comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenire demonstrat. sed argumenti conclusio ocłoꝵ
fidem impugnat. Sepe enun contingit. ut qͣnto cor¬
pus magis debilitatur. & morti appropiat. tanto
magis conualeat aĩa: ueluti aliquotiens multis¬
solet infirmis accidere: ut qͣnto morti ꝓrunior ẽ.
tanto ꝑspicatiori mentis acumine plus solito recor¬
dct᷑. & cuncta ꝓuideat: & in ipso qͦ melius anima ui¬
get momento. homo intereat. Cum autẽ tanta ut
dixi ꝑspicatia uigeat anima: tunc omĩa languentꝰ
corꝑis plus decrescunt officia. Inuenimus p̾terea se¬
nes plerosq cum ad talem ꝑuenĩnt senectute. ut
nulla sit in eis fortitudo corporea: tunc pollere
consilio aĩam & om̃i sapientia. Hinc itaq eiuoens
colligit᷑ ratio. qͦd nequaqͣm de elementorum copula
rationał ꝓdeat anima : sed sicut suꝑius diximus.
sit ꝑse subsistens substantia. Quicquid enim unũ
numero existens. & in sui nat᷑a immutabile ꝑma¬

Expanded text:
venire demonstrat. PETRUS. Sed argumenti conclusio oculorum venire demonstrat. PETRUS. Sed argumenti conclusio oculorum fidem impugnat. Saepe enim contingit, quanto magis corpus debilitatur et morti appropiat, ut tanto magis convalescat anima, veluti aliquoties multis infirmis solet accidere, ut quanto morti proximior est, tanto perspicaciori mentis acumine plus solito recordetur, et cuncta provideat, et in ipso quo melius anima vigeat, momento homo intereat. Cum autem tanta ut dixi perspicacia vigeat anima, tunc omnia languentis corporis plus decrescunt officia. Invenimus praeterea senes plerosque cum ad talem pervenerint senectutem, ut nulla sit in eis fortitudo corporea, tunc pollere consilio animam et omni sapientia. Hinc itaque evidens colligitur ratio, quod nequaquam de elementorum copula rationalis prodeat anima, sed sicut superius diximus, sit per se subsistens substantia. Quidquid enim unum numero existens et in sui natura immutabile perma
Abbreviated transcription (Latin):
mentorũ conuinctione creari. Quȩ coniunctio. cũ
subtilit̃ fit nicħ densitatis habens in se. dixerũt aui¬
mam subtilem eẽ. Siuͦ obscuritatis aliquid habcat
& spissitudinis. dixerunt animã segnem ẽẽ & obtusa.
tali illud argumento ꝓbantes. Ex adiunctione inqͥ¬
unt quarũdam rerum talia gigni sepe uidemus. co
lit᷑ qͦq igne & aere. aqua. terra. parit᷑ iuctis. ratio¬
nał ꝓducit᷑ anima: quȩ tam̃ si querat᷑ in singulis.
non inuenit᷑ manifesta. P. Si ex corꝑe quatuor ele¬
mentorũ coniunctione ꝑfecto. rationał nascitur
anima: debet gͦ deficiente corꝑis robore. animȩ uͥ¬
tus deficere. Si autẽ uirtus animȩ cum corꝑis de¬
ficit robore: sequit᷑ gͦ ut inchoante corporei iuigo¬
ris dissolutione. parit̾ dissoluat᷑ &e animȩ uirtus.
Quod si concedat᷑: corrupto corꝑe. anima etiam corrũ¬
pi concludit᷑. Rectus enim ordo. consequentiȩ sic e¬

Expanded text:
mentorum conjunctione creari. Quae conjunctio, cum mentorum conjunctione creari. Quae conjunctio, cum subtiliter fit, nihil densitatis habens in se, dixerunt animam subtilem esse; si vero obscuritatis aliquid habeat et spissitudinis, dixerunt animam segnem esse et obtusam tali illud argumento probantes. Ex adjunctione, inquiunt, quarumdam rerum talia gigni saepe videmus, colliter quoque igne et aere, aqua, terra pariter junctis, rationalis producitur anima, quae tamen si quaeratur in singulis, non invenitur manifesta. PETRUS. Si ex corpore quatuor elmentorum conjunctione perfecto rationalis nascitur anima, debet ergo deficiente corporis robore animae virtus deficere. Si autem virtus animae, cum corporis deficit robore, sequitur ergo ut inchoante corporei vigoris dissolutione, pariter dissolvatur et virtus animae. Quod si concedatur corrupto corpore, anima etiam corrumpi concluditur. MOYSES. Rectus ordo consequentiae sic e
Abbreviated transcription (Latin):
rationał ⁊ aĩa: s quȩ ex quatuor elementoꝵ fit con¬
uinctione. M. Exũbis tuis intelligit᷑ aludẽe sp̃m cor¬
ꝑalem. aliud aĩam rationalẽ. Quod si ita ⁊ tunc &
eorum oꝑa sunt diũsa. P. Ita ẽc̃ nemo sanum sapi¬
ens dubitat. M. Utͥuisq differentiam audire deside
ro .ẜ. Sp̃c corꝑał. corpus quidẽ leuissimũ: & subt¬
lissimũ. qͦd in hominis corde ex quatuor elem̃torum
sit conunctione: & ex eolocoinom̃s spangit᷑ uenas.
ipsiq corꝑi tͥbuit uitam & alitum. & arteriis assidu¬
um. pulsum: & nat᷑alem animi motũ. Hoc cum cor¬
ꝑe qͦd uiuificat: simul corrumpit᷑. Est aut̾e ratio¬
nał anima substantia ꝑse subsistens. incorporea.
uoluntario motu moucri faciens corpus. ipsa tam̃
immobilis ꝑmanens : corꝑe qͦq cui inheret corrup¬
to. incorruptibił existens: genĩ etiam adiuncta.
speciem hominis ipsa ꝑficiens. M. Alemini multos
ante nos dixisse animã rationalem ex quatuor ele¬

Expanded text:
rationalis est anima, sed quae ex quatuor elementorum fit conjunctione. MOYSES. Ex verbis tuis intelligitur aliud esse spiritum corporalem, aliud animam rationalem: quod si ita est, tunc et eorum opera sunt diversa. PETRUS. Ita esse nemo sapiens dubitat. MOYSES. Utriusque differentiam audire desidequidem levissimum est et subtilissimum, quod in hominis corpore ex quatuor elementorum fit conjunctione, et ex eo loco in omnes spargitur venas, ipsique corpori tribuit vitam, et halitum, et arteriis assiduum pulsum, et naturalem hominis motum, hoc cum corpore quod vivificat simul corrumpitur. Est autem rationalis anima substantia per se subsistens incorporea voluntario motu moveri faciens corpus, ipsa tamen immobilis permanens, corpore quoque cui inhaeret corrupto, incorruptibilis existens, generi etiam adjuncta speciem hominis ipsa perficiens. MOYSES. Memini multos ante nos dixisse animam rationabilem ex quatuor ele
Abbreviated transcription (Latin):
mei laudabunt p̃exultatione cordis: & uos lamab¬
tis p̾dolore cordis. & p̃contͥcione sp̃c ululabitis. & di¬
mittetis nom̃ ur̃m iniuram̃tum electis meis. Et qͥa
omnib his mał tͣnsactis. aliqͣ adhuc spes euadendi
captiuitatẽ ñposset ẽẽ residua: adiecit aliuo qͦd eis
totum fiduciȩ tollat solatium. Dicit enim. Int̃ficiet
ñ poterunt. Hoc de infidelib dicto: de cͤdituris subi¬
ci ⁊ ita. Et uocabis seruos mcos nomine alio. Cum
meis: tale ÷ ac si dicẽt. Iurabunt electi mei in nomen
am. Idem ipsum amosꝓpb̾a. apte compbat dicens.
Audite ũbum istud. qͦd egoleuo suꝑ uos planctum do¬
mus isrł. Cecidit ñ adiciet ut resurgat uirgo isrł.
Piecta ÷ in t̾ram suam: non ÷ qui suscitet eam. Itemip¬

