comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liter fruitus sum. cum me in dignum et
non merentem unice diligebat. Euriȩ¬
sus lacrimae fluunt.moque depec¬
tore gemitus erumpit . In quomihi post
haec homine si milis requies: in cuius erit
caritate solatium mi himiseromihi infe¬
lici: potero neumquam sid iutius uixe¬
ro non dolere. quod mastino superstes
sum: Erit posthaec uitiio cunda ͤ erit
dies aut hora sinelacrimis S a ut te cum fnrt̃
dilectissime potero illius mentionem
habere sine fletu. autumquum loquens
apud te aliud quum deillo loqui potero:
Sed quid te in lacrimas fletus que commo¬
ueo:
ieo: Eccenuncconsolatum esse tecupio.
Qui mesolari ipsenon possum. Nondeerit
nobis ille mihicrede nondeerit. Inter̃¬
erit dese sermocinantibus. adstubit o¬
rantibus. Quod queiam hodie pruesture
dignatus .ẽ. uidendumse ingloria sua sue¬
pe prebebit. et assidua sicut ante paulu¬
lum fecit benedictione nos proteget
udes ecundum ordinem uisionis qua¬
caelum sequentibus sepatere mons¬

Expanded text:
liter fruitus sum, cum me indignum et liter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere mons
Abbreviated transcription (Latin):
fessionedñĩ non recedens immobilis
obstetis sec ut luetus ulceribus. con¬
guudensque cruciatib quuelibet int̾
tormenturisisset. Sed quam quam
ista non tulerit: impleuit tumen etiã¬
sine cruore mastyrium. Nam quus
ille prospe aeternitatis humanorum
dolorum non pertulit passiones.
fame uigiliis nuditate. ieiunis. op¬
Probrus inuidorum. insectationib
in proborum. cura pro in firmuntib
sollicitudine pro periclituntibus.
Quo enim ille dolente nondoluit
Quoscandulitante non ustus. est.
Q uo pereunte nongemuit. Prae¬
Prae¬
ter illa cotidiana illius aduersum
humance spiritalisque nequitiae
diuersa certuminaDum in eo uaris
tem ptitionibus ał petito. semper ex su¬
perut fostitudo uincendi. patientia exs¬
pectundi. aequunimitus sustinendi. Quȩ¬
re ineffubilem uirum pietute. misericor¬
dia. caritute. quae cotidie etiam inscĩs
uiris sueculo frigente frigescit. In illo
tumen: usque ad finem aucta indies pes¬
seuerauit. Q uoego illius bono uels pecia¬

Expanded text:
fessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specia
Abbreviated transcription (Latin):
diuiua tem pestus: ad eo sensit et
mundus uiri fidelis excessum: ut
cuius uitã iure guudebat. eiusdem
mortem lugeret: Ceterum siadhaec
probanda quued iximus testes etiã
infirmior auditor exigeret
ponunu mego hominem sed multu
milia producam. et totam intesti¬
monium uirtutis exꝑtue senonum

Expanded text:
diviva tempestas: adeo sensit et diviva tempestas: adeo sensit et mundus viri fidelis excessum, ut cujus vita jure gaudebat, etiam ejusdem mortem lugeret. Caeterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed multa millia producam, et totam in testimonium virtutis expertae Senonum
Abbreviated transcription (Latin):
re suꝑ faciem. ne faceret uerecundiã
Nudata pars corporum. At in parte
alia uideres sine interro gitione uexa¬
tos. et suacrimina confitentes. Nomi¬
na etium nullo interro gunte pro¬
debunt. Illese iouem. istemercurium
fatebantur. Postremo cunctos
diciboliministros cum ipso cerneres
auctore cruciari. Ut iam in murti¬
no illud fatecmur impletum quod
scriptum .ẽ: qnm̃ scĩ deangelis iu¬
dicabunt. UII PAGUM¬
QUENDAM INSENNONICQ
annis singulis grando ucstubat
Conpulsi extremis malis incolue.
amartino auxilium poposcerunt :
missa peraus picium prefectorium
uirum satis fidalegatio. cuius a gros
specialiter grauior quam ceterorũ
adsueuerut procella populari
Sed factũ ibiorutionẽ marti nust
iticuni uersa penitus liberuuit
ab in gruenti peste regionem: Vt
incorpore grandinem in illis locis
nemo ꝑtulerit. Quod nefortu itum
esse. et non potius martino prȩsti¬
tum puturetur. Eoanno quo ille¬
defunctus ẽ. rursum incubuit re¬

