comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bi p̃ ceteris intonuert᷑. & dicacib scolas.
atq feruidis amatorib sophyȩ inuidiosi
fuerunt. Nunciꝰ demonte tusculani
tor cũ uenerabili cetu dm̃ dep̃catus ẽ.
ussimo c̃cilii die barcinonensis ep̃s. corpore
ndũ sermonẽ fecit de regali & sacer
ricũ imꝑatorẽ teomachũ &e burdinũ pseu¬
ap̃a & fautores eors merens excomu¬
uit . aliosq sceleros os qͥ manifeste sepiꝰ
repti s inem̃dabiles ꝑdurabant illis
uauit. pariq anathematis ꝑcussione usq
ad em̃dationẽ multauit. Peniq decretalia sin
rem̃sis capitula ꝓpalami imꝑauit. ioħs crem
ex consultu romani senatꝰ dictauit. ioħs rocon¬
gensis scĩ audoeni monachꝰ in carta nocauir¬

Expanded text:
teris intonuerunt, et dicacibus scholasticis, atque fervidis amatoribus Sophiae invidiosi enituerunt. Nuntius de morte Tusculani pastor cum venerabili coetu Deum deprecatus est. In novissimo concilii die, Barcinonensis episcopus, corprofundum sermonem fecit de regali et sacerHenricum imperatorem, Theomachum, et Burdinum pseudopapam, et fautores eorum moerens excommunicavit, aliosque scelerosos qui manifeste saepius correpti, sed inemendabiles perdurabant, illis associavit, parique anathematis percussione usque ad emendationem multavit. Denique decretalia synodi Remensis capitula propalari imperavit. Joannes Cremensis ex consultu Romani senatus dictavit. Joannes, Rothomagensis Sancti Audoeni monachus, in charta notavi
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis suȩ proemiũ huiꝰ modi incho¬
nt. Sic̃ iustũ : ut dñs papa clamores uros
lert᷑ audiat uobisq sicut pat᷑ filiis sinẽ
tione omnimodis subueniat taliq uobis
sequi famulatu ñ semel s cotidie debeat.:
nimirũ decet ac iustũ ÷ ut ipse idẽ inpar¬
chiis ur̃is aliqͥd ꝓpͥetatis possideat ecłats

Expanded text:
locutionis suae prooemium hujusmodi inchoavit: « Sicut justum est ut dominus papa clamores vestros solerter audiat, vobisque sicut pater filiis sine fictione omnimodis subveniat, talique vobis obsequi famulatu non semel sed quotidie debeat: sic nimirum decet ac justum est ut ipse idem in parochiis vestris aliquid proprietatis possideat, eccles
Abbreviated transcription (Latin):
dũ tenuit. & de diũsis ęccłarũ negooiis tͣcta
igitꝰ feria scđa postquã paꝑa consedit: ion
mozonẽ ꝑreximꝰ .s infortuniis cont᷑no
insurgentib nil cõmoditatis ꝓpetͣuim
Illuc festinant᷑ iuimꝰ. s in de festmantiꝰ m¬
uimꝰ. Imꝑr n cũ ingendi exercitu ad p̃dico
locũ aduenit. &e qͣsi pugnaturꝰ armator
ferme .xxx. milia secũ habuit. Hoc itaqi
animaduertimꝰ. dñm ꝑapã in p̃fato casti
nos inde ad c̃stitutũ colloqͥũ egredientes ipsũ
ire omnino ꝓhibuamꝰ. Secretiꝰ fari cũ imꝑ¬
tore multõties qͦsiuimꝰ.s mox ut a turba
segrettati cũ illo seorsũ migͣremꝰ : innumer
satellites uoluntatis eiꝰ & fraudis conscii nos
circũdabant. &e lanceas gladiosq suos uibran
ingentẽ nob metũ incutiebant. Non enĩa
bellũ instructi ueneramꝰ : s inermes pa
uniuersali eccłȩ ꝓcurabamꝰ. Imꝑr dolosus ꝑ
diuersas ambages cauillabatur. frauoulẽ

Expanded text:
dum tenuit, et de diversis ecclesiarum negotiis tractavit. Igitur, feria secunda, postquam papa consedit, Joannes Mozonem perreximus. Sed infortuniis contra nos insurgentibus, nil commoditatis perpetravimus. Illuc festinanter ivimus, sed inde festinantiim cum ingenti exercitu ad praedictum locum advenit, et quasi pugnaturus armatorum ferme XXX millia secum habuit. Hoc itaque ut animadvertimus, dominum papam in praefato castro, clusimus, et nos inde ad constitutum colloquium egredientes, ipsum exire omnino prohibuimus. Secretius fari cum imperatore multoties quaesivimus; sed mox ut a turba segregati, cum illo seorsum migraremus, innumeri satellites, voluntatis ejus et fraudis conscii, nos circumdabant, et lanceas gladiosque suos vibrantes, ingentem nobis metum incutiebant. Non enim ad bellum instructi veneramus, sed inermes pacem universali Ecclesiae procurabamus. Imperator dolosus per diver
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ipse romã intͣuerit & ante arã in ba¬
ilica sc̃i petri apłi pascalẽ papã ceperit.
eniq nos tetra nox dirẽmit. & unꝰ qͥsq sua
mnappalia repet̾ut. Nos utiq formidan¬
tes ne peiora incurreremꝰ. iter repe¬
Dandi immo fugiendi uel ocit᷑ iniuimus:
qͥn oẽ ne formidabilis tirannꝰ cũ multis
legionib quas secũ ducebat ꝑsequeret
nos ualde timiuimꝰ. De his dixisse nc̃ sufficit
Ioloniensis archiep̃s legatos & epłas
dño papȩ direxit. & ꝓfessa subiectione pa¬
Icẽ oe̾ amiciciã cũ illo pepigit. filiũ
quoq petri leonis quẽ obsidẽ habebat ob
amoris specim̃ gͣtis reddidit. Hȩc dicens
qͣsi ob insigne tripudiũ betitiamq mi¬
rabilẽ. digito monstrauit nigrũ &
pallidũ adolescentẽ. magis iudeo uel
agareno quã xp̃iano similẽ. uestib
qdẽ optimis indutũ s: corpore de formẽ
uẽ franci aliiq plures pape adsistentẽ
intuentes derisert. eiq dedecꝰ ꝑniciẽtis

Expanded text:
dem ipse Romam intraverit, et ante aram in basilica Sancti Petri apostoli, Paschalem papam ceperit. Denique nos tetra nox diremit, et unusquisque sua mappalia repetiit. Nos utique, formidantes ne pejora incurreremus, iter repedandi, imo fugiendi, velociter inivimus. Quin etiam, ne formidabilis tyrannus cum multis legionibus, quas secum ducebat, persequeretur nos, valde timuimus. » De his dixisse nunc sufficit. Coloniensis archiepiscopus legatos et episno papae direxit, et professa subjectione, pacem et amicitiam cum illo pepigit. Filium quoque Petri Leonis, quem obsidem habebat ob amoris specimen gratis reddidit. Haec dicens, quasi ob insigne tripudium laetitiamque mirabilem, digito monstravit nigrum et pallidum adolescentem, magis Judaeo vel Agareno quam Christiano similem, vestibus quidem optimis indutum, sed corpore deformem. Quem Franci, aliique plures papae assistentem intuentes, deriserunt, eique dedecus perniciemque
Abbreviated transcription (Latin):
tuero. diligent᷑ discutiã opitulante dño. ut
pace & exultatione ad ꝓpͥa rȩmittat᷑ hȩc sacͣ
ncio. Deinde sp̃ualẽ filiũ meũ & originis ꝓpin.¬
ate consobrinũ rege anglore adibo precib
alloqͥis ipsũ &e tedbaldũ comit̾ẽ eiꝰ uidelicet
epotẽ aliosq dissidentes admoneho. ut om̃ib
ltitudinẽ faciant. & ab õib eandẽ in amore dei
cipiant. &e iuxta dei legẽ pacificati ab ẽi belloꝵ
repitu sileant. atq cũ subiectis plebib securi
scentes gaudeant. Porro illos qͥ ꝑsuasionib¬

