comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est & cum iniuste forsitten pgcet ts
ipsam obligationis suȩ sententiã ex alia
culpa moreatur. Pastor ergo uel al¬
soluere indiscr&e timeat uelligere . isautẽ
qui submanu pecstoris est ligari timeat̃ uel
iniuste: Nec pastoris sui iudicium temere
reprehendat ne &si iniuste ligactus estex
ipsa tumidȩ rephensionis suꝑbia culpa
quȩ nom eraet fiat : Sed quia hȩc breuiter
ꝑex cessum diximus ad ex positionis ordinẽ
redeamus : T homcis autem unus ex duo¬
decimꝰ quidicitur didimus. non enet cum
eis quendo uenit ihr: Iste unus discipulus
de fuit reuersus quod gestum est audiuit
audita credere renuit: uenititerum
dñs & non credenti discipulo. lactus pal¬
pandum prȩbuit manus ostendit &os¬
tensa suorum cicatrice uulnerũ infide¬
litatis illius uulnus scinacuit : Quid frac¬
tres carissimi quid inter hȩc anim aduer¬
titis : Num quid casu gestum creditis. ut e¬
lectus ille discipulus tuncde ess& post hȩ¬

Expanded text:
est, et cum injuste forsitan ligatur, est, et cum injuste forsitan ligatur, ipsam obligationis suae sententiam ex alia culpa mereatur. Pastor ergo vel absolvere indiscrete timeat, vel ligare. Is autem qui sub manu pastoris est, ligari timeat vel injuste; nec pastoris sui judicium temere reprehendat, ne etsi injuste ligatus est, ex ipsa tumidae reprehensionis superbia culpa quae non erat fiat. Sed quia haec breviter per excessum diximus, ad expositionis ordinem redeamus. 7. Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Didymus, non erat cum eis defuit: reversus quod gestum est audivit, audita credere renuit. Venit iterum Dominus, et non credenti discipulo latus palpandum praebuit, manus ostendit, et ostensa suorum cicatrice vulnerum, infidelitatis illius vulnus sanavit. Quid, fratres charissimi, quid inter haec animadvertitis? Nunquid casu gestum creditis ut electus ille discipulus tunc deesset, post
Abbreviated transcription (Latin):
confessione peccati: Vnde & huic ipsi
mostuo las aronequacquam dicitur re¬
uiuȩsce sed ueni forces : Omnis quippe
peccator dũculpac̃ suam intra conscientiã
abscondit introrsus lat& in suis pȩne¬
trabilibus occultatur: sed mostuus uenit
forcos cum peccatorne quitias succsspon¬
te confit&ur: Iazaro ergo dicitur ueni
foras acsia ꝑte cui lib& mostuo inculpa
dicer&ur : quurreatũ tuum intracons¬
cientiã abscondis forasiam ꝑ confessionẽ
egredere qui a pud te interius ꝑnegatio¬
nem lates: Veniat it aque foras mostuus
idest culpam confiteatur peccator ueni¬
entem uero foras soluant discipuli ut
pastores ecdesiȩ ei penam debeant amo¬
uere quam meruit : qui non erubuit com¬
fiteri quod fecit : Haec de solutionis ordi¬
ne breuit᷑ dixerim ut submagno mode¬
ramine pastores ecclesiȩ uol soluere
studeant uelligare: Sedutrũ iuste an
iniuste oblig& pacstor pastoris tamon
sententia gregi timenda est nous qui sul¬

Expanded text:
confessione peccati. Unde et huic ipsi confessione peccati. Unde et huic ipsi mortuo Lazaro nequaquam dicitur Revivisce, sed Veni foras. Omnis quippe peccator dum culpam suam intra conscientiam abscondit, introrsum latet, in suis penetralibus occultatur. Sed mortuus venit foras, cum peccator nequitias suas sponte confitetur. Lazaro ergo dicitur Veni foras. Ac si aperte cuilibet mortuo in culpa diceretur: Cur reatum tuum intra conscientiam abscondis? Foras jam per confessionem egredere, qui apud te interius per negationem lates. Veniat itaque foras mortuus, id est culpam confiteatur peccator. Venientem vero foras solvant discipuli, ut pastores Ecclesiae ei poenam debeant amovere, quam meruit qui non erubuit confiteri quod fecit. Haec de solutionis ordine breviter dixerim, ut sub magno moderamine pastores Ecclesiae vel solvere studeant, vel ligare. Sed utrum juste an injuste obliget pastor, pastoris tamen sententia gregi timenda est, ne is qui sub
Abbreviated transcription (Latin):
Vt quos omni potens dĩ ꝑcompunctionis gra¬
tiam uisitat illos pastoris sententia ab¬
soluat : Tunc enim uera est absolutio
p̃sidentis cum in terni arbitriũ sequitur
iudicis: Quod bene qua driduani mostu
resurrectio illa significat. quȩ tude licaa
de monstrat. quia prius mostuũ dñsuoca uit
&uiuificauit dicens lazare ueniforas. &
postmodumis quiuiuens egressus fue¬
rat . adiscipulis est solutus. sicut scriptũ ẽ.
cumq egressus ess& quifuertat ligatus
institis tunc dixit discipulis soluite eum
& sinite abire: Ecce illũ discipuli lam
uiuentem soluunt: quẽ magister resusci¬
tauerat mostuũ: Sienim discipuli lana¬
rum mostuum soluerent . F&orẽ magis
ostenderent quam iuistutem: Ex qua
consideritione intuendum est quo dillos
nos debemus ꝑpastor celẽ ciuctoritatẽ
soluere quos auctorẽ nostrũ cognoscimus
ꝑsuscitcentẽ gratiam uiuificare: Quȩ
rectitudinis. in ipsaiam cognoscitur

