit d̾s: nisi
eũ talia face̾ negaueritis qualia
non facit nͥ ds. Iterũ aũt quia ea
que honꝰ iłs bona facit. uos⁊ ama¬
lo fieri ⁊ niala. eẽ. opinamini:
puerili sensu horrentes quȩ penalismor¬

Expanded text:
si enim materies informis corposi enim materies informis corporalium formarum capax ab eis hyle appellaretur, quae appellata est ab antiquis, nemo eam nostrum coargueret dici deum. nunc uero quantus error est, quanta dementia uel materiem corporum dicere opificem corporum uel opificem corporum negare deum? quia ergo quod deus uerus facit, id est corporum, elementorum, animalium qualitates et formas, ut corpora, ut elementa, ut animalia sint, hoc uos dicitis nescio quem alterum facere. quolibet eum nomine uocitetis, recte dicimini errore uestro deum alterum inducere. in hac enim una re bis erratis errore sacrilego: semel quidem, quod ea, quae deus fecit, eum facere dicitis, quem deum fateri erubescitis — sed nullo modo efficietis, ut non sit deus, nisi eum talia facere negaueritis, qualia non facit nisi deus — iterum autem, quia ea, quae bonus deus bona facit, uos et a malo fieri et mala esse opinamini, puerili sensu horrentes, quae poenalis mor
Abbreviated transcription (Latin):
tis: quẽ ad modũ nec do auferat
iudici ariã seueritatẽ: nec homini
liberã uolunt. itẽ. Occultũ ẽ. altũ
ẽ. in accessibili secreto ab humana
cogitatione seclusũ ẽ: quẽ ad modũ
ũs. ⁊ dampnet impiũ ⁊ iustificet
piũ. Utrũq enĩ de illo scͥpturarũ
sacrarũ ueritas loquit᷑. Nongͥ iđo
aduersus diuina iudicia garrire
delectat. quia sunt inscrutabilia.
Quanto conuenientꝰ quanto acc̃õ¬
modatiꝰ ẽ. modulo nr̃o ex pauesce¬
re illie. uhi paulus expauit: ⁊ ex-¬
clamare. O altitudo diuitiarũ sa-¬
pientiȩ ⁊ scientiȩ di: qͣm inscru¬
rari. quod uestigare ũ sufficis: qmͣ
ꝓpt̾ea uelle alterũ dm i aliĩ finge¬
re. qͥa nũbonũ ñ potiusti cõp̃hen¬
dere.Non enĩ de noiame agitur:
s de oꝑe. Nam cito uidet᷑ faustꝰ
se defendisse: cũ ait. Non dicimꝰ
duosdos: s dm ⁊ hilen. Porro aũt
cum quesieris quã dicat hylen:
audies plane describi alt̾m dm.

