comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& tibiest mulier Significat sediuinitate quami raculũ erat patrandũ non principiũ temporalit̃ d ace
pisse dematre sed actnitatem sem habuis se depatre quid mibi inquit & tibi est mulier nondũ
Criusostut potentia aor orna ditatis uirtutes operando patefaciã. Venitaut hora ut quid sibi & ma
commune est ostender& cumeã moriturus in cruce discipulo uirgini uirginẽ commendare curant
Carnis namq in firma perpessus matrẽ de quahoc susceperat piac cognitam eidem quel mna ie
diligebat discipulo comm̃ dauit. quã diuina sacturus quaniin cognitamse none dis umulsco ouie
hanc diuintie natiutatis auctorem non eẽ cognoscit: Hiius uero horae dñs in erucependens comme mo¬
rans dixit matri mator eccefiliustuus quasi dixiss& eccehoc quod exte sumpsi modo osterielstnirinori¬

Expanded text:
et tibi est, mulier? significat se divinitatis, qua miraculum erat patrandum, non principium temporaliter acet tibi est, mulier? significat se divinitatis, qua miraculum erat patrandum, non principium temporaliter acpisse de matre, sed per aeternitatem semper habuisse de Patre. Quid mihi, inquit, et tibi est, mulier? nondum Prius est ut potentiam aeternae Deitatis, virtutes operando, patefaciam. Venit autem hora ut quid sibi et matri commune esset ostenderet, cum eam, moriturus in cruce, discipulo virgini virginem commendare curavit . Carnis namque infirma perpessus, matrem, de qua haec susceperat, pie cognitam, ei quam maxime diligebat discipulo commendavit: quam divina facturus, quasi incognitam se nosse dissimulat, quia hanc divinae nativitatis auctorem non esse cognoscit. Hujus vero horae Dominus in cruce pendens, commemorans, dixit matri: Mater, ecce filius tuus; quasi dixisset: Ecce quod ex te sumpsi modo ostenditur mori
Abbreviated transcription (Latin):
iipmundus auredentiũ incu fide saucto ꝓficer& qđ simisteriũ quȩrimꝰ appareprte in carne dño meraca
ulla tegalis sensus suauitas paulatim coeperat ob carnalt̃ ꝑhari sacorũ interptationẽ cipris casua uirtuto
deficetti quimor eaquae carnalia uidebantur mandata ad spiritalẽ conuetedti hac seinsa. ue rdua
litierus legulis supficiem euangelica caclestuis gratia uircute mutauit. qđ estiunũ fetisse decaqoon
Sed primouid eamus quidet qđ deficiente uino dicer& mat̾ iñu adcũ uinum nori habeni nos esponeit
qui amibi ottibi estinulier÷ non dumu enit hora mea: Neq matremsuam inhonoraras nemosiub s̃t ho¬
norarepatreni o matrẽ: auhibi eẽ matrem ne gar& excui carneur ginea carne iusipere nonde siecũ
adiã aiposto lotestante quiait qui factus ei ex semine dauid secũ dũ carne quo modo eni semine de setud¬

Expanded text:
credentium in eum fides aucta proficeret. Quod si mysterium quaerimus, apparente in carne Domino, meraca credentium in eum fides aucta proficeret. Quod si mysterium quaerimus, apparente in carne Domino, meraca illa legalis sensus suavitas paulatim coeperat ob carnalem Pharisaeorum interpretationem, a prisca sua virtute deficere, qui mox ea quae carnalia videbantur mandata ad spiritualem convertit doctrinam, cunctamque litterae legalis superficiem evangelicae coelestis gratiae virtuvino, dicente matre Jesus ad eum: Vinum non habent, respondit: Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Neque enim matrem suam inhonoraret, qui nos jubet honorare patrem et matrem ; aut sibi esse matrem negaret, ex cujus carne virginea carnem suscipere non despexit, etiam Apostolo testante
Abbreviated transcription (Latin):
It die tertio nuptiȩ facte sunt inchanna galileae & erat mat̃ ihũ ibi. Necuacat amisterio qđ die
tm pore sacculi dnm adoptand am sibi et clesiã uenis se designat. Primũ quippe succuli tempus
eua n ledis tuipatnarcharũ exemplis. secundũ sublegeꝓph& arũ scriptis Tertiũ subgratia prȩconiis
euangelistarũ quasi terti ae diei luce mundo refulsit in quo dñs & saluator nr̃t ꝓredemptione gene¬
ris humani in carnenatus apparuit. Sed & hoc qđ incanagalileie id estintelotrans migrationis
porp& ratae eadem nuptiae factae perhubent. Typice denuntiat eos maxime gratia xp̃i dignos
operando deterrenis a dacternã norunt sperando & amando transmigran Dusumbente aut̃ ao
nuptia dño uinũ defecit ut uino meliore peripsũ mirabile ordine facto manifestaretur gloriala tertis

