comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certȩ omnes det̾minando complexus ẽ. qd̾ ait di¬
mones eẽ gen̾e animalia. am̃o passiua. m̃te r¬
tionalia. corpr̃e aeria. tp̃r ęt̾na. In quibꝰ quinq¬
cominemoratis nicħ dixit omĩo qd̾ dȩmones cum
bonis saltem hominibꝰ id uid̾entur hr̃e cõmune.
qd̾ non eẽt in malis. Nam ipsos homines cũ aliqͣnt
latius descͥbendo complectaetur. suo loco de illis
dicens tanqͣm de infimis atq t̾renis. cum prius
dixcisset de cȩlestibꝰ diis. ut cõm̃datis duabꝰ pars
ex summo ⁊ infimo ultimis. t̾cio loco de mediis
oratione pollentes. ĩ mortalibꝰ aĩs. moribundis isi
leuibꝰ ⁊ anxiis m̃tibꝰ brutis ⁊ obnorciis corporibꝰ. di¬
milibꝰ moribꝰ. similibꝰ enpribꝰ. ꝑuicati audatia. ꝑtinan
spe. casso labore. fortuna caduca. singulatum mortalto
cuncti tamen uniu̾so gen̾e ꝑpetui. uicissim sufficia¬
da ꝓle mutabiles. uolucͥ tp̃r. tarda sapientia. erta

Expanded text:
certe omnes determinando conplexus est, quod ait dacerte omnes determinando conplexus est, quod ait daemones esse genere animalia, animo passiua, mente rationalia, corpcommemoratis, nihil dixit omnino, quod daemones cum bonis saltem hominibus id viderentur habere commune, quod non esset in malis. Nam ipsos homines cum aliquanto latius describendo complecteretur, suo loco de illis dicens tanquam de infimis atque terrenis, cum prius dixisset de coelestibus diis; ut commendatis duabus partibus ex summo et infimo ultimis, tertio loco de mediis oratione pollentes, immortalibus animis, moribundis membris, levibus et anxiis mentibus, brutis et obnoxiis corporibus, dissimilibus moribus, similibus erroribus, peruicaci audacia, pertinaci spe, casso labore, fortuna caduca, singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui, uicissim sufficienda prole mutabiles, uolucri tempore, tarda sapientia, cita
Abbreviated transcription (Latin):
dos quos om̃s bonos bõsq credit in alta etherea sede
collocat ꝓcul a conu̾satione mortaliũ. Qd̃ aut̃ aliqͥs
demon fuerit grecis fauens troianisq contͣriꝰ. sic̃ aliꝰ
adu̾sus grecos troianoꝵ opitulator. quẽ ueneris seu
martis nomine idem poeta cõmemorat. quod dõs
iste talia nõ agentes inhabitacionibꝰ cęle¬
stibus ponit. s hi demones ꝓeis qͦs ama.¬
bant contra eos quos od̾ant int̾ se dec̾tau̾int: hoc
non ꝓcul a u̾itate poetas dixisse confessus ẽ. da
his quippe ista dixerunt. quos hominibꝰ simili
motu cordis ⁊ salom̃tis ꝑ om̃s cogitationum espꝰ
fluctuare testatur. ut possent amores ⁊ odia ñ
ex̾cere. Id enim uidetur philosophꝰ curassȩ plan¬
nicus. necum hȩc a poetis canerentur. nõ a den¬
nibus mediis s ab ipsis diis quoꝵ noĩa poetȩ fu¬
gendo ponunt fieri cred̾entur. Quid illa ipsa de
finitio demonum : Parum ne intuenda ẽ: uh

Expanded text:
deos, quos omnes bonos beatosque credit, in alta aetheria sede deos, quos omnes bonos beatosque credit, in alta aetheria sede conlocat, procul a conuersatione mortalium; quod autem aliquis daemon fuerit Graecis fauens Troianisque contrarius, sicut alius aduersus Graecos Troianorum opitulator, quem Veneris seu Martis nomine idem poeta commemorat, quos deos iste talia non agentes in habitationibus caelestibus ponit, et hi daemones pro eis, quos amabant, contra eos, quos oderant, inter se decertauerint, hoc non procul a ueritate poetas dixisse confessus est. De his quippe ista dixerunt, quos hominibus simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare testatur, ut possint amores et odia non exercere. Id enim videtur philosophus curasse Platonicus, ne, cum haec a poetis canerentur, non a daemonibus mediis, sed ab ipsis diis, quorum nomina poetae fingendo ponunt, fieri crederentur. finitio daemonum parumne intuenda est ubi
Abbreviated transcription (Latin):
s omniũ demonum medit᷑atẽ ꝓpt̾ aeria corpora
int̾ dõs ⁊ homines descͥbebat : hoc enim ait fin¬
gere poetas quod ex istoꝵ demonum num̾o deos fa¬
ciunt. ⁊ eis eoꝵ nomina imponunt. ⁊ quibꝰ uolu̾int
hominibꝰ ex his amicos iniicosq distribuunt. fic¬
ti carminis impunita licentia. cum dõs ab his de¬
monum moribꝰ. ⁊ cęlesti loco ⁊ bĩtudinis opulentia
remotos ȩẽ ꝑhibeant. Hȩc ẽ gͦ fictio poetaꝵ dos dic̾e
qui dii non sunt. eosq sub doꝵ noibꝰ int̾ se decertate
ꝓpt̾ homines. quos ꝓstudio partiũ diligunt uł ode¬
runt. Non ꝓcul aut̃ a u̾itate dic̃ hanc ẽẽ fictionem.
scͥbuntur demones quales s̃. Deniq hic eẽ dic̃ home¬
ricã mineruã. quȩ mediis cetibꝰ granĩ cohibendo a¬
chilli int̾uenit. Qd̃ gͦ minerua illa fuerit poeticum
uult eẽ figm̃tum. eo qd mineruã deã putat. eamq ĩt̾

