comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& loquelã nouimꝰ. Nã ex qͦ de larib nr̃is egross
sumꝰ: usq nc̃ a xp̃ianis ꝓ amore sũmi patris
nignit̃ suscepti sumꝰ. Am̃odo nobis alia conditio
incũbit. Int̃ imꝑatorẽ & buamundũ qͥ p̃sidet antiae
immanit᷑ seuiunt helloꝵ tẽpestates ꝑ maxime
Regiones ꝑ qͣs ituri sumꝰ incultȩ st̃ : & ꝑ illas usca
mare turci freqͥnt᷑ discurrunt. qͥ sic̃ lupi nat¬
ralit᷑ sanguinẽ ouiũ sitiunt: sic om̃e xp̃ianoe
genꝰ interimere gestiunt. Om̃ĩpotentẽ dm̃ ut
ꝓtegat supplicit̃ dep̃cem᷑. qͥa uariis discriminb
undiq includim. Ecce infidũ imꝑatorẽ cũ pops
suis post tergũ dimisimꝰ : qͦs uehement᷑ suspectos hs
Ad dextrã ÷ mare in qͦ creta & ciprus ceclara rodus ais¬

Expanded text:
ex quo de laribus nostris egressi sumus, usque nunc, a Christianis pro amore summi Patris benigniter suscepti sumus. Amodo nobis alia conditio incumbit. Inter imperatorem et Buamundum, qui praesidet Antiochiae, immaniter saeviunt bellorum tempestates permaximae. Regiones per quas ituri sumus, incultae sunt, et per illas usque ad mare Turci frequenter discurrunt, qui, sicut lupi naturaliter sanguinem ovium sitiunt, sic omne Christianorum genus interimere gestiunt. Omnipotentem Deum, ut nos protegat, suppliciter deprecemur, quia variis discriminibus undique includimur. Ecce infidum imperatorem cum populis suis post tergum dimisimus. quos vehementer suspectos habemus. Ad dextram est mare, in quo Creta et Cyprus et clara Rhodus, a
Abbreviated transcription (Latin):
etitionib omnimodis libalit᷑ adquieuit
gentia dona pͥncipib erogauit &e õs usq in
ippadociã qͦ ultͣ constantinopolĩ ẽ ꝓsꝑe con¬
uci fecit. Illic om̃s occidue phalanges recen
tia ꝑscrutabant᷑: & sic uicissim loquehant᷑. Huci¬

Expanded text:
petitionibus omnimodis liberaliter acquievit. petitionibus omnimodis liberaliter acquievit. Ingentia dona principibus erogavit, et omnes usque in Cappadociam, quae ultra Constantinopolim est, prospere conduci fecit. Illic omnes Occiduae phalanges recensntia perscrutabantur, et sic vicissim loquebantur: Huc
Abbreviated transcription (Latin):
inde xp̃icolis uigens in toto orbe omat
ultatio et hnicisc formido suȩti scell
legis publica deiectio
rũ subire formidauit. Tandẽ animos & uires
sũpsit: & iter cũ multĩs milib francors ar¬
puit. &e usq ad sepulchrũ xp̃i quauis pessima
i obstitissent impedim̃ta ꝑrexit. Tunc harpin
turicã urbẽ philippo regi francor uendidit.
cũ goscelino de cortenaia & milone de braio
ensis qͦq archiẽps & albertꝰ de blandraia po
exio imꝑatori legatos direxer̃t. ꝑ qͦs pacificũ
uctũ &e mercatũ ab eo sibi postulauerunt.
olers augustus nimiã uirtutẽ occidentaliũ
aduentare audiens ꝑterritꝰ ẽ: eisq qͥcqͥo ab
eo petierant indubitant̾ annuens prudent᷑
anditꝰ ẽ. Audaciã & fortitudinẽ cisalpino
ib guiscardo & huamundo multoties expertꝰ
uerat : & iccirco illos c̃tristare ac ad bellum
uocare admodũ p̃cauehat. Lberũ gͦ ꝑ terrã
ã illos habere tͣnsitũ decreuit. ipiorq

Expanded text:
inde Christicolis ingens in toto orbe oriatur exsultatio, ethnicisque formido, suaeque scelerosoe legis publica dejectio.iterum subire formidavit. Tandem animos et vires resumpsit, et iter cum multis millibus Francorum arripuit, et usque ad Sepulcrum Christi, quamvis pessima illi obstitissent impedimenta, perrexit. Tunc Harpinus Bituricam urbem Philippo, regi Francorum, vendidit, et cum Goscelino de Cortenaia et Milone de Braio nensis quoque archiepiscopus, et Albertus de Blandraia, poAlexio imperatori legatos direxerunt, per quos pacificum conductum et mercatum ab eo sibi postulaverunt. Solers Augustus, nimiam virtutem Occidentalium adventare audiens, perterritus est, eisque quidquid ab eo petierant indubitanter annuens, prudenter blanditus est. Audaciam et fortitudinem Cisalpinorum sub Guiscardo et Buamundo multoties expertus fuerat, et idcirco illos contristare ac ad bellum provocare admodum praecavebat. Liberum ergo per terram suam illos habere transitum decrevit, ipsorumque
Abbreviated transcription (Latin):
factis nr̃atũ qͥ p̃cessert᷑ nos odio habent. Ad orient
uel ad aqͥl onẽ barbarȩ gentes orbẽ usq ad fines tn
bilit̾ ardent. ꝑinculta loca usq in antiochiã ite
ẽ. plus quã .xxx. dierũ. ubi nobis õe deest genꝰ alim̃¬
tore. qͥa regiones almȩ desolatȩ st̃ ꝑ guerrã qs
iã diu ddirauit int̾ imꝑatorẽ & buamundũ. Qii
in tot ꝑicłis faciemꝰ . Undiq desolati sumus
eniq diuersor sententiis multiplicit᷑ inus¬
stigatis: dux ait pictauensis. Ad imꝑatorẽ le¬
gatos mittamꝰ. &e ab eo unanimit᷑ poscamꝰ. ut
comitẽ sci egidii cũ lancea saluatoris dirigas
qͥ ꝑ in cognitas nob ꝓuincias usq ad sepulchrũ as
salubrit̃ conducatꝰ. Ipse enĩ sapiens & magnę aucd¬
ritatis ẽ: te in pͥma ꝑfectione in õib int p̃cipuol

Expanded text:
factis nostratum qui praecesserunt, nos odio habent. Ad orientem vel ad aquilonem, barbarae gentes orbem usque ad fines teiabiliter ardent. Per inculta loca usque in Antiochiam iter est plus quam XXX dierum, ubi nobis omne deest genus alimentorum, quia regiones almae desolatae sunt per guerram, quae jamdiu duravit inter imperatorem et Buamundum. Quid in tot periculis faciemus? Undique desolati sumus. Denique diversorum sententiis multipliciter investigatis, dux ait Pictaviensis: Ad imperatorem legatos mittamus, et ab eo unanimiter poscamus ut comitem Sancti Aegidii cum lancea Salvatoris dirigat, qui per incognitas nobis provincias usque ad sepulcrum Christi salubriter conducat. Ipse enim sapiens et magnae auctoritatis est, e
Abbreviated transcription (Latin):
cux te blesensis stephanꝰ aluiq ꝓceres cũ suis agmim
postquã ꝑfidoꝵ fugã c̃sodaliũ cognouert. ipsi qui
nĩtis inopia territi ꝑ diuersa fugere moliti sit
Turti uͦ qͥ nimis fatigati fugȩ p̃sidiũ in ire uoleban
cõꝑientes qͥd franci fugiebant. animis ex aspati
mis hostes insecuti st̃ : & ultima qͣq cedentes mus
milia trucidauert̃ qͦsdã uͦ qͥ flore iuuentutius
nabant in captiuitatẽ abduxert̃. Pene qͣdringent¬