Expanded text:
stis, quemadmodum nec deo auferat stis, quemadmodum nec deo auferat iudiciariam seueritatem nec homini liberam uoluntatem. occultum est, altum est, inaccessibili secreto ab humana cogitatione seclusum est, quemadmodum deus et damnet inpium et iustificet inpium; utrumque enim de illo scripturarum sanctarum ueritas loquitur. num igitur ideo aduersus diuina iudicia garrire delectat, quia sunt inscrutQuanto convenientius, quanto accommodatius est modulo nostro, expavescere illic ubi Paulus expavit, et exclamare, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrurari, quod inuestigare non sufficis. quam propterea uelle alterum deum malum fingere, quia unum bonum non potuisti conprehendere ? non enim de nomine agitur, sed de opere. Nam cito uidetur Faustus se defendisse, cum ait: non dicimus duos deos, sed deum et hylen. porro autem cum quaesieris, quam dicat hylen, audies plane describi alterum deum.
Abbreviated transcription (Latin):
te humanȩ mortalitatis offendit.
alienatis om̃ino ab arbitrio ⁊ uidi¬
cio ueri dĩ. uidelicet habentes pa¬
ratũ alt̾m dm malũ. quẽ uob̃ non
ueritas ostendit s uanitas fingit
cui tribuatis nonsolũ quicqͥd faci¬
tis iniuste: uerũ etiã qͥcquid patimss¬
ni iuste. ita dõ tribuentes bñfieia
donorũ. & ei auferentes uidi ⁊a pe¬
narũ. quaside alio direrit.xp̃c qui
iustos ⁊ iniustos. Uñ hic tantã bo¬
nitatẽ. ⁊ ibi tantã seueritatẽ ad inũ
ꝑtinere ihm non intelligitis: nisi
quia misciam ⁊ iudiciũ cantare
ñ nostis: Nonne ide ipse qui facit
solem suũ oriri suꝑ bonos ⁊ malos.
pluit suꝑ iustos ⁊ miustos: fran¬
git tam̃ ramos naturales. ⁊ contra
naturã inserit oleastrũ: Nonne
de uno ipso illic dicit apłs. uides
gͦ bonitatẽ ⁊ seueritatẽ di. in eos
qui fracti sunt seueritatẽ. in te
aũt bonitatẽ si ꝑmanseris in boni¬
tate. Nempe auditis. nẽpe adu̾ti¬

Expanded text:
te humanae mortalitatis offenderit, te humanae mortalitatis offenderit, alienatis omnino ab arbitrio et judicio Dei veri: videlicet habentes paratum alterum deum malum, quem vobis non veritas ostendit, sed vanitas fingit, cui tribuatis non solum quidquid facitis injuste, verum etiam quidquid patimini juste; ita Deo tribuentes beneficia donorum, et ei auferentes judicia poenarum, quasi de alio dixerit Chriiustos et iniustos. unde hic tantam bonitatem et ibi tantam seueritatem ad unum pertinere deum non intellegitis, nisi quia misericordiam et iudicium cantare non nostis ? nonne idem ipse, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super iustos et iniustos, frangit tamen ramos naturales et contra naturam inserit oleastrum ? nonne de uno ipso illic dicit apostolus: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui fracti sunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate? nempe audistis, nempe aduerti
Abbreviated transcription (Latin):
ercecat mentes infideliũ. Neq enim
unꝙͣ in his apłi uerbis quȩ cõmemo¬
raui alius d̾s intellectꝰ ẽ: quã ille qui
filiũ suũ misit dicentẽ. In iudiciũ
ueni inhunc mundũ: ut qͥ non ui¬
dent uideant:⁊ qui uident ceci fi¬
ant. Nam & hic satis apparet menti¬
b fideliũ: quomͦ d̾s excecet mentes
infideliũ. Precedit enĩ aliquid occus¬
tum in occultis. ubi d̾s agat iustisi.¬
mũ eramen sui iudicii. ut quorudã
mentes excecent᷑ quoꝵdã illuminen¬
tur: cũ uerissime dictũ ẽ. Iudiciatua
abẏssus multa. Cuiꝰ ꝓfunditatis impe¬
netrabisẽ altitudinẽ: apłs ammirat᷑
erclamat. O altitudo diuitiarũ sapien¬
tiȩ ⁊ scientiȩ dei: quã inscrutabilia
sunt iudicia eius ⁊ cetera. Uos aut̃
non ualentes discernere. quid faciat
ds bñficio. quid iudicio. qͥa ⁊ acorde
⁊ ab ore ur̃o longe ẽ. psalteriũ nr̃m
ubi dicit᷑ miscdiam ⁊ iudiciũ can¬