Expanded text:
sed omnium daemonum medietatem propter aeria corpora sed omnium daemonum medietatem propter aeria corpora inter deos et homines describebat? Hoc enim ait fingere poetas, quod ex istorum daemonum numero deos faciunt et eis deorum nomina inponunt et quibus uoluerint hominibus ex his amicos inimicosque distribuunt ficti carminis inpunita licentia, cum deos ab his daemonum moribus et caelesti loco et beatitudinis opulentia remotos esse perhibeat. Haec est ergo fictio poetarum deos dicere, qui di non sunt, eosque sub deorum nominibus inter se decertare propter homines, quos pro studio partium diligunt uel oderunt. Non procul autem a ueritate dicit hanc esse fictionem, scribuntur daemones, quales sunt. Denique hinc esse dicit Homericam illam Mineruam, quae mediis coetibus Graium cohibendo Achilli interuenit.\' Quod ergo Minerua illa fuerit, poeticum uult esse figmentum. eo quod Mineruam deam putat eamque inter
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. in qua uirtus ⁊ sapientia siulla eis eȩt passio
turbulentis inferioꝵ animi partium regendis mo¬
dandisq dñaret᷑. ipsa inqͣm mens eoꝵ sicut istę pla¬
toncus confitetur. salo ꝑturbationum fluctat.
Subiecta ẽ gͦ mens demonum passionibꝰ libidinum.
formidinum irarũ. atq huiusmodi cet̾is. Quȩ gͥ
pars in eis lib̾a ẽ composq sapientiȩ qua placeant
num uiciis subiugata. ⁊ opp̾ssa. quicqͥd rationis na¬
turalit̾ ht̃ ad fallendum ⁊ decipiendũ tanto acriꝰ
intendat. qͣnto eam magis possidet nocendi cupi
ditas: Qd̾ si quisqͣm dic̃ non ex omĩũ ł ex maloꝵ
demonum nuimero ȩẽ quos poetȩ quorũdã homi¬
num osores ⁊ amatores dos ñ ꝓcul a u̾itate ꝯfin¬
gunt. hos enim dixit apuleiꝰ falom̃tis ꝑ om̃s cogi¬
tacionum estꝰ fluctuare. quomͦ istud intellige̾ po¬
t̃imus. qnõ cum ħ dic̾e̾t non quoꝵdam idest maloꝵ

Expanded text:
sunt, in qua uirtus et sapientia, si ulla eis esset, passionibus sunt, in qua uirtus et sapientia, si ulla eis esset, passionibus turbulentis inferiorum animi partium regendis moderandisque dominaretur, — ipsa, inquam, mens eorum, sicut iste PlatonSubjecta est ergo mens daemonum passionibus libidinum, formidinum, irarum, atque hujuscemodi caeteris. Quae igitur pars in eis libera est composque sapientiae, qua placeant num vitiis subjugata et oppressa, quidquid rationis naturaliter habet, ad fallendum et decipiendum tanto acrius intendat, quanto eam magis possidet nocendi cupimalorum daemonum numero esse, quos poetae quorundam hominum os ores et amatores deos non procul a ueritate confingunt hos enim dixit Apuleius salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare: quo modo istud intellegere poterimus, quando, cum hoc diceret, non quorundam, id est malorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ira pumant quos accipiunt ęt̾na dĩ lege punien¬
dos ⁊ miseris sinȩ miset iȩ cõpassione subueniant.
⁊ ꝑiclitantibꝰ eis quos diligunt. sine timore opitu¬
lentur.⁊ tam̃ istarum nomina passioniĩ consuetu¬
dinȩ locutionis humanȩ etiam in eos usurpent᷑.
ꝓpt̾ quãdã oꝑum similitudinẽ. ñ ꝓpt̾ affectionum
infirmitatẽ sic̃ ipsȩ ds scd̾m scͥpturã irascit᷑. nec
tam̃ ulla passione tͣbat᷑. ħ enĩ u̾bum uindicte¬
int̾im de scĩs angłis questionȩ dilata. uideamꝰ quẽ
admoduĩ dicant platonici medios demones int̾
dõs ⁊ homines constitutos. istis passionĩ estibꝰ fluc¬
tuare. Si enm intȩ ab bio lib̾a eisqꝙ dñante. mot̾¬
huiuscemodi pat̾entur. non eos dicet apulerꝰ simili
motu cordis ⁊ salom̃tis ꝑ om̃s gitationum estꝰ fluctuare.
Ipsa gͥ mens eoꝵ idest pars animi suꝑior. qua rõnaleᷤᷤ

Expanded text:
ira puniant, quos accipiunt aeterna Dei lege punienira puniant, quos accipiunt aeterna Dei lege puniendos, et miseris sine miseriae conpassione subueniant, et periclitantibus eis, quos diligunt, sine timore opitulentur; et tamen istarum nomina passionum consuetudine locutionis humanae etiam in eos usurpentur propter quandam operum similitudinem, non propter affectionum infirmitatem, sicut ipse Deus secundum scripturas irascitur, nec tamen ulla passione turbatur. Hoc enim uerbum uindictinterim de sanctis angelis quaestione dilata uideamus quem ad modum dicant Platonici medios daemones inter deos et homines constitutos istis passionum aestibus fluctuare. Si enim mente ab his libera eisque dominante mothuiusce modi paterentur, non eos diceret Apuleius simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare. Ipsa igitur mens eorum, id est pars animi superior, qua rationales
Abbreviated transcription (Latin):
qua utiq si possumus. subuenire compellim᷑ : Ser
uit aut̃ motus iste roĩ. qnõ ita p̾betur miscđia ut
iusticia conseruet᷑. siue cum indigenti tͣbuit᷑. siuȩ
cũ ignoscit᷑ penitenti. Hanc cicero locutor egregiꝰ
ñ dubitaũ appellare uirtutẽ. qͣm stoicos iit̾ uitia
numerare ñ pudet. Qui tam̃ ut docuit liber epic¬
mũ sapientis admittunt. quẽ uitiis omibꝰ lib̾um
uolunt. Uñ fit consequens ut ħ ipsa non putent
uitia. qn̾o accidunt sic sapienti ut contͣ uirtutẽ
m̃tis rõnemq nicħ possint. ⁊una sit eademq senten¬
cia ꝑipateticoꝵ uł etiam platonicoꝵ.⁊ ipsoꝵ stoicoꝵ
S ut ait tullius. u̾bi controu̾sia iam dui torqueat
homines greculos. contencionis cupidiores quam
ueritatis. S adhuc m̾ito queri pot̾. utrũ ad uitę
p̾sentis ꝑtineat infirmitatẽ. ętiã in quibqͦ bonis
officiis huiꝰcemodi ꝑpeti affectꝰ. scĩ u̾o angłi ⁊ sinȩ