Expanded text:
dux et Blesensis Stephanus, aliique proceres cum suis agminibus, dux et Blesensis Stephanus, aliique proceres cum suis agminibus, postquam perfidorum fugam consodalium cognoverunt, ipsi quoque mentis inopia territi per diversa fugere moliti sunt. Turci vero, qui nimis fatigati, fugae praesidium inire volebant, comperientes quod Franci fugiebant, animis exasperati, armis hostes insecuti sunt, et, ultima quaeque caedentes, multa millia trucidaverunt. Quosdam vero, qui flore juventutis vernabant
Abbreviated transcription (Latin):
sq ni fallor mille milia paganore t᷑ribiliter
npetiert̃. Ex utraq parte acerrime pugnatũ ẽ:
multor miliũ occisio facta ẽ. Cũq turci qͥnto die
halanges suas defecisse uidissent. & inuictã uĩ xp̃i¬
nors inopinabilit̾ timuissent: ex publico decreto
xorib suis quȩ in tentoriis erant. & eunuchis ali.¬
q clientib qui pͥncipũ opes custodiehant: man¬
auert̃ ut cuncta cũ gazis suis utensilia caute
oaptarent. & seqͣnti nocte ad fugiendũ a facie
aimundus comes cũ turcõpolis augusti & ꝓuinci¬
ilib suis terga uertert᷑. & nescientib aliis pͥncipi¬
b furtĩ fugere ceꝑunt. Quod uidens armiger ço¬
nitis tolosani: xp̃iano pie cõpatiens exercitui: sui
deiect papilionẽ dñi. ut subitã eiꝰ fugã cõmilitones
cognoscerent decepti. Albertꝰ de blandraio strenu¬
ssimꝰ hȩros in bello ꝑẽptꝰ ẽ. cũ multis milib
quoꝵ certꝰ numerus m cognitꝰ ñ ẽ. Pictauensis

Expanded text:
lor, mille millia paganorum terribiliter impetierunt. Ex utraque parte acerrime pugnatum est, et multorum millium occisio facta est. Cumque Turci quinto die phalanges suas defecisse vidissent, et invictam vim Christianorum inopinabiliter timuissent, ex publico decreto uxoribus suis, quae in tentoriis erant, et eunuchis, aliisque clientibus, qui principum opes custodiebant, mandaverunt ut cuncta cum gazis suis utensilia caute coaptarent, et sequenti nocte ad fugiendum a facie Raimundus comes cum Turcopolis Augusti et provincialibus suis terga verterunt, et, nescientibus aliis principibus, furtim fugere coeperunt. Quod videns armiger comitis Tolosani, Christiano pie compatiens exercitui, sui dejecit papilionem domini, ut subitam ejus fugam commilitones cognoscerent decepti. Albertus de Blandraio, strenuissimus heros, in bello peremptus est cum multis millibus, quorum certus numerus mihi cognitus non est. Pictaviensis
Abbreviated transcription (Latin):
ncertũ habeo utrũ comes sci egidu sic deuiaue¬
rit ꝑ ignorantiã. an causa uindicte socios sue
ꝑtͣnsuient r post tres ebdomadas uix. adurbe
ganoris ꝑuenissent ibiq post multos labo
aliqͥndiũ retescere decrelissent: ecce maltitis
anoꝵꝑ ut arena maris innumerabilis occurrit. & impa¬
Los nimiũq plurib angustiis fessos ꝓuocauit
res qͥppe suas & arm̃toꝵ greges secũ ducebant. & uehi¬
is ingentes diuitiarũ copias trahebant : ut opum
lẽ suarũ p̾sentia sui sũmoꝑe seruarent. & tã hostib
ã affinib thesauros suos ostentarent. ut en ormitate
rarũ uisa cunctis g̃rori existerent. ad extrenũ
ut ubiq tã domi qũa militiȩ om̃igenis del ectatio¬
b abundarent. Ap̃iani autẽ fame & siti aliisq
iuriis fatigati ut bello ꝑurgueri ceꝑunt. p̃teri¬
rũ immemores penarũ armati ꝓcessert᷑. animisq
sũptis & uirib acies suas ordinauert᷑. & ꝑ u. dies

Expanded text:
ncertum habeo utrum comes Sancti Aegidii sic deviaret per ignorantiam, an causa vindictae socios suos pertransissent, et post tres hebdomadas vix ad urbem Gandras pervenissent, ibique post multos labores aliquandiu requiescere decrevissent, ecce multitudo paganorum, ut arena maris innumerabilis, occurrit, et imparatos, nimiumque pluribus angustiis fessos provocavit. Uxores quippe suas et armentorum greges secum ducebant, et vehiculis ingentes divitiarum copias trahebant, ut opum molem suarum praesentia sui summopere servarent, et tam hostibus quam affinibus thesauros suos ostentarent, ut, enormitate gazarum visa, cunctis terrori existerent; ad extremum vero ut ubique, tam domi quam militiae, omnigenis delectationibus abundarent. Christiani autem, fame et siti, aliisque injuriis fatigati, ut bello perurgeri coeperunt, praeteritarum immemores poenarum, armati processerunt, animisque resumptis et viribus acies s
Abbreviated transcription (Latin):
deoq satisfacientes uota suã pie ꝑsolueren¬
T nno itaq dñicȩ incarnationis mꝰ cͦiͦ.
guilłmꝰ pictauensiũ dux ingentẽ exeri
de aqͥtania & guasconia contͣxit᷑. sceo
grinationis iter alacris iniit. Hic d
ones facetiis suꝑans multiplicib. Fert os¬
armator milia uexillũ eiꝰ secut᷑a fuissi
ruerit. Amultis ꝑsonis multoties cor¬
sione repetere cogebat᷑. Ad hoc et iãa
uxor eiꝰ frequent̃ eũ cõmonebat . &
amicabilis coniugii blandimenta dicis¬

Expanded text:
Deoque satisfacientes vota sua pie persolverenDeoque satisfacientes vota sua pie persolverent. Anno itaque Dominicae Incarnationis 1101, Guillelmus, Pictaviensium dux, ingentem exercitum de Aquitania et Guasconia contraxit, sanctaeque peregrinationis iter alacris iniit. Hic auhistriones facetiis superans multiplicibus. Fertarmatorum millia vexillum ejus secuta fuisse, ruerit. A multis personis multoties corconfusione repetere cogebatur. Ad hoc etiam Adela, uxor ejus, frequenter eum commonebat, et inter amicabilis conjugii blandimenta dic
Abbreviated transcription (Latin):
iep̃o mense unio c̃ectꝰ ẽ. Hic pene illitterat᷑
nannia exulabat. & dunelini p̃sulatu carebat :
nicicia regis cui restiterat: luxouiensẽ ponti
prȩoccupare sategit : sed ꝓ simoniaca lue
rectore caruit & dñicꝰ grex pastore digno
slupinis dentib patuit donec illi gr̃a dei
adplebis suȩ c̃solationẽ ep̃m destinauit.
nis rumorib auditis de illustrib athletis
pegro ꝓfecti st̃ : & in oriente ctͣ ethnicos
in romine xp̃i dimicantes głose trĩiha¬
. occidui ꝓcȩres inuicta ꝓbitatẽ & in¬
patos euen̾tꝰ eor zelati fẽ: consobrini
nes eors strenuitatis exẽplo ad simile
opus excitati st̃. Multos nimirũ accendit
ꝑegr̃inandi. sepulchrũ saluatoris & sc̃a lo
sendi. & uirtut᷑ẽ militiãq suã c̃tͣ turco
ercendi. Plures etiã terror apłacȩ mol
uit : qͥ crucẽ dñi gͣtis acceꝑant. & it inere
ꝑfecto remeauerant: nͥ recipcũ callẽ iteri

