comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cet sunt cortumpit. Est aũ rationalis anĩa substantia
pes se subsistñs incorporea uoltintario motu moneti faci¬
ens corpꝰ. ip̃a cñ inmobilis ꝑmanens. corꝑe eciam cui inhe¬
ret corrupto incor ruptibili existens gen̾i etiã adiuncta
speciẽ hominis ip̃a ꝑficiens. M Memini młtos ance
bi Que coniunctio cum subtilit̾ fit nichił densitatis
habensan se dixer̃t ammam subtilẽ ẽẽ : si łi obscurita¬
tis aliqͥa habeat & spissitudinis. dixerunt aĩam ẽẽ seg¬
nem & obtusam tali argum̃to probantes. Ex adiunctiõe
inqͥunt qͣrundã rerũ talia gigni sepe uidemꝰ. colores sci¬
licet inttutes & oꝑa. quȩ de nulla illarũ ꝓueniunt si

Expanded text:
cat simul corrumpitur. Est autem rationalis anima substantia per se subsistens incorporea voluntario motu moveri faciens corpus, ipsa tamen immobilis permanens, corpore quoque cui inhaeret corrupto, incorruptibilis existens, generi etiam adjuncta speciem hominis ipsa perficiens. MOYSES. Memini multos ante ne creari. Quae conjunctio, cum subtiliter fit, nihil densitatis habens in se, dixerunt animam subtilem esse; si vero obscuritatis aliquid habeat et spissitudinis, dixerunt animam segnem esse et obtusam tali illud argumento probantes. Ex adjunctione, inquiunt, quarumdam rerum talia gigni saepe videmus, colores scilicet, virtutes et opera quae de nulla illarum si disjunctae
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe iuramentũ falsũ iurare.
in uendendo & emen do pecuniã falsam dare falsa
cestimonia dic̃e alceni crum detͣhere. parentes et
loca s̃ c̃ificationis & dies sabbatoꝵ in honorare. matris
sororis. filię. socrꝰ uel ciꝰlibet illicite feminȩ turpitudi¬
nẽ reuelare. homicidia ꝑ petͣre. idola adorare. stellis sacͥfica¬
re. deum negare. det. propħas tanquã uriã. ⁊achariã. I saiã
necare : & alia młta quȩ ut suꝑiꝰ dixi longũ ẽ enum̾are: qͦ

Expanded text:
accipere, juramentum falsum jurare, in vendendo et emendo pecuniam falsam dare, falsa testimonia dicere, alterutrum detrahere, parentes, et loca sanctificationis et dies Sabbatorum inhonorare; matris, sororis, filiae, socrus, vel cujuslibet illicitae feminae turpitudinem revelare, homicidia perpetrare, idola adorare, stellis sacrificare, Deum negare, Deique prophetas, tanquam Uriam, Zachariam, Isaiamque necare, et alia multa, quae, ut superius dixi, longum est en
Abbreviated transcription (Latin):
dine. & in eoꝵ dierum spacio om̃s illi p̃uaricatores obiere.
Quibꝰ tali morte punitis: filii qui erant apatrum ĩ sontes
cmine t̾ram patͥbꝰ promissam introiere. Intnsmigͣciõe quoq
Babilonis. Lxx. annis sunt demorati: donec defuntis õibꝰ
quoꝵ peccatis captiuitas fuerat facta filii qͥ nichil cõmerue¬
runt de iugo sunt lib̾ati. In hac aut̃ captiuitate q̃ atitho factaẽ ĩ nu¬
merabiles transierunt generationes ⁊ nec adhuc finẽ ha-¬
bet. hoc autẽ factũ ẽ. ꝯtͣrium ei sermoni. quẽ ait dñs ad
coysen. Nõoccident̃ patres ꝓfiliis. nec filii pro patbꝰ. s
unus qłq pro peccato suo morerͥet᷑. Uedniel quoq ait.

Expanded text:
dine, et in eorum dierum spatio, omnes illi praevaricatores obiere . dine, et in eorum dierum spatio, omnes illi praevaricatores obiere . Quibus tali morte punitis, filii qui a patrum erant insontes crimine, terram patribus promissam introiere. In transmigratione quoque Babylonis septuaginta anni sunt demorati, donec defunctis omnibus quorum peccatis captivitas fuerat facta, filii qui nihil commeruerunt de jugo sunt liberati. In hac vero captivitate quae a Tito facta est, innumerabiles jam transierunt generationes, nec adhuc finem habet. Hoc autem factum est contrarium ei sermoni quem ait Dominus ad Moysen: Non occidentur patres pro filiis, nec filii pro patribus, sed unusquisque pro peccato suo morietur . Ezechiel quoque ait:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̾aᷤ durissimũ uob̃ promłgatum ẽ : ut si quis ur̃m puel¬
lam uirginẽ uxorẽ duceret. pꝰ eã ad prouintię pͥncipẽ duce¬
ret. ut cum ea dormitaret. ⁊ sic demũ ad iudeũ rediens mi¬
beret. Qua de re adeo ꝯtͥti estis: ut nemo uirginẽ despon¬
sare uellet. Sic ꝑ omniũ successiones tẽpoꝵ diu̾sa uob̾ ĩdi¬
dudum inhiant᷑ tantȩ tribulationis causam audire desi¬
dero..ẜ. Quia maloꝵ causam ignoras: iccirco qͣr tam lon¬
ga sit nescis. Ecce enĩ iã in ea mille xͣl. annos explestis:
& adhuc qͣnto durare debeat tempore nullo scͥpto certum
habetis. Forensis autẽ iusticia exigit. ut punitis aut mor¬
tuis his qui facinus aliqͦd cõmisere seqͣces a captiuitate
lib̾i debeant ẽẽ. quẽ admodum habet᷑ scͥptũ in lege. qd̾
exploratores qui adex plorandã repromissionis t̾rã missi
erant. cum dei uoluntati rebelles uoluissent exist̾e : ne

Expanded text:
praeterea durissimum vobis promulgatum est, ut si quis vestrum puelpraeterea durissimum vobis promulgatum est, ut si quis vestrum puellam virginem uxorem duceret, prius eam ad provinciae principem duceret, ut cum ea dormitaret, et sic demum ad Judaeum rediens nuberet. Qua de re adeo contriti estis, ut nemo virginem desponsare vellet. Sic per omnium successiones temporum diversa vobis indidudum inhianter tantae tribulationis causam audire desidero. PETRUS. Quia malorum causam ignoras, idcirco quare tam longa sit nescis. Ecce enim jam in ea mille quadraginta annos expletis, et adhuc quanto durare debeat tempore, nullo scripto certum habetis; forensis autem justitia exigit ut, punitis aut mortuis his qui facinus aliquod commisere, sequaces a captivitate liberi debeant esse, quemadmodum habetur scriptum in lege, quod exploratores qui ad considerandam repromissionis terram missi erant, cum Dei voluntati rebelles voluissent existere, ne
Abbreviated transcription (Latin):
lebant enim agros pła̾tabant uineał. edificabant domos
more uenditi. adeoq ereauit illa uenditio donec ꝓ uno
argenteo xxͣx. darent̃ captiui: nec tñ inueniebat᷑ qͥ em̾et
sic̃ promisit moises dicens. Uendis inimicis tuis in ser¬
uos ⁊ ancillas. & non erit qͥ emat. Naues d̃ ip̃is imple¬
te sine ullo remige uł gub nacło uagari ꝑpelagꝰ sũc di¬
misse. ad ip̃oꝵ dedecꝰ & uilitatẽ. Preta p̾quã in hanc capti¬
geretis. nec ur̃os eam filios doceretis. Quod si qͥs aut legñs
eam aut docens filios inuentꝰ fuiss : aut cremabat᷑. aut
pectinibꝰ ferreis accutissimis pectebat᷑. Pret̾a nec sabbatũ.
nec Dascha celebrare estis ꝑmissi. Si uͭ qͣs hec faciens inuẽ¬
tus fuisset: acerrime pumebat᷑. ꝑhibiti estis suꝑ hoc ues¬
tros pͥstino more filios circumcide młtumq tͣnsiit tempꝰ qͦ
nemo nͥ in occulto suum aususẽ. filium circũcide. Circũ