Expanded text:
re in faciem, ne faceret uerecundiam re in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis dicabunt. Paguquendam in Senonico annis singulis grando uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut stea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putdefunctus est rursus incubuit re
Abbreviated transcription (Latin):
duemones fatebantur: Mon as¬
terium beati uiri duob aciuiticte
erat milib: disparatum: sed siquo¬
des uenturus ad ecles iam pedem
cxtra cellulaes uae limen extulerat :
Videres ꝑtotum eccles iam ehergu¬
minos rugientes. et quasi adueniente
iudice agmina damnanda trepida¬
re: ut aduentum ep̃i clericis quiuentu¬
rum esse nescirent daemoniorũ
gemitus indicaret. Uidiquendam
ad propiante mastino inaerarap¬
tum manib: extentif in sublime
suspendi. ut nequaquam solum pe¬
dib ad tingeret. Siquando autem
exorcitandorum duemonum marti¬
nus opera recepisset. ueminem munib
ad trectubat neminem sermonibus
increpabat: Sicut plerumq pele¬
ricos rotutur turbo uerborum. sed
ad motis pierguminis ceteros iube¬
but abscedere. acforib obseritis
in medio ecclesiue cilicio circum te.¬
tus cinere respersus. solostraui
orubat Tum uero cerneres nisero
diuerso exitu perurgeri Hos sublu¬
tis insublime pedib: quas idenube
pendere: Nectiimen uestes deflue¬

Expanded text:
daemones fatebantur? Monasdaemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes deflue
Abbreviated transcription (Latin):
illis sunt credituri. Miror autem
quendum quiuel tenuem sensum
religionis habeut : Tantum piaculi
uelle committere. ut putet quen. quã
demartino posse mentiri : facessat
aquoquam quis ub dõ uiuit istusus¬
pitio. Neq: enim martinus hoc iN¬
diget ut mendaciis adserutur: sed
timentotius sermonis fidem apuo¬
texp̃e de promimus. nos necaliadixis¬
se nec alia dicturos quam quaeaut
ipsiuidimus autq munifestis aue¬
torib uel plerumq ipso referente
cognouimus: Ceterum et sidiulogi
speciem quo ad leuandum fastidiũ
lectio uaria retur adsumpsimus:
uos pie pruestruerȩ profitemus¬
Ha ec me ex¬
trinsecus inserere non nullorum
incredulitis nonsine meo dolore
conpulerit. sed red eut ad nr̃m ser¬
mo consensum: in quocum me tam
studiose audiri uideam. fatebor
Necesse . ẽ. aprum fecisse constun¬
tes. Qui res pulit in fideles eos
tuntum iudicans audire debere
qui crederent. UETFEROR SI
QUIDEM CREDPLIS SPU
et pruedolore totus in sanio. Non
credent martini uirtutib: xp̃ianiquas

Expanded text:
illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemuhaec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas
Abbreviated transcription (Latin):
no referente conpertus int: Tum
nuꝑ refrigerius prbt quem coram
uid etis abagarido fideliuiro extri¬
bunis sub inuocatione diuince mu¬
iestatis audiuit. Quis ibihoc ab ip¬
so auitiuno relitum esse iurubat.
Ceterum nolo mire mini mehodie
facere quod hesterno non feci. ut
ad singulus quasq: uirtutes nomi¬
na testium ꝑsonasq sub nectum
Ad quas siquis fuerit incredulus
quia adhuc incorpores unt recurrat:
exigit id infidelitus plurimorum.
qui in aliquib quae hesterno memo¬
ratus unt nutare dicuntur: Acci¬
ACCI¬
piant ergotestes adhuc incolumes
atq uiuentes. quib: quia defiden rẽ
dub itunt magis credant.: sed si ad eo
infideles sunt. profiteor quia nec