Expanded text:
ut quos omnipotens Deus per compunctionis graut quos omnipotens Deus per compunctionis gratiam visitat, illos pastoris sententia absolvat. Tunc enim vera est absolutio praesidentis, cum interni arbitrium sequitur judicis. Quod bene quatriduani mortui resuscitatio illa significat, quae videlicet demonstrat quia prius mortuum Dominus vocavit et vivificavit, dicens: Lazare, veni foras ; et postmodum is qui vivens egressus fuerat 1556 a discipulis est solutus, sicut scriptum est: Cumque egressus esset qui fuerat ligatus institis, tunc dixit discipulis: Solvite eum et sinite abire , et ecce illum discipuli jam viventem solvunt, quem magister resuscitaverat mortuum. Si enim discipuli mortuum solverent, fetorem magis ostenderent quam virtutem. Ex qua consideratione nobis intuendum est quod illos nos debemus per pastoralem auctoritatem solvere, quos auctorem nostrum intelligimus per suscitantem gratiam vivificare. Quae rectitudinis in ipsa jam cognoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
moderamina uitȩ suȩ: iudex uitae fiat
alienȩ : Et plerumque contingit. ut
hunc iudicii locus teneat. cui ad locum
uitaminime concordat: Ac sepe agi
tur. ut uel damn & mnmeritos uelalios
ipseligatos soluctꝰ sȩpe in soluendis ac
ligandis subditis suȩ uoluntatis motus
non autem causarum merita sequitur:
Vnde fit ut ipsa hac ligandi & soluendi
potestate sepriu& : qui hanc ꝓsuis uo¬
luntatibus & non ꝓsubiectorum mo¬
ribus exerc&: Sȩpe fit ut erga quem¬
lib& ꝓximum ꝯdio uel gratia mouea¬
tur pastor : Iudicare autem digne de¬
subiectis nequeunt : qui in subditorum
causis. sua uel odia uel gratiam sequun¬
tur: Vnde recte ꝑ ꝓph&am dicitur.
mostificabant animas quȩ non moriun¬
tur : Quiuificabant animas quȩ non ui
uunt : Non morientẽ quippe mosti¬
ficat qui iustũ damnat : & nonuicturũ
uiuificarenititur : qui reum supplicio ab¬
soluere conatur: Causȩ ergo pensandȩ

Expanded text:
moderamina vitae suae, judex vitae fiat moderamina vitae suae, judex vitae fiat alienae. Et plerumque contingit, ut hunc judicii locum teneat, cui ad locum vitae minime concordat. Ac stur, ut vel damnet immeritos, vel alios ipse ligatus solvat. Saepe in solvendis ac ligandis subditis suae voluntatis motus, non autem causarum merita sequitur. Unde fit, ut ipsa hac ligandi et solvendi potestate se privet, qui hanc pro suis voluntatibus, et non pro subjectorum moribus exercet . Saepe fit, ut erga quemlibet proximum odio vel gratia moveatur Pastor: judicare autem de subditis digne nequeunt, qui in subditorum causis sua vel odia vel gratiam sequuntur . Unde recte per prophetam dicitur: Mortificabant animas quae non moriuntur; et vivificabant animasvunt . Non morientem quippe mortificat, qui justum damnat. Et non victurum vivificare nititur, qui reum a supplicio absolvere conatur. 6. Causae ergo pensandae
Abbreviated transcription (Latin):
cis sed pluribus porsent : Vnde & in hac
ipsa datione sp̃s dicitur: quorum remi¬
seritis peccata remit tuntur eis. & quo¬
rumr& inuerites. r&enta sunt
Lib& intueri. illi discipuli adtanta onera
humilitatis uocati . ad quantũ culmen
gloriȩ sint ꝑducti: Ecce non solum de se¬
m& ipsis securifiunt. sed &iam alienȩ obli¬
gationis potestate relaxationis accipi¬
unt principatũsuꝑni iudicis sostiun¬
tur: ut uicedĩ quiburdam peccata r&ui¬
neant . quidam relaxent: Sic sic eos adõ
decebat erigi : quit antũ ꝑdõ consense¬
rant humiliari : Eccequi districtũ
dĩ iudiciũ m&uunt: animarũ iudices fi¬
unt & alios damnant. uelliber ant̃
qui sem&ipsos damnari m&uebant :
Horum ꝓfecto nunc in ec clesia episcopi
locum tenent: soluendi acligandi aue¬
toritatem suscipiunt. qui gradũ reg¬
minis sostiuntur: Crandis honor. sed
gracue pondus isti us est honoris:
Durum quippe est. ut qui ne scit tenere

Expanded text:
cis, sed pluribus possent. Unde et in hac cis, sed pluribus possent. Unde et in hac ipsa datione Spiritus dicitur: Quorum remiseritis peccata remittuntur eis, et quorum retinueritis retenta sunt. Libet intueri illi discipuli, ad tanta onera humilitatis vocati, ad quantum culmen gloriae sint perducti. Ecce non solum de semetipsis securi fiunt, sed etiam alienae obligationis potestatem relaxationis accipiunt; principatumque superni judicii sortiuntur, ut vice Dei quibusdam peccata retineant, quibusdam relaxent. Sic sic eos a Deo decebat erigi, quia tantum pro Deo concesserant humiliari. Ecce qui districtum Dei judicium metuunt, animarum judices fiunt; et alios damnant vel liberant, qui semetipsos damnari metuebant. Horum profecto nunc in Ecclesia episcopi locum tenent. Solvendi ac ligandi auctoritatem suscipiunt, qui gradum regiminis sortiuntur. Grandis honor, sed grave pondus istius est honoris: durum quippe est, ut qui nescit tenere
Abbreviated transcription (Latin):
mel dep&ra suxerunt quia eiusdem redẽp¬
toris nostri facta & miracula uiderunt:
Oleum uero de firma p&ra suxerunt : quia
effusione sc̃i sp̃s. postresurrectionem eius
ungimeruerunt: Quasi ergo infirma pe¬
tra mel dedit : quando adhuc mostalir dñr
miraculorum suorum dulcedine. discipulis
ostendit sed firma p&ra oleum fudit quia
postresurrectionem suam factisiam inpas¬
sibilis ꝑ afflictionẽ sp̃s donũ sc̃ȩ unctionis
emanauit : De hoc oleo ꝑproph&am dicitur.
computrescet iugum a facie olei: Subiugo
quippe tenebamur dȩmonicȩ dominatio¬
nis sed unctisumus oleo sprsc̃i : Et quia
nos gratia libestatis unxit . dominationis
demonicȩ iugum putruit: paulo attes¬
tante qui ait : ubi spr dñi. ibi libestas:
Sciendum uero est quod hi qui prius s̃ p̃m
sc̃m habuerunt. ut &ipsiinnocent̾ uiue¬
rent. & prȩdicatione quibusdam ꝓdes¬
sent : Idcircohunc postresurrectionẽ dñi
patent᷑ꝰ acceperunt. ut ꝓdesse non pau¬