Expanded text:
s clamabitis prae dolore cordis, et prae contritione spiritus ululabitis, et dimittetis nomen vestrum in juramentum electis meis . Et quia omnibus his malis transactis aliqua adhuc spes evadendi captivitatem non posset esse residua, adjicit aliud quod eis totum fiduciae tollat solatium. Dicit enim: Interficiet non poterunt. Hoc de infidelibus dicto, de credituris subjicit ita: Et vocabit servos suos nomine alio . Cummeis, tale est ac si diceret: Jurabunt electi mei in nomen am. » Idem ipsum Amos propheta aperte comprobat dicens: Audite verbum istud quod ego levo super vos planctum, domus Israel. Cecidit, non adjiciet ut resurgat virgo Israel. Projecta est in terram suam, non est qui suscitet eam
Abbreviated transcription (Latin):
citationẽ omĩa humani corꝑis officia expleuerĩt
nec ne. Nam &e h̾ plerisq indubium uenit.M.
Ut mei testant᷑ doctores. ñ ꝑsonnium. suigil ans cos
exurgere fecit. Et ut hoc magis uerum ẽẽ innotescat:
ipsos omnes mortuos quos ipse suscitauit. de effraĩ
tͥbii ꝑhibent fuisse: quos in egressione p̾płi de egip¬
to dicunt obisse in philisteorum regione. Hec aut̃ẽ¬
huins suscitatio signum fuit fut᷑e: ut qu̾eadmodũ
illi om̃s sunt ꝑeum suscitati. sic & reliqu uniuers.
qͣnq c̾dant᷑ suscitandi .P. Quomͦ illis ueram & ꝑfec¬
tam contulit resurrectionẽ: cum anim̃a illis nequa¬

Expanded text:
citationem omnia humani corporis officia expleverint, citationem omnia humani corporis officia expleverint, necne. Nam et hoc ptri testantur doctores, non per somnium sed vigilans eos exsurgere fecit. Et ut hoc magis verum esse innotescat, ipsos omnes mortuos quos ipse suscitavit de Ephraim tribu perhibent fuisse, quos in egressione populi de Aegypto dicitur obiisse in Philisthinorum regione. Haec autem suscitatio signum fuit futurae, ut quemadmodum illi omnes sunt per eum suscitati, sic et reliqui universi quandoque credantur suscitandi. PETRUS. Quomodo illis veram et perfectam contulit resurrectionem, cum animam nequa
Abbreviated transcription (Latin):
munt in terrȩ puluere. iugilabunt alii in uitam
eternam. alii in opprobriũ ut uideãt semꝑ. P. Tan¬
tolonguis auctoritas hec atua discrepat intentio¬
ne: qͣnto euidentius de ultimo iudicio intelligitur
dicta fusse. In illa enim resurrectione ibunt uel
in uitam ȩt̾nam. uł in et̃num opprobriũ. M. Inue¬
niesne aliquid qͦd contͣ exechielem ꝓpħam dicere
possis: Qui cum plures mortuos diuina suscitas¬
set uirtute: de futuris qͦq his uaticinatꝰ ÷ uerb̾.
Hec dicit dñs d̾s. Ecce ego aꝑiam tumulos urõs. &
educam uos de sepulchris uris ppłs m̃s: & inducam
uos in terram isrł. Et post pauca. Wrequiescere
uos faciam suꝑhumũ ur̃ãm. Eoce & mortuos sus¬
citandos. & terras suas in habitaturos aꝑtissime
ꝓpħa atq indubitant᷑ ostendit. P. hoc pͥus debe¬
mus discutere. ut scilicet quali eos suscitauerit
modo ualeamus agnoscere: iudelo utrũ post sus¬

Expanded text:
miunt in terrae pulvere vigilabunt, alii in vitam miunt in terrae pulvere vigilabunt, alii in vitam aeternam, alii in opprobrium ut videant semper . PETRUS. Tanto longius auctoritas haec a tua discrepat intentione, quanto evidentius de ultimo judicio intelligitur dicta fuisse. In illa enim resurrectione, ibunt vel in vitam aeternam vel in aeternum opprobrium . MOYSES. Inveniesne aliquid quod contra Ezechielem prophetam dicere possis? Qui cum plures mortuos divina suscitasset virtute, de futuris quoque his vaticinatus est verbis: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego aperiam tumulos vestros, et educam vos in erram Israel . Et post pauca: Et requiescere vos faciam super humum vestram . Ecce et mortuos suscitandos, et terras suas inhabitaturos apertissime propheta atque indubitanter ostendit. PETRUS. Hoc prius debemus discutere, ut scilicet quali eos suscitaverit modo valeamus agnoscere, videlicet utrum post sus
Abbreviated transcription (Latin):
accipi. M. Audire delectat quonã alio mͦ uersus hu¬
iuis sententia iuste queat intelligi. P. Duob modis
ũbum ħ intelligi potest: indcłc ut uł de extͤmi uidi¬
cii suscitatione dictum cͤdat᷑. uł resuscitationis
nomine. captiuitatis euasionẽ significaiuĩt. Hic aũ
sensus magis adlitt̾am ꝑtin̾c uidet᷑: cum paulo fu¬
ꝑuis ꝓpħa suȩ gentis captiuitatẽ & afflictionẽ defie¬
uñt. statimq diuine ꝓmissionis &e pietatis solatiũ
intulit dicens. Uiuent mortui: interfecti resurgẽt.
Nec hanc euasione quolibet incerto tempore. scd¬
post modicum tempus euent᷑am insinuat dicens. Ua¬
de ppłs meus int᷑ cubicula tua: claude ostia tua suꝑte:
abscondere modicum admomentũ. donec ꝑtran¬
seat indignatio. Hec ad captiuitatẽ congruent᷑ re¬
ferunt᷑. M. Nunqͥd nam aliquid cale in uerbis da¬
nielis obicere pot̾is:Ait enim. Alulti de his qͥdor¬

