comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente plenitudine temporis. dm̃ misisse filium suũ
ad liberandum paruulum heredem seruientem ex par¬
te legi tumquam pedagogo : exparte delementis huius
mundi tamquam procuratoribus & actoribus : Misit ds̃
in quit filium suum factum exmuliere: mulierem pro
feminam posuit : more locutionis hebracorum : Non enĩ
quia de eua dictum ẽ for mauit eam in mulierem iam
passa erat concubitum uirti quod non scribitur passa
nisi cum dimissi essent depa radiso: factum autem dixit
proptor susceptionemereaturae : qui a qui nascrtur ex femi¬
nis non tunc ex dõ nascuntur. sed tamen illos ds̃ fecit. ut
sic nasci possint. ut omnem creaturam : factum autẽ sub
lege dixit : quia & circumcisus. ẽ & hostia pro illo legitima
oblata ẽ: Neb mirum si & illa legis opera sustinuit. ex
quibus libor ir& qui eis seruiliter tenebantur : qui &iã
mortem sustinuit ut ex ec liberar& eos quimortalita¬

Expanded text:
veniente plenitudine temporis Deum misisse Filium suum veniente plenitudine temporis Deum misisse Filium suum ad liberandum parvulum haeredem, servientem, ex parte Legi, tanquam paedagogo, ex parte elementis hujus mundi, tanquam procuratoribus et actoribus: Misit Deus, inquit, Filium suum factum ex muliere. Mulierem pro femina posuit, more locutionis Hebraeorum. Non enim quia de Eva dictum est, Formavit eam in mulierem , jam passa erat concubitum viri, quod non scribitur passa, nisi cum dimissi essent de paradiso. Factum autem dixit, propter susceptionem creaturae; quia qui nascuntur ex feminis, non tunc ex Deo nascuntur, sed tamen Deus illos facit, ut sic nasci possint, ut omnem creaturam. Factum autem sub Lege dixit, quia et circumcisus est, et hostia pro illo legitima oblata est . Nec mirum si et illa Legis opera sustinuit, ex quibus liberaret qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex ea liberaret eos qui mortalita
Abbreviated transcription (Latin):
iudaceorum : nunc procuratores & actores dicat elementa
mundi sub quibus serui ebant gentes : ut filius ille paruu¬
lus id est populus. propter unam fidem ad unum semen
abrahae pertinens. Quoniam & deiud aeis & degentibus
congregatus ẽ. partm fuerit sub pedago go legisi tempo¬
repueritiae suce id ẽ ex ex parte quade iudaeis cons¬
gregatus est : partim subelementis huius mundi quibus
tum quã procuratoribus & actoribus seruiebat. Exeia
parte qu& degentibus congregitus ẽ : ut quod misc&
a postolus personam suam non dicens cum oss&is par¬
uuli subrelementis huius mundieratis. sed dicens cum essemus
paruuli sub uelementis huius mundi eramus seruientes : non
pertineat ad significationem iudueorum ex quibus paulus
originem ducit : sed magis ad gentium: Hoc dumꝰ tiexat loco
quoniam & eorum personae decenter se potest adnectere
quibus ad euangeli tandum missus ẽ : Deinde iam dicit

Expanded text:
Judaeorum; nunc procuratores et actores dicat elementa Judaeorum; nunc procuratores et actores dicat elementa mundi, sub quibus serviebant Gentes: ut filius ille parlus, id est populus propter unam fidem ad divinum semen Abrahae pertinens, quoniam et de Judaeis et de gentibus congregatus est, partim fuerit sub paedagogo legis tempore pueritiae suae, id est, ex ea parte, qua de Judaeis congregatus est, partim sub elementis hujus mundi, quibus tanquam procuratoribus et actoribus serviebat, ex ea parte qua de gentibus congregatus est, ut quod miscet Apostolus personam suam. Non dicens, Cum essetis parvuli sub elementis hujus mundi eratis, sed dicens, Cum essemus parvuli sub elementis mundi hujus eramus servientes, non pertineat ad significationem Judaeorum ex quibus Paulus originem ducit, sed magis ad gentium, hoc duntaxat loco: quoniam et eorum personae decenter se potest adnectere, quibus ad evangelizandum missus est. Potest et
Abbreviated transcription (Latin):
secundum promissionem hereditatem perfidem inqua condusus
erat : id est in cuius aduentum tam quam sub pedagogo custodie¬
batur populus usque ad a&itis o portunitatem qu a in liber¬
tatem uocandi erant : qui in eodem populo secundum proposi¬
tum uocati sunt id est qui in illa area frumentum inuenti surt s
ad hoc enim adiungit : Dico cutem : quanto tempore heres
paruulus ẽ nihil differt aseruo cum sit dñs omnium : sed
sub procuratoribus & actoribus ẽ usque ad p̃finitum tempꝰ
a patre: sicl& nos cum essemus paruuli: subelementis hu¬
ius mundi eramus seruientes : Quaeri autem potest . quomo¬
do autem secundum hanc similitudinem. sub elementis hu¬
ius mundi fuerint iudaei : cumt illis perlegem quam acce¬
perunt unus ds̃ qui fecit caelumꝰ & tereram scolendus comme¬
daretur: sedđ p̃dtesti eẽ alius exitus capituli huius : ut cum supe¬
rius legem̃ pedagogum fecerit. sub quo erat ille populus

