comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
elegit dñs n& uiam scientiae dedit illis sed in¬
terierunt. quia ñ habuerunt sapientiã pe¬
rierunt : ꝓpt̃ in considerantiam: Quod aũt
ñ sic accipiendũ ẽ : quasi p̃nuntiatũ sit posti
har homines centũ iuiginti an nos uiuendo ñ
transgredi. Cũ et post diluuũ &iã quingentos
&x cesisse inueniamus: Sed intellegendũ ẽ hoc
dm̃ dixisse: cũ circafinẽ quingentorũ. an¬
norũ eẽt noe id est quad ringentos octoginta¬
uitaeannos ageret: Quosmore suo scriptura quingen¬
tos uocat: nomine totius maximã partẽ plerũ quae
significans: Sescentisimo quippe anno uita noe secundo
m̃se factũ ẽ diluuium: acsiccentũ iuginti anniprae¬
dicti sunt futuri uitae hominũ periturorum ꝗb
trans actis diluiuo delerentur : N& frus tra credi¬
tur sic factũ eẽ diluuiũ. lam ñ inuentis int̾ra:
ꝗñ erant dignitali morte de sungi. Quia utim¬
piosuindicatũ ẽ : ñ quo quicquã bonis quandoque

Expanded text:
elegit Dominus, nec uiam scientiae dedit illis; sed inelegit Dominus, nec uiam scientiae dedit illis; sed interierunt, quia non habuerunt sapientiam, perierunt propter inconsiderantiam. CAPUT n sic accipiendum est, quasi praenuntiatum sit post haec homines centum viginti annos vivendo non transgredi, cum et post diluvium etiam quingentos quosdam excessisse inveniamus; sed intelligendum est hoc Deum dixisse, cum circa finem quingentorum annorum esset Noe, id est, quadringentos et octogintaitae annos ageret, quos more suo Scriptura quingentos vocat, nomine totius maximam partem plerumque significans. Sexcentesimo quippe anno vitae Noe, secundo mense, factum est diluvium, ac sic centum dicti sunt futuri uitae hominum periturorum, quibus transactis diluuio delerentur. Nec frustra creditur sic factum esse diluuium, iam non inuentis in terra qui non erant digni tali morte defungi, qua in inpios uindicatum est; non quo quic- ■ quam bonis quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
scđm scripturas canonicas haebrȩas atq
xp̃ianas multosgrgantes. ante diluiuum fuisse
non dubiũ ẽ: edios fuisse ciues terrigenȩ soti¬
& atis hominum: Dĩ aũt filios qui scđm car¬
nem deseth ꝓpagatis : in hanc soti& atẽ deser¬
ta iustia declinasse: Na mirandũ ẽ ꝗd &iam
deipsis grgantes nascipotuerunt. Neq enĩ om̃s
gr̃ gantes sedmagismulti utiq: tunc fuerunt
quã post diluuiũ tẽporib ceteris: Quosꝓpt̃ea
crecre placuit creatori: ut &iam hinc osten¬
deretur ñ solũ pulchritudinis. uerũ &iam
magnitudines et fortitudines corporũ: non ma¬
gnipendendas ẽẽ sapienti: qui spãlib atqua&e
in mortalib legẽ meliorib atq firmiorib: &
benorũ ꝓprus. non bonorũ malorũq: cõmunib:
beatificaturbonis Quã rẽ alius ꝓph&a cõ¬
m̃dansait.: Ibi fuer̃ grgantes illi nominati
ꝗabinitio fueriit : staturo siscientes p̃liũ. ñ hos

Expanded text:
secundum scripturas canonicas Hebraeas adque secundum scripturas canonicas Hebraeas adque Christianas multos gigantes ante diluuium fuisse non dubium est, et hos fuisse ciues terrigenae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta iustitia declinasse. Nec mirandum est, quod etiam de ipsis gigantes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, sed magis multi utique tuquam post diluvium temporibus caeteris, quos propterea creare placuit Creatori, ut etiam hinc ostenderetur non solum pulchritudines, verum etiam magnitudines et fortitudines corporum non magni pendendas esse sainmortalibus longe melioribus adque firmioribus et bonorum propriis, non bonorum malorumque communibus beatificatur bonis. Quam rem alius propheta commendans ait: Ibi fuerunt gigantes illi nominati, qui ab initio fuerunt staturosi, scientes proelium. Non hos
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ꝓpt̃ multa falsa nulla e̾ canonica auoto¬
fritas: Scripsisse quidem ñ nulla diuine
illũ enoch septimũ ab adam negare non pos¬
sumus: cum hoc in epła canonica iudas aplusediaat
Sed ñ frustra ñ sunt ineo canone seripturarum
ꝗser uabatur intẽplo haebrȩi populi sucedontũ
diligentia
scccerdotũ: nis ꝗ obantiqiuitatẽ suspatae sidei
udic ta sunt: n& utrum hax eẽnt quae ille scripsis¬
see ꝑ hib&ur poterat inuenur iñ talib ꝓferentib
qui ea ꝑseriẽ successionis repperirentur r ite ser¬
uasse: Vnde illa quȩ sub eius nomine ꝓferunt᷑:
etcontinent istas dgͣrgantibus fabulas : qđ non
habuerit homines patres: rete a prudenti¬
bus iudicantur ñ ipsius eẽ credenda. Sicut
multa sub nominib: et aliorum ꝓph&arum
etrecentiora: et sub nominib: apostolor um
abher& icis ꝓferuntur. Quae om̃ia nomine
apocryforum:ab autor itate canonica dili¬
genti & aminatione remota sunt.:: Igitur