Expanded text:
qua utique, si poqua utique, si pouit autem motus iste rationi, quando ita praebetur misericordia, ut iustitia conseruetur, siue cum indigenti tribuitur, siue cum ignoscitur paenitenti. Hanc Cicero locutor egregius non dubitauit appellare uirtutem, quam Stoicos inter uitia numerare non pudet, qui tamen, ut docuit liber Epicmum sapientis admittunt, quem uitiis omnibus liberum uolunt. Unde fit consequens, ut haec ipsa non putent uitia, quando sapienti sic accidunt, ut contra uirtutem mentis rationemque nihil possint, et una sit eademque sententia Peripateticorum uel etiam Platonicorum et ipsorum Stoicorum, sed, ut ait Tullius, uerbi controuersia iam diu torqueat homines Graeculos contentionis cupidiores quam ueritatis. Sed adhuc merito quaeri potest, utrum ad uitae praesentis pertineat infirmitatem etiam in quibusque bonis officiis huiusce modi perpeti affectus, sancti uero angeli et sine
Abbreviated transcription (Latin):
sebit ętiam uirgilius ȩncam uͥ ait. Mens inmota
piose aediligent̾ ostende. quid de istis passionibꝰ
docent seͥptura duuna. qua ap̃iana eruditio conti¬
netur. Dõ quippȩ illam ipsam m̃te subiẽ regenda
rmetienda. nitiq passiones ita moderandas atꝙ
frenandas ut in usuĩ nisticiȩ conutant᷑. Deniꝙ in
disciplina nr̃a non tam querit᷑ utrum pus amĩs ira¬
catur. s unde irascatur. nec utrum sit tͥstis. s unde
sit tͥstis. nec utrum timeat.s quid timeat. Irasci enĩ
peccanti ut corrigat᷑. contristari ꝓ afflicto ut lib̾et᷑.
timere ꝑiclitanti ne ꝑeat. nescio utrum quisq sana
consid̾atione rep̾hendat. Lam ⁊ miscd̾iã. stoicoꝵ ẽ
sołe culpare. S quanto honestuis ille stoicus miscdia
ꝑturbaret᷑ hominis lib̾andi. qͣm timore naufragii.
Longe melius ⁊ humanuis. ⁊ pioꝵ sensibꝰ accõmodatiꝰ
nisi alienȩ miseriȩ. quedam in nr̃o corde compassio.

Expanded text:
ciam describit Virgilius Eneam, ubi ait: “Mens immota ciam describit Virgilius Eneam, ubi ait: “Mens immota piose ac diligenter ostendere, quid de istis passionibus doceat Scriptura divina, qua christiana eruditio continetur. Deo quippe illam ipsam mentem subjicit regendam et juvandam, mentique passiones ita moderandas atque frenandas, ut in usus justitiae convertantur. Denique in disciplina nostra non tam quaeritur utrum pius animus irascatur, sed quare irascatur; nec utrum sit tristis, sed unde sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim peccanti, ut corrigatur; constristari pro afflicto, ut liberetur; timere periclitanti, ne pereat; nescio utrum quisquam sana consideratione reprehendat. Nam et misericordiam Stoicorum est solere culpare: sed quanto honestius ille Stoicus misericordia perturbaretur hominis liberandi, quam timore naufragii! Longe melius et humanius, et piorum sensibus accommodatius nisi alienae miseriae quaedam in nostro corde compassio,
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ amissionẽ minabat᷑ tempestatis inmanitas.
n eȩ bona quȩ illos quibꝰ in eẽnt fac̾e̾nt bonas sic̃ fac̃
iusticia. Qd aut̃ aiunt ea nec bona appellanda ȩẽ
s cõmoda. u̾borum c̾tamini non rerum ex amũ de¬
putandum ẽ. Quid enim int̾ ẽ utrũ aptiꝰ bona uo¬
centur an cõmoda. dum tam̃ ne his pͥuetur ñ minꝰ
stoieus qͣm ꝑypateticꝰ pauescat ⁊ palleat. ea ñ eqͣlit̾
appellando s equalit̾ estimando: Ambo sanȩ si bonoꝵ
istoꝵ seu cõmodoꝵ ꝑicłis ad flagicium uł facinus ur¬
geant᷑. ut alit̾ ea retin̾e non possint. malle se dñt ħ
quam illa cõmite̾e quibꝰ iusticia uiolatur. Ita mens
ũ fixa ẽ ista sentencia. nullas ꝑturbationes etiã si
accedit inferioribꝰ ai partibꝰ inse contͣ rõnem p̾ualere
ꝑmitit. qͥny mo eis ipsa dñat᷑. eisq non consentiendo.
ipotuis resistendo regnum uͥtutis ex̾cet. ⁊̃ alẽ de¬

Expanded text:
quorum amissionem minabatur tempestatis inmanitas, quorum amissionem minabatur tempestatis inmanitas, non esse bona, quae illos quibus inessent facerent bonos, sicut facit iustitia. Quod autem aiunt ea nec bona appellanda esse, sed commoda: uerborum certamini, non rerum examini deputandum est. Quid enim interest, utrum aptius bona uocentur an commoda, dum tamen ne his priuetur non minus Stoicus quam Peripateticus pauescat et palleat, ea non aequaliter appellando, sed aequaliter aestimando? Ambo sane, si bonorum istorum seu commodorum periculis ad flagitium uel facinus urgeantur, ut aliter ea retinere non pquam illa committere, quibus iusticia violatur. Ita mens, ubi fixa est ista sentencia, nullas perturbaciones, eciam si accidunt inferioribus animi partibus, in se contra racionem prevalere permittit; quin ymo eis ipsa dominatur eisque non consenciendo, sed pocius resistendo, regnum virtutis exercet. Talem e
Abbreviated transcription (Latin):
rat. eum ex decretis stoicoꝵ dixisse atq sensisse. Quȩ
sita sunt. aut nichil aut penȩ nicħ distat int̾ stoicoꝵ
aliorumq philosophoꝵ opinionem. de passionibꝰ ⁊
ꝓturbationibꝰ am̃oꝵ. Utriq enim m̃tem rationemq
sapientis. ab earum dñatione defendunt. & idõ
futasse dicunt eas in sapientẽ non cade stoici. quia
neqqͣm eius sapientiam qua utiq sapiens ẽ ullo erro¬
te obnubilant. aut labe subu̾tunt. Accidunt aut̃
am̃o sapientis salua serenitate sapientiȩ ꝓpt̾ illa q̃
cõmoda uł incõmoda appellant. qͣmius ea nolit dic̾e
bona uł mala. Nam ꝓfecto si nichpendet has res ille
philosophꝰ quas amissurum se naufragio sentiebat.
sicut ẽ uita ista salusq corporis. non ita illud ꝑicłm
ꝑhorresc̾ẽt. ut palloris ętiam testimonio ꝓderetur.
U erumptam̃ ⁊ illã pot̾at ꝑ motionem pati.⁊ fixam
ten̾e mente sentenciã. uitã illam salutẽq corporis