Expanded text:
excaecat mentes infidelium. neque enim excaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille qui filium suum misit dicentem: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. nam et hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo deus excaecet mentes infidelium. praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi deus agat iustissimum examen iudicii sui, ut quorundam mentes excaecentur, quorundam inluminentur. cui uerissime dictum est: indicia tua abyssus multa. cuius profunditatis impenetrabilem altitudinem apostolus admiratus exclamat: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei; quam inscrutabilia sunt iudicia eius et cetera. Uos autem non ualentes discernere, quid faciat deus beneficio, quid iudicio, quia et a corde et ab ore uestro longe est psalterium nostrum, ubi dicitur: misericordiam et iudicium can
Abbreviated transcription (Latin):
quod inconcusse retinendũ ẽ. non
ẽẽ. iniqͥtatẽ apud dm̃: paulopost
attende quid dicat. Si aut̃ uolens
ds ostendere irã ⁊ demonstrare po¬
tentiã suam. attulit in multa pati¬
entia uasarre. quȩ ꝑfecta sunt in
ꝑditione. ⁊ ut notas faceret diuiti¬
rauit in głani & cȩt̾a. certe nullo
mͦ dici potest alium dm ẽẽ. qͥ osten¬
dit iram ⁊ demonstrat potentiam
suam in uasis quȩ ꝑfecta sunt ad ꝑ¬
ditionẽ: ⁊ aliũ qui ostendit diuitias
in uasis miscdĩȩ. Nam unũ eundeq
dm̃ facere utrũq: apłica doctrina
testat᷑. Hinc ÷ ⁊ illud. ꝓpt̾ hoc tradi¬
dit illos d̾s inconcupiscentias cordis
eorũ in ĩmundiciam: ut contume
liis afficiant corꝑasua in semet ipsis.
Et paulopost. Ppt̾ea tradidit illos
ds̃ in passiones ignominiȩ. It̃e pau¬
lopost. Et qm̃ non ꝓbauerunt dmha¬
bere in noticia tradidit illos ds in re¬
ꝓbum sensũ. Ecce quomͦ ds uerꝰ ⁊ iust .

Expanded text:
quod inconcusse retinendum est. non quod inconcusse retinendum est. non esse iniquitatem apud deum, paulo post adtende, quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae. eret diuitirauit in gloriam? et cetera. certe hic nullo modo dici potest alium deum esse, qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium qui ostendit diuitias in uasis misericordiae. nam unum eundemque deum facere apostolica doctrina testatur. hinc est et illud: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum in immunditia, ut liis afficiant corpora sua in semetipsis: et paulo post, Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae: item paulo post, Et quoniam non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos deus in reprobum sensum. ecce quomodo uerus deus et iustus
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinꝰ respondit. Duos qͥdẽ
đos in ur̃is disputationibus
solemꝰ audire. Quod ⁊ si pͥmo negasti.
tam̃ paulopost etiã ipse confessus es.
quasi rationẽ reddens eur hoc dicatis:
tiam pleriq nrm ita distingunt:
ut dm uerũ dicant excecasse infide¬
liũ mentes. Cũ enĩ legerint in qͥb
ds. suspendunt ꝓnuntiationẽ: ac
tunc infert̃. scłi huiꝰ excecauit m̃tes
infideliũ. Quia ⁊ si ita ñ distinguas.
s exponendi grã ita u̾boꝵ ordinẽ
mutes. in quib d̾s excecauit mentes
infideliũ scłi huiꝰ: idem qͥ m illa dis¬
tinctione sensus elucet. Potest em̃
infideliũ. scđm quendã modũ ꝑtine¬
re ad uerũ dm̃. quod ñ facit malitia
s iusticia: sicut idẽ paulus alibi
dicit. Nunqͥd iniquus ds̃: qͥ infert
iram: Itẽ alibi. Quid gͦ dicemus
inqͥt: Nunqͥd iniquitas ẽ apuddm
Absit. Moy ses enĩ dicit. Miserebor
cui misertꝰ ero: ⁊ miscdiam p̃stabo.
cui misericors fuero. Cũ gͦ p̃misiss