Expanded text:
tamen propter multa falsa nulla est canonica auctotamen propter multa falsa nulla est canonica auctoritas. Scripsisse quidem nonnulla diuine illum Enoch, septimum ab Adam, negare non possumus, cum hoc in epistula canonica ludas apostolus dicat. Sed non frustra non sunt in eo canone scripturarum, qui seruabatur in templo Hebraei populi succedentium diligentia sacerdotum, nisi quia ob antiquitatem suspectae fidei iudicata sunt, nec utrum haec essent, quae ille scripsisset, poterat inueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperirentur rite seruasse. Unde illa, quae sub eius nomine proferuntur et continent istas de gigantibus fabulas, quod non habuerint homines patres, recte a prudentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub nominibus et aliorum prophetarum et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia nomine apocryphorum ab auctoritate canonica diligenti exami. natione remota sunt. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
angelosdĩ : na filio sdĩ : sed filios deorum int᷑pre¬
tatus est: Utrũq aũt uerum ẽ: Nam etfilui
dĩ erant : sub quo patre suorum patrum: enã
fr̃s erant & filiideorum: Om̃diis geniti erant
cũ quib etipsiduerant:: luxta illud psalmi.
Ego dixi duestis et filii &celsi om̃s. Merito enĩ
creduntur septuaginta int̾ praeces accepisse ꝓphe¬
ticũ sp̃m. ut siquid eĩ auctor itatemutarent : itq
alit̾ quã erat quodint̾ pretabantur dicerent:
neq hoc diuinitus dictũ eẽ dubitaretur. Quam¬
uis hoc in hebrȩo eẽ ꝑhibeatur ambiguum : ut
& siliidi etsilii deorum posset int̃praetari
Omit tam igitur earum scripturar um fabulas¬
idẽ dubiaque apocry fae nuncupantur : eo quod earum
oculta origo nonclaruit patrib aquibususq
adnos auctoritas ueratium scripturarum cer¬
tissima & notissima successione ꝑuenit: In his
aũt apoeryfis. et sinuenitur aliqua ueritas:

Expanded text:
angelos Dei, nec filios Dei, sed filios deorum interpreangelos Dei, nec filios Dei, sed filios deorum interpretatus est. Utrumque autem uerum est. Nam et filii Dei erant, sub quo patre suorum patrum etiam fratres erant; et filii deorum, quoniam dis geniti erant, cum quibus et ipsi di erant iuxta illud psalmi: Ego dixi: Di estis et filii Excelsi omnes. Merito enim creduntur septuaginta interpretes accepisse propheticum spiritum, ut, si quid eius auctoritate mutarent adque aliter quam erat quod interpretabantur dicerent, neque hoc diuinitus dictum esse dubitaretur. Quamuis hoc in Hebraeo esse perhibeatur ambiguum, ut et filii Dei et filii deorum posset interpretari. Omittamus igitur earum scripturarum fabulas, quae apocryphae nuncupantur, eo quod earum occulta origo non claruit patribus, a quibus usque ad nos auctoritas ueracium scripturarum certissima et notissima successione peruenit. In his autem apocryphis etsi inuenitur aliqua ueritas,
Abbreviated transcription (Latin):
sperauit inuocare nom̃ dñi dĩ.: in qua ẽena cũ
suis posteris coheredes aeter norum bonorũ.
et sub đo patre fr̃s filiorum Non aut illos ta
fuisse angelos di : ut homines ñ essent sicii quidã
scriptura ipsa : si ne ulla ambiguitate dedarit:
Cu eni p̃mis sum eẽt: quod uidentes angelidĩ filias
hominũ ꝗabonae sunt : sumpserunt sibi uxo¬
res xomnib: quas elegerunt mox adiunctũ ẽ
et dix itdũs ds̃: Non ꝑmanebit sp̃s m̃s in homini¬
bus his inaternum propt̃ quod ero sunt
Spũdĩ quippe fuerant factidĩ et filii dĩ. Sedde¬
elinando ad inferiora: dicuntur homines nomine
naturae non gratiae Dicuntur & paro deserto¬
ressp̃s. et deserendo deserti: Et septuaginta ꝗd ẽ
int̃praeces et angelosdi dixerunt istos ẽt filiosdi:
quos quidẽ non om̃s codices habent: Nam
quidã nisi filios dĩ non habent: Aquila aũt :
quẽ int̾ praecẽ iudei ceter is ante ponunt: ñ

Expanded text:
sperauit inuocare nomen Domini Dei; in qua spe essent cum sperauit inuocare nomen Domini Dei; in qua spe essent cum suis posteris coheredes aeternorum bonorum et sub Deo patre fratres filiorum. Non autem illos ita fuisse angelos Dei, ut homines non essent, sicut quidam scriptura ipsa sine ulla ambiguitate declarat. Cum enim praemissum esset, quod uidentes angeli Dei filias hominum, quia bonae sunt, sumserunt sibi uxores ex omnibus quas elegerunt, mox adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Non permanebit spiritus meus in hominibus his in aeternum, propter quod caro sunt. Spiritu Dei quippe fuerant facti angeli Dei et filii Dei, sed declinando ad inferiora dicuntur homines nomine naturae, non gratiae; dicuntur et caro, desertores spiritus et deserendo deserti. Et septuaginta quidem interpretes et angelos Dei dixerunt istos et filios Dei; quod quidem non omnes codices habent, nam quidam nisi filios Dei non habent. Aquila autem, quem interpretem Iudaei ceteris anteponunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
anni. Cxgantes aũt erant suꝑ ter ram indiebus
homines nominati: Hax libri uerba diuini satis in¬
diccent : iam illis udiebus fuisse grgantes suꝑterra:
quando siliidĩ acceperunt uxores filias hominũ:
uin eas amarent bonas idest pulchras consu&u¬
do quippe scripturae huius ẽ: &iam speciosos carpo¬
rebono suocare: Sed et postquã hoc factũ est:
nati sunt grgantes: sienĩ ait. Es gantes autẽ
erant suꝑ terrã indiebus illis : et post illud. cũ
intrarent filiidei ad filias hominũ. erantergo
et ante in illisdiebus: et post illud. Quod aũt ait
et generabant sibi: satis ostendit . qđ prius ante¬
quã siccaderent filii dĩ : dõ generabant non sibi
idest non dominante sibi libidine cocundi: sed¬
seruiente officio ꝓpagandi: Non familiam fastaf
sui. sed ciues ciuitas dĩ. quib annuntiarent tã quã:
angelidĩ. ut ponerent indõ spẽ suam similes
illtus quinatus est deseth. filius resurrationis. et

