comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opostere . quoscorstat eẽ atraditorib tam̃ in xp̃i nomine
baptizatos. Hoc sibi cum ipse ꝓposuisset: attendequem¬
am modum frustra respondere conatussit. Huic in
Huic in¬
quit reidñsihsxp̃s respondit hisuerbis. Qui mecũ ñ
colligit disꝑgit: Et iterum. Non omnis quidicit mihi¬
dñe dñe intrabit in regnum cęlorum. Multi enĩ di¬
cent mihi in illadie. dnẽdñe. nonne intuo nomine pro¬
phetauimus. et in tuo nomine demonia eiecimus. et intu.
nomine uistutes multas fecimus Et tunc dicam illis. Ñ
nouiuos. Recedite a me operarii iniquitatis. Perdi¬
Perdi¬
disse igitur falsum opus non dubium est: quitam ecsi in
nomine ihuxp̃i. Sacrilegitam̃ ausisunt operari. Ue¬
lint nolint: proindetraditores sacrilegissacram̃tis. xp̃m
magis offendunt: quisietdicere audeant in nomine tuo
ꝓphetauimus. dic& illis ut ceteris. Recedite a me operarii
iniquitatis non nouiuos. Recte illis hocdic&. qm̃ qui¬

Expanded text:
oportere quos constat esse a traditoribus, tamen in Christi oportere quos constat esse a traditoribus, tamen in Christi baptixatos>. hoc cum ipse sibi proposuisset, adtende quemadmodum frustra respondere conatus sit: huic, inquit, rei dominus Christus respondit his uerbis: qui mecum non colligit spargit, et iterum: non omnis qui dicit mihine, intrabit in regnum caelorum. multi enim dt mihi in illa die: domine domine, nonne in tuo nomine prophetauimus et in tuo nomine daemonia eiecimus et in tuo nomine uirtutes multas fecimus? et tunc dicam illis: non noui uos; recedite a me, operarii iniquitatis. perdidisse igitur falsum opus non dubium est, qui tametsi in nomine Iesu Christi, sacrilegi tamen ausi sunt operari. uelint nolint, proinde traditores sacrilegis sacramentis Christum magis offendunt, qui si et dicere audeant: in nomine tuo prophetauimus, dicet illis ut ceteris: recedite a me, operarii iniquitatis; non noui uos. recte illis hoc dicet, quoniam qui
Abbreviated transcription (Latin):
erat baptismus xp̃i. Sedtamen militans xp̃o sicut legis ue¬
tera sacram̃ta: p̃cursorio quodam et p̃figuratorio funge¬
bantur offitio. Sed post iohannem amicũ sponsi
bapti ⁊atuest inquiunt. quanto magis post hereticũ bap¬
tizandũ ẽ: Potest alius uelut iusta similit̃ in¬
dignatione commotus dicere. Si post iohannem
baptiz andũ est. qui uinum penitus nonbibebat.
quanto post ebriosum iustius baptizandũ est. hoc
ergo iustifaciant si possunt. baptizent post ebrio sossuos.
sipost iohannem sobrium. apostoli baptizarunt
Quidhinc respondent. nisiꝓpterea sepost istos non
esse postiohannem: quia uelnullum illibaptismum ha
bent. ł xp̃ibaptismum nondum habebant. Hoc quidem
etiam ipse sibi cui respondemus obposuit. obpositũq N
soluit. Ait enim. Dicit forsitan aliquis. Sedhiquos
paulus iterum baptizauit: baptismo iohannis abliti fu¬
erunt. Nonbaptismo ihũxp̃i: Vnde rebaptizare dico ñ

Expanded text:
erat baptismus Christi, sed tamen militans Christo, sicut legis ueerat baptismus Christi, sed tamen militans Christo, sicut legis uetera sacramenta praecursorio quodam et praefiguratorio fungebantur officio. sed: si post Iohannem amicum sponsi baptizatum est, inquiunt, quanto magis post haereticum baptizandum est! potest alius uelut iusta similiter indignatione commotus dicere: si post Iohannem baptizatum est, qui uinum penitus non bibebat, quanto post ebriosum iustius baptizandum est! hoc ergo isti faciant, si possunt; baptizent post ebriosos suos, si post Iohannem sobrium apostoli baptizarunt\'. quid hinc respondent, nisi propterea se post istos non esse post Iohannem, quia uel nullum illi baptismum hati baptismum nondum habebant. Hoc quidem etiam ipse sibi cui respondemus obposuit obpositumque non soluit. ait enim: dicit forsitan aliquis: sed Paulus iterum baptizauit, baptismo Iohannis abluti fuerunt, non baptismo Iesu Christi. unde rebaptizari dico non
Abbreviated transcription (Latin):
nent: immo et obest ad damnationẽ. qđ insacrilega
iniquitate erroris humani. etiam diuini sacram̃ti non ꝑ
legos corrigebat. dm̃tam̃ uerum qui extra ecclesiam
ab eis ignorantib: colebatur agnoscebat. potiusquã ne¬
gabat᷑. Sicetiamnos quando hereticorũ sacrilegas se¬
paratione errores corrigimus. Baptismũ tam̃ uerũ ꝑig
norantiam. extra ecclesiam tradunt utiq agnoscere
Nonnegare debemus Sed paulus inquiunt cumue¬
niss& epheso. quosdam qui sedicebant iohannis bap¬
tismate baptitatos. baptitari iussit inxp̃o. Quisquis isto
exemplo. scismaticos ethereticos baptizandos putat: au¬
deat dicere sipotest hereticum ł scismaticum iohannẽ fu¬
isse. hocsinefasẽdicere profecto illis hominib: qdđ de¬
erat datum est. nonqđinerat inꝓbatum. Siue men¬
titi fuerint sehabere baptismum iohannis. sicut non¬
nulli arbitrantur: Siuequi abaptismus iohannis non