Expanded text:
rat eum ex decretis Stoicorum dixisse adque sensisse. Quae rat eum ex decretis Stoicorum dixisse adque sensisse. Quae si ita sunt, aut nihil aut paene nihil distat inter Stoicorum aliorumque philosophorum opinionem de passionibus et perturbationibus animorum; utrique enim mentem rationemque sapientis ab earum dominatione defendunt. Et ideo fortasse dicunt eas in sapientem non cadere Stoici, quia nequaquam eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt autem animo sapientis salua serenitate sapientiae propter illa, quae commoda uel incommoda appellant, quamuis ea nolint dicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sentiebat, sicuti est uita ista salusque corporis, non ita illud periculum perhorresceret, ut palloris etiam testimonio proderetur. Verum tamen et illam poterat permotionem pati, et fixam tenere mente sententiam, uitam illam salutemque corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
agelluis ħ stoicis placuissȩ. qd̾ amĩ uis quas appli
fantasias nec in potestate ẽ utrum ⁊ qno incisdus
am̃o. cum ueniunt ex terribilibꝰ ⁊ formidabiliꝰ
rebus necessȩ ẽ etiam sapientis animũ moueamd
ut paulisꝑ uł pauescat metu uł tͥsticia conthassi
tanqͣm his passionibꝰ p̾uenientibꝰ m̃tis ⁊ rations
officium. nec idõ tam̃ um̃te fieri opinionẽ pilla
nec apprbari ista eisq consentiri. ħ enĩ eẽ uslill̃
inpotestate. Idq int̾ eẽ censent int̾ animũ sapiels̃
⁊ stulti qd̾ stulti am̃s eisde passionibꝰ cedit. atq. d¬
cõmodat m̃tis assensũ. sapientes aut̃ qͣmuis elsꝰ
necessitate patiantur. retinent tam̃ dehis qusꝰ
uł fugere rationabilit̾ debent. ueram ⁊ stabilem in¬
coneussa mentȩ sententiam. Hec ut potui ñ quidẽ
cõmodius agellio. s c̾te breuius et potui ut planiꝰ
ceposui. quȩ illȩ se in epicteti libro legisse cõmemo¬

Expanded text:
A. Gellius hoc Stoicis placuisse, quod animi uisa, quas appellant A. Gellius hoc Stoicis placuisse, quod animi uisa, quas appellant phantasias, nec in potestate est utrum et quando incidant animo, cum ueniunt ex terribilibus et formidabilibus rebus, necesse est etiam sapientis animum moueant, ita ut paulisper uel pauescat metu, uel tristitia contrahatur, tamquam his passionibus praeuenientibus mentis et rationis officium; nec ideo tamen in mente fieri opinionem mali, nec adprobari ista eisque consentiri. Hoc enim esse uolunt in potestate idque interesse censent inter animum sapientis et stulti, quod stulti animus eisdem passionibus cedit adque adcommodat mentis adsensum; sapientes autem, quamuis eas necessitate patiantur, retinent tamen de his, quae adpetere uel fugere rationabiliter debent, ueram et stabilem inconcussa mente sententiam. Haec ut potui non quidem commodius A. Gellio, sed certe breuius et, ut puto, planius exposui, quae ille se in Epicteti libro legisse commemo
Abbreviated transcription (Latin):
mox ut securitas p̾buit loquendi uł etiã garriendi
locum. quidam ex his quos nauis illa portabat qius
luxuriosus asia aticus. philosophum compellat illi¬
dens q̃ exinuiss atq palluiss. cum ipsȩ mansis u
trepidꝰ. in eo quod impendebat exitiũ. At illȩ arista
socͣtici responsũ retulit. Qui cum inre simili eal
u̾ba ab homine simili audiss. respondit illũ ꝓ an
neqͥssimi nebulonis m̾ito nõ fuissȩ sollicitum. seait
ꝓ aristippi am̃a tim̾e debuissę. Hac illo diuitȩ rl¬
ponsione depulso. postea quesiuit agelliꝰ a philoso¬
pho ñ exagitandi amõ. s discendi. quenã illa rõ gͥ
pauoris sin. Qui ut doceret hominẽ sciendi studio
nauit̾ accensum. ꝓtulit statim de sarcinula sua
stoici epicteti librum. in quo ea scͥpta ẽęnt que
congruerent decretis ⁊ enonis ⁊ cͥsippi. quos fussȩ
stoicoꝵ ppͥncipes nouimus. In eo libro se legissȩ chie

Expanded text:
mox ut securitas praebuit conloquendi uel etiam garriendi mox ut securitas praebuit conloquendi uel etiam garriendi locum, quidam ex his, quos nauis illa portabat, diues luxuriosus Asiaticus philosophum conpellat inludens, quod extimuisset adque palluisset, cum ipse mansisset intrepidus in eo quod inpendebat exitio. At ille Aristippi Socratici responsum rettulit, qui cum in re simili eadem uerba ab homine simili audisset, respondit illum pro anima nequissimi nebulonis merito non fuisse sollicitum, se autem pro Aristippi anima timere debuisse. Hac illo diuite responsione depulso postea quaesiuit A. Gellius a philosopho non exagitandi animo, sed discendi, quaenam illa ratio esset pauoris sui. Qui ut doceret hominem sciendi studio nauiter accensum, protulit statim de sarcinula sua Stoici Epicteti librum, in quo ea scripta essent, quae congruerent decretis Zenonis et Chrysippi, quos fuisse Stoicorum principes nouimus. In eo libro se legisse dicit
Abbreviated transcription (Latin):
nec in hac questione stoici delectent᷑ nͥ nouitate u̾boꝵ.
U idet᷑ gͦ mͥ etiam in hoc ubi querit᷑ utrum accidant
sapienti passiones amĩ. an ab eis sit ꝓrsꝰ alienus. qͥe
u̾b̾ eos potiusq ꝙ rebꝰ fac̾e controu̾siam. Nam ⁊ ipso
nicħ hinc alud qͣm platonicos ⁊ ꝑypateticos sentipe
existimo. qͣntum ad uĩ rerum attinet ñ uocabuloꝵ
sonum. Ut eni alia omittã quibꝰ id ostendã. nelqͥtiꝰ
faciam. aliquid unum quod sit euidentissimũ dᷤ
uigasse aliqño cum quodã philosopho stoico. Is pi¬
losophꝰ sic̃ latinus ⁊ uberius qd̾ ego breuit̾ attingã
nairant agelliꝰ. cum illud nauigium horribili qͥlo
⁊ mari ꝑicłosissimȩ iactaret᷑. iii tumnoris expalluit.
Id animadu̾sũ ẽ ab eis qui ad erant. qͣm iuis in mori
uicinia curiosissimȩ attentis. utrum nec ne philosi¬
phus amo turbaretur. Deiñ tempestate transacti.