Expanded text:
nato. Gigantes autem erant super terram in diebushomines nominati. Haec libri uerba diuini satis indicant iam illis diebus fuisse gigantes super terram, quando filii Dei acceperunt uxores filias hominum, cum eas amarent bonas, id est pulchras. Consuetudo quippe scripturae huius est, etiam speciosos corpore bonos uocare. Sed et postquam hoc factum est, nati sunt gigantes. Sic enim ait: Gigantes autem erant super terram in diebus illisintrarent filii Dei ad filias hominum. Ergo et ante in illis diebus, et post illud. Quod autem ait, Et generabant sibi, satis ostendit quod prius, antequam sic caderent filii Dei, Deo generabant, non sibi, id est, non dominante libidine coseruiente officio propagandi; non familiam fastus sui, sed ciues ciuitatis Dei. quibus adnuntiarent tamquam angeli Dei, ut ponerent in Deo spem suam, similes illius, qui natus est de Seth, filius resurrectionis, et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qđ ego inillo opo¬
redixiuelit intellegi: quia & omnibus gentib: ecła
congregatur. bica meratam dicam propter duo
genera hominũ. Circũ cisionẽ scilicet : et praputiũ:
quos apłus et alio modo dic̃ iudeos et graecos Trica¬
meratam uero : eo quod om̃s gentes detrib: filiis noe
post diluiuũ reparatae sunt: Sed aliud dicat aliquis
a fides regula non sit alienum : Nam qm̃ non sclar
in inferior iobus mansiones habere arcam uoluit.
Verũ &iam in superiorib: & h& dixit bi cameratam̃
Et in superiorib: superiorum: ethae appellauit tri¬
cameratam : ut abimo sursum uersus tertia con¬
surgeret habitatio : Possunt hic intellegi: etiria
illa que cõmendat aplus. Fides spes caritas
Possunt &iã conuenientius : tres illae ubertatos euan

Expanded text:
non quod ego in illo openon quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genera hominum, circumcisionem scilicet et praeputium, quos apostolus et alio modo dicit Iudaeos et Graecos; tricameratam uero eo, quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superioribus et haec dixit bicamerata et in superioribus superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euan
Abbreviated transcription (Latin):
Et quod hostium in latere accepit : prof&to illud ẽ
uulnus quando latus crucifixilancea ꝑforatũ
est It ac quippe adillũ uenientes ingrediuntur
ꝗain de sacram̃ta manarunt : quib: credentes ini¬
tiantur: Et quod delignis quadratis fier iiub&ur:
undiq stabilẽ uitam scõrũ significat : Quacũ¬
q: enĩ uerteris quad ratũ stabit Etaetera quae
in eiusdẽ arcȩ constructione dicuntur: elesia fai¬
carũ signa sunt rerum: sed eanunc ꝑsequi lon¬
gum ẽ: Et hociam defecimus in opere : quod
adũsus faustum manicheum scripsimus negantẽ
aliu salio & ponat h& aptius. dũ tam̃ eaque di¬
cuntur ad hanc dequa loquimur dĩ cuutatẽ:
in hoc scło maligno tã quam indiluuo peregri¬
nantẽ om̃a referantur : si ab eius sensuꝗ ista
conseripsit : non uult longe ab errare qui & po¬
nit exempligrã uł utsi quispiã qđ hic scrip¬
tũ ẽ inferiora b cameratã & tricameratã facies eã

Expanded text:
Et quod ostium in latere accepit, profecto illud est Et quod ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus credentes initiantur. Et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat: quacumque enim uerteris quadratum, stabit; et cetera, quae in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticarum signa sunt rerum. Sed ea nunc persequi longum est; et hoc iam fecimus in opere, quod aduersus Faustum Manichaeum scripsimus, negantem alius alio exponat haec aptius, dum tamen ea, quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei ciuitatem in hoc saeculo maligno tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur. si ab eius sensu. qui ista conscripsit, non uult longe aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut si quispiam, quod hic scriptum est: Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ciuesciuit asdĩ in illa in mortalitate qua equabun¬
turangelisdĩ sed sic̃ ẽẽ possunt in hac peregrinatio¬
ne ꝑ f&ctiimperat ds̃ ut arcam faciat. In quacũ suis:
idẽ cũ uxore etfiliis etnurib: : & cũ animalib: quae
adillum & dip̃cepto in arcam ingressa sunt. libe¬
rar&ur adiluuii uastitate procul dubio figura
est peregrinantis in hoc scło ciuitatisdi: hoc est
aecłae: quae fit salua ꝑ lignũ in quo pependit
rae ipsȩ. longnudinis etabatudinis : et lantudinis eĩ
significant corpus hiumanũ : in cuusueritate ad ho¬
mines p̃nuntiatus ẽ uenturus: etuenit : Num ani
quippe corporis longitudo auertice usq: aduesti¬
gia s&xiens tantũ habet : quã latitudo quae ẽ ab uno
latere ad alter ũ latus . et deciens tantũ quã altitudo
Cuius altitudinis mensura ẽ in latere. ad orso aduentrẽ :
trã indextrã. & decies quã altus aterra. Vnde facta
ẽ arcatrecentorum longitudine cubitorũ: et quin¬
quaginta in latitudine. et treginta in altitudine

Expanded text:
sunt ciues ciuitatis dei in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatioperfecti — imperat deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est uxore et filiis et nuribus, et cum animalibus, quae ad illum ex dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur a diluuii uastitate, procul dubio figura est peregrinantis in hoc saeculo ciuitatis dei, hoc est ecclesiae., quae fit salua per lignum, in quo pependit rae ipsae/longitudinis et altitudinis et latitudinis eius significant corpus humanum, in cuius ueritate ad homines praenuntiatus est uenturus et uenit. Humani quippe corporis longitudo a uertice usque ad uestigia sexiens tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et deciens tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem; tra in dextram, et deciens. quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum et quinquaginta in latitudine et triginta in altitudine.
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓbos sepe &x ꝑtisse mulieribus : etearum app&isse ac
ꝑ egisse concubitum . Et quosdam demonaes quos dusios
galli nuncupant : assiduae hanc iminditiã ei tẽptare :¬
etefficere plures talesq: ass euerat ut hoc negare
impudentiae uideatur: Non hinc aliquid audeo defi¬
nire utrum aliqui sp̃s elemento aerio corporati : Nã
hoc elem̃tum &iam cum agitatur flabello: sensucor po¬
ris tactuq sentitur : possint hinc &iam patilibidinẽ :
ut quomodo possunt sentientibus feminis misceantur :
dĩ tam̃ angelosscos nullo modo illo tẽporessic: labi potu¬
isse crediderim : n& dehis dixisse aplm̃ p&rum Sieñĩ
ds̃angelis paecantib non peꝑcit: sed carceribus caligi¬
nis inferi retrudens tradidit iniudicio puniendos
reseruari. Sed potius deillis ꝗ primũ apostitantes adõ
cũ diabolo suo principe ceciderunt: ꝗ primũ hominẽ
ꝑ inuidiã serpentina fraude deiecit: Angelos aictẽ