Expanded text:
nent, immo et obest ad damnationem, quod in sacrilega nent, immo et obest ad damnationem, quod in sacrilega iniquitate erroris humani etiam diuini sacramenti non plegos corrigebat, deum tamen uerum, qui extra ecclesiam ab eis ignorantibus colebatur, agnoscebat potius quam negabat, sic etiam nos, quando haereticorum in sacrilega separatione errores corrigimus, baptismum tamen uerum, quem per ignorantiam extra ecclesiam tradunt, utique agnoscere, non negare debemus. Sed: Paulus, inquiunt, cum uenisset Ephesum, quosdam, qui se dicebant Iohannis baptismate baptixatos, baptizari iussit in Christo. quisquis isto exemplo schismaticos et haereticos baptizandos putat, audeat dicere, si potest, haereticum uel schismaticum lohannem fuisse. hoc si nefas est dicere, profecto illis hominibus quod deerat datum est, non quod inerat inprobatum, siue mentiti fuerint se habere baptismum Iohannis, sicut nonnulli arbitrantur, siue quia baptismus Iohannis non
Abbreviated transcription (Latin):
ut illud undete corrigo destruam. Nisi forte des¬
apostolus non destruxerit uerum quod non in uenit
in lapide paganorum. Plus est unusds̃. quãunis
baptismus Neq enĩ baptismus ds̃est. sed deo¬
magnum aliquidest: quia sacram̃tũ est di. Etta¬
men ipseunus ds etiam extra ecclesiam abignoran¬
tib: colebatur. Sicergo etunus baptismis etiam
extra ecclesiã abignorantib: datur. Quidi¬
cit fieri non potusisse. ut dsunus etuerus abig¬
norantib extra ecclesiã moretur. uideat Non
quidmihi sedquid ipsi apostolo ualeat respondere
dicenti: Quem uos ignorantes colitis. hunc ego an¬
nuntio uobis Quã obrem sicut nihil eis ꝓderat
adsalutem qui uerum dm̃ ignorantes. eum tam̃ colebant
immo et oberat ad ꝑnitem᷑. quod falsos deos simul co¬
lentes. Idem uero dõ sacrilegam in iuriam faciebant.
Sicnihil prodest hereticis adsalutem quod extra ecclesi¬
am uerũ baptismũ ꝑignorantiam et tradunt ette¬

Expanded text:
ut illud unde te corrigo destruam, nisi forte desut illud unde te corrigo destruam, nisi forte desapostolus non destruxerit uerum quod inuenit in lapide paganorum\'. Plus est unus deus quam baptismus — neque enim baptismus demagnum aliquid est, quia sacramentum est dei —, et tamen ipse unus deus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus colebatur. sic ergo et unus baptismus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus datur. qui dicit fieri non potuisse, ut deus unus et uerus ab ignorantibus extra ecclesiam coleretur, uideat non quid mihi, sed quid ipsi apostolo ualeat respondere dicenti: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Quamobrem sicut nihil eis proderat ad salutem, qui uerum deum ignorantes eum tamen colebant, immo et oberat ad perniciem, quod falsos deos simul colentes eidem uero deo sacrilegam iniuriam faciebant, sic nihil prodest haereticis ad salutem, quod extra ecclesiam uerum baptismum per ignorantiam et tradunt et te
Abbreviated transcription (Latin):
detines. quia xp̃m resurrexisse Noncredis. Sicut ido¬
lorum cultori dicitur. teneabunodõ uero mundum eẽ
conditum quod tenebas. Sed noli credere deos ẽẽ ligna. &
lapides. & ipsimundi quas lib& pasticulas quas colebas
Dĩ enim ueritatem quacredis ab ipso conditum mundũ.
intua detines iniquitate. quadeorum cultor uis eẽfalso¬
rum: Sic etiam heretico dicitur quisa cram̃ta xp̃s ana
sicut in ecclesia catholica traduntur. Nulla sua falsitate
mutauit Ten exp̃ianum baptismũ in nomine patris &
toto sicut prophetatum est orbe crescentem. cui sacrilega
tismatis in iniquitate detines tuae diuisionis. Corrige
iniquitatem heretici figmenti neꝑdatte. et noli suꝑ¬
bire deueritate xpiani sacram̃ti. quacibi est ut Iu¬
dicette Ego autem absit. ut sicdetester iniquitatẽ
tuã. ut xp̃i ab negem ueritatem. quãinte inueni¬
Oaddampnationemtuã.Absit ut sicte corrigam.

Expanded text:
detines, qua Christum resurrexisse non credis\'; sicut idodetines, qua Christum resurrexisse non credis\'; sicut idolorum cultori dicitur: \'tene ab uno deo uero mundum esse conditum quod tenebas, sed noli credere deos esse ligna et lapides.. et ipsius mundi quaslibet particulas quas colebas; dei enim ueritatem, qua credis ab ipso conditum mundum, in tua detines iniquitate, qua deorum cultor uis esse falsorum\': sic etiam haeretico dicitur, qui sacramenta christiana, sicut in ecclesia catholica traduntur, nulla sua falsitate mutauit: \'tene christianum baptismum in nomine patris ettoto sicut # prophetatum est orbe crescentem, cui sacrilega tismatis in iniquitate detines tuae diuisionis. corrige iniquitatem haeretici figmenti, ne perdat te, et noli superbire de ueritate christiani sacramenti, quae ibi est ut iudicet te. ego autem absit ut sic detester iniquitatem tuam, ut Christi abnegem ueritatem, quam in te inuenio ad damnationem tuam, absit ut sic te corrigam,
Abbreviated transcription (Latin):
rib: apostolorum quidicebant. ego quidemsum pauli.
ego autem apollo. ego autem cȩphẽ : quamuis non ꝑ im¬
piorum sed scorumnomina. ipsitam̃ impia schismata
faciebant. Hoc ipsorumerat proprium detestabile
uitium. Quoduero sciebant xp̃m ꝓse eẽ crucifixum
et sc in eius nomine baptizatos. nonerroris eorum. sed di¬
uini apud eos numeris erat
Hanc diueritatem In iniqui¬
tate suorum schismatum detinebant. hanc app̾hen¬
dens beatissimus paulus. Nonpillauitia destructa
etiam istam destruit: Sed phanc confirmatam illa em̃¬
danda conuincit.
Uumquid paulus prouobis in¬
quit crucifixus est. aut innomine pauli bapti tati estis i
ut peruerum dĩ quodtenebant. desuo falso erubescerent
quodagebant. Sicut ergo dicitur iudȩo tene fidem
resurrectionis mostuorum sicuttenebas. Sedcrede iã
xp̃m resurrexisse amostuis quod noncredas : Verita¬
tem quippe dĩ demostuis resurrecturis intua iniquitate