Expanded text:
lebant enim agros, plantabant vineas, aedificabant domos,lebant enim agros, plantabant vineas, aedificabant domos,aptivorum more venditi, adeoque crevit illa venditio, donec pro uno argenteo triginta darentur captivi, nec tamen inveniebatur qui emeret, sicut promisit Moyses dicens: Venderis inimicis tuis in servos et ancillas, et non erit qui emat . Naves etiam ipsis impletae, sine ullo remige vel gubernaculo vagari per pelagus sunt dimissae, ad ipsorum dedecus et vilitatem. Praeterea postquam in hac captigeretis, nec vestros eam filios doceretis. Quod si quis legens eam aut docens filios inventus fuisset, aut cremabatur, aut pectinibus ferreis acutissimis pectebatur. Praeterea nec Sabbatum nec Pascha celebrare permissi estis. Si vero quis hoc faciens inventus fuisset, acerrime puniebatur. Prohibiti super hoc estis vestros pristino more filios circumcidere, multumque transiit temporis, quo nemo nisi in occulto suum ausus est filium circumcidere. Circu
Abbreviated transcription (Latin):
ior ẽ. uindicta: scilic& cũ qͥs p̃cipit᷑ uł capite plecti: uel la¬
quei suspensione necari. uł lapitibꝰ obrui. uel etiam igne
cremari. Quomodo gͦ uerum ẽsse pocest maliuolentiȩ c̾men
maioribꝰ eq̃ri debere: Rursum ratio refugit cred̾e cͥmen hoc
cemꝑibꝰ illis in cm̃ regnasie cum aggei propħs u̾ba cestent᷑.
constructo templo Deum dixisse. Magna erit gła domꝰ istiꝰ
nouisse plꝰ quã pͥmȩ : icit domin exercitĩ. & in loco isto
dabo pacẽ. c̾ Qm̃ om̃s meatũrationũ sunt aditꝰ obstrusi: tu¬
michi quȩso huiꝰ questionis cuȩ solutionis clam ianuã solue.
P. Cum captiuicatis originẽ & causam ignores: qrͣ eadẽ tã dura
fu̾it. tam crudelis. & intolerabilis responde noi potes. In
pͥma enĩ captiuitate c̃ alioꝵ more captiuoꝵ in babilonẽ
ducti fuissent : nullã p̃t̾ seruitutẽ pęnam sustinuert̃. Co¬

Expanded text:
est major vindicta, scilicet cum quis praecipitur vel capite plecti, vel laest major vindicta, scilicet cum quis praecipitur vel capite plecti, vel laquei suspensione necari, vel lapidibus obrui, vel etiam igne cremari. Quomodo ergo verum esse potest malevolentiae crimen majoribus aequari debere? Rursum ratio refugit credere crimen hoc temporibus illis in tantum regnasse, cum Aggaei prophetae verba testentur constructo templo Deum dixisse: Magna erit gloria domus istius novissimae plus quam primae, dicit Dominus exercituum, et in loco isto dabo pacem . Mmihi, quaeso, hujus quaestionis tuae solutionis clave januam solve. PETRUS. Cum captivitatis originem et causam ignores, quare eadem tam dura fuerit, tam crudelis et intolerabilis, respondere non potes. In prima etenim captivitate cum aliorum more captivorum in Babylonem ducti fuissent, nullam praeter servitutem poenam sustinuerunt. Co
Abbreviated transcription (Latin):
peccata młta paulatim succreuerunt cũ illo qđ nr̃i doc¬
tores dixerunt multiplicato delicto. ẜ. Quod dicis tẽplũ
autẽ dicis qͥa peccata sunt cumulata peccatis: ratio non
recipit. In pͥma enim captinitate ido peccata sũt addica
peccatis: qi reges iniqͥ exemplũ mali p̃stabant aliis: Sdm̃¬
uelud or ias. achar. manasse. amon. Sedechias. Princpes
aũ scdi cemꝑis omnino ꝯtͣrit erant: qͥa bonam agentetirrs¬
tam etiã popłm exemplo sui bene uũe cogebant. Stea g
ratione oftendi p̃ocest tot pȩccata succreuisse : ut prop¬
cerea sit captiuitas facta: Quod autẽ dicis propt̾ malis¬
lentiam quã adinuicẽ habebant captiuitatẽ illã factã fu¬
isse : recte rationis ñ innigit᷑ anchore. hoc enĩ peccatũ
pars una fuit eoꝵ quȩ in pͥma fecerant captuntate: nec ꝓpt̾
illud tantũ captiuari deberent nͥ cum eo & alia maiora fuc¬

Expanded text:
peccata multa paulatim succreverunt cum illo, quod nostri docpeccata multa paulatim succreverunt cum illo, quod nostri doctores dixerunt, sed multiplicato delicto. PETRUS. Quod dicis templum autem dicis quia peccata sunt cumulata peccatis, ratio non recipit. In prima enim captivitate ideo peccata sunt addita peccatis, quia reges iniqui exemplum mali praestabant aliis, sOchozias, Achas, Manasses, Amon, Sedecias . Principes autem secundi temporis omnino contrarii erant, quia bonam agentes vitam etiam populum exemplo sui bene vivere cogebant. Qua ergo ratione ostendi potest tot peccata succrevisse, ut propterea sit captivitas facta? Quod autem dicis propter malevolentiam quam ad invicem habebant captivitatem illam factam fuisse, rectae rationis non innititur anchora. Hoc enim peccatum pars una fuit eorum quae in prima fecerant captivitate, nec propter illud tamen captivari deberent, nisi cum eo et alia ma
Abbreviated transcription (Latin):
rus sic homo: qͣr domine ꝑ me & ñ magis ꝑ eũ legẽ tuã placet¬
popłis ministrare e Adhȩc deus. Qm̃ inqt lex inp̃senti ẽ. mun-
do necessaria: achiba autẽ pꝰ longa futurꝰ ẽ. temꝑa. In his da¬
tur intelligi qͦd moises illum de qͦ talia dicebat. longe se meliorẽ
p̃uidebat ̃ hi & alii similes his erant uob̾ maiores & iudices:
qui minoribꝰ bona agere imꝑabant. & quoꝵ monitis cet̾i libent᷑
obtemꝑabant. Quoꝵ si uł unꝰ similis inpͥoris captiuitatis tẽ-¬
pore fuisiet. neqͣquã ut supͣdixisse dm̃ per Ieremiã ostũdimꝰ.
captiuitas facta fuissec. Et qͦd magis mirandũ ẽ bis diebꝰ
qꝰ meliores hoꝵ pollebant. eisdem destructo templo captiui¬
itati sunt uidei. Dic gͦ o moises quȩnã huiꝰ captiuitatis fu̾it
causa: qm̃ quã supͣdixeras nulla ratione stat firma. Mm. Quid
aluidd dicam ñ habeo nͥqd̃ lõgo tempore subsistente templo