Expanded text:
inprobos saepe extitisse mulieribus et earum adpetisse ac inprobos saepe extitisse mulieribus et earum adpetisse ac peregisse concubitum; et quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant, adsidue hanc inmunditiam et tentare et efficere, plures talesque adseuerant, ut hoc negare inpudentiae uideatur: non hinc aliquid audeo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello sensu corporis tactuque sentitur possint hanc etiam pati libidinem, ut, quo modo possunt, sentientibus feminis misceantur. Dei tamen angelos sanctos nullo modo illo tempore sic labi potuisse crediderim; nec de his dixisse apostolum Petrum: Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos reseruari; sed potius de illis, qui primum apostatantes a Deo cum diabolo suo principe ceciderunt, qui primum hominem per inuidiam serpentina fraude deiecit. Angelos autem
Abbreviated transcription (Latin):
lidi Vnde illos multiputant ñ homines fuisse sed
intertio huius operis libro reliquimus insolutam
Vtrũ possut angdicũ sp̃s sint: corporalit̃ coire cũ feminis
Scriptũ esteñi  Quisac̃ angelos suos sp̃s. Id est eosꝗ
angelossuos: iniungendo eis officium nuntiandi. Quienim
grecȩ dicitur angelos. quod nam̃ latina dedinatione angelus
ꝑhib&ur. latina lingua nuntius int̃praexatur : Sedurũ eorũ
pirpora consequent̃ ad iunxerit dicendo : etininistrossuosi
deo ꝓnẽ ardentẽ : Anquod cceritate tã quã igne sp̃ali feruere
debcant miniftriẽi : ambiguũ ẽ Apprauisse tam̃ homi¬
nibus angelos intalibuscorporib: ut non solũ uideri: uerũ
&iã tangipossent : eadẽ uerissima seriptura testatur.
Etqm̃ creberrima fama est multiq: se& ꝑtos. uł albeis qui
x ꝑticẽnt dequorũ fide dubitandũ non ess& audisse con¬
firmant silua nos et panȩ squosuulgo incugebos uocant :

Expanded text:
li Dei. Unde illos multi putant non homines fuisse, sed li Dei. Unde illos multi putant non homines fuisse, sed in tertio hujus operis libro reliquimus insolutam, Utrum possint angeli, cum spiritus sint, corporaliter coire cum feminis. Scriptum est enim, Qui facit angelos suos spiritus: id est, eos qui angelos suos, iniungendo eis officium nuntiandi. Qui enim Graece dicitur SyyeXoi, quod nomen Latina declinatione angelus perhibetur, Latina lingua nuntius interpretatur. Sed utrum eorum corpora consequenter adiunxerit dicendo: Et ministros suos ignem ardentem, an quod caritate tamquam igne spiritali feruere debeant ministri eius, ambiguum est. Apparuisse tamen hominibus angelos in talibus corporibus, ut non solum uideri, uerum etiam tangi possent, eadem ueracissima scriptura testatur. Et quoniam creberrima fama est multique se expertos uel ab eis, qui experti essent, de quorum fide dubitandum non esset, audisse confirmant, Siluanos et Panes, quos uulgo incubos uocant,
Abbreviated transcription (Latin):
maleordine ꝑturbato: qđ in laude quadã cȩreibre¬
uiter uersib: dixi: Nactua sunt bona sunt . quiatu
bonus ista creasti nihil nr̃m ẽ in eis : nisi qđ peccamus
amantes: Ordine neglato prote : quod conditur
abste. Creator aũt sueraciter am&ur. hoc est supse
ñ aliud ꝓ illo qđ nonẽ ipse am&ur : maleamar iñ
potest Nã etamor ipse ordinate amandus ẽ qđ
tis ordo est amoris. Propt̃ qđ in sc̃o cantico canticorũ :¬
cantat spons axp̃i ciuita sdĩ : ordinate in mecaritatẽ:
huius igitur caritatis hoc ẽ dilactionis etamor is:
ordine ꝑ turbato : dm filiidĩ neglexerunt. et filis ho¬
minũ dilexerunt : quibus duobus nominib: satiscui¬
tas utraq discernitur. Neque enĩ et illi ñ erat filii
hominũ ꝑnaturam. sed aliud nom̃ ceperant habere
ꝑgratiam : Nã in eadẽ seriptura ubidicti sunt dilxis¬
se filias hominũ filiidĩ: idest dicti sunt &iam ange¬

Expanded text:
male ordine perturbato. Quod in laude quadam Cerei bremale ordine perturbato. Quod in laude quadam Cerei breuiter uersibus dixi: Haec tua sunt, bona sunt, quia tu bonus ista creasti. Nil nostrum est in eis, nisi quod peccamus amantes Ordine neglecto pro te, quod conditur abs te. Creator autem si ueraciter ametur, hoc est si ipse, non aliud pro illo quod non est ipse, ametur, male amari non potest. Nam et amor ipse ordinate amandus est, quo tis ordo est amoris; propter quod in sancto cantico canticorum cantat sponsa Christi, ciuitas Dei: Ordinate in me caritatem. Huius igitur caritatis, hoc est dilectionis et amoris, ordine perturbato Deum filii Dei neglexerunt et filias hominum dilexerunt. Quibus duobus nominibus satis ciuitas utraque discernitur. Neque enim et illi non erant filii hominum per naturam; sed aliud nomen coeperant habere per gratiam. Nam in eadem scriptura, ubi dicti sunt dilexisse filias hominum filii Dei, idem dicti sunt etiam ange
Abbreviated transcription (Latin):
enub: scilicet q peregrinantis in hoc scło alteruis
ciuitatis ꝓpt̃ pulc hritudinẽ corporis: Quodbo¬
nũ quidẽ di donũ est sed ꝓpt̃ ea idlargitur & iã
malis ne magnũ bonũ uideaturbonis: Deserto itaq:
bono magno :etbonorũ proprio lapsus est faitus
adbonũ minimũ : non bonis proprium sedbonis
malisq: cõmune: Acsifiliidi: filiar ũ hominũ amo¬
resunt capti : atq uteis coniugib fruerentur in
mores soti& atis terrigene deflux erunt : deserta et¬
pi&ate quã in scã soti& ate seruabunt: Siceni cor¬
poris pulcritudo adõ quidẽ factũ. sed tẽporale. tarnale:
infimũ bonũ male amatur : postposito dõ aeter noĩn¬
terno. sempit᷑ nobonoquẽ ad modum iustitia deserta :¬
et aurũ amatur ab aris nullo pacato auri sed hominis alaiuaris
ita sehab& omis creatura.: Cũ enĩ bona sit : etbene
amari potest et male: Benesilicet ordine custo dito :