Expanded text:
nec in hac questione Stoyci delectentur nisi novitate <verborum. nec in hac questione Stoyci delectentur nisi novitate <verborum. Videtur> ergo michi et in hoc, ubi queritur utrum accidant sapienti passiones animi, an ab eis sit prorsus alienus, de verbis eos pocius quam de rebus facere controversiam. Nam ipsos nichil hinc aliud quam Platonicos et Peripateticos sentire existimo, quantum ad vim rerum attineret, nisi ad vocabulorum sonum. Ut enim alia omittam, quibus id ostendam, ne longum faciam, aliquid unum quod sit evidentissimum dicnavigasse aliquando cum quodam phylosopho nobili stoylosophus, sicut latius et uberius, quod ego breuiter adtingam, narrat A. Gellius, cum illud nauigium horribili caelo et mari periculosissime iactaretur, ui timoris expalluit. Id animaduersum est ab eis, qui aderant, quamuis in mortis uicinia curiosissime adtentis, utrumne philosophus animo turbaretur. Deinde tempestate transacta
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ greci pathȩ. nr̃i aut̃ quidã sicut cic̾o ꝑturbatio¬
nes quida affectiones. uł affectꝰ. quida uero sic̃ iste
d greco exp̾ssiꝰ passiones uocant. has gͦ ꝑt̾bationes. siuȩ
affectiones. suiȩ passiones. quidam philosophi dic̃t &
insapientẽ cade. s mod̾atius rationiq subiectas. ut eis
leges q̃dãmͦ quibꝰ ad necessariũ redigant᷑ modũ dñatio
m̃tis imponat. hoc qui sentiunt platonici sunt. siuȩ
aristotilici. cum aristotiles discpłs platonis fuerit.
qui sectam pẏpateticã condidit. Aliis aut̃ sic̃ stoieis.
cad̾e ullas oĩo hꝰcemodi passiones insapientẽ ñ placet.
Hos aut̃ idest stoicos cicero in libris de finibꝰ bonoꝵ
ꝑẏpateticos certare conunc̾ quõ qͥde nolunt stoyei
bona appellare. s cõmoda corpr̃is ⁊ ext̾na. eo quod nul¬
lum bonum uolunt eẽ hominis p̾t̾ uirtutẽ. tanqͣm
artem bñ uiuendi. quȩ non nͥ in amõ ẽ. hȩc aut̃ isti
bona. s in comparatione uirtutis qua recte uiuit᷑.

Expanded text:
icut Cicero, perturbationes, quidam affectiones uel affectus, quidam uero, sicut iste de Graeco expressius, passiones uocant. Has ergo perturbationes siue affectiones siue passiones quidam philosophi dicunt etiam in sapientem cadere, sed moderatas rationique subiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad necessarium redigantur modum, dominatio mentis inponat. Hoc qui sentiunt, Platonici sunt siue Aristotelici, cum Arisqui sectam> peripateticam condidit. Aliis autem, <sicut Stoicis, cadere ullas omnino huiuscemodi pas>siones in sapientem non <placet. Hos autem, id est Stoicos, Cicero in libris De fini>bus maloPeripateticos certare <convincit; quando quidem Stoici nolunt bona appellare, sed commoda corpo>ris et externa eo quod nullum bonum volunt esse hominis <preter virtutem, tamquam artem> bene vivendi, <que> non nisi in animo est. Hec autem isti bona; sed in comparacione virtutis, qua recte vivitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ iam tunc uidis inimissimos. in neutͣm purtẽ
cõmemorare ausus ẽ. ne uł laudaret contͣ sue patͥe
uet̾em ꝯsuetudinem uł rep̃hendet contͣ ꝓpͥam for¬
sitan uoluntatẽ. De illis sane uideis cum loq̃retur
ait. Cum int̾im usq eo sceleratissimȩ gentis ꝯsuetudo
ꝯualuit. ut ꝑ omnes iã t̾ras recepta sit. sic uicti uic¬
toribꝰ leges ded̾unt. Alirabat᷑ hȩc dicens. ⁊ quid diui¬
nitus aget᷑ ignorans. subiecit plane sentenciã qͣ sign¬
ficaret qͥd de illoꝵ sacram̃toꝵ rõne sentiret. Ait eni.
Illitñ causas ritus sui nouer̃. maior pars ppłi facit.
a ppło dĩ cui uite ęt̾nę mist̾iũ reuelatuĩ ẽ tp̃r qͦ opor¬
tuit eadem auctoritate sublata sint. ut ⁊ alias dixi
ci diẽt mythicen. phisicen. politicen. latine aut̃ dici
hender̃. neq de ciuili cuiꝰ illa pars eẽ coniuncit᷑ eiꝰ ꝙ
⁊ ista simillima uł ȩtiã det̾ior inuenitur sꝑanda ẽ

Expanded text:
tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, a populo Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximusci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici ehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt uł ad rẽ ꝑtinet. s istȩ quẽ philosophi qͣsi lib̾ũ
fecer̃. tam̃ quia illustris ppłi romani senator erat.
colebat qd̾ rep̃hendebat. agebat qd̾ arguebat. quod
eulpabat adorabat. qi udelic magniĩ aliqͥd eũ
philosophia docuerat ne suꝑsticiosꝰ eẽt inmundo
s ꝓpt̾ leges ciuiii moresq hominũ ñ quidẽ ag̾es fin¬
gentem icenicũ intheat᷑. s imitaret᷑ intemplo. & dãp¬
nabiliꝰ quo illa quȩ m̃dacit̾ agebat sic age̾t ut eu
ppłis ueracit̾ ag̾e existimaret. scenicus aut̃ ludendo
potius delectaret. qͣm fallendo deciꝑet. hinc int̾¬
alias cuuł theologiȩ suꝑsticiones rep̃hendit ȩtiam
sacramenta uid̾oꝵ ⁊ macime sabbata. imtilit̾ eos
facẽ affirmans qd̾ ꝑ illos singłos septẽ int̾positos
dies septimã fere partẽ etatis suȩ ꝑdant uocando
⁊ multa intp̃e urgentia ñ agendo ledant᷑. Ap̃ianos

Expanded text:
esset, vel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophia quasi liberum esset, vel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophia quasi liberum fecerat, tamen quia illustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat: quia videlicet magnum aliquid cum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges civium moresque hominum, non quidem ageret fingentem scenicum in theatro, sed imitaretur in templo: eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus veraciter agere existimaret; scenicus autem ludendo potius delectaret, quam fallendo deciperet. CAPUTalias ciuilis theologiae superstitiones reprehendit etiam sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, inutiliter eos facere adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos
Abbreviated transcription (Latin):
damus. det̾iora sunt templa uͥ hȩc agunt᷑. qͣm theatͣ
ũ finguntur. Uñ in his sacͥs ciuił theologiȩ has par¬
tes potiꝰ eleg̃ seneca sapienti. ut eas in amĩ religi¬
one nõ habeat. s in actibꝰ fingat. Ait enĩ. Quȩ oĩa
sapiens seruabit. tanqͣm legibꝰ uissa. ñ tanqͣm diis
grata. & paulopost. Quid qd̾ ⁊ matͥmonia inqͥt
doꝵ uingimus: & ne piȩ quidẽ frm̃ ac soroꝵ. bel¬
lona marti collocamus. uulcano uenerẽ. neptuno
salaciam. Quosdam tñ cęlibes relinquimꝰ. quasi¬
conditio defec̾it. p̃sertim cum quedã uiduȩ sint. ut
populonia. uł fulgura.⁊ ouia rumina. quibꝰ nõ
miror petitorẽ defiusse. Omnẽ istam ignobilẽ dõꝵ
turbam qͣm longo euo longa suꝑsticio ẽgessit. sie
inquit adorabimus. ut meminerimꝰ cultũ eiꝰ mag̃
ad morẽ qͣm ad rem ꝑtinere. Nec leges gͦ nec illi mo
res in cuuli theologia id instituer̃. qd̾ diis gratũ