Expanded text:
secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus erat; id est, in cujus adventum tanquam sub paedagogo custodiebatur populus usque ad aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem populo secundum propositum vocati sunt, id est, qui in illa area frumentum inventi sunt. 29. Ib. IV, 1-3. Ad hoc enim adjungit: Dico autem, Quanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub procuratoribus et actoribus est usque ad praefinitum tempus a patre: sic et nos cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Quaeri autem potest quomodo secundum hanc similitudinem sub elementis hujus mundi fuerint Judaei, cum illis per Legem quam acceperunt, unus Deus qui fecit coelum et terram, colendus commendaretur. Sed potest esse alius exitus capituli hujus, ut cum superius Legem paedagogum fecerit , sub quo erat ille populus
Abbreviated transcription (Latin):
nablas phemeriur : & hoc non solum propter iram ut effug¬
amus offensionem hominum : sed etiam propter conscientiã
ut non simulate quasi ad oculos hominũ ita faciamus sed pu¬
ra dilectionis conscientia propter dm̃ qui omnes homines
uult saluos fieri & in agnitiont̃ ueritatis uenire : Omnes
ergo inquit uos unum estis in xpõihũ: & addidit si autẽ
ut hicsub distinguatur & sub audictur. uos unum estis in
xpõihũ : ac deinde inferatur. Ergo abrahae semen eftis
ut iste sit sensus : omnes ergo uos unum estis in xpõ ihũ
Si autem uos unum estis in xpõihũ Vos ergo drahac se¬
men estis: superius enim dixerat: non dicit & seminibis
tam quam in multis : sed tamquum in uno & semini tu
quod iẽ xp̃s. Hic ergo ostendit unum semen x pm̃ nontasĩ
ipsum medictorem intellegendum. et̃ : uerum &iam ecdesiam
cuius ille corporis caput ẽ: ut omnes in xp̃o unum sint. & capiant

Expanded text:
na blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugna blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Omnes ergo, inquit, vos unum estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde inferatur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, Omnes ergo vos unum estis in Christo Jesu; si autem vos unum estis in Christo Jesu, vos ergo Abrahae semen estis. Superius enim dixerat, Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, et semini tuo, quod est Christus . Hic ergo ostendit unum semen Christum, non tantum ipsum Mediatorem intelligendum esse, verum etiam Ecclesiam, cujus ille corporis caput est: ut omnes in Christo unum sint, et capiant
Abbreviated transcription (Latin):
perfectius atque cumulatius id species ipsa factura ẽ. cum uidebi¬
mus facie cdfaciem: Nam nunc quamuis primitias sp̃s habentes
qui uita est propter iustitiam fidei: tamen quia ad huc mortiuĩ
est corpus propter peccatum : differentia ista uel gentium uel
conditionis uel sexus iam quidem ablata ẽ. ab unitate fidei sed
man& in conuersatione mortali : eius que ordinem in huius uitae
itinere seruandum eẽ & apłi praecipiunt : qui &iam regulas
saluberrimas tradunt. quemad modum secum uiuart prodif¬
ferentia gentis iudaci & greci : & prodifferentia conditionis
domini & serui et prodifferentia sex us uiri & uxorss. uelsi qua
talia cactera occurrunt : Et ipse prior dñs quiait : red dite
caesari quaccaesarissunt. & dõ quae dĩ sunt ÷ Alia sunt enim
quae seruamus in unitate fidei sine ulla distantia : & alia
in ordine uitae huius tam quam inuia ne nomendĩ & doctri¬

Expanded text:
perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbiperfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis primitias habentes spiritus, qui vita est, propter justitiam fidei; tamen quia adhuc mortuum est corpus propter peccatum , differentia ista vel Gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse, et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant pro differentia gentis Judaei et Graeci; et pro differentia conditionis, domini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxores, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctri
Abbreviated transcription (Latin):
huc uolunt eẽ sub pedago go: Quod autem filios dĩ dicit esse
omnes per fidem. quia induerunt xpm̃ quicumq in xp̃o bap¬
tizatisunt : Ad hoc ued& ne gentes dese despercrent . quia ñ
custo diebantur subpedagogo : Et ideo sefilios non putarent
sed per fidem induendo xpm omnes filii fiunt non natura sicut
unicus filius qui &iã sapientic dĩ ẽ : Neque prcepotentiã &
singula ritatẽ susceptionis cd habendam naturaliter &agen¬
dam personcm sapientiae : sicut ipse mediator unum cũ
ipsa suscipiente sapientia. sine interpositione alicuius me¬
dicitoris effectus : sed filii fiunt pasticipatione sapientiae
id praeparaente atque pruestante mediatoris fide : quam
fidei gratiam nunc indumentum uocat. ut xpm̃ induti sinT
qui in eum crediderunt : &ideo filii dĩ fratresque eius me
neque greci. Nonserui neque liberi : non masculi & feminȩ
cit fides per quem in hac uita iuste aembulatur: quanto

Expanded text:
huc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse huc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnes per fidem, quia induerunt Christum, quicumque in Christo baptizati sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes fiunt filii; non natura, sicut unicus Filius, qui etiam Sapientia Dei est; neque praepotentia et singularitate susceptionis ad habendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt participatione sapientiae, id praeparante atque praestante Mediatoris fide: quam fidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in eum crediderunt, et ideo filii Dei fratresque ejus Medneque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminaecit fides, per quam in hac vita juste ambulatur; quanto
Abbreviated transcription (Latin):
eisiu de ipsis ergo iudceis etiam consequenter dicit Prius
autem quam uenir& fides sublege custo diebamur con¬
clusi in etẽdem fidem quae postea reuelata .ẽ: Vt enim tã
prope inuenirentur. & tam de proximo ad dm̃ uenditis
suis rebus accederent . quod dñs eis praecepit. qui uelle n ̃
eẽ perfectĩ lege ipsa factum ẽ subqua custo diebantus
condusi in etm fidem. id .ẽ. inaduentum eius fider quae
postea reuelata ẽ : Conclusio enim eorum erat : tant̃timor uni¬
us dĩ & quod praeuaricatores ipsius legis inuenti sunt : non
adperniciem sed ad uti litatem ualuit eis qui crediderunt :
Cognitio enim maioris ȩgritudinis : & desiderari medicum ue¬
hementius fecit & diligi cordentius : Cui enim plurimum dimit¬
Postea quam uenit fides : iam non sumus sub pedagogo Cos
ergonunc rep̃hendit : qui faciunt irritam gratiam xp̃ii
Quasi enim non dum uenerit quiuocaret in libertatem : sic ad¬