Expanded text:
ribus apostolorum qui dicebant: ego quidem sum Pauli, ribus apostolorum qui dicebant: ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego uero Cephae, quamuis non per impiorum sed sanctorum nomina ipsi tamen impia schismata faciebant; hoc ipsorum erat proprium detestabile uitium. quod uero sciebant Christum pro se esse crucifixum et se in eius nomine baptizatos, non erroris eorum, sed diuini apud eos muneris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismatum detinebant. hanc adprehendens beatissimus Paulus non per illa uitia destructa etiam istam destruit, sed per hanc confirmatam illa emendanda conuincit — numquid Paulus pro uobis, inquit, crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? —, ut per uerum dei quod tenebant de suo falso erubescerent quod agebant. sicut ergo dicitur Iudaeo: \'tene fidem resurrectionis mortuorum sicut tenebas, sed crede iam Christum resurrexisse a mortuis quod non credebas; ueritatem quippe dei de mortuis resurrecturis in tua iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
ius regulae apostolicae sectator ep̃serprianus : de uno
uero : dõ aduersus multorum deorum falsoruq culto¬
res disputans. multa ꝓfest testimonia delibris eorum
quos p̃claros auctores habent: Hoc est ex illa ueritate
quam in iniquita tedetinent. Multo autem mirabili¬
usest. quod fecit a postolus ut corum fana circũ iens.
aram quandam int̾aras demonum inuentam. inqua
scriptũ eẽt ignotodõ. neq hoc negando etrefellendo
detruxerit: Sed potius confirmando. hinc etiam repe¬
rerit̃ opostiissimum suae disputationis ex ordium
dicens. Quem uos ignorantes colitis : hunc ego ap¬
nuntio uobis hañc itaq: et nosꝑmaiores nr̃os tradi¬
tam nobis sequentes apostolicam regulam : Siquid rec¬
tietiam in ꝑuersis inuenerimus. eõrum ꝑuersitate cor¬
recta. illud quod rectum est minime uiolamus. ut in
uno homine ex hisquae uera ten&. etiam falsa em̃dent᷑.
non exfalsis conuictis etiam uera destruantur. Tempo¬

Expanded text:
ius regulae apostolicae sectator episcopus Cyprianus de uno ius regulae apostolicae sectator episcopus Cyprianus de uno deo uero aduersus multorum deorum falsorumque cultores disputans multa profert testimonia de libris eorum, quos praeclaros auctores habent, hoc est ex illa ueritate quam in iniquitate detinent. multo autem mirabilius est quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruantur. tempo
Abbreviated transcription (Latin):
immutauerunt inm̃datium suũ culpat. detestatur.
euestit. Quodautem uerum indoctrina. quamuis
multis falsitatib ꝑmixta confusaq seruarunt : appro¬
bat. testatur. affirmat. Nam & hic eundem locum
ita coepit ut dicer&. Reuelatur enim iradĩ decaelo
suꝑ omnem impietatem. & in iustitiã hominũ. eorũ
quiueritatem in iniquitatedetinent
Non ab negans
ueritatem: quã uis in iniquitate detentam. Et inactib¬
apłorum cum dedõ uno &uero athenienses docer&
quod in illo uiuimus mouemur et sumus continuo
subiunxit. Sicutquidam secundum uosdixerunt
Hoc igitur quod indõ uiuimus et mouemur & sumus
ex illa ueritate est: quam et illi impii simulacrorum
cultores in iniquitate detinent : qui cognoscentes dm̃
Non sicut dm̃ glorificauerunt. Hanc tam̃ ueritatẽ
sicut uidemus apud impios et sacrilegos inuentam.
nondestruit. sed confirmat apostolus : eiusq utitur
testimonio addocendos cos. qui ista nesciebant. hu¬

Expanded text:
immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur euertit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebant. hu
Abbreviated transcription (Latin):
ido latria phibetur. Num quidtam̃ cognitionẽ
denegauit illis fuisse. ac non potius confirmauit di¬
cens: cognoscentes dm̃. Nonut dm̃glorificauerunt.
Si ergo istam cognitionem tamquã mendatium re¬
pellere & destruere conaretur. quod eam insacrilegis
inueniss& : Nonne quod absit ueritatis inimicus ex iste¬
r& Ideoq: id qđ immutauerunt imm̃datium sũum.
Nam ethicdixit immutauerunt gloriamdĩ insimi¬
litudinem imaginis corruptibilis hominis. Talem
scilic& fingentẽs dm̃. qualis non est ds̃ & non sicut eũ
cognouerunt tradentes hominibus. Etpaulo post de
talib dicit. Qui immutauerunt ueritatem dĩ inm̃¬
datium. et coluerunt & seruierunt creaturae. potius
quam creatori: qui est benedictus in saecula. Veritas
quippe creaturae adõ est non est ds̃ quẽ illi in m̃datiũ
conuesterunt. tamquãdeos colentes. solem & lunam.
et quaecumq caelestia: atq terrestria. Quodergo

Expanded text:
idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula; ueritas quippe creaturae a deo est, non est deus, quam illi in mendacium conuerterunt, tamquam deos colentes solem et lunam et quaecumque caelestia atque terrestria —: quod ergo
Abbreviated transcription (Latin):
siastica regula baptizatum: intellectum hominis cor¬
rigo. Nondiuolo sa cramentum. Lo quor deiudȩis et
schis maticis uelhereticis subxp̃i ut cumq nomine erranti¬
b: deipsisgentilib: idolorumq cultorib:. multa utiq: a no¬
bis diuersitate distantib Nihil aliud nobis demonstrat
apłs. nisiut in ipsis quoq ita quicquid prauum est corri¬
gamus : ut quod foste rectum est approbemus.
utiq idolatrias. & quod est grauius nontantum cultores
ait. Qui cognoscentes dm̃ non sicut dm̃ glorifica ueruN
aut gratias egerunt: sed euanuerunt incogitationib
suis. & obscuratum est insipiens coreorum: dicentes
se esse sapientes stulti facti sunt. Et immutauerunt gloriã
incorruptibilis dĩ. insimilitudinẽ imaginis corruptibi¬
lis hominis: et uolucrum & quadrupedũ et serpentiũ
Talia quippe nouimus fuisse simulacrẽ ȩgiptiorum
ubi & instituta ẽẽ multiplitior multoq ignominior¬