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Duos quidem deos in uestris disputationibus solemus audire, quod etsi primo negasti, tamen paulo post etiam ipse confessus es quasi rationem reddens, cur hoc dicatis, tiam plerique nostrum ita distingunt, ut uerum deum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; ac tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius. idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, sicut idem Paulus alibi dicit: numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? inquit; numquid iniquitas est apud deum? absit, Moysi enim dicit: miserebor, cui misertus ero. et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. cum ergo praemisisset,
Abbreviated transcription (Latin):
besta erit. s quadã continuo comitan¬
te uindicta. aliud uenire de astutia su¬
adentis. aliud de neqͥtia uolentis.
aliud de iusticia punientis. cͥũ diabo¬
lus suggerit. homo consentit. ds de¬
serit. Quo circa in oꝑe malo id÷ exce¬
catione infideliũ. si intelligat᷑ ⁊ dia¬
bolus ꝓpt̾ suadendi malignitatẽ. ut
sic distingat᷑ d̾s huiꝰ scłi: non mͥ uide¬
t absurdũ. Neq enĩ sine additam̃to

Expanded text:
festa erit, sed quadam continuo comitanfesta erit, sed quadam continuo comitante uindicta aliud uenire de astutia suadentis, aliud de nequitia uolentis, aliud de iustitia punientis: cum diabolus suggerit, homo consentit, deus deserit. quocirca in opere malo, id est excaecatione infidelium, si intellegatur et diabolus propter suadendi malignitatem, ut sic distinguatur: deus huius saeculi, non mihi uidetur absurdum. neque enim sine additamento
Abbreviated transcription (Latin):
irpens euam seduxit in uersutia sua.
irrũpant᷑ mentes ur̃e. a simplicitate
castitate que ẽ in xp̃o: cui simile est.
inrumpunt mores bonos colloquia
nala.⁊ illud qđ ⁊ sibi quisq seductor
sit. Qui aũt putat se ẽẽ. aliquid cũ
nichil sit: se ipsum seducit. Et illud
de c̃i uindicta quod supra cõmemo-¬
raui. tradidit illos ds̃ in reꝓbũ sensũ:
ut faciant quȩ ñ conueniunt. Ita ⁊
nueterib libris cũ p̃dixisset ds mor¬
t̃ non fecit nec lȩtatur in ꝑdicione
uiuoꝵ: paulopost inuidia diaboli
nquit mors introuit morbẽ t̾rarũ.
Et rursus de ipsa morte ne se homi¬
nes extra culpã ponerent. impii aũt
manib ⁊ uerbis inqͥt accersierunt
illam: ⁊ estimantes illã amicam deflu¬
uerunt. Alibi aũt. bona ⁊ mala uita
imors diuitiȩ ⁊ pauꝑtas adño deo
sunt. hic ꝑturbati homines ñ intel¬
lgunt in uno eodeq oꝑe malo. non
postea consequente alia que mani-¬

Expanded text:
serpens Euam seduxit in uersutia sua, serpens Euam seduxit in uersutia sua, ita corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. cui simile est: corrumpunt mores bmala; et illud, quod et sibi quisque seductor sit: qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit; et illud de dei uindicta quod supra commemoraui: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt. ita et in ueteribus libris, cum praedixisset: deus mortem non fecit nec laetatur in perditione uiuorum, paulo post: inuidia, inquit, diaboli mors intrauit in erbe terrarum. et rursus de ipsa morte, ne se homines extra culpam ponerent: impii autem manibus et uerbis, inquit, accersierunt illam, et extimantes illam amicam defluxerunt; alibi autem: bona et mala, uita et mors, diuitiae et paupertas a domino deo sunt. hic perturbati homines non intellegunt in uno eodemque opere malo non postea consequente alia quae mani
Abbreviated transcription (Latin):
honesta s̾unt nr̃a. ñ opꝰ habent. S ds
temꝑauit corpꝰ ei cui deerat maiorẽ
honorẽ dans ut ñ eẽt scissura in corꝑes
s idẽ ipsum ut ꝓ inuicẽ sollicita sint
m̃bra. Et siue patit᷑ unũ mẽbrũ. com¬
patiunt᷑ omĩa mẽbra: siue głat᷑ uũ
mẽbrũ. congaudent om̃ia membra.
Si ulla non dico fides xp̃iana ut creda¬
tis apło s ullus sensus humanꝰ in uob̃
ẽ. ut manifesta cernatis. unꝰ quisq in
semet ipso ista uideat atq consideret.
hec infima corꝑalia quȩ uidentur.
possint facilius illa sublimia sp̃ualia
laudat apłs. quisquis artificẽ đm ne-¬
ꝙͣ ab hominibꝰ xp̃ianis anathemati¬
s mimicitiis: ante a nathematirandis
iquis diabolũ intellexerit excecare
nentes infideliũ: non negamꝰ malis su¬
iionib. quib qui consentiunt iusticiȩ
limen amittunt. do retribuente qͦd
nstũ ẽ. Hȩc omĩa legimꝰ in scripturis
tĩs. Nam ⁊ illud dictum ẽ. de seduc¬
uone extrinsecꝰ ueniente. timeo ne sic̃