Expanded text:
eis . De ipsis ergo Judaeis etiam consequenter dicit: Prius eis . De ipsis ergo Judaeis etiam consequenter dicit: Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae postea revelata est. Ut enim tam prope invenirentur, et tam de proximo ad Deum venditis suis rebus accederent, quod Dominus eis praecepit qui vellent esse perfecti , Lege ipsa factum est, sub qua custodiebantur, conclusi in eam fidem, id est in adventum ejus fidei, quae postea revelata est: conclusio enim eorum erat tum timor unius Dei. Et quod praevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Cui enim plurimum dimitPosteaquam venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Eos ergo nunc reprehendit, qui faciunt irritam gratiam Christi: quasi enim nondum venerit, qui vocaret in libertatem, sic ad
Abbreviated transcription (Latin):
quantum dici non potest: Quae enim eelesiaegentium
uenditarum rerum suarum precia ad pedes a posto lorlimpo¬
suerunt . quod tot milia hominum tam repente feceruntoec
turbae in fidelium considerandaesunt : Omnis enim area
multis partibus ampliorem hab& palet̃ ho: quam frrub¬
mentum : Vnde autem &icm illa uerba eiusdem a postoli:
ad romanos nisi descĩficatione iudacorumõ uid ergo
Num quid reppulit ds̃ plebemsuam : ab sit .Nam & ego
israhelita sum ex semine abraham̃ tribu beniamin : Non
reppulit ds̃ plebemsuam quam praesciuit: Cum autem
laudar& praecȩteris ec desus gentium ec desiam thesa¬
lonicensium : similes eos factos ecclesiis iudace . quia multa
a contribulibus suis profide passi erant. quomodo & illi
a iudcceis : Hinc ẽ et illud quod paculo ante commemor aui
quod ait adromanos :isi enim spiritalibus eorum commu¬
nicauerunt gentes debent & incarnadibus ministrare

Expanded text:
quantum dici non potest. Quae enim Gentium Ecclesiae quantum dici non potest. Quae enim Gentium Ecclesiae venditarum rerum suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, quod tot millia hominum tam repente fecerunt ? Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis enim area multis partibus ampliorem habet paleam, quam frumentum. Unde autem etiam illa ejusdem apostoli verba ad Romanos, nisi de sanctificatione Judaeorum? Quid ergo? numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et Ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Cum autem laudaret prae caeteris Ecclesiis Gentium Ecclesiam Thessalonicensium, similes eos factos ait Ecclesiis Judaeae; quia multa a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi a Judaeis . Hinc est et illud, quod paulo ante commemoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare
Abbreviated transcription (Latin):
misereatur : hoc & nunc dicit refticans ipsam quuestionẽ
Hex ergo aduersus promissadĩ : absit: sienimdata ess&
lex quae poss& uiuificare : omnino exlege ess& iustitia:
sed conclusit scriptura omnia sub peccato : ut promissio ex
fide ihũ xp̃idar&ur credentibus : Non ergolex datac
ẽ. ut peccatum auferr& sed ut sub peccato omnia con¬
cluder&: Lex enim ostendebat eẽ peccatum : quod illi
per consuetudinem caecati possent putare iustitiam : ut
hoc modo humilrati cognoscerent non in sua manu esse
salutem suam : sed in manu mediatoris : maxime quippe
humilitas reuocat : unde nos deiecit superbia : & ipsa hu¬
militas ẽ accommodata percipiendae gratia e xpi : qui singulare
humilitatis exemplum ẽ : Nec quis quam hic tam imperitet di¬
xerit : Cur ergo non profuit iudaeis quod ꝑer angelos legem
ministrantes in manu medictoris dispositi sunta Pro fuit ȩnĩ

Expanded text:
misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Non ergo Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudinem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humilitas revocat, unde nos dejecit superbia. Et ipsa humilitas est accommodata percipiendae gratiae Christi, qui singulare humilitatis exemplum est. 26. Ib. III, 23. Nec quisquam hic tam imperite dixerit: Cur ergo non profuit Judaeis, quod per Angelos Legem ministrantes, in manu Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim,
Abbreviated transcription (Latin):
iudueis dicipoterat. fidsam fuisse iustitiam patris
abricham: Itaq illis dicitur : facite ergo fructum
dignum penitentiae : & ned ixeritis uobis. patrem habemus abraham
Potens ẽ emim đs betepidibus istis suscitare filios abraham̃ : Istis
autem dicitur opter quod memores estis qui uos aliquan¬
promis si oñis spemen habentes. & sine dõ in hoc mundo: De
nique illic in fideles de oliua sua fracti : Hic autem fideles
de oleastro in oliuã illorum in serti eẽ monstrantur : Illo¬
rum sergo erat delegis trans gressione adterenda superbia
sicut adromanos cum scripturarum uerbis. peccata eorum
ex aggeras s& : Scitis autem inquit quoniam quaecum que
lex dicit his qui inlege sunt loquitur ut omne os obstruatur
et reus fict omnis mundus dõ : Iudaei scilic& detrans gres¬
sione legis : et gentes de impi&ate sinelege : Vnde & iterum
Ait : Conclusit lenim ds̃ omnia in incredulitate : ut omnib:

Expanded text:
Judaeis dici poterat falsam fuisse justitiam patris Judaeis dici poterat falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicitur: « Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et ne dixeritis vobis, Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham » . Istis autem dicitur: « Propter quod memores estis quia vos aliquanpromissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » . « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
lam legem morbos ostendentem non auferentẽ : &iam p̃¬
uaricationis crimine contrita superbia ẽ: Dispositũ
estper angelos sed mediatoris : ut ipse liberar& a pec¬
catis iam pertrans gressionem legis coactos confiteri o¬
pus sibi eẽ gratium et miseri cordiam dni. ut sibi peccata
dimit terentur: & in noua uita per eum qui prose san¬
pertrans gressionem legis confringenda superbia :
qui gloriantes de patre abraham. quasi naturalem se
iactabant habere iustitiam : & merita sua incircumci¬
sione caeteris gentibus. tunto perniciosius. quanto
arrogantius prueferebant : Caentes autem facillime
etiam sine huius modi legis trans gressione humilaren¬
tur : Homines enim nullam exparenibus originem
iustitiue setrahere p̃uidentes: simulacrorum seruos
inuenit euangelica gratia : Non enim sicut istis dici
poterat non fuisse illam iustitiam parentum eorum
in colendis idolis. quam eẽ arbitrabantur : ita &ium

Expanded text:
lam Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam prlam Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiteri opus sibi esse gratiam et misericordiam Domini, ut sibi peccata dimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanper transgressionem Legis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim, sicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur, ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
scłiper om̃s genter : ad iunetis sibi &iã illis. quãuis paucissimis
tiȩ ꝑceperunt : Implent scõrum beatissimũ ciuitatis sempiter¬
ne statum: Superbienti ergo populo lexposita est . ut quo gra¬
tiã caritatis. nis humiliatus accipere non poss&: & sine ac gra¬
ta nullo modo p̃cepta legis impler&: trans gressione humi¬
liar&ur ut quȩ rer& gratiã : nec scsius meritis saluũ fieri. quod
superbumẽ opmar&ur. ut ess& non in sua potestite. aiuiribus
iustus : sed in manu mediatoris. iustificantis impium: Per
angelos autem ministrata ẽ omnis dispensatio u&eris tes¬
tamenti. a gente in eis spũ scõ & ipsodero ueritatis nondũ
in carnato sed numquam ab aliqua e dica amministra¬
tione recedente : quicper angebos disasita : ẽ illa dispen¬
satio legis cum aliquando suam altquando dĩ personã
sicut proph&arum &iam mos ẽ lgerent perqu e il¬

Expanded text:
saeculi per omnes gentes, adjunctis sibi etiam illis, quamvis paucissimis,saeculi per omnes gentes, adjunctis sibi etiam illis, quamvis paucissimis,tiae perceperunt, implent sanctorum beatissimum civitatis sempiternae statum. Superbienti ergo populo Lex posita est, ut quoniam gratiam charitatis nisi humiliatus accipere non posset, et sine hac gratia nullo modo praecepta Legis impleret, transgressione humiliaretur, ut quaereret gratiam, nec se suis meritis salvum fieri, quod superbum est, opinaretur; ut esset non in sua potestate et viribus justus, sed in manu Mediatoris justificantis impium. Per Angelos autem ministrata est omnis dispensatio Veteris Testamenti, agente in eis Spiritu sancto, et ipso Verbo veritatis, nondum incarnato, sed nunquam ab aliqua veridica administratione recedente. Quia per Angelos disposita est illa dispensatio Legis, cum aliquando suam, aliquando Dei personam, sicut Prophetarum etiam mos est, agerent; perque il
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ speciosus forma prȩfiliis hominũ : & unctus oleo exubtatio¬
nis prȩparticipibus suis, Sanati sunt ergo abimpi&ate suꝑbiae:
ut reconciliarentur dõ : qui cũque homines humilitatẽ xp̃r&
facta ẽ credendo dilexerunt : Diligendo imitati sunt: sed
haec iustitia fider quia non promerito data ẽ hominib: sed ꝓ
misericordia & gratia dĩnonerat popularis. ante quam
dñs homo int̃ homines nascer&ur : : Sem̃aut̃ cuiꝓmis sum est
populũ significat : ñ illos paucissimos qui reuelationib ea futu¬
ra cernentes. quã uis pereandem fidem saluifierent: popu¬
lũ tam̃ saluũ facere non poterant: qui populus sane si perto¬
tũ orbem consider&ur. nam daoto orbeecderia hierusalẽ
cȩlestem congregat. paucisunt : qua uia angusta paucorũ
est .iinunũ tam̃ congregati quot quot existere potuerunt.
ex quo cuangeliũ prȩdicatur. & qͦt qͣt poterunt usq in finẽ