Expanded text:
accipi. MOYSES. Audire delectat quonam alio modo versus huaccipi. MOYSES. Audire delectat quonam alio modo versus hujus sententiae juste queat intelligi. PETRUS. Duobus modis verbum hoc intelligi potest, videlicet ut vel de extremi judicii suscitatione dictum credatur, vel resuscitationis nomine captivitatis evasionem significaverit. Hic autem sensus magis ad literam pertinere videtur, cum paulo superius propheta suae gentis captivitatem et afflictionem defleverit, statimque divinae promissionis et pietatis solatium intulit dicens: Vivent mortui, et reliqua. Nec hanc evasionem quolibet incerto tempore, sedpost modicum tempus eventuram insinuat dicens: Vade, populus meus, intra cubicula tua, claude ostia tua super te, abscondere modicum ad momentum, donec pertranseat indignatio . Haec ad captivitatem congruenter referuntur. MOYSES. Nunquidnam aliquid tale in verbis Danielis objicere poteris? Ait enim: Multi de his qui dor
Abbreviated transcription (Latin):
urĩ ħ dixĩnt doctores: nemo tum̃ ex his qui añ xp̃m
fuerunt. istud p̃dix̃. Sequaces aut errorẽ hunc
inuenere: ut udeoꝵ genus in sua ꝑsistẽt infidelitate.
M. Et si doctores nr̃os seducendi causa fuixisse hec
astrus: quid de ꝓpħis idem facientib respondebis:
Ait enim ysaias. Uiuent mortui tui: interfecti tui
resurgent. Exꝑgiscimini & laudate: qui habita¬
tis inpuluere. P. Uerba hȩc neqͣquã ostendunt.
mortuos uros adinhabitandum terram resuscitari:
qͣm si diligent̃ qͦo dr̃ attendamus. nec mortuorũ re.¬
surrectionẽ ibi patent᷑ p̃signatam inueniemꝰ: alio¬
quin sibimet ꝓpħa contͣrius ẽc uidebit᷑. cum in suꝑi¬
orib dixĩt. Morientes ñuiuẽt: gygantes ñ resurgẽt.
Qgͥ & anature usu dissentit. & sensu ꝓpħe contra¬
rictatẽ ingerit. neqͣqũã scłm libitum uniuscuiꝰq ad
sensum naturȩ contͣrum debet exponi. cum alit̃ sano
sensu intelligi possit. nͥ necessaria ratio ita coegerit

Expanded text:
ri hoc dixerint doctores, nemo tamen ex his qui ante Christum fuerunt istud praedixit. Sequaces autem errorem hunc invenere ut Judaeorum gens in sua persisteret infidelitate. MOYSES. Et si doctores nostros seducendi causa finxisse haec astruis, quid de prophetis idem facientibus respondebis? Ait enim Isaias: Vivent mortui tui: interfecti mei resurgent. Expergiscimini et laudate qui habitatis in pulvere . PETRUS. Verba haec nequaquam ostendunt mortuos vestros ad inhabitandam terram resuscitari, quoniam si diligenter quod dicitur attendamus nec mortuorum resurrectionem ibi patenter praesignatam inveniemus. Alioquin sibimet propheta contrarius esse videbitur, cum in superioribus dixerit: Morientes non vivent, gigantes non resurgent  a naturae usu dissentit, et ipsi prophetae contrarietatem ingerit, nequaquam secundum libitum uniuscujusque ad sensum naturae contrarium debet exponi, cum aliter sano sensu possit intelligi, nisi necessaria ratio ita coegerit
Abbreviated transcription (Latin):
sorors. filię. socrus. uł cuiuslibet illicitȩ feminȩ tur¬
pitudinẽ reuelare: homicidia ꝑpetrare: idola ado¬
rare: stellis sacrificare: dm̃ negare: diq ꝓpħ̾as tau¬
qͣm urriam. zachariam. ysaiamq necare: & alia mul¬
ta qͥut suꝑus dixi longum : enumerare: quȩ in tan¬
tum cͤuerunt. ut ds adiheremiã dicẽt ꝓpħam. Cit

Expanded text:
sororis, filiae, socrus, vel cujuslibet illicitae feminae tursororis, filiae, socrus, vel cujuslibet illicitae feminae turpitudinem revelare, homicidia perpetrare, idola adorare, stellis sacrificare, Deum negare, Deique prophetas, tanquam Uriam, Zachariam, Isaiamque necare, et alia multa, quae, ut superius dixi, longum est enumerare, quae in tantum creverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
custodieritis. statim de captiuitate exibitis. M. Qm
auctoritatẽ pot̾is afferre suphuiꝰmodi sermone: P.
more sapientis utentes medici. qͥ pͥus insirmitatẽ
inspicit. ut qua opus sit medicina scire possit. M. Bñdic¬
tum collaudo. P. Erius causam babylonice captuuta
ipsa cum audierimus. adiuiũt nos ad cognoscendã
causam huiꝰ tantȩ captiuitatis. M. Elurima peccata
qͥ longum÷ enumerare: pͥoris captiuitatis causa fue
re.ł. Ita qͥdem concelo ẽe: s tam̃ exillis aliqͣuolo ate
ego audire. M. Pauca exillis in medium deducam.
Aͣꝓpħica auctoritate ꝓbant᷑. scił usuram uł munus
ꝓmiquitate acciꝑe. uramentũ falsum utrare. in
uendendo & emendo pecuniam falsam dare: falsa
testimonia dicere: alt̾utrũ detͥbere: parentes & loca
sc̃isicationis & dios sabbatorum inhonorare: matris.

Expanded text:
andata cujus custodieritis, statim de captivitate exibitis. MOYSES. Quam andata cujus custodieritis, statim de captivitate exibitis. MOYSES. Quam auctoritatem poteris afferre super hujusmodi sermone? PETmore sapientis utentes medici, qui prius infirmitatem inspicit, ut qua opus sit medicina scire possit. MOYSES. Bene dictum collaudo. PETRUS. Prius causam Babylonicae captivitipsam cum audierimus, adjuverit nos ad cognoscendam causam hujus tantae captivitatis. MOYSES. Plurima peccata, quae longum est enumerare, prioris captivitatis causa fuere. PETRUS. Ita quidem concedo esse, sed tamen ex illis aliqua volo a te ego audire. MOYSES. Pauca ex illis in medium deducam quae prophetica auctoritate probantur, scilicet usuram, vel munus pro iniquitate accipere, juramentum falsum jurare, in vendendo et emendo pecuniam falsam dare, falsa testimonia dicere, alterutrum detrahere, parentes, et loca sanctificationis et dies Sabbatorum inhonorare; matris,
Abbreviated transcription (Latin):
execrabilib p̃ceptis atq consiliis qͣmadinodum &
me. licet ñ meis eripuit mĩtis : & te mecum parit̾
salutiferis subdat imꝑiis. qͣtinus utrũq parit̾¬
ditet suis ineffabilib p̾miis Ameni. Titulus .iiꝰ.
uoniam quecumq nũi doctores
diuine maiestati indigne applicans.
tu omĩa in expugnabilium luce ra¬
tionũ. nec scͥpture auctoritate. nec
ciuꝰlibet rationis uigore consistere
posse monstrasti. nunc ad sccłam ꝓpositorum partẽ
inqua de nr̃a es captiuitate locutus ueniamus si
placet. Dixisti enim nͥ menti excidit nos tali modo
sꝑare captiuitatẽ euasuros eẽ: quo scił modo nequa
ñ illo quẽ credimus s alio. anetiam nullo qͦd absit
mͦ euadere posse concedas. P. Coquidẽ mͦ qͦd ipsi esti¬
matis nͣcredo. s alio modo uos euasuros ẽc ñ ab nego.
M Quare coqͦ dicimꝰ modo lib̾ari neqͣqͣm possumus:
redẽptione negauĩtis uenisse. & euis p̃cepta nolueri¬