Expanded text:
mel de petra suxerunt, qui ejusdem Redemptoris nostri facta et miracula viderunt. Oleum vero de firma petra suxerunt, quia effusione sancti Spiritus post resurrectionem ejus ungi meruerunt. Quasi ergo infirma petra mel dedit, quando adhuc mortalis Dominus miraculorum suorum dulcedinem 1555 discipulis ostendit. Sed firma petra oleum fudit, quia, post resurrectionem suam factus jam impassibilis, per afflationem spiritus donum sanctae unctionis emanavit. 4. De hoc oleo per prophetam dicitur: Computrescet jugum a facie olei . Sub jugo quippe tenebamur daemoniacae dominationis, sed uncti sumus oleo Spiritus sancti. Et quia nos gratia libertatis unxit, dominationis daemoniacae jugum putruit, Paulo attestante, qui ait: Ubi spiritus Domini, ibi libertas . Sciendum vero est quod hi qui prius Spiritum sanctum habuerunt, ut et ipsi innocenter viverent, et in praedicatione quibusdam prodessent, idcirco hunc post resurrectionem Domini patenter acceperunt, ut prodesse non pau
Abbreviated transcription (Latin):
que uel alia duo in lucrum uenisse re¬
fertur : quia dumutrique s&ui prȩ¬
dicatio impenditur. quasi acceptata¬
lenta geminantur: Eedis quiunum
talentum acceperat : abiens fodit
in terrã & abscondit pecuniam do¬
minisui: faalentum interra absconde¬
re est acceptum ingenium interrenis
actibus inplicare : Lucrum spiritale
non quȩrere : cor a terrenis cogitati¬
onibur numquam leuare: Sunt namq
non nulli. quidonum intellegentiȩ ꝑce¬
perunt : sed tamen solaquȩ carnis suũ
sapiunt : de quibust ꝓph& am dicitur:
sapientessunt ut faciant mala: bene
autem facere nesciunt: Sed domi¬
nus quitalenta contulit. rationẽ
positurus redit : quia is quinunc
pie spiritalia don atribuit. dis¬
tricte in iudicio merita & quirit:
quid quisque accepit considerat.¬
& quod lucrum de acceptis report&
lenta retulit . adomino laudatur
atq adȩternam remunerationẽ
intromittitur. cum ei uoce domica
dicitur : Euge seruebone & fidelis

Expanded text:
que, vel alia duo in lucrum venisse reque, vel alia duo in lucrum venisse referuntur: quia dum utrique sexui praedicatio impenditur, quasi accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra abscondere, est acceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spirituale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare. Sunt namque nonnulli qui donum intelligentiae perceperunt, sed tamen sola quae carnis sunt sapiunt; de quibus per prophetam loquitur: Sapientes sunt, ut faciant mala ; bene autem facere nesciunt. 78 Sed dominus qui talenta contulit, rationem positurus redit; quia is qui nunc pie spiritualia bona tribuit, districte in judicio merita exquirit. Quidquid quisque accepit considerat, et quod lucrum de acceptis talentisnata talenta retulit, a domino laudatur atque ad aeternam remunerationem perducitur cum ei voce dominica dicitur: Euge, serve bone et fideli
Abbreviated transcription (Latin):
alii uero commisit unum: Quinque
&enim sunt corporis sensus: uidelic&
uisus auditus gustus odoratus &
tactus: quinque igitur talentis. donũ
quinque sensuum. id est &teriorum
scientia & primitur: duobus uero in¬
tellectus &operatio designatur:
linius autem talenti nomine : intellec¬
tur tantum modo designatur. Sed is
qui quinque talenta acceperat. alia
quinque lucratus est : quia sunt non¬
uillio qui& sunterna acmistica pe¬
netrare nesciunt : pintentione tamen
superne patriȩ. docent necta quor
porsunt de ipsir & terioribus quȩ acoe¬
perunt: Dumquese a carnis petulari¬
tia. a terren arũ rerum ambitu atque
auisibilium uoluptate custodiunt: ab hi
&iam alior amͦ monendo compescunt.
& sunt non nulli qui quasi duobus talen¬
tis dicati intellectum atq: operationen
percipiunt: suptilia deinternus intelle
mira su&terioribus operantur Cum¬
que intellegendo &soperanlo alus
pre dicant quani eiplicat lene gouo
lucrum portant: Bene autem alia quin¬

Expanded text:
alii vero commisit unum. Quinque enim sunt corporis sensus, videlicet visus, auditus, gustus, odoratus et tactus. Quinque igitur talentis donum quinque sensuum, id est exterior scientia exprimitur, duobus vero intellectus et operatio designatur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Sed is qui quinque talenta acceperat, alia quinque lucratus est; quia nonnulli sunt qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasi duobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operantur. Cumque et intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quin
Abbreviated transcription (Latin):
b& & quod uid&ur habere aufe¬
r&ur ab eo : Habenti autem dabitur
& abundabit: quia quis quis cari¬
tatem hab&. &iam donaalia ꝑcepit :
quis quis caritatem non hab& &iam
dona quȩ ꝑcepisse uid&ur amittit:
Vnde necesse est fr̃s mei : ut ꝑ omne
quod agitis. erga canitatis custo di¬
am uigil&is, Caritarautem uera est:
&amicum diligere in dõ &inimicũ
diligere propter dm̃: Quam quis¬
quis non hab& omne bonum amit¬
tit quod hab&: talento quod accepe¬
rat priuatur: & iuxta dominicã
sententiam in &ceriorer tenebras
mitt&ur. perpoenam quippe in
suam sponte in inariores tene¬
brar cecidit Illic coactus patitur
tenebnas ultionis qui hie libenaer
sustinuit tenebras uoluptatis gcieni¬
dum ueroest : quod nullus piger ab
hac talenti acceptione securur est
nullus namque est qui ueracitor di¬
cat: talentum minime accepi: non
est unde ponere rationen cogar
palentienim nomine : cuilib& paupe¬
ri &iam hoc iprum reputabitur qũ