Expanded text:
. » CAP. II, VERS. 1. Et die tertio nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae, et erat mater Jesu ibi. « Nec vacat a mysterio quod die . » CAP. II, VERS. 1. Et die tertio nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae, et erat mater Jesu ibi. « Nec vacat a mysterio quod die tempore saeculi Dominum ad aptandum sibi Ecclesiam venisse designat. Primum quippe saeculi tempus ante legem patriarcharum exemplis, secundum sub lege Prophetarum scriptis, tertium sub gratia praeconiis evangelistarum, quasi tertiae diei luce mundo refulsit; in quo Dominus et Salvator noster pro redemptione generis humani in carne natus apparuit. Sed et hoc, quod in Cana Galilaeae, id est, in coelo transmigrationis perpetratae, eaedem nuptiae factae perhibentur, typice denuntiat eos maxime gratia Christi dignos operando, de terrenis ad aeterna norunt sperando et amando transmigrare. Discumbente autem ad nuptias Domino, vinum defecit, ut vino meliore per ipsum mirabili ordine facto, manifestaretur gloria latentis
Abbreviated transcription (Latin):
ess& conmemoranda substantia dr̃ homo fragilitatẽ assumptae a sehumanitatis purus homo
uirtutem a & ornae in eo diuinitatis adstruer&. Ipse suã humilitatẽ ille eius fater&ur alticudinẽ
uit uidebitis caelũ apertũ & angelos dĩ ascendentes & descendentes supra filiũ bominis. uisi onẽ
la cob patriarhae qui ꝑ benedictionẽ uocatus ẽ isrł admemoriã reducit. Isnãq cum uolens
inquodam loco requiescere lapidẽ capitisuo subposuiss& uidit in somnis scalã stantem super
terrã & cacum̃ illius tangens caelũ angelos quoq dĩ ascendentes & descendentes suꝑeã & dñm
in nixumscalae dicentem sibi Egosũ ds̃ abraham patristui & ds̃ isaac. surgensmane & debito
cumpauore laudes d ñõ reddens tulitipsũ lapidem & erexit intitũlũ funden soleũ de super
tuius ergo locidñs facit mentionẽ & dese acsuis fidelibus figurã manifestissime testatur:

Expanded text:
esset commemoranda substantia, Deus homo fragilitatem assumptae a se humanitatis purus homo esset commemoranda substantia, Deus homo fragilitatem assumptae a se humanitatis purus homo virtutem aeternae in eo divinitatis astrueret: ipse suam humilitatem, ille ejus fateretur altitudinem. ait: Videbitis coelum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes super filium hominis , visionem Jacob patriarchae , qui per benedictionem vocatus est Israel, ad memoriam reducit. Is namque cum, volens in quodam loco requiescere, lapidem capiti suo supposuisset, vidit in somnis scalam stantem super terram et cacumen illius tangens caelum angelos quoque Dei ascendentes et descendentes per eam et Dominum innixum scalae dicentem sibi ego sum Dominus Dcum pavore laudes Domino referens, tulit ipsum lapidem, et erexit in titulum, fundens oleum desuper. Hujus ergo loci Dominus facit mentionem, et de se ac suis fidelibus figuratum manifestissime testatur
Abbreviated transcription (Latin):
nouimus sublinitatem diuinitatis xp̃i simul & humanitatis eius infirma nuntiare. ascendunt su ꝑ filium ho¬
minis angelicum docent praedicatores. Quiain principioerat uerbum & uerbum erat apud dm̃ & dserat uerbũ
descendunt superfiliũ hominis angeli cum adiungit idem qui a uerbũ carofactũ est & habitauit in nobis
es scĩ typice angeliuocantur quibus consuetũ diriuatũ ab angelis nom̃ eua¬
gelistarũ conceditur. ut sicut hinuntu ita &illi propteridem summe praeditationis officiũ boni
nuntu cognominentur & notandũ qđ dñs seipsumfiliũ hominis nuncupat. Nathanahel eumdẽ
filium dĩ p̃dicat : cuisimileẽ quae apud alios euangelistas ipsediscipulos interrogat : quẽ eum di¬
deramine actum ẽ utcum utraq eiusdẽ mediatoris dĩ & dñi nr̃i uel abipso dño uel ab homine puro