Expanded text:
exsecrabilibus praeceptis atque consiliis, quemadmodum et exsecrabilibus praeceptis atque consiliis, quemadmodum et me, licet non meis eripuit meritis, et te mecum pariter salutiferis subdat imperiis, quatenus utrumque pariteditet suis ineffabilibus praemiis. TITULUS II.uoniam quaecunque nostri doctores divinae majestati indigne applicant, tu omnia inexpugnabilium luce rationum, nec Scripturae auctoritate, nec cujuslibet rationis vigore consistere posse monstrasti, nunc ad secundam propositorum partem in qua de nostra es captivitate locutus veniamus, si placet. Dixisti enim nisi menti excidit nos tali modo sperare captivitatem evasuros esse, quo scilicet modo nequaq illo quo credimus, sed alio, an etiam nullo quod absit modo evadere concedas. PETRUS. Eo quidem modo quo ipsi aestimatis non credo, sed alio modo vos evasuros esse non abnego. MOYSES. Quare eo quo dicimus liberari nequaquam possimus modo, redemptione negaveritis venisse, et ejus praecepta nolueri
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ angħi qͥcallidam hominis artẽ ñpͥus agnouit. anho¬
minẽ audito ꝑ angłm dĩ p̾cepto. contͣ ipsum p̃ceptum
ausum fuisse uirare: an dicamus di impotentiam
fusse. qͦd n nisi ꝑmendatiũ eum de ꝑadiso potusset
expellece. an ascͥbamus dĩ ignorantie. qͦd ñ alit̃ scire
potuit utru ꝑuirus fuisset. nͥ eius uitȩ libros reuolui
iuberet: Nonne ħ omĩa fatuissima sunt: Qd si oĩa
quȩ doctores ur̃i similia his conscͥpserũt poneremus.
multos sicut & ipsi libros nugarũ fabulis implere¬
mus. Pauca autẽ nc̃ diximus. ut eorum uł sapien¬
tia uł fatuitas cunctis patesce̾t. Hoc itaq÷ qͦd tͥ su
ꝑius dixi. u̾ba doctorum ur̃orum ñ aliud uidĩ qũa
u̾ba iocantium in scolis puerorum. uł nentium in
plateis mulierũ. S dic p̃cor omoyses talium homi¬
nũ uł legem suscipiendam. uł auctoritatẽ uidicas
comꝓbandam: Eruat te diuina miseratio de eoꝵ

Expanded text:
tem angeli qui callidam hominis artem non prius agnovit, an hotem angeli qui callidam hominis artem non prius agnovit, an hominem, audito per angelum Dei praecepto, contra ipsum praeceptum ausum fuisse jurare, an dicamus Dei impotentiam fuisse, quod non nisi per nuntium eum de paradiso potuisset expellere, an ascribamus Dei ignorantiae: quod non aliter scire potuit utrum perjurus fuisset, nisi ejus vitae libros revolvi juberet? Nonne haec omnia fatuissima sunt? Quod si omnia quae doctores vestri similia his conscripserunt poneremus, multos sicut et ipsi libros nugarum fabulis impleremus. Pauca autem induximus, ut eorum vel sapientia, vel fatuitas, cunctis patesceret. Hoc itaque est quum non aliud videri quam verba jocantium in scholis puerorum, vel nentium in plateis mulierum. Sed dic, precor, o Moyses, talium hominum vel legem suscipiendam, vel auctoritatem judicas comprobandam? Eruat te divina miseratio de eorum
Abbreviated transcription (Latin):
moriaris. Nequaqͣm ait ille egrediar. Cumq scdo
ac t̾cio angłs idipsum cũ magno clamore repeteret.
&ille eius uerba negligẽt. cominotꝰ nimium angłs
ad dm ꝑgens. huius rei qͤrimoniam fecit. Ds aut̃e
cum reditt rogauit. ut hominẽ illum ex dĩ nomi¬
ne de ꝑadiso egredi p̃ciꝑet. Ueniens itaq angłs ad
dixit. Iure iurando se nunqͣm in de egressurum
firmauit. Dans itaq iudicium ds respondit. Om¬
na uolumina uitȩ & actuũ eus reuolue. & dili¬
gent̾ relege. Si qͣndo cum uirasse & ꝑuirasse in¬
ucnĩs. mͦ quoq nichil sibi uirasse ualebit. Si aũt¬
lumina ittaq omĩa angłs studiose discutiens. nunqͣm
ꝑiurasse inuenit. Dimisit itaq uictus. qͥut dicitis
usq in p̾sentẽ diem incolumis ꝑmanet atq uuuis.
Consułã queso qu̾arisu dignissima in boc possir no¬
tari sermunculo. Quid enim plus mirem᷑ anfatuita¬

Expanded text:
moriaris.--Nequaquam, ait ille, egrediar. » Cumque secundo moriaris.--Nequaquam, ait ille, egrediar. » Cumque secundo ac tertio angelus idipsum cum magno clamore repeteret, et ille ejus verba negligeret, commotus nimium angelus, ad Deum pergens hujus rei querimoniam fecit. Deus autem eum redire rogavit, ut hominem illum ex Dei nomine de paradiso egredi praeciperet. Veniens itaque angelus ad dixit: « Jurejurando se nunquam inde egressurum firmavit. » Dans itaque judicium Deus respondit: « Omnia volumina vitae et actuum ejus revolve, et diligenter relege. Si quando eum jurasse et perjurasse inveneris, modo quoque nihil sibi jurasse valebit. Si autlumina itaque omnia angelus studiose discutiens, nunquam perjurasse invenit. Dimisit ergo eum victus, qui, ut dicitis, usque in praesentem diem incolumis permanet atque vivus. Considera, quaeso, quam risu dignissima in hoc possunt notari sermunculo. Quid enim plus miremur? an fatuita
Abbreviated transcription (Latin):
angłi ꝓhibere: Quid itm stodilius ⁊ qͣm dicere. dm̃¬
uno uincente. & alio uicto exultare: & pueril more
ridere: Item si ang ut dicitis. tam auihilluis
legis retinendȩ erant: cur ñ pͥus cam ado quesie¬
tant: uel quid contentionib ꝓderat eis descuuit :
Pot̾ant enim legem ipsam etiam cum uideis obseruare.
nec erat ratio cur eam moysi deberent inbibere. Non
minus his omnib cuilibet prãt ridiculũ. aliud qͦdip¬
si memorant factum. Dicunt enim angłm mortis
cuidam uiro apparuisse nomine iosue filio leui doo¬
tori: eiq dixisse. Adhoc uenisse me scias. ut anim̃a
tuam suscipiam. & moriaris. Nequaqͣm inquit ille
qͦo cõmones faciam: nisi mͥ pͥus ꝑadisum ostenderis.
Susceptum gͥ angłs in alis siuis. duxit adlocum un¬
de iuderet ꝑadisum. Callidꝰ autẽ ille de alis euise¬
lapsus. in ꝑadisum caderc se ꝑmisit. Angłs decep¬
tum se ẽẽ dolens. irato nimis uultu egred ait. ut