Expanded text:
tuero, diligenter discutiam, opitulante Domino, ut cum pace et exsultatione ad propria remittatur haec sacra concio. Deinde spiritualem filium meum, et originis propinquitate consobrinum, regem Anglorum adibo; precibus et alloquiis ipsum et Tedbaldum comitem, ejus videlicet nepotem, aliosque dissidentes admonebo ut in omnibus rectitudinem faciant et ab omnibus eamdem in amore Dei recipiant, et juxta Dei legem pacificati, ab omni bellorum streptu sileant, atque cum subjectis plebibus securi quiescentes gaudeant. Porro illos qui persuasionib
Abbreviated transcription (Latin):
karonib: ꝓ errore supplicib peꝑcit. & indi
reatib in amiciciã eos benignit᷑ recepn
n stephanũ comitẽ de alba marla qͥ soba
resistebat exercitũ rex ꝯggregauit &
loco qͥ uetꝰ rotomagus dr̃ castrũ condee
ꝓ despectu haduisȩ comitissȩ nuncupaus
Eͥius enĩ instinctu p̃fatꝰ consul c̃tͣ dñm cog¬
tũq suũ regẽ rebellauit: & guilłmũ clit

Expanded text:
aronibus pro errore supplicibus pepercit, et indultis reatibus in amicitiam eos benigniter recepit. In Stephanum, comitem de Albamarla, qui solus adhuc resistebat, exercitum rex aggregavit, et in loco qui Vetus Rothomagus dicitur, castrum condere pro despectu Hadvisae comitissae nuncupavit. Ejus enim instinctu praefatus consul contra dominum cognatumque suum regem rebell
Abbreviated transcription (Latin):
astinũ feria qͣrta cũ insigni comitatu
etu lagͣsus & ȩger remis regressus est.
Interea multitudo magist᷑ tuũ papȩ redo
eggre p̾stolata ẽ. Nã qͥ de longinqͥs regio¬
b illuc apłici iussu c̃uenerant: ibi nichis

Expanded text:
astinum, feria quarta, cum insigni comitatu metu lassus et aeger, Remis regressus est. Interea multitudo magistratuum papae reditum aegre praestolata est. Nam qui de longinquis regionibus illuc apostolici jussu convenerant, i
Abbreviated transcription (Latin):
penitꝰ ꝓhibemꝰ. Quicũq gͣ laicorꝑ deinceps
stire p̾sũpserit : anathematis ultioni subiace
Porro qͥ inuestitꝰ fuerit: honore qͦ inuestitꝰ:
sarũ eccłarũ possessiones qͦ libalitate regĩ
largitione pͥncipũ. ł oblatione qͣliũlibet si
eis c̃cessȩ st̃: inc̃cussas in ꝑpetuũ & inuiolat
ꝑmanere decernimꝰ. Quod siqͥs eas abstule
inuaserit. aut potestate tirannica detinit
ruxta illud beati sĩmachi capitulũ anather
cuilibet qͣsi iure hȩreditario derelinqͣt. lili

Expanded text:
Quicunque igitur laicorum deinceps investire praesumpserit, anathematis ultioni subjaceat. Porro, qui investitus fuerit, honore quo investitusiversarum ecclesiarum possessiones, quae liberalitate regum, largitione principum, vel oblatione qualiumlibet fieis concessae sunt, inconcussas in perpetuum et inviolatas permanere decernimus. Quod si quis eas abstulerit, invaserit, aut potestate tyrannica detinuerit, juxta illud beati Symmachi capitulum, anathemate cuilibet, quasi jure haereditario, derelinquat. « I
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc ipse xp̃s ad passionẽ ꝓꝑans suis reliquit
dicens. Pacẽ relinqͦ uobis. pace mea do uob. han
eande̾ ipse resurgens ex mortuis rep̃sentau
dicens. Pax uobis. Magna quies & securitas
ẽ. ubi pax regnat. dolor & tribulatio terit
õs & cruciat qͦs ira rodit ac discordia stimula
ax ÷ blanda ce salubris c̃catenatio cohabi¬
tantiũ.õiq creaturȩ rationali generale
bonũ cͦ in dissolubilit̾ nexi cȩlestes gaudent.
ẽrigenȩti simili nexu colligari iugit᷑ indigent
sine qua pestilentes timent᷑ & timent & nũꝗ
securi turbant᷑ & merent. Hanc gͥ uirtutẽ
quã appeto. quã ex scarũ auccoritate scriptu¬
rarũ &e generali apꝓbatione publice cõmodi¬
tatis sũmoꝑe laudo: toto nisu inqͥrere & in

Expanded text:
Hanc ipse Christus, ad passionem properans, suis reliquit, Hanc ipse Christus, ad passionem properans, suis reliquit, dicens: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . Hanc eamdem ipse resurgens ex mortuis repraesentavit, dicens: Pax vobis . Magna quies et securitas est ubi pax regnat; dolor et tribulatio terit omnes et cruciat quos ira rodit ac discordia stimulat. Pax est blanda et salubris concatenatio cohabitantium, omnique creaturae rationali generale bonum, quo indissolubiliter nexi coelestes gaudent, terrigenaeque simili nexu colligari jugiter indigent; sine qua pestilentes timentur et timent, et, nunquam securi, turbantur et moerent. Hanc igitur virtutem, quam appeto, quam ex sanctarum auctoritate Scripturarum, et generali approbatione publicae commoditatis, summopere laudo, toto nisu inquirere, et in
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianũ appello: quẽ ipse sanguinis sui
redemit precio. Intͣ bellicos tũ multꝰ in ꝑtꝰ¬
batione positꝰ scłari qͥs digne potest sp̃u¬
alia contẽplari. uel in lege dei cõpetent᷑
meditari: Bellica seditio plebes cõmouȩt
ac dissoluit. & ꝑ abruta uicioꝵ letalit̾
euagari cogit. &eccłas uolat. sacrata
contaminat & plura nefaria irreuerent̃ ȩxa
Clerũ uehement̃ inqͥetat & a studio religionis pli
modis euocat. in cultu dei c̃sistentes tritat. mo¬
is neqͥt᷑ infestat &e qͥd agant p̃timore nescie
eneruat. Regularẽ disciplinã c̃fundit ac disi
& in disciplinatos in õe nefas p̃cipitat. Accłias
itaq rigor dissoluit᷑. letifera dissolutio passin
diffundit᷑ & castitatis pudor flebilit̃ ex ponitꝰ
phalanx ad inferos miserabilit᷑ cotidie rapo¬
Nacẽ gͥ quã bonoꝵ nutric̾ẽ lucide uidemꝰ. in omi
Lubiq feruent᷑ amplecti debemꝰ. indesinent so¬
uare. oĩb imꝑare. uerbis & exẽplis p̃dicare.