Expanded text:
po mense Junio consecratus est. Hic pene illitteratusNormannia exsulabat, et Dunelmi praesulatu carebat pro inimicitia regis cui restiterat, Lexoviensem pontifpraeoccupare sategit; sed, pro Simoniaca lue,rectore caruit, et Dominicus grex, pastore digno carens, lupinis dentibus patuit, donec illi gratia Dei Joannem ad plebis suae consolationem episcopum destinavit. nis rumoribus auditis de illustribus athletis qui peregre profecti sunt, et in Oriente contra Ethnicos in nomine Christi dimicantes gloriose triumpharunt, Occidui proceres invictam probitatem et insperatos eventus eorum zelati sunt. Consobrini et affines eorum strenuitatis exemplo ad simile opus excitati sunt. Multos nimirum accendit fervor peregrinandi, sepulcrum Salvatoris et sancta loca visendi, et virtutem, militiamque suam contra Turcos exercendi. Plures etiam terror apostolicae regavit, qui Crucem Domini gratis acceperant, et itinere non perfecto remeaverant, nisi reciprocum callem iterarent,
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine inimicor cũ uita poe uictoril
ũtie aofinẽ huiꝰ negoci auxiliante deo nos
ꝑueneminꝰ: de repetendis dominiis quȩ temeris
desertores tp̃e belli usurpauerint᷑ utileca¬
siliũ suggeremꝰ. Certũ ÷ qͦd qͥscis dñm suũ in
mortis ꝑicło sponte deserit. aliũq ꝑ auidias
iucni appetit seu militare seruitium qͦd ules
ꝑdefensione regni exhbere debet regi suo un¬
le facit. eũq ꝓpͥis spoliare dominiis contendũ
iudicio rationis & eqͥtatũ ut ꝓditor iudicabꝰ
& hereditariis reb merito nudatꝰ extorr
effugabit᷑. Uniuersi optimates hen rics
assistentes uerba coniulis collaudauert̃. & regẽ
nonitis eiꝰ obsecuncaret cohortati st̃. Ile uero
entia p̃cellens beniuolis auriculariis gr̃as¬

Expanded text:
multitudine inimicorum cum vita perdere victoriam. multitudine inimicorum cum vita perdere victoriam. Cumque ad finem hujus negotii, auxiliante Deo, prosenimus, de repetendis dominiis, quae temerarii desertores tempore belli usurpaverint, utile consilium suggeremus. Certum est quod quisquis dominum suum in mortis periculo sponte deserit, aliumque pro aviditate lucri appetit, seu militare servitium, quod ultro pro defensione regni exhibere debet, regi suo venale facit, eumque propriis spoliare dominiis contendit, judicio rationis et aequitatis ut proditor judicabitur, et haereditariis rebus merito nudatus, extorris effugabitur. Universi optimates Henrico regi assistentes verba consulis collaudaverunt, et regem ut monitis ejus obsecundaret cohortati sunt. Ille vero, sapientia praecellens, benevolis auriculariis gra
Abbreviated transcription (Latin):
Tellenticus consul uersutias contribuliũ
N& defectionẽ ꝓspiciens. fidẽt suã amico
Cregi intͣlȩta &e tritia seruare satagens
e inde multa tacito corde subtilit᷑ neuoluit.
rissuris impeti. si legalitate uult ꝓbabilis¬
haberi: indigenti dilecto debet totis nisib suffrag
Inbuiꝰ modi studio ñ tantũ fucure mercedis e¬
mentũ debet pensari qͣntũ de indigentis ami
uentione cogitari. Uerũ plures uidemꝰ mulae
agentes. fideiq qũa dño pepigere suo decust
puanicatione polluentes. Hȩc ꝓfecto mans
cennimꝰ & acutis punctionibs in nr̃is later
sentuꝰ. Nos gͦ qͥb cõmunis utilitatis ꝑuior
cõmussa ⁊ diuuitꝰ. ad salutẽ regni ec̃cledoo
dedigneris obsequi. Cunctos milites tuosla
alloquene. o̾ib ut pat᷑ filiis blandire ꝓmis
uniuersos demulce quȩq: petierint conenit
sic om̃s ad fauont tui sollert̃ attrahe Sil¬
doniã postulauerint uel eborachã : ne ap

Expanded text:
ellenticus consul versutias contribulium et defectionem prospiciens, fidemque suam amico regi inter laeta et tristia servare satagens, hinc et inde multa tacito corde subtiliter revolvit,pressuris impeti, si legalitate vult probabilishaberi, indigenti dilecto debet totis nisibus suffragari. In hujusmodi studio non tantum futurae mercedis emolumentum debet pensari, quantum de indigentis amici subventione cogitari. Verum plures videmus multum aliter agentes, fideique, quam domino pepigere suo, decus turpi praevaricatione polluentes. Haec profecto manifeste cernimus, et acutis punctionibus in nostris lateribus sentimus. Nos ergo, quibus communis utilitatis prcommissa est divinitus, ad salutem regni, Ecclesiaededigneris obsequi. Cunctos milites tuos leniter alloquere, omnibus ut pater filiis blandire, promissis universos demulce, quaeque petierint concede, et sic omnes ad favorem tui solerter attrahe. Si Lundoniam postulaverint vel Eboracham, ne differas
Abbreviated transcription (Latin):
anis & paganis notissimꝰ ẽ. Hunc gͦ si maronẽ nobis oe
sliariũ p̃fecerimꝰ : securitatẽ ab augusto & cautelã
ethnicos habebimꝰ. N uncii consensu omniũ directi
uti reculit. qͥb auditis ille respondit. Gr̃a dei
capiendã ierłm multũ laboraui. senioq mul
laborib fractꝰ amodo qͥete opto ꝑfrui. Ad¬

Expanded text:
anis notissimus est. Hunc ergo si Maronem nobis et consiliarium praefecerimus, securitatem ab Augusto et cautelam contra ethnicos habebimus. Nuntii consensu omnium directi comiti retulit. Quibus auditis, ille respondit: Gratia Dei, ad capiendam Jerusalem multum laboravi, senioque, multisque laboribus fractus, amodo quiete opto
Abbreviated transcription (Latin):
minabant sine dolo ꝓtulert᷑. Deniq
st pauca uerba mutuo amplexat st̃
tisq dulcib basiis sine sequestro c̃cordes
fecti st̃. Uerba qͥdẽ huiꝰ col locin neq̃o
cinserere qͥa ñ int̾fui .s. opus qͦd de
ntor õsilio sr̃m ꝓcessit auditu didici.
n pͥmis rodb̾tꝰ dux calũnã quã in regno angi
ingesserat fr̃i dimisit ipsũq de homagio es
ia dudũ fecerat ꝓ regali dignitate ab solu
henrioꝰ autẽ rex tria milia librarũ stenilas
sese duci redditurũ ꝑ singłos annos spoponoit
itromisent᷑ uroi uando pepigerat ed liuo
eos de manu sua ꝑiceret nec legeseme uco¬
cũ adminatione spectantib: decrtuert a¬