Expanded text:
ciuibus scilicet peregrinantis in hoc saeculo alterius ciuibus scilicet peregrinantis in hoc saeculo alterius ciuitatis, propter pulchritudinem corporis. Quod bonum Dei quidem donum est; sed propterea id largitur etiam malis, ne magnum bonum uideatur bonis. Deserto itaque bono magno et bonorum proprio lapsus est factus ad bonum minimum, non bonis proprium, sed bonis malisque commune; ac sic filii Dei filiarum hominum amore sunt capti, adque ut eis coniugibus fruerentur, in mores societatis terrigenae defluxerunt, deserta pietate, quam in sancta societate seruabant. Sic enim corporis pulchritudo, a Deo quidem factum, sed temporale carnale infimum bonum, male amatur postposito Deo, aeterno interno sempiterno bono, quem ad modum iustitia deserta et aurum amatur ab auaris, nullo peccato auri, sed hominis. Ita se habet omnis creatura. Cum enim bona sit, et bene amari potest et male: bene scilicet ordine custodito,
Abbreviated transcription (Latin):
alia in honor ẽ : uasamirae.: Illis reddens qđ deb&ꝰ
inpoena : istis donans qđ non debetur. ingr̃a Vt
&x ipsa etiã conparatione uasorum irae. suꝑnae
ciuitas discat quae peregrinatur interris mnon
fidere libtate arbitrii siui: sed speret in uocare
bona a dobono sed mutabilis ab immutabilis :¬
quia & nihilo & abono potest declinare ut faciat
malum : quod fit libero arburio : & amalo ut
faciat bonũ quod ñ sit sine diuino adiutorio
Noc itaq libero uoluntatis arbririo genere humano
ꝓgrediente: anq crescente : facta ẽ ꝑmixtio : etini¬
quitate participata: quaedam utriusq confu¬
sio ciuitatis qđ malũ: asgu femineo causam rur¬
nt sus inuenit: Non quidẽ illo modo quo abintao
nonem̃i cuius quã &iã tunc filla cia seductae illae fe¬
minac p sua serunt pacatumuiris sedabinitio quas
pruspiorib: fuerat inter rena ciuitate i dest
inter rigenarum soti& ate sunt a mate afiluisdĩ:

Expanded text:
alia in honorem uasa misericordiae, illis reddens quod debetur alia in honorem uasa misericordiae, illis reddens quod debetur in poena, istis donans quod non debetur in gratia; ut ex ipsa etiam conparatione uasorum irae superna ciuitas discat, quae peregrinatur in terris, non fidere libertate arbitrii sui, sed speret inuocare nbona a Deo bono, sed mutabilis ab inmutabili, quia ex nihilo, et a bono potest declinare, ut faciat malum, quod fit libero arbitrio, et a malo, ut faciat bonum, quod non fit sine diuino adiutoriooc itaque libero uoluntatis arbitrio genere humano progrediente adque crescente facta est permixtio et iniquitate participata quaedam utriusque confusio ciuitatis. Quod malum a sexu femineo causam rursus inuenit; non quidem illo modo quo ab initio non enim cuiusquam etiam tunc fallacia seductae illae feminae persuaserunt peccatum uiris; sed ab initio quae prauis moribus fuerant in terrena ciuitate, id est in terrigenarum societate, amatae sunt a filiis Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
filius possessiones : cuius nisi terrane habeat
nom̃ inciuitate terrena: quia in euis nomine
condita ẽ : Dehisetenĩ ẽ dequibus cantatur in
psalmo inuocabunt nomina eorũ interris ipso¬
rum. Propt̃ quod sequitur eos quod in alio psalmo
scriptũ est Dñe inciuitate tua in maginẽ
ipsorum ad nihilum rediges. Filius aũt seth
hoc est filius resurrectioniss peret in uocare
Beatus est enim uir cuiusẽnom̃ dñi spes
ipsius & non respexit inuanitates et insanias
mendaces.: Propositis itaq duabus ciuitatib
una in re huius scłi: altera inspe dĩ: tam¬
quam ex commun quae aperta est in adã
ianua mortalitatis egressis: ut procurrant
et excurrant addiscretos ꝓprios ac̃ debitos
fines: incipit dinumeratio temporũ : in
qua et aliae ada generationes adiciuntur.
facta recapitulatione &x adam &xcuius or rigine
damnata ueluti massa. Vn a meritae dam na¬
tioni tradita fac ds̃ : alia in contumeliã uasa irae.

Expanded text:
est filius possessionis, cuius nisi terrenae? habeat est filius possessionis, cuius nisi terrenae? habeat nomen in ciuitate terrena, quia in eius nomine condita est. De his est enim, de quibus cantatur in psalmo: lnuocabunt nomina eorum in terris ipsorum; propter quod sequitur eos quod in alio psalmo scriptum est: Domine, in ciuitate tua imaginem eorum ad nihilum redige. Filius autem Seth, hoc est filius resurrectionis, speret inuocare beatus est enim uir, cuius est nomen Domini spes eius, et non respexit in uanitates et insanias mendaces. Propositis itaque duabus ciuitatibus, una in re huius saeculi, altera in spe Dei, tamquam ex communi, quae aperta est in Adam, ianua mortalitatis egressis, ut procurrant et excurrant ad discretos proprios ac debitos fines, incipit dinumeratio temporum; in qua et aliae generationes adiciuntur, facta recapitulatione ex Adam, ex cuius origine damnata, ueluti massa una meritae damnationi tradita, facit Deus alia in contumeliam uasa irae,
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc int̃ positum : ut hincrursus inciperet ab ipso
adam dinume ratio tẽporum: quã noluit facere
ꝗhax scripsit inciuitate t̾rena : tã quã eã dis̃ sic com¬
memoraret : ut ñ cõputaret: Sed quare hincred¬
ditur ad istã recapitulationẽ : postea quã cõmemo¬
ratus ẽ filius set h: homo quisperauit inuocare nom̃
dñi dĩ : Nisi quia sicoportebat istas duas prepone¬
re ciuitates unam ꝑ homicidam usq: ad homicidã
Nã etl amech duabus uxoribussuis seꝑ petrasse
homicidiũ confiteur. Alterã ꝑ eum quisperauit
inuocare nom̃ dñidĩ hoc est quippe in hoc mun¬
do peregrinantis. ciuitatis dĩ. totumatq: summũ
in hacmortalitate negotiũ. qđ ꝑ unũ hominẽ quem
sane occisi resurractio genuit cõmendandum fut
Nomo quippe ille unus totius suꝑnae ciuitatis ẽ unitas¬
Nondum quidẽ compl&a. sed praemissa ista ꝓph&ia
praesiguratione complenda filiusergo carhoc