Expanded text:
ianum appello, quem ipse sanguinis sui redemit pretio. Inter bellicos tumultus in perturbatione positus saeculari, quis digne potest spiritualia contemplari, vel in lege Dei competenter meditari? Bellica seditio plebes commovet ac dissolvit, et per abrupta vitiorum lethaliter evagari cogit. Ecclesias violat, sacrata contaminat, et plura nefaria irreverenter exaggerat. Clerum vehementer inquietat, et a studio religionis pluribus modis evocat. In cultu Dei consistentes territat, molestiis nequiter infestat, et quid agant prae timore nescientes enervat. Regularem disciplinam confundit ac dissipat, et indisciplinatos in omne nefas praecipitat. Ecclesiasticus itaque rigor dissolvitur, lethifera dissolutio passim diffunditur, et castitatis pudor flebiliter exponiturr, et iniquorum phalanx ad inferos miserabiliter quotidie rap quam bonorum nutricem lucide videmus, in omnibus ubique ferventer amplecti debemus, indesinenter servare, omnibus imperare, verbis et exemplis praedicare.
Abbreviated transcription (Latin):
trocẽ guerrã fecit. regnũq meũ ad detri¬
nta multor c̃turbauit. Legitimũ bonũꝙ
urũ guilłmũ comitẽ niuernensẽ quẽ bene
iostis remeantẽ de obsidione castelli cuiusdã
excõmunicati furis. ubi uere spelunca latro¬
iũ &e fossa diaboli erat cõp̾hendit. oe usq in
hodiernã diẽ carteri mancipauit. Religiosi.
uersati st̃: ideoq mͥ generalẽ inimicũ ꝑegri¬
noꝵ &e omniũ sĩpliciũ obsidere p̃ceꝑunt̾. & ipsi
metũ legitimiq barones galliȩ ad cõpͥmendo
yleges conuenert. & cũ cõmuni collectione
xp̃iam exercitꝰ ꝓ zelo dei certauert̃. Inde
pfatꝰ heros cũ mea licentia pacifice regre¬
uiens captꝰ ẽ: & a tedbaldo comite usq hodie
euꝰ orationẽ allegasset : goisfredꝰ rotomiagen
archi ep̃s cũ suffraganẽis ep̃is &e abbatibs fun¬

Expanded text:
meum ad detrimenta multorum conturbavit. Legitimum bonumque virum, Guillelmum comitem Nivernensem, quem bene nostis, remeantem de obsidione castelli cujusdam excommunicati furis, ubi vere spelunca latronum et fossa diaboli erat, comprehendit, et usque in hodiernum diem carceri mancipavit. Religiosi  generalem inimicum peregrinorum et omnium simplicium obsidere praeceperunt, et ipsi mecum, legitimique barones Galliae ad comprimendos exleges convenerunt, et cum communi collectione Christiani exercitus pro zelo Dei certaverunt. Inde praefatus heros cum mea licentia pacifice regrediens captus est, et a Tedbaldo comite usque hodiejus orationem allegasset, Goisfredus, Rothomagensis archiepiscopus, cum suffraganeis episcopis et abbatib
Abbreviated transcription (Latin):
hꝑ dei confirmo. Imꝑator alemannore
indauit mͥ ut morone castrũ adeã. ibiq
cẽ cũ eo adutilitatẽ sc̃ę matris eccłȩ faciã.
uc utiq ꝓ pace laboraturus ñc ibo. & coep̃os
exs remensẽ & rotomagensẽ & alios quosdã¬

Expanded text:
 Dei, confirmo. Imperator Alemannorum mandavit mihi ut Mozonem castrum adeam, ibique pacem cum eo, ad utilitatem sanctae matris Ecclesiae, faciam. Illuc utique pro pace laboraturus nunc ibo, et coepiscopos meos Remensem et Rothomagensem, et alios quosda
Abbreviated transcription (Latin):
hoc placitũ necessarios estimo. Alais omnib
sis & abbatib iubeo. ut hic p̃stolentur nos
totiꝰ redituros auxiliante conditore. nro.
shic expecgare cõmendo: nec oe goisfredũ
pbatẽ scĩ teodici abire ꝑmitto. quauis eiꝰ hospitiũ¬

Expanded text:
hoc placitum necessarios aestimo. Aliis omnibus episcopis et abbatibus jubeo ut hic praestolentur nos quantocius redituros, auxiliante Conditore nostro. Omnes hic exspectare commendo, nec etiam Goisfredum, abbatem Sancti Theodorici, abire permitto, quamvis e
Abbreviated transcription (Latin):
hope meũ s fr̃em dñmq suũ multis modis
lestauit. & ad ultimũ cepit. & huc usc in
rtere longo detinuit. Ecce guilłmũ ducis
ũ qͥ mecũ ad uos huc accessit: funditꝰ extor
nas ipsũ ut captũ ducẽ mͥ red̾det reqͥsiui:
de hac re nichil ab eo impetrare potui.
rtũ de hellismo legatũ meũ ꝑ quẽ mandaue
regi qͦ uolebã in curia sua cẽpit. uinđis in¬
ecit. ⁊ in ergastulo truci huc usq cohertuit.
obaldꝰ comes hõ meus ẽ: sed instinctu auuncłi

Expanded text:
pe meum, sed fratrem dominumque suum, multis modis molestavit, et ad ultimum cepit, et huc usque in carcere longo detinuit. Ecce Guillelmum, ducis filium, qui mecum ad vos huc accessit, funditus extorersonas, ipsum ut captum ducem mihi redderet, requisivi; sed de hac re nihil ab eo impetrare potui. Rodbertum de Belismo, legatum meum, per quem mandaveram regi quae volebam, in curia sua cepit, vinculis injecit, et in ergastulo truci huc usque coercuit. Tedbaldus comes homo meus est; sed instinctu avunculi
Abbreviated transcription (Latin):
ib pari modom᷑ c̃cessa teneo. Ite. Dñm ꝓ apã
parte mea salutate. & apłica tantũ p̃cepta
milit̾ audite .s suꝑ fluas adinuentiones regno
eo inferre nolite . Ineccłia metropolitana
odꝰ celebrata ẽ. Ibi papa xiiii. k nouẽbris dñico
issã cantauit. & baiocensẽ turstinũ eborachen
archiep̃m c̃secͣuit. pͥuilegioq ne cantuariensi
etropolitȩ ueluti magistro s qͣsi coep̃o subiceret᷑
nauit. Seq̃nti autẽ dñico fredicũ hermanni
amuri comitis fr̃em leodicensib ep̃m benedi.¬
t qͥ infra trienniũ ab emulis ueneno infect᷑
it & nc̃ miracłis ad sepulchrũ eiꝰ coruscantib

Expanded text:
ibus pari modo mihi concessa teneo. Ite, dominum papam de parte mea salutate, et apostolica tantum praecepta humiliter audite; sed superfluas adinventiones regno meo inferre nolite. » In ecclesia metropolitana synodus celebrata est. Ibi papa XIV Kalendas Novembris Dominico missam cantavit, et Bajocensiscopum consecravit, privilegioque, ne Cantuariensi metropolitae veluti magistro, sed quasi coepiscopo subjiceretur, donavit. Sequenti autem Dominico, Fredericum, Hermanni Namuri comitis fratrem, Leodicensibus episcopum benedixit; qui infra triennium ab aemulis veneno infectus obiit, et nunc miraculis ad sepulcrum ejus cor
Abbreviated transcription (Latin):
iappositȩ st̃: & singłi metropolite ꝓut eis
iticͥtꝰ a romano pontifice c̃stitutũ ÷ ordinate
& gdisfredꝰ roto magensis. turst inꝰ ebora¬
ensis. & daimbtꝰ senonensis gislebtꝰ turonen¬
s&e successor eiꝰ hildebtꝰ cenomannensis. bal
icꝰ dolensis & alii octo archiep̃i cũ suffraga.¬
eis suis & ab sentiũ legatis. cũ multis abbatib
monachors ac clericors multitudine futurũ
am̃ p̃figurauere . qͦd in sp̃u intuens ysaias &
si digico demonst᷑ns exclamat cũ metu ac m̃tis¬
¶ alacritate
Dñs ad iudiciũ ueniet cũ senib popłi sui ce pͥncipis¬
In sullimi c̃sistorio apłica sedes erat ante ianuas.
Finita missa calixtꝰ papa resedit. & in pͥma fror
corã eo romanꝰ senatꝰ constitit: cono p̃nestinꝰ
hato uiuariensis. Hinimirũ p̃oĩb aliis q̃stione
tilit᷑ discutiebant. & mira eruditione imbuti resp
ub tĩ ꝑferebant. Crisogonꝰ uͦ diaconꝰ dalmatica indus
papȩ̃ astabat. manuq canones gestabat. ꝓmptꝰ