Expanded text:
ruminabant sine dolo protulerunt. Denique ruminabant sine dolo protulerunt. Denique post pauca verba mutuo amplexati sunt, datisque dulcibus basiis, sine sequestro concordes effecti sunt. Verba quidem hujus colloquii nequeo hic inserere, quia non interfui; sed opus, quod de tantorum consilio fratrum processit, auditu didici. In primis Rodbertus dux calumniam, quam in regno Angliae ingesserat, fratri dimisit, ipsumque de homagio, quod sibi jamdudum fecerat, pro regali dignitate absolvit. Henricus autem rex tria millia librarum sterilensium sese duci redditurum per singulos annos spopondit,intromiserunt, jurejurando pepigerat quod nunquam eos de manu sua projiceret, nec leges eorum vel cocum admiratione spectantibus, decreveru
Abbreviated transcription (Latin):
bi conciliauit. Tandẽ cũ ingenti exercitu
iã fr̃i ꝓcessit. &e legatos direxit ꝑ qͦs sollicite
siuit. cur angliȩ fines cũ armato exerci
int̾re p̃sũpserit. Rodħtꝰ autẽ dux ꝑ̃ suos
onsales ita locutꝰ e. Regnũ pat̾ris mei
pcerib meis ingressus sũ: & illud reposco
bitũ michi iurẽ pͥmogenitoꝵ.
quadam planicie
o germani ꝑ aliqͥt dies ꝑstitert᷑. sibiq
utuo nobile ᷤ nuncios cotidie miserunt
nosi ꝓditores magis bellũ quã pacẽ op¬
þant᷑. Ꝙ qͥa plus pͥuatȩ quã publicȩ com¬
pditati insistebant. uersipelles ueredarii
rba ꝑuertebant & magis iurgia quã con¬
diã int̾ fr̃s serebant. Porro sagax henri¬
sistud aduertit. unde fr̃is colloquiũ ore
os petiit. & cͣuenientes fraterni amoris
lcedo ambos impleuit. Nobilis corona
gentis exercitꝰ circũstitit. ibiq t̾ribilis de
normannors & angloro in armis ef¬
lsit . Soli duo germani spectantis in me
popłi collocuti st̃ & ore qͥd corde

Expanded text:
bi conciliavit. Tandem cum ingenti exercitu obviam fratri processit, et legatos direxit, per quos sollicite inquisivit cur Angliae fines cum armato exercitu intrare praesumpserit. Rodbertus autem dux per suos responsales ita locutus est: Regnum patris mei cum proceribus meis ingressus sum, et illud reposco, debitum mihi jure primogenitorum. In quadam planitie, duo germani per aliquot dies perstiterunt, sibique mutuo nobiles nuntios quotidie miserunt. Seditiosi proditores magis bellum quam pacem optabant. Et quia plus privatae quam publicae commoditati insistebant, versipelles veredarii verba pervertebant, et magis jurgia quam concordiam inter fratres serebant. Porro, sagax Henricus istud advertit, unde fratris colloquium ore ad os petiit et convenientes fraterni amoris dulcedo ambos implevit. Nobilis corona ingentis exercitus circumstitit ibique terribilis decor Normannorum et Anglorum in armis effulsit. Soli duo germani spectantis in medio populi collocuti sunt, et ore quod corde
Abbreviated transcription (Latin):
pcurator opũ & iusticiariꝰ factꝰ ẽ : & innu¬
sis crudelitatib freqͤnt̾ exercitatis ex osus &
rib t̾ribilis factꝰ ẽ. Ipse uͦ contͣctis undiq opib
ipliatis honorib nimis locupletatꝰ ẽ: o usq ad
tificale stema quãuis pene illitteratꝰ eẽt non
rege suo ut ueternꝰ patriȩ deprędator a
tes uex auerat. multisq modis crebro afflic
irreuerent᷑ c̃tristauerat. ex diumno consultu¬
tato flamine de sullimi culmine potestatis
ccꝰ ẽ & in arce lundoniensi guilłmo de magna¬
la custoduendus in uincłis tͣditꝰ ẽ. Uerũ sic̃ ouidius
ł de dedalo canens. ingeniũ mala sepe mouent:
eniosus p̃sul de rigore ergastuli exire sategit.
ritũ callide ꝑ amicos ꝓcurauit. Erat n. sollers
imandus. Cotidie ad uictũ suũ duos sterilen
solidos iussu regis habebat. unde cũ adium̃.
amicoꝵ in cartere tripudiabat. coridieq

Expanded text:
procurator opum et justitiarius factus est, et, innuprocurator opum et justitiarius factus est, et, innumeris crudelitatibus frequenter exercitatis, exosus et pluribus terribilis factus est. Ipse vero, contractis undique opibus, et ampliatis honoribus, nimis locupletatus est, et usque ad pontificale stemma, quamvis pene illitteratus esset, nrege suo, ut veternus patriae depraedator, a divites, vexaverat, multisque modis crebro afflictos irreverenter contristaverat, ex divino consultu, mutato flamine, de sublimi culmine potestatis dejectus est, et in arce Lundoniensi Guillelmo de Magnavilla custodiendus in vinculis traditus est. Verum, sicut Ovidius dicit, de Daedalo canons: Ingenium eniosus praesul de rigore ergastuli exire sategit, et exitum callide per amicos procuravit. Erat enim solers amandus. Quotidie ad victum suum duos sterilensium solidos jussu regis habebat. Unde cum adjumentis amicorum in carcere tripudiabat, quotidieque
Abbreviated transcription (Latin):
bracas eiꝰ & caligas & reliqͣ ornar̃ita crebri
impune furati st̃. In illo itaq palã cõpleti
ẽ qͦd ꝑ quendã sapientẽ dictũ est. Qui sua
demergunt : hi post extranea pergunt.
It normannici optimates ducẽ suũ par¬
pendentes & anglico regi magis fauer
gestientes: ad illũ tͣnsferre ducatũ neust
decreuent᷑ crebrisq legationib ad hurꝰce mos
appetitũ incitauert. Sic utraq gens instan
ꝑfidia deprauabat᷑. dñoq infida sua qualit
bbesset machinabat᷑ Rebelles aliqͥ manifest
c̃tͣ fideles uicinos guerrã arripuert᷑. & gren
almȩ telluris rapacitatib & incendus eruen¬
tisq cedib maculauert᷑. Uenerabilis ans¬
clero & om̃s angli in dissolubilit᷑ regi suo
th incessant̃ orabant. Rodbtꝰ qͦq de mellento
ecipuus incentor uesanie huiꝰ. fuit rannulfꝰ
cabardꝰ dunelmi ep̃s. Hic nimirũ de plebeia
ni ortimates ab illo sullimatꝰ ẽ. Sũmꝰ regi

Expanded text:
braccas ejus et caligas et reliqua ornamenta crebro braccas ejus et caligas et reliqua ornamenta crebro impune furati sunt. In illo itaque palam completum est quod per quemdam sapientem dictum est: Qui sua demergunt, hi post extranea pergunt. At Normannici optimates ducem suum parvipendentes, et Anglico regi magis favere gestientes, ad illum transferre ducatum Neustriae decreverunt, crebrisque legationibus ad hujuscemodi appetitum incitaverunt. Sic utraque gens, instante perfidia, depravabatur, dominoque infida suo qualiter obesset machinabatur. Rebelles aliqui manifestam contra fideles vicinos guerram arripuerunt, et gremium almae telluris rapacitatibus et incendiis, cruentisque caedibus maculaverunt. Venerabilis Ansclero et omnes Angli indissolubiliter regi suo gem Sabaoth incessanter orabant. Rodbertus quoque de Mellento, Praecipuus incentor vesaniae hujus fuit Rannulfus Flambardus, Dunelmi episcopus. Hic nimirum, de plebeia regni optimates ab illo sublimatus est. Summus regiarum
Abbreviated transcription (Latin):
athnegiȩ comes ce gualteriꝰ gifartꝰ.iuo de
rentemasnilio & rodbtꝰ ilbti filiꝰ. aliiq plu¬
es cecretu ꝓditionis sanxert & partes ducis¬
prius cłã postea palã adiuuart᷑. Imprudens u q
sua dñia ñ seruauit . s ꝓcupiditate regni qͦoci¬
lidior fr̃ possidebat insipient᷑ distrarite tisa
rodbto de belismo sagiensẽ episcopatũ & arge¬
tomũ castrũ siluaq golferni donauit. & mun¬
tionẽ de gisortis tedbaldo pagano tͥa semels
hospitatꝰ fuerat tribuit. Aliis qͦq ꝓcerib de su
peculio plurima dedit. multisq si rex forr
maiora quã dare posset ꝓmisit. Ꝙ qm̃ meri¬
tricũ atq scurrarũ consortia ñ refutauit
impudent᷑ applaudens sua dilapidauit: interi¬
uitias ampli ducatꝰ pane multoties eiguit & ꝯ
penuria uestitꝰ usq ad uI de lecto ñ surns¬
xit nec ad ȩccłam qͥa nudꝰ erat diuinũ auditur
officiũ ꝑrexit. Meretrices n . & nebulones qu
lenitatem eiꝰ scientes eũ in desinent᷑ circũ dedert̃