Expanded text:
rus sit homo, quare, Domine, per me et non magis per eum legem tuam rus sit homo, quare, Domine, per me et non magis per eum legem tuam poessaria, Achiba autem post longa futurus est tempora. » In his datur intelligi quod Moyses illum de quo talia dicebat, longe se meliorem praevidebat. Hi et alii similes his erant vobis majores et judices, qui minoribus bona agere imperabant, et quorum monitis caeteri libenter obtemperabant. Quorum si vel unus similis in prioris captivitatis tempore fuisset, nequaquam, ut supra Deum dixisse per Jeremiam ostendimus , captivitas facta fuisset. Et quod magis mirandum est, his diebus quibus meliores horum pollebant, iidem destructo templo captivati sunt Judaei. Dic ergo, o Moyses, quaenam hujus captivitatis fuerit causa, quia quam dixeras supra, nulla ratione stat firma. MOYSES. Quid aliud dicam non habeo, nisi quod longo tempore subsistente templo
Abbreviated transcription (Latin):
demꝰ ait. Cist̃nã tuã mͥ adcociꝰ popłi opͦ si placet ꝯcȩde.
reddam. Quid młta:. Quod postulauit impetͣuit: & popłi
sitim compescuit. Sed cum statuco die credicor ille p̃cium
quesiturꝰ adesset : & ꝑ̃nimia ficcitate nicb aque cift̾na hr̃et:
nichodemꝰ oratione ad eum fusa. plitinã de celo impetͣuit suꝑ
totã t̾ram & cist̾nam sic̃ acceꝑat plenã domino suo resticuit.
Sed qͥa in hora qͣ pluuia eadẽ descendit iam dies inclinata erat.
& toto mundo eiꝰ lumine illustrato. debiti questionẽ euasit.
achiba eciam scͥptum habetis: qd̵ qͥcũq postu. De Achiba.¬
lasiet a ddeo impet̾bat. De cuiꝰ sc̃itatis magnitudine hocle¬
git᷑ quoq̃ cũ morses inmontẽ ꝓ suscipiendã lege subisi:. & oĩa
pꝰ eum fut᷑a cemꝑa & omniũ secłoꝵ gen̾ationes sp̃u sc̃o dictante
p̃nouisset. ⁊ int̾ om̃s achiba humanã excȩde uitã & magnis me¬
rits pollentẽ uidisset: ait ad dm̃. Cum tam ꝓbabił uite futu¬

Expanded text:
 ad totius populi opus, si placet, concede, reddam. » Quid multa? Quod postulavit impetravit, et populi sitim compescuit. Sed cum statuto die creditor ille pretium quaesiturus adesset, et prae nimia siccitate nihil aquae cisterna haberet, Nicodemus, oratione ad Deum fusa, pluviam de coelo impetravit super totam terram, et cisternam, sicut acceperat, plenam domino suo restituit. Sed quia in hora qua eadem pluvia descendit, jam dies inclinata erat t toto mundo ejus lumine illustrato debiti quaestionem evasit. De Achiba etiam scriptum habetis quod quodcunque postulasset a Deo impetrabat. De cujus sanctitatis magnitudine hoc legitur. Quod cum Moyses in montem pro suscipienda lege subisset, et omnia post eum futura tempora, et omnes saeculorum generationes Spiritu sancto dictante praenovisset, et inter homines Achiba humanam excedere vitam, et magnis meritis pollentem vidisset, ait ad Deum: « Cum tam probabilis vitae futu
Abbreviated transcription (Latin):
structionem mutata uice suscipias. o̾ꝯ hoc pͥmũ uobis¬
obici recte potest ⁊ qr dicens propb̃a suꝑ tͥbꝰ sceleribꝰ ꝯfestĩ¬
subiecit isrł ⁊ ostñdens qͦd urł . iiͦi. illa peccata cõmiserit.
lum tua obiectio ingerit impedimentũ mͥ: c̃ oñia freq̃n¬
tissime te stñt᷑ uolumina ꝓ uida urł poni. M. Ut asseris
ica ẽẽ nõ ambigo S cum peccatũ iuda supͣ retulerit. &
conseqͣnt̃ israelis peccatũ subiunxerit: satis in nocescit. qd̾
obstat rationi. Deccatũ enĩ qͦd cantũmodo iũda fec̃. pec¬
om̃s c̾ras diuisus. ierusaiẽ t̾ram neqͣqͣm incoleret illis
temporib. qͦ nãmodo mortis xp̃i haberi potuit reꝰ : pͣ.¬

Expanded text:
structionem mutata vice suscipias. MOYSES. Hoc primum vestructionem mutata vice suscipias. MOYSES. Hoc primum verbis recte osubjunxit, ostendens quod Israel tria illa peccata commiserit, lum tua objectio ingerit impedimentum mihi, cum omnia frequentissime testentur volumina pro Juda Israel poni. MOYSES. Ut asseris ita esse non ambigo. Sed cum peccatum Juda supra retulerit, et consequenter Israelis peccatum subjunxerit, satis innotescit quod pobstat rationi. Peccatum enim quod tantummodo Juda fecerat, pecomnes terras divisus, Hierusalem terram nequaquam incoleret illis temporibus, quonam modo mortis Christi haberi potuit reus? P
Abbreviated transcription (Latin):
le Salomon ꝑhibet dicens. Ait enĩ scđ̃m qd̾ hebreoꝵ libri
cestant᷑. Tria sunt difficilia mͥ. & iiͦͬi. quȩ penitꝰ iguoro¬
Aũ non nͥ iiͦiͦi.num̾at : quȩ se ignorasse infinuat. Oport¬
g ut .iiͦii. pro qͣrto accipiamꝰ: sic̃ & in hoc propħa ẽ accipi¬
endũ. Hoc autẽ quartũ scelꝰ ut ilico subdit: qͦd uendide
hanc modo introdux isses auctoritatẽ quȩ nulla ꝯsistit ratio¬
ne: p̃cipue cum młca ꝯtͣ hoc obici possint adu̾sa. Prures
enĩ ante ce ueteres hunc eundem ũsicłm ꝯtra udeos in
cestimonium proculere freq̃nt̾ : s nulla tutari potuer̃t
ratione. Sed ce prudentẽ uirum maxime miror. cam in¬
lem introduxisse rationẽ. que nulliꝰ rationis fundam̃to
in iudeos recte quidẽ induxisse auctoritatẽ. s iudai¬
cał obiectiones ñ sufficient̾ nec aꝑte destrurisse dicunt᷑.
ex industria in p̃senti loco eandem induxi. ut om̃s quȩ fie¬
ri possunt obiectiones ut meliꝰ poteris facias & earũ de¬

Expanded text:
le Salomon perhibet. Ait enim, secundum quod Hebraeorum libri testantur: Tria sunt difficilia mihi, et quatuorautem non nisi quatuor numerat, quae se ignorasse insinuat. Ergo oportet ut quatuor pro quarto accipiamus. Sic et in hoc propheta est accipiendus. Hoc autem quartum scelus est, ut illico subdit, quia vendidehanc introduxisses auctoritatem, quae nulla consistit ratione, praecipue cum multa contra hoc objici possint adversa. Plures enim ante te veteres hunc eumdem versiculum contra Judaeos in testimonium protulere frequenter, sed nulla tutari potuerunt ratione. Sed te prudentem virum maxime miror tam vilem introduxisse rationem, quae nullius firmitatis fundamento in Judaeos recte quidem induxisse auctoritatem, sed Judaicas objectiones non sufficienter nec aperte destruxisse dicuntur, ex industria in praesenti loco eamdem induxi, ut omnes quae fieri possunt objectiones ut melius poteris facias, et earum de
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ea quȩ recta sunt. Auferte a me uiam. declinate-
semitã: cesset afacie nr̃a sc̃s isrł ẜ Buxꝰ lignũ durũ ẽ . &
inputͥbile. Ideo aũ in buro scͥbi & in libro diligent᷑ p̃cip̃
exarari : ut in et̾num duraret. & usq innouissimũ dĩe in
testimonium incredulitatis suȩ & in oꝓbrium ꝑ maneret.
ꝑhoc &̃ qͦd ait erit in nouissimo die & cec̾a innuit qͥa usq¬
in diem nouissimum ꝑ seueraret erroriudeorũ. Quid autẽ &
qͣr scͥbi debet. utrumq in uno u̾ su insinuat cum dicit. Do¬
pulus enim adiracundiã ꝓuocans ẽ. & filii mendaces. filii
legẽ deie De qua lege dei dixit : Si emm de lege dei quã
ꝑ moisen ded̾at dic̃e uellet ꝓpħa. nolentes audire legẽ dei.
cum illam freq̃nt̾ audissent: utiq non dic̾et hoc s nolen¬
tes implere. De lege gͦ qͣm daturꝰ erat xp̃c intelligebat : de
qua qͦd eam audire nolent propħa iam p̃sciebat. Quodaũ
intulit. qui dicunt uidentib nolite uidere. & aspicientibꝰ