Expanded text:
bet, et quod videtur habere aufebet, et quod videtur habere auferetur ab eo. Habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amittit. Unde necesse est, fratres mei, ut per omne quod agitis erga charitatis custodiam vigiletis. Charitas autem vera est amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum. Quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, talento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe in suam sponte in interiores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, non est unde rationes ponere cogar. Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
amalo seruo unum talentum tollitur.
eipotiur quidio quam qui quinque
talenta acceperat dar&ur: illienĩ
daridebuit quiminus : quamͦ qui
plur habuit: Ced sicut superiur dixi¬
mus ꝑ quinque talenta quinque
uide lic& sensus id est gtoriorum
scientia designatur: ꝑduo autem.
intellectus & operatio & primitur:
plurs ee habuit quiduo quam
qui quinque talenta ꝑceperat:
riorum ad ministrationem meruit.
ab intellectu internorum adhuo
uacuus fuit: linumergo talentum
quod intellectum significare diximus
illi dari debuit: quibene &teriora
quȩ acceperat ministrauit: quod
cotidie in sc̃a ecdesia cernimus
quia plerique dumbene minis¬
trant &teriora quȩ accipiuũ.
ꝑ adiuntam gratiam ad intellec¬
tum quoque mysticum ꝑducuntur
ut &iam de in terna intellegentia
polleant : qui& teriora fideliter
amministrant Generalis &i am
mox sententia sub ditur. qua dici¬
tur : omnienim habentidabitur:
& abundabit: ei autem qui non ha¬

Expanded text:
malo servo unum talentum tollitur, malo servo unum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat, daretur: illi enim 1466 dari debuit qui minus quam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est exteriorum scientia designatur, per duo autem intellectus et operatio exprimitur. Plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta perceperat, riorum administrationem meruit, ab intellectu interiorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significare diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique dum bene ministrant exteriora quae accipiunt, per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non ha
Abbreviated transcription (Latin):
Ox uerbissuis seruus constringitur.
cum dñs dicit: m&o ubi non semino. & con¬
grego ubi non sparsi Nosi aꝑtedicat : si
uxta tuam sententiam & illud &quiro
quod aderogandum non dedi: quanto
magir ate &quiro quod aderogandum
dedi : Opor tuit ergo tedare pecuniã
meam nummolariis. & egoueniens re¬
cepirsem utique quod meumest cumusu¬
ra: pecuniam uero numiularus dare
esteis scientiam prȩdicationis impende¬
gercere: sed sicut nostrum periculum
aspicitis. si dominicam pecuniam tene
&iam nondata recipitur: Cumenĩ
hoc redlitur quod acceptum fue¬
quod acceptum non est: Pensate ergo
pecunia usuram soluitis: & curate ut
&eo quol audistis. &i amalia studea¬
tir intellegere quȩ non audistis. Qua¬
tenur alia & alus colligentes: &iamilla
discatis & uobis m&ipsisꝰ agere : quȩ
necdum & prȩdicatonis ore didicistis:
Pigrum uero seruum qua sententia
feriat audiamur: Tollito ab eotalen¬
tum. & date ei quihab& decemtalenta
Oportunum ualde uidebatur ut cum

Expanded text:
s constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam sententiam et illud exquiro quod non dedi, quanto magis a te exquiro quod ad erogandum dedi; oportuerat ergo te dare pecuniam meam nummulariis; et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Pecuniam vero dare nummulariis est eis scientiam praedicationis impendee. 4. Sed sicut nostrum periculum aspicitis si dominicam pecuniam teneaetiam non data recipitur. Cum enim hoc redditur quod acceptum fuequod acceptum non est. Pensate ergo,pecunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia studeatis intelligere quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet deceOpportunum valde videbatur, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quorumbene p&rus adhuc in in firmi¬
tate positus speciemten& : cum uiro
peccatorem consideras : oport& ui
ate dnm non repellar: sed qui id cirto
melioris habitus uias & rectioris
uitȩ apprehendere arcemnolunt.
quia infirmorerse se conspiciunt:
quasi peccatorerse satentur & d nm̃
repellunt . eumque in quo scĩficari
debuerant fugiunt: & uelut inper¬
turbatione consilium non habent :
dumimoriuntur & uitamtiment
Unde & huic seruo ꝓtinus respon¬
ditur: serue male & piger. scie¬
bas quia m&o ubinon semino & con¬
grego ubi nonspargo : opostuit

Expanded text:
Quorum bene Petrus adhuc in infirmiQuorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet cum, viso peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed qui idcirco melioris habitus vias, et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se fatentur, et Dominum repellunt, eumque quem in se sanctificare debuerant, fugiunt, et velut in perturbatione consilium non habent, dum moriuntur, et vitam timent. Unde et huic servo protinus respondetur: Serve male et piger, sciebas quia meto ubi non semino, et congre
Abbreviated transcription (Latin):
pe sunt bona omnia prȩsentis uitȩ.
quom lib& multa uideantur: Sed tunc
fidelisseruus supr amulta constituitur.
quando deiucta omni corruptionis mo
umper fecte intromitt&ur quando
meerua illa patria aelsumptus ater
angelorum coctibus ad mixtus : sic
interius gaud& demunere. ut non
sit iam quod &terius doleat decorrup¬
tione: Seruus autem quio peraride
talento noluit : ad dnm uerbis &cura¬
tionis redit dicens: domine scio quia
homo durur er m&is ubi non seminasti
& congregar ubi non sparsisti & timenr
abii & abscondi talentum interra. ecce
inutilis reruus dunum dominum uocat.
cuitamen adlucrum deseruire dsi¬
mulat : & timuisrese dicit in lucr ÷
talentum &pendere : qui hoc solum ti
in ecclesia quorum isteseruur imagi¬
nemten& qui melioris uitȩuias ad gredi
metuunt & tamen iacere in sui torpo¬
ris ignauia non pertimescunt: Cum¬
que sepeccatorer considerant. sci catis
uias arripere trepidant. & remane¬
re insuis iniquitatibus non formidant

Expanded text:
pe sunt bona omnia praesentis vitae, quamvis multa videantur. Sed tunc fidelis servus supra multa constituitur, quando devicta omni corruptionis molum perfecte intromittitur, quando in aeterna illa patria assumptus atque angelorum coetibus admixtus, siinterius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corruptione. 3. Servus autem qui operari de talento noluit, ad dominum cum verbis excusationis redit, dicens: Domine, scio quia homo durus es, metis ubi non seminasti, et congregas ubi non sparsisti; et timens abii et absconinutilis servus durum dominum vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucro talentum expendere, qui hoc solum timque in Ecclesia quorum iste servus imaginem tenet, qui melioris vias vitae aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt. Cumque se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et remanere in suis iniquitatibus non for
Abbreviated transcription (Latin):
modo sed & omnibus quiꝑ uerbũ eorũ
credunt in dnm̃. Quiequid rect e sc¬
piunt eusdem sp̃s est munere conoes¬
rum, Ille ergoinquit tosimonim
ꝑhibe bit deme & uostestimoniũ
plibers Quiaquȩ sp̃u intus docette
perceperunt. hȩc abiecto timore
eorum & sei entia ueritatis mlur¬
trauit & ad docenda quȩ nos sene
culiine uirtutis erxit. Vnderecte

