comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
asmisit. quantũ aũt cã sustiñe noluit. ⁊ qͣndo
noluit: tandõ ase potestate remouit. Transienꝰ
luctando se clemanibꝰ inimicoꝵ sub crarerit.
cit abeis teneret᷑. ut transiens liber ꝑmedium
illoꝵ iret: uͦ fortitudo corꝑis sola ineo laudan¬
daẽ: ñ uirtꝰ dĩtatis. Nonita conuenit. s erhibu¬
it se qualẽ uoluit: ad nutens adse ereo quod
sponte portabat. quantũ uoluit. Sigͦ ap̃ẽ na¬
turã mortalitatis scãm rationẽ dispensationis
tempꝰ aliquando exparte deposuit. ⁊ iterũ
eũ tempꝰ postulabat assũpsit: quid mirũ est
si dr̃. aliquando ꝑcausa ⁊ ratione temporis.
scđ̾m aliguio ⁊ tatã deposuisse. inqͣ tam̃ ad huc
cũ tempꝰ postułabat. passurꝰ fuit: Sigͦ hoc ẽẽ
potuit. ut ipse se ipsũ manibꝰ gestaret. ⁊ discipłis
sinc corruptione sui edendũ distribueret. ⁊
tam̃ ipse quidedit ⁊ qui dabat᷑. qͥ portauit ⁊ qͥ
portabat᷑. idẽ eẽt: quio mrũ: sidr̃. qr ipse

Expanded text:
ndo noluit, eamdam a se potestate removit. Transiens, luctando se de manibus inimicorum subtraxerit, cum ab eis teneretur ut transiens liber per medium illorum iret? Ergo fortitudo corporis sola in eo laudanda est, non virtus Deitatis? Non ita convenit, sed exhibuit se qualem voluit admittens ad se, ex eo quod sponte portabat quantum voluit. Si ergo Christus naturam mortalitatis secundum rationem dispensationis tempus aliquando ex parte deposuit, et iterum cum tempus postulabat assumpsit, quid mirum est si dicitur aliquando pro causa et ratione temporis, secundum aliquid et totam deposuisse, in qua tamen adhuc cum tempus postulabat passurus fuit? Si ergo hoc esse potuit, ut ipse seipsum manibus gestaret, et discipulis sine corruptione sui edendum distribueret; et tamen ipse qui dedit et qui dabatur qui portavit, et qui portabatur idem esset, quid miru
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ccta que adhant ꝑtinent questionẽ. Ego in
ciꝰ modi sieut ⁊ in alũs ꝓfessu̾sũ diuina secreta
magis ueneranda quã discutienda censeo. Sĩ¬
plicitati fidi hoc sufficere puto. si dicimꝰ quia
tale dedit quale uoluit. ⁊ rursũ quale dedit
ipse nouit. Idõ eñ talededit quale uoluit. quia
om̃ipotens crat. ⁊ potuit om̃e quod uoluit. Idõ
aut̃ ipse nouit quale dedit. quia sapientia erat.
iñ potuit ignorare ꝗd fuit. Fropterea leuius
se questione ab soluit. ⁊ fortassis tutius insemꝙꝵ¬
ipso subsistit. qui ñ dicit mortale dc̾dit. ne ui¬
aeatur dicẽ contra sacram̃ti dignitatẽ. nec
dicit in mortale dedit. ne estimetur credere
contra eã que ip̃o ante resurrectionẽ fuit.
tortalis corporis ueritatẽ. Propt̃ hoc forcassis
melius: ut neutrũ deffinire p̾suimanuse
quãuis cam̃ alterũ fuisse credamꝰ. Sic itaque ⁊¬
ñ dicat᷑ hoc uł hoc fuit. quãtus tam̃ credat᷑
qr alter fuit. Qđ si alcer̃ dicendũ ẽ: ego absq

Expanded text:
a quae ad hanc quaestionem pertinent. Ego in ejusmodi sicut et in aliis professus sum divina secreta magis veneranda quam discutienda censeo. Simplicitati fidei hoc sufficere puto, si dicimus quod tale dedit quale voluit, et rursum quale dedit ipse novit. Ideo enim tale dedit quale voluit, quia omnipotens erat; et potuit omne quod voluit. Ideo autem ipse novit quale dedit, quia sapientia erat; et non potuit ignorare quod fuit, propterea levius se quaestione absolvit, et fortassis tutius in semetipse subsistit, qui non dicit mortale dedit, ne videatur dicere contra sacramenti dignitatem, nec dicit immortale dedit, ne existimetur credere contra eam quae in Christo ante resurrectionem fuit mortalis corporis veritatem. Propter hoc fortassis melius est, ut neutrum definire praesumamus, quamvis tamen alterum fuisse credamus. Sic itaque non dicatur hoc vel hoc fuit, quamvis tamen credatur quod alterum fuit. Quod si alterum dicendum est ergo absque
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ ineo qđ dabat. qđ ipse erat uidebatur.
⁊ ineo qđ dabat᷑ qđ ipse erat. ñ uidebatur:
i si meo qđ dabat tenebat᷑. ⁊ crucifigebatur.
⁊ ineo qã clabat᷑ frangebat᷑ ⁊ non diudeba¬
tur edebatur ⁊ non corrũ pebatur: quidmi¬
raris. suneo qđ dabat mortalis dicit᷑. ⁊ ineo
qd q abatur inmortalis ⁊ ipassibilis fuisse p̃¬
dicatur: Hec tam̃ sic dictasint: ut nemini
ineo qđ latet. p̃iudiciũ fiat. Si consos łi

Expanded text:
go in eo quod dabat, quod ipse erat videbatur, et in eo quod dabatur, quod ipse erat non videbatur, etsi in eo quod dabat tenebatur et crucifigebatur, et in eo quod dabatur frangebatur et non dividebatur, edebatur et non corrumpebatur: quid miraris si in eo quod dabat mortalis dicitur, in eo quod dabatur immortalis et impassibilis fuisse praedicatur? Hoc tamen sic dicta sint ut nemini in eo quod latet praejudicium fiat. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iłic ip̃s insticuit. quando post cenã
uet̾is pasche. panẽ ⁊ uiñ incorpꝰ. ⁊ sanguinc̃ suum
diuna potentia trans mutans. apłis sumendũ
distribuit: ⁊ ut idẽ post hoc in memoriã sui a¬
gerent precepit. Utrum moxtale uł in montale

Expanded text:
s instituit, quando post coenam veteris paschae panem et vinum in corpus et sanguinem suum divina potentia transmutans apostolis sumendum tribuit, et ut idem post hoc in memoriam sui agerent praecepit. CAP III. Utrum mortale
Abbreviated transcription (Latin):
qui in huiꝰ modi cultu imitandi extiterunt.
scilicet ut hoc signo uicia incorde ⁊ opere pul¬
lulant̃ia. prastida doceantur. Quocoodo
encdã penitencie. quẽ admoaũ mordine
monacoꝵ: quibꝰ ⁊ ectiri ordiues sacei qͥliaco

Expanded text:
qui in hujusmodi cultu imitandi exstiterunt, scilicet ut hoc signo vitia in corde et opere pullulantia praecidenda doceantur. CAP. IV. endam poenitentiae, quemadmodum in ordine monachorum, quibus et caeteri ordines sacri qui in
Abbreviated transcription (Latin):
habet. ut rebelles ꝑ inc̾epationẽ pungat. de suꝑ
Cutulo aut̃ quohumeri constringunt᷑. timor
⁊ disciplina dñi intelligit᷑. quose ⁊ subditos sibi
regẽ debent. Perduas ũ lineas ex utraq parte
id÷ ante ⁊ retro. assũmo de orsũ pendentes. p̃di

Expanded text:
habet, ut rebelles per increpationem pungat; desuperhabet, ut rebelles per increpationem pungat; desuperCirculo autem quo humeri constringuntur, timor et disciplina Domini intelligitur, quo se et subditos sibi regere debent. Per duas vero lineas ex utraque parte, id est, ante et retro a summo deorsum pendentes; p
Abbreviated transcription (Latin):
De sancdalns uł calisis bissinis Siue lineis. xiiii¬
tuntur aũt ep̃i ⁊ cardinales pbri sandaliis.
que calciam̃ta sunt p̃dicatoꝵ. Habent aũt
hec de subtꝰ soleã integrã. ne pes terrã contingat.
de suꝑ uͦ constant excorio ꝑ loca ꝑforato. quia
gressus p̃dicatoris ⁊ subtꝰ muniti ẽẽ debent ne
cerrenis polluant᷑. ⁊ de suꝑ aꝑti. ut adcelestia
cognoscenda reuelent᷑. Qđ aũt locis quib̾ dã
apiu̾nt᷑. hoc significat. qđ euglica p̃dicatio
mist̾ia regni dĩ cognoseunt᷑. Priꝰ aũt q̃ sandalia
inpedibꝰ assumant: induunt᷑ caligis bissinis ł li¬
neis usq aogenua ꝑtensis ⁊ ibidẽ constrictis:
ꝑ qd significatur qđ rectos gressus debent facẽ
pedibꝰ suis: ⁊ genua debilia. id÷ negligenciis
resoluta. roborare. ⁊ sic ad predicandũ eugłiũ
tuntoa pontices: bacuł ⁊ anuł. Bacłs ꝑtec¬
ticudinẽ sui. iusticiã significat p̾latoꝵ. qua
subiectos regere debent. Qui iccuro subtꝰ acum̃

Expanded text:
De sandaliis et caligis byssinis sive lineis. Utuntur autem episcopi et cardinales presbyteri sandaliis, quae calceamenta sunt praedicatorum. Habent autem haec desubtus soleam integram, ne pes terram contingat; desuper vero constant ex corio per loca perforato, quia gressus praedicatorum et subtus muniti esse debent ne terrenis polluantur, et desuper aperti, ut ad coelestia cognoscenda revelentur. Quod autem locis quibusdam aperiuntur, hoc signifmysteria regni Dei cognoscuntur. Prius autem quam sandalia in pedibus assumant, induuntur caligis byssinis vel lineis usque ad genua protensis, et ibidem constrictis, per quod significatur quod rectos gressus debent facere pedibus suis; et genua debilia, id est negligentiis resoluta roborare, et sic ad praedicandum Evangelium ectitudinem suam justitiam significat praelatorum, qua subjectos regere debent. Qui idcirco subtus acumen
Abbreviated transcription (Latin):
tdint᷑ precerea leuite alio indum̃to tica.xiii¬
qͥd d al mastica dr̃. aregione quidẽ ubi pͥmꝰ
esꝰ nsus insticut᷑ putat᷑. nom̃ acolobio uͦ. qͦ apłi ⁊ qͥdã¬
manicis formã trahens. Significat aũt dalma¬
tica. ꝑꝑsui latitudinẽ. cura primoꝵ quese ȩiten¬
dit ꝑdilectionẽ. ut pluribꝰ ꝑficiat. Ao unũ gͦ finc̃¬

Expanded text:
tuntur praeterea levitae alio indumento quod dalmatica dicitur, a regione quidem ubi primus ejus usus institutus putatur nomen, a colobio vero quo apostolmanicis formam trahens. Significat autem dalmatica propter sui latitudinem curam proximorum, quae se extendit per dilectionem, ut plurib
Abbreviated transcription (Latin):
sponsionẽ scd̾e federationis spactũ scindendũ est:
s considera quia longe aliuo: ꝓmittere. adq aliud
facere. Qui promictit ñdũ facit: qui aut̃ facit iam
facit ꝗđ facit. Ineo qui ꝓmittit si nonfacit qđ pro¬
mictit. menaaciũ est: ineo aũc qui facit etiã si post
factũ penicet. tam̃ factũ om̃ino÷ qd̾ factũ est. Qui
gͦ promisit se uxorẽ ducturũ. nũdũ cam̃ uxorẽdunt.
i que spopondit se nuptarã nũdum nupsit: nec con¬
ingiũ as hue fuit. s fucurũ eẽ debuit. Cũ aũt postea
ulle urorẽ dunt. ⁊ illa marito nupsit: iã coniugi¬
ũ fuit utrinq ⁊ non poterit dusolui qđ factũ est
eciã si ioquos promissũ fuit. nonest inplecũ. Pre

Expanded text:
nem secundae foederationis pactum scindendum est? Sed considera quod longe aliud est promittere atque aliud facere. Qui promittit nondum facit; qui autem facit jam facit quod facit. In eo qui promittit si non facit quod promittit, mendacium est. In eo autem qui facit, etiam si post factum poenitet, tamen factum omnino est quod factum est. Qui ergo se promisit uxorem ducturum, nondum tamen uxorem duxit; et quae spopondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito nupsit, jam conjugium utrinque fuit; et non poterit dissolvi quod factum est, etiam si id quod promissum fuit n
Abbreviated transcription (Latin):
Cetera emiuł gratis clatasunt. Bene dicis. Ou̾e emisti.
⁊ lanã nonemisti. s gratis accepisti. Tam̃si ouem
non emisses: lanã non habuisses. Pro arbore p̃ciũ
dedisti. ut fructũ eiꝰ gratis manducares. Satis
astute ingredi enstimasti conmento ridicło. Uide
gͦ quomͦ non emeris. quod non habuisses. si pretiũ
non dedisses. Aut ce hoc pariter emisse conficere:
aut si non enusti. noli tollere quod cuũ nonest.
S dicis michi iterũ. Quid gͦ: Nonpossũ abcccłia
stipẽ emere. ⁊ corporalis sustemtacionis impemea.
pretiosine simonie culpa compare. Ecce habco p̃dia
mea aut peccuniã meã: qua sustentari possẽ ĩuiuere.
so scute timeo uiolentiã principũ. aut fraudẽ fami¬
uarũ. sue alius quodcũq forte etiã defectũ etatis
aut inbecillitatẽ uiriũ mearũ considero. Uideo qi
nonposũ ipse sicut expedit. resmeas disponere.
⁊i ꝯtooiis utisitata ͫ escruire. Uenuo ad cecłlam¬

Expanded text:
caetera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, caetera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, ut ejus fructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento ridiculo. Vide ergo quomodo non emeris quod non habuisses, si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emisti, noli tollere quod tuum non est. Sed dicis mihi iterum: Quid ergo? Non possum ab Ecclesia stipem emere, et corporalis sustentationis impensam pretio sine simoniae culpa comparare? Ecce habeo praedia mea aut pecuniam meam, qua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem familiarium sive aliud quodcunque. Forte etiam defectum aetatis aut imbecillitatem virium mearum considero. Video quia non possum ipse sicut expedit res meas disponere, et propriis utilitatibus deservire. Venio ad eccl
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit. Tam̃ quia officiũ accepit ⁊ habet: per
minusteriũ eiꝰ bonis quidẽ gr̃a ⁊ officiũ datur.
a malis uero nongrã s officiũ solũ accipit᷑. Ec tamen
accipit᷑ quanus adpernitiẽ eiꝰ qui male accipit:
sicut ad pnitiẽ cus qui male dedit. Dehis loi coalia¬
Unt aut̃ quedã ineccłia queiii
dũ precio conparant᷑ cũ ꝑceptione corporał
beneficii. participatio etiã spũalis dignitatis accipit᷑.
Ubi ꝓfecto quisqͥs alt̾m uendere aut emere. cognos¬
cit᷑: neutrũ inuenditũ aut inemptũ reliquise con¬
probat᷑. s dicismͥ. Quomͦ hoc ẽẽ potest: Ego inecłia
uictũ ⁊ uestitũ emi: eccłiã nonemi. Scipẽ eñĩ pre¬
bendã emi. corporalia tam̃ emi. spũale nichil aut¬
emi. aut emere uolui. Dic gͦ mͥ. Quis nom̃ tuũ incer
nomina fr̃m adscripsit: Quis tibi inchoro. incapitu¬
iolocũ assignauit.: Si hec non emisti. unde hec ha¬

Expanded text:
non potuit. Tamen quia officium accepit et habet, per non potuit. Tamen quia officium accepit et habet, per ministerium ejus bonis quidem gratia et officium datur. A malis vero non gratia sed officium solum accipitur, et tamen accipitur quamvis ad perniciem ejus qui male accipit, sicut ad perniciem ejus qui male dedit. CAP. IV. De iSunt autem quaedam in Ecclesia quae dum pretio comparantur, cum perceptione corporalis beneficii, participatio etiam spiritualis dignitatis accipitur. Ubi profecto quisquis alterum vendere aut emere cognoscitur, neutrum invenditum aut inemptum reliquisse comprobatur. Sed dicis mihi: Quomodo hoc esse potest? Ego in Ecclesia victum et vestitum emi, Ecclesiam non emi. Stipem emi, praebendam emi, corporalia tantum emi, spiritualia nihil emi, aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assignavit? Si haec non emisti inde haec ha
Abbreviated transcription (Latin):
quod non habet cdare potest. Ꝙ uere dare potest.
his qui dignisunt accipere. Perministeriũ em̃ illeꝰ
datur. non ꝑmeritũ. Idco his quierroris illits par¬
ticipes non sunt. ⁊ culpe conscĩ: honenstunt gr̃a.
ꝑillũ datur ab illo nondatur. Minist᷑ malusest.
largitor bonꝰ. tam̃ minister ÷ Sicut hereticus uł
aliꝰ qris libet malus minist᷑ malusẽ ⁊ tam̃minis¬
ter ÷ malus in eo quod errort̃ uł malitiã habet. mi¬
nist ineo quod officiũ habet: sic simoniacus. Nam
⁊ ipse hereticus ÷ quãuis nonfide. tam̃ oꝑe minist̃
malus : ⁊ tam̃ minister est. Malus in eo qđ simoni¬
acus: minist᷑ ineo quod inofficiũ ordinat̾ est. Malus
ineo qđ pretiũ dedit: minist̃ in eo qđ ordinẽ ⁊ oficiũ
accepit. s dicismͥ. Quomͦ ordinẽ aut officiũ acciꝑe
potuit. qͥ pretiũ dedit: Audi quomͦ. Adpernitiẽ.
ad perditionẽ. Officiũ emere potuit: grãm accipe

Expanded text:
quod non habet dare potest; et vere dare potest quod non habet dare potest; et vere dare potest iis qui digni sunt accipere. Per ministerium enim illius datur, non per meritum. Ideo iis qui erroris illius participes non sunt, et culpae conscii non existunt, gratia per illum datur, ab illo non datur. Minister malus est largitor, bonus tamen minister est. Sicut haereticus sive alius quilibet malus minister, malus est, et tamen minister est. Malus in eo quod errorem vel malitiam habet; minister in eo quod habet officium. Sic simoniacus: nam, et ipse haereticus est, etsi non fide, tamen opere: minister malus est, et tamen minister est: Malus in eo quod simoniacus est, minister in eo quod in officium ordinatus est; malus in eo quod pretium dedit, minister in eo quod ordinem et officium accepit. Sed dicis mihi: Quomodo ordinem aut officium accipere potuit qui pretium dedit? Audi quomodo. Ad perniciem, ad perditionem. Officium emere potuit, gratiam accipere
Abbreviated transcription (Latin):
ui ordines sacros emunt ⁊ uendunt. comue¬
ti sine miscdia deponunt᷑: quia profecto
sacris ordinibꝰ indignisunt qui in ipsis sacris or di¬
nibꝰ peccasse conpbantur. Abhereticis ad unitatem
eccłic uenientes. aliquotiens legimꝰ insuis ordinibus
susceptos. Alii siquidẽ heretici insuscipiendis ordi¬
nibꝰ non errabant. S alia causa erat. adq doctrina.
que eoꝵ fidẽ iupediebat. Simoniachoꝵ uero here¬
sis ⁊ peccatũ. ipsa ordinatio eoꝵ dẽ. Merito gͦ insuis¬
peccauerunt. Sciendũ uero÷ qđ quiasimoniacis
nescientes ordinantur. quia catholicos eos non simo¬
niacos putant. spiritalẽ gram ꝑministeriũ illoꝵ
accipiunt: si erroris illoꝵ cuiꝰ conscũ non fuerant.
da pecuniã offerunt etiã acatholicis ordinati. simo¬
niaci enstunt. S dicismͥ. Quomode asimoniaco
non habet etiã sicatholicus eẽ putetur. Audi qͥmꝰ.
Sicut adulter. sicut fornicator. sicut ebriosus aut
auarus clare potest quos non habet: ita simoniacꝰ

Expanded text:
ui ordines sacros emunt vel vendunt convicti sine misericordia deponuntur, quia profecto sacris ordinibus indigni sunt, qui in ipsis sacris ordinibus peccasse comprobantur. Ab haereticis ad unitatem Ecclesiae venientes aliquoties legimus in suos ordines receptos. Alii siquidem haeretici in suscipiendis ordinibus non errabant, sed alia causa erat atque doctrina quae eorum fidem impediebat. Simoniacorum vero haeresis et peccatum, ipsa ordinatio eopeccaverunt. Sciendum vero est quod qui a simoniacis nescientes ordinantur, quia eos catholicos non simoniacos putant; spiritualem gratiam per ministerium illorum accipiunt, si erroris illorum cujus conscii non fuerant da pecuniam offerunt, etiam a catholicis ordinati simoniaci existunt. Sed dicis mihi. Quomodo a simoniaco non habet, etiam si catholicus putetur? Audi quomodo. Sicut adulter, sicut fornicator, sicut ebriosus, aut avarus dare potest quod non habet: ita simoniacus
Abbreviated transcription (Latin):
ad conugał federis societatẽ se tradit. uerum
etiã ẽẽ credat᷑. nec postea in ꝑfectũ. Uis scire qͥd
dico : Cũ ille dicit. egote accipio inmeã. ut de¬
inceps ⁊ tu uror measis ⁊ ego maritus tuus. ⁊ illa
similit̃ dicit. egote accipio umeũ. ut de inceps
⁊ egouror tuasim. ⁊ cumaritus meus. aut scili¬
cet hoc dicunt aut aliuo quod cũq simile illi
in quo ⁊ si ñ hoc dicunt. hoc tam̃ intelligunt.
aut si hoc non dicunt. quia fortassis alicubi uerba
non celebrantur. s res agitur tam̃ hoc faciunt.
ducit illã. accipit illã. sicut mox ÷ legitimꝰ du¬
cendi uxores. Cũgͥ hoc sicut mor est ddicunt uł
faciunt. ⁊ in hoc sibi consentiunt. hoc est quos
dicere uolo. ꝙ de inces coniuges sunt. siue hoc
dixerint. ⁊ in hoc sibi consenserint corã lgitimis
testibꝰ sicut debent. siue forte soli seorsñ. ⁊ inse¬
credonemine astante uł attestante qualit non

Expanded text:
ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum, ut deinceps et ego uxor tua sim et tu maritus meus, aut scilicet hoc dicunt, aut aliud quodcunque simile illi, in quo et si non hoc dicunt, hoc tamen intelligunt. Aut si non hoc dicunt quia fortassis alicubi verba non celebrantur, sed res agitur, tamen hoc faciunt. Ducit illam, accipit illam, sicut mos est legitimus ducendi uxores. Cum igitur hoc sicut mos est dicunt vel faciunt et in hoc sibi consentiunt, hoc est quod dicere volo, quod deinceps conjuges sunt, sive hoc dixerint; et in hoc sibi consenserint coram legitimis testibus sicut debent, sive forte soli seorsum et in secreto nemine attestante vel astante qualiter non
Abbreviated transcription (Latin):
nienter accipimꝰ. Unde ⁊ de matre dñi augusa¬
nus dicit. quia aprima desponsationis fide con¬
uix. uocata t ioseph. quã concubitu non cognoue¬
rac. nec fuerat cogniturus. Et ambrosius similit̾
desponsata uiro. coniugis nom̃ accepit. Cũ eñi
iniciatur coniugiũ. tunc coniugii nom̃ assumi¬
cur. Inquibꝰ uerbis sicut supͣ dictũ: si desponsa¬
cionẽ accipimꝰ. in eo quando consensu maritali
conuigiũ sanctitur. rocte cunc ipsũ coniugiũ
inchoari ⁊ nom̃ comugis assumi dicitur. Si aũt
desponsationẽ intelligimꝰ in eo qđ futurus ad con¬
iugiũ faciendũ consensus ꝓmittitur. cuncqͥdẽ
coniugiũ inhis que comugiũ antecedunt. in¬
choari dicitur. ⁊ ab inde etiã que futura conure
propterea quibꝰ iã coniuigiũ iniciatũ÷ nomine
conugis censetur. S ut libet de his ⁊ͥ de huius¬
modi senciat᷑. cantũ ut coniugiũ nec ante legiti¬
mi consensus at testacionẽ inquo uderq alderi

Expanded text:
 de matre Domini Augustinus dicit, quod a prima desponsationis fide conjux vocata est Joseph, quam concubitu non cognoverat, nec fuerat cogniturus. Et Ambrosius similiter; Desponsata viro conjugis nomen accepit. Cum enim initiatur conjugium tunc conjugii nomen assumitur, in quibus verbis, sicut supra dictum est si desponsationem accipimus in eo quando consensu maritali conjugium sancitur, recte tunc ipsum conjugium inchoari et nomen conjugis assumi dicitur. Si autem desponsationem intelligimus in eo quod futurus ad conjugium faciendum consensus promittitur, tunc quidem conjugium in iis quae conjugium antecedunt inchoari dicitur; et ab inde etiam quae futura est conjux, propter ea quibus jam conjugium initiatum est nomine conjugis censetur. Sed ut libet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ fuerit. exeo statĩ coniugiũ: quẽ ⁊ si postea copu¬
la carnis sequit᷑ nichil tam̃ coniugio ampliꝰ ad urtu¬
tem sacramenti confertur. Unde constat quia siuir
aut mulier post calem consensũ ad alienã societatẽ
cransierit. etiã si conmurtio carnis illic sequat᷑. ad
priorẽ cam̃ societatẽ inqua saeram̃tũ coniugii sancti¬
cũ est ⁊ post qͣ secła copula illicita om̃ino uidicatur.
redire debebit. S dicismͥ. Aliquis ꝓmisit. siue force
iurauit. alicui se usq adtempꝰ conplacitũ illã ductu¬
rũ. ⁊ illa similit̾ ꝓmisit uł uirauit. se illi nupturã.
Incerim mucato ꝓposito alc̾ siue ut̃q ad alienã socie¬
tatẽ transit: ⁊ ille uxorẽ aliã ducit. ⁊ illa marico alc̾i¬

Expanded text:
factus fuerit, ex eo statim conjugium est, quem etsi postea copufactus fuerit, ex eo statim conjugium est, quem etsi postea copula carnis sequitur, nihil tamen conjugio amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic sequatur ad priorem tamen societatem in qua sacramentum conjugii sancitum est et postquam secunda copula illicita omnino judicatur, redire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad alienam societatem transit, et ille aliam
Abbreviated transcription (Latin):
sensus carnis remittitur: pro codẽ de incepscon¬
ingati debitores ad inuirẽ noncenentur. Quos
eñĩ ab utrisq pari consensu dimissũ ⁊ uoto
firmatũ est. iuste pdit modũ ab alcero engi
non potest . Q. cam̃ sirmũ stat etiã fic conuigĩ
sacramentũ. cuiꝰ uirtutẽ copula carnissicut
non enicit. cũ ad est itaeciã side sicrit tollere
nenpocist. t̃ qis  a⁊ consensus in diuaualẽ
iniciata÷ utroq uiuente ampli discidiũ non pa¬
patiat᷑. Qui g̃ difinre uoluerit coniugiũ. dicere¬
potest coniugiũ esse consonsũ legitimũ. Hoc ÷ inter
legitimas ꝑsonas ⁊ legitime factũ mascłi ⁊ femine
ad indiuidualẽ uite consuetudinẽ obseruandam.
Inquo qui dẽ consensu copule carnis. conmertium
pariuoto aut fũturũ noncontradicitur. aut non
Iconiugiũ eẽ incipiat. dicimꝰ. quia exquotał
consensus qualẽ supͣ difiniuimꝰ int̾ mascłm ⁊ feminã

Expanded text:
sensus carnis remittitur, pro eodem deinceps consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps conjugati debitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque pari consensu dimissum et voto firmatum est, juste postmodum ab altero exigi non potest; et tamen firmum stat etiam sic conjugii sacramentum cujus virtutem copula carnis sicut non efficit cum adest, ita si defuerit tollere non potest. Talis itaque consensus individualem initiata est utroque vivente amplius dissidium non patiatur. Qui ergo diffin inter legitimas personas et legitime factum masculi et feminae ad individualem vitae consuetudinem observandam. » In quo quidem consensu copulae carnalis commercium pari voto aut futurum non contradicitur, aut non onjugium esse incipiat, dicimus quod ex quo talis consensus qualem supra diffinivimus inter masculum et foeminam
Abbreviated transcription (Latin):
Si eñi de capite fieret. de sũmo fieret: ⁊ uderet᷑
ad dñacionẽ creata. Si aut̃ de pedibꝰ ficres: de
imo fieret. ⁊ uideretur ad seruitutẽ subicienda.
Propterea de medio facta est: ut ad equalitatẽ
societatis facta probaretur: in hoc tam̃ quodã mͥ
inferior ipso. quod facta est ae ipso. ut ad ipsũ seꝑ
quasi ad principiũ suũ respiceret. ⁊ ei induudue
adherendo. ab ea seque ad inuicẽ constare debe¬
bat satietate non separaret. Hec gͦ societas coniu¬
giũ eit. que federe sponsionis mutue consecratur.
quando ut̃que uoluntaria promissione debitorẽ
ad inuicẽ constat societate disiungat. Aocuiꝰqͥ¬
dẽ sotietatis consensũ. sictiã carnalis connur¬
onis consensus in pruna federatione conungit᷑:
ciusdem conmixtionis debito comugati. post.¬
modũ adinucẽ constringuntur. Quos siforte
infederatione conuigũ utrinq pari uoto con¬

Expanded text:
Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis facta probaretur. In hoc tamen quodammodo inferior ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non separaret. Haec ergo societas conjugium est, quae foedere sponsionis mutuae consecratur, quando uterque voluntaria promissione debitorem adinvicem constat societate disjungat. Ad cujus quidem societatis consensum, si etiam carnalis commistionis consensus in prima foederatione conjungitur, ejusdem commistionis debito conjugati, postmodum ad invicem constringuntur. Quod si forte in foederatione conjugii utrinque pari voto con
Abbreviated transcription (Latin):
notũ. quodsi similit̃ eccłie manifestũ eẽt con¬
iugiũ legitimũ noneẽt. Nunc aũt ꝑ ignoran¬
tiã exsusatur. ut ex eo ipso tam apuo dm̃ quã
apus homines: legitimũsit. quã diu igaoat᷑
nichil reprebenditur apuo dm̃ aut̃ quodrep̃¬
bensibile est. ⁊ siculpã habeat ad confusionẽ
dam̃ reprobationis noninputat᷑. Ec hasqͥac̃¬
qui adhoe fit ad quod ficri debet. Nãqui assolam
carnis conmirtionẽ consentiunt: ꝓtali consensu
conuges adhuc dici non possunt. Hoc eñi ⁊ form¬
cantes. ⁊ adulterantes faciunt. a quibꝰ coniugał
castimonie nom̃ ꝓcul ab esse cognoscitur. Ergo
aliud illud est. cuiꝰ consensus int̃ mascłm ⁊ fominã
coniugiũ sacrat. Noo aũt quis ese dicendũ est
nisi societas illa quã ds̃ creator aprintipio int.
ma sołm ⁊ feminã instituit:: quando mulierẽ
de latere uiri formatã eidẽ sociauit.: Quia eñi
sotia dataest non ancilla aut dña. iccirco nec¬
de sũmo nec de imos demedio fuerat producenda.

Expanded text:
notum. Quod si similiter Ecclesiae manifestum esset, conjugium legitimum non esset. Nunc autem per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, hil eo reprehenditur; apud Deum autem quod reprehensibile est et si culpam habeat, ad confusionem tamen reprobationis non imputatur. Et has quiqui ad hoc fit ad quod fieri debet. Nam qui ad solam carnis commistionem consentiunt, pro tali consensu conjuges adhuc dici non possunt. Hoc enim et fornicantes et adulterantes faciunt, a quibus conjugalis castimoniae nomen procul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud est, cujus-consensus inter masculum et feminam conjugium sacrat. « Hoc autem quid esse dicendum est, nisi societas illa quam Deus Creator a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim socia data est, non ancilla, aut domina; idcirco nec de imo, sed de medio fuerat producenda.
Abbreviated transcription (Latin):
quia in p̃dicto consensu constat. merito comugiuĩ
exordiũ sumit. quia ieo qđ fides pactionis ⁊ spon¬
sionis que de futuro coniuigio utrinq facta fue¬
rat adimpletur. in consensu maritali coniugũ
sicramentũ ꝑficitur. Nom̃ aũt desponsacionis.
non ipsũ coniugĩ consensũ quo matrimoniũ
firmat᷑. s pactionẽ ⁊ promissionẽ futuri consen¬
sus significare mipsa uocis expressione conicimꝰ:
quia ⁊ spendere non cdareest aut fac̾e̾. s ꝓmit¬
tire. Unde ⁊ apłs dicit. Despondi cm̃uos uni
uro uirginet̃ castã enbere ip̃o. Quossi desponsa¬
cioni
nom̃ in ipso contiactu matrimonii intelligere

Expanded text:
quia in praedicto consensu constat, merito conjugium quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum conjugii consensum quo matrimonium firmatur, sed pactionem et promissionem futuri consensus significare in ipsa vocis expressione conjicimus, quia et spondere non dare est aut facere, sed promittere. Unde et Apostolus dicit: Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo . Quod si desponsationis nomen in ipso contractu matrim
Abbreviated transcription (Latin):
ambrosius cestatur dicens. Not defloratio iur¬
gitutatis. s pactio coniugał coniugiũ facit.
Idem. Conuigiũ non facit coitꝰ. s consen̾sus: qui
sidefuerint: om̃ia etiã eũ ip̃so coitu frust̾antur.
Isidorus etiã dicit. quia conuiges ueriꝰ appellant᷑.
apria desponsationis fide: quanuis ad huc
ignoret᷑ int̾ cos conugalis coneubicus. s force
uideatur hoc contrariũ ẽẽ illi. quod superiꝰ ain¬
mus. coniuigiũ inconsensu maritali sanctiri.
Si eñĩ aprima desponsationis fide conuigiuĩ incip̃.
cũ fides desponsationis inꝑmissione fucuri con¬
sensus p̃cedere uideatur. quando conugiũ
abhac fide iniciari dicit᷑. ꝓeul dubio eciã ipsũ ma¬
trimonii consensũ ante ire ꝓbatur. S sidespon¬
sationiẽ ipsã futuri matrimonii pactionẽ ⁊ pmis¬
sionẽ incelligere debemꝰ: cunc nimirũ fidẽ des¬
ponsationis. implecionẽ promissionis. ⁊ pactioniᷤᷤ
enbitionẽ conuenient᷑ accipimꝰ. A qua nimirũ

Expanded text:
estatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio conjugalis conjugium facit. Item: Conjugium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit omnia etiam cum ipso coitu frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide quamvis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus. Sed forte videtur hoc contrarium esse illi quod superius diximus conjugium in consensu maritali sanciri. Si enim a prima desponsationis fide conjugium incipit, cum fides desponsationis in promissione futuri consensus praecedere videatur, quando conjugium ab hac fide initiari dicitur, procul dubio etiam ipsum matrimonii consensum anteire probatur. Sed si desponsationem ipsam futuri matrimonii pactionem et promissionem intelligere debemus, tunc nimirum fidem desponsationis impletionem promissionis et pactionis exhibitionem convenienter accipimus. A qua nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
cerdote benedicatur. ⁊cetera quedã que inhunc
modũ ad iungi dicens. qm̃ alit̾ presũpta. non
coniugia s adulcerina contubernia uł stupra
aut fornicationes potius quã legitima coniugia
cẽ dicenda sunt. s id in hoc loco intelligi oportet.
legitima nonẽẽ id÷ nonfieri scđm institucionẽ
legũ que in hunc modũ coniuges desponsari
insticuunt. Nã qđ postea adiungit alit̾ p̃sumpca
nisi uoluntas ꝓpria suffragauerit ⁊ uota succur¬
rerint legitima. Iilic gͦ ubi uoluntas propria
⁊ uocũ legicimũ succurtit. etiã sine his omnibus
legiamũ coniugia et̃ potest. Sieñ coniugiũ
ẽ nonpecait ubi ista non suit. uecbaptismꝰ esse
potest ubi non p̃cedit fontis consaeratio. baptit in¬
di citheti tatis crorcitatio. ⁊ ubi non saquit᷑ olei
ierismatis unctio. S sicut laptismnꝰ esse pocest
sine istis. quanius ista debeant esse cũ luptismo

Expanded text:
am quae in hunc modum adjungit, dicens. Quoniam aliter praesumpta non conjugia, sed adulterina contubernia, vel stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non fieri secundum institutionem legum, quae in hunc modum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjungit, aliter praesumpta Nisi forte voluntas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Illic ergo, ubi voluntas propria et votum legitimum succurrit, etiam sine his omnibus legitimum conjugium esse potest. Si enim conjugium esse non potest ubi ista non sunt, nec baptismus esse potest, ubi non praecedit fontis consecratio, baptizandi exorcizatio, et ubi non sequitur olei et chrismatis unctio. Sed sicut baptismus esse potest sine istis, quamvis ista debeant esse cum baptismo,
Abbreviated transcription (Latin):
insticucio duas tantũ ꝑsonas id ÷ patrẽ matrem
a contractu matrimonin exeepit: ubi hominẽ
ut adherere poisit urort sue patrẽ ⁊ matrem ⁊¬
relicturũ cẽ asseruit dicens. Propt̃ hoc relinquit
homo parrõsua ⁊ maciẽ suã: ⁊⁊ adħerebit ureu̾
sue. Manifentãs. aũt quia non requirustur ad

Expanded text:
institutio, duas tantum personas, id est patrem et matrem institutio, duas tantum personas, id est patrem et matrem a contractu matrimonii excepit, ubi hominem ut adhaerere possit uxori suae patrem et matrem relicturum esse asseruit, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae . Manifestum est au
Abbreviated transcription (Latin):
difimendũ putauerunt. ut dicerent con¬
iugiũ essẽ consensũ mascłi ⁊ fc̾mine. indiuidua¬
lemuite consuetudinẽ retinentt̃. Cui difinitioni
legicimũ ad iung̾ẽ opoitet: quia si consensus
mascli ⁊ femine legiamꝰ hoc est legitune ⁊ inter
ꝑ sonas legicimas factꝰ non fucrit: coniugiũ in eo
conserrari non pocest. Legitinas aũt illas ꝑsonas
dicimꝰ. in quibsaliqua rationabilis cansa demonstra¬
rinon pocest. quare coniugũ pactũ mutuo firmate
non possint. Ideo aut̃ dico inquilꝰ racionabilis can¬
sa demonstrari non petest. qr ⁊ si forte est s octul¬
ta ⁊ latens. ⁊ nondũ iuditio eccłie conpbata. qͣntũ
ad inditiũ eccłie spectat. pactũ coniugale neque
ꝓ hiberi potest ut nonfiat. neq cũ factũ fuerit
infirmari pocest ut non consistat. Quod em̃ om̃i¬
no occultũ: quantũ adiuditiũ eecłie non esse
dicendũ est: quia adefficiendũ aliquid uł inpe¬
diendũ non dissert abeo quodnonest. Prima aũt

Expanded text:
rent « conjugium esse consensum masculi et feminae individualem vitae consuetudinem retinentem. » Cui diffinitioni « legitimum » adjungere oportet; quia si consensus masculi et feminae legitimus, hoc est legitime et inter personas legitimas factus, non fuerit, conjugium in eo codicimus in quibus illa rationabilis causa demonstrari non potest, quare conjugii pactum mutuo firmare non possint. Ideo autem dico in quibus rationabilis causa demonstrari non potest, quia etsi forte est, sed occulta et latens et nondum judicio Ecclesiae comprobata, quantum ad judicium Ecclesiae spectat pactum conjugale neque prohiberi potest ut non fiat, neque cum factum fuerit infirmari potest, ut non consistat. Quod enim omnino occultum est, quantum ad judicium Ecclesiae, non esse dicendum est, quia ad efficiendum aliquid vel impediendum non differt ab eo quod non est. Prima autem
Abbreviated transcription (Latin):
trimoniũ saerat. cũ alio uł alia siue inconsensu
siue in coitu admissũ fuerit. ad incestꝰ ⁊ adulterii
macłam non adconuigiĩ sacramentũ ꝑtinebit.
S dicis. Si post primũ coniugalis federis consensũ
statĩ conugiũ est: quid gͦ sibi uult quoo dicit
auctoritas. alit̾ non fieri coniugiũ legitimũ nͥ¬

Expanded text:
trimonium sacrat, cum alio vel alia sive in consensu, trimonium sacrat, cum alio vel alia sive in consensu, sive in coitu admissum fuerit, ad incestus et adulterii maculam non ad conjugii sacramentum pertinebit. Sed dicis: Si post primum conjugalis foederis consensum statim conjugium est, quid ergo sibi vult quod dicit auctoritas: aliter non fieri legitimum
Abbreviated transcription (Latin):
sequens coniugiũ dusoluendũ non ÷ Nonaũt sic ẽ.
quando sacramentũ conuigĩ non quidẽ ue supra
dictãcst: mutua sponsione futurũ ꝓmittitur. s as¬
sensũs presentis actestacione firmatur: quia post
talem consensũ. quicquid inaliena societate etiã
cũ carnis conmutione uł cũ plis procreatione
secutũ fuerit. irritũ om̃ino eẽ debebit. s putant
quidã posteriꝰ factũ iccirco stare debere. quia in
eo ampliꝰ cise uidetur. ubi post consensũ etiam
carnis conmirtio secuta ÷ S cur idõstare debet.
inquo plus factũ: si cocũ id quod factũ est iuste
factũ nonest.: Siposteriꝰ propterea coniugium
uidicatur. quia in eo copula carnis fuit. que
inpriori non fuit: gͦ si terciũ post hoc secutum
fuerit. dicet aliquis quia meli iudicandũ est
quã sc̾m. quia ineo forcassis sepiꝰ copula carniᷤ
fuit. quã in scdo fuit: quod ratio non admitait.
Qua ꝑꝑ quieqͥo post consensũ coniugalẽ. quima¬

Expanded text:
conjugium dissolvendum non est. Non autem sic est quando sacramentum conjugii non quidem, ut supra dictum est, mutua sponsione futurum promittitur, sed praesentis assensus attestatione firmatur; quia post talem consensum quidquid in aliena societate etiam cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum fuerit, irritum omnino esse debebit. Sed putant quidam posterius factum idcirco stare debere quia in eo amplius esse videtur, ubi post consensum etiam carnis commistio secuta est. Sed cur ideo stare debet in quo plus factum est, si totum id quod factum est, juste factum non est? Si posterius propterea conjugium judicatur; quia in eo copula carnalis fuit, quae in priori non fuit, ergo si tertium post hoc secutum fuerit, dicet aliquis quod melius judicandum est quam secundum; quia in eo fortassis saepius copula carnalis fuit quam in secundo fuit, quod ratio non admittit. Quapropter quidquid post consensum conjugalem qui ma
Abbreviated transcription (Latin):
ciouos non adp̃hendat: nisi humana. In quibꝰ enĩ
humanũ t errare: in illis potest ignorantia erro¬
ris culpã excusare. Siegͦ legitimas ꝑsonas
scđm uidiciũ eccłic appellandas putamꝰ. inqͥbꝰ
nulla causa extat. proqua aut uiste ꝓbiberi
quodest. Siquis aũt interroget quomͦ scdm
uditiũ eccłie legitimũ esse possit. quos sedm
iudiciũ diuiñ legitimũ nonest: egb quidem

Expanded text:
tio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim tio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare; sic ergo legitimas personas secundum judicium Ecclesiae appellandas putamus in quibus nulla causa exstat pro qua aut juste prohiberi esse dicitur quod est. Si quis autem interroget quomodo secundum judicium Ecclesiae legitimum esse possit quod secundum judicium divinum legitimum non est; ego quidem
Abbreviated transcription (Latin):
meo quos sic fic. Si ergo filĩ scđm aliquis legm¬
imi sunt. scd̾m aliquis legicima est. ⁊ copula erq̃
sunt. Quos si eopula ipsa sedł̾m aliquio logitima
rectẽ dicitur. nonmͥ apparet quare notictiã sedm
id ipsũ coniugit̃ merito nominetar. Nonest eñ
magna contẽntio dẽ nomine ubi idẽ aeueri¬
uł ꝓpt̃ horror ẽ uł curpitudinẽ puditicie consulen¬
dũ iudetur inceteris om̃ibꝰ hoo sentiendũ puto.
quodsi inaliqua forte ꝑ ignorantiã offendit᷑. quã¬
diuquidẽ latit matrimonio sodm iudiciũ eccłie
legitime facto. nequaꝗͣ tollere possit quinlegi¬
timũ appelletur. Nonm̾ gꝰ quis fr̃m ⁊ sororem
opponat aut cetera eiꝰ modi: inquibꝰ ratio igno¬
rantie ex cusationẽ non aomictit. Non ꝑmitunt᷑
unt debet ex cusare. Hor rorissunt facta eiꝰ modi
non rationis: in quibꝰ ⁊ si ignorantia fuerit. uere¬
cũdia tam̃ ⁊ pudicicia confusionẽ non euadit.
Aliuo de est illis loqͥ. de quibꝰ dicit apłs. Tempta¬

Expanded text:
Si ergo filii secundum aliquid legitimi sunt, secundum aliquid legitima est et copula ex qua sunt. Quod copula ipsa secundum aliquid legitima recte dicitur, non mihi apparet quare non etiam secundum idipsum conjugium merito nominetur. Non est enim magna contentio de nomine, ubi idem de veripropter horrorem vel turpitudinem, pudicitiae consulendum videtur; in caeteris omnibus hoc sentiendum puto quod si in aliqua forte per ignorantiam offenditur, quandiu quidem latet matrimonio secundum judicium Ecclesiae legitime facto, nequaquam tollere possit quin legitimum appelletur. Non mihi ergo quis fratrem et sororem opponat aut caetera hujusmodi, in quibus ratio ignorantiae excusationem non admittit. Non permittuntur antia debet excusare. Horroris sunt hujusmodi facta non rationis, in quibus et si ignorantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tenta
Abbreviated transcription (Latin):
giĩ sacramentũ ÷ illiꝰ sotietatis que incarne est
non duos una caro. Hoc est sacramentũ quod
mentũ ꝑtinere non pocest mulier. cãqua ues.¬
citur non sinsse at uale comuertiũ. Potest a¬
in xp̃o ⁊ eccłia. s maiꝰ indeo ⁊ anima. Quid em̃:
Simagnũ ÷ qđ incarne est. magñ non ÷ umo mul¬
tomaiꝰ quod inspu est: Caro inquid nichil ꝓdest:¬

Expanded text:
gii sacramentum est illius societatis quae in carne est non duo, sed una caro. Hoc est sacramentum quod mentum pertinere non potest mulier, cum qua noscitur non fuisse carnale commercium: potest isto et Ecclesia, sed majus in Deo et anima. Quid enim? Si magnum est quod in carne est, magnum non est in uno multo majus quod in spiritu est. « Caro, inquit, nihil prodest
Abbreviated transcription (Latin):
quã latentẽ. illicite sed̾m udiciuĩ au̾t ⁊ consessio¬
nẽ eccłie legitime fuerunt copulati: concedant
necesserst eopulã illã ex qua procr sid ⁊ui
quãdiu qui ass c̃anasti latuit legitimã suisse etiã
si iuste illicitã fuisse causentur. Noncnĩ em̃ qđ
illicite sit. idõ non fit quia illicite fit: qm̃ qđ fit
ficri om̃ino dicendũ: quãuis meo qđ sic fit. male
sieri recte dicatur. Si aut̃ quos fic ⁊ qđ illicite fit
fieri quidẽ sciatur: illicite autẽ fieri nesciatut:
petest quidẽ ignorantũ culpam temperare. aut ex.¬
cusare. ut factũ legitimũ constio in eo quod fit.

Expanded text:
quam latentem illicite, secundum judicium autem et concessioquam latentem illicite, secundum judicium autem et concessionem Ecclesiae legitime fuerunt copulati: concedant necesse est copulam illam ex qua procreati sunt, quandiu quidem causa latuit, legitimam fuisse, etiam si juste illicitam fuisse causentur. Non enim omne quod illicite fit, ideo non fit, quia illicite fit; quoniam quod fit fieri omnino dicendum est, quamvis in eo quod sic fit male fieri recte dicatur. Si autem quod fit et quod illicite fit fieri quidem sciatur, illicite autem fieri nesciatur, potest quidem ignorantia culpam temperare aut excusare, ut actum le
Abbreviated transcription (Latin):
siue ad decorẽ n̾ature sue ad puditicie augnentũ.
Et extunc cepit ẽ ex ꝓhibitione illicitũ: qđ fucrat
ex natura concessũ. Ubi quidẽ si non bulpabiliter
ꝓhibitio ignoratur: intransgressione ignor antia
exeusatur: nec ꝓhibctur uirtus sacram̃ti. quã¬
du nom patet transgressio precepti. Cũ aũt constanᷤ
esse ceperit: qđ ꝓhibitũ ÷ constare de inceps aut
ratũ esse non pocest quod factũ est: quia quod ma¬
infeste contra preceptionẽ agitur legitimũ aut
uerũ ese non iudicat᷑. Erunt fortassis qui ȩxisti¬
ment ignorantiã. non tantũ facere posse. ut ꝓca
coniugiũ appellari debeat. int̾ eisꝰ modi. ꝑsonas
quibꝰ macrimonii copula iuste ꝓhiberetur. si
causa quelacet. cognosceretur. Ego illos interro¬
go quio sentiendũsit de filiis ex huiꝰ modi copula
proereatis: utrũ legicimi aut illegitimi sint ui¬
dicandi. Q uod sidurũ uidetur ut iccireo filii
illegitimi dicantur. quia patr̃es seđm causã ali¬

Expanded text:
sive ad decorem naturae, sive ad pudicitiae argumentum. Et extunc coepit esse ex prohibitione illicitum quod fuerat ex natura concessum. Ubi quidem si non culpabiliter prohibitio ignoratur in transgressione ignorantia excusatur. Nec prohibetur virtus sacramenti quandiu non patet transgressio praecepti. Cum autem constans est coeperit quod prohibitum est, constare deinceps aut ratum esse non potest; quod factum est, quia quod manifeste contra praeceptionem agitur, legitimum aut verum esse non judicatur. Erunt fortassis qui existiment ignorantiam facere tantum non posse, ut pro ea conjugium appellari debeat, inter ejusmodi personas, quibus matrimonii copula juste prohiberetur, si causa quae latet cognosceretur. Ego illos interrogo quid sentiendum sit de filiis ex hujusmodi copula procreatis, utrum legitimi an illegitimi sint judicandi. Quod si durum videtur, ut idcirco filii illegitimi dicantur; quia parentes secundum causam ali
Abbreviated transcription (Latin):
insruipuo seꝰ nõ aũt s ilła non ad fuerit sincerius.
Quos aĩ pose̾ peregtũ aopule carnis inconiugio
admuttit᷑. indulgentdo magise̾. ⁊ compassionis:
ne uitiũ concupiscentis qđ inhumana carne post
peceatũ radicauit curpiꝰ iom̃em srceisũ pro¬
Queret. sinusꝙͣ licice ercipi potuisset.I uid sit¬

Expanded text:
infructuosius, nunc autem si illa non affuerit sincerius. Quod enim post peccatum copula carnis in conjugio admittitur, indulgentiae magis est et compassionis, ne vitium concupiscentiae quod in humana carne post peccatum radicavit, turpius in omnem excessum proflueret, si nusquam licite excipi potuisset. DOMI
Abbreviated transcription (Latin):
porua ꝑmalos prelatos aata uł uenoita. ab usueclie
alienantur. Inquo genere crimen simone eẽ ñ
idetur. quãuis enlpa grauis non desit. Quanta
cñ iniquitas sit manifestũ÷ cos qui adelificandas
ieustodiendas excłias positisunt. destructiom il¬

Expanded text:
poralia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae poralia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur. In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qui ad aedificandas et custodiendas ecclesias positi sunt, destructioni il
Abbreviated transcription (Latin):
ministrit: ⁊ ne forte frauder. in aliq̃ expeto certũ
mͥ ⁊ determinatã pensã costui. quantũ accipit scili¬
cet unꝰ aliquis eoꝵ qui eccłie deseruiunt. qui inti¬
tuło eccłie conseriptisunt. Prebendã peto. ad coti¬
diant uictus usũ. sicut ħabet aliꝰ qui in eccłia est.
qui de eccłia uiuit. ⁊ ccłie seruit. d̾at mͥ eccłia.
⁊ concedit illud. mea accipiens ⁊ sua reddens ĩ mo
mea non sua mͤ dispensans. Quis gͥ in de iudicandũ
sentiã inquiris. Ego tibi breuit respondeo. quia
si ecdiam in uita mea dispensatriec̃ facis aut post
mortẽ heredẽ relinquis. ego ꝓhib̾e nec uolo nec
possũ: ⁊ si detuo teposcis. aut ꝓtuo ꝓuidentia est.
non culpa. necessitas non iniquitas: sic uiterin
ut alius nonrequiras. nec accipias. Corporalis tͥ
uatessitudo concedit᷑ comnertũ sinquitatis noga
Dł asola confalia aendontatur.
ontingit aut̃ asiquando at poitessiones.
ecłie uł quelibet alia eccłiastica bona cor¬

Expanded text:
certam mihi et determinatam pensam constitui, quantum scilicet accipit unus aliquis eorum qui ecclesiae deserviunt, qui in titulo Ecclesiae conscripti sunt. Praebendam peto ad quotidiani victus usum, sicut habet alius qui in ecclesia est, qui de ecclesia vivit, et ecclesiae servit. Dat mihi ecclesia et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde judicandum sentiam inquiris. Ego tibi breviter respondeo: quod si Ecclesiam in vita tua dispensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut pro tuo, providentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commercium iniquitatis negad sota corporalia venduntur. Contingit autem aliquando ut possessiones Ecclesiae vel quaelibet alia ecclesiastica bona cor
Abbreviated transcription (Latin):
non incelligentes hoc qđ dictũ⁊ illa mulier non p̾o¬
test ꝑtinere ad ip̃i ⁊ eccłie sacramentũ cũqua noscit᷑
non fuisse carnale conmertiũ: estimant sacram̃tũ
coniugũ ẽẽ non posse. ubi conmid. carnalis non
fuerit. Nesciunt eñi quia officiũ comugũ incar¬

Expanded text:
er non potest pertinere ad Christi et Ecclesiae sacramentum cum qua noscitur non fuisse carnale commercium, existimant sacramentum conjugii esse non posse ubi commistio carnalis non fuerit. Nesciunt enim quod officium conjugii in car