Expanded text:
damus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra damus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quod et matrimonia, inquit, deorum iungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tconditio defecerit; praesertim cum quaedam viduae sint, ut Populonia, vel Fulgora, et diva Rumina: quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aevo longa superstitio congessit, sic, » inquit, « adorabimus, ut meminerimus cultum ejus magis ad morem, quam ad rem pertinere. » Nec leges ergo illae, nec mos in civili theologia id instituerunt, quod diis gratum
Abbreviated transcription (Latin):
qui uano motu brachioꝵ imitat᷑ unguentẽ.Sũt
que iunoni ac minerue capillos disponant. longe
a templo ñ tantum a simulacro stantes. digitos
mouent ornantiũ mͦ. Sunt quȩ specłm teneant.
sunt quȩ ad uadimonia sua dos ad uocent. sunt qͥ
libellos offerunt. ⁊ illos causam suã doceat. Doctꝰ
archimimꝰ senex iam decrepitus. cotidie in capitolio
mimũ agebat. quasi dii libent̾ expectarent. quȩ̃ illi
homines desierant. Om̃e illic artificũ genus oꝑantiũ.
diis ĩ mortalibꝰ desidet. & paulo post. hi tam̃ inqͥt
ȩtiã si suꝑuacuũ usũ ñ turbem. nec infamẽ dõ ꝓmit¬
tunt. sedent quidẽ incapitolio qui se a ioue amari
putant. ne iunonis quidẽ si cred̾e poetis ueł iracun¬
dissimȩ respectu t̾rent᷑. Hanc lib̾tatem uairo ñ ha¬
buit. tantumͦ poeticã theologiam rep̃hende ausus ẽ
ciuilẽ ñ ausus ẽ qͣm iste concidit. S si uerũ atten¬

Expanded text:
qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adten
Abbreviated transcription (Latin):
ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet quȩ
faciunt queq paciuntur. inueniet tam indecora
honestis. tam indigna lib̾is. tã dissimilia sanis.
ut nemo fuerit dubitat᷑us furere eos. si cũ pau¬
cioribꝰ furerent. nẽ sanitatis pat̾ciniũ ẽ insanien¬
tium turba. Iam illa quȩ in ipso capitolio fieri
solere cõmemorat. ⁊ intrepide omĩno eoarguit. qͥs
credat nisi ab uridentibꝰ aut furentibꝰ fieri: Nã
cum in sacris egiptiis osyrini lugeri ꝑditũ. mox
aũ inuento magnũ eȩ gaudium̃ derisisset. cum
ꝑdit euis inuentioq figant᷑. dolor tam̃ ille atq
leticia ab eis qui nichil ꝑdid̾unt nicħq inuener̃
ueracit̾ expͥmatur. huic tñ inquit furori certum
tempꝰ ẽ tołabile semel in anno insanire i capitoliũ
ꝑ uen as. Pudebit publicate dementiȩ. qd̃ sibi ua¬
nus furor attͥbuit officii. Alius numina dõ subic̃.
alius horas ioui nunciat. alius lic̾tor ẽ aliꝰ uctor.

Expanded text:
ac sanguine supplicant. Si cui intueri vacet, quae ac sanguine supplicant. Si cui intueri vacet, quae faciunt, quaeque patiuntur, inveniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent: nunc sanitatis patrocinium insanientium turba est. 2. Jam illa quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat, et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab irridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor,
Abbreviated transcription (Latin):
nia: Sucianã taciꝰ dedicaũ deã. picũ tybinũq
romulus. hostilius pauorem atq pallorẽ tet̾rimos
hominum affectꝰ. quorum alt̾ m̃tis territe motus
ẽ. alit̾ corpr̃is. nec morbꝰ quidem s color. hec numi¬
na potiꝰ eredes. ⁊ cęlo recipies. de ipsis u̾o ritibꝰ
crudelit̾ turpibꝰ qͣm lib̾e scͥpsit: Ille inquit uiri¬
les sibi partes amputat. ille lacertos secat. U bi
iratos do̾s timent. qͥsic ꝓpicios m̾entur: Dii aut̃
nullo debent coli gen̾e si hoc uolunt. Tantus ẽ ꝑ¬
turbatȩ m̃tis ⁊ sedibꝰ suis pulse furor. ut sic dii pla¬
centur. quẽ ad modũ nec quidẽ homines seuiunt
tet̾rimi: S in fabulas tradite crudelitatis. tiranni
lacerauer̃ aliquoꝵ m̃bra. neminẽ sua lacerare
uisser̃. In regiȩ libidinis uoluptatẽ castrati sunt
quidã. s nemo sibi ne uir ȩẽt. iubente d̾no manꝰ
intulit. Seipsi in templis c̃trucidant uuln̾bꝰ suiᷤ.

Expanded text:
nia? Cloacinam Tatius dedicavit deam, Picum Tiberinumque nia? Cloacinam Tatius dedicavit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pavorem atque Pallorem teterrimos hominum affectus, quorum alter mentis terrilae molus est, alter corporis, nec morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes, et coelo recipies? De ipsis vero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit? Ille, inquit, viriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Dii autem nullo debent coli genere, si et hoc volunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor; ut sic dii placentur, quemadmodum ne homines quidem saeviunt teterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni laceraverunt aliquorum membra, neminem sua lacerare jusserunt. In regiae libidinis voluptatem castrati sunt quidam: sed nemo sibi, ne vir esset, jubente domino, manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, vulneribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑsticiones condidit. multo copiosius atq uehe¬
mentius reprehendit ipse cuulẽ istam ⁊ urbanam
theologiam qͣm uairo theatricã atq fabulosam. sũ
enim de simulacris ag̾et saeros inquit ĩmortales ĩ¬
uiolabiles in mat̾ia uilissima atq in mobili dedi¬
cant. habitus illis dantes hominum feraꝵq et
piscium. quidam uero mixto sexu diuersis corpo
ribus induunt ⁊ numina uocant. Quȩ si spũ accep¬
to subito occunrerent. monstra hab̾entur. Dem̃ aliqͣn¬
to post. cum theologiã nat᷑alẽ p̾dicans quoꝵdã phi¬
losophorum sententias digessisset. opposuit sibi q̃stio¬
nem ⁊ ait. hoc loco dicat aliquis. Credã gͦ t̾ram ⁊
cȩlos dos eẽ ⁊ supͣ lunam alios. infra alios. ego ferã
aut platonẽ aut ꝑipateticum stratonẽ. quorum
alt̾ fecit dm sine corpore alt̾ sine animo. Ꝙ ad hoc
respondens quid gͦ tandem inquit ueriora tͥ uiden¬
tur titi tacii. aut romuli. aut tullii hostilii somp¬

