comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cere ꝑ spm̃ legi ꝑ gr̃am. ut iam ñ si¬
tis uxor uel sponsa eiꝰ qui mortuus ẽ.
s eiꝰ qui exmortuis resurrex̃. ut iam
ñ fruetificetis in oꝑib morcuis mortuo.
s in fructib uice d̾o. Nam et lex tale
qͥd ad umbrabat. p̃cipiens ut mulier
primo uiro mortuo. de qͦ semen ñ
rit defuncti. et suscitet sem̃ frĩ suo quod
ille suscitare ñ potuit. Fr̃ enim uidet᷑ lutẽ
secundior spũalis intellectus. Sequitur
q̃ꝑ leg̾e sunt oꝑabant᷑ in menbris nr̃is
ut fructificarent morti. Cũ eẽmꝰ in car¬
ne idẽ in concupiscentiis carnes ũsare¬
iͣ. uibi cotã sp̃e nr̃am poneremꝰ. passi¬
ones pecc̃oꝵ que ꝑ legem erant auete
ñ sublate. lex enĩ p̃sument̾e de se pecca¬
torem fec̾ p̃uaricator̃e. qr dm̃ ñ habuit
aduicorem. oꝑabant᷑ in menbris nr̃is
ut fructificarent morci. Uicit enĩ ce
ohomo ꝯcupiscentia cua. qr inmalo lo¬
co. hoc ẽ in carne ce inuenit. Migra
de carne. incarne uiuens. noli eẽ in

Expanded text:
ritum, legi per gratiam, ut jam non sitis uxor vel sponsa ejus qui mortuus est, sed ejus qui ex mortuis resurrexit, ut jam non fructificetis in operibus mortuis mortuo, sed in fructibus vitae Deo. Nam et lex tale quid adumbrabat, praecipiens ut mulier primo viro mortuo, de quo semen norit defuncti, et suscitet semen fratri suo, quod ille suscitare non potuit. Frater enim videtur litterae fecundior spiritualis intellectus. Sequiturper legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructificarent morti. » Cum essemus in carne, id est in concupiscentiis carnis versaremur, et ibi totam spem nostram poneremus, passiones peccatorum quae per legem erant auctae, non sublatae, lex enim praesumentem de se peccatorem fecit praevaricatorem, quia Deum non habuit adjutorem, operabantur in membris nostris, ut fructificarent morti. Vicit enim te, o homo, concupiscentia tua, quia in malo loco, hoc est in carne te invenit. Migra de carne, in carne vivens noli esse, in
Abbreviated transcription (Latin):
de u̾boꝵ discretionẽ. lib̾os dĩx iusti¬
sibi hoc tͥbuerent. s uigil antissime
maluit dic̃ẽ libatos. p̃ferens ad illã
hoc dñi sententiam. si uos filiꝰ libera¬
uerit. cune uere lib̃i eritis. S hec¬
lectat᷑ malis. id̾o lib̾a in bonis ñ est
qͥa lib̃ata ñ est. Nec pot̃ homo boni
aliquid uelle. nͥ ad inet᷑ ab eo qͥ ma¬
lum ñ pot̾ uelle. libos aut̃ dicimus
ad facienda oꝑa pietatis. eos qͥb dic̃¬

Expanded text:
de verborum discretionem. Liberos dixit justide verborum discretionem. Liberos dixit justisibi hoc tribuerent; sed vigilantmaluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. clectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus dic
Abbreviated transcription (Latin):
seruus est. Uñ ad iuste faciendũ lib̾
ñerit. nͥ a pecc̃o lib̾atus ẽẽ iusticie
ceꝑit seruus. Ipsa uͦ ẽ uera lib̾tas:
habere recte facti leticiam. si mul
et pia seruitꝰ amplec t p̃cepti obedi¬
entiam. S ad bene faciendũ ista li¬
bertas uñ erit: homini ad diclo et uen¬
dico. nisi reoimat eum cuiꝰ illa uox
est. siuos filius lib̾auerit. tẽ uere lib̾i
eritis : libi enĩ auisticia ñ sunt. nisi
arbicrio lib̾catis. libi aut̃ apecc̃o ñ fi¬
unt nͥ gr̃a saluacoris. Propt̃ quod ad¬
mirabilis doctor. etiam u̾ba ipsa dis¬
peccati. lib̃i fiustis ustieiȩ. Quem gͦ
erubescitis : Est enĩ quedam confusio
tẽꝑalis utilis. ꝑ tͣbatio animi respi¬
cientis peccata sua respiciendo hor¬
rentis. horrendo erubescentis. eru¬
bescendo corrigentis. Qͥ hanc confu¬
sionẽ ñ habebit. et̃nam habebit. ¶n¬
Nunc gͦ lib̾ati apeccato. serui aut̃ facti
d̾o habetis fructũ urm̃ in scĩficatio¬
nem finem uͦ uit̾a et̃nam. hic atten¬

Expanded text:
d juste faciendum liber non erit: nisi a peccato liberatus, esse justitiae coeperit servus. Ipsa vero est vera libertas, habere recte facti laetitiam: simul et pia servitus, amplecti praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addito et vendito, nisi redimat eum, cujus illa vox est: « Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . » Liberi enim a justitia non sunt, nisi arbitrio libertatis; liberi autem a peccato non sunt, nisi gratia Salvatoris. Propter quod admirabilis doctor etiam verba ipsa dispeccati, liberi fuistis justitiae. Quem ergo erubescitis. » Est enim quaedam confusio temporalis utilis, perturbatio animi respicientis peccata sua respiciendo horrentis; horrendo; erubescentis; erubescendo corrigentis. Qui hanc confusionem non habebit, aeternam habebit. Ungo liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem; finem vero vitam aeternam. » Hic atten
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ morcis huiꝰ : Primors enĩ homi¬
num corꝑa. ante peceatũ licet ani-¬
malia. ñdum sp̃ualia . tam̃ calia erant
que necesse eẽt mori. quod ea die fae¬
cũ ẽ. qua lignũ contͣ ueticũ cetiger̃.
Ita illi hominies animalia qͥdem cor¬
pora gerentes. s ñ moritura nisi pec¬
cassent. accept᷑a aut̃ angłicam for¬
inã celestẽq qualitatẽ. mox ut p̃¬
ceptũ trans gressi sunt. eoꝵ menbris ue

Expanded text:
enim hominum corpora ante peccatum licet animalia, nondum spiritualia, non tamen talia erant, quae necesse esset mori: quod ea die factum est qua lignum contra vetitum tetigerunt. Ita illis homines animalia quidem corpora gerentes, sed non moritura nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam coelestemque qualitatem: mox ut praeceptum transgressi sunt, eorum membri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ xͦ ind̾o. Interioris enĩ hominis nr̃i
sacram̃to. data ẽ uox illa. ꝑtinens ad
mort̾ẽ anime nr̃e significandam. ñ
solum inpsalmo. uerum etiam in
cruce. d̾s m̃s õs ñs. ut quio dereli¬
quisti me:: Cui uoci congruit apłs
dicens. Scientes quia uetꝰ homo nr̃
simul crucifixus ẽ. ut euacuet᷑ corpꝰ
peccati. ut ultra ñ seruiamꝰ peccõ.
Crucifixione quippe in t̾ioris hominiꝰ.
penitentie dolores intelligunt᷑. et
continentiȩ qͥdam salubris crueiatꝰ
ꝑ quã mortẽ mors impiecatis ꝑimi¬
tur. in qua nos ñ relinquit d̃s.. Et
ido ꝑtaleni crucẽ euacuat᷑ corptis
peccati. ut iam ñ exhibeamꝰ m̃bra
nr̃a arma iniqͥtatis peccato. qͥa et in¬
terior homo si utiq renouat᷑ de die
indiem. ꝓfecto uetꝰ est. antequa reno¬
uet᷑. Intus namq agit᷑ quod itẽ apłs

Expanded text:
um. interioris enim hominis nostri sacramento data est uox illa pertinens ad mortem animae nostrae significandam non solum in psalmo uerum etiam in cruce: deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti? cui uoci congruit apostolus dicens: scientes quia uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra Crucifixione quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidam salubris cruciatus,  quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non relinquit deus. et ideo per talem crucem euacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in diem, profecto uetus est antequam renouetur. intus namque agitur quod idem apos
Abbreviated transcription (Latin):
sentire. adiuuante gr̃a impossibile ñ
ẽ. Ex qͥdam parte heres dõ. ex qͦdam
scło. Pars tua caro tua. concupiscen¬
qe sue languore rebellat. aduersũ
te. Langor iste cirannus ẽ. mens co¬
herens d̾o. ñ deficiat. ñ se dimntat.
magnũ ad iutoriũ habet. uincet si in
pugnando ꝑseueret. Sepe cohibita
concupiscentia de ficiet. et ñ esse in¬
cipiet. In corꝑe uiquit morcalis. Non
sine causa ad didit mortali. s uel ut
suggerat corpꝰ eẽ. mortale. idẽ habi¬
le morcificationi. uel mortale ut
meminerit quoo scͥptũ ẽ. In om̃ib
memorare nouissima cua. et nimꝗͣ
peccabis. Regni gͦ peccati. sedes ẽ cor¬
pus. lex regni. lex menbroꝵ eiꝰ exer¬
citꝰ supͣ scriptus pocestas concupis¬
centia regnũ desiderioꝵ obedien¬

Expanded text:
sentire, adjuvante gratia impossibile non sentire, adjuvante gratia impossibile non est. Ex quadam parte haeres Deo, ex quadam saeculo. Pars tua, caro tua concupiscentiae suae languore rebellat adversum te. Languor iste tyrannus est. Mens cohaerens Deo non deficiat, non se dimittat. Magnum adjutorium habet, vincet, si in pugnando perseveret. Saepe cohibita concupiscentia deficiet, et non esse incipiet. « In corpore, inquit, mortali. » Non sine causa addidit mortali, sed vel ut suggerat corpus esse mortale, id est habile mortificationi, vel mortale, ut meminerit quod scriptum est: « In omnibus memorare novissima tua, et nunquam peccabis . » Regni vero peccati sedes est corpus; lex regni lex membrorum ejus; exercitus, supra scriptus, potestas, concupiscentia; regnum, desideriorum obedien
Abbreviated transcription (Latin):
militantẽ. et parent̾e sius legib quȩ
carmi inseͥpte sunt. et menbris corꝑiᷤᷤ
in qͦ ius regni optinuit. Exercitus
morat. fornicatio ĩmundicia ⁊ cet̾a.
Quȩ qr de regno peccati sunt. qͥ ea ope¬
rant᷑. regnum di ñ conseqñtur. Nlam
et here ses iexercitu illo adnnie¬
rant᷑. de inflato sensu carnis uenien¬
tes. Regnũ aut̃ hoc pruoentia car niᷤᷤ
ẽ. quam idem apĩs mort̾e ꝓnuntiat
et inimicam dõ. Semꝑ aut̃ pessimus
hic exercitꝰ in ꝓcinctu ẽ. castra uirtu¬
cum ĩpugnans. quamdiu caro con¬
cupiseit adũsus sp̃m. Nisi uͦ pocestas
net pecem̃ in ur̃o mortali corꝑe.
S qui p̃cepcũ dedit ñ sine consilio noᷤ
xp̃i memoriam. et imicationis eiꝰ af¬
fectum refugit. Hexillo crucis appa-¬
rente. totꝰ ille maliciȩ spũ alis exerci¬
tus ꝯtinuo disparet. peccatũ ñ subsistit.
cum. In ẽ peccatũ cũ delectaris. reg¬
ne̾t cũ consentis. Ñ delectari aliqñ:
omĩno ĩpossibile ẽ. Nunquam uͦ con¬

Expanded text:
militantem, et parentem suis legibus, quae carni inscriptae sunt et membris corporis, in quo jus regni obtinuit. Exercitus morat, « fornicatio, immunditia, » etc. Quae quia de regno peccati sunt, qui ea operantur, « regnum Dei non consequentur . » Nam et haereses in exercitu illo annumerantur, de inflato sensu carnis venientes. Regnum autem hoc prudentia carnis est, quam idem Apostolus mortem pronuntiat et inimicam Deo. Semper autem pessimus hic exercitus in procinctu est, castra virtutum impugnans, quandiu caro concupiscit adversus spiritum. Nisi vero potestatem net peccatum in vestro mortali corpore. » Sed qui praeceptum dedit, non sine consilio nos Christi memoriam, et imitationis ejus affectum refugit. Vexillo crucis apparente, totus ille malitiae spiritualis exercitus continuo disparet; peccatum non subsistit. tum. Inest peccatum dum delectaris, regnat cum consentis. Non delectari aliquando, omnino impossibile est. Nunquam vero con
Abbreviated transcription (Latin):
uel in quo idẽ inhomine illo. Idõ etiam
et in ipso om̃s moriunt᷑. quia ẽ cͥmine
iustuni erat cransire ineos et sup¬
plicium. Si gͦ leui qui gen̾atione quarta
pꝰ abraham nascit᷑ in lumbis abrabe fuis¬
se ꝑhibet᷑. mulcomagis om̃s honunes erant
n lũbisadȩ ẽ peccaret. et in ipso pecca¬
uerunt. et cũ ipso apara dyso expulsi
sunt. et ꝑ ipsũ mors in om̃s ꝑtransiit.
qͥuilũbis eius habebant᷑. Isq adlegẽ¬

Expanded text:
vel in quo, id est in homine illo. Ideo etiam vel in quo, id est in homine illo. Ideo etiam et in ipso omnes moriuntur, quia cum crimine justum erat transire in eos et supplicium. Si ergo Levi, qui generatione quarta post Abraham nascitur, in lumbis Abrahae fuisse perhibetur , multo magis omnes homines erant in lumbis Adae, cum peccaret; et in ipso peccaverunt, et cum ipso a paradiso expulsi sunt, et per ipsum mors in omnes pertransiit, qui in lumbis ejus habebantur. « VE
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. cũ eidem concupiscentiȩ subiecta m̃te
seruiret. cotum aboleatur. ac uelut
factum ñ fuerit habeat᷑. ipsa uͦ soluto
reatꝰ uincło qͦ ꝑ illũ diabolꝰ animã reti¬
nebat. et int̾elusione destrueta qͣ homi¬
nem a suo ereatore separabat. maneat
incertamine. quo corpꝰ nr̃m castiganiꝰ
et seruicuti subiciius. Temꝑalis aut̃
mors etiam in his qͥ xp̃i morte redimunt᷑
relinqͥt᷑ interim ad exercitationẽ fid̾ĩ
et agonẽ p̃sentis luctaminis. in qͦ et
mr̃es certauer̃ assumet᷑ uͦ et ipsa uire¬
nouatione corꝑis. quã resurrectio polli¬
cet᷑. Utrũq aut̃ et mors et peccatũ. in
honunes ꝑtransit. Nam si peceatũ ñ ꝑ¬
transisset. ñ om̃is homo ẽ lege peccati
quȩ in menbris ẽ nasce̾t᷑. Si mors ñ ꝑ¬
transisset. ñ õs homines morte corꝑis
morerent᷑. In quo om̃s peccauerunt. Nel
ineo pecc̃o de quo dicit peccarũ introuut
inhunc mundũ in quo om̃s peccauerunt.

Expanded text:
est, cum eidem concupiscentiae subjecta mente est, cum eidem concupiscentiae subjecta mente serviret, totum aboleatur, ac velut factum non fuerit, habeatur; ipsa vero, soluto reatus vinculo, quo per illum diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo Creatore separabat, manebat in certamine, quo corpus nostrum castigamus, et servituti subjicimus. Temporalis autem mors, etiam in iis qui Christi morte redimuntur, relinquitur interim ad exercitationem fidei et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certaverunt: absumetur vero et ipsa in renovatione corporis, quam resurrectio pollicetur. Utrumque autem, et mors et peccatum, in homines pertransit. Nam si peccatum non pertransisset, non omnis homo cum lege peccati quae in membris est nasceretur. Si mors non pertransisset, non omnes homines morte corporis morerentur. « In quo omnes peccaverunt. » Vel in eo peccato, de quo dicit, peccatum introivit in hunc mundum, in quo omnes peccaverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ũbram corpꝰ. Solus saluator sine peccato
apparuit. quẽ etiam ideo mors subsecu¬
ca ⁊ est. qr ꝓpeccatis nr̃is. peccatũ ipse
factꝰ ẽ. et sponte morte suscep̃ qͥ dix̃.
Potestat̾e habeo ponendi animã meã. a
iterũ sumendi eã. Grã aut̃ dĩ ꝑ baptism̃
eiꝰ qͥuenit insimilitudine carnis pecca¬
ti id agit᷑. ut euacuet᷑ caro peccati. Eu¬
euat᷑ aut̃ ñ ut in ipsa uiuente carne concu¬
piscentia consꝑsa et innata repente absu¬
mat᷑ et ñ sit. s ne obsit mortuo que in erat
nato. Nam si pꝰ baptismũ uixerit. ibi ha¬
bet cũ qua pugnet. eamq adiuuante dño
suꝑet. si ñ inuacuum gr̃am eiꝰ suscepit. si
repb ẽẽ noluerit. Non itaq hoc p̃stat᷑ in
baptismo. nͥ forte miracło in effabili om̃i¬
pocentissimi creatoris. ut lex peccati q̃
in menbris repugnans legi m̃tis. ꝓrsus
penitus excinguat᷑ et ñ fit. si ut quicqͥd
mali abhomine factũ dictũ. cogitatũ

Expanded text:
umbram corpus. Solus Salvator sine peccato umbram corpus. Solus Salvator sine peccato apparuit, quem etiam ideo mors subsecuta est, quia pro peccatis nostris peccatum ipse factus est; et sponte mortem suscepit, qui dixit: « Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam . Gratia autem Dei per baptismum ejus, qui venit in similitudinem carnis peccati, id agitur ut evacuetur caro peccati. Evacuatur autem, non ut in ipsa vivente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur, et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit, ibi habet, cum qua pugnet, eamque adjuvante Domino superet, si non in vacuum gratiam ejus suscepit, si reprobus esse noluerit. Non itaque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili omnipotentissimi Creatoris, ut lex peccati quae, in membris repugnans legi mentis, prorsus penitus exstinguatur, et non sit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum
Abbreviated transcription (Latin):
icum ponit. in eos uͦ quos homines uut
intelligi. dicit ꝑtranssisse peccatũ. idẽ
fuisse quidem. s ꝑpenitentiȩ conũsio¬
nẽ depulsum ẽẽ. et ꝑcransisse nec ult
ineis stetisse. Et ꝑ peccatũ mors. Opus
castum in coniuge ñ habet culpam. si
origo peccati trahit secum debitã penĩ
Non enĩ maritꝰ quia maritꝰ ẽ. id̾o morta¬
lis ñ est. aut aliunde nͥ apeccato morti¬
lis ẽ. Erat enĩ et dñs morcalis s ñ de
peccato. S suscepit penam nr̃am. ut
solueret culpam nrãm. Solꝰ qͥppe in¬
fans in nocens eẽ. pocuit. qͥ depeccato
ade. idẽ de concupiscentia natꝰ ñ fuit
Concupiscentia eiꝰ inadam pꝰ peccatum¬
eiꝰ in obedientie. et peccatũ et pena
peccati statim apparuit. dũ pͥmoꝵ
hominũ illoꝵ ocłi inmutuam concupis¬
centiã aꝑcisunt. ꝑ quã in om̃s. et pec¬
catum originale. et ipsa quei ex pecc
incesserit. hanc necesse est sequi uelit

Expanded text:
xitum ponit; in eos vero, quos homines vult xitum ponit; in eos vero, quos homines vult intelligi, dicit pertransisse peccatum, id est fuisse quidem, sed per poenitentiae conversionem depulsum esse et pertransisse, nec ultra in eis stetisse. « Et per peccatum mors. » Opus castum in conjuge non habet culpam, sed origo peccati trahit secum debitam poenam. Non enim maritus, quia maritus est, ideo mortalis non est, aut aliunde nisi a peccato mortalis est. Erat enim et Dominus mortalis, sed non de peccato. Sed suscepit poenam nostram, ut solveret poenam nostram. Solus quippe infans innocens esse potuit, qui de peccato Adae, id est de concupiscentia natus non fuit. Concupiscentia enim in Adam post peccatum inobedientiae, et peccatum et poena peccati statim apparuit, dum primorum hominum illorum oculi in mutuam concupiscentiam aperti sunt, per quam in omnes, et peccatum originale, et ipsa, quae lex pecincesserit hanc necesse est sequi, velut
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ gr̃ę spũalis. ꝑ unũ hominẽ.
N ꝑserpentẽ decipientẽ. ñ ꝑ mulierem
seductam inp̃uaricationẽ. dequa etiã
legitur. quia amuliere initiũ peccati
est. s ꝑ unum hominẽ quia ꝑsemen
generationis qͦd auiro accipiens con¬
cipit femina. Auiro enim. initiũ ge¬
nerationis ẽ. Qͦ more nasci noluit.
qͥnatus ex femina sine peccato solus
inmundo apparuit. Animaduer¬
sum ẽ. aut̃ ab eis qͥ ne unam qͥdem
sillabam ulit teris pauli amisteri¬
is uacare diffiniunt. quod peceatũ
qͥdem ñ dix̃ in om̃s homines. s in
mundum introisse. mort̾ẽ uͦ ñ inmũ¬
dũ s in om̃s homines. ⁊ ñ introisse
s ꝑtͣnsisse. Possunt qͥdem ꝑmundum
hic terren qͥq et in t̾rena conũsa¬
tione ꝑmanentes de signari. homi¬
nes uͦ dici possunt qͥ iamse incipiunt
cognoseẽ. qr adimaginẽ dĩ factisumt.
n illos gͦ qui munadꝰ appellant᷑ id ẽ tr̃ens
in troisse peccatũ dicit. et nusqũa eiꝰ ꝙ¬

Expanded text:
tiae spiritualis. « Per unum hominem. » Non per serpentem decipientem, non per mulierem seductam in praevaricationem, de qua etiam legitur, quia a muliere initium peccati est , » sed per unum hominem, quia per semen generationis quod a viro accipiens concipit femina. A viro enim initium generationis est. Quo more nasci noluit qui, natus ex femina, sine peccato solus in mundo apparuit. Animadversum est autem ab eis qui ne unam quidem syllabam in litteris Pauli a mysteriis vacare diffiniunt, quod peccatum quidem non dixit in omnes homines, sed in mundum introisse, mortem vero non in mundum, sed in omnes homines et non introiisse, sed pertransisse. Possunt per mundum hic terreni quique, et in terrena conversatione permanentes designari; homines vero dici possunt, qui jam se incipiunt cognoscere, quia ad imaginem Dei facti sunt. In illos ergo qui mundus appellantur, id est terrenos introisse peccatum dicit, et nusquam ejus e
Abbreviated transcription (Latin):
peccõ. S exibete uos do tanqũã exmor¬
tuis uiuentes. et menbra ur̃a arma
iusticie do. Incuere ꝑsingła. sapien¬
tiam pauli. Ubi dieit arma ñ ẽẽ
p̃benda pecc̃o uel iniqͥtati ñ nos. s
menbra nr̃a ponit. Ubi uͦ suadet
pͥmũ nosmet ipsos exibuerimꝰ et eri¬
mus adherentes do. tẽ demum etiã
menbra nr̃a efficiamus arma iusti¬
ciȩ. Rursus si peccati concupiscentiã
morcificemus in corꝑe nr̃o mortali. ef¬
ficiem᷑ camqũa exmorcuis uiuentes
mortui peccato. et uiuentes d̾o. et m̃¬
bra nr̃a arma iusticiȩ milicantia ei
cui ea deseruire iustissimũ ẽ. Bene
aut̃ metaphoram suꝑiꝰ ꝓpositam ex¬
equit᷑. ut in regno peccati menbra
nr̃a. arma nominaret iniqͥtatis.
rursũq arma iusticie nominaret
ram apłi caucelam. Cũ de nob̾ oicit
peccatum in quit uobis ñ oñabit᷑. cũ
de saluatore. loquit᷑ dieit. mors ei ñ do

Expanded text:
exhibete vos Deo, tanquam ex mortuis viventes, et membra vestra arma justitiae Deo. » Intuere per singula sapientiam Pauli. Ubi dicit arma non esse praebenda peccato vel iniquitati non nos, sed membra nostra ponit. Ubi vero suadet,primum nosmetipsos exhibuerimus, et erimus adhaerentes Deo, tunc demum etiam membra nostra efficiamus arma justitiae. Rursus si peccati concupiscentiam mortificemus in corpore nostro mortali, efficiemur tanquam ex mortuis viventes, mortui peccato, et viventes Deo; et membra nostra arma justitiae militantia ei, cui ea deservire justissimum est. Bene autem metaphoram superius propositam exequitur ut in regno peccati membra nostra arma nominaret iniquitatis, rursumque arma justitiae nominaret ram Apostoli cautelam. Cum de nobis dicit, « peccatum, inquit, vobis non dominabitur, cum de Salvatore loquitur, dici
Abbreviated transcription (Latin):
Quiẽq aut̃ cõmorit᷑ xp̃o. si resurrecti¬
onis expectat głam. triũ se dierum
sciat se debere sepulcuram. creduli¬
tatẽ cordis et confessionẽ oris insalutẽ.
deĩ mortificationẽ menbroꝵ᷑. pꝰ mo¬
dũ uͦ noue uite resurrectionẽ. Uel
reũciare scło. reñtiare uiciis. de iñ¬
mortuus peccato. morcuũs ẽ semel.
quod aut̃ uiuit uunt d̾o. Qͥ ꝓ nobis
adsumens si militudinẽ carnis peccati.
peccatũ factꝰ ẽ. peccato et legi carui
qͦd suũ erat reddendo. semel mortiuis
ẽ. qͦd aut̃ uiuit d̾i ẽ. quia in corrup¬
tibilitati d̾i conforme ẽ. Ita et uos
exitimate uos quidem mortuios ẽẽ pec¬
cato. uiuentes aut̃ d̾o. Grecus habet
Rot itatn. idẽ non existimate s cogi¬
tate quod sensui et fidei certitudini
magis congruere uidet᷑. Semꝑ qͥppe
cogitare et p̃ oculis habere debemus.
qͥd inbaptismo uirauimus et staciumꝰ
morc̾e seilicet peccato. uitã aut̃ d̾o̾.

Expanded text:
que autem commoritur Christo, si resurrectionis exspectat gloriam, trium se dierum sciat debere sepulturam, credulitatem cordis, et confessionem oris in salutem, deinde mortificationem membrorum, postmodum vero novae vitae resurrectionem: vel renuntiare saeculo, renmortuus est peccato, mortuus est semel: quod autem vivit, vivit Deo. » Qui pro nobis assumens similitudinem carnis peccati, peccatum factus est, peccato et legi carnis quod suum erat reddendo, semel mortuus est, quod autem vivit, Dei est, quia incorruptibilitati Dei conforme est. VERSquidem mortuos esse peccato; viventes autem Deo. Graecus habet λογέζεσθε, id est non existimate, sed cogitate quod sensui et fidei certitudini magis congruere videtur. Semper quippe cogitare, et prae oculis habere debemus, quid in baptismo juravimus et statuimus, mortem scilicet peccato, vitam
Abbreviated transcription (Latin):
qum ꝑfidem. Quod dicit exfide et
tur ẽẽ uarietas. cũ alibi p̃putiũ dicat
iustificari exfide et cͥcũcisionem ꝑfi
dem. Quos cam̃ ñ nulli littere in he¬
rentes. sic arbitrant᷑ eẽ in telligendũ.
ut in eo quod dicit circũcisionẽ iusti¬
ficari ex fide. fidei pͥncipium cͥcũcisi¬
oni attribuant. p̃putium uͦ quasi sed̃o
loco iustificari ꝑfidem uelint astruere
Q uod ucyumꝗsatis littere conueniat.
lectoris arbitrio relinquamꝰ. hoc inte¬
impetratio gr̃ę contͣ peccatũ. ꝑ gr̃am
ꝑfidem. s statuiti .r. quia fides impetͣt
gr̃am qua lex impleat᷑. Qͥo gͦ dicemꝰ¬
inuenisse abraham sed̾m carnẽ :. Apłs
cõmendans iusticiam que ex fide est
adũsus eos qͥ głant᷑ de iusticia. que ẽ
exoꝑib ad ducit abraham inexem¬
plum quẽ dõ placuisse dubiũ ñ est.
Hec aut̃ setentia seͥpt᷑e ad hoe uult in¬
tentionẽ nr̃am airigere. Credimꝰ
nos et apłs dieit. quia abraham

Expanded text:
fide, et tur esse varietas, cum alibi praeputium dicat justificari ex fide, et circumcisionem per fidem. Quod tamen nonnulli litterae inhaerentes, sic arbitrantur esse intelligendum, ut in eo quod dicit circumcisionem justificari ex fide, fidei principium circumcisioni attribuant; praeputium vero quasi secundo loco justificari per fidem, velint astruere. Quod utrum satis litterae conveniat, lectoris arbitrio relinquamus. Hoc inteimpetratio gratiae contra peccatum, per gratiam per fidem, sed statuitur, quia fides impetrat gratiam, qua lex impleatur. CAPUT Iinvenisse Abraham secundum carnem? » Apostolus commendans justitiam quae ex fide est, adversus eos qui gloriantur de justitia, quae est ex operibus, adducit Abraham in exemplum; quem Deo placuisse dubium non est. Haec autem sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Credimus nos, et Apostolus dicit quia Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
na : Scientes qͦd xp̃e resurgens ex mor¬
tuis iam ñ morit᷑. mor illi ultͣ ũ dñabit᷑.
Si enĩ ei ultra eẽt moriendum. nob̾ qͦq
ei iterum eẽt cõmoriendũ. Qͦd uͦ in¬
terposuit. credinus quia simul ui¬
uemꝰ cũ eo. ostendit qͥa licet certicu¬
do resur rectionis sequat᷑. si camen
eam nͥfide mediante sumꝰ adepturi.

Expanded text:
Scientes quod Christus resurgens ex mortuis jam non moritur; mors illi ultra non dominabitur. » Si enim ei ultra esset moriendum, nobis quoque ei iterum esset commoriendum. Quod vero interposuit, « credimus quia simul vivemus cum eo, » ostendit quia licet certitudo resurrectionis sequatur, non tamen eam nisi fide mediante sumus adepturi.
Abbreviated transcription (Latin):
lis aliis usib deputati et alba uestis. Sci¬
re etiã debemus qr nullũ baptizatum
rationis capacem ignorare licet. fidem
et mist̾ium baptismi sui. Uide ñ sine
qͦdam animi mocu dic̾e uidet᷑. an ignora¬
Tat᷑. in morte eiꝰ baptizat᷑. conmortuus
ei abrenuntiatione peccati. consepultus
ꝓfessione ꝓpositi scĩ. Quod aut̃ hice in xͦ
cantũ baptirati dicim᷑. cũ dixerit ipse
da erat baptismi ratio. s mortis xp̃i ad
euiꝰ similicuoinẽ nos suad̾et mori pecea¬
to. ⁊ consepelir ⁊ xp̃o. Nec uidebat᷑ con¬
gruum ut ĩbi de memoria morcis age
hic more suo apłs. ut eum ex scͥptis ali¬
quid assumit. ea tantũ assumat. que
p̃sentis cause reqͥrit assercio. ut qͦmͦ

Expanded text:
lis aliis usibus deputatum; et alba vestis. Scilis aliis usibus deputatum; et alba vestis. Scire etiam debemus quia nullum baptizatum rationis capacem ignorare licet fidem et mysterium baptismi sui. Unde non sine quodam animi motu dicere videtur: « An ignorazatur, in morte ejus baptizatur, commortuus ei abrenunciatione peccati, consepultus professione propositi sancti. Quod autem hic in Christo tantum baptizati dicimur, cum dixerit ipse da erat baptismi ratio, sed mortis Christi, ad cujus similitudinem nos suaderet mori peccato, et consepeliri Christo. Nec videbatur congruum, ut ubi de memoria mortis agebs. Agitque hic more suo Apostolus, ut cum ex Scripturis aliquid assumit, ea tantum assumat, quae praesentis causae requirit assertio. « Ut quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
n cet̾a. ẜ que docet quia siquis pͥus martu¬
uis est peccatis. hic necessario inbaptis¬
rit᷑ pecc̃o. ñ poterit sepeliri ẽ xp̃o.
Nemo enĩ iuuus aliqñ sepelit᷑. Qo si ñ
cato. ut gr̃a habundet.: Primũ uide quã
librato sermone usus sit. Ait enĩ. Pma¬
nebimus inpeccato : Pmanere ẽ. acep¬
to ñ desinere. Qͦ utiq qͥ depeceato fa¬
cit. certum ẽ quod nec dum iigũ con¬
ũsionis accepit. Et cũ penitentia pec¬
cati ꝓpͥum opus sit gr̃e. ubi inuenit un¬
penicentie obstinationẽ. ñ ibi habundat
nͥ in iudiciũ et ꝯdẽpnationẽ. Si enĩ mor¬
cui sumꝰ peccato. qͦmͦ uiuenius in eo:
Incuere diligeneius mistiei ordinis con¬
seqñtiam Mori pͥus oporcet peccato.
ut possis sepeliri cũ xp̃o. Morcuo enĩ
sepult᷑a debet᷑. Sepultꝰ uͦ peccato. nequa¬
quam ult̾ius inuere debet in eo. Eͥn
etiam insepulero nouo sepultꝰ et in sin¬
inconsepulco suo designat nouitatẽ ui¬
enĩ etiam significat uas baptismi. nul¬

Expanded text:
» etc. Per quae docet quia, si quis prius mortuus est peccatis, hic necessario in baptisritur peccato, non poterit sepeliri cum Christo. Nemo enim vivus aliquando sepelitur. Quod si non cato, ut gratia abundet? » Primum vide quam librato sermone usus sit; ait enim: Permanebimus in peccato? Permanere est a coepto non desinere. Quod utique qui de peccato facit, certum est quod necdum initium conversionis accepit. Et cum poenitentia peccati proprium opus sit gratiae, ubi invenit impoenitentiae obstinationem, non ibi abundat nisi in judicium et condemnationem. « Si enim mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? » Intuere diligentius mystici ordinis consequentiam. Mori prius oportet peccato, ut possis sepeliri cum Christo. Mortuo enim sepultura debetur. Sepultus vero peccato, nequaquam ulterius vivere debet in eo. Quin etiam in sepulcro novo sepultus, et sinus Christus, in consepulto suo designat novitatem vienim etiam significat vas baptismi, nul
Abbreviated transcription (Latin):
seruiebant peccato destruant᷑. ut ul¬
teriꝰ ñ seruiant nͥ d̾o. Sic enĩ radici
succo radicis eiꝰ ꝓducat ramos iusticie.
et fructꝰ uite. Ut destruat᷑ corpꝰ pec¬
cati. Corpus hoc peccati aut uniu̾sitas
peccati ẽ. cuiꝰ menbra sunt fornicatio
immunditia auaritia et cet̾a. uł ip¬
sum corpꝰ nr̃m ueneno antiqͥ serpentis
abipsa sui origine infectum. quod cunc
destruit᷑ cũ morit᷑ homo peccato. et in¬
cipit uiu̾e d̾o. ñ iam suus. ñ peccati. s eiꝰ
qͥmagno eum p̾cio redemit ad seruien¬
dum sibi. Qͥ enĩ mortuus ẽ peccato. ius¬
tificatꝰ ẽ dum ñ seruit peceaco s oño

Expanded text:
serviebant peccato destruantur, ut ulserviebant peccato destruantur, ut ulterius non serviant nisi Deo. Sic enim radici succo radicis ejus producat ramos justitiae et fructus vitae. « Ut destruatur corpus peccati. » Corpus hoc peccati, aut universitas peccati est, cujus membra sunt fornicatio, immunditia, avaritia, etc. Vel ipsum corpus nostrum veneno antiqui serpentis ab ipsa sui origine infectum. Quod tunc destruitur, cum moritur homo peccato, et incipit vivere Deo; non jam suus, non peccati, sed ejus qui magno eum pretio redemit ad serviendum sibi. Qui enim mortuus est peccato, justificatus est, dum non servit peccato, sed Do
Abbreviated transcription (Latin):
cum resurgentes in nouitate uite am¬
bulemꝰ. uidebunt homines oꝑa nr̃a
bona. et głificabant patr̃ẽ nr̃m qͥ in
celis est. Ambulandum aut̃ nobis est
nec desistendũ. ut ulcima dies nos ꝓficien
pitiunt questionẽ. ne uideat᷑ locũ pec¬
baptizatos et conmortuos. et consepul¬
tos. et conplantatos. ad dens in suꝑ
spem similis resurrectionis. Mors enĩ
xp̃i in ecła. lignũ uite ẽ. plantatũ in
medio paradisi. Cui conplantat᷑ qui
ei cõmorit᷑ ut morcificando m̃bra sua
que sunt suꝑ t̾ram. mittat sicut
dicit ꝓpħa radices deorsum ut faciat
fructum sursum. fructũ reflorente̾s
carnis. et in nouationis sp̃e in resur¬
rechonis gła et germine et fecũdita¬
uetꝰ homo nr̃ simul crueifixus est.
ut destruat᷑ corpꝰ peccati. ut ultra ñ
seruiamus peccato. hoc enĩ cõmori
et consepeliri et cũ resurgere. si uetꝰ
homo nr̃. idẽ uita pͥor qũa duximus
inpeccatis. finẽ et interitũ accipiat
infide crucis xp̃i. et menbra nr̃a q̃

Expanded text:
ntes in novitate vitae ambulemus, videbunt homines opera nostra bona, et glorificabunt Patrem nostrum qui in coelis est. Ambulandum autem nobis est, nec desistendum, ut ultima dies nos proficiepiciunt quaestionem, ne videatur locum pecbaptizatos, et commortuos, et consepultos, et complantatos, addens insuper spem simul resurrectionis. Mors enim Christi in Ecclesia lignum vitae est plantatum in medio paradisi. Cui complantatur, qui ei commoritur, ut mortificando membra sua quae sunt super terram, mittat, sicut dicit Propheta, radices deorsum, ut faciat fructum sursum , fructum reflorentis carnis, et innovationis spiritus, in resurrectionis gloria, et germine, et fecunditavetus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. » Hoc enim est commori et consepeliri, et conresurgere, si vetus homo noster, id est vita prior quam duximus in peccatis, finem et interitum accipiat in fide crucis Christi, et membra nostra quae
Abbreviated transcription (Latin):
sua resur rectione signaret. Ipsum
ẽ quod in nob̾ celebrat᷑ magnum bap¬
tismatis sacram̃tũ. ut quicũq ad istani
ꝑtinent grãm moriant᷑ peccato. sicut
ipse mortuis dr̃ peccato. quia mor¬
tiuisẽ carni. hoc ẽ peceati similicu¬
dini . uiuant alauaero renascendo.
sic̃ ipse asepulero resurgendo. quam¬
libet etatẽ corꝑis gerant. Aparuulo
enĩ recens nato usq ad decrepicum¬
senem. sicut nullus ẽ ꝓhibendꝰ abap¬
tismo. ita nullus ẽ qui non peccato
moriat᷑ in baptismo. si paruuli tantũ
originali. maiores aut̃ his omĩb mo¬
riunt᷑ peccatis. que c̃q male uiuendo
addiderunt. ad illud quod nascendo
traxerunt. Sic itaq locũ istum clau¬
sit ut cepit. mort̾e quippe xͥ insinuauit
sic. ut etiã ipsũ mortuum dice̾t ẽẽ pec¬
cato. Cui peccato nͥ carni. in qua erat
ñ peccatũ s similitudo peccati:. O id̾o
nomine ẽ appellata peccati. Baptizatiꝰ

Expanded text:
sua resurrectione signaret. Ipsum sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse mortuus dicitur peccato, quia mortuus est carni, hoc est peccati similitudini, et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet aetatem corporis gerant. A parvulo enim recens nato usque ad decrepitumsenem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baptismo; sed parvuli tantum originali, majores autem his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt. Sic itaque locum istum clausit, ut coepit; mortem quippe Christi insinuavit sic, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine est appelata peccati? Baptizatis
Abbreviated transcription (Latin):
illuo saeramentum repetet. s intel¬
liget. eiꝰq uericati consona etiam
uoluntate co aptabit᷑ hoc quam dui
ñ pot̃. ualebit sacramentũ ad eiꝰ cute¬
lam. adũsus contͣrias potestates. et
tantum ualebit ut si ante maioris
usum etatis ex hac uita enugrauerit
ꝑ ipsum sacmentũ conmendante eccłe
caritate. ab illa condẽpnatione que
ꝑ unũ homiinẽ intͣuit in mundũ xp̃i¬
ano adiutorio lib̾et᷑. hoc qui ñ credit
et fieri ñ posse arbitͣtur. ꝓfecto infi¬
delis ẽ. et si habeat fid̾i sacm̃tũ. lon¬
geq inelior ẽ ille paruulꝰ. qui etiam
sifidem ñdum habet in cogitatione.
ñ ei cam̃ obicem contrarie cogitati¬
onis opponit. Peceatũ gͦ dño non in¬
erat. et cam̃ qͦd̃amͦ peccato morcuus
ẽ. dum morit᷑ carni inqua erãtien
similitudo peecati. ut eñ scd̾m uetus¬
tatẽ peccati nunꝗͣ ipse uixisset. nr̃. im
ex morte uet̾i qua inpeccato morcui
fueramus reuiuiscentẽ uitam. noua

Expanded text:
illud sacramentum repetit, sed intelillud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem non tamen obicem contrariae cogitationis opponit. « Peccatum ergo Domino non inerat, et tamen quodammodo peccato mortuus est, dum moritur carni in qua erat similitudo peccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova
Abbreviated transcription (Latin):
dam modũ sacramentũ corꝑis. xp̃i.
corpus xp̃i est. et sacram̃tũ sanguiniᷤᷤ
xp̃i. sangus xp̃i ẽ. ita et sacramentũ
fid̾i fides ẽ. Nichil ẽ aut̃ aliud cred̾e̾.
quan fidem habere. ac ꝑ hoc cum
respondet᷑ paruulus credere qͥ fidi
ñdum habet affectum. respondet᷑
fidem habere ꝓpt̾ fid̃ĩ sac̃mentum.
et conũcere se addm̃ ꝓpt̾ conũsioniᷤ
sacramentum. quia et ipsa responsio
ad celebrationẽ ꝑtinet sacmencũ. sic̃
de ipso baptismo apłus. consepulti
Non ait sepult̾am significauimus. s
ꝓrsus ait consepulci sumꝰ. Sac̃m̃cũ
gͦ cante rei ñ ñ eiusdem rei uocabu¬
lo nuncupauit. Itaq paruulũ et si
nondum fides illa que incredentiũ
uoluntate consistit. lam tam̃ ipsiuᷤ
fid̾i sacram̃cũ fidelem facit. Nam
sic̃ crede respondent᷑. ita eciam fide¬
les uocant᷑ ñrem ipsam mente an¬
nuendo. s ipsiꝰ reisacͣmentũ ꝑcipien¬
do. Cum aut̃ saꝑe homo ceꝑit. non

Expanded text:
dam modum sacramentum corporis dam modum sacramentum corporis ChrChristi sanguis Christi est, ita et sacramentum fidei fides est. Nihil est autem aliud credere, quam fidem habere. Ac respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti; sicut de ipso baptismo apostolus: consepulti, non ait: sepulturam significauimus", sed prorsus ait: consepulti sumus. sacramentum enim tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non
Abbreviated transcription (Latin):
sepulti gͦ sumus illi ꝑ baptismũ in mo
xp̃c amortius ꝑ głam patris. ita et nos
in nouitate uite ambulemꝰ. Nempe
satis elueet mist̾io diuee morcis et re¬
surrectionis figuratũ. uite nr̃e uete¬
ris occasum. ⁊ ex orcum noue. demon¬
stratamq iniqͥtatis ab oligonẽ reno¬
uationẽq iusticię. Unde gͥ hoc can¬
tum beneficium homini. nͥ ꝑfidem
sperantes: ut in ebrient᷑ ab ub̾tate o omꝰ
et correntẽ uoluptatis potent. qm̃ ap̃d
ipsum ẽ fons uite et inlumine eiꝰ uide¬
bimꝰ lumen. Semel enim ĩ molatꝰ ẽ
ñ solũ ꝑ om̃s pasehe sollempnitates. s
om̃i die ppłis ĩmolat᷑. Nec utiq men¬
tt᷑ qui int̾rogatꝰ eũ responderit ĩ mo¬
lari. Si eiũ sacram̃ta quandam simi¬
licudinẽ rerum earum quarum sa¬
cramenta sunt ũhaberent. omĩno sa¬
cramenca ñ eẽnt. Ex hac aut̃ similitu¬
dine plerumq iam ipsarũ rerũ no¬
mina accipiunt. Sicut gͦ sed̾m quẽ¬

Expanded text:
sepulti ergo sumusepulti ergo sumua mortuis per gloriam Patris; ita et nos in novitate vitae ambulemus. » Nempe satis elucet mysterio Dominicae mortis et resurrectionis figuratum vitae nostrae veteris occasum, et exortum novae, demonstratamque iniquitatis abolitionem, renovationemque justitiae. Unde igitur hoc tantum beneficium hominum, nisi per sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus, et torrentem voluptatis potent, quoniam apud ipsum est fons vitae, et in lumine ejus videbimus lumen. Semel enim immolatus  omnes paschae sollemnitates sed omni die populis immolatur nec utique mentitur, qui interrogatus eum responderit immolari? si enim sacramenta quandam similitudinem rerum earum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. ex hac autem similitudine plerumque iam ipsarum rerum nomina accipiunt. sicut ergo secundum quen
Abbreviated transcription (Latin):
et horrent᷑ uulnera et morbi aqͥb lide¬
rat que ita laudat᷑. Sic laus et p̃oicatio
gr̃ȩ. uicuꝑatio et ãampnatio ẽ delicto¬
rum. Demonstranda enĩ fuerat hoĩni
feditas languoris eiꝰ. cui contͣ iniqͥtatẽ
suam nec p̃ceptũ sem̃ et bonũ ꝓfuit. qͦ
magis acta ẽ iniqͥtas quam minuta.
quandoqͥdem lex sub intͣuit ut habun¬
daret aelictũ. ut eo mͦ conuictꝰ atq
confusus uideret ñ cantũ doctorem
sibi eõ. necessaru̾ruerũ etiam ad uito¬
rem dñi aquo eiꝰ itinera dirigantur.
ne dũet᷑ ei om̃is iniqͥtas. et confugien¬
do adopem diuine miscd̃ĩe sanetur
atq ita ubi habundauit delictum.
suꝑ habundet gr̃ã. ñ peceantis meri¬
to s subuenientis auxilio. Conseq̃nt̃
eandem medicmã in passione et re¬
surrectione xp̃i mistice de monstratã
ostendit apłs dicens. An ignoratis qm̃
quiẽq baptizati sumꝰ in xp̃o iħ̾u. in
morte ipsius baptizati sumus: Con¬

Expanded text:
et horrentur uulnera et morbi, a quibus libeet horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et praedicatio gratiae uituperatio et damnatio est delictorum. demonstranda enim fuerat homini foeditas languoris eius, cui contra iniquitatem suam nec praeceptum sanctum et bonum profuit, quo magis aucta est iniquitas quam minuta, quando quidem lex subintrauit, ut abundaret delictum, ut eo modo conuictus atque confusus uideret non tantum doctorem sibi esse necessarium, uerum etiam adiutorem deum, a quo eius itinera dirigantur, ne dominetur ei omnis iniquitas et confugiendo ad opem misericordiae sanetur atque ita ubi abundauit delictum superabundet gratia non peccantis merito, sed subuenientis auxilio. Consequenter eandem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit apostolus dicens: an ignoratis, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Iesu in mortem ipsius baptizati sumus? con
Abbreviated transcription (Latin):
net ad pͥmi hominis ꝓpaginẽ. s ad con¬
ũsacionis humane p̃uaricationẽ. q̃¬
uni illi delicto qͦsolo obstricti cenent᷑
infantes. iam in maiorib etatib ex
habundanti a iniqͥtatis ad iecta ẽ.S
qm̃ hoc totũ etiam quod ñ ꝑtinet ad
illiꝰ unius delicti originẽ. tam̃ ioonea
ẽ solu̾e gra saluatoris. ido cũ dixisset
sic et grã regnet ꝑ iusticiam inuitã
inpeccato. ut grã habundet :: Absit.
U ioit enĩ aꝑuersis ꝑuerse posse accipi
delictum. suꝑ habunoauit gr̃a. tanꝗͣ
dixerit. ꝓpt̾ habundantiam gr̃e pro¬
desse peecatũ. hoc diluens responoit
absit atq subiecit. Qͥ mortui sumus
peccato. qͦmͦ uiuenius in eo e hoc est
cũ id p̃sticerit gr̃a ut morerem᷑ pecca
to. quid aliud facimꝰ si iuuimꝰ in eo nͥ
ut gr̃e simus ingrati : Neq enĩ qui
laudat beneficiũ medieine morbos
docet et uulnera. aqͥb illa hominẽ
sanat. Si quanto mnaiorib medieia
laudib p̃dicat᷑. tantomagis uicuꝑantir

Expanded text:
net ad primi hominis propaginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adiecta est. sed quoniam hoc totum. etiam quod non pertinet ad illius uniest solvere gratia Salvatoris, ideo cum dixisset, sic et gratia regnet per justitiam in vitam in peccato, ut gratia abundet? Absit! » Vidit enim a perversis perverse posse accipi delictum, superabundavit gratiae: tanquam dixerit, proter abundantiam gratiae prodesse peccatum. Hoc diluens, respondit, Absit: atque subjecit, Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Hoc est, cum id praestiterit gratia, ut moreremur peto, quid aliud facimus, si vivimus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati? Neque enim qui laudat beneficium medicinae, morbos docet et vulnera, a quibus hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ remissionẽ conseqͥm᷑. Id̾o ñ
sic̃ ꝑ iũ peccantẽ. ita et donun. Nam
iudicium qͥdem ex uno delicto siñ re¬
miticur. id ẽ originali in condẽpnatio
missis. hoc ẽ ñ solũ originali. uerum
etiam om̃ib cet̾is ad iustificationẽ ꝑ du¬
cit. Si enĩ obunius delictũ mors regna¬
uit ꝑ unũ. mulcomagis qui habunoan¬
cam gr̃e et iusticie accipiunt. inuita
unius delictũ mors regnauit ꝑ unum.
nͥ qr mortis uincło tenebant᷑ in illo uno
in qͦ om̃s peccauer̃t. etiam si ñ ad derent
ꝓpͥa peccata : Alioqͥn ñ ob unius delictũ
mors ꝑ unũ regnauit. s ob delicta mul¬
nͥ quod ñ eis tantũ peccatũ in quo om̃s pet¬
cauerunt dimittit᷑. s etiam ineis quȩ ad¬
diderunt grã remissionis dat᷑. eisq ho¬
minib canta iusticia donat᷑. ut cũ ad am
consenserit adpeccatũ suadenti. sĩ cedant
isti etiam cogenti: Et quid ẽ mulcomagiᷤ
inuita regnabunt.c̃ mortis regnũ mulco

Expanded text:
peccatorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationmissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiuntunius delictum mors regnavit per unum; nisi quia mortis vinculo tenebantur in illo uno, in quo omnes peccaverunt, etiamsi non adderent propria peccata? Alioqui mors per unum regnavit, sed ob delicta mulnisi quod non eis tantum peccatum in quo omnes peccaverunt, dimittitur; sed etiam in eis quae addiderunt, gratia remissionis datur, eisque omnibus tanta justitia donatur, ut cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti? Et quid est, multo magis in vita regnabunt, cum mortis regnum multo
Abbreviated transcription (Latin):
originalit̾ tractum ẽ. ñ cancũ a regno
d̾i seꝑat quo paruulos sine accepta xp̃i
gr̃a defunctos intrare ñ posse. ipsi etiã
heretici conficent᷑. uerum et asalute
hac uita et̃̾na facit alienos. q̃ nulla eẽ.
alia potest p̃ter regnũ dĩ. qͦsola xp̃i so¬
cietas iutroducit. Ac ꝑhoc abadam
in quo om̃s pece auimus ñ om̃ia pecc̃a

Expanded text:
originaliter tractum est, non tantum a regno originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo parugratia defunctos intrare non posse ipsi etiam haeretici confitentur; verum et a salute ac vita aeterna facit alienos: quae nulla esse alia potest, praeter regnum Dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccavimus, non omnia nostra
Abbreviated transcription (Latin):
uno in condempnationẽ. gr̃a aut̃ exmui¬
tis delictis in iustificationẽ. Ex uno in
quit in condempnationẽ. Qꝰ uno nesi
delicto :. hoc enim explanat. ẽ adiung̃.
Gr̃a aut̃ exmultis delietis iniustificatio¬
nẽ. Cur gͦ iudiciũ ex uno in condemp¬
nationem. gr̃a uͦ ex multis delictis in
iustificationẽ: Nonne et si nullũ est
originale delictum ñ solũ adiustifica¬
tionẽ gr̃a. s etiam iuidiciũ ad condẽpua¬
tionẽ ex multis delictis homines duc̃.:
N eq enĩ gr̃a multa delicta donat. et nͣ
etiam udicium multa delicta condẽp¬
et uideamus id̾o dictum iudiciũ ex
uno delicto in condempnationẽ. quia suf¬
fice̾t ad condempnationẽ etiam siñ eẽt in
hominib nͥ originale peccatũ. Qũaus
enim condempnatio grauior sit. eoꝵ qͥ
originali delicto etiam ꝓpͥa conuinxerunt.
et canto singłis grauior. quanto guiꝰ
quis peccauit. tam̃ etian illud solum qͦd

Expanded text:
uno in condemnationem; gratia autem ex muluno in condemnationem; gratia autem ex multis delictis in justificationem. « Ex uno, » « inquit, » in condemnationem. » uno, nisi delicto? Hoc enim explanat, cum adjungit: « Gratia autem ex multis delictis in justificationem. » Cur ergo judicium ex uno in condemnationem; gratia vero ex multis delictis in justificationem? Nonne et si nullum est originale delictum, non solum ad justificationem gratia, sed etiam judicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? Neque enim gratia multa delicta donat; et non etiam judicium multa delicta condemm et uideamus ideo dictum iudicium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ipse inflixerit formã morcis posteriᷤᷤ
suis. Ille tam̃ ẽ melior incellectꝰ. ut econ¬
in hac forma eadem contͣria pensarentur.
adiungit et dic̃. S ñ sic̃ delictum. ita
et donatio. Si enĩ mulci obunius delictũ
mortui sunt: mulcomagis gr̃a dĩ et donũ.
ingr̃a uniꝰ hominis iħu xͥ in multos habun
dabit. Non magis mulcos idẽ multo plu¬
res homuines. neq enum plures iustifican¬
cur quã condempnant᷑. s multo magis
habundabit. Ad ani quippe ex uno suo de¬
licto reos genuit. Xp̃e aut̃ eciam que
homines delicta ꝓpͥe uoluntatis adori¬
ginale in quo nati st̃ ad diderunt gr̃ã
sua soluit atq deleuit. Quod euidentius
inconseqñtib dicit. Helum illuddiligen¬
tius intuere. qͦd ait obunuss delictũ mul¬
tos morcuos. Cur enĩ obillius unuis. et
ñ pociꝰ ob delicta sua ꝓpͥa. si hoc loco intel¬
ligenda ẽ unitatio. ñ ꝓpagatio:. S atten¬

Expanded text:
quod ipse inflixerit formam mortis posteris quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. ille tamen est melior intellectus, ut a conin hac forma eadem contraria pensarentur, adiungit et dicit: Sed non sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Idauit: non \'magis multos\', id est multo plurcs homines - neque enim plures iustificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidein consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere quod ait, ob unius delictum multos mortuos. Cur enim ob illius unius, et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intelligenda est imitatio, non propagatio? Sed atten