Expanded text:
modo, sed et omnibus qui per verbum eorum modo, sed et omnibus qui per verbum eorum credunt in Dominum, quidquid recte sapiunt, ejusdem Spiritus est munere concessum. Ille ergo, inquit, testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis, quia quae Spiritu intus docente perceperunt, haec abjeeorum et ad scientiam veritatis illustravit, et ad docenda quae nossent, culmine veritatis erexit.
Abbreviated transcription (Latin):
& patre ꝓcedit & filio. Uenit & suaspen¬
te quia sicut coȩqualis est patri & filio
itto eandẽ hab & uoluntatem cumpatre
& filio communem: sp̃s enim ubi uult spi¬
rat : &t sicut a postolus enumeratis donis
cȩlestib: ait. Hec omnia operatur unus
adque idem sp̃r diuidens singulis ꝓutuult:
Adueniens autem sp̃s testimonium ꝑhibuit
rans omniaquȩ deillo erant scienda
mostalib: clarc illis luce reuelauit
quodui delice aequalis & consubstancia¬
lis patri erat ante sȩcula: quod consubr¬
tantialis factus ẽ nobis infine seculorũ
quod de uir ginenatus sine peccato uixit
inmundo quod quando uoluit: & qua
uoluit morte transiuit demundo: quod
carnem adcȩlos ascendendo leuauit
ðque in paternȩ gloriȩ d&tera cons¬
cituit quod omnĩa ꝓph&arum scrip¬
ta illi testimonium ꝑhibent quod con¬
fessio nominis eius. usque ad fines epet
ꝓpaganda terraerũ C&eraque fidei
illius mysteria. sp̃s scĩ testimoniosun
reseyeta discipulis: Neque illis tantũ¬

Expanded text:
rocedit et Filio. Venit et sua sponte, quia sicut coaequalis est Patri et Filio, ita eamdem habet voluntatem cum Patre et Filio communem. Spiritus enim ubi vult spirat . Et sicut Apostolus, enumeratis donis coelestibus, ait: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Adveniens autem Spiritus testimonium perhibuit rans, omnia quae de illo erant scienda mortalibus, clara illis luce revelavit: quod videlicet aequalis et consubstantialis erat Patri ante saecula, quod consubstantialis nobis factus est in fine saeculorum, quod de Virgine natus sine peccato vixit in mundo, quod quando voluit et qua voluit morte transivit de mundo, quodcarnem ad coelos ascendendo levavit atque in paternae gloriae dextera constituit, quod omnia prophetarum scripta illi testimonium perhibent, quod confessio nominis ejus usque ad fines erat propaganda terrarum, caeteraque fidei illius mysteria Spiritus sancti testimonio sunt reserata discipulis. Neque illis tantum
Abbreviated transcription (Latin):
xmultis scĩ euangelii locis in¬
uenimus quia discipuli atte aduen¬
tum sc̃ĩ sp̃s. minus capaceserati
ad Nintelle genda ar cͥana diuine
sublimitatis minus fortes adtole¬
rtenda aduersa humane prcuita¬
tis Sedeis adueniente spũ
cum augmento diuinȩ agnitionis data
est &iam constantia uincende humanȩ
ꝑsecutionis. Vnde illis dominior ꝓ¬

Expanded text:
multis sancti Evangelii locis invenimus quia discipuli ante adventum Spiritus sancti minus capaces erant ad intelligenda arcana divinae sublimitatis, minus fortes ad toleranda adversa humanae pravitatis, sed eis adveniente Spiritu cum augmento divinae cognitionis, data est etiam constantia vincendae humanae persecutionis. Unde illis Dominica
Abbreviated transcription (Latin):
esse conspectu. quia quorum una
est diuinitas una utique & in sepa¬
racbilis insio est᷑: Hinc &enim dicit:
quime uidet uidet & patrem. Et no¬
tandum quia cum prȩsentis tempo¬
ris uerbo dicer&. qui autem diligit
me a diecie defuturo. dilig& ur
a patremeo & ego diligam eum & ma¬
infestabo ei meipsum. Diligitnam¬
q &iam nunc dilectones suos cum
patresiliur sed nunc diligit ad hoc
quam ꝑpidem gustauerait. & piu
admortom usque cestauerent
Non aũfrustrae cum additaniento
ait. Et manisestabo ei meipsum
Se enimcunctis hominib: seipruueri
solis mna nifestabit electis : Nam ere

Expanded text:
esse conspectui, quia quorum una esse conspectui, quia quorum una est divinitas, una utique et inseparabilis visio est. Hinc etenim dicit: Qui me videt, videt et Patrem . Et notandum quia cum praesentis temporis verbo diceret: Qui autem diligit me: adjecit de futuro, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Diligit namque etiam nunc dilectores suos cum Patre Filius, sed nunc diligit ad hoc quam per fidem gustaverant, et pro qua ad mortem usque certaverant. Non autem frustra cum additamento ait: Et manifestabo ei meipsum. Se enim cunctis hominibus, seipsum vero solis manifestabit electis. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
niluerum Hac quidem omiua dns
quasi apostolis specialiter dicere ui cte¬
tur ÷ sedne putare museum illis solũm¬
modo & non etiam nobis sullorũgem¬
pla sequenemur beati cudinem hui¬
ne cogintionis polliceri genendem
porsthiec sementiam subintulit. Eom¬
nib sediligentibus eadem sue asam¬
nis & cognitionis p̃mia ꝓmit tit dicens.¬
quihabe mandata mea & seruat ea
ille est quudiligit me qui autẽ dili¬
ego diligameum & manisenaboei
meipsum:. Iibi omni intentione
considerandum quia xp̃muere di¬
ligere est non ipsam dilectionem
labiis ꝓfiteri: sed mandata xp̃i
quȩ dis̃cendo habemus operaendo
serucire. Unde &iohannes am¬
monens ait: Filiolimei non diliga¬
mus uerbo nec lingua. sed operto
& ueritate. Omnigaudio amplec
ior nulla poterit : Nosscilic& apa¬
tre & filio diligi nobis contemplan¬
dam ꝑ p&uo filiidĩ gloriam reuela¬
ri Nonaũ dubi tandum quia quib:
gloria filii reuelabitur. eisdem
quoque patris & sp̃s scĩ liceat ad¬