Expanded text:
ad hoc interpositum, ut hinc rursus inciperet ab ipso ad hoc interpositum, ut hinc rursus inciperet ab ipso Adam dinumeratio temporum, quam noluit facere qui haec scripsit in civitate terrena: tanquam eam Deus sic commemoraret, ut non computaret. Sed quare hinc reditur ad istam recapitulationem, posteaquam commemoratus est filius Seth, homo qui speravit invocare nomen Domini Dei; nisi quia sic oportebat istas duas proponere civitates, unam per homicidam usque ad homicidam; nam et Lamech duabus uxoribus suis se perpetrasse homicidium confitetur : alteram per eum qui speravit invocare nomen Domini Dei? Hoc est quippe in hoc mundo peregrinantis ciuitatis Dei totum adque summum in hac mortalitate negotium, quod per unum hominem, quem sane occisi resurrectio genuit, commendandum fuit. Homo quippe ille unus totius supernae ciuitatis est unitasnondum quidem conpleta, sed praemissa ista prophetica praefiguratione conplenda. Filius ergo Cain, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quãtermi ipsum faciunt.: Hlisita habentibus uideo con¬
siderandũ & cõmemorandũ ista utraq ꝓgenies : quae
distintis generationibus duas insinuat ciuitates.
Vna terrigenarum: alteram regeneratorũ : q̃uo¬
modo postea sic omixta fuer it atq: confusa. ut uniũ sum
genus humanũ & ceptis octo hominib: diluuio prim&ur:¬
Primo aut intuendũ ẽ quẽ ad modũ cũ & cain generatio¬
ne s enumerarentur : commemorato ante ceteros
poster os eius illo cuius nomine condita est ciuita s idẽ
enoch: contextis ceteriusq adilum finẽ : de quolocutus
sum : don& illud genus atq: uniũsa ꝓpago diluuio delere¬
tur : Cũ uero filiusethunus cõmemoratus fuisset enos:
nondũ usq ad diluuũ additisceteris : Articulus quidã
int̃ponitur et dr̃ . Hic libernatiuitatis hõmiũ : qua
die sã ds̃ adam. adimmaginẽ dĩ fec̃ illũ. masculũ
et feminã fac illos. & benedix̃ illos & cognominauit¬
nom̃ corũ adam quadic fec̃ illos: Quod mnihi uid&

Expanded text:
terni ipsum faciunt. His ita se habentibus, video considerandum et commemorandum, ista utraque progenies, quae distinctis generationibus duas insinuat civitates, unam terrigenarum, alteram regeneratorum, quomodo postea sic commixta fuerit atque confusa, ut universum genus humanum, exceptis octo hominibus, perirPrimo autem intuendum est, quemadmodum cum ex Cain generationes enumerarentur, commemorato ante caeteros posteros ejus illo in cujus nominecondita est civitas, id est Enoch, contexti sunt caeteri usque ad illum finem, de quo locutus sum, donec illud genus atque universa propago diluvio deleretur: cum vero filius Seth unus commemoratus fuisset Enos, nondum usque ad diluvium additis caeteris, articulus quidam interponitur et dicitur, Hic liber nativitatis hominum, qua die fecit Deus Adam, ad imaginem Dei fecit illum. Masculum et feminam fecnomen eorum Adam, qua die fecit illos . Quod mihi videtur
Abbreviated transcription (Latin):
quadam idẽ ꝓpriae sibiimꝑtita gr̃a. dictus est ange¬
lis : Verũ hoc mou& quos dã quod & illis ꝗdictisunt
angelidi : et e mulier ibus quas amauerunt non
quasi homines generis ñm. sedgrgantes legimus
cẽ natos quasiuer o corpora hominũ modumn nrin
longe &x cedentia quo d&iam supra cõ memoraui
ñ &ciã nr̃is tẽporibus tͥa sunt: Nonne ante paucos
quodã modo gr̃ganteo longe c&eris p̃mineret . ad
quã uisendã: mirabilis fiebat usque quaq: concursus:
Et hoc erat maximȩ ad mirationis qđ ambo paren¬
tes eius n& saltemtam longi homineserant. quã
longissim os uidere consueuimus: Potuerunt igit᷑
grgantes nasci etprius quã filii dĩ qui & angeli di
dicti sunt fili abus hominũ hoc est secundum homi¬
nem uiuentium miscerentur. Filiis scilicet seth filiis
cam Nã ettanonica scriptura sic loꝗtur. In quo
libro hax legimus cuius uerba ista sunt: Et factũ
ẽ post quã ceperunt homines multifieri suꝑt̃ram:

Expanded text:
ta gratia dictus est angelus. Verum hoc mouet quosdam, quod ex illis, qui dicti sunt angeli Dei, et ex mulieribus, quas amauerunt, non quasi homines generis nostri, sed gigantes legimus esse natos. Quasi uero corpora hominum modum nostrum longe excedentia, quod etiam supra commemoraui, non etiam nostris temporibus nata sunt. Nonne ante paucos quodam modo giganteo longe ceteris praemineret? Ad quam uisendam mirabilis fiebat usquequaque concursus. Et hoc erat maxime admirationi, quod ambo parentes eius nec saltem tam longi homines erant, quam longissimos uidere consueuimus. Potuerunt igitur gigantes nasci, et prius quam filii Dei, qui et angeli Dei dicti sunt, filiabus hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, miscerentur; filii scilicet Seth filiis Cain. Nam et canonica scriptura sic loquitur, in quo libro haec legimus, cuius uerba ista sunt: Et factum est, postquam coeperunt hom
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hoc ibibonũ e quodimpunitanonẽ. hoc
enĩ iustũ ẽ. et omne iustũ ꝓculdubiobono¬
non em̃ quis quã deuitiis naturalib: sed de uolo