Expanded text:
i metropolitae, prout eis antiquitus a Romano pontifice constitutum est, ordinate et Goisfredus Rothomagensis, Turstinus Eboracensis et Daimbertus Senonensis, Gislebertus Turonensis et successor ejus Hildebertus Cenomanensis, Bais et alii octo archiepiscopi, cum suffraganeis suis et absentium legatis, cum multis abbatibus et monachorum ac clericorum multitudine, futurum examen praefiguravere, quod in spiritu intuens Isaias et quasi digito demonstrans, exclamat cum metu ac mentis alacritate: « Dominus ad judicium veniet, cum senibus populi sui et principiIn sublimi consistorio apostolica sedes erat, ante januas ecclesiae. Finita missa, Calixtus papa resedit, et in prima fronte coram eo Romanus senatus constitit. Cono Praenestinet Hato Vivariensis. Hi nimirum prae omnibus aliis quaestiones subtiliter discutiebant, et mira eruditione imbuti, responsa ubertim proferebant. Chrysogonus vero diaconus, dalmatica indutus, papae astabat, manuque canones gestabat, promptus
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ ꝑiclitat᷑ in huiꝰ mundi fluctib: multimodiso
iactat᷑ tẽptationũ & tribulationũ ꝓcellis.s seuie
impiore flatꝰ subito conqͥesct̃ uisitatione saluate
& optata tͣnqͥllitas reuertit᷑ ad filios pacis. Nen
ut papa sermonẽ finiuit : cono cardinalis pontii
surrexit. & eloqͣntissime sacros archimandritas
cura pastorali admonuit. Ex libro qͦq geneseosi
iacob memorit᷑ ꝓtulit. & p̃latos ȩccłȩ circa grege
oues laban auuncłi sui se habuisse manifestau
udouicꝰ rex cũ pͥncipib francoꝵ sinodũ intri
in consistoriũ uhi papa residens õib p̃minebat co
cũ baronib meis uenio dñe papa te uos õ se uos
ꝯte mȩ obsecro Rex angloꝵe qͥ iã dudũ mͥ c̃fȩdatꝰ¬

Expanded text:
us mundi fluctibus, multimodisque jactatur tentationum et tribulationum procellis; sed saevientes impiorum flatus subito conquiescunt visitatione Salvatoris, et optata tranquillitas revertitur ad filios pacis. Deinde, ut papa sermonem finivit, Cono cardinalis pontifex surrexit, et eloquentissime sacros archimandritas de cura pastorali admonuit. Ex libro quoque Geneseos verba Jacob memoriter protulit, et praelatos Ecclesiae circa gregeoves Laban, avunculi sui, se habuisse manifestavit. Ludovicus rex, cum principibus Francorum, synodum introivit. In consistorium ubi papa residens omnibus praeeminebacum baronibus meis venio; domine papa, et vos, o seniores, audite me, obsecro. Rex Anglorum, qui jamdudum
Abbreviated transcription (Latin):
nas ñ diripuimꝰ. nec aliqͣtenꝰ diriperi
a cuilibet c̃tupiscimꝰ: Uerũ res ꝓ amore
i nob datus a fidelib qͥa ꝑtinacit᷑ deferbi
ꝰaraptorib : inuasorȩs dicim᷑ & oppbria
uilta iniuste toleramꝰ. Nimia de his ad
e sollicitudo ñ ꝑtinet. &ccłam suao
ñs papa siuult defendat & eccłas deci¬
asc cũ aliis possessionib qͣs ipse michi
misit patrocinetꝰ᷑ & custodiat.¬

Expanded text:
enas non diripuimus, nec aliquatenus diripere enas non diripuimus, nec aliquatenus diripere sua cuilibet concupiscimus. Verum res pro amore Dei nobis datas a fidelibus quia pertinaciter defendimus a raptoribus, invasores dicimur, et opprobria multa injuste toleramus. Nimia de his ad me sollicitudo non pertinet. Ecclesiam suam dominus papa, si vult, defendat, et ecclesias, decimasque cum aliis possessionibus, quas ipse mihi commisit, patrocinetur et custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
Etate qͥdẽ iuuenis. & statura mediocris .s a
puericia docilis. in uirtutib stabilis. & coess¬
tib alacritate affabilis. Candida uͦ facie
decorus. morib & genere ut dictũ ÷ c̃spicui
regũ & imꝑators c̃sanguinitate ꝓximus
religione ac ꝑitia litterarũ p̃ditus. ideoq
tot karismatũ p̃rogatiuis redimitꝰ. forti
in aduersantes emulos stabat ac rigidus
Multis ut caraxatũ ÷ clamorib in sinoo
ꝓpulsatꝰ respondit. Cluniacensis ȩccła so
romanȩ ȩccłȩ subdita ÷ & papȩ ꝓpͥa. & exqͦ¬
fundata ÷ a romano pontifice optinuit p¬
legia. quȩ ꝓclamatores isti sua nituntur
abolere oe frustrari uiolentia. Notũ al
sit uobis beati patres qͥ adestis õibꝰ. qͦd egi
& fr̃s nm̃ monasticas res qͣs iure seruanda
suscepimꝰ. sic̃ eas uenerabilis hugo aliiq sc̃i p̃¬
decessores nr̃i habuert seruare c̃tendim
Nulli dãna uel iniurias ingessimꝰ.res ali¬

Expanded text:
Aetate quidem juvenis, et statura mediocris, sed a Aetate quidem juvenis, et statura mediocris, sed a pueritia docilis, in virtutibus stabilis, et coessentibus alacritate affabilis; candida vero facie decorus, moribus et genere, ut dictum est, conspicuus, regum et imperatorum consanguinitate proximus, religione ac peritia litterarum praeditus, ideoque, tot charismatum praerogativis redimitus, fortis in adversantes aemulos stabat ac rigidus. Multis, ut caraxatum est, clamoribus in synodo propulsatus, respondit: « Cluniacensis ecclesia soli Romanae Ecclesiae subdita fundata est, a Romano pontifice obtinuit privilegia quae proclamatores isti sua nituntur abolere et frustrari violentia. Notum autem sit vobis, beati Patres, qui adestis, omnibus, quod ego et fratres nostri monasticas res, quas jure servandas suscepimus, sicut eas venerabilis Hugo, aliique sancti praedecessores nostri habuerunt, servare contendimus. Nulli damna vel injurias ingessimus, res ali
Abbreviated transcription (Latin):
asconensis ep̃s ad hanc sc̃am sinodũ clamorẽ
facit. ꝗͦd poncius cluniacensis ipsũ ȩccłamq:
suã danis multisq iniuris affecit. eccłas de¬
cimasq suas debitasq subiectiones sibi.
uolent᷑ abstulit. &e congruas dignitates
suoꝵꝑq: ordinadiones clericor denegauit.
uestus huiꝰcemodi ut lugdunensis pͥmas
expleuit. multi p̃sules & monachi atq
clerici ꝓsecuti st̃: & de reb sibi uiolenter
ablatis cũ uociferatione clamores fecer̃
ac de iniustis inuasionib qͣs a cluniacen si
ꝑpessi st̃. Plures ualde tumultuati st̃. dns
ꝑstrepentes acerba quȩ ruminaueram
euomuert. Iandẽ facto silentio clus¬
acensis abbas cũ gͣndi c̃uentu monachor
surrexit. brẽuiq responso & modesta u
ac tranqͥlla locutione querulosos impet¬
res cõpressit. Erat qͥppe magnanimꝰ d
ualle brutior monachꝰ.
consulis merguliensis filius. & paschalispi
filiolꝰ. imꝑioq eiꝰ int̾ cluniacenses educatꝰ.