Expanded text:
egiae comes, et Gualterius Gifardus, Yvo de Grentemasinilio, et Rodbertus Ilberti filius, aliique plures decretum proditionis sanxerunt, et partes ducisprius clam, postea palam, adjuvarunt. Imprudens vero dux sua dominia non servavit, sed pro cupiditate regni, quod callidior frater possidebat, insipienter distraxit. Tunc Rodberto de Belismo Sagiensem episcopatum et Argentomum castrum, silvamque Golferni donavit, et munitionem de Gisortis Tedbaldo Pagano, quia semel eum hospitatus fuerat, tribuit. Aliis quoque proceribus de suo peculio plurima dedit, multisque, si rex foret, majora quam dare posset, promisit. Et, quoniam meretricum atque scurrarum consortiaimpudenter applaudens, sua dilapidavit, inter divitias ampli ducatus pane multoties eguit, et, pro penuria vestitus, usque ad sextam de lecto non surrexit, nec ad ecclesiam, quia nudus erat, divinum auditurus officium, perrexit. Meretrices enim et nebulones qui, lenitatem ejus scientes, eum indesinenter circumdederunt,
Abbreviated transcription (Latin):
giosore pace fruons & ꝓspitate in õio queis
antia ad laudẽ creatoris cõpetent᷑ em̃dentur.
b̾tꝰ dux postquã duob m̃sib cũ germano regge
deguit: regalib xeniis honoratꝰ apppinqͣnte
hieme in neustriã rediit. &e guilłmũ de gua¬
apluresq alios ꝓ ipso exheredatos secũ adduxit.
mmulto post gislebt ᷑ senex cognom̃to mami¬
notꝰ luxouiensis ep̃s m̃se augusto mortuus ẽ¬

Expanded text:
giosorum, pace fruens et prosperitate, in omnibus quae ad elegantia, ad laudem Creatoris competenter emendentur. Rodbertus dux, postquam duobus mensibus cum germano rege deguit, regalibus xeniis honoratus, appropinquante hieme, in Neustriam rediit, et Guillelmum de Guarenna, pluresque alios pro ipso exhaeredatos, secum adduxit. Non multo post Gislebertus senex, cognomento Maminotus, Lexoviensis episcopus, mense Augusto mortuus e
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ingenti tripudio ꝑpetͣuit .s seqͣnti anno mul¬
is lugentib obut. cuiꝰ cadauer il debtꝰ p̃sul in ba¬
lica scĩ petri apłi culture reuerent᷑ sepeliuit.
Inno ab incarnatione dñi Mͣc iͦ indictione ix:
ingens t᷑batio in anglia &e normannia orca
t̃. Seditiosi N. ꝓceres hearici regis magnani.¬
mitatẽ metuentes. & desidis molliciẽ rodbti
ucis ut lihitꝰ suos neqͥt̃ explererit magis amantes :¬
raudulenta c̃silia uicissim tͣrttare ceꝑunt eiq
t ƿarata classe festinꝰ tͣnsfretar et mandauer̃t.

Expanded text:
cum ingenti tripudio perpetravit, sed, sequenti anno, mulcum ingenti tripudio perpetravit, sed, sequenti anno, multis lugentibus, obiit. Cujus cadaver Ildebertus praesul in basilica Sancti Petri apostoli Culturae reverenter sepelAnno ab Incarnatione Domini 1101, indictione IX, ingens turbatio in Anglia et Normannia orta est. Seditiosi enim proceres, Henrici regis magnanimitatem metuentes, et desidis mollitiem Rodberti ducis, ut libitus suos nequiter explerent, magis amantes, fraudulenta consilia vicissim tractare coeperunt, eique, ut parata classe festinus transfretaret, mandaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
÷ mis &ẽ oĩb reb suis exiert̃. nec ut hostes deuicti
ut fideles amici a consulib suscepti st̃. Helias uͦ
mes cũ cͣc. militib eos ꝑurhẽ in columes eduxit.
ne a ciuib quoꝵe domos p̃terito anno cõbusserant
itdent᷑ alacrit᷑ ꝓtexit. Sic helias comes t̃cio anno
sulatũ suũ recuꝑauit. & usq ad obitũ suũ fere
ecẽ annis honorifice tenuit. Interea post aliquot
mos erẽburgẽ filiã suam fulconi filio dñi sui
ndegauor comiti dedit. ipsumq cenomannis
ñm sibi sũccessorẽ ẽstituit. Fȩdus amiciciȩ cũ rod¬
to duce oe henrico rege postmodũ copulauit eoreq
ellis uirilit̃ int̾fuit: uniq multũ nocuit. alte¬
nq ingens suffragiũ contulit. Pefuncta c̃iuge
ua celibẽ uitã actitare renuit. s agnetẽ filiam
uilłmi pictauor ducis relictã hilde fonsi seni¬
ris galiciȩ regis uxorẽ duxit. Celebres nuptias

Expanded text:
armis et omnibus rebus suis exierunt, nec ut hostes devicti, sed armis et omnibus rebus suis exierunt, nec ut hostes devicti, sed ut fideles amici, a consulibus suscepti sunt. Helias vero comes cum CC militibus eos per urbem incolumes eduxit, et, ne a civibus, quorum domos praeterito anno combusserant, laederentur, alacriter protexit. Sic Helias comes tertio anno consulatum suum recuperavit, et usque ad obitum suum fere X annis honorifice tenuit. Interea, post aliquot annos, Eremburgem, filiam suam, Fulconi filio domini sui, Andegavorum comiti, dedit, ipsumque Cenomanis dominum sibi successorem constituit. Foedus amicitiae cum Rodberto duce et Henrico rege postmodum copulavit, eorumque bellis viriliter interfuit, unique multum nocuit, alterique ingens suffragium contulit. Defuncta conjuge sua, caelibem vitam actitare renuit, sed Agnetem, filiam Guillelmi Pictavorum ducis, relictam Hildefonsi senioris, Galiciae regis, uxorem duxit. Celebres nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
bacularis merito nc̃ uales letar ͥa tt̃pus
instat qͦd diu desideraisti Si copiã nũmor ui
grario tuo habes: nobiscũ felix mercimon
facere potes Cuq int̃ogasset quẽ mercat
exercerent : dixert. Pot̾ens guilłmꝰ rex
anglore hanc̃ arcẽ cõndidit. cuiꝰ herts eam
nob cõmendauit. s nuꝑ ꝓh delor occubuit
Hanc nimirũ arue tibi damiꝰ eete ãmodo con
mannoꝵ comitẽ ẽẽ c̃cedimꝰ. Non formidi
uirtutis uñȩ t̾riti uel oppressi sumꝰ. nes
nobis usq adiongũ tẽpꝰ resistendi deficu
uirtus si uobis adhuc resistere uellemus
Irma qͥdẽ ce aĩo auoaces uictũq sufficient
habemꝰ s naturali ero careinꝰ cuistri¬
nutatis nr̃ȩ seruitiũ impendaniꝰ nđ
stenue uir ꝓbitatẽ tuã agnoscentes te elis¬
mꝰ e arte peodita te pͥncipe cenomannor ho
c̃stituimꝰ: ȩc ad heliã ꝑbi heroes locuts
idert̃. Facta itaq pace strenui municipes cum