Expanded text:
novimus sublimitatem divinitatis Christi simul et humanitatis ejus infirma nuntiare. Ascendunt super filium honovimus sublimitatem divinitatis Christi simul et humanitatis ejus infirma nuntiare. Ascendunt super filium hominis angeli, cum docent praedicatores, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Descendunt super filium hominis angeli, ces sancti typice angeli vocantur, quibus consuete derivatum ab angelis nomen evangelistarum conceditur; ut sicut hi nuntii, ita et illi propter idem summae praedicationis officium, boni nuntii cognominentur. Et notandum quod Dominus seipsum filium hominis nuncupat: Nathanael eumdem Filium Dei praedicat. Cui simile est quod apud alios evangelistas ipse discipulos interrogat: Quem dideramine actum est ut cum utraque ejusdem mediatoris Dei et Domini nostri vel ab ipso Domino vel ab homine puro
Abbreviated transcription (Latin):
dus uenire mer&ur ad xp̃m. un dedict a postolus gratiaenĩ estis saluati perfidem & hoenonie uabis
spondendo apertione regnicaclestis & p̃dicando mundo ut rãq unius suac natura psonae qđ reuera
multo excellentius archanũ quã quod nos in peccati adhucumbra positos as einluminadbs praeuidt
Mlaius est enim qđ nos saluator grauaesuae cognitionis imbuit qđ nos celi nob gaudia pandit quod
praedicatores suae fidei in mundodis persit quam quod nos saluandos potentia suaemaiostatis antesaecła
filium hominis. Iam compleum cernimus promissi huus effectum uidemus &enim caelum apertum quia
postquam caelum ds̃ homo pene rauit &iam nobis in eum credentibus supernae patriae patefaction cogios¬
cimus ingressum uidemus angelosdĩ ascendentes & descendentes supra filios hominis quia praedicatores scos

Expanded text:
dus venire meretur ad Christum. Unde dicit Apostolus: Gratia enim estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis dus venire meretur ad Christum. Unde dicit Apostolus: Gratia enim estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis spondendo apertionem regni coelestis, et praedicandam mundo utramque unius suae naturam personae, quod revera multo excellentius est arcanum, quam quod nos in peccati adhuc umbra positos a se illuminandos praevidit. Majus est enim quod nos salvatos gratia suae cognitionis imbuit, quod coeli nobis gaudia pandit, quod praedicatores suae fidei in mundo dispersit, quam quod nos salvandos potentia suae majestatis ante saeculfilium hominis. Jam completum cernimus promissi hujus effectum. Videmus etenim coelum apertum, quia postquam coelum Deus homo penetravit, etiam nobis in eum credentibus, supernae patriae patefactum cognoscimus ingressum  Al., introitum. Videmus angelos Dei ascendentes et descendentes supra filium hominis, quia praedicatores sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
miseri cordit uidere dignatus est: Paulo ad cestante quiait. quibenedixit᷑ in omnibene dictione spirita¬
de scriptu est qui seruat ficũ comedit fructũcius & quicustos est dñi suiglori ficabitur. Sed quia primiparen¬
tes nr̃i reatu prae uaricationis confusi defici sibi foliis succ inctora fecer. Potestarbor fici nonin congrue
male dulcorata generi humana consu&udinẽ peccandi signare subqua positos ad hacelectos suos sed
nec dũelectionissuae gratiã cognoscentes quasi subficu constitutũ nec seiã ui dentẽ dñsuid& nathana¬
hel: nouitenĩ dñs qui sunt euis quorũ saluationi ipsum quoq nom̃ nathachel apertissim econuenite
Nathan ahel namq donumdi intptatur & nisi donodĩquisq uocatus nũ quã reatũ primae quanues
sionis numquam male blandientiae augescentium cotidie peccatorũ umbraculaeuadit: nũ quã saluan¬

Expanded text:
misericorditer videre dignatus est, Paulo attestante, qui ait: Qui benedixit nos in omni benedictione spiritmisericorditer videre dignatus est, Paulo attestante, qui ait: Qui benedixit nos in omni benedictione spiritde scriptum est: Qui servat ficum, comedit fructum ejus: et qui custos est domini sui, glorificabitur . Sed quia primi parentes nostri reatu praevaricationis confusi, de fici sibi foliis succinctoria fecerunt , potest haec arbor fici non incongrue male dulcorata generi humano consuetudinem peccandi signare: sub qua positos adhuc electos suos, sed necdum electionis suae gratiam cognoscentes, quasi sub ficu constitutum, nec se jam videntem Dominus videt Nathanael. Novit enim Dominus, qui sunt ejus . Quorum salvationi ipsum quoque nomen Nathanael aptissime convenit. Nathanael namque donum Dei interpretatur; et nisi dono Dei quisqusionis, nunquam male blandientia augescentium quotidie peccatorum umbracula evadit, nunquam salvan
Abbreviated transcription (Latin):
nouit nathanahel uidisse & nosse dñm quae alio in loco gerentur. Id est quo modo & ubiuo caturnt
aphillippo cumipse ibi corporalit̃ non ẽ& diuinae hicmaiestatis intuitũ considerans ꝓtinus eũ non
quam prudens laudantis dño confessio respondeat serui. ille huncuereisrahelitã idest uirũ qui dm̃u¬
iidr̃ uiderepofs& eo ꝗd dolũ minimehaber& adstruxit Iste cum non magistrũ tantũ modo
quiutilia pracuper& uerũ &iã filiũdĩ qui caelestia dona tribuer& & regẽ isrł id est populi dm̃ uidentis
religios ad euotione fatetur. ut hac confesione suum quoq: huncre gẽ & secius regnimilitẽ signific&
ra hel id ẽpopuli xp̃i ani mistice intellegi quem dñs nec dums eui¬
dentem nec dumsa postolos eius adfidei gratiã uocatũ sed subtegmine adhuc peccati prem̃tis abditur