Expanded text:
enim speciosus forma prae filiis hominum, et unctus oleo exsultatioenim speciosus forma prae filiis hominum, et unctus oleo exsultationis prae participibus suis . Sanati sunt ergo ab impietate superbiae, ut reconciliarentur Deo, quicumque homines humilitatem Christfacta est, credendo dilexerunt, diligendo imitati sunt. Sed haec justitia fidei, quia non pro merito data est hominibus, sed pro misericordia et gratia Dei, non erat popularis antequam Deus homo inter homines nasceretur. Semen autem cui promissum est, populum significat; non illos paucissimos qui revelationibus eam futuram cernentes, quamvis per eamdem salvi fierent, populum tamen salvum facere non poterant. Qui populus sane, si per totum orbem consideretur nam de toto orbe Ecclesiam Jerusalem coelestem congregat, pauci sunt, quia via angusta paucorum est: in unum tamen congregati, quotquot existere potuerunt, ex quo Evangelium praedicatur, et quotquot poterunt usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
atoraut̃ unius non est: quia inter aliquos medius est angeli porro
qui non lapsi sunt a conspectudi. mediatore non opus habent
ꝑquem reconciliaentur: Itẽ angeli qui nullo suadente. spontinea
preuaricatione sic lapsisunt : permediatorem non reconciliant᷑:
Restat ergo ut quimediato resuperbo diabolo superbiã per sualdente
deiectur ẽ : meductore humilixp̃õ humilicatẽ ꝑ suadente ergatus:
Nã sifilius dĩ innaturali aequalitate patris manere uell& necst
exinanir& formam serui accipiens: ñ ess& mediator dĩ & homi¬
num. quia ipsa trinitas unus dr̃ est eadem intribus patre &filio
unicus filiusdi mediator di & hominum faccus est cũ uerbum
dĩ dr̃ apud dm̃ & maiestatem suã usq adhumana deposuit.
& humilitatẽ humanã usque ad diuina sub uexit : ut mediator
ess& interdm̃ & homines homo perdmn ultra homines : Ipseẽ

Expanded text:
ator autem unius non est, quia inter aliquos medius est. Angeli porro, ator autem unius non est, quia inter aliquos medius est. Angeli porro, qui non lapsi sunt a conspectu Dei, mediatore non opus habent, per quem reconcilientur. Item angeli qui nullo suadente spontanea praevaricatione sic lapsi sunt, per mediatorem non reconciliantur. Restat ergo ut qui mediatore superbo diabolo superbiam persuadente dejectus est, mediatore humili Christo humilitatem persuadente erigatur. Nam si Filius Dei in naturali aequalitate Patris manere vellet, nec se exinaniret, formam servi accipiens ; non esset mediator Dei et hominum: quia ipsa Trinitas unus Deus est, eadem in tribus, Patre et Filio nicus Filius Dei, mediator Dei et hominum factus est, cum Verbum Dei Deus apud Deum, et majestatem suam usque ad humana deposuit, et humilitatem humanam usque ad divina subvexit, ut mediator esset inter Deum et homines homo per Deum ultra homines. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
dũ aduentum dñi credendo salui efficięmur. hoctotum illsidest
utrũq aduentũ futurũ credebant. reuelante sibispũ scõ: ut sului
fierent: unde ẽ &iam illud abraham concupiuit diem meum
Sienĩ fides iustificat. & prioresscĩ qui apud dm̃ iustificati sunt. per
ipsã iustificati sunt : quid opus erat legem daris: Quã questionem
tractandi sicintulit. interrogans & dicens, quidergo huc usq
enĩ inter rogatio ẽ: deinde infertur responsio: Lextransgres¬
sionis gratia proposita est: Donec uenir& inquit semen cui pro¬
missũ ẽ disposite perangelos inmanumediatoris : mediator
aut̃ unius ñ est: ds̃ uero unus est: mediatorem ihmm xpm̃
Secundũ hominẽ dici. exilla eiusdem apłi sententia freplanius
cũ ait: uinus enĩ dr̃ unus & mediator di & hominũ. homo xp̃sihs¬
mediator ergo inter dm̃ &dm̃ esse non posset: quia unus est ds̃. Medi¬

Expanded text:
undum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, undum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham concupivit diem meum Si enim fides justificat, et priores sancti, qui apud Deum justificati sunt, per ipsam justificati sunt, quid opus erat Legem dari? Quam quaestionem tractandam sic intulit, interrogans, et dicens, Quid ergo? Hucusque enim interrogatio est: deinde infertur responsio, Lex transgressionis gratia proposita est, donec veniret, inquit, semen cui promissum est, dispositum per Angelos in manu Mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Mediatorem Jesum Christum secundum hominem dici, ex illa ejusdem apostoli sententia fit planius, cum ait: Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Mediator ergo inter Deum et Deum esse non posset, quia unus est Deus: medi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ordinat: quia cũ testator mutat testam̃tũ ñ confirmatũ tẽsta¬
mutare iã ñ potest: hȩc in cõmutabilitas ꝓmissionis dĩ ual& ad confir¬
mandã hereditatẽ abra hȩ. cũius fides deputata est adiustitiami &
fide imitanter a brahã: qđ ad singularitatẽ redigt: cõmendando
qđ non dictũ ẽ & seminibus. seseminituo quia & unaẽ fides & non
poss̃ similĩ iustificari quiuiuunt exoperib: carnalit̃ cũ his
quiuiuunt exfide spĩ talit̃ : uincibilit̃ aũ qđ infert lex nondũ
dataerat : nec poss& ptot annos ita dari ut antiquas habrahȩ
ꝓmissiones irritas facer&: sienĩ lex iustificat : ñ estiustificatus
abrabã quimulto antelegẽ fuit quo d quia dicere ñ possunt
coguntur fateri. non legis operibus iustificari hominẽ sed fide
Simul &iã nos cogit intellegere : omines antiquos qui iusti ficati sum