Expanded text:
no referente conperta sint, tum no referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec
Abbreviated transcription (Latin):
tes dominum suum quod somnofu¬
is set in lusus: negant quem quam
esse proforib Exsuomet ingenio
coniectunte f Neminem nocte pos¬
se uigilare. nedum illi crederent.
in illius noctis herrore iacere ante¬
aliena limina sacerdotem : Iđque
auitiano facile persuaso. rursũ
soluitur in soporem: sed moxui ma¬
iore concussus. exclamat martinũ
stare proforib sibiideo nullum
quietem animi corporisq: permitti:
Tardantib: seruis. ipse adlimena ex¬
teriora progreditur Ibi martinũ
utsenserat deprehendit. Percul
mine fecisti: nihilloquite neces se ẽ
Scio quid desideres. uideo quid requi¬
ras: discede quantotius . Neme ob
un urium tuam caelestis ira consumat:
Satis soluerim hucusq poenarum:
crede: quia non leuiter apud me
actum . ẽ. ut ipse procederem
Po st discessum autem scr̃ad uocat
officiales suos: iub et omnes cusso¬
dias relaxari : et moxipse proficscit
Itu fuguto auitiano. lȩtuta .ẽ. ciuitus
et liberata. Haeccum multis auitia¬

Expanded text:
tes dominum suum quod somnio futes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere antealiena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsmine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitia
Abbreviated transcription (Latin):
AUITINNI QUO UDAM COMITIS
ouerutis barbaram nimis et ul¬
triom nes cruentum feritatem: Hic
rubido spu ingressus turonos ciuitutẽ
sequentib eum miserubili facie ordi¬
nib: catenatis. diuersa perdendis pa¬
raruiubet genera poencrum. dispo¬
nen APosterodie ad tonita ciuitate
adopus tam triste procedere: Q uod
ubi martino conpertum ẽ. solus puu¬
lo ante med ium noctem ad pretoriũ
bes tice illius tendit. Sed cum pro¬
fundue noctis silentio quiescentib
cunctis nullus forib obseratis
pateret in gressus. antelimina cru¬
enta prosternitur: Interea auitia¬
nus grauisomno sepultus angelo in¬
gruente ꝑcellitur: seruus inquitdi
ad tucclimina iacet. ettuquiescis.
Qucille uoce perceptu. lectos uo
turbatus excutitur: Conuocatisq
seruis. trepidus exclumat marti¬
num esse proforib. Irent prote¬
nus claustra reserurent. Ned ĩ ser¬
uus pateretur in iuriam. sed illi
ut .ẽ. omnium natura seruo rum
Vix prima limina egressi. in riden¬

Expanded text:
Auitiani quondam comitis Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inriden
Abbreviated transcription (Latin):
non fuisse: Mirum et illud quod hu¬
ic meiutem intuebutur memini
contigis se:uas uitreum cum oleo
quod martinus benedixerat infenes¬
tra puululum editiore deposuit.
puerfamiliaris in cautior linteum
super positumampullulam ibi esse
ignarus adtruxit. Uas super constra¬
tum marmore pauimentum decidit.
Cunctis metu exterritis nebenedictio
deperis set. Ampullula perinde in¬
columis ẽ. reperta: acsisuper plu¬
mas mollissimas decidis set: Quae
ref non potius ad casum quam ad
martini ẽ. referenda uis tutem. Cu¬
ius benedictio perire non potuit.
QUI DILLUD QUOD PACTUM. E
aquodam: cuius nom en quia pręsens
e et prodsse uetuit: supprimetur
Cuiquidem temport hic etiam satur¬
ninus interfuit. Canis nobis inpor¬
tunior oblutrabat . In nomine in¬
quit martinn iub eote. obmutescere.
Canihaes it latratus ingutturr
linguam ut abscisã putures õbmutuit.
tic parum .e. ipsum martinum fecis
tes. Credite mihi. qui etiam
alii in nomineeiuf multufecerunt.

Expanded text:
non fuisse. mirum et illud, quod hunon fuisse. mirum et illud, quod hu— me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: Parum illud ẽ quodnuꝑ arpagio
prbo referente cognoui. sed non pret̃¬
mittendum uidetur.IIII.
AUITIANM COMITIS UNOREM
misissemartino oleum quod ad diuer¬
sas morborum causas necessarium
sicut .ẽ. consuetudo benediceret: Am¬
pullulum uitreum istius modi fuis se
ut rotunda in uentrem cresceret
ore producto Sedoris exstantis con¬
cauum non repletum: Quia id moris
sit uascula conplere. ut pars umbo
nib obstruendis libera relinquatiꝵ
Testubutur prbtuidissese oleum
sub martinibenedictione creuis se.
quoadexundante copia superne
deflueret. Eandemq: Dum ad matrẽ¬
familias uasculum referretur
seruas se uirtutem: Nam interma¬
nus ꝑueri portunti fita sem ꝑ exun¬
das se oleumut omne illius uestimen¬
tum eopia superfusi liquoris operi¬
ret: Matronam ituusq ad summũ
labrum plenum uasculum recepisse.
ut prbt hodieq: fateatuiN obdendi
pessuli quoclaudi diligentius seruan¬
da consuerunt in uitro illo spatium