Expanded text:
Bacularis, merito nunc vales laetari, quia tempus Bacularis, merito nunc vales laetari, quia tempus instat quod diu desiderasti. Si copiam nummorum in aerario tuo habes, nobiscum felix mercimonium facere potes. Cumque interrogasset quem mercatum exercerent, dixerunt: Potens Guillelmus, rex Anglorum, hanc arcem condidit, cujus haeres eam nobis commendavit: sed nuper, proh dolor! occubuit. Haomanorum comitem esse concedimus. Non formidine virtutis vestrae territi vel oppressi sumus, nec nobis usque ad longum tempus resistendi deficeret virtus, si vobis adhuc resistere vellemus; arma quidem et animos audaces, victumque sufficientem habemus; sed naturali hero caremus, cui strenuitatis nostrae servitium impendamus. Unde, strenue vir, probitatem tuam agnoscentes, te eligimus, et, arce reddita, te principem Cenomanorum hodie constituimus. Haec ad Heliam probi heroes locuti iderunt. Facta itaque pace, strenui municipes cum
Abbreviated transcription (Latin):
etẽ lecti quã bellicũ laborẽ amplectĩ cupidꝰ.
ꝑ legatũ mandauit obsessis. ut honestã nacẽ
cũ obsidentib facerent in imicis. Longo in qͥt
abore fatigatꝰ sũ : & ducatꝰ mͥ sufficit nor¬
nannore.inuitant & me ꝓcerts angliȩ. ut
festinẽ pel agus tͣnsire. qͥa parati st̃ me in
egẽ susciꝑe. Deniq legatꝰ his auditis recipcũ¬
iter ñ repetuit s ponti uelocit̃ tͣnsfreta
regẽ albionis adut eiq c̃seqnt᷑ ea qͦ illũ duci o
dixisse scripsi facunde intimauit: Iue uͦ tnima¬
occupatꝰ negociis regni. callide maluit sibi oebi
legalit̃ amplecti. quã ꝑetgrinis p̃suꝑbia oe ind¬
bitis laborib nimis oneram. Custooib arcis ꝓsu
beniuolentia gr̃as reddidit. & legatũ munerib
dignis honoratũ remisit. Nuncius gͥ ad luos n¬
ati. helie Ecandidã ussert tunicã indui
qua candidus bacularis solitꝰ ÷ ab illis nuncupa
Protinꝰ ille iussis paruit. Municipes eũ uebociti
uenientẽ susceꝑunt. & iocantes dixert̃. Cno

Expanded text:
bellicum laborem complecti cupidus, per legatum mandavit obsessis ut honestam pacem cum obsidentibus facerent inimicis. Longo, inquit, labore fatigatus sum, et ducatus mihi sufficit Normannorum. Invitant etiam me proceres Angliae ut festinem pelagus transire, quia parati sunt me in regem suscipere. Denique legatus, his auditis, recipiter non repetiit, sed, ponto velociter tranfretato, regem Albionis adiit, eique consequenter ea, quae illum duci jam dixisse scripsi, facunde intimavit. Ille occupatus negotiis regni, callide maluit sibi debita legaliter amplecti, quam peregrinis prae superbia et indebitis laboribus nimis onerari. Custodibus arcis pro sua benevolentia gratias reddidit, et legatum muneribus dignis honoratum remisit. Nuntius igitur ad suos rprobati, Heliae candidam jusserunt tunicam indui, pro qua Candidus Bacularis solitus est ab illis nuncupari. Protinus ille jussis paruit. Municipes eum velociter venientem susceperunt, et jocantes dixerunt: Candide
Abbreviated transcription (Latin):
sagittis possumꝰ. quia in eminentiori p̃torio
constituti uobis p̃ualemꝰ. Uerũ ꝓ dei taore
& naturali amore uobis parcimꝰ. presentim
cũ ignoremꝰ : cui militantes hanc turrĩ ser¬
uemꝰ. Unde rustũ &e utile estimamꝰ. ut mutuo
treuias demꝰ & accipiamꝰ clonec legatꝰ noster
redeat a dñis nr̃is angliȩ &e normannie pͥn¬
cipib. Qui postquã reuersus fuerit: faciemus
put ratio nobis intimauerit. Nis auditis gau¬
dens helias fulconi retulit. Om̃s in de ad modũ
gauisi st̃. & placitũ normannoꝵ libenter
annuert. Legatꝰ autẽ duci normannia
pirectꝰ ait. Gualtemꝰ &e haimericꝰ cũ socus
idelib arcẽ cenomannicã sic̃ eis guilłmꝰ rex
ꝓcepit obseruant & a cenomannensib atqyañ¬
legauinis obsessi a te auxiliũ postulant. scire
optantes qͥd scđm uoluntatẽ tuã agere debeant.
p̃fatã arcẽ uis habere : ueni cũ ualida bel¬
ators manu eis succurrere. & a circũ uallan

Expanded text:
sagittis possumus, quia, in eminentiori praetorio sagittis possumus, quia, in eminentiori praetorio constituti, vobis praevalemus. Verum, pro Dei timore et naturali amore, vobis parcimus, praesertim cum ignoremus cui militantes hanc turrim servemus. Unde justum et utile aestimamus ut mutuo trevias demus et accipiamus, donec legatus noster redeat a dominis nostris, Angliae et Normanniae principibus. Qui postquam reversus fuerit, faciemus prout ratio nobis intimaverit. His auditis, gaudens Helias Fulconi retulit. Omnes inde admodum gavisi sunt, et placitum Normannorum libenter annuerunt. Legatus autem, duci Normanniae directus, ait: Guafidelibus arcem Cenomanicam, sicut eis Guillelmus rex praecepit, observant, et, a Cenomanensibus atque Andegavinis obsessi, a te auxilium postulant, scire optantes quid secundum voluntatem tuam agere debeant. Si praefatam arcem vis habere, veni cum valida bellatorum manu e
Abbreviated transcription (Latin):
ad resistendũ sufficient̃ habebant. Cotidie u
simul loqͤbant᷑ & mutuo minitabant᷑: s ioca
minis plerũq miscebant᷑. Heliȩ comiti pͥuile:¬
giũ ded̾unt ut qͦgienscũiq uellet. albã tunicã
indueret & sic ad eos qͥ turrĩ custodiebant tutis
accedet. Iule uͦ credulus fidei eoꝵ qͦs ꝓbissimos &
legales nouerat. candore uestis nõtabilis sepe
ad hostes accedebat &e solus cũ illis diucfabular
ñ dubitabat inclusi & forinseci diuersis cauilla¬
onib mutuo exertebant᷑. aĩoq ñ maliuolo multi
ludicra utrinq agitabant᷑ unde in illa regior
futuri ꝓ admiratione & delectamine loquentꝰ
andẽ gualt̃iꝰ & haimericus heliã post aliqͦt dies
sic affati st̃. Arcẽ munitissimã õib bonis opulentã
sc̃ erus nr̃ nob̵ cõmisit seruamꝰ. nec uos nec oĩa
machinam̃ta ur̃a timebimꝰ. quã diu resistere
uobis uoluerimꝰ.ledere qͥde uos lapidib &