Expanded text:
lucrum . Haec quidem omnia Dominus quasi apostolis specialiter dicere videtur, sed ne putaremus eum illis solummodo, et non etiam nobis, si illorum exempla sequeremur, beatitudinem divinae cognitionis polliceri, generalem post haec sententiam subintulit, et omnibus se diligentibus eadem suae visionis et cognitionis praemia promittit, dicensQui habet mandatailigit me. Qui autem diliego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Ubi omni intentione considerandum quia Christum vere diligere est non ipsam dilectionem labiis profiteri, sed mandata Christi, quae discendo habemus, operando servare. Unde et Joannes admonens, ait: Filioli mei, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate . Omni gaudio amplectjor nulla poterit, nos scilicet a Patre et Filio diligi, nobis contemplandam perpetuo Filii Dei gloriam revelari. Non autem dubitandum quia quibus gloria Filii revelabitur, eisdem quoque Patris et Spiritus sancti liceat ad
Abbreviated transcription (Latin):
que saluatorem : & infideler atłe
passionem in carne uiderum
sed quia di filius ess&. quia pa¬
Nt ditus a domissus inmundus
nonnisi fideles scire potuerunt :¬
pm̃ autem scm neq oculis uidere
infideles neq animo ualebant
cognoscere: quia non inditius hu¬
manitate discipulis apparuit.
sed ita ad eos uemire ita apudeos
maluit manere. ut in ipsis eorũ
cordib grtissimã sibi sedem con¬
secrr& : Hocẽ enim quodait:
uos autẽ cognos c&is eum quia
apud uos manebit & inuob erit :
ne cum electis: inuisibiliter utiq
cis gratiã suȩ cognitionis ghib&
Non relinquam uos orfanor ue¬
niam aduos. Videbatur infide¬
cipulos relinquer& orfanos: sed
non reliquit orfanos. quibur &
prebuit seipsum uiuum. postpas¬
sionem suam in multis largu¬
mentis ꝑdies quadraginta &
posedienł decem ad sumptionis suȩ
hoc est hodierna die spy sci illor
decelo charis mate donauit
Vbiipsũ xpm̃ ad eos uenisse nul¬
lus ambigit qui inso ꝓarabilem
see trincratis nacuram iurtutẽ

Expanded text:
lvatorem, et infideles ante passionem in carne viderunt, sed quia Dei Filius esset, quia Paracletus a Deo missus in mundum, non nisi fideles scire potuerunt. Spiritum autem sanctum neque oculis videre infideles, neque animo valebant cognoscere, quia non indutus humanitate discipulis apparuit, sed ita ad eos venire, ita apud eos maluit manere, ut in ipsis eorum cordibus gratissimam sibi sedem consecraret. Hoc est enim quod ait, Vos autem cognoscetis eum, qui apud vos manebit, et in vobis erit. net cum electis, visibiliter utique eis gratiam suae cognitionis exhibet. Non relinquam vos orphanos, veniam ad vos. Videbatur infideinus discipulos relinqueret orphanos, sed non reliquit orphanos, quibus et praebuit seipsum vivum post passionem suam in multis argumentis per dies quapost dies decem assumptionis suae, hoc est hodierna die, Spiritus sancti illos de coelo charismate donavit. Ubi ipsum Christum ad eos venisse nullus ambigit, qui inseparabilem sanctae Trinitatis naturam, virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
quod p&rus t&e adterram trahit:
Ipsiquippe sca ecclesia est commissa ipsi
specialiter dicitur simon io hannȩ samas
me pasce ouesmeas: Quo dergo post mo¬
dum aperitur inuoce. hoc nunc signatur
inopere: Quia igitur prȩdicator ecclesiȩ
nos amundi huius fluctibus separat : nimi¬
rum necesse est. ut r&e plenum piscibus
p&rus adterramducat: Ipse enimpisces
adsoliditatem litoris ꝑtrahit quia scȩ prȩ¬
dicationis uoce. stabilitate eternȩ patriȩ
fidelibus ostendit: Hocegit uerbis hoc epis¬
talis hoc agit cotidie miraculorum signis:
Quotiens ꝑ eum adamorem qui&is &esnȩ
conuestimur quoties a perrenarum rerum
tumultibus seperamur : quidaliudquam¬
missi intrarete fidei pisces adlitdis trahi¬
mur: Sed cum r&e magnis piscib plenũ
dicrur cadditur & quantis scilicocentũ
uinquaginta tribus: Amagnoraesterio

Expanded text:
quod Petrus rete ad terraquod Petrus rete ad terraipsi quippe sancta Ecclesia est commissa, ipsi specialiter dicitur: Simon Joannis, amas me? pasce oves meas. Quod ergo postmodum aperitur in voce, hoc nunc signatur in opere. Quia igitur praedicator Ecclesiae nos a mundi vitae hujus fluctibus separat, nimirum necesse est, ut rete plenum piscibus Petrus ad terram ducat. Ipse enim pisces ad soliditatem littoris pertrahit, qui sanctae praedicationis voce, stabilitatem aeternae patriae fidelibus ostendit. Hoc egit verbis, hoc epistolis, hoc agit quotidie miraculorum signis, quoties per eum ad amorem quietis aeternae convertimur, quoties a terrenarum rerum tumultibus separamur, quidmissi intra rete fidei pisces ad littus trahimur? Sed cum rete piscibus magnis plenum dicitur, additur et quantis, scilicet centum quinquaginta tribus. A magno mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
nistra figurtiri Illa ergopiscatio inqua
specialiter inquum pastẽ mittir& bu¬
at non iubeur prȩsentem ecdesiam deig¬
nauit quȩ bonossimul ac malos colligit᷑
nec eligit quos trabat quia & quos elge¬
repossit ignorat : Hac autem piscatio
post dñi resurrectionem facta. Insola
dex terum missa est : qui aduidendam
daritatis eius gloriam sola eleccorũ
ecdesia ꝑtingit quȩ desinistro opere nil
hebebit : In illc piscatione prȩmulti¬
tudine piscium r&e rumpitur quia
nunc ad confersionem fider &iamcum
electis repbi tanti intrunt qui ipsam
quoque ecdesam heresibus scindant
In ista uero piscatione & multi pisces &
magni capiuntur & rete non rumpitur
quia scã eleetorum ecclesia. in continua
auctoris suipace requiescens nullis iam
dissensionibus dilamatur : Capitis ccutẽ
tam megnis piscibus : Ascendit simon pe¬
trus & taxit r&e interram : Iam credo
quod uestra caritas aduestit quidest