Expanded text:
est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium
Abbreviated transcription (Latin):
se eẽ
tuntuemoli : sed illis quasi
sanctiorib nihil in possibile futebatiꝵ
At illi pias preces unacum patre suppli¬
ciuoce iungentes. orare martinum
ut sperutu prȩstaret. Nec cunctutus
ultra utrumq preclarum. et ostenden¬
do humilitatem. nec differendo pietu¬
tem.  Iub et circum stantis populi mul¬
titudinem sub moueri. Episcopis tun¬
tum et puellae patre adsistentib IN
orationem suo illo more prosternit᷑.
Dein pusillum olei cumexorcis mi pre¬
fatione bened icit: atq itu inos puel¬
le scĩficatum liquorem Cum et linguã
illius digitis teneret infudit. Nec fe¬
fellit scm̃ uirtutis euentus Patris
nomen interrogut. mox illa res pon¬
dit. Proclãmat pater cum guudio
pariter etlacrimis. martini genua
conplexus. ethanc primam se filiue
audisse uocem cunctis stupentibus
fatebutur. Ac ne cuiquam id incredi¬
bile forte uideutur: Perhibeut uob
presens euagrius testimonium uerita¬
tis Nam resipso presente. tum gestu

Expanded text:
se esse se esse tantae moli, sed illis quasi sanctioribus nihil inpossibile fatebatur. at illi pias preces una cum patre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem nec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta
Abbreviated transcription (Latin):
tendos eẽ. censebat: Aegre tamen ob¬
tinurut eucherium exuicariif etcel¬
sum ad mitterent consularem: Ceteri
sunt repulsi. Tum gullum media
insede conponimus. Quicum diunobi¬
li sua uerecundia silentium tenuis set.
tandem ituexorsus .ẽ. Conuenistis
inquit ad me audiendum. et scĩetdis¬
serti: sed religiosas potius quam
doctas aures ut arbitror adtulis¬
tis. Audituri me fide testes non ora¬
tores copia locuturum. Quae autẽ
hes terno dictasunt non reuoluam.
illa qui non audierunt. exscriptis
recognoscent. Noua postumianus
expectut. nuntiaturus orienti: Nese
inconparatione martini preferat
occidenti. Ac primumgestit animuf¬
quod refrigerius in aurem suggerit
explicari.
RESIU CARNOTENA CESTA Ẽ
ciuitate. Pater filiam duo dexen¬
nemab utero mutum ꝑuellam
martino coepit offerre: Poscens
ut lingam ligutum meritis suis
sc̃s absolueret. Ille cedens episcopis
quitum foste latus illius ambiebaÑ¬
ualentiniunoatq uictricio. inparẽ

Expanded text:
tendos esse censebat, aegre tandem obtendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animuquod Refrigerius in aurem suggerit, explicare. Res in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum foValentino adque Victricio, inparem
Abbreviated transcription (Latin):
turus ẽ ueritatem. Haec me loquente.
gallo iam ad narrandum parato in̾ruit
turba monachorum. Euagrius prbt.
Aper sabastiunus. a gricola. Et post
paululum ingreditur prbt ñt aethe¬
rius cum calspione diacono et amu¬
tore subdiacono. Postremus au¬
relius prbt dulcissimus meuflon¬
giore uicuenien f anhelus cucurrit:
Quid uos inquam tam subito et tum¬
insperuti tum exdiuersis regionibus
tam mane concurritis. Nos inquĩt
hesterno cognoui mus gallum istum
pertotum diem martini Narrasse uir¬
tutes. etreliqua in hodiernum diem
quia nox oppresserat distulis se.
Propterea maturuui mus frequens
audito rium facere tantum materiam
locuturo. INterea nuntitur multos
sueculurium sture proforib NEC IN¬
gredi audentes : sed ut ad mitterentur
orantes. Tum aper. Nequaquam iN¬
quit istos nobis ad misceri conuenit :
Quia adaudiendum curio situte poti¬
us quam religione uenerunt. Confu¬
susergo illorum uice quos non ad mit¬