Expanded text:
ad resistendum, sufficienter habebant. Quotidie vero ad resistendum, sufficienter habebant. Quotidie vero simul loquebantur, et mutuo minitabantur, sed joca minis plerumque miscebantur. Heliae comiti privilegium dederunt ut, quotiescunque vellet, albam tunicam indueret, et sic ad eos qui turrim custodiebant, tutus accederet. Ille vero, credulus fidei eorum, quos probissimos et legales noverat, candore vestis notabilis, saepe ad hostes accedebat, et solus cum illis diu confabulari non dubitabat. Inclusi et forinseci diversis cavillationibus mutuo exercebantur, animoque non malevolo multa ludicra utrinque agitabantur, unde in illa regione futuri pro admiratione et delectamine loquentur. Tandem Gualterius et Haimericus Heliam, post aliquot dies, sic affati sunt: Arcem munitissimam, omnibus bonis opulentam, sicut herus noster nobis commachinamenta vestra timebimus, quandiu resistere vobis voluerimus. Laedere quidem vos lapidibus et
Abbreviated transcription (Latin):
egit. ac postea sponsã suã goĩs fredi de conuersano
filiã cognouit. quȩ seqͥnti anno filiũ ei peꝑit . qũ
guilłmꝰ archip̃sul baptizauit. eiq nom̃ suũ im¬
posuit. Rodb̾tꝰ ũ dux ducatũ suũ nemine ꝓhibenti
recepit. & fere uiii. annis noiẽ tenꝰ tenuit. Socon¬
dia nẽpe mollicieq dãn abilit̃ detentꝰ ẽ: id eoq des¬
picabilis inqͥetis & exlegib incolis factꝰ ẽ. Furta
& rapine indesinent᷑ agebant᷑ &e mala passim
ad detrim̃ta totiꝰ patriȩ multiplicabantur
qͦs optauerat audiuit. guilłmũ uidelicet
regẽ occubuisse ueraciter agnouit : cum
armatoꝵ turma cenomannis uenit. & ab amicis
ciuib uoluntarie susceptꝰ urhẽ pacifice optinur
Fulconẽ andegauor comitẽ dñm suũ accer sin
a qͦ adiutꝰ arcẽ diu obsedit. Haimericꝰ de morie
&̃ gualtemꝰ rotomagensis ansgerii filiꝰ cum
necessariis clientib turni seruabant. uictũ
& armam̃ta & ꝗͣq obsessis necessaria erant.

Expanded text:
 Goisfredi de Conversana filiam, cognovit; quae sequenti anno filium ei peperit, quem Guillelmus archipraesul baptizavit, eique nomen suum imposuit. Rodbertus vero dux ducatum suum, nemine prohibente, recepit, et fere VIII annis nomine tenus tenuit. Socordia nempe mollitieque damnabiliter detentus est, ideoque despicabilis inquietis et exlegibus incolis factus est. Furta et rapinae indesinenter agebantur, et mala passim ad detrimenta totius patriae multiplicabantur. quos optaverat audivit, Guillelmum videlicet regem occubuisse veraciter agnovit, cum armatorum turma Cenomanis venit, et, ab amicis civibus voluntarie susceptus, urbem pacifice obtinuit. Fulconem, Andegavorum comitem, dominum suum, accersiit, a quo adjutus, arcem diu obsedit. Haimericus de Moria et Gualterius Rothomagensis, Ansgerii filius, cum necessariis clientibus turrim servabant; victum et armamenta, et quaeque obsessis necessaria erant
Abbreviated transcription (Latin):
nconiensẽ ꝑductꝰ constitit: & fr̃em suũ nisi
ema deponeret ad õliũ c̃citatione seditiosoꝵ
snt. Multi qͥ pridẽ regi speciẽ tenꝰ adhese
nt & multi ut occasionẽ separationis gxtoreͤ
cab eo iniusta petiert̃. & nisi petitionib suis sa¬
iceret eũ sese derelicturos minitati st̃. Rodbtus
pellento & ricardus de raduariis aliq multi
es strenui regẽ suũ uallauert̃. om̃s qͦq
li alt̾iꝰ pͥncipis iura nescientes in sui regis fi
oicitinũ languorẽ monachatũ in cenobio qͦd
cestnȩ c̃struxerat suscepit. atq post triduum

Expanded text:
Guentoniensem perductus, constitit, et fratrem suum, nisi Guentoniensem perductus, constitit, et fratrem suum, nisi diadema deponeret, ad praelium concitatione seditiosorum lacessiit. Multi, qui pridem regi specie tenus adhaeseet multi, ut occasionem separationis extorquerent, ab eo injusta petierunt, et, nisi petitionibus suis satisfaceret, eum sese derelicturos minitati sunt. Rodbertus de Mellento et Richardus de Radvariis, aliique multi barones strenui regem suum vallaverunt. Omnes quoque Angli, alterius principis jura nescientes, in sui regis fidpost diutinum languorem monachatum in coenobio, quod idem Cestrae construxerat, suscepit, atque post triduum
Abbreviated transcription (Latin):
Mater u flabardi quȩ sortuegas eradac  Ndemor
orebro locuta ex cũꝰ nefaria familiamiceti
pełiu amiserat : in alia naue cũ filii thesdur
ꝑ pelagus in neustriã ferebat᷑ & a sociis idun
scelestis incantationib cũ derisoriis gestib pis
detrahebat᷑ Interea totũ piratis occurrentis
in ponto era riũ direptũ e & uenefica cũ au¬
ris & epibatis anus nuda merensei in ltcudns¬
manniȩ exposita ẽ. Deniq fugax antiste sas
susceptꝰ normannie p̾fectꝰ ẽ &e ip̃se dux qͣntas
ignauia ꝑmisit eiꝰ c̃silis usus ẽ hic p̃cipue dig
ct᷑ fr̃em suũ ad certam̃ concitauit & inimicicus
rege toto annisu exercuit. Consiliũ duci qlit an
& ah illustrib: & opulentis qͥ c̃federat eĩ p̃sto¬
hant᷑ susceptꝰ in regẽ bellũ parauit. Classis eus
guilłmi patris sui classi multũ dispar fuit.
tesmudȩ applicuit. ꝓtinus ipse dux aꝓcerib