Expanded text:
angeli prohibere? Quid iterum stolidius est quam dicere Deangeli prohibere? Quid iterum stolidius est quam dicere Deum angelis victis exsultare, et puerili more ridere? Item si angeli, ut dicitis, tam avidi illius legis retinendae erant, cur eam non prius a Deo quaesierant? vel quid contentionibus proderat eis desaevire? Poterant enim legem ipsam etiam simul cum Judaeis observare, nec ratio cur eam Moysi deberent inhibere. Non minus his omnibus cuilibet praestat ridiculum, aliud quod ipsi memorant factum. Dicunt enim angelum mortis cuidam viro apparuisse, nomine Josue, filio Levi doctori, eique dixisse: « Ad hoc venisse me scias, ut animam tuam suscipiam, et moriaris.--Nequaquam, inquit ille, quod commones faciam, nisi prius mihi paradisum ostenderis. » Susceptum igitur angelus in alis suis, duxit ad locum unde videret paradisum. Callidus autem ille de alis ejus delapsus, in paradisum cadere se permisit. Angelus deceptum se esse dolens, irato nimis vultu: « Egredere, ait, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Auint enim qͦd moyses ꝓ lege suscipienda in
celum ascendit. & ibi cum angłis calit̾ alt̾catus sit.
Dicebaũs enim in quiu̾t angłi. L eg̃c hanc cẽ ferre
minime sinemus: qͣm nob plusqͣm filisi srł necessa¬
riam scimus. Adhȩc moyses insolita usions ꝑteoritꝰ.
nicħ respondere p̃sumpsit. s domino se confortante
ut secure respondẽt & p̃cipiente. ait angłis. Cum
lexb regendorum corꝑum p̾cepta contineat. n satis
considero quid nob̾ qui sp̃uał tantũ cͤatura estissit
necessaria. angl quio adhec dicetẽt ñ babentes:
uicti contaͥcuerũt. De moysi gͥ uictoria dm̃risise. &
ualde letatum ẽe dicitis: & ita moysen post tͥumphũ
cum lege alacrẽ descendisse. Quot queso fatuita¬
tis diũsitates. in hac continent᷑ lasciua: Quomͦ s
num moyses corꝑis mole dep̾ssus. altitudĩs celi con¬
scendere potuit: aut quomͦ dare do legem uolente.

Expanded text:
dere. Aiunt enim quod Moyses pro lege suscipienda in dere. Aiunt enim quod Moyses pro lege suscipienda in coelum ascendit, et ibi cum angelis taliter altercatus sit. Dicebant enim, inquiunt, angeli: « Legem hanc te minime ferre sinemus, quam nobis plus quam filiis Israel necessariam scimus. » Ad haec Moyses insolita visione perterritus, nihil respondere praesumpsit, sed Domino se confortante ut secure responderet, et praecipiente, ait angelis: « Cum lex haec regendorum corporum praecepta contineat, non satis considero quid vobis qui spiritualis tantum creatura estis sit necessaria. » Angeli quid ad haec dicerent non habentes, victi conticuerunt. De Moysi igitur victoria Deum risisse, et valde laetatum esse dicitis, et ita Moysen post triumphum cum lege alacrem descendisse. Quot, quaeso, fatuitatis diversitates in hac continentur lascivia? Quomodo enim Moyses corporis mole depressus, altitudinem coeli conscendere potuit, aut quomodo Deo dare legem volente,
Abbreviated transcription (Latin):
potest. qͦd aplanta pedis qͣm t̾ra fixam tenebat. us¬
q ad nodum in qͦꝑcussus c̃. tͥgnta cubitos habebat.
Ab eogͥ loco usq ad summũ. ñ minus qͣm octingenti
cubiti erant: solumiq caput facile decem cubitis
constare pot̾at: unde sequit᷑ qͦd auis illa molem
ipsam decẽ cubitis ꝑforauit. In quo facto quot sũs
miranda. quidue potius mirer cum considero: stu¬
peo. Ub enĩ uł tantum lapidẽ inuenire : uł qualit̾
qͣntum potuit pondꝰ portare : Aut quomͦꝰ tam par¬
uula auis tantũ. tam durũ. taniq spissum saxeum
corpus tam oito ualuit penetrare: quoue pacto
dentes ci tam subito crescere: Aut qua ratione tã
inmense & maudite magnitudinis credendus est
fuisse. cum p̃scrtim lex dicat lectum eius ferreum
ñ uͥnouẽ cubitos habuisse: quoue pacto tantꝰ homo
tam facil uulnere cecidisse: Libet adhuc aliud in¬
notescendo ridiculũ maiorẽ corum fatuitat̃e osten¬

Expanded text:
potest quod a planta pedis quam in terra fixam tenebat uspotest quod a planta pedis quam in terra fixam tenebat usque ad nodum in quo percussus est, triginta cubitos habebat. Ab eo igitur loco usque ad summum, non minus quam octingenti cubiti erant, solumque caput decem cubitis facile constare poterat. Unde sequitur quod avis illa molem ipsam decem cubitis perforavit. In quo facto quot sunt miranda, quidve potius mirer, cum considero, stupeo. Ubi enim vel tantum lapidem invenire, vel qualiter tantum pondus potuit portare? Aut quomodo tam parvula avis tantum, tam durum, tamque spissum saxi corpus tam cito valuit penetrare, quove pacto dentes ei tam cito crescere? Aut qua ratione tam immensae et inauditae magnitudinis credendus est fuisse, praesertim cum lex dicat lectum ejus ferreum non nisi novem cubitos habuisse , quove pacto tantus homo tam facili vulnere cecidisse? Libet adhuc aliud innotescendo ridiculum majorem eorum fatuitatem osten
Abbreviated transcription (Latin):
humeris subsedit. Capite aut̃c sano. & toto corpe in¬
columi. fortassis adhuc acollo subleuasset: uisi a¬
ut lapis in collum descendit. dentes sibi repeute
ita sunt adaucti. qͦd cum uoluit iam subleuare
minime potuit. Eͦa moyses intuens cuꝰ corpus
acc̃c̃ cubitos habuisso asseritis. & totidẽ eius uirgule
ascͥbitis: se suꝑ t̾ram in modum salientis decẽ cubitos
crexit. ut cum in aliqͦ corꝑis loco eum uirga ꝑcuteret.
Si gͦ computes decc̃ cubitos quib aterra eleuatus c̃.
& dec̃t eius cubitos corꝑis. & decẽ alios qͦs uirga in
altum porrecta habebat. aterra ad sumitatẽ uir
ge.xxͣx. inuenies cubitos. Scum in tantũ crectꝰ:
ẽet moyses. iuirge tam̃ sũmitas qua eum ꝑcutere in¬
tendebat. nequaqͣm ult̾ius attingere potuit qͣm
ad eum nodum quo sura uingit᷑ pedi. qui uulgo ca¬
uilla uocat᷑. In quo qͥdem cum eũ ꝑcussisset. conti¬
nuo cadens expirauit. In hoc cognoscere quislibet

Expanded text:
humeris subsedit. Capite autem sano et toto corpore inhumeris subsedit. Capite autem sano et toto corpore incolumi, fortassis adhuc a collo sublevasset, nisi aut lapis in collum descendit, dentes sibi repente ita sunt adaucti quod, cum voluit jam sublevare, minime potuit. Quod Moyses intuens, cujus corpus decem cubitos habuisse asseritis, et totidem ejus virgulae ascribitis, se super terram in modum salientis decem cubitos erexit, ut eum in aliquo corporis loco cum virga percuteret. Si ergo computes decem cubitos quibus a terra elevatus est, et decem ejus corporis cubitos, et decem alios quos virga in altum porrecta habebat, a terra ad summitatem virgae triginta invenies cubitos. Sed cum in tantum erectus esset Moyses, virgae tamen summitas qua eum percutere intendebat, nequaquam ulterius attingere potuit, quam ad eum nodum quo sura jungitur pedi, quae vulgo cavilla vocatur. In quo quidem cum eum percussisset, continuo cadens exspiravit. In hoc cognoscere quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
huc tantũmꝰ cẽnt. uiri esau de tͥbu sua iam qͣdringen¬
tiexistebant. Hunc gͥnumcro filiorũ iacobauto. ͣato
maior existimari potest filiorũ esau numerus fuisse:
łantã enum oportuit corũ ẽẽ multitudĩe. ut & filiis
iacob & toti egyptiorũ genti quȩ cum iosephuenãt
obsistere potiusset. Nuno gͥ uidica qͥd horum admi¬
in capite tanti pondĩs gestare potiusset lapid̃e. ut
tam magnã ꝓst̃nere posset cohorte. Non minus stu¬
pendum c̃ illud monsttũ qͦd og rex basan uidens a¬
ingentẽ cxercitum isrł. sexcenta scił milia. & tamilia.¬
& quingentos iuros a tͥginta annis & supͣ. exceptis mu¬
lierib & paruulis qͥsupputari ñ pot̾ant. molem in¬
audicȩ magnitudinis suo capiti imposuit. & cũ ca
expeditionem cotam ꝓst̾nert uoluissoe upupa auis
minima mol ill suꝑsedit. & tam diu rostro suo eã
contudit. donec foramine magno uxta qͣntitatẽ

Expanded text:
huc tantummodo essent, viri Esau de tribu sua jam quadringenhuc tantummodo essent, viri Esau de tribu sua jam quadringenti existebant. Nunc igitur numero filiorum Jacob aucto, quanto major existimari potest filiorum Esau numerus fuisse? Tantam igitur oportuit eorum esse multitudinem, ut et filiis Jacob, et toti Aegyptiorum genti quae cum Joseph venerat, obsistere potuisset. Nunc igitur indica quid horum admiin capite tanti ponderis gestare potuisset lapidem, ut tam magnam prosternere posset cohortem. Non minus stupendum est illud monstrum, quod Og rex Basan videns ingentem exercitum Israel, sexcenta scilicet milliaet quingentos viros a viginti annis et supra, exceptis mulieribus et parvulis qui supputari non poterant, molem inauditae magnitudinis capiti suo imposuit, et cum ea expeditionem totam prosternere voluit, sed upupa avis minima moli ipsi subsedit, et tam diu rostro suo eam contudit donec foramine magno juxta quantitate
Abbreviated transcription (Latin):
cunt filiis scilicet iacob patͤm suum ad sepulcbrum
portantib. filios esai suũsimilit̃ patͤm ad sepul¬
crũ deferentes cũ magno comitatueis occͣrisse. Cum
utͥmiq magnus eẽt exercitus. & singłs partes sepul¬
chru̾ sibi uendicare uellent. dan mont̾e ascendisse
dicunt. & tantȩ magnitudinis p̾cidisse lapidem.
qͣnta multitudo c̃ẽ poterat totiꝰ exercitꝰ esau: ipsãq
molem capiti impositam atculisse. ut suꝑ hostiũ
cuncũ eam ꝓiciens. om̃s uno ꝓsternẽt ictu. Cũq
adueniens iam amboscuncos concordesimueniss:
molem qͣm attulerat in mare ꝓiecit. Cuiꝰ magni¬
tudine aqͣ maris t̾minos suos excedens. duas ciui-¬
tates sui effusione subũtit: ipse sunt qͣs longo
tempore post pharao rex egypti filios isrł edifica¬
re p̾cepit. Honne queso hec adinuentio tͥ iuste sum¬
morisu digna uidct᷑: Cum enim ia cobfilii .xii. ad¬

Expanded text:
cunt filiis, scilicet Jacob, patrem suum ad sepulcrum cunt filiis, scilicet Jacob, patrem suum ad sepulcrum portantibus, filios Esau suum similiter patrem ad sepulcrum deferentes cum magno comitatu eis occurrisse: cumque utrinque magnus esset exercitus et singulae partes sepulcrum sibi vindicare vellent, filium Dan montem ascendisse dicunt, et tantae magnitudinis praecidisse lapidem, quanta multitudo esse poterat totius exercitus Esau, ipsamque molem capiti impositam attulisse, ut super hostium cuneum, eum projiciens, omnes uno prosterneret ictu. Cumque adveniens jam ambos cuneos concordes invenisset, molem quam attulerat in mare projicit, cujus magnitudine aqua maris terminos suos excedens, duas civitates sui effusione subvertit, et ipsae sunt quas longo tempore post Pharao rex Aegypti filios Israel aedificare praecepit. Nonne, quaeso, haec adinventio tibi juste summo risu digna videtur? Cum enim Jacob filii duodecim ad
Abbreviated transcription (Latin):
minus libre. uii. claues: & qͦd qͥsq camelus ad minꝰ
.do. tulerit libras: eruntq claues quas unus fere¬
bat camelus. tͥa milia sexcentȩ. fient itaq claues. cccͣ.
camelorum mille & octognta milia. S cum queq cla¬
uis ad minus sit uniꝰ archȩ quot sunt claues: totid̃e
ꝓculdubio crunt & archȩ. Dentur itaq cuiq came¬
lo adminus duç archȩ. & erunt cameli archas feren¬
tes. qͥnquagnnta & qͣdragnnta milia. S & scdni consuc¬
tudiñe diuitũ quib maior cura de custodiendis di¬
uitiis ẽ. oportuit adminus duos camelos unum
habere custodem. qͥ thesauros cum sũma obserua¬
ret diligentia. iux etiam dormitaret. inuenient᷑q
camelorũ custodes ducenta & sexaginta milia. Li¬
bro aut̃ẽ actestante didiscimus. qmͣ exereitꝰ chore
ꝑ domos & cognationes & familias suas ñ erant nͥ¬
.uiii. dc̃. Huic simile nminꝰ ridicłosum c̃ illud. qͦd di¬

Expanded text:
minus librae sex claves, et quod quisque camelus ad minus minus librae sex claves, et quod quisque camelus ad minus sexcentas tulerit libras, eruntque claves quas unus camelus ferebat, tria millia sexcentae. Fient itaque claves CCC camelorum, MLXXX millia. Sed cum quaeque clavis ad minus unius sit arcae, quot sunt claves, totidem procul dubio erunt et arcae. Dentur itaque cuique camelo ad minus duae arcae, et erunt cameli arcas ferentes quingenta et quadraginta millia. Sed et secundum consuetudinem divitum quibus major cura de custodiendis divitiis est, oportuit ad minus duos camelos unum habere custodem, qui thesauros cum summa servans diligentia, vix etiam dormitaret, invenienturque camelorum custodes ducenta et quadraginta millia. Libro autem attestante didicimus, quomodo exercitus Core per domos et cognationes et familias suas, non erant ni. Huic simile non minus ridiculosum est illud quod di
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ obhoc uidelicet cum fecisse asscuerant. ut si qͥs
aliqͣndo exurgens. & ei equalem se faciens. dm̃ ẽc se dice¬
ret. ipse ds illius spacii imꝑfectionẽ ci opponẽt dicens.
Si d̾s esut ego. locum illum claude si potes. qũe aꝑtũ
reliqu ego. Hoc aut̃e qͣm patens sit mendatiũ: nulliꝰ
och aciem latet. Septentͥonał & eium axem poli altiss¬
mum semꝑ suꝑ nos. nec unqͣm occultari conspicimꝰ:
cognosco. P. Nonne adhuc mñdatium qͦd de chorȩ cla¬
uib confixerunt. multo inhonestius & absurdius c̃:
M. Quopacto tͥ mentiri uident᷑: P. Dixcrunt ut ip¬
semet nosti. qm̃ chorȩ dum heremũ cum moyse & filiis
isrł p̃teriret. tͤcentos habebat camelos honustos. ni¬
chil aliud ferentes nͥ solas claues thesauri ciusdem:
quȩ claues de uaccarum coriis facte erant omnes.
ut leuiꝰ ferri possent. Computemꝰ mͦ si placet omoy¬
ses. &utrum hoc stare possit iudcamus. Demus ad

Expanded text:
Quod ob hoc videlicet eum fecisse asseverant, ut si quis Quod ob hoc videlicet eum fecisse asseverant, ut si quis aliquando exsurgens et ei aequalem se faciens Deum esse se diceret, ipse Deus illius spatii perfectionem ei opponeret dicens: « Si Deus es ut ego, locum illum claude si potes, quem apertum reliqui ego. » Hoc autem quam patens mendacium sit, nullius oculi aciem latet. Septentrionalis etenim poli axem altissimum semper super nos, nec unquam occultari conspicimus,cognosco. PETRUS. Nonne adhuc mendacium quod de Core clavibus confinxerunt, multo inhonestius et absurdius est? MOYSES. Quo pacto tibi mentiri videntur? PETRUS. Dixerunt ut ipsemet nosti, quoniam Core, dum eremum cum Moyse et filiis Israel praeteriret, trecentos habebat camelos onustos, nihil aliud ferentes nisi solas claves thesauri ejusdem, quae claves de vaccarum corrigiis factae erant omnes, ut levius ferri possent. Computemus ergo si placet, o Moyses, et utrum hoc stare possit videamus. Demus ad
Abbreviated transcription (Latin):
Inputas gͥ hoc ignis uͥtut. qͦd alia aliis citius liqͤ¬
siant: an eorum uarie ascͥbis debilitati: M. uir¬
tutem ignis candem eẽ erga omĩa nemo dubitat: sed
corum que molliora sunt citius. quȩ uͦ duriora tar¬
dius liquesiunt. P. Codem modo in cͤaturis mundiñ
alia de. causa tot dierum tͣnsiuit maiora. nͥ quia qͦ¬
dam carum tardiores fuere in suscipienda forma.
M.Dubitationis errore sublato: i am uĩtatis lumen
aspicio. P. Aꝑta satis & firma cuilibet t̃ heo oratio:
Quam & argumentoꝵ ce rationis undiq fulcit ꝓbatio.
S ur̃ĩ doctores dum in quibustam ꝑtinacit᷑ nob̾ obsis¬
tere conant᷑: & ipsi ctiam sui contrarii inueniunt᷑.
M. Alichi uelim si placet ostendi. quisnam error iste
sit .P. Dicunt cnim: qͦd ds cum firmam̃tũ constitu¬
it.ꝓficere penitꝰ ñ ualens. cuiꝰdam magni foraminis
spacium in septentͥonali parte imꝑfectum reliquit.

Expanded text:
Imputas igitur hoc ignis virtuti, quod alia aliis citius liquImputas igitur hoc ignis virtuti, quod alia aliis citius liquefiant, an eorum variae ascribis debilitati? MOYSES. Virtutem ignis eamdem esse erga omnia nemo dubitat, sed eorum quae molliora sunt citius, quae vero duriora tardius liquefiunt. PETRUS. Eodem modo in creaturis mundi non alia de causa tot dierum transivit mora, nisi quia quaedam earum tardiores fuere in suscipienda forma. MOYSES. Dubitationis errore sublato jam veritatis lumen aspicio. PETRUS. Aperta satis et firma cuilibet est haec oratio, quam et argumentorum et rationis undique fulcit probatio. Sed vestri doctores, dum in quibusdam pertinaciter nobis obsistere conantur, ipsi etiam sibi contrarii inveniuntur. MOYSES. Mihi velim, si placet, ostendi quisnam error iste sit PETRUS. Dicunt enim quod Deus, cum firmamentum constituit, perficere penitus nolens cujusdam magni foraminis spatium in septentrionali parte imperfectum reliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͤdam alia dm̃ mundi cͤatorẽ ẽt minime cͤdentib qͦstio
orit᷑. quȩ tał ẽ. Si omĩa inquiu̾t mundana ñ ꝑse suns
cͤata. s alius ⁊ cͤator qͥ cuncta cͤauĩt. cum ipse ut dici
cio. paulisꝑ oꝑando compleuit: Adhec qͥd responde¬
ri debeat. concedẽ nescio . P. Non patit᷑ ratio. ut qͣm
una cͤat᷑a tardius ÷ cͤata qͣm alia. id̾o summꝰ carum
cͤator. minus potens cͤdat᷑. Neq enim in hoc eius fuit
impotentia: s qͥa ipsarum cͤat᷑arum alt̾̃a mollior.
altera durior fuit. in suscipienda sua cͤatione & for¬
ma. ueluti si accipias massam unam in qua ferrum.
es plũbum. stagnum. pix. & cera simul sunt posita:
& hanc massam ex omnib istis cõmixtam. uno codc̃q
mom̾to in ignẽ miseris totam. nunqͥd omũa uno eo¬
demq temporis ictu liquefient: m. Honutiq: sed
bͥus cera. postea pix. dchinc stagnum. deinceps plũ¬
bum post es: adultunum uͦ ferrum liquefiet .s.

Expanded text:
io oritur, quae talis est: Si omnia, inquiunt, mundana non per se sunt creata, sed alius est Creator qui cuncta creaverit, cum ipse ut dicittio paulisper operando complevit? Ad haec quid responderi debeat, conjicere nescio. PETRUS. Non patitur ratio ut, quoniam una creatura tardius est creata quam alia, ideo summus earum Creator minus potens credatur. Neque enim in hoc ejus fuit impotentia, sed quia ipsarum creaturarum altera mollior, altera durior fuit in suscipienda sua creatione et forma, veluti si accipias massam unam in qua ferrum, aes, et plumbum, stannum, pix, et cera simul sint posita, et hanc massam ex omnibus istis commistam, uno eodemque momento in ignem miseris totam, nunquid omnia uno eodemque temporis ictu liquefient? Non utique, sed prius cera, postea pix, dehinc stannum, deinceps plumbum, post aes, ad ultimum ferrum liquefiet.
Abbreviated transcription (Latin):
sum: insuꝑ cum reatꝰ iste in hebreo sermone tali des¬
cribat᷑ uocabulo. quale imponit᷑ ill qui negauerit
am̃. uenditio autẽ uidei: non equat᷑ negationi dei.
S ipsi talem ac tantum uendioer̃t̃ hominẽ xp̃m uide¬
licet filium dĩ: qͦs inculpa sunt pares dm̃ neganti. M.
Quatrior uolo ostendas peccata: quȩ omĩa pateant ad
dm̃ negare ẽẽ equalia. P. Qͦolib tacuit ego nescio api¬
re: s forsitan pͥmum fuit peccatũ. cum in heremo u¬
tulum conflatisẽ ꝓdo adorarunt: in qͦfacto satis uerũ
negauerũt. & om̃s comiunit̃ peccauert̃: qͣndo uidelc
iheroboam intulos similit̾ fabricauit. & ab omĩb adora¬
ri constituit. Tercium aut̃t cum dĩ ꝓpħas uniũsi cadem
uoluntate occiderunt: & eorum dicta contempserut̃.
Quartũ uͦ quod mauis omnib ⁊ &e gͣuius. qͦo nec uenia