Expanded text:
turus est ueritatem. haec me loquente, turus est ueritatem. haec me loquente, Gallo iam ad narrandum parato, inruit turba monachorum, Euagrius presbyter, Aper, Sabbatius, Agricola: et post paululum ingreditur presbyter Aetherius cum Calupione diacono et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter, dulcissimus meus, longiore uia ueniens anhelus occurrit. Quid, inquam, tam subito et insperati tam ex diuersis regionibus tam mane concurritis? Nos, inquiunt, hesterno cognouimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse uirtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admit
Abbreviated transcription (Latin):
SURCENDuM Ẽ: MAMUTUIDES
et postuminus instut. et hic pres brter
quihesterno auditorium amisit expec¬
tut : ut quue demartino nr̃o inhodiernũ
diem explicanda distuleras. Debitor
sponsionis euoluas. Non ignarus
quidem ͤ isteom nium quaecumque
memoranda sunt : sed dulcis et grata
cognitio .ẽ. etiam notu relegenti: siqͥdẽ¬
quo tinatura ita conparatumsit. ut
meliore quis consuentia se nos se con¬
guud eat. Quaem ultorum testi mo¬
niif non eẽ . incerta cognoscat : Nam
ethic aprima adcilescentia martinũ
secutu s Nouit quidem omnia: sed li¬
benter cognita recognoscit: fatebor
enimtibi galle martini mihisaepius.
auditus esse uirtutes. Quippe qui
de eo etium litteris multu mandaue¬
rim. sed ꝑ gestorum admirutionem
semꝑ mihino uas unt. quued eillo li¬
cet audita saepius reuoluuntur
Pr̃o inde additum nobis refrigeriũ
auditorem eo in pensius gnatulum iꝵ
Quo promptius postumiunus iste
qui haec orienti inferre festinut qua¬
si subtestib consignatam abste accep¬

Expanded text:
surgendum est. nam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accep
Abbreviated transcription (Latin):
suo saluauit exemplo. Deinde cum
heresis arriana ꝑ totum orbem et maxi¬
mae intra illyricum pullulas sec. cum
aduersus ꝑfidiam sacerdotum solus
pene a cerrime pugnaret multisq sup¬
plicus e& ad fectus. Nam et publice
uirgis caesus ẽ et ad extremum de
ciuitute exire conpulsus. italiam re¬
petens Cumintra gallias quoque
Discessu scĩhilarii quem ad exilium
hereticorum uis coegerat turbatam
ecclesiam conperisset. medio lanisibi
monasterium statuit : Ibi quoque tum¬
auxentius auctor et princeps arrianoꝵ
grauis sime insectatus. ẽ. Multis que
afectum iniuriis deciuitate exturba¬
uit. Caedendum itaque tempori arbi¬
tratus ad insulam gͥ allinaria nomen
ẽ seces sit Comite quodam prbo mag¬
narum uistutiam uiro. Hic aliquandici
radicib uixit herbarum : Quo tempo¬
se elleborum uenenatum ut ferunt
graemen incibum sumpsit: Sed cumuim
ueneni insegras santis uicina iam morte
sensis sec : imminens periculum oratio¬

Expanded text:
suo saluauit exemplo. Dehinc cum suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratio
Abbreviated transcription (Latin):
dit xp̃ianum se esse: Quaerebat etiam¬
abeo antimeret:¬
ret : Tunc uero constan¬
tissime profitetur Num quam fuisse¬
se tam securum. quia sciret misericor¬
diam dñ iMHaxime intemptationib:
ađ futuram : semagis illo dolere qui
xp̃imis ericordia ut pote latrocinia
exercens es set indignus: Ingressusq
euangelicam disputationem. uerbum
dĩ latroni predicabat: Quid longius
moreł atro credidit : prosecutusq marti¬
num uiae reddidit . orans ut prosedñm
precaretur. Idemq postea religiosa
gitur mastinus indepro gressus cum
medio lanum preteris set : diabolus
initinere humana specie ad sumpta
scci obuiuntulit . quotenderet quaerer
Cumq: id ã mastino responsi accepiss&.
sequo dñs uocaret intendere : ait ad eũ:
Quocumq ieris uel quaecumq tempta¬
ueris diabolus tibi aduersabitur
eius inimicus euanuit. Itaque ut ani¬
moacmente conceperat. matrem
gentilitatis absoluit errore  Patre
in malis ꝑseuerante: Plurestamen