Expanded text:
sconensis episcopus ad hanc sanctam synodum clamorem facit, quod Poncius Cluniacensis ipsum ecclesiamque suam damnis multisque injuriis affecit; ecclesias, decimasque suas, debitasque subjectiones sibi violenter abstulit, et congruas dignitates, suorumque ordinationes clericorum denegavit. » Questus hujucemodi ut Lugdunensis Primas explevit, multi praesules et monachi atque clerici prosecuti sunt, et de rebus sibi violenter ablatis cum vociferatione clamores fecerunt, ac de injustis invasionibus quas a Cluniacensibus perpessi sunt. Plures valde tumultuati sunt, diuque perstrepentes, acerba quae ruminaverant, evomuerunt. Tandem facto silentio, Cluniacensis abbas cum grandi conventu monachorum surrexit, brevique responso et modesta voce ac tranquilla locutione querulosos impetitores compressit. Erat quippe magnanimus de Valle Brutiorum monachus, consulis, Merguliensis filius, et Paschalis papae filiolus, imperioque ejus inter Cluniacenses educatus.
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe dño disponente regunt᷑. Eoce beai
euo c̃cessũ ÷ a filio dei ut ceteris p̃mineri¬
Quenit. Quis ei resistere potest. cui tant
testus a dño ccessa ẽ Quis audet soluer
petriis ligauit siue ligare quẽ ipse abs
legia corroborat. ce in uirtute dei oib
tionib p̃gͣuet. In ꝑace oĩa possideant. ut qͥeti sẽn

Expanded text:
e, Domino disponente, reguntur. Ecce beato Petro concessum est a Filio Dei ut caeteris praeemisequi convenit. Quis ei resistere potest, cui tanta potestas a Domino concessa est? Quis audet solvere quem Petrus ligavit, sive ligare quem ipse absoprivilegia corroborat, et in virtute Dei omnibexactionibus praegravet. In pace omnia possideant, ut quieti semper
Abbreviated transcription (Latin):
ut letalẽ guerrã ꝑ ꝓcoplasti reatũ ꝓgressã pie.
sedaret. ut pace inter dm̃ ce homine ipse seq̃ster
factꝰ mitteret. ut angłicã & humanã na¬
turã rec̃ciliaret Ipsũ in õib seqͥ debemꝰ.
qͥ eiꝰ in popło suo uicari qͣlescũq sumꝰ.
acẽ oe salutẽ mebris eiꝰ omnimodis ꝓcurare

Expanded text:
ut lethalem guerram, per protoplasti reatum progressam, pie ut lethalem guerram, per protoplasti reatum progressam, pie sedaret; ut pacem inter Deum et hominem, ipse sequester factus mitteret; ut angelicam et humanam naturam reconciliaret. Ipsum in omnibus sequi debemus, qui ejus in populo suo vicarii qualescunque sumus. Pacem et salutem membris ejus omni
Abbreviated transcription (Latin):
audact᷑ occurnit. & m̃dacẽ ep̃m liquid
orꝗ̃ õĩ cetu uocitauit. Non amalricꝰ in qͥt
neqͥtia tua te merito expulit. & episcopiũ
obussic. Ipse ꝓfecto quẽ rex ꝑ fraudulentã
nalignitat̾e tuã exhereditauit. ut strenuissimꝰ
niles armis pollens & amicis debitĩ honorẽ
ecuꝑ auit. Rex siqͥdẽ cũ plurib cateruis fuorȩ
urbẽ obsedit. imꝑioq tuo ignẽ iniecit. & basilicas
s cũ edib c̃cremauit. Tali tantoq dãno ꝑacto
ecessit : nec adhuc arcẽ seu ciuitate opt̾inuit
ideat & iudicet hȩc sc̃a sinodꝰ: qͥs magis ꝓ cõbustis
rancis itaq contͣ nor mannos adminicłantib
amalrico: gͣndis ibi facta ÷ uerboꝵ alt̃catio
hm̃i mei multiplicitate uerbor inutiliter
ecende s pacẽ ut fili dei totis nisib inqͥrite. Filiꝰ
̃ dei ꝓ pace de celo descendit & humanũ corpꝰ
ex intacta uirgine maria clem̃t᷑ assũpsit.

Expanded text:
audacter occurrit, et mendacem episcopum liquido audacter occurrit, et mendacem episcopum liquido coram omni coetu vocitavit: « Non Amalricus, inquit, sed nequitia tua te merito expulit, et episcopium combussit. Ipse profecto, quem rex per fraudulentam malignitatem tuam exhaereditavit, ut strenuissimus miles, armis pollens et amicis, debitum honorem recuperavit. Rex siquidem cum pluribus catervis suorum urbem obsedit, imperioque tuo ignem injecit, et basilicas omnes cum aedibus concremavit. Tali tantoque damno peracto recessit, nec adhuc arcem seu civitatem obtinuit. Videat et judicet haec sancta synodus: quis magis pro combustis Francis itaque contra Normannos adminiculantibus Amalrico, grandis ibi facta est verborum altercatio.  quaeso, charissimi mei, multiplicitate verborum inutiliter contendere, sed pacem, ut filii Dei, totis nisibus inquirite. Filius enim Dei pro pace de coelo descendit, et humanum corpus ex intacta Virgine Maria clementer assumpsit,
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ orto tumultu dissidentiũ int̃ceptꝰ c̃o
ꝓuictorioso pͥncipe displicuit. Interea hilb¬
quã oẽ c̃ciliũ diligent̃ auscultauit. Se siqͥo
dixit a marito suo ẽe derelictã sibiq mat¬
onẽ uicecomitis de castello airaldi conug
thoro surrogata. Cũq papa in t̃rogari
utrũ consul pictauensis scdm suũ edict
acͥtania surrexert᷑ & eundẽ aqͥtanor
ducẽ excusauert᷑: asseuerantes qͥd iter ad
c̃ciliũ inierit.s egritudine detentꝰ obit
remanserit. Deniq papa infirmitatis causag
cusationẽ suscepit inducias dedit. certuq t̃m¬
nũ c̃stituit qͦ consul ad placitũ in curiã pap
ueniret. ac aut legitimã uxorẽ reciper
aut ꝓ illicito repudio sentetiã anache¬
tis subiret. Peinde barbatus audinus
ebroicensis ep̃s clamorẽ de amalricosi¬
cit. a qͦ & se turpit expulsũ & episcopiũ
abominabilit̾ incensũ denunciauit. ꝓti
ect᷑ capellanꝰ amalrici palã respondens