Expanded text:
etiam hoc ibi bonum est, quod impunita non est. Hoc enim est justum, et omne justum procul dubiNon enim quisquam de vitiis naturalibus, sed de vol
Abbreviated transcription (Latin):
Non accipies uxorẽ & filiabus chananȩorum: surgens
fuge in mesopotamiã indomũ batuel patrimatristuae:
et su me tibi in de uxorẽ defiliabus labanfrairis matris
tuae: Ds autẽ m̃s benedicatte: et augeatte. et mul¬
tiplicette: oteris in congregationes gentiũ et dectibi
benedictionẽ abraam patristui. tibi & seminituo poste.
utheresfiasterrae. in colatus tui quã ds̃ ab raã dedit.
Hiciam intellegimꝰ segregatum sem̃ iacob. ab alio semine
isaac qđ factũ ẽ ꝑesau : Quando enĩ dictũ ẽ inisaac
uocabitur tibisem̃: ꝑtinens utiq: sem̃ ad ciuitatẽ dĩ. spera¬
tũ ẽ inde aliud sem̃ ab rahae qđ erat mancille filio:
otqđ futurum errinfiliis cecture: Sed adhue ambiguũ

Expanded text:
Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum; surgens Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te et augeat te et multiplicet te; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedictionem Abraham patris tui, tibi et semini tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguu
Abbreviated transcription (Latin):
iđ ueracit̃ dr̃. et alius benedici pitatur . qui ab eis er¬
rantib & patatur: Eccebenedictionẽ ꝓmissã
repetaentĩ maiore & pauescit isa ac ÷ etalium
sȩpalio benedixisse cognoscit: miratur. et quisnã
lle sit ꝑ contatur : Ne tamen sedeceptũ eõ con¬
quertur immo confestim reuelato sibi intus in
corde magno sacram̃to deuitat indignationem.
confirmat benedictionẽ.: Quis ergo in quit uenatus ẽ mihi
uenationẽ etintulit mihi: et manducaui ab omnib: an¬
te quã tuuenires etbenedixi eum etbenedictus sit
Quis ñ hic maledictionẽ potius & p&tater et irati : sihac
ñ suꝑna inspiratione : sed terreno more gererentur
Oresgestas sed ꝓph&ice gestas int̃ ra sed carlitus ꝑ homines
sed diuinitus : si& cutiantur singula tantis fecunda
my steruismultas implenda uolumina: Sed huic operi
modus moderate inponendus. nos in alia festinare con¬
pellit: Mittitur ia cob aparentibus in mesopotamia.¬
ut ibi ducat uxorẽ: patrismitentis hax uerba sunt.

Expanded text:
icitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit. ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis uerba haec sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
cetera post uxoris mortẽ ducta: nisi ꝓpt̃
hot mỹ steriũ dicta sit concubina: sed quis¬
quis hae ñ uult in istis significationib accipere.
non calumni& ur abrahae .: Quid sienĩ et̾ ꝓiu hoc¬
sum ẽ contrahereticos futurossecundarum
adũsarios nuptiarum. ut in ipso patre multarũ
gentiũ post obitũ conuigis: iterũ coniugari¬
pnari
demonstrar&ur ñ ẽẽ peccatũ. et mortuus ẽ

Expanded text:
Cethura post uxoris mortem ducta, nisi propter Cethura post uxoris mortem ducta, nisi propter hoc mysterium, dicta sit concubina. Sed quisquis haec non vult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc provisum est contra haereticos futuros secundarum adversarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum conjugis iterum conjugari demonstraretur non esse peccatum? Et mortu
Abbreviated transcription (Latin):
et app̃hendit sarra uxor abraamagar aegrptiã¬
ancillã suam post decẽ annos quã habita uerat
abra am int̾ra chanan. et dedit eã abrã uiro suo
ipsi in uxorẽ Decettlura autẽ quam post obitũ
sarrae accepit. sic legitur: Adiciens autẽ abraliã
sum sit uxorem cui nom̃ cettura. Ecce ambę
dicuntur uxores: Ambȩ porro concubinae fuisse¬
ins repperiuntur posteadicente scriptura: Dedit
breitẽ abraam omnẽ censum suum isaac filio suo.
saram: & filiis concubina pum suarum : dedit abraam
dationes etdimisit eos abisaacfilio suo. adahuc seuo
adorientẽ in terrã orientis.: Habent ergo non¬
nulla munera filii concubinarũ. sed ñꝑueniunt
ad regnũ ꝓmissum. Nec heretici. n& iudei
carnales ⁊uia ꝓpͣt isaac nullus ẽ heres: Et qui
non filii carnis: hifiliidĩ: sed filii ꝓmissionis
deputantur insemine.: Dequodictũ ẽ. inisa ac
uacabitur tibi sem̃. ⁊ Neque enĩ uideo . cur&iã

Expanded text:
Et adpEt adpancillam suam, post decem annos quam habitaverat Abram in terra Chanaan, et dedit eam Abram viro suo, ipsi uxorem . De Cethura autem quam post obitum Sarrae accepit, sic legitur: Adjiciens autem Abraham sumpsit uxorem, cui nomen Cethura. Ecce ambae dicuntur uxores: ambae porro concubinae fuisse reperiuntur, postea dicente Scriptura, Dedit autem Abraham omnem censum suum Isaac filio suo, et filiis concubinarum suarum dedit Abraham dationes, et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se vivo, ad Orientem, in terram Orientis . Habent ergo nonnulla munera filii concubinarum, sed non perveniunt ad regnum promissum, nec haeretici, nec Judaei carnales: quia praeter Isaac nullus est haeres; et non qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine , de quo dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen . Neque enim video, cur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
terrae : ut non sumas uxorẽ filio meo isaac afiliab
carne quae & illo femore trahebatur fus seuentu¬
rũ: Num quidhaa parua s̃ praenuntiate inditia
ueritatis quã cõpleri uidemus inxp̃o: Quid aũt¬
sibiuult qđ abraam post mortẽ sarrae cetthurã
dux̃ uxorẽ  Vbi absit utin continentiã suspi¬
cemur: Psertim in illa iã xtate . etinilla fidei scĩ¬
tate an adhuc ꝓcreandi filii quȩrebantur: cum
iã dõ ꝓmittente tanta multiplicatio filiorum &
isa ac ꝑstellas caeli et harenam terrae fide ꝓbatis¬
ma teneretur . sed ꝓfacto siagar. et isma hel:
doctore apło signauerunt : carnales ueteris
testam̃ti: cur ñ &iã certura : etsilu enis signifi¬
cent carnales. ꝗ se ad testam̃tũ nouum & isti¬
mant.
ptinere: Ambȩ quippe etuxores abraha : etconcubin ae
sunt appellatȩ. Sarra uero nũ quã dicta ẽ concubina
Nã & quando data ẽ agar abraha. Ita scriptũ ẽ