Expanded text:
siastica regula baptizatum, intellectum hominis corsiastica regula baptizatum, intellectum hominis corrigo, non dei uiolo sacramentum. loquor de Iudaeis et schismaticis uel haereticis sub Christi utcumque nomine errantibus. De ipsis gentilibus idolorumque cultoribus multa utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud nobis demonstrat apostolus, nisi ut in ipsis quoque ita quidquid prauum est corrigamus, ut quod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et quod est grauius non tantum cultores,ait: qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euan uerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. dicentes se esse sapientes stulti facti sunt et immutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignomini
Abbreviated transcription (Latin):
lendum credit qui fecit caclum & terram. quod omnia idolagen¬
tium & sacrilegia detestatur. quod futurum expectat iudi¬
cium. quoduitam sperat acternam. quod decarnis resur¬
rectione nondubitat: laudamus approbamus agnosci¬
mus Sicut credebat credenda. sicut tenebat t̾enenda
firmamus Itaetiam cum adosuenit schismaticus. ł here¬
ticus ut catholicus fiat: schismaeius & heresim dissuaden¬
do et destruendo rescindimus sacram̃ta uero xp̃iana. Si
eadem in illo inuenimus et quicquid aliud ueriten&. ab¬
sit ut uiolemus. absit ut semeldata nouimus i teremus
Nedum uitia humana curamus. diuina medicam̃ta dam¬
nemus: Aut quaerendo sanare quod uulneratum non est
hominem saucium &ubisanus est uulneremus. Proin¬
de sidealiqua re adfidemxp̃ianam. et catholicã ꝑtinen¬
tem: Sideniq deipsa etiam trinitatis unitate dissenti¬
entem hereticum inuenio. et tamen euangelica et eccle¬

Expanded text:
lendum credit, qui fecit caelum et terram, quod omnia idola elendum credit, qui fecit caelum et terram, quod omnia idola et sacrilegia gentium detestatur, quod futurum expectat iudicium, quod uitam sperat aeternam, quod de carnis resurrectione non dubitat, laudamus approbamus agnoscimus, sicut credebat credenda, sicut tenebat tenenda firmamus —, ita etiam cum ad nos uenit schismaticus uel haereticus, ut catholicus fiat, schisma eius et haeresim dissuadendo et destruendo rescindimus, sacramenta uero christiana, si eadem in illo inuenimus, et quidquid aliud ueri tenet absit ut uiolemus, absit ut si semel danda nouimus iteremus, ne, dum uitia humana curamus, diuina medicamenta damnemus aut quaerendo sanare quod uulneratum non est hominem saucitfm et ubi sanus est uulneremus. proinde si de aliqua re ad fidem christianam et catholicam pertinente, si denique de ipsa etiam trinitatis unitate dissentientem haereticum inuenio et tamen euangelica et eccle
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim iustum est ut cummala hominum reprobamus.
quaecumq: in illis bonadĩ reperimus approbemus. hoc
inquam iustum est: ut etiam insacrilego Nonuiolem quod
ut in eo ꝑpetrem sacrilegum
Namsic sunt istimali inbap¬
tis mobono: que madmodum sunt iudei mali in legebona
Itaq ut illi ꝑ ipsam legem iudicabuntur. quam̃m alitia
sua malam non feccrunt: ita &istiꝑ ipsum baptismum
iudicabuntur. quem bonummali tenuerunt. Ergo quẽ¬
admodum iudeuscum adnos uenerit ut xp̃ianus fiat. p
ideo destruimus bonadĩ. sed mala ipsius: Nam quo derrat
non credendo quod xp̃siamuenerit. Natusq & passus sit
et resurrexerit. hoc emendamus łaq infidelitate destruc¬
ta fidem quahec creduntur adstruimus Item quoder¬
rat umbris ueterum sacram̃torum inherendo dissuademus.
iamq uenisse tempus quohȩc auferenda atq mutanda ꝓph&s
predixerant: de monstramus: Quoduero unum dm̃ co¬

Expanded text:
hoc enim iustum est, ut, cum mala hominum reprobamus, hoc enim iustum est, ut, cum mala hominum reprobamus, quaecumque in illis bona dei repperimus approbemus. hoc, inquam, iustum est, ut etiam in sacrilego non uiolem quod ut in eo perpetrem sacrilegium. Nam sic sunt isti mali in baptismo bono, quemadmodum sunt Iudaei mali in lege bona. itaque ut illi per ipsam legem iudicabuntur, quam malitia sua malam non fecerunt, ita et isti per ipsum baptismum iudicabuntur, quem bonum mali tenuerunt. ergo quemadmodum Iudaeus cum ad nos uenerit, ut christianus fiat, non in eo destruimus bona dei sed mala ipsius — nam quod errat non credendo, quod Christus iam uenerit natusque et passus sit et resurrexerit, hoc emendamus eaque infidelitate destructa fidem qua haec creduntur adstruimus, item quod errat umbris ueterum sacramentorum inhaerendo dissuademus iamque uenisse tempus, quo haec auferenda atque mutanda prophetae praedixerant, demonstramus; quod uero unum deum co
Abbreviated transcription (Latin):
saest ut respondeamus nonsolum contra sentientibus. ue¬
rum etiam contraria facientibus: Deb& enim palam
redargui quod i nocculto noc&. quia & palam defendi¬
tur cum suadetur in occulto noceat cumperficitur
Nam quiscoram ꝓphanis quem quã baptizat. et tam̃
baptizari xp̃ianos nullus ꝓfanus ignorat
Qui audit iN
publico quod sicredit ꝑcipiat insecreto. Uideamusergo de
baptismatis iteratione quiddicant: quiuerecundantur hoc
in apesto dicere. quodutinam a pesto timerent amittere
Vbisit inquit uerum baptisma quaeritur. De in desubiungit
Usq ad eo meum est. ut quoda me unicum datum est. Pec
ab ipsis sacrȩlegis iterctur. Cuirespondemus. Sacrilegus
nonest. qui unicum baptismum : Non quod tuum sed quod xp̃i
est iterare nonaud&. Xp̃iest enim unica hominis ip¬
baptismate consecratio: Tua est autem unicibaptismatis
iteratio: Corrigo intequodtuum est: agnosco quod xp̃i est