Expanded text:
uferte a me viam, declinate a me semitam, cesset a facie nostra sanctus Israel . Buxus lignum durum est, et imputribile. Ideo autem in buxo scribi, et in libro diligenter praecepit exarari, ut in aeternum duraret, et usque in novissimum diem in testimonium incredulitatis suae et opprobrium permaneret. Per hoc etiam quod ait, erit in novissimo die, etc., innuit quia usque in novissimum diem perseveraret error Judaeorum. Quid autem et quare scribi debeat, utrumque in uno versu insinuat cum dicit: Populus enim ad iracundiam provocans est, et filii mendaces, filii De qua lege Dei dixit? Si enim de lege Dei quam per Moysen dederat dicere vellet propheta, nolentes audire legem Dei, cum jam illam frequenter audissent, utique non diceret hoc, sed nolentes implere. De lege ergo quam daturus erat Christus intelligebat, de qua quod eam audire nollent, propheta jam praesciebat. Quod autem intulit, qui dicunt videntibus: Nolite videre, et aspicientibus:
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ ͭi. tandem ddie ẽ. creatꝰ. S in hoc alia qͥbꝰdã deũ mun¬
di creatorẽ ẽẽ minme credentibꝰ questio orit᷑ quȩ talis ẽ. Si
om̃ia inqͥunt mundana ñ ꝑ se sunt creata. s aliꝰ ẽ creator qui-
cancta creau̾it cum ip̃e ut dicitis om̃ip̃s sit. cur hȩc omĩa
ñ in uno s intot dierũ spacio paulisꝑ cõpleuit : ad hȩc qͥd

Expanded text:
alia quibusdam Deum mundi Creatorem esse minime credentibus, quaestio oritur, quae talis est: Si omnia, inquiunt, mundana non per se sunt creata, sed alius est Creator qui cuncta creaverit, cum ipse ut dicitis omnipotens sit, cur haec omnia non in uno, sed in tot dierum spatio paulisper operand
Abbreviated transcription (Latin):
ut ea aꝑtissime. loqͣnt ꝓpłis. Hoc atitẽ nullꝰ aꝑte pronun¬
ciant propħa. S cumur̃i hoc dixerunt doctores : nemoͥtũ
ex bis qui ante xp̃m fuerunt id p̃dixit. Seq̃ntes autẽ erro¬
rem hunc inuenere. ut tudeoꝵ gens in sua ꝑfisteret infide¬
litate. M Et si doctores nr̃os seducendi causa finxisse hec as¬
ceuis : qutid de propħis idem facientibꝰ respondebis: Dicta y¬

Expanded text:
 apertissime loquantur prophetae. Hoc autem nullus aperte pronuntiavit propheta. Sed cum vestri hoc dixerint doctores, nemo tamen ex his qui ante Christum fuerunt istud praedixit. Sequaces autem errorem hunc invenere ut Judaeorum gens in sua persisteret infidelitate. MOYSES. Et si doctores nostros seducendi causa finxisse haec astruis, quid de prophetis idem facientibus respondebis? Ait
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mĩ cianti bꝰᷤ ebiclationes illatĩ eent ait. puaricãte p̃uaricati st̃.
Intuitꝰ aũ qͥa nec membris ꝯtenti ap̃m & caput mundi
inuidia pleni. qͥbꝰ cumq possent moctis. essent opp̃ssuri
⁊ seđm corꝑis passibilitatẽ occisuri ⁊ p̃uaricatiõis nomen
ingeminauit ita subiciens. Preuaricationẽ eͣnigressoꝵ p̃ua¬
ricatisunt. S qi pro hoc peccato pęna ꝑlectendi essent: dio
queꝰ suꝑ ce qͥ habitator es t̾rȩ̃. Int̾ cęt̾a qͦque de eadem gen-¬
te ait. Grauabit eam iniqͥtas sua ⁊ corruet & ñ adiciet ut
resurgat Ubi uidelicet certũ uobis tͥminũ euadenai cap¬
duicatẽ funditꝰ dep̃ssit. E his consona ds̃ ꝑ eundẽ ꝓpħam¬

Expanded text:
iantibus tribulationes illaturi essent, ait: Praevaricantes praevaricati sunt, intuitus autem, quia nec membris contenti, ipsum etiam caput invidia pleni quibuscunque possent modis essent oppressuri, et secundum corporis passibilitatem occisuri, praevaricationis nomen ingeminavit, ita subjiciens, praevaricatione transgressorum praevaricati sunt. Sed quia pro hoc peccato poena plectendi essent, dictqueus super te qui habitator es terrae . Inter caetera quoque de eadem gente ait: Gravabit enim iniquitas sua, et corruet, et non adjiciet ut resurgat , ubi videlicet certum vobis terminum evadendi captivitatem funditus depressit. His consona Dominus p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuenire finẽ mundi. Ap̃ian uͦ astruunt nouas cotidie aĩas
cred̾e eligas: procul dubio ut dictũ ẽ. qͥ rationẽ dedit: om̃ia
tere : & nec creatum nec nouum ẽẽ : qm̃ si aut creatꝰ credat᷑¬
Nich enim unquã se aut creare aut nouare pot̾it: & sic creato¬
r̾um aut nouatoꝵ numerꝰ fine carebit. Factoribꝰ autẽ fine caren¬
cibꝰ. factura quoq nunquã ad̾ceitũ t̾minũ ꝑueniet. Credendũ
gͦ ẽ pͥmum factorẽ nec creatũ eẽ. nec nouatum s necessario et̃¬
num. Dreterea non compositũ s simplicẽ conuenit crede eum¬
Hec composi⁊UO.I. Onmis enim cõpositio motꝰ ẽ & actꝰ
simplicis rei. Item. Quodpꝰ ẽ ÷ pͥncipium hr̃e ñ pocest. Compo¬
licio autẽ om̃is aliqͦd habet pͥncipiũ. Creator gͦ pͥmꝰ: ñ ẽ. cõpo¬

Expanded text:
provenire finem mundi. Christiani vero astruunt novas quotidie animas credere eligas, procul dubio, ut dictum est, qui rationem dedit, omnia creatnim se unquam creare aut novare poterit, et sic creatorum aut novatorum numerus fine carebit. Factoribus autem fine carentibus, factura quoque nunquam ad certum terminum perveniet. Credendum ergo est primum factorem, nec creatum esse nec novatum, sed necessario aeternum. Praeterea non compositum, sed simplicem credere convenit eum. Omnis enim compositio motus est, et actus simplicis rei. Item, quod prius est, principium habere non potest. Compositio autem omnis aliquod habet principium. Creator ergo p
Abbreviated transcription (Latin):
tos. ut eum ĩ aliquo corꝑis loco cum uirga ꝑcuteret. Si ergo
tuit quã ad eũ nodum qͦ sura iungit᷑ pedi quȩ uulgo cauilla
uocat᷑. In quo quidẽ cũ eum. ꝑcussiss ⁊ cotinuo cadens exspira¬
uit. In hoc cognosc̃e quilibet pot̃ qͦd a planta pedis quã int̾ra
bat. ab eo gͥ loco usq ad sũmũ ñ minus qͣm Dcce. cubiti erant
solumq caput facile .x. cubitis constare poterat. Unde seqͥt᷑
qđ auis illa illam molẽ .x. cubitis ꝑforauit. In qͦ facto qͦt st̃ mi¬
randa qͥd ue potiꝰ mirer. cum consid̾o stupeo. Ubi enĩ uł tm̃