Expanded text:
honesta sunt nostra, non opus habent . sed deus temperauit corpus ei. cui deerat, maiorem honorem dans, ut non esset scissura in corpore, sed idem ipsum, ut pro inuicem sollicita sint membra; et siue patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra; siue glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. si ulla non dico fides tis Apostolo, sed ullus sensus humanus in vobis est, ut manifesta cernatis; unusquisque in semetipso ista videat atque consideret, , ut per haec infima corporalia quae videntur, possint falaudat apostolus, quisquis artificem deum nequam ab omnibus christianis anathemhis inimicitiis ante anathemandis si quis diabolum intellexerit excaecare mentes infidelium, non negamus, malis suasionibus; quibus qui consentiunt, iustitiae lumen amittunt deo retribuente quod iustum est. haec omnia legimus in scripturis sanctis. nam et illud dictum est de seductione extrinsecus ueniente: timeo, ne, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
austus qͥdã
fuit gente
affer. ciuita¬
te mileuita¬
nꝰ. eloquio
suauis. in¬
genio callidꝰ.
secta manicheus: ac ꝑ hoc nefan¬
do errore ꝑuersus. Nouerã ipse
hominẽ: quẽ admodũ eũ cõme¬
moraui in libris confessionũ me¬
arũ. hic quoddã uolumen edi

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edi
Abbreviated transcription (Latin):
non es. Inepta hec semꝑ ⁊ imbecil¬
la responsio ẽ: nichil habentium
quod ostendant. Quanto gͥ meliꝰ
fecisses: si idem confitereris simpli¬
cit̃. Et tam̃ hoc mͥ quidẽ dicere po¬
tiusti. quẽ scias necesse habere ut
credam causa religionis. qua fami¬
lor. xp̃o: licet hoc ipsum adhuc que¬
ratur. utrũ sit ⁊ hoc. xp̃i testimoni¬
um. ut credidebeat absolute. an
scͥptoris. ut examinari sollicite. Nec
sinos ñ credimꝰ falsis. xp̃m hinc of¬
fendimꝰ: s falsatores. Tamen ut¬
cunq hoc fieri poterit xp̃ianis op¬
positũ. Quid aut̃ de illis quos re
dubitantẽ de se aꝑnatꝰ non sit: s
quo animi eiꝰ uulnerib mederet᷑.
corporis sui cicatrices ostendit.
Nec dix̃ si discipłs es crede: sinon
credis discipłs ñes. Tumͥ hoc di¬
cas non de xp̃o dubitanti: sed de
sententia utrũ sit eiꝰ ansub indu¬
cta. At inquis beatiores appellat:
qui ñ uidert̃ ⁊ credidert̃. Hoc si