Expanded text:
sa est, ut respondeamus non solum contra sentientibus, uesa est, ut respondeamus non solum contra sentientibus, uerum etiam contra facientibus. debet enim palam redargui quod in occulto nocet, quia et palam defenditur cum suadetur, ut in occulto noceat cum perficitur. nam quis coram profanis quemquam baptizat? et tamen baptizari christianos nullus profanus ignorat, qui audit in publico quod, si credit, percipiat in secreto. Uideamus ergo de baptismatis iteratione quid dicant, qui uerecundantur hoc in aperto dicere, quod utinam in aperto timerent admittere: ubi sit, inquit, uerum baptisma quaeritur, deinde subiungit: usque adeo meum est, ut, quod a me unicum datum est, nec ab ipsis saer-ilegis iteretur. cui respondemus: sacrilegus non est qui unicum baptisma, non quod tuum, sed quod Christi est, iterare non audet. Christi est enim unica hominibaptismate consecratio, tua est autem unici iteratio. corrigo in te quod tuum est, agnosco quod Christi est.
Abbreviated transcription (Latin):
ESPONDEREDIUERSASENTIENTIBUSETAREGULA
ueritatis errantibus. constantine frater scpissime
cogimur : Etiam dehis rebus quas aliis atq aliis ser¬
monib frequentauimus. Quodutiliter ex istimo ficri
et propter corum ingenia tardiora quiputant aliuddici cũ
aliquid legunt aliterdici. et propt̃ ipsam disputationum
copiam: ut nonsolum ad diligentes resrara ꝑueniat. sed quo¬
libet̃ exmultis. in manus etiã neglegentioris incurrat
Proinde sermonem deunico baptismo ab eis compositũ
aquib baptismus iteratur. quem mihi cum inrure simul
essemus. a nescio quodonat istarum prbo acceptum de¬
disti. atq ut eiresponderem multum petisti. Nonnisi uer¬
borum strepitu inflatum & calumnios iscriminationib
asperatum. uidcadiuuante dño quanta felicitate con¬
futem Prima illic inuidia est. quoduentilatur in
publico nes secreta. Taceant ergo qui hoc fieri debere
reonpnitant. Atitsi adloquendum cogise dicunt ut
respondeant. contra sentientibus haec etiam nr̃a caũ¬

Expanded text:
espondere diuersa sentientibus et a regula ueritatis errantibus, Constantine frater, saepissime cogimur etiam de his rebus, quas aliis atque aliis sermonibus frequentauimus. quod utiliter existimo fieri et propter eorum ingenia tardiora, qui putant aliud dici, cum aliquid legunt aliter dici, et propter ipsam disputationum copiam, ut non solum ad diligentes res rara perueniat, sed quodlibet ex multis in manus etiam neglegentioris incurrat. proinde sermonem de unico baptismo ab eis conpositum, a quibus baptismus iteratur, quem mihi, cum in rure simul essemus, a nescio quo Donatistarum presbytero acceptum dedisti atque ut ei responderem multum petisti, non nisi uerborum strepitu inflatum et calumniosis criminationibus asperatum uide adiuuante domino quanta facilitate confutem. Prima illic inuidia est, quod uentilatur in publico res secreta. taceant ergo, qui hoc fieri debere non putant, aut si ad loquendum cogi se dicunt, ut respondeant contra sentientibus, haec etiam nostra cau
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dix̃ puenilegẽ soluere. sedã dimplere: De quodictũẽ uidimus
gloriã eius gloriã tãquã unigeniti a patre. plenũ gratia et ueritate
Hacc est gloria dequadictũe. Omnes enim peccauer̃ etegent gloria
Ethecest gratia dequa continuodicit. iustificati gratis ꝑgratiã ipsius
Iniustusergo legiti melegeutitur. ut iustus fiat: quod cũ factus fuerit

Expanded text:
enim dixit: non ueni legem soluere, sed implere, de quo dictum est: uidimus enim dixit: non ueni legem soluere, sed implere, de quo dictum est: uidimus gloriam eius, gloriam tamquam unigeniti a patre, plenum gratia et ueritate. haec est gloria, de qua dictum est: omnes enim peccauerunt et egent gloria dei, et haec est gratia, de qua continuo dicit: iustificati gratis per gratiam ipsius. iniustus ergo legitime lege utitur, ut iustus fiat; quod cum factus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
indigens lege. Iustoqũ lex ñest posita quactam bonaẽ si quisca
legitimeutatur. Haecduo apostolus uelut interse contraria conectens:
monet mou&q lectorem adꝑscrutandã questionẽ atq soluendam
Quomodo enĩ bonaẽlex siqui secc legitimeutatur. si&iam qđ sequit᷑
ueruẽ. sciens hoc quia iusto lex non est posita: Nãquis legitime utitur
lege. Nisiiustus at einon est posita sedin iusto: Aꝑet in iustus ut scĩ ficet᷑.
idest ut iustus fiat. legitimelegeutideb&. quatam quã pedagogo ꝑdu¬
catur ad gratiam. ꝑquam solam qđ lex iub& possit implere  ꝑ ipsam
quippe iustificatur gratis. id est nullis suorũ operum p̃cedentib meri¬
tis: Alio quingratia iam nonest gratia: quando quidemideo
datur. Ñquia bon aopera fecimus. sedutca faccreualeamus
Idestñ quia legem impleuimus. sedutlegem implere possimustIlle

Expanded text:
indigeno lege. Iusto enim lex non est posita; quae tamen bona est, si quis ea indigeno lege. Iusto enim lex non est posita; quae tamen bona est, si quis ea legitime utatur. haec duo apostolus uelut inter se contraria conectens monet mouetque lectorem ad perscrutandam quaestionem atque soluendam. quomodo enim bona est lex, si quis ea legitime utatur, si etiam quod sequitur uerum est: sciens hoc, quia iusto lex non est posita? nam quis legitime utitur lege nisi iustus? at ei non est posita, sed iniusto. an et iniustus, ut iustificetur, id est ut iustus fiat, legitime lege uti debet, qua tamquam paedagogo perducatur ad gratiam, per quam solam quod lex iubet possit implere? per ipsam quippe iustificatur gratis, id est nullis suorum operum praecedentibus meritis — alioquin gratia iam non est gratia -, quando quidem ideo datur, non quia bona opera fecimus, sed ut ea facere ualeamus, id est non quia legem impleuimus, sed ut legem implere possimus. ille
Abbreviated transcription (Latin):
sinelege. Ñ sinelegemanifestata Quomodo enĩ ꝑlegẽ testificata. si
credenti confest: sincadiutorio legis. hoc est ñ adiutus alege
Quando quidem ꝑlegem ostendit homini infirmitatẽ suã. ut ad
eius misericordiam. ꝓfidẽ confugiens sanaretur. De sapientia eius
qui ppedictũe. quod legẽ et misericordiã in lingua postet: Legem
scilic& quareos faciat suꝑbos. miseri cordiã uero qua iustific&
gloria sua. Quidenũ habent quod ñ acceper̃. si autẽ acceperunt
quidgloriantur quasi Nacceperint egent itaq gloriadĩ
ituide quidsequatur : Iustificatigratis ꝑgratiã ipsius : Nonitaq
iustificati plegem : Ñiustificati p̃pro priã uoluntatẽ. sediustif¬
catigratis ꝑgratiã ipsius Non quod sine uoluntate nrafiat sed
uoluntas nĩa ostenditur infirma ꝑlegem. ut sanee gratia uoluntat ẽ
esananslo uoluntas impleat legem : Nconstituta sublege. Nec