Expanded text:
tos erexit, ut eum in aliquo corporis loco cum virga percuteret. Si ergo tos erexit, ut eum in aliquo corporis loco cum virga percuteret. Si ergo tuit, quam ad eum nodum quo sura jungitur pedi, quae vulgo cavilla vocatur. In quo quidem cum eum percussisset, continuo cadens exspiravit. In hoc cognoscere quilibet potest quod a planta pedis quam in terra bat. Ab eo igitur loco usque ad summum, non minus quam octingenti cubiti erant, solumque caput decem cubitis facile constare poterat. Unde sequitur quod avis illa molem ipsam decem cubitis perforavit. In quo facto quot sunt miranda, quidve potius mi
Abbreviated transcription (Latin):
or minꝰ stupendũ ẽ illud monstrum. qͦd Ogge basan¬
rex basan uidens in gentẽ exercitum isrł sc̃. scił &. iii.¬
& .D. inros a xcͥ. annis. &. supͣ exceptis mulierib & paruulis qͥ
supputari non pot̾ant ⁊ molem in audicȩ magnitudinis capi¬
ci suo imposuit. & cũ ea expedicionẽ totã prft̾nere uoluit.
Sed upupa auis minima ip̃i moli suꝑsedit. & tam diu eã rostͦ.
suo contulit : donec foramine magno iuxta quantitatẽ capi-
pite antẽ sano & toto corpore incolumi fortasse adhuic eam ã
collo subleuasset: nͥ ad auctoꝵ subito dentiũ qͣntitas impedis¬
set. Qex enĩ ut lapis in collũ descendit dentes sibi repente
ita sunt. ad aucti:. qͦd ẽ uoluit minime sulleuare potuit. Qd̾
mois es intuens cuiꝰ corpꝰ.x. cubitos habuisse asseritis. & cotidẽ
eiꝰ uirgłȩ ascͥbitis ⁊ se suꝑ t̾rã in modũ salientis erexit .x. cubi¬

Expanded text:
on minus stupendum est illud monstrum, quod Og on minus stupendum est illud monstrum, quod Og rex Basan videns ingentem exercitum Israel, sexcenta sci viros a viginti annis et supra, exceptis mulieribus et parvulis qui supputari non poterant, molem inauditae magnitudinis capiti suo imposuit, et cum ea expeditionem totam prosternere voluit, sed upupa avis minima moli ipsi subsedit, et tam diu rostro suo eam contudit donec foramine magno juxta quantitatem capitipite autem sano et toto corpore incolumi, fortassis adhuc a collo sublevasset, nisi adauctorum subito dentium quantitas impedisset. Mox enim ut lapis in collum descendit, dentes sibi repente ita sunt adaucti quod, cum voluit jam sublevare, minime potuit. Quod Moyses intuens, cujus corpus decem cubitos habuisse asseritis, et totidem ejus virgulae ascribitis, se super terram in modum salientis decem cubi
Abbreviated transcription (Latin):
ut suꝑ hostiũ cuneũ eã proiciens om̃s uno prost̾n̾et ictu. Cũq
adueniens iam ambos cuneos concordes inueniss: molem
quã artulerat in mare proiecit. cuiꝰ magnitudine aqͣ maris
t̃minos suos excedens duas ciuitates sui effusione subu̾cit:
& ip̃e sunt qͣs longo pͦ cempore pharao rex egipti filios isrł edi¬
ficare p̾cepit. Nonne queso hec adinuentio tͥ iuste sũmo ri-¬
su digna uidet᷑. Cũ em̃ iacobxii. filii cm̃ modo adhuc ẽẽnt:¬
iacob aucco. qͣnto maior existimari potest filioꝵ esau numetꝰ
fuisse : lantam enim oportuit ẽẽ multitudinẽ eoꝵ: ut filiis
iacob ⁊ toci egiptioꝵ genti quȩ c̃ Iosepl uen̾at obsift̾e pocius¬
set. Nunc gͥ iudica qd̵ hoꝵ ammiratiõe sĩ digniꝰ. scił ut uel
tantũ inuen̾it montẽ uł quo monte tam magnã młtitudinẽ¬
re potuisset. ut tam magnã posset prost̾ñe cohortem. De re¬

Expanded text:
ut super hostium cuneum, eum projiciens, omnes uno prosterneret ictu. Cumque ut super hostium cuneum, eum projiciens, omnes uno prosterneret ictu. Cumque adveniens jam ambos cuneos concordes invenisset, molem quam attulerat in mare projicit, cujus magnitudine aqua maris terminos suos excedens, duas civitates sui effusione subvertit, et ipsae sunt quas longo tempore post Pharao rex Aegypti filios Israel aedificare praecepit. Nonne, quaeso, haec adinventio tibi juste summo risu digna videtur? Cum enim Jacob filii duodecim adhuc tantJacob aucto, quanto major existimari potest filiorum Esau numerus fuisse? Tantam igitur oportuit eorum esse multitudinem, ut et filiis Jacob, et toti Aegyptioset. Nunc igitur indica quid horum admiratione sit dignius, scilicet vel ubi tantum invenerit montem, vel quo monte tam mirae magnitudinre potuisset lapidem, ut tam magnam prosternere posset cohortem. N
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ferebat camelꝰ ĩii. scͤ. fient itaq claues. cce cameloꝵ mil
claues totidẽ proculdubio erunt & archȩ. Dent᷑ itaq cuiq ca-¬
melo adminꝰ due archȩ: & erunt cameli ferentes 2. xxͣł. Mi¬
lia. Sed& scđ̾m consuetudinẽ atuitũ qͥbꝰ maior cura de custodi¬
endis diuiciis ẽ: opoituit admtnꝰ .ii. camelos unũ hr̃e custodẽ.
qui chesauros c̃ sũma seruans diligentia uix etiã dormitaret
atestante didicimꝰ qm̃ exercitꝰ chore ꝑ domos & cognatio¬
nes & familias suas ñ erant nͥuiii. pc. De DaN¬
uic simile ñ minꝰ ridiculosum ẽ. ilłd qđ dicunt filiis
sit̾ patrẽ ad sepulcrũ deferentes cũ magno comitatu occͣrisse.
Cumq utrimq magnꝰ ẽẽt exercitꝰ & singłe partes sepulcrũ sibi
uendicare uellent: filium iacob dan montẽ ascẽdisse dicũt
& tantȩ magnitudinis p̃cidisse lapidẽ. qͣnta multitudo ẽẽ po-¬
t̾at tociꝰ exercitꝰ esau. ip̃amq molẽ impositam capiti actulisse:

Expanded text:
 camelorum, claves, totidem procul dubio erunt et arcae. Dentur itaque cuique camelo ad minus duae arcae, et erunt cameli arcas ferentes lia. Sed et secundum consuetudinem divitum quibus major cura de custodiendis divitiis est, oportuit ad minus duos camelos unum habere custodem, qui thesauros cum summa servans diligentia, vix etiam dormitaret,attestante didicimus, quomodo exercitus Core per domos et cognationes et familias suas, non erant nisi uic simile non minus ridiculosum est illud quod dicunt filiis,similiter patrem ad sepulcrum deferentes cum magno comitatu eis occurrisse: cumque utrinque magnus esset exercitus et singulae partes sepulcrum sibi vindicare vellent, filium Dan montem ascendisse dicunt, et tantae magnitudinis praecidisse lapidem, quanta multitudo esse poterat totius exercitus Esau, ipsamque molem capiti impositam attulisse,
Abbreviated transcription (Latin):
sit gͦ eum uictꝰ qͥ ut dicitis usq inp̃sentẽ diẽ incolumis ꝑma-¬
net ⁊ uiuus. Cõsid̾a quȩso quam risu dignissima in hoc possũt
notari sermuncło : Quid enim plꝰ miremͣ an facuitatẽ angłi
qͥ callidã hominis artẽ ñ pꝰ agnouit. an hominẽ audito ꝑan
głm dei p̾cepto ꝯtra ip̃m p̃ceptũ ausum fuisse iurare e An

Expanded text:
isit ergo eum victus, qui, ut dicitis, usque in praesentem diem incolumis permanet atque vivus. Considera, quaeso, quam risu dignissima in hoc possunt notari sermunculo. Quid enim plus miremur? an fatuitatem angeli qui callidam hominis artem non prius agnovit, an hominem, audito per angelum Dei praecepto, contra ipsum praeceptum ausum fuisse jurare, an
Abbreviated transcription (Latin):
integrũ ꝑfectũq uidemꝰ. ꝑpendis gͥ quã manifestꝰ sit iste error:¬
M ꝑpendo quidẽ qͥdem ã hc̃ sermonẽ om̃i rationis uigore
de sti̾tutũ cognosco. E. Nonne adhuc mendaciũ qͦd de chore
ret ccͦcͦ habebat camelos. onustos. itichil altud ferentes. nͥ so¬
las claues chesauri eiꝰ. que cdaues de uaccarũ coriis facte erãt
om̃s ut leuiꝰ ferri possent. Computȩ mꝰ modo si placet O moises

Expanded text:
integrum perfectumque videmus. Perpendis igitur quam manifestus sit errorintegrum perfectumque videmus. Perpendis igitur quam manifestus sit errorpendo quidem, et hunc sermonem omni rationis vigore destitutum cognosco. PETRUS. Nonne adhuc mendacium quod de Core  praeteriret, trecentos habebat camelos onustos, nihil aliud ferentes nisi solas claves thesauri ejusdem, quae claves de vaccarum corrigiis factae erant omnes, ut levius ferri posse
Abbreviated transcription (Latin):
tardiores fuere ĩ suscipienda forma. M. Dubitationis errore
suilato: iã i̾ntatis lum̃ aspicio. .ẜ̃. Pꝑta sacis & firma
cuilibet ẽ. hȩc or̾atio: quã & argum̃toꝵ & rationis undiq
fulcit ꝓbatio. S ut̃i doctores dum in qͥbꝰdam ꝑtinascit̾ nob̾
c̃ firmam̃tũ constituit. ꝑfic̾e penitꝰ nolens. cuiꝰdã magni fora¬
nunis spatium in septentͥonali parte imꝑfectũ reliqͥd̃. Quod
ob hoc uidelicet eũ fecisse asieuerant: ut si qͥs aliq̃ndo exur¬
gens & ei ȩqͣlẽ se faciens dm̃ ẽẽ se dic̾et ip̃e deus ei suiꝰ spacũ
ꝑfectionẽ oppon̾et dicens. Si deus es ut ego: locum illũ claude
si potes. quẽ aꝑtũ ego reliqui. Hoc aũ quã patens mendaciũ sit:
nulliꝰ occłi aciem lacet. Septentͥonalis enĩ poli axem altissi¬
mũ semꝑ suꝑ nos. nec unqͣm occultari conspicimꝰ ip̃mq totum

Expanded text:
ardiores fuere in suscipienda forma. MOYSES. Dubitationis errore ardiores fuere in suscipienda forma. MOYSES. Dubitationis errore sublato jam veritatis lumen aspicio. PETRUS. Aperta satis et firma cuilibet est haec oratio, quam et argumentorum et rationis undique fulcit probatio. Sed vestri doctores, dum in quibusdam pertinaciter nobis cum firmamentum constituit, perficere penitus nolens cujusdam magni foraminis spatium in septentrionali parte imperfectum reliquit. Quod ob hoc videlicet eum fecisse asseverant, ut si quis aliquando exsurgens et ei aequalem se faciens Deum esse se diceret, ipse Deus illius spatii perfectionem ei opponeret dicens: « Si Deus es ut ego, locum illum claude si potes, quem apertum reliqui ego. » Hoc autem quam patens mendacium sit, nullius oculi aciem latet. Septentrionalis etenim poli axem altissimum semper super nos, nec unquam occultari conspicimus, ipsumque totum
Abbreviated transcription (Latin):
ce sũt creat᷑e.¶ ¶on patit᷑ ratio ut qm̃ una creat᷑a tardiꝰ ẽ crea-¬
ta quã abia. i̾eo summꝰ earum creator minꝰ pocens credat᷑
Neq enĩ in boc fuit inpotentia eiꝰ. s q ip̃arũ creat᷑arũ alc̾a
mollior alt̾a durior fuit in suscipienda sua creationes for¬
ma ÷ ueluti si accipias massam unam in quã ferrũ es plũ¬
bum. stagnum. Dix. & cęra sint simł posita. & hanc mas-¬
sam ex omibꝰ istis cõmixtam uno eodẽq mom̾to in ignẽ mise¬
ris totã. nuqͥd om̃ia uno eodẽq tẽporis pͥuncto lique fient:
hon utiq s pꝰ cęra. postea Bix. deinde stagͥnũ. deinceps
plũbũ pͥ es. adultimũ ferrũ liquefiet. Imputas gͥ hoc ig¬
nis uirtuti. qͦd alia aliis citiꝰ liqͦͤfient an eoꝵ uarie ascͥbis
debilitati :. M̾. Wirtutẽ ignis eandẽ ẽẽ erga om̃ia nemo
dubitat ⁊ s eoꝵ que molliora sunt citiꝰ quȩ uͦ duriora tar
decausa tot dierũ tͣnsiuit mora: nͥ qͦd quȩdã earũ pente.¬

Expanded text:
cio. PETRUS. Non patitur ratio ut, quoniam una creatura tardius est creata quam alia, ideo summus earum Creator minus potens credatur. Neque enim in hoc ejus fuit impotentia, sed quia ipsarum creaturarum altera mollior, altera durior fuit in suscipienda sua creatione et forma, veluti si accipias massam unam in qua ferrum, aes, et plumbum, stannum, pix, et cera simul sint posita, et hanc massam ex omnibus istis commistam, uno eodemque momento in ignem miseris totam, nunquid omnia uno eodemque temporis ictu liquefient? Non utique, sed prius cera, postea pix, dehinc stannum, deinceps plumbum, post aes, ad ultimum ferrum liquefiet. Imputas igitur hoc ignis virtuti, quod alia aliis citius liquefiant, an eorum variae ascribis debilitati? MOYSES. Virtutem ignis eamdem esse erga omnia nemo dubitat, sed eorum quae molliora sunt citius, quae vero duriora tardde causa tot dierum transivit mora, nisi quia quaedam earum t
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit penetͣre qͦuie ei pacto dentes tam subito crescẽ. Aut qͣ rõne
tã inmensȩ & in auditȩ magnitudinis credendus ẽ fuisse pser-¬
tim cum lex dicat lectũ eiꝰ ferreũ ñ nͥ ix. cubitos habuisse : qͦ ue
pacto tantꝰ homo tam facili uuln̾e cecidisse : De Lege moysi¬
is et adhuc aliud innotescendo ridicłm. maiorẽ eoꝵ facui¬
tatẽ ostñdẽ. Qiunt enĩ qđ moises pro lege suscipienda ĩ
cȩlum ascendit ⁊ ibi cũ angłis calit̾ alt̾catꝰ sit Bicebant enĩ
quam filiis isrł necessariã scimꝰ. Adhec moises insolita uisiõe
ꝑt̾ritꝰ. nichil respondẽ p̃sũpisit s deo se confortante ut secure
responderet & p̃cipiente angłis ait. Cum hec lex regendoꝵ¬