Expanded text:
dit Christianum se esse. quaerebat etiamdit Christianum se esse. quaerebat etiamab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam sese securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen
Abbreviated transcription (Latin):
se eẽ uociferans. Intellexit uirdĩ al¬
toris ingenii hoceum modo posse
constringi. sud ei officii in poneret
in quoquidam locus iniuriae uider&:
taque exorcistameum esse precepit.
Quam ille ordinationem ned łspexisse
tamquam humiliorem uider& ñ repudia
rem ut patriam parentesq: quos ad¬
huc gentilitas detinebat religiosa
sollicitudine uisitaret: ex uoluntate
scĩhilarii profectus ẽ: Multisq ab eo
obstrictus precib et lacrimis ut redi¬
ret. Mestus ut ferunt peregrinationẽ
illam ad gressus ẽ: : Contes tatus frax¬
tres multase aduersa passurum: quod
postea probauit euentus: Acp̃rimum
inter alpes deuia secutus. incidit¬
in latrones. Cumq unus securĩ eleuata
incaput eius libracsset: ictum ferientis
dexterre sustinuit alter: U inctis ta¬
men postergum manib:. unis eruandis
et custo diendus tieditur: Quicum eum
adremotioraduxisset . Percunctari
abeo coepit. quis names set : sespon¬

Expanded text:
se esse uociferans, intellexit uir alse esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non reprem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidin latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respon
Abbreviated transcription (Latin):
peo protectus aut galea hostium cune¬
ospenꝗ trabosecurus .: Recrudiergo
incustodiam iubetur : facturus fidem
dictis. ut inermis barbaris obiceretur::
Postero die hostes legatos depacemi¬
serunt. sua omnia seque dedentes.
Uude quis dubitet hancuere beatiuiri
fuisse uictoriam. cui praestitum sit. Ne
INermis ad proelium mitteretur :
Et quam uis pius dñs seruaremilitem
suum licet interhostium gladios et tela
potuis set: tamen ne uel aliorũ moste
scĩ uio larentur obtutus. exemit pugnȩ
neces sitatẽ: Neq: enim aliam promilite
suo xp̃s debuit praestare uicto riam.
quam ut sub actis sinesanguine hostib
nemo moreretur.
cm̃ hilarium pictauȩ ep̃m ciuitatis
cuius tunc in dĩreb spectata et cognita
fides habebatur expetiuit. Et ali¬
quandiu apud eum commoratus est.
Tem ptuuit autem idem hilarius in posi¬
to dia conii officio sibieum artius in pli¬
care: et ministerio uinai rłdiuino: sed
cum saepissime restitis set in dignum

Expanded text:
peo protectus aut galea, hostium cunepeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. litia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum
Abbreviated transcription (Latin):
renuntiaturum sesaeculo pollicebatis
Quamartinus expectatione sus pensus
ꝑbiennium fere posteaquã ẽ baptisma
consecutus. solo scilicet nomine militauił.
unum exercitu apud uangionum ciui¬
tatem Donatiuum coepit ero gare
militib: Ut .ẽ. consuetudinis: singuli
citabantur: Donet ad mastinum uentũ ẽ:
Ium uero oportunum tempus existi¬
mans. quo peteret missionem. Neq: eNĩ
integrum sibi fore arbitrabatur si
donatiuum non militatu rus acciperet
Actenus inquic ad caesarem Militaui
tibupãtere ut nunc militem dõ: Dona¬
tiuum tuum pugnaturus accipiat. xp̃i
ego miles sum. pugnarem ihi non lic&
Ium uero aduersum hancuocem tUran¬
nus infremuit. dicenseum metu pugnae
quaeposteradie erat futura uon reli
At martinus intrepidus immo inlato
sibi terrore constantior. si hoc inquit
ignauiae asscribitur non fidei: cracsti¬
nadie ante aciem inermis adstabo.
et in nomine dñihũ signocrucis noncli¬