Expanded text:
sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si credenti confert sine adiutorio legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad eius misericordiam per fidem confugiens sanaretur. de sapientia quippe eius dictum est, quod legem et misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos, misericordiam uero, qua iustificet gloria sua. quid enim habent, quod non acceperunt? si autem acceperunt, quid gloriantur, quasi non acceperint? egerit itaque gloria dei et uide quid sequatur: iustificati gratis per gratiam ipsius. non itaque iustificati per legem, non iustificati per propriam uoluntatem, sed iustificati gratis per gratiam ipsius; non quod sine uoluntate nostra fiat, sed uoluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia uoluntatem et sana uoluntas impleat legem non constituta sub lege nec
Abbreviated transcription (Latin):
ut quod illa ostenderit uoluntas impleat: ac sic homo iustifi
sinelege iustitiadi manifestata est. testificata plegem et pro¬
ph&as Parũne in sonat surdis iustitiaimn quitdi manifestaẽ
hancignorant quisuã uolunt constituerẽ :huic nolunt c̃t̃ subiecti
iustitia in quitdĩ manifestataẽ Non dix̃ iustitia hominis. uel iusti
hominẽ cũ iustificat impiũ: Haec testificatur ꝑlegem& ꝓph&as
huic quippe testimoniũ ꝑhibent lex et proph&e. Lex quidem.
hocipso qđ iubendo et minando et neminẽ iustificando: satis indi¬
cat dono donodĩ iustificari hominem ꝑadiutoriũ sp̃s : Proph&ȩ
sequitur. et adiungit dicers. Iustitia autẽdĩ ꝑfidem ihũxp̃i. hocest¬
ꝑ fidẽ quacreditur ip xp̃m: Sicut autẽ ista fides xp̃idictaẽ. Non
qua credit xp̃s: sic illa iustitiadĩ Ñ qua iustus est ds̃ . Utrũq enĩ nr̃mẽ :
Sedideo dict xp̃idicitur. qd eius nob largitatedonatur . Iustiti aergo

Expanded text:
ut quod illa ostenderit uoluntut quod illa ostenderit uoluntsine lege justitia Dei manifestata est, testificata per Legem et Prophetas. Parumne insonat surdis? Justitia, inquit, Dei manifestata est. Hanc ignorant qui suam volunt constituere: huic nolunt esse subjecti . Justitia, inquit, Dei manifestata est: non dixit, Justitia hominis, vel justithominem, cum justificat impium. Haec testificatur per Legem et Prophetas: huic quippe testimonium perhibent Lex et Prophetae. Lex quidem, hoc ipso, quod jubendo et minando et neminem justificando satis indicat, dono Dei justificari hominem per adjutorium spiritus: Prophetae sequitur et adjungit, dicens, Justitia autem Dei per fideper fidem, qua creditur in Christum. sicut autem ista fides Christi dicta est non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo dei et Christi dicitur, quod eius nobis largitate donatur. iustitia ergo dei
Abbreviated transcription (Latin):
uon autẽ corã illo qui cordis ipsius et intimȩ uoluntatis inspec¬
tor est. ubiuid& ctiã sialiud faciat quilegẽtimet. quid tam̃ mal¬
let facere siliceret: Acnequis quã putar& hicapostolũ calege
dixisse neminẽ iustificari quaein sacram̃tis ueteribus multa
continet figurata p̃cepta: undectiam ipsa est circumcisi ocarnis
quã dieoctauo accipereparuuli iussi sunt: Continuo subiunx
quã legẽdixerit: etait. Perlegẽenim cognitio peccati. Illa igre
lexeft. dequa postcadicit. peccatũ ñ cognouinisi plegẽ. Nãcon¬
cupiscentiã nesciebã nisilex diceret p̃concupisces: Nãquid est
aliud ꝑlegeme ĩ cognitiopeccati hic fostedicat human a illa
p̃sũptio: ignorans dĩ iustitiã et suã uolens constituere. merito
dixisse apostolũ: quiaex lege nemo iustificabitur. Ostendit
enimtantũ modo lex quid faciendũ quid ue cauendum sit

Expanded text:
non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspecnon autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet, quid tamen mallet facere, si liceret. ac ne quisquam putaret hic apostolum ea lege dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa igitur lex est, de qua postea dicit: peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. nam quid est aliud per legem enim cognitio peccati? Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere merito dixisse apostolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
timore poene faciebant: non amore iustitiae. Acꝑhoc cora
dõnerat in uoluntate . qđ coram hominib: apparebat inopere
PoTusq: ex illo reitenebantur. ꝗd eos noueratss malle si fieripos¬
sit impune committere. Circucisionẽ autẽ cordis dicit¬
purã scilicet ab omni inlicita concupiscentia uoluntatẽ. qđ ñfit
littera docente et minante: Sed spũ ad iuuante atq: sanante
Ideo laus taliũ ñ exhominib: sed ex dõẽ. quiꝑ suã gratiã prȩstat
unde laudentur. Dequodicitur. Ind̃o laudabitur anima
mea. Et cuidicitur. Apud telausmea. Non quales illisunt
quidm̃ laudari uolunt qđ hominess. Seautẽ qđ iustisunt. Sed
laudamus inquiunt et dm̃nrãe iustificationis auctorem. i n eo
qđ legemdedit cuius in tuitu Nouerimus quẽ ammodũ uiuere
debeamus: Nec audiunt qđ legunt quianon iustificabitur ex
lege omnis caro corãdõ. Potest enim fiericorã hominibus.