Expanded text:
es ei tam cito crescere? Aut qua ratione tam immensae et inauditae magnitudinis credendus est fuisse, praesertim cum lex dicat lectum ejus ferreum non nisi novem cubitos habuisse , quove pacto tantus homo tam facili vulnere cecidisse? Libet adhuc aliud innotescendo ridiculum majorem eorum fatuitatem ostendere. Aiunt enim quod Moyses pro lege suscipienda in coelum ascendit, et ibi cum angelis taliter altercatus sit. Dicebant enim, quam filiis Israel necessariam scimus. » Ad haec Moyses insolita visione perterritus, nihil respondere praesumpsit, sed Domino se confortante ut secure responderet, et praecipiente, ait angelis: « Cum lex haec regendo
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ euadere. Nẽ itaq propt̾ hoc quero utrũ nos non ulo qͣm
¶o quidẽ modo qͦ ip̃i estimatis ñ credo. sedalio modo uos eua¬
suros non abnego. M Quare eo quo dicimꝰ lib̾ari neqͣquã possu¬
mus modo. & qͥsnã lib̾atiõis sit modus audire desiło .ẜ̃. Dum
one negaueritis uenisse. & eiꝰ p̃cepta nolueritis seruare: lib̾a¬
re neqͥbitis a captiuitate. Si uͦ eum & dei ẽẽ filium & iam uenis¬
se credid̃icis. & mandata eiꝰ custodieritis ⁊ statim de captiuita¬
de exibitis ms Quã auctoritatẽ pot̾is afferre suꝑhinꝰ modi sermõe e¬
P Priꝰ quȩ ur̃e captiuitatis fu̾it causa uiddere debemꝰ: ut sic
etiã euadendi modum meliꝰ agnoscamus more sapientis uten¬
tel medici. qͥ pꝰ infirmitatẽ inĩpicit. ut ꝗͣ sit opꝰ medicina scire
sam cantȩ captiuitatis. M̾ Plurima peccata quȩ longum ẽ

Expanded text:
sumus evadere. Nunc itaque propter hoc quaero utrum nos illo quo sumus evadere. Nunc itaque propter hoc quaero utrum nos illo quo Eo quidem modo quo ipsi aestimatis non credo, sed alio modo vos evasuros esse non abnego. MOYSES. Quare eo quo dicimus liberari nequaquam possimus modo, et quisnam sit liberationis modus audire desidero. PETRUSone negaveritis venisse, et ejus praecepta nolueritis servare, liberari nequibitis a captivitate. Si vero eum et Dei Filium esse, et jam venisse credideritis, et mandata cujus custodieritis, statim de captivitate exibitis. MOYSES. Quam auctoritatem poteris afferre super hujusmodi sermone Prius quae vestrae captivitatis fuerit causa videre debemus, ut sic etiam evadendi modum melius agnoscamus, more sapientis utentes medici, qui prius infirmitatem inspicit, ut qua opus sit medicina scire hujus tantae captivitatis. MOYSES. Plurima peccata, quae longum est
Abbreviated transcription (Latin):
so pocuisset expellere: An ascͥbamꝰ dei ignorantiȩ qd̃ ñ alit̾
scire potint utrũ ꝑuirꝰ fuisset. nͥ eiꝰ uitę libros reuoluĩ
iussisset : Nonne hȩc omĩa fatuissima sunt : Quod si oĩa
quȩ doctores ur̃i similia his conscͥpserunt poneremꝰ : mł̾tos
sic̃ & ip̃i libros nugarũ fabulis impleremꝰ. Daucauͦ induri¬
mus. ut eoꝵ uł saꝑiencia uł fatuitas cunctis patesceret.
Ded dic p̃cor õ Moises taliũ hominũ uł legẽ suscipiendã. uł
auctoritatẽ iudicas cõprobandam : Eruat ce diuina miseratio
uoniã q̃cumq nr̃i doctores diuine maiestati indigne
applicant tu om̃ia in expugnabiliũ luce rationũ nec scͥp¬
tuis auctoritate nec cuiꝰlibet rationis uigore ꝯstare posse mon¬
strasti: nc̃ ad scdm proposicoꝵ partẽ ĩ q̃ de nr̃a es captiuitate
locutꝰ ueniamꝰ si placet. Dixisti eñ nͥ menti excidit. nos tali
modo sꝑare captiuitatẽ euasuros ẽẽ. qͦ scił modo neqͣqͣm pos¬

Expanded text:
d non aliter scire potuit utrum perjurus fuisset, nisi ejus vitae libros revolvi juberet? Nonne haec omnia fatuissima sunt? Quod si omnia quae doctores vestri similia his conscripserunt poneremus, multos sicut et ipsi libros nugarum fabulis impleremus. Pauca autem induximus, ut eorum vel sapientia, vel fatuitas, cunctis patesceret. Sed dic, precor, o Moyses, talium hominum vel legem suscipiendam, vel auctoritatem judicas comprobandam? Eruat te divina miseratio uoniam quaecunque nostri doctores divinae majestati indigne applicant, tu omnia inexpugnabilium luce rationum, nec Scripturae auctoritate, nec cujuslibet rationis vigore consistere posse monstrasti, nunc ad secundam propositorum partem in qua de nostra es captivitate locutus veniamus, si placet. Dixisti enim nisi menti excidit nos tali modo sperare captivitatem evasuros esse, quo scilicet modo nequaquam pos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ a chai tante sc̃itatis fuisse: qd cũ in cathedra sua ad legñdũ
libros suos sederet. deus adostñdñdã m̾itoꝵ eiꝰ uirtutẽ om̃s
aues suꝑeum uolicantes concremari. ⁊ ĩ t̾rã ruere fecerit.
circło de lapidibꝰ fabricato ingr essus ẽ ip̃e in eum: &¬

Expanded text:
Zachai tantae sanctitatis fuisse quod, cum in cathedra sua ad legendum Zachai tantae sanctitatis fuisse quod, cum in cathedra sua ad legendum libros suos sederet, Deus ad ostendendam meritorum ejus virtutem, omnes aves super eum volitantes, concremari et in terram ruere fecit. circulo de lapidibus fabricato ingressus est ipse in eum,
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ. qͥ int̾pon̾et sepẽ ⁊ staret oppositꝰ contͣ me pro t̾ra. ne
dissiparẽ eam: & non inuem. B. Gaudeo & gr̃as ago: qͥa iam
te aliquã ueritatis scintillam uid̾e cognosco. Dic g si nosti qͦnã
cã huiꝰ tam longȩ tamq durȩ fuerit captiuitatis quȩ iq̃ mille
rationẽ nulla pot̾is auctoritate firmare : qͥa a ccͣc. annis an
re inunicaret᷑ & inuideret. In suꝑ d̃ ad cuȩ rationis destructio¬
nẽ adiciunt ⁊ qͦd edificato templo ds̃ in manus eoꝵ peccati pͥn¬
cipẽ tͣidit ÷ cui ligatis manibꝰ & pedibꝰ unũ euulserunt oc¬
cłm. & abea die ñ ht̃ potestatẽ deciꝑe posse inhomicidio &
adult̾io. et consanguinearũ tͣpitudine reuelanda. Non gͦ oĩa
quȩ fuerãt pͥoris. scd̃ȩ qͦque fuerunt causa captiuitatis.  Di¬
cunt etiã qͦd templo existente młti erant homines bonȩ uicȩ
qͥ propħe debuerant ẽẽ si fuisset tempꝰ ꝓpͥetiȩ. Multiã p̃t̾
usum faciebãt noua miracła. ueluti dicunt Iohannã filiũ