Expanded text:
non es. Inepta haec semper et imbecilnon es. Inepta haec semper et imbecilla responsio est nihil habentium quod ostendant. Quanto igitur melius fecisses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere potuisti, quem scias necesse habere ut credam causa religionis qua famulor Christo: licet hoc ipsum adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute; an scriptoris, ut examinari sollicite. Nec si nos non credimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. Tamen utcumque hoc ferri poterit Christianis oppositum: quid autem de illis agemus, quos retdubitantem de se aspernatus non sit; sed quo animi ejus vulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit: nec dixit, Si discipulus es, crede, si non credis, discipulus non es. Tu mihi hoc dicas, non de Christo dubitanti, sed de sententia, utrum sit ejus, an subinducta. At, inquis, beatiores appellat, qui non viderunt et crediderunt . Hoc si
Abbreviated transcription (Latin):
singula ꝑcurrere longũ ẽ. imũ ꝓ
multis ostendã. id est quia xp̃iana
rũ heresiũ pars maxima. & quod
est in ꝓmptu catholici nichil eoꝵ
seruare curant quȩ moy ses scͥpsit.
quod ipsũ sinon errore descendit
aliquo. sed ex uera illa xp̃i et disci¬
puloꝵ eiꝰ traditione uos omnino
fateamini. necesse ẽ. contraria in¬
uicem sibi iħm docuisse atq moy¬
sen: idcircoq ñ creditũ xp̃m a ui¬
deis. quia fidẽ uellent exhibere
moysi. Quomͦ gͦ falsum non erit
illud iħm dixisse ad eos. si credere¬
tis moysi crederetis ⁊ mͥ. cũ sit longe
manifestũ idcirco magis eos non cre¬
didisse iħu. quia moysi crederent:
potuisss aut̃ fidẽ. xp̃o habere. simo¬
ysi credere destitissent: Tu tam̃
ut dixi ubi nam moyses de xp̃o ali¬
quid scͥpserit: queso nos doceas.
Alias inquit. Si rpianus es. crede
dicenti xp̃o: quia de se scͥpsit mo¬
yses. Quod si non credis: xp̃ianꝰ¬

Expanded text:
singula percurrere longum est, unum pro singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam, ima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex uera illa Christi et discipulorum eius traditione, uos omnino fateamini necesse est, contraria inuicem sibi Iesum docuisse atque Moysen, idcircoque nec creditum Christum a Iudaeis, quia fidem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas. Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, chri
Abbreviated transcription (Latin):
bere ñ poterant. infirmanti ea ⁊ insuꝑ
asseueranti qͦtiduplicit̃ gehenne filiꝰ
fieret. qui ẽet circ uncisus. Itẽ moỹses
carnaliũ ciborũ sollicitã facit discre¬
nonẽ.⁊ int̾ pisces ac uolucres ⁊ quadru¬
pedia. helluonis in modũ disceptator
sedet: iubetq alia quidẽ ab ligurriri
ymindis. alia uͦ ꝓ immundis nec
contingi quidẽ. Quoꝵ in parte porctĩ
tarat ⁊ leporẽ:⁊ siquid inpiscib caret
quãma. aut in quadrupedib ungu¬
hecgͦ uidei fortit᷑ credidert̃ seriben¬
te moyseo : idcircoq. xp̃o iã credere
ñ poterant indifferentiã docenti cibo¬
rum. et asius quidẽ discipłis omĩa
senitꝰ remouenti. scłarib uͦ uuilgo
concedenti omia que possent edi.
aq asseueranti quod eos niehil in
os intrans pollueret. qͥa quȩ de ore
nprudenter ꝓcedant ea sola sint
que polluant homin hȩc atq iluc
multa moysi contraria: iħm dog¬
matirare nemo. qͥ iesciat. Que qͥa