Expanded text:
timore poenae faciebant, non amore iustitiae. ac per hoc coram timore poenae faciebant, non amore iustitiae. ac per hoc coram deo non erat in uoluntate, quod coram hominibus apparebat in opere, potiusque ex illo rei tenebantur, quod eos noueratset impune, committere. Circumcisionem autem cordis dicitpuram scilicet ab omni illicita concupiscentia voluntatem: quod non fit littera docente et minante, sed spiritu adjuvante atque sanante. Ideo laus talium non ex hominibus, sed ex Deo est, qui per suam gratiam praestat unde laudentur, de quo dicitur, In Domino laudabitur anima mea ; et cui diqui deum laudari uolunt quod homines sunt, se autem quod iusti sunt. Sed laudamus, inquiunt, et deum nostrae iustificationis auctorem in eo quod legem dedit, cuius intuitu nouerimus quemadmodum uiuere debeamus, nec audiunt quod legunt: quia non iustificabitur ex lege omnis caro coram deo. potest enim fieri coram hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nor Etenĩquunmanifesto iudeus est. neq quae in manifesto incar¬
neẽ circucisio: Sed qui inabscondito iudeus est. et circũcisione
cordis quispũñ littera. cuiuslaus nex hominib: sed exdõ. hic
manifestauit quẽ ammodũ dixit. gloriaris indõ. Namutiq:
si uere talis iudȩus gloriaretur indõ. eomodo quo postulat gra¬
tia : quae nonoperũ meritis sed gr̃atuita datur. exdõ ect̃laus
eius. nex hominibus Sedita gloriabantur indõ. uelut qui
solimeruissent legemeius accipere: Secundũ illã uocẽ psalmi
qđ dictũ est. Non fecit sic ulligenti: et iudicia sua non manifes¬
tabiteis Quãtam̃ dĩ legem. sua iustitia searbi trabantur im¬
plere: cũ magis eius puaricatoresessent. unde illis irã operaba¬
tur abundantepeccato: quod abscientib ꝑpetrabatur: quice
etquicũq faciebant qd lex iubebat nadiuuante spũ gratiae.

Expanded text:
non enim qui in manifesto, Iudaeus est neque quae in manifesto in carnon enim qui in manifesto, Iudaeus est neque quae in manifesto in carne, est circumcisio, sed qui in abscondito, Iudaeus est et circumcisione cordis, qui spiritu, non littera, cuius laus non ex hominibus, sed ex deo. hic manifestauit quemadmodum dixerit: gloriaris indeo. nant utique si uere talis Iudaeus gloriaretur in deo eo modo, quo postulat gratia, quae non operum meritis, sed gratuito datur, ex deo esset laus eius, non ex hominibus. sed ita gloriabantur in deo, uelut qui soli meruissent legem eius accipere, secundum illam uocem psalmi, qua dictum est: non fecit sic ulli genti et iudicia sua non manifestauit cis. quam tamen dei legem sua iustitia se arbitrabantur implere, cum magis eius praeuaricatores essent. unde illis iram operabatur abundante peccato, quod ab scientibus perpetrabatur, quia et quicumque faciebant quod lex iubebat non adiuuante spiritu gratiae,
Abbreviated transcription (Latin):
et requiescis in lege et gloriaris indõ: et nostiuoluntatẽ. etꝓ
bas distantia instructus exlege: confidisteipsum ducem eẽ &
corũ. lumen eorũ qui intenebris. eruditorem insipientiũ. magistrũ
infantiũ. habentẽ formã scientie etueritatis inlege. Quiergo
aliũ doces. teipsum non doces: Qui p̃dicas ñ furandũ. furaris
Quidicis ñ adulterandũ. adulteras. Quia bominaris idola. sa¬
crilegium facis. Qui in lege gloriaris. perp̃uaricationẽ legis
dm̃ inhonoras: Nomen enĩ dĩꝑuosblasphematur int̾gentes.
Sicut scriptũ est. Circumcisioquidem ꝓdest. Silegẽ custodias
Sip̃uaricator legissis. circumcisiotua p̃putiũ facta est. Si
igitur p̃putiũ iustitiã legis custodiat. Nnep̃putiu ẽius incir¬
cũcisionẽ reputabitur. et iudicabit qđ ex natura est p̃putiũ.
legem ꝑfitiens. tequiplitterã eccircũcisionẽ p̃uaricator legi se fir

Expanded text:
et requiescis in lege et gloriaris in deo et nosti uoluntatem et et requiescis in lege et gloriaris in deo et nosti uoluntatem et probas distantia instructus ex lege, confidiaecorum, lumen eorum qui in tenebris, eruditorem insipientium, magistram infantium, habentem formam scientiae et veritatis in lege. Qui ergo alium doces, te ipsum non doces? qui praedicas non furandum, furaris? qui dicis non adulterandum, adulteras? qui abominaris idola, sacrilegium facis? qui in lege gloriaris, per praevaricationem legis Deum inhonoras? Nomen enim Dei per vos blasphematur in Gentibus, sicut scriptum est. uaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. si igitur praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius in circumcisionem reputabitur? et iudicabit quod ex natura est praeputium legem perficiens te qui per litteram et circumcisionem praeuaricator legis es.
Abbreviated transcription (Latin):
sequutus ẽ gratiã. Meritopcius defensionẽ clamat atq: con¬
cestat nec in ꝑfunda et nimis abdita ñintelle gentiũ etuerba
sua sana inꝑuersum sensũ detorquentiũ curat inuidiã : dũtam̃¬
incunctant᷑ p̃dic& donũdĩ. Quouno salui fiunt filiiꝓmissio¬
nis. filii benefitii diuini. filii gratiȩ et misericordiȩ filii testam̃¬
tinoui. Primũ qđ omnis eius saluatio sic sehabet. Eratia
uobis et pax adõpatre. et dño ihũ xp̃o. De inde adromanos pe¬
ne ipsaquestio solauersatur. tampugnacit᷑. tã multiplicit̃. ut fa¬
tiget quidem legentis intentionẽ : Sedtam̃ fatigatione utili
ac̃salubri. ut interioris hominis magis exerceat mẽbra quam
frangat. Indesquae supra cõmemoraui. Unde est qdiudeu
argũit. cumq dicit nudeũ cognominari : et nequaqua id quđ p¬
fitetur implere. Si autẽ in quit tuiudeus cognominaris.