Expanded text:
erum, orto tumultu dissidentium interceptus, c excusatio pro victorioso principe displicuit. Interea Hildquam omne concilium diligenter auscultavit. Se siquidem dixit a marito suo esse derelictam, sibique Malbergionem, vicecomitis de Castello Airaldi conjugem, in toro subrogatam. Cumque papa interrogaret utrum consul Pictavensis secundum suum edictum Aquitania surrexerunt, et eumdem Aquitanorum ducem excusaverunt, asseverantes quod iter ad concilium inierit, sed aegritudine detentus obiter remanserit. Denique papa infirmitatis causa excusationem suscepit, inducias dedit, certumque terminum constituit, quo consul ad placitum in curiam papae veniret, ac aut legitimam uxorem reciperet, aut pro illicito repudio sententiam anathematis subiret. Deinde barbatus Audinus, Ebroicensis episcopus, clamorem de Amalrico fecit, a quo et se turpiter expulsum, et episcopium abominabiliter incensum denuntiavit. Protinus econtra capellanus Amalrici palam respondendo
Abbreviated transcription (Latin):
o d glor ce lirã tenẽbant uisitauit unc
cũ rogeriꝰ guilłmi filii barnonis filius¬
p̃toriũ glor seruabat. & ernaldꝰ de boscoi
municeps erat. Qui cũ uidissent qͦd regia un
oĩa c̃culcaret. R sibi oẽ ab eustachio &t amali
subsidiũ defetisset. cũ radulfo qͥ uicinꝰ sibi es
locuti ft̃: & ꝑ eũ idoneã sibi pacẽ cũ regȩ
cert̃. eiq diũ seruata fidelit᷑ cast᷑ reddibi
Rex autẽ radulfo de guader eadẽ restituit ae
cificata iã regione uticensi rotomagũ
uersus deo gr̃as reculit. Int̃ea idlem hes
qͥa radulfũ de conchis suspectũ habgi
petri totãq uallẽ de pistr̃is ledit ut
fidelis eẽt & c̃tͣ publicos hostes totuns
re rublicã defendet. Radulse qͦcorus
medditꝰ de glor annuit : quẽ necessanũ¬

Expanded text:
 Gloz et Liram tenebant, visitavit. Tunc nimirum Rogerius, Guillelmi filii Barnonis filiusaetorium Gloz servabat, et Ernaldus de Bosco Lirae municeps erat; qui, cum vidissent quod regia virtus omnia conculcaret, et sibi omne ab Eustachio et Amalrico subsidium defecisset, cum Radulfo, qui vicinus sibi erat, locuti sunt, et per eum idoneam sibi pacem cum rege fecerunt, eique diu servata fideliter castra reddiderunt. Rex autem Radulfo de Guader eadem restituit, et pacificata jam regione Uticensi, Rothomagum reversus, Deo gratias retulit. Interea, idem heros, quia Radulfum de Conchis suspectum habebaPetri, totamque vallem de Pistris dedit, ut sibi fidelis esset, et contra publicos hostes totis nisibus rempublicam defenderet. Radulfo quoque Rufo redditus de Gloz annuit, quem necessa
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ .& fulco andegauensis regno iã anns
potitꝰ ẽ. Fodẽ anno hugo ambianensis. mon
suniacensis. abbas radingiensis. factꝰ ẽ. archi¬
rotomagensis. Anno ab incarnatione dñi
aruri romȩ honor̃ iꝰ papa mortuus t̃. qr mo

Expanded text:
tus est, et Fulco Andegavensis regno jam annis VI potitus est. Eodem anno, Hugo Ambianensis, monachus Cluniacensis, abbas Radingiensis, factus est archiRothomagensis. Anno ab Incarnatione Domini 1131, Romae Honorius papa mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
s&e ioħs salariensis. Abbates qe affuert plures
eriꝰ fiscannensis. guilł mꝰ gẽmeticensis. ragen¬
dꝰ scĩ audoeni. guarmnꝰ scĩ ebrulfi. philippus
taurini. &e alannꝰ electꝰ scĩ guandregisili.
ꝙ plures quors fautor rex henmcꝰ affuit.
ullã eis gͣuedinẽ ab ep̃is imponi ꝑmiit
nno ab incarnatione dñi me x̾doix. ind̾xii.¬
philippus puer a ludouico patre suo electꝰ
ẽ & in die paschȩ remis arain aldo .ii. remor
archiep̃o rex coronatꝰ ẽ. s post bienniũ de
apsus &e miserabilit᷑ conqͣssatꝰ apud paruus
rtuus ẽ. Eodẽ anno henricꝰ rex ios fredo an¬
auor comiti mathildẽ filiã suã dedit. quos
rgisus senex abrincarũ p̃sul pontificali bene¬
dione ciunxit. Horꝑ nuptiis leggitime cele¬

Expanded text:
nes Salariensis. Abbates etiam adfuerunt plures, Rogerius Fiscannensis, Guillelmus Gemmeticensis, Ragenfredus Sancti Audoeni, Guarinus Sancti Ebrulfi, Philippus Sancti Taurini, et Alannus electus Sancti Guandregisili, aliique plures, quorum fautor rex Henricus adfuit, qui nullum eis gravedinem ab episcopis imponi permisit. Anno ab Incarnatione Domini 1129, indiPhilippus puer a Ludovico patre suo electus est, et in die Paschae Remis a Rainaldo II Remorum archiepiscopo rex coronatus est; sed post biennium de equo lapsus et miserabiliter conquassatus apud Parisius mortuus est. Eodem anno, Henricus rex Josfredo Andegavorum comiti Mathildem filiam suam dedit, quos Turgisus senex Abrincarum praesul pontificali benedictione conjunxit. Horum nuptiis legitime cele
Abbreviated transcription (Latin):
gruis locis locabit. Duas urbes pallus indueti &
ginea munera uirginib donabit. Pmerebit᷑ inde
tate spoliabit᷑. Pemde reuertent᷑ ciues in insulã
anc lectiunculã de merlini libello excerpli.
lã ꝓpinaui. cuiꝰ aliquã partẽ in reb gestis
cellexi. plura u ni fallor cũ merore seũ gaudic
ꝑient᷑ adhuc nascituri. Historiarũ gnari eiꝰ
ca facile poterunt intelligere. qͥ nouerint
ꝗ̃ coigent hengist & catiginno. pascent
arturo. adelbto ac eduuino. osualdo & osuio
duual & el fredo. aliisq pͥncipib anglor &
itonũ usq ad tp̃a henrici &e gritfrioi q
dubia sub sorte adhuc imminentia p̃stolans
Iã luce clariꝰ patet callenti qͦdde duob gni

Expanded text:
gruis locis locabit. Duas urbes palliis induet, et gruis locis locabit. Duas urbes palliis induet, et virginea munera virginibus donabit. Promerebitur inde pristina dignitate spoliabitur. Deinde revertentur cives in insulam. » Hanc lectiunculam de Merlini libello excerpsi, lam propinavi, cujus aliquam partem in rebus gestis intellexi. Plura vero, ni fallor, cum moerore seu gaudio experientur adhuc nascituri. Historiarum gnari ejus dicta facile poterunt intelligere, qui noverint contigerunt Hengist et Catigirno, Pascent et Arturo, Aedelberto ac Edwino, Oswaldo et Osvio, Cedwal et Elfredo, aliisque principibus Anglorum et Britonum usque ad tempora Henrici et Gritfridi, dubia sub sorte adhuc imminentia praestolanNam luce clarius patet callenti quod de duobus
Abbreviated transcription (Latin):
posteri tͥnsuolare suꝑna s fauor nouorꝑ sullim
nt possidenti ex impiis pietas. donec sese genitorem
ierit.Npri gͥ dentib accinctꝰ acumina montiũ
mbrã galeati tͣnscendet. Indignabit᷑ albania :
t᷑. Deaurabit illud aqͥla rupti federis. & tercia
ficatione gaudebit. Euigilabt̾ regentis catuli :
ost positis nemorib infra męnia ciuitatũ uena¬
it᷑ Stragẽ ñ minimã ex obstantib facient. & lin¬
as taurorꝑ abscident : Colla rugientiũ onerabunt
mnis. & auita tp̃a renouabt̃. Exinde oe pͥmo in
tũ. de iiͦiͦi. interciũ. de t̃cio in scđm rorabitur
lex in oleo.Sextꝰ hibniȩ mȩnia subuertet. & ne¬
ma in planiciẽ mutabit. Diuersas portiones in
ĩ reducet. Capite leonis coronabit᷑. pͥncipiũ eiꝰ uago
etui succũbet .s finis ipsius ad suꝑos c̃uolabit.
puabit nanq beatoe sedes ꝑ patrias. & paste es in¬