Expanded text:
bere non poterant infirmanti ea et insuper bere non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurriri pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem et si quid in piscibus caret squama aut in quadrupedibus unguergo Iudaei fortiter crediderunt scribente Moyse idcircoque Christo. iam credere non poterant indifferentiam docenti ciborum et a suis quidem discipulis omnia penitus remouenti, saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi, atque adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae polluant hominem. haec atque alia multa Moysi contraria Iesum dogmatizare, nemo qui nesciat. Quae quia
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. tanquã sue tranquillitatis
portũ. legẽq dederit insuꝑ. ut qu
idem solueret occideret᷑. Hoc gͥ ii
dei uehement̃ credebant. docenti
inoyseo. Idcircoq xp̃o ne aures qu¬
dẽ accomodandas putabant. asse¬
ueranti dm̃ semꝑ oꝑari nec ullum
sibi cessationis statuusse diẽ: quia
sit uigis ⁊ infatigabilis uirtꝰ. seq ad
quidẽ. Pat̾ enĩ inquit m̃s sempł
oꝑatur: ⁊ me oportet oꝑari. Item mo-¬
yses carnis ꝑitomen in sacris ⁊ dõ ama-¬
bilib numerat. iubetq circuncidi
maeulinũ om̃e. carne p̃putii ipsoꝵ.
ẽeq hoc docet necessariũ signũ testa¬
menti illius. quod ds suus disposue¬
rit ad abraham: affirmatq quod ui
rorũ quisquis non hoc gestauerit. ex¬
terminabit᷑ ille de tribusua et here¬
ditatis quȩ abrahe repmissa sit acse¬
mini eius non ueniet in consortium.
Et hoc uidei ualde crediderant asse¬
uerante moyseo: iocircoq fidẽ xp̃o ha¬

Expanded text:
uerit, tamquam suae tranquillitatis uerit, tamquam suae tranquillitatis portum legemque dederit insuper, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem adcommodandas putabant adseueranti deum semper operari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque aquidem; pater enim, inquit, meus semper operatur et me oportet operari. item Moyses carnis peritomen in sacris et deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus disposuerit ad Abraham, adfirmatque, quod utrorum uirorum quisquis non hoc gestauerit, exterminabitur ille de tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ueniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo ha
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ut aut malediceret᷑ xp̃o. aut
eũ iub̃et occidi. Si enĩ sp̃m dei
habuit: hȩc de xp̃o ñ dixit. Si hec
de. xp̃o dixit: spm̃ dĩ non habuit.
Neq enim diuinus sp̃e aut maledi¬
ceret xp̃o: aut eum iuberet int̾fici.
Ut gͦ moysen aͥerimine hoc crum¬
ne uendicetis : fateamini necesse ẽ.
nec hȩc qͥdẽ scripsisse de xp̃o. Quod¬
si hȩc de xp̃o miniie scripsit: aut
alia dabitis aut nulla ert̃. Si nulla
fuerint: nec xp̃c potuit asseuerare
quod nusquã ẽ. Ita si xp̃c hoc minine
tio ẽ. ⁊ longe altera moyseos ⁊ xp̃i ut
sieoꝵ alteri uidei crederent. alteri
necessario repugnarent. Nam mo¬
yses quidẽ p̃ceteris ab oꝑe om̃i absti¬
nendũ docet in sabbato. causamq
inducit religionis huiꝰ hanc ẽẽ. qͥa
ds cũ mundũ ⁊ quȩ in eo st̃ om̃ĩa fa¬
bricaret. sex dieb indulserit oꝑi. es¬
tuna uͦ cessauerit quod ẽ sabbatũ:
idcircoq benedixerit id est scĩfica¬

Expanded text:
rit. ut aut malediceret Christo, aut rit. ut aut malediceret Christo, aut eum iuberet occidi. si enim spiritum dei habuit, haec de Christo non dixit; si haec de Christo dixit, spiritum dei non habuit. neque enim diuinus spiritus aut malediceret Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimine uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem eum scripsisse de Christo. quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. si nulla fuerint, nec Christus. potuit adseuerare, quod nusquam est. ita si Christus hoc minime tio est et longe altera Moyseos et Christi, ut si eorum alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent. nam Moyses quidem prae ceteris ab opere omni abstinendum docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse, quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima uero cessauerit — quod est sabbatum — idcircoque benedixerit, id est sanctifica