Expanded text:
superordinat. Quia cum testator mutat testamentum, non confirmatum superordinat. Quia cum testator mutat testamentum, non confirmatum am non potest; hoc incommutabilitas promissionis Dei valet ad confirmandam haereditatem Abrahae, cujus fides deputata est ad justitiam . Et fide imitantes Abraham: quod ad singularitatem redigit, commendando quod non dictum est, Et seminibus, sed, Semini tuo; quia et una est fides, et non possunt similiter justificari qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fide spiritualiter. Vincuntur autem quod infert, Lex nondum data erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aenea : quorũ numerus man&: Sienĩ obliti essent homines
usest : uere morerentur: Nunc aut̃ tã quã ȩnea ꝑman& crucis
fides ut cũ alii moriant᷑. Alii nascantur. ipsã tamen sublimem
ꝓmanere inuemant. quã intuendo sanentur : Nonigitur mirũ
si de maledicto uicit maledictũ : qui uicit demorte mortẽ & de
peccato peccatũ deserpente serpentẽ: maledicta aũ mors ma¬
ledictũ peccatũ : maledictus serpens: & haec omnia: incruce triũ¬
phata sunt: maledictur igitur omnis quipend& in ligno:
quia ergo ñ exoperib legis sed ex fide iustificat xp̃s credentes
inse.timor in male diccione crucis ab latus est. caritarbe nediccio¬
nis abra hȩ ꝓpt̃ exemplũ fidei ꝑmanãt adgentes: ut adͥnuntiationẽ
humanimentionõ facit quod utique multo ẽ infirmius quã diuinũ :
t am̃ hominis confirmatũ testam̃tũ inquit. nemo irritũ facit. aut

Expanded text:
aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines,aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines,bus mortuus est, vere morerentur: nunc autem tanquam aenea permanet crucis fides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen sublimem permanere inveniant, quam intuendo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt. Maledictus igitur omnis qui pendet in ligno. Quia ergo non ex operibus Legis, sed ex fide justificat Christus credentes in se, timor maledictionis crucis ablatus est: charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Ut annuntiationem,humani mentionem facit, quod utique multo est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
pentẽ : Per suasione quippe serpentis homo indã nationem
mortis cecidit : Itaq serpens ad significationẽ ipsius mortis
conuenienter in ligno exaltatus ẽs inillu enĩ figura mor dñi
pendebat in ligno : quis eñ abhorrer& sidicer&: maledictus
serpens qui pend& in ligno : & tam̃ mortẽ carnis dñi prȩfigurans
serpens. pendebat in ligno: Cuisa cramento ipsedñs at testatusẽ
dicens: Sicut ex altauit serpentẽ mõses inheremo : itã exal¬
tari o port& filium hominis superterrã : Non enĩ & hoc in con¬
tu meliã dñĩ mosen fecisse aliquid dixerit cũ tantã in ea cruce
salutẽ hominum eẽ cognoscer&: ut non aliud ad eius indiciũ
serpentẽ illũ erigere iuber& : nisi ut eũ intuentes quimorsi
a serpentibus morituri erant continuo sanarentur: nec
ꝓpt̃ aliud ille serpens eneus factus erat :nisi ut ꝑ mansurȩ
passionis dñi fidem significar& : &iã uulgo quippe dicuntur

Expanded text:
pentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem pentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in ligno. Quis autem abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui pendet in ligno? Et tamen mortem carnis Domini praefigurans serpens pendebat in ligno, cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis super terram . Non enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec propter aliud ille serpens aeneus factus erat, nisi ut permansurae passionis Domini fidem significaret. Etiam vulgo quippe dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
quippe est & maledictio peccati primihominis: quã dñs
suscepit & peccata nr̃a pertulitocorporesuo ꝑ lignum: Siergodice¬
r&ur mors maledicta est : nemo ex horrescer& : quid aut̃ nisi mors
dñi pependit in ligno. ut mortẽ moriendo superar& ea demigre
maledicta : qua euicta ẽ : Item sidicer&ur peccatũ maledictũ est
nemo mira r&ur: quid aut̃ pependit in ligno. nisi peccatũ u&eris
hominis. quod dñs ꝓ nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit.
unde nec crubuit nec timuit apls dicere. peccatũ eum fecis sepro
nobis: ad dens ut depeccato condem nar& peccatũ : Nonenim &
u&us homo nr̃ simul crucifiger&ur. sicut idem apłs alibi dicit
nisi in illa morte dñi peccatq: nr̃i figura pender& ut euacu&ur
corpus peccati ut ultra non seruiamus peccato : In eius peccati
& mortis figura: &iamoses inheremo suꝑ lignum ex altauit ser¬

Expanded text:
quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec timuit Apostolus dicere, peccatum eum fecisse pro nobis, addens, Ut de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus homo noster simul crucifigeretur, sicut idem apostolus alibi dicit, nisi in illa morte Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit ser
Abbreviated transcription (Latin):
sed qui pend& in ligno. quia non hic dns significa tus est. sedille
qui selaqueo sus pend& : Nimis errant. nec attendunt se contra
a postolum disputarequiait xp̃r nos redemit demaledicto
legis factus pronobis maledictum : quia scriptum est: male¬
dictus omnis quipend& in ligno. quiergo pronobis factus est
maledictum: ipse utique pependit in ligno: idest xp̃s qui nos
liberauit amaledicto legis ut ñ iamtimore iustificare mur
utrũq prõuidit : ut &timore uisibilis poenȩ custo dirent.
qui non dũ poterantȩ dnuisibilium fide uiuere : &ipsetimorẽ
istum soluer& suscipiendo quod ti mebatur. qui timore
sublato. donũ da repoterat caritatis: nec in hoc quod male¬
dictus appellatus est qui pend& in ligno : contumelia in
dñm putanda ẽ ex parte quippe mortali pependit in lig¬
no. Mortalitas aũt undesit : notũ est credentibus: Ex pona