Expanded text:
posteri transvolare superna, sed favor novorum sublimposteri transvolare superna, sed favor novorum sublimt possidenti ex impiis pietas, donec sese genitorem induerit. Apri igitur dentibus accinctus, acumina montium et umbram galeati transcendet. Indignabitur Albania, et cabitur. Deaurabit illud aquila rupti foederis, et tertia nidificatione gaudebit. Evigilabunt regentis catuli, et postpositis nemoribus infra moenia civitatum venabuntur. Stragem non minimam ex obstantibus facient, et linguas taurorum abscident. Colla rugientium onerabunt catenis, et avita tempora renovabunt. Exinde de primo in quartum, de quarto in tertium, de tertio in secundum, rorabitur pollex in oleo. Sextus Hiberniae moenia subvertet, et nemora in planitiem mutabit. Diversas portiones in unum reducet, capite leonis coronabitur, principium ejus vago affectui succumbet; sed finis ipsius ad superos convolabit. Renovabit namque beatorum sedes per patrias, et pastores in con
Abbreviated transcription (Latin):
opłs u ligno & ferreis tunicis suꝑ ueniet q uinds
de neqͥtia ipsius sumet Restaurabit pͥstinis mo
mansones & ruma alienigenarũ patebit. Germe
Lipsius exontulis nr̃is abradet᷑ & reliqͥȩ generatio
eiꝰ oet iabunt᷑. Iugũ ꝑpetuȩ seruitutis ferent .n¬
tuẽtyiuã u gonib &e aratris uulnerab̃t  Succes
duo dracones : quoꝵ alter inuidiȩ spiculo suf focabt
alter uͦ sub umbra nominis pedibit. Succedet leo iust
ad cuiꝰ rugitũ gallicanȩ turrȩs &r insulani draca
mistrati uaria uellera uestibunt & exterior habit
int̃iora signabit. Pedes littͣntiũ truncabunt᷑ Pacẽ ha
fere humanitas suppliciũ dolebit F indet forma con¬
eidimidiũ rotundũ erit Dibit miluoꝵ rapacita
& dentes lupor hebetabunt᷑ Catuli leonis inert
nidificabit. Uenedocia rubebit mat̾no sanguincio
domꝰ comnnei ui fr̃s int̾ficiet. Noccunns lacrinis
madebit insula : unde õs ad oĩa ꝓuocabunt᷑. Nitent

Expanded text:
s in ligno et ferreis tunicis superveniet, qui vindictam de nequitia ipsius sumet. Restaurabit pristinis incolis mansiones, et ruina alienigenarum patebit. Germen ipsius ex hortulis nostris abradetur, et reliquiae generationis ejus decimabuntur. Jugum perpetuae servitutis ferent, matremque suam ligonibus et aratris vulnerabunt. Succedent duo dracones, quorum alter invidiae spiculo suffocabitur, alter vero sub umbra nominis redibit. Succedet leo justitiae, ad cujus rugitum Gallicanae turres et insulani dracones amistrati varia vellera vestibunt, et exterior habitus interiora signabit. Pedes latrantium truncabuntur. Pacem habebunt ferae, humanitas supplicium dolebit. Findetur forma commercii, dimidium rotundum erit. Peribit milvorum rapacitas, et dentes luporum hebetabuntur. Catuli leonis in aeqnidificabit. Venedocia rubebit materno sanguine, et domus Corrinnei VI fratres interficiet. Nocturnis lacrymis madebit insula, unde omnes ad omnia provocabuntur. Nitentur
Abbreviated transcription (Latin):
pare sic ppalatã st̃. Vt nullus prpruxans
habeat.Eui uͦ a pelice abstinere nolueritas
ñ teneat. nec portionẽ in beneficiis etcłiast
uab ȩccłiis prebendas possideat . s: in illa ȩccła
beneficiis fruit᷑ deo militet. eiq ꝓ benefacconi
uis cotidie supplicet. Ut monachi ł abbes ȩccłas:
decimas de manu laicoꝵ ñ recipiant. sed
ci qͦ usurpauerant ep̃o reddant. & eib ep̃o
ulgentiã papȩ possideant .s ult̾iꝰ aliquið
modi sinȩ p̃sulis in cuiꝰ diocesi ÷ licentia
rpare ñ p̃sumant. Tunc romanꝰ legatus

Expanded text:
papae sic propalata sunt: Ut nullus presbyter uxorem habeat. Qui vero a pellice abstinere noluerit, ecclesiam non teneat, nec portionem in beneficiis ecclesiasticis in duabus ecclesiis praebendas possideat; sed in illa ecclesia cujus beneficiis fruitur Deo militet, eique pro benefactoribus suis quotidie supplicet. Ut monachi vel abbates ecclesias seu decimas de manu laicorum non recipiant, sed laici quae usurpaverant episcopo reddant, et ab episcopo indulgentiam papae possideant; sed ulterius aliquid hujusmodi, sine praesulis in cujus dioecesi est licentia, usurpare non praesumant. Tunc Romanus legatus
Abbreviated transcription (Latin):
ndẽ rubeus uicit. &e albũ usq ad marginẽ stag.¬
ͥ fugauit. Hȩc nimirũ retge spectante cum
ritonib: : tristis plorauit merlinꝰ. Inqͥsitus
ates ab attonitis specta torib. p̃sago sp̃u disse¬
uit oͦdstagnio in medio pauim̃to figuraretur
iundus. duob uasis: insulȩ oceani. tentorio: urbes
ritanmȩ & uici in qͥb humana ÷ habitatio.
ob uͦ uermib duo popłi britonũ oe angłoꝵe¬

Expanded text:
Tandem rubeus vicit, et album usque ad marginem stagnTandem rubeus vicit, et album usque ad marginem stagni fugavit. Haec nimirum rege spectante, cum Britonibus tristis ploravit. Merlinus, inquisitus vates ab attonitis spectatoribus, praesago spiritu disseruit quod stagno in medio pavimento figuraretur mundus; duobus vasis, insulae Oceani; tentorio, urbes Britanniae et vici in quibus humana est habitatio; duobus vero vermibus duo populi Britonum et Anglo
Abbreviated transcription (Latin):
tͥns fretauit. & c̃t᷑ pelagiũ eiꝰq soqͣces in gr̃am
n garrientes disputauit. & plurib signis in noĩe
ũ ꝑactis hereticos confutauit. Deinde ꝑostquã
aschalia festa deuote celebrauit : cͣt saxones¬
nglos qͥ tc̃ pagani xp̃icolas britones oppug¬
abant pugnauit & plꝰ p̃cib quã armis robu¬
us cũ exercitu nuꝑ baptizators alleluia uo¬
ferans ethnicũ agm̃ fugauit. Si qͥs hȩc & alia
ecasib britonũ pleniꝰ nossẽ desid̾at. gilde brito¬
ii ystomogͣphi oe bedȩ anglici libros łegat. in
xii. bella c̃tͣ᷑ anglos fecit luculenta narratio
egentib emicat. Pert᷑ qͦd merlinꝰ guortiger. de uerlino¬
o monstrauerit stagnũ in medio p̃auim̃to & in prorhĩã i¬
agño⁊ duo uasa. & inuasis tentoriũ cõplica¬
atũ & in tentorio duos uermes : quore unus
rat alb & alt̃rufus. qͥ mox ad modũ creue¬
c̃ & dracones facti mutuo crudelit᷑ pugnauert̃.