Expanded text:
superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt. Numina vocant que, si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur”. Deinde aliquanto post, cum, theologiam naturalem predicans, quorundam phylosophorum sentencias digessisset, apposuit sibi questionem et ait: “Hoc loco dicet aliquis: credam ego celum et terram deos esse et supra <lunam> alios et infra alios? Ego feram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi uidentur Titi Ta
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ u̾a ẽ ⁊ plena felicitas. pia caritate diligimꝰ: No
aut̃ eẽ datorem felicitatis quẽꝙͣ. istoꝵ dõꝵ qͥ tanta
turpitudine coluntur. ⁊ nͥ ita colantur multo q̃ł
irascunt᷑ atq obħ se sp̃s inmundisimos conficene.
puto exhis quiȩ dicta sunt nemme dubitars op¬
Pons quiñ dat felicitatẽ. uita quemꝰ aar possi et̃na.
ẽ am qͦiue uitã ȩcnã dicimꝰ ũ e sine fine felieras. Nã
si amã in penis nuiuit etñis. qͥbꝰ ⁊ ipsi spc̃ erueiabĩ¬
tur in mundi. mors ẽ potus illa ȩt̾na qͣm uita. Nulla
qͥtoe maior ⁊ peior ẽ mors. qͣm uͥ ñ morit᷑ mors. Si qd̾¬

Expanded text:
 est et plena felicitas, pia caritate diligimus? Non autem esse datorem felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turpitudine coluntur et. nisi ita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae dicta sunt, neminem dubitare opPorro qui non dat felicitatem, uitam quo modo dare posset aeternam? Eam quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. Nulla quippe maior et peior est mors, quam ubi non moritur mors. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
&e n p̃. sũma mors eius ẽ alienatio a uita dĩ in eͥnita¬
te supplieii. uitam gͥ et̾nam. id ẽ sine ullo fine felicẽ.
solus ile dat qui dat ueram felicitatẽ. Quã qm̃ illi
quos colit theologia ista cuuł. dare ñ posse conueꝰti
sunt. ñ solũ ꝓpt̾ ista tp̃ralia atq terena qd suꝑioribꝰ
quinq libris ostendimus. s multo magis ꝓpt̾ uitã
quȩ pꝰ mortẽ fut᷑a ẽ. quod isto uno ȩtiam illis cooꝑã
nis uis niiis in alto radices ht̃. si cui de ista ciuili
theologia respuenda atq uitanda parũ iuideor dis¬
putasse. in alud uolumen qd̃ huic opitulante dõ
ꝯiungendum ẽ animum intendat.¬

Expanded text:
est, summa mors eius est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superioribus quinque librquae post mortem futura est, quod isto uno etiam illis coopera consuetudinis vis nimis in alto radices habet, si cui de ista civili theologia respuenda atque vitanda parum videor disputasse, in aliud volumen, quod huic, opitulante Deo, conjungendum est, animum intendat.
Abbreviated transcription (Latin):
cutissimi illi uiri. qui se ꝓ magno bñficio cõsc̾pta
docuisse głantur ut seiretur qͣre cuiq dõ supplican¬
dum eẽt. quid a quoq ẽȩt petendum. ne ab surditate
turpissima qualis iocularit̾ ĩ immo fieri solet pe¬
teretur a lib̾o aqua alimphis uinum. auctores er̃
ciupiã hominiĩ diis ĩmortalibꝰ supplicanti. ut cũ
alimphis petierit uinũ. eiq respondint nos aꝙͣ
habemus. hoc alibo pete. possit recte dice̾. si uinuĩ
non habetis. saltem date michi uitam ȩt̾nã. Quid
hac absurditate monstruosius: Nonne ille cachin¬
nantes. solent enim ȩẽ ad risum faciles si ñ affectant
falere ut demones supplici respondebunt.o homo
putasne in potestate nof hrẽ uitam. quas audis
nbiẽ uł uitem : Impii dentissime gͥ stulticie ẽ
uitam etnam atalib diis pet̾e uł s̾yare. quiuite
bui herumnosissimȩ atq breuissimȩ ⁊isi qua ad
eam ꝑrinent ammimeulandã atq fulciendam

Expanded text:
acutissimi uiri, qui se pro magno beneficio conscripta acutissimi uiri, qui se pro magno beneficio conscripta docuisse gloriantur, ut sciretur quare cuique deo supplicandum esset, quid a quoque esset petendum, ne absurditate turpissima, qualis ioculariter in mimo fieri solet, peteretur a Libero aqua, a Lymphis uinum, auctores erunt cuipiam hominum dis inmortalibus supplicanti, ut, cum a Lymphis petierit uinum eique responderint: Nos aquam habemus, hoc a Libero. pete, possit recte dicere: Si uinum non habetis, saltem date mihi uitam aeternam? Quid hac absurditate monstruosius? Nonne illae cachinnantes solent enim esse ad risum faciles, si non adfectent fallere ut daemones, supplici respondebunt:s o homo, putasne in potestate nos habere uitam, quas audis non habere uel uitem? Inpudentissimae igitur stultitiae est uitam aeternam a talibus dis petere uel sperare, qui uitae huius aerumnosissimae adque breuissimae et si qua ad eam pertinent adminiculandam adque fulciendam
Abbreviated transcription (Latin):
cibꝰ songe tolerabiliꝰ philosophi audiendi sunt.
quibꝰ displicuer iste opinones enoresq ppłoꝵ.
qui ppłi constituer̃ simulac᷑ numinibꝰ multaq
de his quos dõs immortales uocant. falsa atq
indigna siue finxer̃. siue ficta credider. ⁊ credita
eorum cultui sacroꝵq ritibꝰ miseuer. Cum his
hominibꝰ qui ⁊ si non lib̾e p̃dicando. saltem ut¬
cumq disputacionibꝰ musitando talia se imꝓba¬
re testati sunt. non usq adeo inconuenient̾ q̃stio
ista tractatur. utrum nõ unum dm̃ qui fec̾ om̃ẽ
spũalem corporalẽq creat᷑a ꝓpt̾ uitã quȩ pꝰ mor¬
tem futura ẽ coli oporteat s multos dõs quos ab
illo uno factos ⁊ sublimit̾ collocatos. quidã eoꝵ¬
dem philosophorum cęt̾is excellentiores nobiliore̾q
senserunt. set̃m quis ferat dici atq contendi dõᷤ illo ᷤᷤ
quoꝵ in quarto libro quosdam cõmemoraui. quibꝰ
uitam ęt̾nam cuiq p̾stare : An uero ꝑttissimi ⁊ ac