Expanded text:
sinistra figurari? Illa ergo piscatio, in qua sinistra figurari? Illa ergo piscatio, in qua specialiter in quam partem mitti rete debeat non jubetur, praesentem Ecclesiam designavit quae bonos simul ac malos colligit; nec eligit quos trahat, quia et quos eligere possit ignorat: haec autem piscatio post Domini resurrectionem facta, in solam dexteram missa est, quia ad videndam claritatis ejus gloriam sola electorum Ecclesia pertinget quae de sinistro opere nihil habebit. In illa piscatione prae multitudine piscium rete rumpitur, quia nunc ad confessionem fidei, etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant: in ista vero piscatione et multi pisces et magni capiuntur, et rete non rumpitur, quia sancta electorum Ecclesia in continua auctoris sui pace requiescens, nullis jam dissensionibus dilaniatur. Captis autem tam magnis piscibus, ascendit Simon Petrus, et traxit rete in terram. Jam credo quod vestra Charitas advertat quid est
Abbreviated transcription (Latin):
Neque enim cum ipsis nonerat quibus
praesens corporaliter appccrebat : sed
tamen iamse esse cum ipsis denegat:
a quorum mostali corpore carnis im¬
most alitate distabat: Quod illic cum
ipsis positis. fat&ur non se es se cũ
ips̃is hoc quoque hicsitu corporis in¬
dicat cum ad huc nauigantibus esse
seiam in licore de monstrat : Factat
autem discipulis piscationis magna
difficultas ut magistro ueniente fie¬
r& ammirationis meogna sublimitas
quiptinus dixit: mittite indexteram
gelio legitur q uia dñs iursit ut adpi¬
candum rdiamit terenturi ante passi¬
onem indelic& & postresurrectionem
Sed prius quam redemptornostor pate¬
radur ere urger& mittiquidem rre
ad piscandum iub& sedutrum indexit¬
ram aninsinistrammitti debuiss&
nomubapostresurrectienẽ uero
suntiut ietiarura perentor inista autẽ
& multi capti sunt & ria rupta non sunt
Quis uero nesciat bonos dextera & mados ̃

Expanded text:
Neque enim cum ipsis non erat quibus Neque enim cum ipsis non erat quibus praesens corporaliter apparebat, sed tamen jam se esse cum ipsis denegat, a quorum mortali corpore carnis immortalitate distabat. Quod illic cum ipsis positus, fatetur non se esse cum ipsis, hoc quoque hic situ corporis indicat, cum, adhuc eis navigantibus, esse se jam in littore demonstrat. 3. Facta est autem discipulis piscationis magna difficultas, ut magistro veniente fieret admirationis magna sublimitas. Qui protinus dixit: Mittite in dexteram legitur quia Dominus jussit ut ad piscandum retia mitterentur, ante passionem videlicet et post resurrectionem. Sed priusquam Redemptor noster pateretur et resurgeret, mitti quidem rete ad piscandum jubet, sed utrum in dextram, an in sinistram mitti debuisset, non jubet: post resurrectionem vero sunt, ut retia rumperentur: in ista autem et multi capti sunt, et retia rupta non sunt. Quis vero nesciat bonos in dextera, et malos in
Abbreviated transcription (Latin):
recurrat : Quȩrioiam potest quur
discipulis inmarilabor antibus. pastre¬
surrectionem suam dñs in litore st&it. qui
ante resurrectionẽ suã certt̃ discipulis. in fluc
tus maris ambulauit: Cuiussentttio fest ne cos¬
noscit᷑ sipsaquȩ tunc inertet cauia pens&ur
Quid & enim mare. nisi prȩsens sȩculum
signat. quod secausarum tumultibus.
&undis uitȩ corruptibilis inlidit
quidꝑsoliditatem litoris nisi illa ꝑpe¬
tuitas qui&is &ernȩ figuratur
Quia igitur discipuli adhuc fluctibus
mostalis uitȩ inerant In mari labor a
bant: quia autem redemptor noster.
Iam corruptionem carnis excesserat
postresurrectionem suam in litore
stabat: Acsi ipsum resurrectionis
suȩ mesterium rebus discipulis loque¬
r&ur dicens: lam uobis inmnari non ap¬
pareo quia uobiscum in ꝑturbationis
fluctibus non sum: Hinc est quodalio
in loco postresurrectionem suam eisdẽ
discipulis dicit: hȩc sunt uerba quȩ locu¬
tos sum aduos cum ad huc essem nobiscũ

Expanded text:
recurrat. 2. Quaeri etiam potest cur, recurrat. 2. Quaeri etiam potest cur, discipulis in mari laborantibus, post resurrectionem suam Dominus in littore stetit, qui ante resurrectionem suam coram ditibus maris ambulavit. Cujus rei ratio festine cognoscitur, si ipsa quae tunc inerat causa pensetur. Quid enim mare, nisi praesens saeculum significat, quod se causarum tumultu et undis vitae corruptibilis illiditur? Quid per soliditatem littoris, nisi illa perpetuitas quietis aeternae figuratur, quia igitur discipuli adhuc fluctibus mortalis vitae inerant, in mari laborabant. Quia autem Redemptor noster jam corruptionem carnis excesserat, post resurrectionem suam in littore stabat. Ac si ipsum resurrectionis suae mysterium rebus discipulis loqueretur, dicens: Jam vobis in mari non appareo, quia vobiscum in perturbationis fluctibus non sum. Hinc est quod alio in loco post resurrectionem suam eisdem discipulis dicit: Haec sunt verba quae locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum .
Abbreviated transcription (Latin):
Nectio sc̃i euangelii quȩ modo inues¬
tris ccuribus lecta est frictresmei.
quȩstione animum pulsat : sed pulsa¬
tione suauim diser&ionis indicat
Quȩri & enim pocest. surp&rus
qui piscator ante conuersio¬
nem fuit post conuersionem adpisca¬
tionem reduit : Et cum uoritas dicat
ue momit tens manum suã inaratrũ
& cispiciens rero aptus est regnodĩ
ifur rep&iit quod de reliquit : sed
siurstus discr&ionis inspicitur citius ui¬
d&ur: quia nimirum negotium que
ante conuersionem sine peccato exti¬
tit hoc &iam post conuersionem repe¬
tere culpa non fuit: Nampiscatorem
p&rum mat theum uero teloneariũ
scimus : & post conuersionem suam ad
piscationem polrus reduit matheus
uero ad telone ne gotium non resedit:
quicc & caliud est uictum ꝑpistatione
quȩrere aliud telonei lucris pecunias
augere: Sunt enimpleraquo nego¬
tia quȩ sine peccatis exhiberi aut ux
aut nullatenus possunt. Que orgo
ad peccatum implicant : adhxc neceise
est ut post conuersionem anuaus non