Expanded text:
Mater vero Flambardi, quae sortilega erat, et cum daemone crebro locuta, ex cujus nefaria familiaritate unum oculum amiserat, in alia nave cum filii thesauro sui per pelagus in Neustriam ferebatur, et a sociis ibidem pro scelestis incantationibus cum derisoriis gestibus passim detrahebatur. Interea totum piratis occurrentibus in ponto aerarium direptum est, et venefica cum naucleris et epibatis anus nuda, moerensque in littus Normanniae exposita est. Denique fugax antistes, a duce susceptus, Normanniae praefectus est, et ipse dux, quantum ignavia permisit, ejus consiliis usus est. Hic praecipue ducem contra fratrem suum ad certamen concitavit, et inimicitias in regem toto adnisu exercuit. Consilium duci qualiter Angliae et ab illustribus et opulentis, qui confoederati eum praestolabantur, susceptus in regem bellum paravit. Classis ejus Guillelmi patris sui classi multum dispar fuit qPortesmude applicuit. Protinus ipse dux a proceri
Abbreviated transcription (Latin):
in galliã cõpulsi rediere. Sacerdotes cͦq
luctu & c̃fusione ꝑfudit᷑ : qͥ sacra loca q̃ sa¬
dotali censura debuissent p̃munire. spurcis
disq nehulonib impudent᷑ c̃taminanda t᷑t
suꝑbi tirones irati qͦd britolii nichil lucͣti fi
rogis leb̾tꝰ tegulensis castellanꝰ in abdici
cũ satellitib sũis latitabat. & tͣmites ne
sua lagruncłi depopłarent᷑ explorahat. U¬
entib uͦ francis subito ꝓfiliuit. generũq rei
guilłmũ cõprehendit᷑: ꝓ cuiꝰ redẽptione co
enti marcos habuit Contubnaliũ autẽ ei
sclã cepit : reliqͦs uͦ cũ dedecore fugauit.
onfracta itaq ceruicositate sobolis suȩ
lia satis ingemuit : recensitis euentib
dãnosis suisq fut᷑ is generationib ex ꝓbra
quos nuꝑ inneustria ꝑtulerit. Henricꝰ au
nua ꝓsꝑitas illi blande fauens seuos ꝑfectiales
nodũ terruit. & a cerbã pęnitudinẽ infortu
faccionis rei publice hostib incussit.

Expanded text:
in Galliam compulsi rediere. Sacerdotes quoquluctu et confusione perfudit, qui sacra loca, quae sacerdotali censura debuissent praemunire, spurcis avidisque nebulonibus impudenter contaminanda trad, aliique superbi tirones, irati quod Britolii nihil lucrati fuissent, Porro Gislebertus, Tegulensis castellanus, in abdito loco cum satellitibus suis latitabat, et tramites, ne rura sua latrunculi depopularentur, explorabat. Venientibus vero Francis subito prosilivit, generumque regis, Guillelmum, comprehendit, pro cujus redemptione CC argenti marcos habuit. Contubernalium autem ejus quosdam cepit, reliquos vero cum dedecore fugavit. Confracta itaque cervicositate sobolis suae, Gallia satis ingemuit, recensitis eventibus damnosis, suisque futuris generationibus exprobrandis, quos nuper in Neustria pertulerit. Henricus au Rediviva prosperitas, illi blande favens, saevos perfectiales admodum terruit, et acerbam poenitudinem infortunatae factionis reipublicae hostibus incussit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut meruerat usq ad c̃cordiã regũ ferreis cõ¬
dib & uincłis c̃strictꝰ ẽ. Huiꝰ n infamia usq nn
illiricũ narrabatꝰ: dͥa fures e p̃dones ad exas¬
randũ nefas tuebat᷑. ꝑegrinos & pauꝑes ac uidi
& mermes monachos & clericos spoliabat mi¬
tisq modis incessere ñ erubescebat. Petruso
manlia aliiq ñ nulli fugientũ cognistiones su
ne agnoscerent᷑ ꝓiecert̃. &e insectantib callide
mixti signũ triũphantiũ uociferuti st atq

Expanded text:
ut meruerat, usque ad concordiam regum ferreis comut meruerat, usque ad concordiam regum ferreis compedibus et vinculis constrictus est. Hujus enim infamia usque in Illyricum narrabatur, quia fures et praedones ad exaggerandum nefas tuebatur. Peregrinos et pauperes ac viduas, et inermes monachos et clericos spoliabat, multisque modis incessere non erubescebat. Petrus de Manlia, aliique nonnulli fugientum, cognitiones suas, ne agnoscerentur, projecerunt, et insectantibus callide misti signum triumphantium voci
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarios inseqͥntes ne ab illis retmen
Deniq runicola dũ imꝑiale satelliciũ offio
regi occurrens andeleii ꝓspexit. paruipe
qͥc qͥd retributionis habuit: hebitudinẽtss
condenans multũ doluit. cognito qͣnti
inscitiã emolum̃ti uirũ ꝑdiderit. Hen
rex uexillũ iudouici regis ab athlei Ita
opͣtinuerat illud .xx. marcis argentire
& ꝓ testimonio uictoriȩ celitꝰ dat̾e sibi re¬
nuit. Mamnũ autẽ reggis in cͣstinũ ei remi
suo palefridũ quse in bello pͥdie ꝑdiðat re¬
sit. & alia munera exulanti necessaria pu¬
igenitoris instinctu destinauit. Porro uino
ꝑ oppida rex diuisit &e hurcardũ ac herue
de gisontis aliosq ñ nullos qͥa hõies utriuso
regis erant omnino absoluit & libos auinc
abire ꝑmisit. Inclitꝰ guido de claromonte
tomagi infirmatꝰ ẽ : & rege qͥ famosũ pug
in carcere seruabat merente defunctꝰ est
Otmundꝰ uͦ nequã silicerniꝰ arcas relegatꝰ ẽ ib

Expanded text:
adversarios insequentes ne ab illis retineretur. Denique ruricola dum imperiale satellitium officiose regis occurrens Andeleii prospexit, parvipendens quidquid retributionis habuit, hebetudinemque suam condemnans multum doluit, cognito quanti per inscitiam emolumenti virum perdiderit. Henricus rex vexillum Ludovici regis ab athleta qui obtinuerat illud, viginti marcis argenti retoriae coelitus datae sibi retinuit. Mannum autem regis in crastinum ei remisit, suo, palefridum, quem in bello pridie perdiderat, remisit, et alia munera exsulanti necessaria, providi genitoris instinctu, destinavit. Porro vinctos per oppida rex divisit, et Burcardum ac Herveium de Gisortis, aliosque nonnullos, quia homines utriusque regis erant, omnino absolvit, et liberos a vinculis abire permisit. Inclytus Guido de Claromonte Rothomagi infirmatus est, et rege, qui famosum pugilem in carcere servabat, moerente, defunctus est. Otmundus vero nequam silicernius Archas relegatus est, ibique,
Abbreviated transcription (Latin):
itones suos opinabat᷑ recentꝰ ẽ. Hic solꝰ de nor.¬
mnnis captꝰ ẽ : nec ut ignauus qͥ in hostiũ oppido
Damultis uallatꝰ ẽ. & in carcere retrusus ẽ.
irtuniũ qͦd gallis in normannia contigerat
res alugentib siue subsannantibꝰ passim dif¬
ũ ẽ. Arrogantes erubescebant. & pugnaces
ello int̾fuerant. uarias terggiuersationes
t cauillantes querebant. & diuersa diũsi

Expanded text:
Hic solus de Normannis captus est, nec ut ignavus, qui in hostium oppido solus a multis vallatus est, et in carcere retrusus est. Infortunium quod Gallis in Normannia contigerat,vincias cis Alpes a lugentibus sive subsannantibus passim diffusum est. Arrogantes erubescebant, et pugnaces qui bello interfuerant, varias tergiversationes contra cavillantes quaerebant, et diversa d
Abbreviated transcription (Latin):
erta erat tota regio. in meditullio re¬
pentina pncipũ facta ÷ congressio & ingens
ougnator ꝑsonuit uociferatio armorpt
turbulenta frenduit colliso & nobilium
ꝓponũ horruit deiectio
Dranco rex fugiens in ulua solꝰ errauit
s. rusticus quida qui ñ cognoscebat eũ forte
muenit. Quc̃ nex sũmoꝑe rogauit instꝑiure

Expanded text:
erta erat tota regio. In meditullio reerta erat tota regio. In meditullio repentina principum facta est congressio, et ingens pugnatorum personuit vociferatio, armorumque turbulenta frenduit collisio, et nobilium baronum horruit dejectio. Francorum rex fugiens in silva solus erravit; sed rusticus quidam, qui non cognoscebat eum, forte invenit. Quem rex summopere rogavit