Expanded text:
et staret oppositus contra me, propterea ne dissiparem eam, et non inveni . PETRUS. Gaudeo et gratias ago, quia jam te aliquam veritatis scintillam videre cognosco. Dic ergo, si nosti, quaenam causa hujus tam longae tamque dirae fuerit captivitatis, quae jam mille rationem nulla poteris auctoritate firmare quia a trecentis annis antre inimicaretur et invideret. Insuper etiam ad tuae rationis destructionem adjiciunt, quod, aedificato templo, Deus in manus eorum peccati principem tradiderit cui ligatis manibus et pedibus unum evulserunt oculum, et ab ea die non habet potestatem decipere posse in homicidio et idololatria, et consanguinearum turpitudine revelanda. Non ergo omnia ea quae fuerant prioris, secundae quoque causa fuerunt captivitatis. Dicunt etiam quod, templo existente, multi erant homines bonae vitae, qui prophetae debuerant esse, si tempus fuisset prophetiae. Multi etiam praeter usum faciebant nova miracula, veluti dicunt Joannem filium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inde facta sunt.iiͦii. elementa ignis. aer aqͣ. ⁊ t̾ra. Constat aũ
qͥa om̃is motꝰ qͥ de aliquo mouente procȩdit. ⁊ omnis uutꝰ cuiꝰ¬
lib et uirtuo si qͣnto proxintiora sunt his de quibꝰ ꝑ rodeunt.
canco maiorẽ uim & fortitudinẽ obtinent: qͣnco uͭ ab eis remo
ciora fuerint. tanto molliora acq debiliora reddunt̃. Qd qm̃
ita ẽ: patet q calor ille qͥ de motu firmam̃ti procesiit ĩ locis
uicimorib młto plꝰ incaluit. & concremans fuit fac̾q est
longꝰ a firinam̃to recessit: uim suã sã modicũ amictens
aliquantulũ tepiit & debilior fuit se seq hac illasq cõmoũ.
tñ facta ẽ. natã acris calida & humida. Omis em̃ sałor ꝙ̃ qui
fortissimꝰ ẽ deficcat & cõburit. Ex qͣuͦ tepesc. mollesce le iq̃tie

Expanded text:
et inde facta sunt quatuor elementa: ignis, aer, aqua et terra. Constat autem et inde facta sunt quatuor elementa: ignis, aer, aqua et terra. Constat autem quia omnis motus qui de aliquo movente procedit, et omnis virtus cujuslibet virtuosi, quanto proximiora sunt his de quibus prodeunt, tanto majorem vim et fortitudinem obtinent, quantoque remotiora ab eis fuerint, tanto molliora atque debiliora redduntur. Quod quoniam ita est, patet quia calor ille qui de motu firmamenti processit, in locis vicinioribus multo plus incaluit, et concremans fuit, factusque longius a firmamento recessit, vim suam jam modicum amittens aliquantulum tepuit, et debilior fuit, sed et se hac illacque commovit, unde facta est natura aeris calida et humida. Omnis enim calor quandiu fortis
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ chixisti uolo pacefacias : qͦmͦ oĩa ex comunctione aĩȩ ẽ mat̾ia
riei ẽ. anima. pͥmũ om̃iũ formatũ ẽ. ⁊ cõposicũ firmam̃tũ maiꝰ
ĩ quo nulla sunt sicia: & qͦd circłos om̃s fac̃ moueri. Dost illũ
autẽ formatꝰ ẽ signiter. circulꝰ in quo xiͦi. emicant signa. Ter-¬
cio loco factꝰ ẽ. circulꝰ siderum: quȩ semꝑ sicũ suum sertiantia
in suis locis ꝑdurant fixa. Quarco loco Satͣm locatꝰ ẽ. circulꝰ
Quinto aũ Iouis ẽ. orbis locatꝰ. Sextum porro locũ martis sibi
uendicat ensis. Septimo autẽ solis circulꝰ lucet. Octauũ uen̾is
possidet globꝰ. Nonum mercuriꝰ sortitꝰ ẽ. Dat lunȩ partes locꝰ ul
timꝰ inferiores. His uͦ circulis expletis omnibꝰ. & cunctis que ĩ eis sc̃:
tunc cȩpit motꝰ iste rotundus qui dr̃ simplex & ꝑfectꝰ. ⁊ genut
ille motꝰ in mat̾ia calorẽ. qui effusis ẽ ꝑ eam. ip̃aq eum recȩpit:

Expanded text:
supradixisti volo patefacias, quomodo omnia ex conjunctione animae cum materia riei est anima primum omnium formatum est, et compositum firmamentum majus, in quo nulla sunt sidera, et quod circulos omnes facit moveri. Post illud autem formatus est signifer circulus in quo duodecim emicant signa. Tertio loco factus est circulus siderum, quae semper situm suum servantia, in suis locis perdurant fixa. Quarto loco, Saturni locatus est circulus. Quinto autem Jovis est orbis locatus. Sextum porro locum, Martis sibi vindicat ensis. Septimo autem Solis circulus lucet. Octavum, Veneris possidet globus. Nonum, a Mercurius sortitus est, dat lunae partes decimus locus inferiores. His vero circulis completis omnibus et cunctis quae in eis sunt, tunc coepit motus iste rotundus, qui dicitur simplex et perfectus, et genuit ille motus in materia calorem, qui effusus est per eam ipsaque eum receperit,
Abbreviated transcription (Latin):
sit dura ꝯsida. Cueniet inqͥt eis interruptio subita. ideoq
magis nociua: & de muro excelso. qͥa qͥalibet tanto magis
cõterit᷑ in imo. qͣnto decelsiori ceciit loco. Comparat᷑ etiã
lagene figłi cominutȩ ꝯtͥ cio ista: cantaq ut dicit᷑ erit. qͦd
de eiꝰ confractiõe nec testa remanebit. Dim̃s qͥppe uasis factã
solidari ⁊ in aliqͦd opꝰ utile potest redigi. Testulȩ autẽ uas
si confringat᷑ contͥcionẽ p̃ualida: partes eiꝰ ad nichil utiles
ẽẽ. possunt. & qͦ magis cesta qͣsiata durat canto magis sẽꝑ
auget̾ factura. Cum itaq tali testȩ eoꝵ cont̾cio comparet᷑.
quę nec adignẽ de incendio collendũ nec ad aqͣm de fouea
hauriendã ualeat: aꝑte dat᷑ intelligi. qͥa ur̃a captiuitas ĩ

Expanded text:
sidera. Eveniet enim, inquit, eis interruptio subita, ideoque magis nociva, et de muro excelso, quia quodlibet tanto magis conteritur in imo, quanto de celsiori ceciderit loco. Comparatur etiam lagenae figuli comminutae contritio ista, tantaque ut dicitur erit, quod de ejus confractione nec testa remanebit. Omnis quippe vasis fractura, solidari, et in aliquod opus utile potest redigi, testulae autem vas si confringatur, contritione valida partes ejus ad nihil utiles esse possunt: et quo magis testa quassata durat, tanto semper augetur fractura. Cum itaque tali testae eorum contritio comparetur, quae nec ad ignem de incendio tollendum, nec ad aquam de fovea hauriendam valeat, aperte datur intelligi, quia vestra cap