Expanded text:
sunt, quibus displicuerunt istae opiniones erroresque populorum. qui populi constituerunt simulacra numinibus multaque de his, quos deos inmortales uocant, falsa adque indigna siue finxerunt siue ficta crediderunt. et credita eorum cultui sacrorumque ritibus miscuerunt. Cum his hominibus, qui, etsi non libere praedicando, saltem utcumque in disputationibus mussitando, talia se inprobare testati sunt, non usque adeo inconuenienter quaestio ista tractatur: utrum non unum Deum, qui fecit omnem spiritalem corporalemque creaturam, propter uitam, quae post mortem futura est, coli oporteat, sed multos deos, quos ab illo uno factos et sublimiter conlocatos quidam eorundem philosophorum ceteris excellentiores nobilioresque senserunt. Ceterum quis ferat dici adque contendi deos illos, quorum in quarto libro quosdam commemoraui, quibusuitam aeternam cuique praestare? An uero peritissimi illi et
Abbreviated transcription (Latin):
postulabat satis fecisse. qͣm minus disseruisse
ni de huius uitȩ cladibꝰ t̾renaꝵq contricione
ac mutatione rerum imꝑiti facere conantur.
non solum dissimulantibꝰ sed contra suam consa¬
entiam ȩtiam fauentibꝰ doctis quos impiȩtas u¬
sana possidet. omnino ẽẽ inanẽ rectȩ cogitations
atq rõnis. plenamq leuissimȩ temeritatis disbis¬
re non potuerunt. Nunc gͦ qm̃ deinceps ut pl¬
missus ordo expetit ȩtiam hi reffellendi ⁊ docend
sunt. qui ñ ꝓpt̾ istam uitam. s ꝓpt̾ illam que i
mortem fitura ẽ dõs gentium quos aͥana relis
destruit colendos eẽ contendunt. placet aueri¬
dico oraculo scĩ osalmi sum̾e exordium dihel¬
tationis mee. Bs̃ cuius ẽ dñs ãs spes ipsius
non respexit inuanitates ⁊ insanias mendaces.

Expanded text:
postulabat, satisfecisse, quam minus disseruisse postulabat, satisfecisse, quam minus disseruisse ni de hujus vitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum imperiti facere conantur, non solum dissimulantibus, sed contra suam conscientiam faventibus etiam doctis, quos impietas vesana possedit, omnino esse inanem rectae cogitationis atque rationis, plenamque levissimae temeritatis r aeternam. Nunc ergo quoniam deinceps, ut promissus ordo expetit, etiam hi refellendi et docendi sunt, qui non propter istam uitam, sed propter illam, quae post mortem futura est, deos gentium, quos Christiana religio destruit, colendos esse contendunt: placet a ueridico oraculo sancti psalmi sumere exordium disputationis meae: Beatus, cuius est Dominus Deus spes ipsius et non respexit in uanitates et insanias mendaces.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersus eos uideor
disputasse. qui
multos dõs et
falsos quos eẽ inutilia simulaera. uł in mundoᷤ
sp̃c. ⁊ ꝑniciosa demonia. uł c̾te creaturas ñ erea¬
torem u̾itas xͥana conuincit. ꝓpt̾ uitȩ huiꝰ mortał
rerumq t̾renarum utilitatem eo ritu ac seruiu¬
te quȩ grecȩ latria dr̃ ⁊ uni uero dõ debet᷑ uenã¬
dos ⁊ colendos putant. & nimiȩ quidẽ stulticiȩ
uł ꝑtinatiȩ nec istos quinq nec ullos alios qͣnti¬
cumq numeri libros satis ẽẽ posse quis nesciat
quo ea putatur głia uanitatis nullis cedere iurib
iutatis. in ꝑniciem utiq eius cui uicium tã un¬
mane dominatur: Nam ⁊ contra omnẽ eurã¬
tis industriã. nõ malo medici s egroti insana¬
bilis morbꝰ inuictus ẽ. Hi uero qui ea que legũt
uł sine ulla uł ñ cum magna ac nimia uet̾is
etroris obstinatione intellecta ⁊ consid̾ata ꝑpen¬
dunt. facilius nos isto numero t̾minatoꝵ quinq
uoluminum plꝰqͣm questionis ipsius necessitas

Expanded text:
aduersus eos uideor disputasse, qui multos deos et falsos, quos esse inutilia. simulacra uel inmundos spiritus et perniciosa daemonia uel certe creaturas, non creatorem ueritas Christiana conuincit, propter uitae huius mortalis rerumque terrenarum utilitatem eo ritu ac seruitute, quae Graece Xatpeca dicitur et uni uero Deo debetur, uenerandos et colendos putant. Et nimiae quidem stuvel pertinaciae, nec istos quinque, nec ullos alios quanticumque numeri libros satis esse posse, quis nesciat? quando ea putatur gloria vanitatis, nullis cedere viribus veritatis; in perniciem utique ejus, cui vitium tam immane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam, non malo medici, sed aegroti insanabilis, morbus invictus est. Hi vero qui ea quae legunt, vel sine ulla, vel non cum magna ac nimia veteris erroris obstinatione, intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quinque voluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuata. ultimo publica. Hanc ułut pompam ob¬
sequiorum intribꝰ qui restant dii ipsi secuntur extre¬
mi. quibꝰ istȩ unui̾sꝰ cultus ĩpensꝰ ẽ. In pͥmo dii e̾ti.
in sed̃o incerti. in t̾cio cunctoꝵ nouissimo dii p̃cipui
atq selecti. In hac tota seriȩ pulcheirimȩ ac subti
lissimȩ distribucionis ⁊ distinctionis. uitam et̾nã
frustra queri ⁊ sꝑari impudentissime uł optari.
ex his quȩ iam diximus ⁊ quȩ deinceps dicenda s̃.
cui uis hominum qui corde obstinato s ñ fuerit ini¬
micus. facillime apparet. Uł hominum eni sunt
ista instituta uł demonĩ. ñ quales uocant illi de¬
mones bonos.s ut loquar aꝑtiꝰ inmundoꝵ sp̃ĩum.
⁊ sine controusia malignoꝵ. qui noxias opiniones
quib ania humana magis magq uanese at iuis c̃oe¬
mitabili et̾nap u̾itati coaptari atq inherete non
posset inandentia mirabili ⁊occulte inserunt cogi¬

Expanded text:
privata, ultimo publica. Hanc velut pompam obprivata, ultimo publica. Hanc velut pompam obsequiorum in tribus, qui restant, dii ipsi sequuntur extremi, quibus iste universus cultus impensus est: in primo dii certi, in secundo incerti, in tertio cunctorum novissimo dii praecipui atque selecti. lissimae distributionis et distinctionis vitam aeternam frustra quaeri et sperari impudentissime vel optari, ex his quae jam diximus, et quae deinceps dicenda sunt, cuivis hominum, qui corde obstinato sibi non fuerit inimicus, facillime apparet. Vel hominum enim sunt ista instituta, vel daemonum: non quales vocant illi daemones bonos; sed, ut loquar apertius, immundorum spirituum et sine controversia malignorum, qui noxias opiniones, quibus anima humana magis magisque vanescat, et incommutabili aeternaeque veritati coaptari atque inhaerere non possit, invidentia mirabili et occulte inserunt cogi