Expanded text:
renuntiaturum se saeculo pollicebatur. renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit.unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non reliat Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non cli
Abbreviated transcription (Latin):
habentes uestire pauperem sines ua
nuditate potuis sent Nocte igitur
insecuta cum se soporidedis set. uidit
xp̃mclamidis suae qua pau perem texe¬
rit paste uestitum: Intueri diligentis¬
sime dnm̃ uestem que quam dederat
iubetur agnoscere : Mox ad angelorũ
circum stantium multitudinem audit
ibm dara uoce dicentem : Mastinus
adhuccaticuminus hac me ueste contex
Vere memordñs dictorum suorum qui
ante predixerat: Quam diufecistis haec¬
uniexminimis istis mihi fecistis. sei
paupere professus ẽ fuisse uestitũ.
et ad confirmandum tambonio peris
testimonium in eodem sehabitu quẽ
pauꝑ acceperit est dignatus ostende¬
re: Quouiso. uirbeatissimus non inglo¬
riam ẽ elatus humanam. sed bonitatẽdĩ
in suoo pere cognoscens Cum es set anno¬
rum duo deuiginti ad baptis ma conuo¬
lauit : Nec statim militiae renuntia uit
tribuni sui precib euictus. cui contub¬
nium familiare praestabat : Et enim
trons acto tribunatus suitempore

Expanded text:
habentes, vestire pauperem sine sua habentes, vestire pauperem sine sua nuditate potuissent. Nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, vidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte vestitum. Intueri diligentissime Dominum, vestemque quam dederat, jubetur agnoscere. Mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Jesum clara voce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me veste contexit. Vere memor Dominus dictorum suorum qui ante praedixerat: Quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore
Abbreviated transcription (Latin):
dianum uictum reseruabat : Iamtum
euangelii non surdus auditor de
crastino non cogitabat
NIODAM ITAQ TEM PORS
cumiam nihil praceter arma ets impli¬
cemmilitiae uestem haberet: media hie.¬
me quae solito asperior inhorruerat
Adeo ut plerosq uis algoris extingue¬
ret obuiumhabet in posta ambia¬
pe siumciuitatis pauperem nudumi
quicum pretereuntes uts ui misereren i
oraret. omnesque miserum praeteri¬
rent : intellexit uirdõ plenus sibullũ
alis miseri cordiam non prcestantib
reseruari: Quid tamen ageret: nihil
prȩter clamidem qua indutus erat
habebat: Iamenim reliqua inopus
simile consumpserat: Arrepto itaq:
ferro quo accinctus erat. mediam diui¬
dit : Partemq: eius pauperi tribuit.
reliquam rursus induitur: Inte¬
rea decircum stantib ridere non nulli.
qui adeformis es set. et truncatus habitu
uideretur. Multiquidem quib
eraet mens sanior altius gemere. quod
nihil simile fecissent: Cum utiq plus

Expanded text:
dianum uictum reseruare: iam tum dianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnquia deformis esse truncatus habitu videretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent; cum utique plus
Abbreviated transcription (Latin):
decim paeptus et catenatus sacramen¬
tis militarib implicatus ẽ  Vno
tantum seruo comite conteniesu
Cuittmnen uersa uice dominas serue¬
bat
Ideo ut plerumq: ei et calciamenta¬
ipse detraheret et ipse detergeret
Cibum unã caperent. Hic saepius
ministraret : Triennium fere ante
baptisma inermis fuit: Integerta¬
men abhisuitiis quib: illud hõminum
genus implicaris olet: Multa illi
crta commilitones benignitas Mi¬
sacdaritas : Patientia uero atque
humilitas ultra humanum modum
Namfrugalitatem in eo laud ari
non ẽ. neces se: Quaita usus e ut iam
illo tempore nonmiles sed mona¬
chus putaretur: Quib reb: itasibi
omnes conmilitones suos deuin xe¬
pat ut eum miro affectu ueneraressiꝑ
Ueedum tamen regeneratus in xp̃o
agebat quendam bonis operibbao¬
tismatis candidatũm: Essistere¬
scilicet laborantib. opem fefre mise¬
ris: Mlereegentes uestire nudos: Nihil
sibi exmilitiae stipendus praceter coti¬

Expanded text:
decim, captus et catenatus sacramendecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumqipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assisterescilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter coti
Abbreviated transcription (Latin):
ORIUNDUS FUIT
ediutra ittiliam ticiui altus ẽ
Parentibus secundum scłidig ui¬
tatem uoninfimis. gentilib: tamer
Dater eius miles primum: Post
tribunus militum fuit  Ipse cirmnatã
militiam inadolłs centia secutus.
iiter scolunes cilas subrege consitutio
Deuo subiuliauo caesare milittiuit
igr tam ensponte : quid ã primis
feretuuis adiuintipotius seruitute
sao a ͥlustris puerispirecuit it¬
ftutic ⁊ Ncimꝰ cum eẽt conoꝵ decem
inuitis parentib ad ecdesiam confugit
seq cateum inum fieri postulauit
Soxmirum in modum totus indĩo pe¬
re conuersus Cumes set aninorum
duo decim heremum gencupiuit fo
fecissetq uotis satis. sici etatis infir¬
mitas non obstitis sec. Animus tam̃
aut circamonas teria aut circa ec¬
desiam semꝑ intentus Medita¬
batur adhuc in aetatepuerili. quod
postea deuotus impleuit Sed cum
edictum es sec a regib ut ueteranoꝵ
filii ad militiam scriberentus
Prodente patre qui felicib eiusactib
inuidebat cum es set annorum quin¬

Expanded text:
oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini alius est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. Pater ejus miles primum, post tribunus militum fuit. Ipse armatam militiam in adolescentia secutus, inter scholares alas sub rege Constantio, deinde sub Juliano Caesare militavit: non tamen sponte: quia a primis fere annis divinam potius servitutem sacra illustris pueri spiravit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quin
Abbreviated transcription (Latin):
librum editum actu actenus orientuliũ
gesta memorustristum demum neces¬
sari sermonis historium gallus euoluat:
Quia utdixi et nobis debet loquendi uicẽ.
t murtinosuo credo pnrestubitr ut non gra¬
uate illius facta com memoret. AX¬
GCOPLANE INQUIE GAILUS
Licet in parsim tunto oneri. ta men relatis
a postumiano oboedientiue
cogor exemplis. Ut munus istud quod in¬
ponitis non recusem: sed dum cogito me homi¬
nem gullum inter aquitunos uerba factu¬
rum : Uereor neoffendat urãs nimium
urbunas aures sermo rusticior. Audie¬
tis me tumen ut gurdonicum hominem
Nihil cum fuco aut coturno loquentem.
Nam si mihi tribuitis mastini me es se
discipulum. illud etium concedite. ut
mihiliceut exemplo illius in anes sermo¬
num falerafet uerborum ornumenta
contemnere.: Tuuero inquit postumico¬
nis uel celtice aut simauis gallice loque¬
re: dum modo iam martinum loquaris

Expanded text:
librum edidi, ac tu librum edidi, ac tu gesta memorasti: istam demum necessarii sermonis historiam Gallus euoluat, quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illius facta commemoret. Ego plane, inquit Gallus, licet inpar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem. sed dum cogito me hominem Gallum inter Aquitanos uerba facturum, uereor ne offendat uestras nimium urbanas aures sermo rusticior. audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem. nam si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum faleras et uerborum ornamenta contemnere. Tu uero, inquiit Postumianus, uel Celtice aut, si mauis, Gallice loquerei dummodo Martinum loquaris
Abbreviated transcription (Latin):
nossent. suuuitia cognouissent : Horreo
dicere quod nuperaudiuinfelicem
dixisse. nescio quemte in illo librotuo
p̃luramentitum: Non ẽ. hominis uox
istu sed diuboli. Nec martino in hac
pastedetruhitur: sed fidei euungelide
rogutur: Namcum dñs ipse testitus
sit istius modi o peraquue martinus
impleuit ab omnib fidelib esse faci¬
enda: Qui mastinam non credit ista
fecis se. non credit xp̃m istudixis se
Sed infelices. degeneres somnolenti. quue
ipsi facere non possunt. facta ab illo eru¬
bescunt. Et mallunt illius negureuirtutes.
quam suam inereiam confiteri. XUIIII¬
UERUM NOBIS ADALIA
properuntib:. omnis istorum memoria
relinquatur. Tupotius ut iamdudum
Desidero residua martinio pera contexe.
Atego inquam: Arbitrorrectius istud
agullo esse poscendum Quippe. qui plu¬
ra nouerit: Neque enimignorure potuiitt
magistri facta discipulus: Et qui nonim¬
merito istam uocem nonsolum marti no
sed etiam nobis debeat. ut quiego iam

Expanded text:
nossent, sua vitia cognovissent. Horreo nossent, sua vitia cognovissent. Horreo dicere quod nuper audivi, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. Non est hominis vox ista, sed diaboli; nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Evangeliis derogatur: nam cum Dominus ipse testatus sit, istiusmodi opera quae Martinus implevit, ab omnibus fidelibus esse facienda; qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. Sed infelices, degeneres, somnolenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt: et malunt illius negare virtutes, quam suam inertiam confiteri. Verum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut jamdudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura noverit neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus, et qui non immerito istam vicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat; ut, quia ego jam