Expanded text:
ectio sancti Evangelii quae modo in auribus vestris lecta est, fratres mei, quaestione animum pulsat, sed pulsatione sua vim discretionis indicat. Quaeri etenim potest cur Petrus, qui piscator ante conversionem fuit, post conversionem ad piscationem rediit; et cum Veritas dicat: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei , cur repetiit quod dereliquit? Sed si virtus discretionis inspicitur, citius videtur quia nimirum negotium quod ante conversionem sine peccato exstitit, hoc etiam post conversionem repetere culpa non fuit. Nam piscatorem Petrum, Matthaeum vero telonearium scimus; et post conversionem suam ad piscationem Petrus rediit, Matthaeus vero ad telonei negotium non resedit , quia aliud est victum per piscationem quaerere, aliud autem telonei lucris pecunias augere. Sunt enim pleraque negotia, quae sine peccatis exhiberi aut vix aut nullatenus possunt. Quae ergo ad peccatum implicant, ad haec necesse est ut post conversionem animus non
Abbreviated transcription (Latin):
corrupit: Ponumergo eius est ue¬
rum atquȩ &ernum sirenascendo
signeur ⁊ & non potuerunt uerbũ
eius reprehendere coram plebe
& mirati in responsis eius tacuer
Quieredere debuerant ad tantam
sapientiami miratisunt quod calli¬
ditas eorum insidiandi non inuenis¬

Expanded text:
corrupit. Bonum ergo ejus est vecorrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternu non potuerunt verbum ejus reprehendere coram plebe; et mirati in responsis ejus, tacuerunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt quod calliditas eorum insidiandi non invenis
Abbreviated transcription (Latin):
& parsus est dñs: omnes autem reges
romani a primo gaio cesare. qui
imperium arripuerat. cȩsarer
appellatisunt : Porro quod ait
reddite que sunit cȩsaris cȩsari.¬
idest numinum tributum & pecuniã
& quȩ sunt didõ Decimas primitias.
oblationes acuictimas sentiamus
qquomodo & ipse reddidit tributa
prose & pero &dõ reddidit quȩ di
sunt patris faciens uoluntatem ⁊
Aiter reddite quȩ cȩsaris sunt cȩ¬
pari & quȩ dĩ sunt dõ: que mad¬
modum cȩsar a uobis gagit inpres¬
sionem imaginis sue: sic & dr̃ ut quẽ¬
admodum illi redditur nummus
sic dõ anima lumine uultus eiur
iniustrata atque signata: Linde
psalmista: signatum est inquit in
nolus lumen uultustui dñe. Hoc
quippe lumenest totum hominis
&uerũbonum quod non oculir
sed menae conspicitur: signatum
autem dixit in nobis tamquã de¬
norius signatur regis imagine:
homoenim factus est adimaginem
& similitudinem di quam peccando

Expanded text:
et passus est Dominus. Omnes autem reges et passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo Caio Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei, Deo, decimas, primitias, oblationes ac victimas sentiamus. Quomodo ipse et reddit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem . Aliter: Reddite quae Caesaris sunt, Caesari; et quae Dei sunt, Deo. Quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei , quam peccando
Abbreviated transcription (Latin):
debere tributa solui ut stoctim audi¬
entes ministri prȩsidis: qui iuxta alios
euangelistes affuisse leguntur . sedi¬
tionis contraromanom principem
teneant: Considentns autem do¬
lum illorum dixit cedeos: Quidme tem¬
utcctis: ostendite mihidenariũ cuius
hab& imaginem & inscriptionem:
Scipientia semꝑ sapienter agit ut
suis potissimum temptatores sermo¬
mibus confutentur Ostendite mihi
inquit denanium: hoc est genus nummi
quod prodecem nummis imputabatur:
& habebat imaginem cȩsaris : Qui autẽ
putant interrogationem saluato¬
nis ignor antiam erse & non dis pen¬
sationem discant & prȩsenti loco
quod utique potuerit scire ihs cu¬
iur imagoess& innummo: sed inter¬
nogat ut adsermonem eorum compe¬
tenter respondeat: Nes ponden¬
tes dixerunt: graris : &ait illis
reddite ergo quȩ cȩsarissunt cesa¬
ri & que dĩ sunt dõ Cesarem non
putomus augustum sed aiberium
significari priuignum eius. qui in
locum succerserat uitrici: sub quo

Expanded text:
re tributa solvi, ut statim audientes ministri praesidis, qui juxta alios evangelistas adfuisse leguntur, seditionis contra Romanos principem teneant. Considerans autem dolum illorum, dixit ad eos: Quid me tentatis? Ostendite mihi denarium, cujus habet imaginem et inscriptionem? Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo, sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes, dixerunt, Caesaris. Et ait illis: Reddite ergo quae Caesaris sunt, Caesari: et quae Dei sunt, Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari, privignum ejus, qui in loco successerat vitrici, sub quo
Abbreviated transcription (Latin):
A crca mentum di lectis simi selutis
nostrȩ quã precio sanguinis suium¬
uersitatis conditor estimcuut
a die
corporolis ortus usque adgitũ
nis perdis pensationem humili¬
cactis impl&um est: & lic& multor
o &icminforma serui diuinitatis signarto¬
dia uerinłꝙpriecamnen illius tẽporis ac¬
tio. addemonstrandẽ suscepti hominis
ꝑtqͥnuit ueritatem: Post passionẽ uero
runtis mortis uinculis quȩ uim suã in eum
qui peccatierat nescius idendo ꝑdidenit

Expanded text:
cramentum, dilectissimi, salutis nostrae, quam pretio sanguinis sui universitatis 293 conditor aestimavit, a die corporalis ortus usque ad exitum passionis, per dispensationem humilitatis impletum est. Et licet multa etiam in forma servi Divinitatis signa radiaverint, proprie tamen illius temporis actio ad demonstrandam suscepti hominis pertinuit veritatem. Post passionem vero, ruptis mortis vinculis, quae vim suam in eum qui peccati erat nescius incedendo pandiderat