Expanded text:
ansfretavit, et contra Pelagium, ejusque sequaces, in gratiam ansfretavit, et contra Pelagium, ejusque sequaces, in gratiam Dei garrientes, disputavit, et pluribus signis in nomine Domini peractis, haereticos confutavit. Deinde, postquam Paschalia festa devote celebravit, contra Saxones-Anglos, qui tunc pagani Christicolas Britones oppugnabant, pugnavit, et, plus precibus quam armis robustus, cum exercitu nuper baptizatorum, Alleluia vociferans, ethnicum agmen fugavit. Si quis haec et alia de casibus Britonum plenius nosse desiderat, Gildae Britonis historiographi, et Bedae Anglici libros legat, in qui XII bella contra Anglos fecit, luculenta narratio legentibus emicat. Fertur quod Merlinus Guortigero monstraverit stagnum in medio pavimento, et in stagno duo vasa, et in vasis tentorium complicaet in tentorio duos vermes, quorum unus erat albus et alter rufus. Qui mox admodum creverunt, et, dracones facti, mutuo crudeliter pugnaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
monachis sc̃i ebrulfi dedat̃ ꝓlura libent̃ ad
Cartã c̃firmationis rerũ qͣs ded̾at dictauit
cancellũ eccłȩ cũ domib monasticis renouas
lescens flandriȩ comes obiit cũ qͦ robur o
audacia omniũ qͥ suffragabant᷑ ei c̃t᷑ patri
suũ corruit. Arro gantũ temeritas cuia¬
hereret ñ habuit : postqua iuuenile caput ⁊
t᷑ in sõnio uiðat qͦd in brachio dextro lancea
cbat᷑. edq mox pͥuabat᷑. Mane autẽ exꝑgefacti
dixit ad stantib Heu filiꝰ meus mortuus es
Nondũ rumior illuc ore nuncioꝵ ꝑlatꝰ fue
mabat. Qui &e ipse post sex annos carduib
defunctꝰ ẽ & de carcene tunc eiectꝰ gloucest
cce ambrosii merlini ꝓpħia quã tp̃e guor¬
tigerni regis britannie uaticinatꝰ e : ꝑ dc
annos in ꝑlurib manifeste cõpleta ẽ. Unde
bet mͥ qͦda huic opuscło inserere : ꝗͣ tp̃ibus
tatis nr̃ȩ uident᷑ cõpetere . Contẽporaneus
pre beato germano autisiodorensi ep̃o fuit.
ui tp̃e ualentiniani imꝑatoris in britanniam

Expanded text:
at, plura libenter adjecit. Chartam confirmationis rerum quas dederat dictavit, et cancellum ecclesiae cum domibus monasticis renovavit. elmus adolescens Flandriae comes obiit, cum quo robur et audacia omnium qui suffragabantur ei contra patruum suum, corruit. Arrogantum temeritas cui adhaereret non habuit, postquam juvenile caput, pbatur, in somnio viderat quod in brachio dextro lancea eoque mox privabatur. Mane autem exspergefactus, dixit astantibus: « Heu! filius meus mortuus est. » Nondum rumor illuc ore nuntiorum perlatusmabat. Qui et ipse post VI annos Carduili defunctus est, et, de carcere tunc ejectus, Gloucestrae cce Ambrosii Merlini prophetia, quam tempore Guortigerni regis Britanniae vaticinatus est, per DC annos in pluribus manifeste completa est. Unde libet mihi quaedam huic opusculo inserere, quae temporibus aetatis nostrae videntur competere. Contemporaneus quippe beato Germano, Antissiodorensi episcopo, fuit, qui tempore Valentiniani imperatoris in Britanniam
Abbreviated transcription (Latin):
& pͥncipatũ antiochiȩ q̃ famosissimi bellatores
optinuert̃ facile possedit. Dia dema qͦq mat
socer illi optulit .s illo uiuente uinior fenr
cusauit potestatẽ tñ ꝑ unũ annũ qͦ post ea se
suꝑuixit. ut gener & heres in toto imꝑiot
agitauit. In pͥmis minꝰ callide quã decuisset fi
obbalduinis urbes & municipia sibii labon
subeggent. nouus pͥnceps a sua familiaritate
mouit. & suffectis andetgauensib aduenis alii
patronis repulsis p̃fecit. Rancor inde nimiꝰ¬
ẽ & in rudẽ officior immutatorẽ ceruicosit̾
natorꝑ danabilit̃ elata ẽ.Studiũ bellandi qͥd
nimes debuissent in ethnicos exercere: sp̃u nec
multa milia hominũ ce oppida ñ nulla po¬

Expanded text:
 principatum Antiochiae, quae famosissimi bellatores vix obtinuerant, facile possedit. Diadema quoque maturus socer illi obtulit, sed, illo vivente, junior ferre recusavit. Potestatem tamen per unum annum, quo postea senior supervixit, ut gener et haeres in toto imperio tutus agitavit. In primis minus callide quam decuisset futura ac duobus Balduinis urbes ac municipia sibi laboriose subegerunt, novus princeps a sua familiaritate removit, et, suffectis Andegavensibus advenis, aliisque patronis repulsis, praefecit. Rancor inde nimiet in rudem officiorum immutatorem cervicositas magnatorum damnabiliter elata est. Studium bellandi, quod unanimes debuissent in ethnicos exercere, spiritu nmulta millia hominum et oppida nonnulla p
Abbreviated transcription (Latin):
designant᷑. qͥ diris conflictib uicissim uex abunt᷑.
nec sanguinolenti saxones qͥ ꝑrubeũ draconẽ
tendunt᷑. usq in cornubiã & supͣ lictus oceani bn¬
nes fugabt̃ qͥ ꝑ albũ uermẽ figurati st̃ qa fo
baptismatis a dieb lucii regis ce eleutherii pa
dealbatist. Iã dictꝰ uates seriatĩ qͣ fut᷑a erant
sulis septep Itrionis p̃dixit tipicisq locutionibi
memoriȩ litterarũ tͣdidit. Deinde postquã deg¬
manico uermȩ ce decimatione neustriȩ locut
qͣin alfredo fr̃e eduardi filii egelredi regis &¬

Expanded text:
designantur, qui diris conflictibus vicissim vexabuntur, donec sanguinolenti Saxones, qui per rubeum draconem portenduntur, usque in Cornubiam et supra littus Oceani Britones fugabunt, qui per album vermem figurati sunt, quia fonte baptismatis a diebus Lucii regis et Eleutherii papae dealbati sunt. Jam dictus vates seriatim quae futura erant insulis Septentrionis praedixit, typicisque locutionibus memoriae litterarum tradidit. Deinde postquam de Germanico verme et decimatione Neustriae locutus est, quae in Alfredo fratre Eduardi filii Egelredi regis