Expanded text:
sum, insuper cum reatus iste in Hebraeo sermone tali dessum, insuper cum reatus iste in Hebraeo sermone tali describatur vocabulo, quale imponitur illi qui negaverit Deum. Venditio autem Judaei non aequatur negationi Dei. Sed ipsi talem ac tantum vendiderunt hominem Christum videlicet Filium Dei, quod in culpa sunt pares Deum negantes. MOYSES. Quatuor volo ostendas peccata, quae omnia pateant ad Deum negare esse aequalia. PETRUS. Quod liber tacuit ego nescio aperire, sed forsitan primum fuit peccatum, cum in eremo vitulum conflatilem pro Deo adorarunt , in quo facto satis verum negaverunt, et omnes communiter peccaverunt, quando videlicet Jeroboam vitulos similes fabricavit, et ab omnibus adorari constituit . Tertium autem cum Dei prophetas universi eadem voluntate occiderunt, et eorum dicta contempserunt . Quartum vero, quod majus omnibus est et gravius, quod nec venia
Abbreviated transcription (Latin):
currer̃t. Neq enim & salomon idola fabricauit: s
quia uxorib & concubinis fabricantib assensum p̃¬
buit: cum fabricasse litt̃a dicit. M.Licet in supͣdictis
uerum fatear te dixisse: nulla tamen necessitas me
cogit concedere hunc iustum xp̃m intelligi oportere:
cum ioseph sano intellectu debeat accipi. que fr̃s
pͥmum dixisset peccatum. Illud enim pͥus commisere
delictum: ꝓpt̾ quod postea pharaonis sunt passi du¬
rissimum uigum. S cum penitentia ꝑacta. iam siñ
lib̾ati aculpa: quare de indulto rursus cͥminentur
peccato: M. Et si defendẽ nequeo de iosephhoc dictũ
fuisse: attam̃ de alio quolibet iusto dictum eẽ possum
asserere. P. Indignum. nec rationabile ẽẽ iudetur. ut
cum tantum cͥmen sit. qͦd indulgentia nulla sequat᷑.
ꝓpt̃ qͦd diuina sententia in totumisrłis desciuat ppłm
illuis celet᷑ acignoret᷑ ꝑsona. inqu̾e illud fuit amis¬

Expanded text:
currerunt . Neque enim et Salomon idola fabricavit, sed currerunt . Neque enim et Salomon idola fabricavit, sed quia uxoribus et concubinis fabricantibus assensum praebuit, eum fabricasse littera dicit . MOYSES. Licet in supradictis verum fatear te dixisse, nulla tamen necessitas me cogit concedere hunc justum Christum intelligi oportere, cum Joseph sano intellectu debeat accipi, quem fratquartum, sed potius primum dixisset peccatum. Illud enim prius commisere delictum, propter quod postea Pharaonis sunt passi durissimum jugum . Sed cum poenitentia peracta, jam sint liberati a poena, quare de indulto rursus criminentur peccato? MOYSES. Et si defendere nequeo de Joseph hoc dictum fuisse, attamen de alio quolibet justo dictum esse possum asserere. PETRUS. Indignum nec rationabile esse videtur, ut cum tantum crimen sit quod indulgentia nulla sequatur propter quod divina sententia in totum Israelis desaeviat, populum, illius celetur ac ignoretur persona in quem illud fuit admis
Abbreviated transcription (Latin):
rłm neqͣqͣm incoleret illis temporib: quonãmͦ mortis
cxp̃ihaberi potuit reus: P. Nunqͥdnam negas cum
uida magnam filiorum beniamin. & leui partẽ tunc
iherosolimis fiusst: M. Qͦd ccetũ omnib ⁊ negare qͥs
audcat: P. Iure gͥ pars. totius debet suscipere nomen.
cet tunc morti non corꝑe p̾sens affuisset. audito tam̃
qͦd eorum fecerant socii. exortes culpȩ. laudatores &
consentanei. & participes omĩno facti sunt uolun¬
tatis. Uoluntas itaq eis ꝓfacto : reputanda. M. Et
si ut dicis ita ẽẽ concedam : tamen qͦd lib̾ait. quod ꝓ
iusto uendito ħ eis accidĩt: adisrł posse ꝑtinere ñ
iudeo. Ipsi enim xp̃m quẽ dicis non uendidisse sed
tantum auida scarioht legunt᷑ emisse. P. Obiectio
tua nulla rõnis subsistit anchora: quia qui ut xp̃c
uenderet᷑. consensum. auxilium. atq consiliũ adbi¬
buerunt: ñ minus qͣm si ipsi uendidissent. scelus in¬

Expanded text:
rram nequaquam incoleret illis temporibus, quonam modo mortis rram nequaquam incoleret illis temporibus, quonam modo mortis Christi haberi potuit reus? PETRUS. Nunquidnam negas cum Juda magnam filiorum Benjamin et Levi partem tunc Hierosolymis fuisse? MOYSES. Quod certum omnibus est, negare quis audeat? PETRUus licet tunc morti non corpore praesens adfuisset, audito tamen quod eorum fecerant socii, consortes culpae, laudatores et consentanei, et participes omnino facti sunt voluntatis. Voluntas itaque eis pro facto est reputanda. MOYSES. Et sicut dicis ita esse concedam, tamen quod liber ait quod pro justo vendito hoc eis acciderit, ad Israel posse pertinere non video. Ipsi enim Christum quem dicis, non vendidisse, sed tantum a Juda Iscariote leguntur emisse . PETRUS. Objectio tua nulla rationis innititur anchora, quia qui ut Christus venderetur consensum auxiliumque adhibuerunt, non minus quam si ipsi vendidissent scelus in
Abbreviated transcription (Latin):
daicas obiectiones ñ sufficient̾ nec aꝑte destruxisse
dicunt᷑. ex industria in p̾senti loco eandem induxi: ut
om̃s quȩ fieri possunt obiectiones ut melius poteris
facias: & earum destructionẽ mutata uice suscipias.
M. Hoc pͥmum his uerb̾ recte obici potest. quia dicens
nosintelligere uultis. ñ isrł s iuda occidit. P. Nullũ
tua obiectio ingerit impedim̃tum mͥ: cum omĩa fre¬
quentissime testent᷑ uolumina ꝓuida isrł poni. M.
Ut asseris ita ẽc̃ ñ ambigo: seo cum peccatum iuda su¬
praretulerit. & consequent̃ isrłis peccatum subiuuxe¬
rit. satis innotescit qͦd peccatum isrł. apeccato uda ali¬
ud sit. P. Nec ħ mcẽ restat rationi. Peccatum enim qͦd
tantũmͦ uida fecerat. peccatum uida appellat᷑. Quod
autẽ uida simul fecit & isrł: peccatum uocat᷑ istł. M.
Cum isrłis ppłs totus ꝑomnes t̾ras diuisus. terramihe¬

Expanded text:
daicas objectiones non sufficienter nec aperte destruxisse daicas objectiones non sufficienter nec aperte destruxisse dicuntur, ex industria in praesenti loco eamdem induxi, ut omnes quae fieri possunt objectiones ut melius poteris facias, et earum destructionem mutata vice suscipias. MOYSES. Hoc primum verbis recte objici potest, quia dicens vos intelligere vultis, non Israel, sed Juda occidit. PETRUS. Nullum tua objectio ingerit impedimentum mihi, cum omnia frequentissime testentur volumina pro Juda Israel poni. MOYSES. Ut asseris ita esse non ambigo. Sed cum peccatum Juda supra retulerit, et consequenter Israelis peccatum subjunxerit, satis innotescit quod peccatum Israel a peccato Juda aliud sit. PETRUS. Nec hoc meae obstat rationi. Peccatum enim quod tantummodo Juda fecerat, peccatum Juda appellat, quod autem Juda simul fecit et Israel, peccatum vocatur Israel. MOYSES. Cum Israelis populus totus per omnes terras divisus, Hierusalem te