Expanded text:
terrae, ut non sumas uxorem filio meo Isaac a filiabus terrae, ut non sumas uxorem filio meo Isaac a filiabus carne, quae ex illo femore trahebatur, fuisse uenturum? Numquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri uidemus in sibi uult, quod Abraham post mortem Sarrae Cetturam duxit uxorem? Ubi absit ut incontinentiam suspicemur, praesertim in illa iam aetate et in illa fidei sanctitate. An adhuc procreandi filii quaerebantur, cum iam Deo promittente tanta multiplicatio filiorum ex Isaac per stellas caeli et harenam terrae fide probatissima teneretur? Sed profecto si Agar et Ismael, doctore apostolo, significauerunt carnales ueteris testamenti, quur non etiam Cettura et filii eius significent carnales, qui se ad testamentum nouum existimant pertinere? Ambae quippe et uxores Abrahae et concubinae sunt appellatae; Sarra uero numquam dicta est concubina. Nam et quando data est Agar Abrahae, ita scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nedĩ firmata ꝓmisso Sȩpe enĩ ꝓmiserat. sed nũ¬
quã iurauerat: Quid ẽ autẽ dĩ ueri ueracis quae
iuratio nisi ꝓmissi confirmatio. et infideliũ quedã
increpatio: Post ha& sarra mortua est centesimo
uigisimo et septimo anno uitae suae. Centesi¬
mo aũt ettrigisimo septimo uiri sui: Decẽ quippe
anniscã p̃cedebat aetate. sic̃ ipse quando sibi& il¬
Tunc ergo scđm narrationẽ stephani int̃ra illa est
collocatus. qm̃ cȩpit ibi eẽ possessor postmortẽ
scilic& patrissui : qui colligitur ante bienniũ fusse
patrui sui: cum annorum quadraginta eẽtis a ac.
duxit uxorem, Centesimo scilicet et quadragesi mo
annouitae patris traennio : post mortẽ matrissuae.
Utaũt illam ducer& quando ab eĩ patre in meso po¬
tamiã seruus missus ẽ: quid aliud demonstratũ ẽ:
cũ eidẽ seruo dix̃ abrahã: Pone manumtuam
sub femorem eo. et ad iurabo teꝑ dñm dm̃ caeli et dñm

Expanded text:
ne Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed numne Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed numquam iurauerat. Quid est autem Dei ueri ueracisque iuratio nisi promissi confirmatio et infidelium quaedam increpatio? Post haec Sarra mortua est, centensimo uicensimo septimo anno uitae suae, centensimo autem et tricensimo septimo uiri sui. Decem quippe annis eam praecedebat aetate; sicut ipse, quando sibi ex ilTunc ergo secundum narrationem Stephani in terra illa est conlocatu\'s, quoniam coepit ibi esse possessor; post mortem scilicet patris sui, qui colligitur ante biennium fuisse patrui sui, cum annorum quadraginta esset Isaac, duxit uxorem, centesimo scilicet et quadragesimo anno vitae patris sui, triennio post mortem matris suae. Ut autem illam duceret, quando ab ejus patre in Mesopotamiam seruus missus est, quid aliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub femore meo, et adiurabo te per Dominum Deum caeli et Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
dilacto ꝓpt̃ me: Nunc scuudictũ ẽ: nun sciri
feci: Neq enĩ hoc nonsciebat ds̃: deinde ariete
illo immolato ꝓ isa ac filio suo.uocauit utlegitur
abraam nom lociillius dñsuidit. utdicant hodie
inmonte dñs apparuit Sic̃ dictũ ẽ nunc siui
ꝓeo qđ est nunc sciri feci  itahic dñs uidit:
proco quod est dñs apparuit. hoc ẽ uiderise
fecit: Ftuo caauut angelus dñi abraam secundo
decalo dicens: Per me ipsum iurauidiẽ dñs:
tuo dilato ꝓpt me nisibenedicens benedicã
tibi: et multiplicans multiplicabo sem̃tuum
tãquã stellas cacli: et tamquã harenã qua est
nueta labium maris. ethȩreditate possidebit sementiue
autiatsa dusariorũ eb enedicentur inseminetuo am̃s
geritesterite : quia obaudisti uocẽ meam. Hoc mo¬
do est illa deuoatione gentiũ insemine abra ha
post holo castum quo signisicatus ẽ xp̃s. &iã iuratio¬

Expanded text:
dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit, hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per me ipsum iuraui, dicit Domtuo dilecto propter me, nisi benedicens benedicam te, etmultiplicansmultiplicabosementuum tamquam stellas caeli et tamquam harenam, quae iuxta labiummaris. Ethereditatepossidebitsemen tuum ciuitates aduersariorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem meam. Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post holocaustum, quo significatus est Christus, etiam iuratio
Abbreviated transcription (Latin):
nisi illius unde dicit apłus . Qui proprio filionon
peꝑcit sed ꝓnob omnib: tradidit eum  ꝓpt̃ ea
ctisa ac sic̃ dñs crucẽ suam : ita sibi ligna aduictimȩ
locum quib: fuerat inponendus ipseportauit.
Post tremoquia isaac occidi non oportebat.
postea quã ẽ pat̃ ferire ꝓhibitus. quiserat ille
aries quo immolato impletũ ẽ. significatiuo
sanguine sacrificiũ: nempe quando eum uidit
abraam cornib: infrutce tenebatur.. Quisergo
illo figurabatur nistiłis. Ante quã immo laret᷑
spinis a uidȩ̃is coronatus. sed diuina ꝑ angelum
uerba potius audiamus : Ait quippe scriptura
Etetendit abraam manũ suam sumere macherã .:
utoccider et filiũ suum. etuocauit illum angelus
dñi decaelo etdixit .. Abraam. Ille aut dixꝰ.
ecce ego: Etdix̃.: Non initias manũ tuã suꝑ
puerum : neque facias illiquicquã non enim
silu quiatimes dm̃ tuũ: et nonpepercisti filio tuo

Expanded text:
nisi illius unde dicit apostolus: Qui proprio filio non nisi illius unde dicit apostolus: Qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum? Propterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. Et dixit: Non inicias manum tuam super puerum, neque facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo