comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis libertas quã inuitationis nec essita sñ sit: de
die enimac loco ꝑ nos ipsos cõmonebim᷑ singuli nob¬
cũ in exemplarib: ea quȩ ꝑnos s̃ constituta refe¬
rentes : reliquos quide fuerbeatissimifrĩs nr̃i
hrlarii sollicitu dinire linquimꝰ daticiis adipso
hoꝵ exemplarib: cõmonendos: Postomã occurm
Fueritim ponat : Ego hilarius ep̃s ss Ego constan¬

Expanded text:
nis libertas quam invitationis necessitas non sit; de nis libertas quam invitationis necessitas non sit; de die enim et loco per nos ipsos commonebimur singuli nobiscum, in exemplaribus ea quae per nos sunt constituta referentes: reliquos qui defuerunt beatissimi fratris nostri Hilarii sollicitudini relinquimus datis ad ipsos 224 horum exemplaribus commonendos. Post omnia occurrit fuerit imponat. Ego Hilarius episcopus subsc
Abbreviated transcription (Latin):
uictione quȩ populo inpendit᷑ capita submittant :¬
Viduitatis seruandȩ ꝓfessionẽ corã ep̃o in secretario
habitã impositꝗ abe p̃o ueste uiduali in dicendã¬
Naptire pł ipsã talis ꝓfessinis desertricẽ merto
toresumuscũ eoꝵ q̃q̃ concordia qui consensus deder̃ :
tata de inceps int̃nos ac nris habere uolumus & ha¬
benda sancimus nonita prȩtereuntes eos quis rnodo
autꝑse auq consensus suos ueladuicem suiꝑ legatos
destinandosadesse de trectant : ut qui sibi su pranos
illi placeant quipatrũ statuta despiciunt quibbis
in anno qđ nobis ꝓtẽ porũ qualitate difficile ẽ sc̃mẽ
conuenire: adicientes qđ similib: deinceps paginis
ꝓ salubritatȩ acremedus et clesiastici s congrt¬
gandis adicere obtamus ut nullus conuentus sine
alterius conuentus denuntiatione s oluatur:
si co t̃ritorio conuentũ hahebinus : qui ideo tanto
prius conuentũ sips e denuntiat᷑ ut tã excustio¬

Expanded text:
dictioni quae populo impenditur capita submittant. XXVII. Ut dictioni quae populo impenditur capita submittant. XXVII. Ut viduitatis servandae professione coram episcopo in secretario habita impositam a presbytero vestem vidualem natorem, vel ipsam talis professionis desertricem meritobimus cum eorum quoque concordia qui consensus dederunt rata deinceps inter nos ac nostros haberi volumus et habenda sancimus, non ita praetereuntes eos qui synodo aut per se aut per consensus suos, vel ad vicem sui per legatos destinando adesse detrectant; ut sibi supra nos illi placeant qui patrum statuta despiciunt, quibus bis in anno, quod nobis pro temporum qualitate difficile est, sanctum est convenire; adjicientes quod similibus deinceps paginis pro salubritate ac remediis ecclesiasticis congregandi adjicere optamus, ut nullus conventus sine alterius conventus denuntiatione solvatur. sico territorio conventum habebimus: qui ideo tanto prius per conventum ipsum denuntiatur, ut tam excusatio
Abbreviated transcription (Latin):
En erguminibaptitati si depurgationẽ sua curantesꝰ
sesollicitudin dericoꝵ tradimt: monitisq obit̃ perant :
omni modis cõmuncens a cram̃ti s ĩpsius uirtute ł muni¬
endi ab incursu demonis quos in festanst ł purgandr
ꝑ miserit : debaptismate consulendũ : Qui palã aliquondo
ab reptis : non solũ non ad sum̃di adillũ ordinẽ clericatꝰ:
sed & siiã aliqui ordinatis̃ ab imposito officiore pellendi
cuminis legi: apudomnẽ ꝓuinciarũ nr̃arũ eccłam :¬
deiecti loconihilominus ordinet : Si aut̃ uoluntariũ
duo fecerint & ipse dãpnabit : quo cautius eaquȩs
antiquitus statuta seruentur : Sede ł prȩterea
ut de inceps ñ ordinent᷑ diacones coniugatimnisi qui
prius confessionis ꝓposito ꝓfessi fuerint casti
tatẽ : Siquis aut̃ post acceptã benȩdictionẽ leuiticã
quos clericatui alligari ipsa uitȩ gratia ita egerit :
si forte inoider̃ duplatamatrimonia ut ñ ultra
sub dia conatũ secclesiasticas capiant dignitates:

Expanded text:
Energumeni baptizati de purgatione sua curantes, si se sollicitudini clericorum tradunt, monitisque obtemperant, omnimodis communicent, sacramenti ipsius virtute vel muniendi ab incursu daemonis quo infestantur, vel purgandi, quando arrepti sunt non solum non assumendi ad ullum ordinem clericatus, sed et si jam aliqui ordinati sunt ab imposito officio repellendi.chumenis legi apud omnem provinciarum nostrarum Ecclesidejecti loco nihilominus ordinatur; si voluntarium duo fecerint, et ipse damnabitur, quo cautius ea quae sunt antiquitus instituta serventur. XXII. Sedit praeterea ut deinceps non ordinentur dprius conversionis proposito professi fuerint castitur. Si quis autem post acceptam benedictionem leviticam quos clericatui alligari ipsa vitae gravitas cogit, si forte inciderunt duplicata matrimonia, ut non ultra subdiaconatum vel ecclesiasticas capiant dignitates.
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s dies iubemus esseiuridicos illostantũ
manere feriarũ dies faserit : quos geminis
m̃sib: ad requiem laboris indulgentioramꝰ
accepit. Estiuos feruorib: mitigantis &
autũ nos fructib: decerpendis K alendarũ
q̃q̃ : ianuariarũ consuetos dies ociom ancipiamꝰ
his adicimꝰ natalicios dies urbiũ maximarsi
romȩ atq: constantino poli quib: debentilli
deferri quia & ab ipsisnatas̃ sacros qq̃:
paschȩ dies qui septeno uł p̃cedunt numero
magis trecunctis urȩ celebrat : Inquib: & iã
p̃dictis dieb: neq specta culoꝵ copiã reseramus:
In eademobs eruationenu meramus & diessolis :
quos domini cosritedixerema iores: Quirepetito
in secalculore uoluunt᷑ : parem necesseẽ habere
reuerentiã ut ne apud ipsos arbitros łaiudicib
Flagitatos ł sponte delectos ullasi tagnitioiur¬
gioꝵ: nr̃is &iã dieb: qui uellucis auspicia
uł ortus imperii ꝓtuler̃ in guindecim aut̃ pascha¬
lib: dieb: compulsio & annenariȩ functionis

Expanded text:
Omnes dies iubemus esse iuridicos. Illos tantum manere feriarum dies fas erit, quos geminis mensibus ad requiem laboris indulgentior annus accepit aestivis fervoribus mitigandis et autumnis fetibus decerpendis. kalendarum quoque Ianuariarum consuetos dies otio mancipamus. His adicimus natalicios dies urbium maximarum Romae atque Constantinopolis, quibus debent iura differri, qui et ab ipsis nata sunt, sacros quoque paschae dies, qui septeno vel praecedunt numero magistrae a cunctis iure celebratur: in quibus etiam imis diebus neque spectaculorum copiam reseramus. In eadem observatione numeramus et dies solis, quos dominicos rite dixere maiores, qui repetito in se calculo revolvuntur. Parem necesse est habere reverentiam, ut ne apud ipsos arbitros vel a iudicibus flagitatos vel sponte delectos ulla sit agnitio iurgiorum, nostris etiam diebus, qui vel lucis auspicia vel ortus imperii protulerunt. In quindecim autem paschalibus diebus compulsio et annonariae functionis
Abbreviated transcription (Latin):
menȩ p̃p. Deusuris quoꝵ modũ iã statuimus :
prauã quorundã int̃ p̃tationẽ penitus remo¬
uentes : iubemꝰ &iã eos quiante eandem
sancionẽ ampliores quã statutȩ usurassti¬
pulatis : ad modũ eadem sancione caxatũ.
extẽpore lationis eiꝰ suas mod erari actiones:
Illius scili c& tẽporis : qđ ante eandẽ flux̃
legẽ. ꝓtenorestipulationis usuras exacturos :
Cursũ in suꝑ usurarũ : ultra duplũ minime
ꝓoedest concedimus : Nec sipignora
quȩdã adebitore credituridata sint :
quoꝵ occasione quȩdã ueteresleges &
ultra duplũ usuras exigiꝑ mit tebant :
Qđ & in bonȩ fidei iudiciis ceterisq: omnib:

Expanded text:
ris, quarum modum iam statuimus, pravam quorundam interpretationem penitus removentes iubemus etiam eos, qui ante eandem sanctionem ampliores quam statutae sunt usuras stipulati sunt, ad modum eadem sanctione taxatum ex tempore lationis eius suas moderari actiones, illius scilicet temporis, quod ante eandem fluxit legem, pro tenore stipulationis usuras exacturos. Cursum insuper usurarum ultra duplum minime procedere concedimus, nec si pignora quaedam pro debito creditori data sint, quorum occasione quaedam veteres leges et ultra duplum usuras exigi permittebant. Quod et in bonae fidei i
Abbreviated transcription (Latin):
&oram clamidis ei abscidit : Quidenĩ ꝑsaui¬
lem nisimalerectores: Quid ꝑdđ nisi
boni subditi designantur : Saul iit᷑uen¬
trẽ purgare ẽ : prauos p̃positos conceptã
rio doris extendere : & cogitata apud
senoxia: factis exterioribus ex sequendo
monstrare : Quẽ tam̃ đd ferirenoluit
qr pie subꝰditorũ m̃tr̃s abomni sepeste obtrec

Expanded text:
et oram chlamydis ejus abscidit. Quid enim per Sauet oram chlamydis ejus abscidit. Quid enim per Saul nisi mali rectores? Quid per David nisi boni subditi designantur? Saul igitur ventrem purgare, est pravos praepositos conceptam ri odoris extendere, et cogitata apud se noxia factis exterioribus exsequendo monstrare. Quem tamen David ferire metuit: quia piae subditorum mentes ab omni se peste obtrec
Abbreviated transcription (Latin):
anim alia incircuitu asintus oculis plenadiscrig¬
metipsis placerȩ studeant: et exempla uitȩ exte¬
rius p̃bentes ẽa &iam quȩ in aliis sunt corrigendu
dep̃hendand: Ammonendis̃ subditineꝓposito d¬
rum suorũ uitã temere iudicent : si quid eos for¬
tasseagererep̃ hensibiliter uident : Neunde
petem ale redarguunt : inde perelationi simpulsũ
in ꝑfundiona inergantur : Ammonendis̃ necũ
cul pas p̃positorum considerant : contra eos andu¬
cioresfiant: Sedsiqua ualder̃ eorũ prauasic
apud sem & ipsos diiudicent : ut tam̃ diui noti mo¬
re c̃stricti ferre subeis iugum reuerentiȩ non
necusent : Qđ meliusostendimꝰ sidđ factũ admeq:¬
dium deducamus : Saul quippe ꝑsecutor cum ali¬
ad purgandum uentrem speluncã fuiss& ingresad¬
sus illiccũ uiris suis dđ in erat : quiam tã longa
tempore ꝑsecutionis eius mala tolerabat:
Cũq eũ uirisui ad feriendũ saul accenderen

Expanded text:
animalia in circuitu et intus oculis plena descranimalia in circuitu et intus oculis plena descrmetipsis placere studeant, et exempla vitae exterius praebentes, ea etiam quae in aliis sunt corrigenda deprehendant. Admonendi sunt subditi, ne praepositorum suorum vitam temere judicent, si quid eos fortasse agere reprehensibiliter vident; ne unde mala recte redarguunt, inde per elationis impulsum in profundiora mergantur. Admonendi sunt, ne cum culpas praepositorum considerant, contra eos audaciores fiant; sed sic quae valde sunt eorum prava, apud semetipsos dijudicent, ut tamen divino timore constricti ferre sub eis jugum reverentiae non recusent. Quod melius ostendimus, si David factum ad medium deducamus. Saul quippe persecutor cum ad purgandum ventrem speluncam fuisset ingressus, illic cum viris suis David inerat, qui jam tam longo tempore persecutionis ejus mala tolerabat; cumque eum viri sui ad feriendum Saul incenderent,
Abbreviated transcription (Latin):
manuseximitui: discurre festina suscita amicũ tuũ:
edederis somntũ aculistuis nec dormitent palpebrȩ
a peccat torpore disiungit : Benea ut̃ dicit᷑: nedede¬
nũ quippedare oculis ẽ iñtentione cessante subditorũ¬
oura omnino neglegere : Palpebrȩ uero dormitant :
cũ cogitationes nr̃ȩ eaquȩ in subditis arguenda cognos¬
cunt : pigredine deprimente dissimulant : Piene
enim dormire est : cõmissor ũ acta nec scire neccor¬
nigere : Non aut̃ dermire seddormitare : ẽ quȩ
quidem rep̃hendenda s̃ cogoscere : sed tañ ꝑ pt̃m̃¬
tis tedium dignis ea increpationibus ñ em̃dare :
dormitando uero oculłs ad plenissimũ sõnũ ducitur
cat: Ad hoc quandoq: neglegent iesuȩ merito ꝑuenit
ut qđ a subiectis delinguitur nec cognoscat : Am monen¬
disunt itaq: quip̃ s̃ ut oũ circũ spectionis studium cȩ¬
li animalia ł eri cantendant: Ostensa quippe cȩli

Expanded text:
manus proximi tui: discurre, festina, suscita amicum tuum; manus proximi tui: discurre, festina, suscita amicum tuum; ne dederis somnum oculis tuis, nec da peccati torpore disjungit. Bene autem dicitur: Ne dedenum quippe oculis curam omnino negligere. Palpebrae vero dormitant, cum cogitationes nostrae ea quae in subditis arguenda cognoscunt, pinguedine deprimente dissimulant. Plene enim dormire est commissorum acta nescire nec corrigere. Non autem dormire, sed dormitare est, quae quidem reprehendenda sunt cognoscere, sed tamen propter mentis taedium dignis ea increpationibus non emendare. Dormitando vero oculus ad plenissimum ducitur somnum,cat, ad hoc quandoque negligentiae suae merito pervenit, ut quod a subjectis delinquitur nec cognoscat. Admonendi sunt itaque qui praesunt, ut per circumspectionis studium coeli animalia fieri contendant. . Ostensa quippe coeli
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sideruuias cius & discesapientiam: Ist eaut̃
t̃ribilit̃ anmonet᷑ cũ dicit᷑: filimisis popꝰderis
ꝓomicotuo de fixisti apud extraneũ manũ
tuã : & laqueatus es uerbis oris tura captus
ꝓpriis sermonib: : Sponderenãq: pamico ẽ
alienã anbnã inpericulo suȩ ẽuersationis
accipere : unde & apud extraneũ manus de¬
figitur : qapud curã sollicitudinis quȩ ans
de erat mens ligat᷑: uerbis uero oris sui in¬
laqueatus est ac ꝓpriis sermonib: captus : qr
dũ cõmissis sibi cogitur bon adiccre ipsũ tañ
necesse. ẽ qe dixerit custodire: In laquen᷑
igit᷑ uerbis orissui dũ ratione exigent
constringit᷑: ne eius uita ad aliud quã amnor
laxet̾: undea pud districtũ iudice cogiea
inopere ex soluererꝰ quanta eũ consrataliis uoce p̃ce¬
pisse: libicebenem ex exbrtatio subdit᷑ utdicat᷑: Fiac
sirgo qđ dico filimiatemetipsum libera q incidistun

Expanded text:
considera vias ejus, et disce sapientiam . Iste autem considera vias ejus, et disce sapientiam . Iste autem terribiliter admonetur, cum dicitur: Fili mi, si spoponderis pro amico tuo, defixisti apud extraneum manum tondere namque pro amico, est alienam animam in periculo suae conversationis accipere. Unde et apud extraneum manus defigitur, quia apud curam sollicitudinis quae ante deerat, mens ligatur. Verbis vero oris sui illaqueatus est, ac propriis sermonibus captus; quia dum commissis sibi cogitur bona dicere, ipsum prius necesse est quae dixerit custodire. Illaqueatur igitur verbis oris sui, dum ratione exigente constringitur, ne ejus vita ad aliud quam admonet relaxetur. Unde apud districtum judicem cogitur tanta in opere exsolvere, quanta eum constat aliis voce praecepisse. Ubi et bene mox exhortatio subditur, ut dicatur: Fac ergo quod dico, fili mi, et temetipsum libera, quia incidisti in
Abbreviated transcription (Latin):
cundiã ꝓ uocare filios uros Illi discan quomo¬
÷ do ante occulti arbitrisoculos sua interiora
componant. Isti quomodoiã cõmissis sibi exẽ¬
pla beneuiuendi extenius p̃beant Scirẽ &¬
enĩ p̃lati deben qr si ꝑ uersa un quã ꝑpetra
tot mortibus digninqđad subditos suos ꝑdi¬
tionis exempla transmit tunt: Vnde neces¬
seẽ. ut tanto secautius ac ulpa custodiaN
quanto ꝑ praua quȩ faciunt non solimoriunt
Admonen dis̃ illi nedistri etius puniant᷑:
si absoluti repperirinequi uerint saltim dese:
Istinede subditorũ erratibus iudicentur &iã¬
sise iã desesecuros inueniun: Illi ut tarto cir¬
case sollicitius uiuat : quanto cos aliena curu
ñ implicat: Istiuͦ ut sic aliorũ curas expleant.
qua tenus & suas agere non desistant: & sic in ꝓ¬
pria sollicitudine feruet. uta cõmissorum
custodiaminimetor pes cat : illienĩ sibimec
ua cantidicitur : uade ad formicã opiger& n

Expanded text:
cundiam provocare filios vestros . Illi 38 discant quomocundiam provocare filios vestros . Illi 38 discant quomodo ante occulti arbitri oculos sua interiora componant, isti quomodo etiam commissis sibi exempla bene vivendi exterius praebeant. Scire etenim praelati debent , quia si perversa unquam perpetrant, tot mortibus digni sunt, quot ad subditos suos perditionis exempla transmittunt. Unde necesse est ut tanto se cautius a culpa custodiant, quanto per prava quae faciunt, non soli moriuntadmonendi sunt illi; ne districtius puniantur si absoluti reperiri nequiverint saltem de se; isti ne de subditorum erratibus judicentur, etiamsi se jam de se securos inveniunt. Illi ut tanto circa se sollicitius vivant, quanto eos aliena cura non implicat; isti vero ut sic aliorum curas expleant, quatenus et suas agere non desistant, et sic in propria sollicitudine ferveant, ut a commissorum custodia minime torpescant. Illi enim sibimet vacanti dicitur: Vade ad formicam, o piger, et
Abbreviated transcription (Latin):
cente audiant: lterũ uidebo uos
toll& a uobis: Nonnullla ut̃ lȩtił tristes ñ
nebus fiuntꝰ : sed c̃spersionibus extstunt: Qui¬
bus ꝓfecto intimandũ ẽ: qđ quȩ dam uitia ꝗͥ¬
busdam conspaersionibus iuxtã sunt: habent
onimlȩti ex ꝓpinquo luxuriã : tristesiramy
Vndenecesse . ẽ. ut non solũ quisq: consider a
qđ ex con spaersione sustin&e: sed &iã qđ uici¬
no deterius ꝑ urgu &: nedũ nequaquã pugnat
contrahoc qđ tołerat : ei quoq a quose liberu
ł monendi sunt subditiatq alit̃ p̃lati: Illos ne¬
÷ subictio conterat. Istos nelocus superior extol¬
lat: Illi neminus quȩ iubentur impleant.¬
Vs Istineplus iusto iubeant quȩ cõpleantur:¬
. Illiut humilit̃ subi aceant. Esti ut temperan¬
uq: tespsint : Nã qđ intelligi et figuralit̃ potost¬
ili Illis dicitur: filii õboedite panentibus ur̃ĩs ir
p̃dnõ: Istis uero p̃cipitur: et patres nolite a dira¬

Expanded text:
cente audiunt: Iterum videbo vos, cente audiunt: Iterum videbo vos, tollet a vobis . Nonnulli autem laeti vel tristes non rebus fiunt, sed conspersionibus existunt. Quibus profecto intimandum est quod quaedam vitia quibusdam conspersionibus juxta sunt. Habent enim laeti ex propinquo luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut non solum quisque consideret quod ex conspersione sustinet, sed etiam quod ex vicino deterius perurget; ne dum nequaquam pugnat contra hoc quod tolerat, ei quoque a quo se liberum admonendi sunt subditi, atque aliter praelati. Illos ne subjectio conterat, istos ne locus superior extollat. Illi ne minus quae jubentur impleant, isti ne plus justo jubeant quae compleantur. Illi ut humiliter subjaceant, isti ut temperanter praesint. Nam quod intelligi et figuraliter potest, illis dicitur: Filii, obedite parentibus vestris in Domino; istis vero praecipitur: Et patres, nolite ad ira
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ confessionẽ ligarestuduit: & p̃modum per
inuectionẽ sec are: Cȩlauit paululũ quẽ
quȩsiuit : sed ꝑcussit repe tente quẽ tenuit:
pigrius enĩ fortasse incider&. si ab ipso sermo¬
nis exondio aꝑteculpã ferire uoluisset : Sed p̃mis¬
sa similitu dine: eãquã occultabat ex acuit Inore¬
pationẽ : Ad egrũmedicus uenerat secandum
uulnus uidebat sed depatientia egridubitabat:
Abscondit igit᷑ ferrũ medicinale sub ueste quod
eductum subito sixit inuulnere: ut secantẽ gla¬
dium sentiret eger antequã cerner& nssi ante
sunt leti atq: alit̃ tristes : Lȩtis uidelic& inferen¬
imodas tristia: quȩ secuntur exsupplicio : Tristib:
uero inferendas̃ lȩta : quȩ ꝓmittunt᷑ exregno:¬
al. Discant li ex r inarũ asperitate qđ timeañ:¬
ristes Audiant tristes p̃miorum gaudia dequib:¬
Ipsumant : Illis quippedicit᷑ : Vȩ uobis quiridetis
nune : qm̃ flebitis : Istis uero eodẽ magistrodi¬

Expanded text:
per confessionem ligare studuit, et postmodum per per confessionem ligare studuit, et postmodum per invectionem secare. Celavit paululum quem quaesivit, sed percussit repente quem tenuit. Pigrius enim fortasse incideret, si ab ipso sermonis exordio aperte culpam ferire voluisset; sed praemissa similitudine, eam quam occultabat exacuit increpationem. Ad aegrum medicus venerat, secandum vulnus videbat, sed de patientia aegri dubitabat. Abscondit igitur ferrum medicinale sub veste, quod eductum subito fixit in vulnere, ut secantem gladium sentiret aeger antequam cerneret, ne si ante sunt laeti, atque aliter tristes. Laetis videlicet inferenda sunt tristia quae sequuntur ex supplicio; tristibus vero inferenda sunt laeta quae promittuntur ex regno. Discant laeti ex minarum asperitate quod timeant; audiant tristes ppraesumant. Illis quippe dicitur: Vae vobis qui ridetis nunc, quoniam flebitis . Isti vero eodem Magistro di
Abbreviated transcription (Latin):
pelationẽ infurorẽ uertit᷑ dignũ ẽ ut adsa
lutẽ m̃tis qͣ sidulcedine cytharȩ locutio
nisnrȩ tranquillitate reuocetur: Aliquan¬
do aut̃ cũ huiusscłi potentes arguuntior
usꝑ quas dã similitu dines uł ut de alieno
negotio reꝗrendis : &cũ rectã sententiã qͣsi
in alterũ ꝑtulerint. tunc modis congruen¬
tibus de ꝑprioreatu feriendiit mens tem¬
porali potentia tumida c̃tracorripientẽ
nequaquã seerigat quȩsuosibi iudicio suꝑbi¬
eceruioẽ calcat : Etinnulla suidefensione
se exerceat quã sententia ꝓprii oris ligat :
hincẽ enĩ gõnathanꝓpħa arguere regem
uenerat : & qͣsi de causa pauperis c̃tradiuitẽ
tudiciũ quȩrebat: ut prius rex sententiã dice¬
r& : & reatũ suũ postmodũ audir&: quatenꝰ
netiua quã iustitiȩ c̃trudi cer& quã inse ipse
posuiss& : Viritaq: sc̃s c peccatorẽ conside¬
rans regem : Miro ordine audacẽreũ prius

Expanded text:
per elationem in furorem vertitur, dignum per elationem in furorem vertitur, dignum lutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur. Aliquando autem cum hujus saeculi potentes arguuntur, prius per quasdam similitudines velut 37 de alieno negotio requirendi sunt; et cum rectam sententiam quasi in alterum protulerint, tunc modis congruentibus de proprio reatu feriendi sunt; ut mens temporali potentia tumida contra corripientem nequaquam se erigat, quae suo sibi judicio superbiae cervicem calcat; et in nulla sui defensione se exerceat, quam sententia proprii oris ligat. Hinc est enim quod Nathan propheta arguere regem venerat, et quasi de causa pauperis contra divitem judicium quaerebat ; ut prius rex sententiam diceret, et reatum suum postmodum audiret, quatenus nequaquam justitiae contradiceret, quam ipse in se protulisset. Vir itaque sanctus et peccatorem considerans et regem, miro ordine audacem reum prius
Abbreviated transcription (Latin):
Vt & illi discant qui a diuitias quas non conspi¬
ciunt possident : & isti cogno scant quia eas
licasmorum ut sitdiues humil qs sit pauper
elatus : Vndemox p̃dicantis lingua cum
audientis deb&uita cõponi: ut tanto dis¬
trictius in paupore elationẽ feriat : quanto
eã nec in lata paup̃tas inlinut: & tamtole¬
nius humilita tem diuitũ mulceat. qͣnto
eos nec abundanteꝰ que subleuat exaltat :¬
onisblandim̃to placandus ẽ: Qui a&epler¬
que dura uul nera ꝑlenia fom̃ta malles¬
cunt : & furor isbꝵ sȩpead salutẽ medico
blandiente reducit᷑: Cũq eis indulcedi¬
ne condescendit᷑ langor in saniȩ miti¬
gatur: Neq: enĩ neglegent̃ intuendũ
est qđ cũ saulem sp̃s aduersus inuaderceap¬
p̃hensađđ crthara eius ueniã sed ar&
Quidem ̃ ꝑsalẽnisi elatio potentiũ : & quid
inmnundo spũ arripituri đđ canente ei¬
ue saniã temperictur: & cũ sensus potentiũ

Expanded text:
ut et illi discant quia divitias quas non conspiut et illi discant quia divitias quas non conspiciunt possident, et isti cognoscant quia eas litas morum, ut sit dives humilis, sit pauper elatus. Unde mox praedicantis lingua cum audientis debet vita componi, ut tanto districtius in paupere elationem feriat, quanto eam nec illata paupertas inclinat; et tanto lenius humilitatem divitum mulceat, quanto eos nec abundantia quae sublevat, exaltat. Nonis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem medico blandiente reducitur; cumque eis in dulcedine condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus veQuid enim per Saulem nisi elatio potentium, et quid immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur, quia cum sensus potentium
Abbreviated transcription (Latin):
Ali t̃ammonendis inopes atq: alit̃ locupletes:
ies llirnãq: offerre consolationis solatiũ contra¬
uit tribulationes Isti suero inferre m&um contria¬
enes elationẽ debemus: In opiquippe ad ño ꝑ prophe¬
tam dicitur: Holitimere  non confunderis:
Cuinon longe p̾blandienfo icit: pauꝑcula tem¬
pestate conuulsa: Rursũq: ha consolat᷑ dicens:
Elegitẽ in camino pauꝑtatis: At contra paulus
memoriã diuitũ faciens : Non ait roga sed p̃¬
cipe: Quia & si impendenda ẽ pietas nfir¬
mitate honor tam̃ non deb& u relationi: Ta¬
libus go rectum qđ đr Tanto rectius iubetur
quanto in rebus transitoriis altitudine cogita¬
tionis intumescunt : dehis in eugłio dñs dic̃:
Vae uob̵ di ui tibus quia hab& sconsolationẽ
urãm : quia enĩ quȩs̃ o et̃ nagruudia nesciuñt
ex p̃sentis uitȩ abundantia consolantur: Offe¬
renda ẽ ergo eis consolatio : quos caminus
pauꝑtatis excoquit : atq: illis inferendus est
timor : quos consolatiogłȩ tẽponalis extollit :

Expanded text:
Aliter admonendi sunt inopes, atque aliter locupletes; illis namque offerre consolationis solatium contra tribulationem, istis vero inferre metum contra elationem debemus. Inopi quippe a Domino per prophetam dicitur: Noli timere, quia non confunderis . Cui non longe post blandiens, dicit: Paupercula tempestate convulsa . Rursumque banc consolatur, dicens: Elegi te in camino paupertatis . At contra Paulus memoriam divitum faciens non ait, Roga, sed Praecipe, quia etsi impendenda est pietas infirmitati, honor tamen non debetur elationi. Talibus ergo rectum quod dicitur, tanto rectius jubetur, quanto et in rebus transitoriis altitudine cogitationis intumescunt. De his in Evangelio Dominus dicit: Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram . Quia enim quae sunt aeterna gaudia nesciunt, ex praesentis vitae abundantia consolantur. Offerenda est ergo eis consolatio, quos caminus paupertatis excoquit; atque illis inferendus est timor, quos consolatio gloriae temporalis extollit;
Abbreviated transcription (Latin):
ad purgandum uentrem speluncã fuiss& ingresad¬
sus illiccũ uiris suis dđ in erat : quiam tã longa
tempore ꝑsecutionis eius mala tolerabat:
Cũq eũ uirisui ad feriendũ saul accenderen
&oram clamidis ei abscidit : Quidenĩ ꝑsaui¬
lem nisimalerectores: Quid ꝑdđ nisi
boni subditi designantur : Saul iit᷑uen¬
trẽ purgare ẽ : prauos p̃positos conceptã
rio doris extendere : & cogitata apud
senoxia: factis exterioribus ex sequendo
monstrare : Quẽ tam̃ đd ferirenoluit
qr pie subꝰditorũ m̃tr̃s abomni sepeste obtrec

Expanded text:
ad purgandum ventrem speluncam fuisset ingresad purgandum ventrem speluncam fuisset ingressus, illic cum viris suis David inerat, qui jam tam longo tempore persecutionis ejus mala tolerabat; cumque eum viri sui ad feriendum Saul incenderent, et oram chlamydis ejus abscidit. Quid enim per Saul nisi mali rectores? Quid per David nisi boni subditi designantur? Saul igitur ventrem purgare, est pravos praepositos conceptam ri odoris extendere, et cogitata apud se noxia factis exterioribus exsequendo monstrare. Quem tamen David ferire metuit: quia piae subditorum mentes ab omni se peste obtrec
Abbreviated transcription (Latin):
ut qđ a subiectis delinguitur nec cognoscat : Am monen¬
disunt itaq: quip̃ s̃ ut oũ circũ spectionis studium cȩ¬
li animalia ł eri cantendant: Ostensa quippe cȩli
anim alia incircuitu asintus oculis plenadiscrig¬
metipsis placerȩ studeant: et exempla uitȩ exte¬
rius p̃bentes ẽa &iam quȩ in aliis sunt corrigendu
dep̃hendand: Ammonendis̃ subditineꝓposito d¬
rum suorũ uitã temere iudicent : si quid eos for¬
tasseagererep̃ hensibiliter uident : Neunde
petem ale redarguunt : inde perelationi simpulsũ
in ꝑfundiona inergantur : Ammonendis̃ necũ
cul pas p̃positorum considerant : contra eos andu¬
cioresfiant: Sedsiqua ualder̃ eorũ prauasic
apud sem & ipsos diiudicent : ut tam̃ diui noti mo¬
re c̃stricti ferre subeis iugum reuerentiȩ non
necusent : Qđ meliusostendimꝰ sidđ factũ admeq:¬
dium deducamus : Saul quippe ꝑsecutor cum ali¬

Expanded text:
ut quod a subjectis delinquitur nec cognoscat. Admonenut quod a subjectis delinquitur nec cognoscat. Admonendi sunt itaque qui praesunt, ut per circumspectionis studium coeli animalia fieri contendant. . Ostensa quippe coeli animalia in circuitu et intus oculis plena descrmetipsis placere studeant, et exempla vitae exterius praebentes, ea etiam quae in aliis sunt corrigenda deprehendant. Admonendi sunt subditi, ne praepositorum suorum vitam temere judicent, si quid eos fortasse agere reprehensibiliter vident; ne unde mala recte redarguunt, inde per elationis impulsum in profundiora mergantur. Admonendi sunt, ne cum culpas praepositorum considerant, contra eos audaciores fiant; sed sic quae valde sunt eorum prava, apud semetipsos dijudicent, ut tamen divino timore constricti ferre sub eis jugum reverentiae non recusent. Quod melius ostendimus, si David factum ad medium deducamus. Saul quippe persecutor cum
Abbreviated transcription (Latin):
edederis somntũ aculistuis nec dormitent palpebrȩ
des Quisquis allui uendum aliis in exemplo ꝓponitur:
solũ urips eugila sed &iã ut amicũ suscite immonetur
maq: ugilare bene uiuendo ñ sufficit : si ñ & illũ cui pͣ
a peccat torpore disiungit : Benea ut̃ dicit᷑: nedede¬
is somnũ oculistuis fec dormitent palpebrȩtuȩ : Sõ¬
nũ quippedare oculis ẽ iñtentione cessante subditorũ¬
oura omnino neglegere : Palpebrȩ uero dormitant :
cũ cogitationes nr̃ȩ eaquȩ in subditis arguenda cognos¬
cunt : pigredine deprimente dissimulant : Piene
enim dormire est : cõmissor ũ acta nec scire neccor¬
nigere : Non aut̃ dermire seddormitare : ẽ quȩ
quidem rep̃hendenda s̃ cogoscere : sed tañ ꝑ pt̃m̃¬
tis tedium dignis ea increpationibus ñ em̃dare :
dormitando uero oculłs ad plenissimũ sõnũ ducitur
cat: Ad hoc quandoq: neglegent iesuȩ merito ꝑuenit

Expanded text:
ne dederis somnum oculis tuis, nec dne dederis somnum oculis tuis, nec divendum aliis in exemplo praeponitur, non solum ut ipse vigilet, sed etiam ut amicum suscitet admonetur. Ei namque vigilare bene vivendo non sufficit, si non et illum cui praeest, a peccati torpore disjungit. Bene autem dicitur: Ne dederis somnum oculis tuis, nec dormitent palpebrae tuae . Somnum quippe oculis curam omnino negligere. Palpebrae vero dormitant, cum cogitationes nostrae ea quae in subditis arguenda cognoscunt, pinguedine deprimente dissimulant. Plene enim dormire est commissorum acta nescire nec corrigere. Non autem dormire, sed dormitare est, quae quidem reprehendenda sunt cognoscere, sed tamen propter mentis taedium dignis ea increpationibus non emendare. Dormitando vero oculus ad plenissimum ducitur somnum,cat, ad hoc quandoque negligentiae suae merito pervenit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ribilit̃ anmonet᷑ cũ dicit᷑: filimisis popꝰderis
ꝓomicotuo de fixisti apud extraneũ manũ
tuã : & laqueatus es uerbis oris tura captus
ꝓpriis sermonib: : Sponderenãq: pamico ẽ
alienã anbnã inpericulo suȩ ẽuersationis
accipere : unde & apud extraneũ manus de¬
figitur : qapud curã sollicitudinis quȩ ans
de erat mens ligat᷑: uerbis uero oris sui in¬
laqueatus est ac ꝓpriis sermonib: captus : qr
dũ cõmissis sibi cogitur bon adiccre ipsũ tañ
necesse. ẽ qe dixerit custodire: In laquen᷑
igit᷑ uerbis orissui dũ ratione exigent
constringit᷑: ne eius uita ad aliud quã amnor
laxet̾: undea pud districtũ iudice cogiea
inopere ex soluererꝰ quanta eũ consrataliis uoce p̃ce¬
pisse: libicebenem ex exbrtatio subdit᷑ utdicat᷑: Fiac
sirgo qđ dico filimiatemetipsum libera q incidistun
manuseximitui: discurre festina suscita amicũ tuũ:

Expanded text:
terribiliter admonetur, cum dicitur: Fili mi, si spoponderis terribiliter admonetur, cum dicitur: Fili mi, si spoponderis pro amico tuo, defixisti apud extraneum manum tondere namque pro amico, est alienam animam in periculo suae conversationis accipere. Unde et apud extraneum manus defigitur, quia apud curam sollicitudinis quae ante deerat, mens ligatur. Verbis vero oris sui illaqueatus est, ac propriis sermonibus captus; quia dum commissis sibi cogitur bona dicere, ipsum prius necesse est quae dixerit custodire. Illaqueatur igitur verbis oris sui, dum ratione exigente constringitur, ne ejus vita ad aliud quam admonet relaxetur. Unde apud districtum judicem cogitur tanta in opere exsolvere, quanta eum constat aliis voce praecepisse. Ubi et bene mox exhortatio subditur, ut dicatur: Fac ergo quod dico, fili mi, et temetipsum libera, quia incidisti in manus proximi tui: discurre, festina, suscita amicum tuum;
Abbreviated transcription (Latin):
÷ do ante occulti arbitrisoculos sua interiora
componant. Isti quomodoiã cõmissis sibi exẽ¬
pla beneuiuendi extenius p̃beant Scirẽ &¬
enĩ p̃lati deben qr si ꝑ uersa un quã ꝑpetra
tot mortibus digninqđad subditos suos ꝑdi¬
tionis exempla transmit tunt: Vnde neces¬
seẽ. ut tanto secautius ac ulpa custodiaN
quanto ꝑ praua quȩ faciunt non solimoriunt
Admonen dis̃ illi nedistri etius puniant᷑:
si absoluti repperirinequi uerint saltim dese:
Istinede subditorũ erratibus iudicentur &iã¬
sise iã desesecuros inueniun: Illi ut tarto cir¬
case sollicitius uiuat : quanto cos aliena curu
ñ implicat: Istiuͦ ut sic aliorũ curas expleant.
qua tenus & suas agere non desistant: & sic in ꝓ¬
pria sollicitudine feruet. uta cõmissorum
custodiaminimetor pes cat : illienĩ sibimec
ua cantidicitur : uade ad formicã opiger& n
c̃sideruuias cius & discesapientiam: Ist eaut̃

Expanded text:
do ante occulti arbitri oculos sua interiora do ante occulti arbitri oculos sua interiora componant, isti quomodo etiam commissis sibi exempla bene vivendi exterius praebeant. Scire etenim praelati debent , quia si perversa unquam perpetrant, tot mortibus digni sunt, quot ad subditos suos perditionis exempla transmittunt. Unde necesse est ut tanto se cautius a culpa custodiant, quanto per prava quae faciunt, non soli moriuntadmonendi sunt illi; ne districtius puniantur si absoluti reperiri nequiverint saltem de se; isti ne de subditorum erratibus judicentur, etiamsi se jam de se securos inveniunt. Illi ut tanto circa se sollicitius vivant, quanto eos aliena cura non implicat; isti vero ut sic aliorum curas expleant, quatenus et suas agere non desistant, et sic in propria sollicitudine ferveant, ut a commissorum custodia minime torpescant. Illi enim sibimet vacanti dicitur: Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et disce sapientiam . Iste autem
Abbreviated transcription (Latin):
toll& a uobis: Nonnullla ut̃ lȩtił tristes ñ
nebus fiuntꝰ : sed c̃spersionibus extstunt: Qui¬
bus ꝓfecto intimandũ ẽ: qđ quȩ dam uitia ꝗͥ¬
busdam conspaersionibus iuxtã sunt: habent
onimlȩti ex ꝓpinquo luxuriã : tristesiramy
Vndenecesse . ẽ. ut non solũ quisq: consider a
qđ ex con spaersione sustin&e: sed &iã qđ uici¬
no deterius ꝑ urgu &: nedũ nequaquã pugnat
contrahoc qđ tołerat : ei quoq a quose liberu
ł monendi sunt subditiatq alit̃ p̃lati: Illos ne¬
÷ subictio conterat. Istos nelocus superior extol¬
lat: Illi neminus quȩ iubentur impleant.¬
Vs Istineplus iusto iubeant quȩ cõpleantur:¬
. Illiut humilit̃ subi aceant. Esti ut temperan¬
uq: tespsint : Nã qđ intelligi et figuralit̃ potost¬
ili Illis dicitur: filii õboedite panentibus ur̃ĩs ir
p̃dnõ: Istis uero p̃cipitur: et patres nolite a dira¬
cundiã ꝓ uocare filios uros Illi discan quomo¬

Expanded text:
tollet a vobis . Nonnulli autem laeti vel tristes non tollet a vobis . Nonnulli autem laeti vel tristes non rebus fiunt, sed conspersionibus existunt. Quibus profecto intimandum est quod quaedam vitia quibusdam conspersionibus juxta sunt. Habent enim laeti ex propinquo luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut non solum quisque consideret quod ex conspersione sustinet, sed etiam quod ex vicino deterius perurget; ne dum nequaquam pugnat contra hoc quod tolerat, ei quoque a quo se liberum admonendi sunt subditi, atque aliter praelati. Illos ne subjectio conterat, istos ne locus superior extollat. Illi ne minus quae jubentur impleant, isti ne plus justo jubeant quae compleantur. Illi ut humiliter subjaceant, isti ut temperanter praesint. Nam quod intelligi et figuraliter potest, illis dicitur: Filii, obedite parentibus vestris in Domino; istis vero praecipitur: Et patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros . Illi 38 discant quomo
Abbreviated transcription (Latin):
inuectionẽ sec are: Cȩlauit paululũ quẽ
quȩsiuit : sed ꝑcussit repe tente quẽ tenuit:
pigrius enĩ fortasse incider&. si ab ipso sermo¬
nis exondio aꝑteculpã ferire uoluisset : Sed p̃mis¬
sa similitu dine: eãquã occultabat ex acuit Inore¬
pationẽ : Ad egrũmedicus uenerat secandum
uulnus uidebat sed depatientia egridubitabat:
Abscondit igit᷑ ferrũ medicinale sub ueste quod
eductum subito sixit inuulnere: ut secantẽ gla¬
dium sentiret eger antequã cerner& nssi ante
sunt leti atq: alit̃ tristes : Lȩtis uidelic& inferen¬
imodas tristia: quȩ secuntur exsupplicio : Tristib:
uero inferendas̃ lȩta : quȩ ꝓmittunt᷑ exregno:¬
al. Discant li ex r inarũ asperitate qđ timeañ:¬
ristes Audiant tristes p̃miorum gaudia dequib:¬
Ipsumant : Illis quippedicit᷑ : Vȩ uobis quiridetis
nune : qm̃ flebitis : Istis uero eodẽ magistrodi¬
cente audiant: lterũ uidebo uos

Expanded text:
invectionem secare. Celavit paululum quem invectionem secare. Celavit paululum quem quaesivit, sed percussit repente quem tenuit. Pigrius enim fortasse incideret, si ab ipso sermonis exordio aperte culpam ferire voluisset; sed praemissa similitudine, eam quam occultabat exacuit increpationem. Ad aegrum medicus venerat, secandum vulnus videbat, sed de patientia aegri dubitabat. Abscondit igitur ferrum medicinale sub veste, quod eductum subito fixit in vulnere, ut secantem gladium sentiret aeger antequam cerneret, ne si ante sunt laeti, atque aliter tristes. Laetis videlicet inferenda sunt tristia quae sequuntur ex supplicio; tristibus vero inferenda sunt laeta quae promittuntur ex regno. Discant laeti ex minarum asperitate quod timeant; audiant tristes ppraesumant. Illis quippe dicitur: Vae vobis qui ridetis nunc, quoniam flebitis . Isti vero eodem Magistro dicente audiunt: Iterum videbo vos,
Abbreviated transcription (Latin):
lutẽ m̃tis qͣ sidulcedine cytharȩ locutio
nisnrȩ tranquillitate reuocetur: Aliquan¬
do aut̃ cũ huiusscłi potentes arguuntior
usꝑ quas dã similitu dines uł ut de alieno
negotio reꝗrendis : &cũ rectã sententiã qͣsi
in alterũ ꝑtulerint. tunc modis congruen¬
tibus de ꝑprioreatu feriendiit mens tem¬
porali potentia tumida c̃tracorripientẽ
nequaquã seerigat quȩsuosibi iudicio suꝑbi¬
eceruioẽ calcat : Etinnulla suidefensione
se exerceat quã sententia ꝓprii oris ligat :
hincẽ enĩ gõnathanꝓpħa arguere regem
uenerat : & qͣsi de causa pauperis c̃tradiuitẽ
tudiciũ quȩrebat: ut prius rex sententiã dice¬
r& : & reatũ suũ postmodũ audir&: quatenꝰ
netiua quã iustitiȩ c̃trudi cer& quã inse ipse
posuiss& : Viritaq: sc̃s c peccatorẽ conside¬
rans regem : Miro ordine audacẽreũ prius
ꝑ confessionẽ ligarestuduit: & p̃modum per

Expanded text:
lutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis lutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur. Aliquando autem cum hujus saeculi potentes arguuntur, prius per quasdam similitudines velut 37 de alieno negotio requirendi sunt; et cum rectam sententiam quasi in alterum protulerint, tunc modis congruentibus de proprio reatu feriendi sunt; ut mens temporali potentia tumida contra corripientem nequaquam se erigat, quae suo sibi judicio superbiae cervicem calcat; et in nulla sui defensione se exerceat, quam sententia proprii oris ligat. Hinc est enim quod Nathan propheta arguere regem venerat, et quasi de causa pauperis contra divitem judicium quaerebat ; ut prius rex sententiam diceret, et reatum suum postmodum audiret, quatenus nequaquam justitiae contradiceret, quam ipse in se protulisset. Vir itaque sanctus et peccatorem considerans et regem, miro ordine audacem reum prius per confessionem ligare studuit, et postmodum per
Abbreviated transcription (Latin):
Vt & illi discant qui a diuitias quas non conspi¬
ciunt possident : & isti cogno scant quia eas
licasmorum ut sitdiues humil qs sit pauper
elatus : Vndemox p̃dicantis lingua cum
audientis deb&uita cõponi: ut tanto dis¬
trictius in paupore elationẽ feriat : quanto
eã nec in lata paup̃tas inlinut: & tamtole¬
nius humilita tem diuitũ mulceat. qͣnto
eos nec abundanteꝰ que subleuat exaltat :¬
onisblandim̃to placandus ẽ: Qui a&epler¬
que dura uul nera ꝑlenia fom̃ta malles¬
cunt : & furor isbꝵ sȩpead salutẽ medico
blandiente reducit᷑: Cũq eis indulcedi¬
ne condescendit᷑ langor in saniȩ miti¬
gatur: Neq: enĩ neglegent̃ intuendũ
est qđ cũ saulem sp̃s aduersus inuaderceap¬
p̃hensađđ crthara eius ueniã sed ar&
inmnundo spũ arripituri đđ canente ei¬
ue saniã temperictur: & cũ sensus potentiũ
pelationẽ infurorẽ uertit᷑ dignũ ẽ ut adsa¬

Expanded text:
ut et illi discant quia divitias quas non conspiut et illi discant quia divitias quas non conspiciunt possident, et isti cognoscant quia eas litas morum, ut sit dives humilis, sit pauper elatus. Unde mox praedicantis lingua cum audientis debet vita componi, ut tanto districtius in paupere elationem feriat, quanto eam nec illata paupertas inclinat; et tanto lenius humilitatem divitum mulceat, quanto eos nec abundantia quae sublevat, exaltat. Nonis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem medico blandiente reducitur; cumque eis in dulcedine condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus veimmundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
praua nectam̃ deuitant: Nlit̃ qui repentinu
concupiscentia superant atq alit̃ qui inculpa
exconsilio ligant᷑ : Mit̃ quilic& minima cre¬
bro tam̃ in licita fuciunt : atq alit̃ quise a par¬
uiscustodiunt sed ali quando in grauius
demergunt᷑ : Alit̃ quibona nec in coant : alit̃
qui inata minime c̃sumant: Alit̃ quimala
occulte agunt et bonu puhli ce: Nit̃ quibonu
quȩ faciunt abscondunt: & tam̃ quib: dam
factis publicemala deseo pinuri ꝑmittunt:¬
Sed qͥd utilitatis ẽ. qđ cuncta her collecta enu¬
i eratione transcurrimus si ñ &iã ammoni¬
đtionis modos ꝑ singula quanta possumus breu¬
iiriungendu leuioru: ut illos magna exerceant. D.¬
ł istas aũtlenia demulcendo conuenrtant: AU¬
E illos plerumq: seueritasammonitionis ađ ꝑfec¬
qđ tum dirigit : Istos uero ad meliora operu dep̃ca¬

Expanded text:
prava nec tamen devitant; aliter qui repentina concupiscentia superantur, aliter qui in culpa ex consilio ligantur; aliter qui licet minima, crebro tamen illicita faciunt, atque aliter qui se a parvis custodiunt, sed aliquando in gravibus demerguntur; aliter qui bona nec inchoant, aliter qui inchoata minime consummant; aliter qui mala occulte agunt, et bona publice, aliter qui bona quae faciunt abscondunt, et tamen quibusdam factis publice mala de se opinari Sed quid utilitatis est, quod cuncta haec collecta numeratione transcurrimus, si non etiam admonitionis modos per singula, quanta possumus brevjungenda sunt leviora: ut illos magna exerceant, istas vero levia demulcendo convertant. A illos plerumque severitas commonitionis ad perfectum dirigit; istos vero ad meliora opera depre
Abbreviated transcription (Latin):
Neq: ciuilis neq militaris iudex inquacumq
ꝓuincia : ꝑmittere deb& executorib: litis. ultra
modũ legitimũ sportula rũ. aquacũq ꝑsona
accipere aliquid uł exigere : Siue magistrianis
siue prȩfeotianis uł &iã ex diuina iussione
datis int executores : Qd̾si inuenerint aliquem
amplius exigisse : deb& eundẽ constringere
uł in cludere & qđ amplius exegerit : in quatru¬
plũ abeo repetere : & simplũ quidẽ ei qui ex¬
actus ẽ reftituere triplũ uero fisco inferre
Qđ side hoc int̃ pellatus iudex eũ quisu ꝑ exatꝰ
ẽ audire noluerint : qua druplũ desuo fisco
Si quis iulicite sportulas exigat᷑. Rpl boci¬
Qui supra legitimũ modũ sportulas exigitur
iuris litis ex ecutori resist&: hic duocapitula
Lex quȩ posita ẽ in primo libro codicis : qua habet᷑
Neiudices ex suis sententiis ꝓnuntient qđ ex diuina
iussione sinescriptis habita prȩcepimus aliquẽ
ex hiberi si ue deduci : in suoro bore custodiant᷑:¬

Expanded text:
Neque civilis, neque militaris iudex in quacumque provincia permittere debet exsecutoribus litis ultra modum legitimum sportularum a quacumque persona accipere aliquid vel exigere, sive magistriani sive praefectiani vel etiam ex divina iussione dati sint exsecutores. Quod si invenerint aliquem amplius exegisse, debent eundem constringere vel includere, et quod amplius exegerit, in quadruplum ab eo repetere, et simplum quidem ei, qui exactus est, restituere, triplum vero fisco inferre. Quod si de hoc interpellatus iudex eum, qui superexactus est, audire noluerit, quadruplum de suo fiscoSi quis inlicite sportulas exigatQui supra legitimum modum sportulas exigitur, iure litis exsecutori resistet. Idem Lex, quae posita est in primo libro Codicis, qua cavetur, ne iudices ex suis sententiis pronuntient, quod ex divina iussione sine scriptis habita praecipimus aliquem exhiberi sive deduci, in suo robore custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptus adño suo inlibertatẽ eripi¬
atur : Eodem iure etiã in ancilla
legitimȩ contrahipos sunt : &istȩ
quidẽ causȩ s̃ : ꝑquas bona gr̃a
matrimonia dis soluunt᷑: Hisaut
adnumerari deb& & iã in expeditionem
degentis mariti militis dissolutio: De
qua dicendũ ẽ in cõpetenti tẽpore :

Expanded text:
temptus in libertatem eripiatur, eodem iure etiam in ancilla legitimae contrahi possunt. Et istae quidem causae sunt, per quas bona gratia matrimonia dissolvuntur. His adnumerari debet etiam in expeditione degentis mariti militis dissolutio, de qua dicendum est in competenti tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
ceteri : qui tam̃ exfibamea nascit᷑ in mea
potestatenẽ sed in patris eiꝰ : de eo qui filius¬
ab aliquo instrum̃to nominatus est:¬
Siquis aliquẽ instrum̃to qđ idon eostres habeat testes
uł intestam̃ touł in mom̃tis publicis filiũ suũ
nomina uerit. neq: ad diderit naturalẽ anlegitimũ :
uideat᷑ eũ legitimũ dixisse : & nulla ab eo alia
ꝓbatio exigat᷑ : sed reb: pat̃nis potiat᷑: & ꝓfi¬
ciat matrisuȩ : ut etiã illa uideat᷑ patrieiꝰ legi¬
tima uxor fuisse : & si frs habeat ex eade
matre ꝓgenitos : ipsis q̃q eidẽ testimonii de¬
lucris: quȩ ad filios familias ꝑuener̃ &
de castrensi uł quasi castrensi peculio
đ cũq filius autfili&a ad quesierte. siue ex mat̃na
contraxerit nuptias : Loquimͣ aut̃ deliberis
qui in potestate parentũs̃ exceptis uidelic& castrensi
& quasi castrensib: peculiis : Faenim : sinealiqua
distinctione parentib: ñ ad qͥrunt᷑ Neq: qđ ad usũ fruc¬

Expanded text:
ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua potestate non est, sed in patris eius. TIT. ab aliquo in instrumento nominatus estiquem in instrumento, quod idoneos tres habeat testes, vel in testamento, vel in monumentis publicis filium suum nominaverit, neque addiderit, utrum naturalem an legitimum, videatur eum legitimum dixisse, et nulla ab eo alia probatio exigatur, sed rebus paternis potiatur, et proficiat matri suae, ut etiam illa videatur patri eius legitima uxor fuisse, et si fratres habeat ex eadem matre progenitos, ipsis quoque eiusdem testimonii delucris, quae ad filiosfamilias pervenerunt, et de castrensi vel quasi castrensi peculio  filius aut filia adquisierit, sive ex materna contraxerit nuptias. Loquimur autem de liberis, qui in potestate parentum sunt, exceptis videlicet castrensibus et quasi castrensibus peculiis; ea enim sine aliqua distinctione parentibus non adquiruntur, neque quod ad pr