Expanded text:
secutus est gratiam, merito pro ejus defensione clamat atque consecutus est gratiam, merito pro ejus defensione clamat atque concertat, nec in re profunda et nimis abdita non intelligentium, et verba sua sana inincunctanter praedicet donum dei, quo uno salui fiunt filii promissionis, filii beneficii diuini, filii gratiae et misericordiae, filii testamenti noui. primo, quod omnis eius salutatio sic se habet: gratia nobis et pax a deo patre et domino Iesu Christo; deinde ad Romanos paene ipsa quaestio sola uersatur tam pugnaciter, tam multipliciter, ut fatiget quidem legentis intentionem, sed tamen fatigatione utili ac salubri, ut interioris hominis magis exerceat membra quam frangat. Inde sunt illa, quae supra commemoraui, inde est quod Iudaeum arguit eumque dicit Iudaeum cognominari et nequaquam id quod profitetur implere. s i au tem tu, inquit, ludaeus cognominaris
Abbreviated transcription (Latin):
mihipes supbis. et manus peccatorum non moueat me. Ibi cecider
omnes quioperantur iniquitatẽ. expulsis necpqtuerunt stare
hacquippe impietatequatribuit sibi quisq: ꝗd dĩest. pellitur inte¬
nebrassuas quaesopera iniquitatis. Haec enĩplane ipse facit. ẽt
adhec implenda sibiẽ idoneus. Operauero iustitiȩ ñfacit. pisi
quantũ ex illo fonte atq: ex illo lumine ꝑcipit: ubinullius indi¬
gers uitaest. et ubin ẽ cõmutatio. pec momenti obumbratio
deopaulus apłs quicũ saulus prius uocaretur. Nobaliud quan¬
tũ mihi uidetur hoc nom̃ elegit: nisiut ostenderet paruũ. taquã
minimus aplorũ. multũ contra suꝑbos et arrogantes. et desuis operi¬
b p̃sum̃ tes ꝓcõm̃daenda ista dĩgratia fortit̃ atq acriter dimicat
Quia reuera in illo euidentior etclarior apparuit: quicũtalia
operaretur. uehem̃t̃ ecclesi adĩ ꝑsequens: ꝓquib: sũmo supplicio
dignus fuit. misericordiã ꝓdamnatione suscepit. et ꝓpoena con¬

Expanded text:
mihi pes superbiae et manus peccatorum non moueant me. ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem, expulsi sunt nec potuerunt stare. hac quippe impietate, qua tribuit sibi quisque quod dei est, pellitur in tenebras suas, quae sunt opera iniquitatis. haec enim plane ipse facit et ad haec implenda sibi est idoneus. opera uero iustitiae non facit, nisi quantum ex illo fonte atque ex illo lumine percipit, ubi nullius indigens uita est et ubi non est conmutatio nec momenti obumbratio. Ideo Paulus apostolus — qui cum Saulus prius uocaretur non ob aliud, quantum mihi uidetur, hoc nomen elegit, nisi ut se deret paruum tamquam minimum apostolorum — multum contra superbos et arrogantes et de suis operibus praesumentes pro commendanda ista dei gratia fortiter atque acriter dimicat, quia reuera in illo euidentior et clarior appoperaretur vehementer Ecclesiam Dei persequens, pro quibus summo supplicio dignus fuit, misericordiam pro damnatione suscepit, et pro poena con
Abbreviated transcription (Latin):
homine. Nec propt̃ illud qđ ineo in tegrum est. eius est accipien¬
eius debet integritas. Quia et in iudȩorũ iniquitate dẽtine¬
tur ueritas resurretionis mostuorum : et ingentiliũ iniqui¬
tatedetinetur ueritas uniusdĩqui condidit mundũ: et in
eorum iniquitate quicũ xp̃o qui a non colligunt spargunt.
Detinetur ueritas quia in cius nomine pellunt. spm̃ in
mundũ et intemplorũ sacrilegorũ iniquitate inuenta
est ueritas. quacolebant ignotũ d̃: et inde monũ iniqui¬
tate inuenta est ueritas. qua confessisunt xp̃m Dic et
in hereticorum iniquitate inuenta ueritas. Non negandaest
quad et inetur baptismi sacramentum amen

Expanded text:
homine nec propter illud quod in eo integrum est, ejus est accipienhomine nec propter illud quod in eo integrum est, ejus est accipiendebet ejus integritas: quia et in Judaeorum iniquitate detinetur veritas resurrectionis mortuorum; et in Gentilium iniquitate detinetur veritas unius Dei, qui condidit mundum: et in eorum iniquitate, qui cum Christo quia non colligunt, spargunt, detinetur veritas qua in ejus nomine pellunt spiritum immundum; et in templorum sacrilegorum iniquitate inventa est veritas, qua colebant ignotum Deum; et in daemonum iniquitate inventa est veritas, qua confessi sunt Christum. Sic et in haereticorum iniquitate inventa veritas non neganda est, qua detinetur Baptismi sacramentum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
mixti optimis pascuis edi agniq: pascuntur: donec apastore
quierrare non potest. segregentur. It ex omnigenere pis¬
cium retia completur unitatis. donec adiudiuum litoris
ꝓducantur. Nisi qđ istisuaꝑ uersa falsa sententia sibi p̃iudi¬
cant: quippt̃ aliena peccata iuste sedicunt ab orbis xp̃ĩa¬
nicommunione separatos. Perhanc enim absurdam insa¬
nãq opi nionem ipsi faciunt ut eis quorundam suorum
peccata omnib inputentur : Quod siiustũ arbitrantur:
rei sunt omnescuius libet apud se in uno homine inuento
manifestissimi criminis. Siaute hoc sicut in iustum est :
iniustũ eẽcognoscunt. rei sunt omnes iniquissime separati¬
onis : Iam u̾ero qnm̃ in hoc sermone deunico magis baptismo
questio est. ut undecepta est nra disputatio condudatur
Sicut in ipsa unitate a reaedominicȩ necꝓpt̃bonos lau¬
dandi sunt mali: nec propt̃ malos deserendisunt boni: ut in uno

Expanded text:
mixti optimis pascuis haedi agnique pascuntur, donec a pastore mixti optimis pascuis haedi agnique pascuntur, donec a pastore qui errare non potest segregentur, et ex omni genere piscium retia complentur unitatis, donec ad iudicium litoris perducantur, nisi quod isti sua peruersa falsaque sententia sibi praeiudicant, qui propter aliena peccata iuste se dicunt ab orbis christiani communione separatos. per hanc enim absurdam insanamque opinionem ipsi faciunt, ut eis quorundam suorum peccata omnibus inputentur. quod si iustum arbitrantur, rei sunt omnes cuiuslibet apud se in uno homine inuenti manifestissimi criminis. si autem hoc, sicut iniustum est, iniustum esse cognoscunt, rei sunt omnes iniquissimae separationis. Iam uero quoniam in hoc sermone de unico magis baptismo quaestio est, ut unde coepta est nostra disputatio concludatur: sicut in ipsa unitate areae dominicae nec propter bonos laudandi sunt mali nec propter malos deserendi sunt boni, sicut in u