Expanded text:
sed, qui pendet in ligno; quia non hic Dominus significatus est, sed ille sed, qui pendet in ligno; quia non hic Dominus significatus est, sed ille qui se laqueo suspendit: nimis errant, nec attendunt se contra Apostolum disputare, qui ait, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Qui ergo pro nobis factus est maledictum, ipse utique pependit in ligno, id est, Christus, qui nos liberavit a maledicto Legis; ut non jam timore justificaremur utrumque providit, ut et timore visibilis poenae custodirentur qui nondum poterant ex invisibilium fide vivere; et ipse timorem istum solveret suscipiendo quod timebatur, qui timore sublato donum dare poterat charitatis. Nec in hoc quod maledictus est appellatus qui pendet in ligno, contumelia in Dominum putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno: mortalitas autem unde sit, notum est credentibus; ex poena
Abbreviated transcription (Latin):
seruationũ non seruauitalitteram : Vnde &iã cũ sabbato
esurientes discipuli spicas euulsissent : respondit indig¬
nantibus dnm esse filium hominis &iam sabbaq: Itaque
illa carnaliter ñ obseruando carnalib confla grauit
inuidia : & suscepit quidem poenã ꝓpositãt E illis qui aa
non obseruassent sedut credentes in setalis poenȩ timore
liberar&ꝰ quo pertin& quod ad iungit : xp̃s nos redemit de
maledicto legis factus pronob maledictum : quia scriptume.
maledictus omnis qui pend& in ligno: Quae sententia: spiri¬
taliter intellegentibus sacramentum ẽ libertaas: carnaliteraũ
sentientib: si iudae sunt iugumest serututis. sipagani aut he¬
raici uelamentum est cȩcitatis: Nam quod quidam nri minus
inscripturis eruditi sententiam istam nimistimentes. & scrip¬
turas u&eres debita pi&ate approbantes. non putant hoc dedno
esse dictum. sed de iuda traditore eius. Aiunt enĩ propterea
non ce dictũ male dictus omnis qui figitur in ligno

Expanded text:
servationum non servavit ad litteram. Unde etiam cum sabbato esurientes discipuli spicas evulsissent, respondit indignantibus, Dominum esse Filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando, carnalium conflagravit invidiam; et suscepit quidem poenam propositam illis, qui ea non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore liberaret: quo pertinet quod adjungit, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Quae sententia spiritualiter intelligentibus sacramentum est libertatis: carnaliter autem sentientibus, si Judaei sunt, jugum est servitutis; si pagani aut haeretici, velamentum est caecitatis. Nam quod quidam nostri minus in Scripturis eruditi, sententiam istam nimis timentes, et Scripturas veteres debita pietate approbantes, non putant hoc de Domino esse dictum, sed de Juda traditore ejus: aiunt enim propterea non esse dictum, Maledictus omnis, qui figitur in ligno;
Abbreviated transcription (Latin):
tit : Iaergo in lumi nacus iã conuersus. iãcredens ia diuinis pascuis pa
quũ refectiouis satiatus. dices: inimã meã conuertit: bona ẽ gloria con¬
fessionis tue. sin sit mutatio conscientiȩ tuȩ: tunc enĩ uere & imnutabili
& spaciorauiu qͣ diccit ad pditionẽ: arta aut &anustauiae qducit ad ui
tã Omnis naque semua breuise & cõnpendiosa: ñ ergo ꝑdelicias mun¬
di ꝓopulentia auri & ar genti. lapidib: &i a uestibusq pciosissimis conspi¬
enumdio nore omin nobilitate p̃ditũ sapientia philos ophorũ cuncta tu¬
mentẽ .te. ordinauit ire ad regnũ cȩloru quia hecoma & hissimilia quib:
male uiuntur. quib uti beneꝰdatur es̃ ficiuntur cis uiglata &spacio

Expanded text:
tit. Jam ergo illuminatus, jam conversus, jam credens, jam divinis pascuis per aquam refectionis satiatus dices, Animam meam convertit. Bona est gloria confessionis tuae, si non sit mutatio conscientiae tuae. Tunc enim vere et immutabili et spatiosa via quae ducit ad perditionem; arcta autem et angusta compendiosa. Non ergo per delicias mundi, per opulentiam auri et argenti, lapidibus etiam vestibusque pretiosissimis conspicuum honore omni, nobilitate praeditum, sapientia philosophorum cuncta tumentem, Deus te ordinavit ire ad regnum coelorum: quia haec omnia, et his similia, quibus male utuntur, quibus uti bene datur, efficiuntur eis vi
Abbreviated transcription (Latin):
ner& ñ exoperibus sed ex uocante dictũ est ei. maior serui& minori. elecci¬
onẽ aut̃ gratiȩ. nullir fieri operum p̃cedentibus meritis. fieri operũ alio

Expanded text:
neret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electineret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem autem gratiae nullis fieri operum praecedentibus meritis alio lo
Abbreviated transcription (Latin):
dabilior moribus fuit: exuno inquit concubit unũ tiinc a
eos seminandos meritũ patris. unũ ad coneipiendos meri¬
tũ matris: quia &simatereos donecparera uusceribus
portauit in conclusos & forte uoluntates affectiones que
uariauit nanum sedam bobus utique uariauit quos parit̃ uentro¬
urãe portauit: Intentio igitur intuenda ẽ apłi quomodo
ꝓpt̃ gratiã cõm endandi. Nolit cã diquodictũ e. iacobdileci. nisi in dño gloria¬
rĩ cũ ex eodẽ patre. eãdemmatre. uno concubitu attequã aliquidegissen
boni aut mulialterũ dĩ diligit. odit alteru : intellegat ia cob exilla mara
originuli iniquitatis. ubi fratret suũ in quo habuit cõmunẽ cauã uida
piustitiam meruis se dãnari i ñ nis ꝑ gratiã sepotuis se discerni indũ enĩ nas¬
centibus neca gentib: bonũ aut malum ut secundũ cleccionẽ ꝓpositũ di ma¬

Expanded text:
dabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad dabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intentio igitur intuenda est apostoli. quo modo propter gratiam commendandam nolit eum, de quo dictum est: Iacob dilexi. nisi in dri: ut cum ex eodem patre, eadem matre, uno concubitu, antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum Deus diligit, odit alterum; intelligat Jacob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi fratrem suum, cum quo habuit communem causam, videt per justitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. Nondum enim nascentibus, nec agentibus bonum aut malum, ut secundum electionem propositum Dei ma
Abbreviated transcription (Latin):
filios promissionis hoc primũ significatu ostendit ꝑ isa ac filium
abrahȩ : euidentius nãq opusdĩ appar& in eo. quẽ ñ genuit usitacur
ordo naturȩ de sterilibus uis cerib & senectute confectis : ut in
filiis dĩ qui futuri p̃nunciabantur. hocess& signũ diuini operis
ñ humani : inisaac in quit uocabitur abi sem̃. hocest ñ qui filii
curnis hu filudĩ. sed filii ꝓmissionis deputantur in sem̃: pro¬
missionis enĩ uerbũ hoc est: ad hoctẽpus ueniã & en sarre
filius: non solum aũt inquit sed & rebecca exuno concubitu ha¬
bens isa ac patres nr̃i : quod ꝓtinuit ut ad der&. exuno concubi
tu habens iraac patris nr̃i : ut ñ solũ desuis neque deparentũ
meritis aliorũ sed nedescipsius quidẽ unius patris mutata forto
in melius uoluntate gloriare ur iacobdicens ideo se a creato¬
re dilectũ quia pat̃ eiꝰ qnđo eũ seminuuit melioribus lau¬

Expanded text:
filios promissionis hoc prius significatum ostendit per Isaac. filium filios promissionis hoc prius significatum ostendit per Isaac. filium Abrahae. euidentius namque opus dei apparet in eo. quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus uisceribus et senectute confectis. ut in filiis dei, qui futuri praenuntiabantur, hoc esset signum diuini operis non humani, in Isaac, inquit, uocabitur tibi semen. hoc est non qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semmissionis autem verbum hoc est: Ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nosttu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus lau
Abbreviated transcription (Latin):
sericordiam prȩstabo cuimi sericors fuero igitur non uolentis nes
currentis sed miserentis ẽdi: ubin unc merita ubiopera uł pri
da: nonne apertam protulit apłs degratuite gratie hocest uere gratiȩ cõ¬
mendetione sententiã n on nestultã fecit dr̃ her&icorũ sapientiã : quid aũt
arebatur ut hoc apłs dicer& ut eorũ geminorũ cõmemorar& exemplum.
quid ꝑ suadere moliebatur quid inculcare cupiebat: nempe hoc quodipsorũ
oppugnãt amentiu : quod superbia ñ capiunt. quod sapere nolunt qui
ignorantes dĩ iuftitia : & suã uolentes constituere : iustitiȩ dĩ non s̃ subie¬
ti: deipsa quippe gratia satis agebat apłr &ideo promissionis filios cõ¬
memorabat: quod enĩ ꝓmittit dr̃ ñ facit nisidr̃: hab& uãq aliquid ra¬
tionis & ueritatis. ut homoꝓmittat &ds̃ faciut iut aut̃ homo sefacere
dicat qđ ꝓmiserit dr̃ suꝑbe impi&atisẽ repbus sensus: cõm̃dansergo

Expanded text:
misericordiam praestabo, cui mimisericordiam praestabo, cui micurrentis; sed miserentis est Dei. » Ubi nunc ve adimplenda? Nonne apertam protulit Apostolus de gratuitae gratiae, id est verae gratiae commendatione sententiam? nonne stultam fecit deus haereticorum sapientiam? ; Quid autem agebatur, ut hoc apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? nempe hoc, quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de ipsa quippe gratia satis agebat apostolus et ideo promissionis filios commemorabat. quod enim promittit deus. non facit nisi deus; habet namque aliquid rationis et ueritatis. ut homo promittat et deus faciat; ut autem homo se facere dicat, quod promiserit deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Commendans ergo
Abbreviated transcription (Latin):
apertũ tã sicut istiputant uerũ absolutũ que respondit : cũ enim
rem stupendã proposuiss& : quomodo de nondũ natis nec aliquid
agentib bonia mali recte dici potuerit quod unũ d̃ dilexerit Aliũ
odio habuent : i p̃sa sibi obiecta quȩstione motũ ex primensauditons
Quid ergo dicim: inquit nũ quid iniquita sapuddm: ab sit: hic ergo
erat locus ut dicer& quod isti sentiunt futura enĩ d̃ opera p̃uideba
quando minori maiorem seruiturũ eẽ dicebat: Ñ aũ hoc apłs dici¬
nequis quã desuorũ operũ audeat meritis gloriari addĩ gratiam
& gloriam cõmendandam uoluit ualere quod dicit : cũ enĩ dixisse ab¬
sit ut sit inquitarapud dm̃. tam quã ei diceremus unde hoc ostendis
cũ ad serat᷑. non exo peribus sed exuocante dictũ esse. maior seruio
minori : morses enĩ dicit inquit : miserebor cuimisertus eroa im

Expanded text:
apertum, tam, sicut isti putant, uerum absolutumque respondit. cum enim apertum, tam, sicut isti putant, uerum absolutumque respondit. cum enim rem stupendam proposuisset. quo modo de nondum natis nec aliquid agentibus boni aut mali recte dici potuerit, quod unum deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi obiecta quaestione motum exprimens auditoris: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? absit! hic ergo erat locus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat." non autem hoc aposne quisquam de suorum operum audeat meritis gloriari, ad Dei gratiam et gloriam commendandam voluit valere quod dixit. Cum enim dixisset, Absit, ut sit iniquitas apud deum, tamquam ei diceremus: Unde hoc ostendis, cum adseras non ex operibus sed ex uocante dictum esse: Maior seruiet minori?\' Moysi enim dicit, inquit: \'Miserebor, cui misertus ero, et