Expanded text:
gnovit Nathanael vidisse et nosse Dominum, quae alio in loco gererentur, id est, quomodo et ubi vocatus sit gnovit Nathanael vidisse et nosse Dominum, quae alio in loco gererentur, id est, quomodo et ubi vocatus sit a Philippo, cum ipse ibi corporaliter non esset, divinae hic majestatis intuitum considerans, protinus eum non quam prudens laudanti Domino confessio respondeat servi. Ille hunc verum Israelitam, id est, virum qui Deum videre posset, eo quod dolum minime haberqui utilia praeciperet, verum etiam Filium Dei, qui coelestia dona tribueret, et regem Israel, id est populi Deum videntis, religiosa devotione fatetur: ut hac confessione suum quoque hunc regem, et se ejus regni militem significerael, id est populi Christiani, mystice intelligi, quem Dominus necdum se videntem, necdum per apostolos ejus ad fidei gratiam vocatum, sed sub tegmine adhuc peccati prementis abditum,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit einathanahel anarar& h potest aliquidboni eẽ. Mnarar&h munditiae siue flos
eius atie parata intptatur. ad nuens ergo uerbis euangelitantis sibi philippi nathana heł anatar&
in quit potestaliquidboni eẽ dcsi aptedicat . Potest fieri ut aciuitate tanti nominis aliquid sum mac
gratiae nobis oriatur. uelipse uidelic& mundis aluatordñs qui singularit sis est In nocens in pollutus
se grogatus apeccatis quippelo quitur in canticis canticorũ. Egof loscampi & liliũ conuallium
itdequo proph&a exi& in quit uirgadera dice iesse & natareus id est flos deradice eius ascend&: uelcerte
aliquis doctor eximius quiflorem nobis uirtutũ munditiam que sũtatis praedicaresitmissus sossumus
hunc locum &ita recte intellegere quod dicente philippo quem scripsit morses inlege & ꝓph&e
Sequitur diciteinathanahel undemenosti responditiũs & dixitei. prius quamtephilippus uoca
cumesses subsicu uidite Respondit nathanahel & ait . rabbi tuesfilius dĩ tues rexis rahel. quia co¬

Expanded text:
dixit ei Nathanael: A Nazareth potest aliquid boni esse. Nazareth, munditiae, sive flos ejus, aut separata interpretatur. Annuens ergo verbis evangelizantis sibi Philippi Nathanael: A Nazareth, inquit, potest aliquid boni esse. Ac si aperte dicat: Potest fieri ut a civitate tanti nominis aliquid summae gratiae nobis oriatur, vel ipse videlicet mundi Salvator Dominus, qui singulariter sanctus est, innocens, impollutus, segregatus , et de quo propheta: Exiet, inquit, virga de radice Jesse, et Nazaraeus, id est, flos, de radice ejus ascendet . Vel certe aliquis doctor eximius, qui florem nobis virtutum, munditiamque sanctitatis praedicare sit missus. Possumus hunc locum et ita recte intelligere, quod, dicente Philippo: Quem scripsit Mosyes in lege prophetae, sequitur. Dicit ei Nathanael: Unde me nosti? Respondit Jesus, et dixit ei: Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te. Respondit Nathanael, et ait: Rabbi, tu es Filius Dei. Quia co
Abbreviated transcription (Latin):
Contentio quippe fuerat int̃samaritanos & iudȩos. quia iudei in templo asalomone fabricato ad¬
orabant dm̃ samaritani lon geinde positi . nonin eo adorabant. & eo iudacimelioresse eẽ la&a¬
bantur quia intemplo adorabant dm̃. Non enĩ quo utuntur iuda ei samaritanis. qui a dicebant
nũ quid patresnr̃i qui dõ placuer̃ inillo templo adorauer̃ nonntin istomonte adorauer̃ ubi nossumꝰ

Expanded text:
Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adContentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Dominum. Samaritani, longe inde positi, non in eo adorabant. Ex eo Judaei meliores esse laetabantur, quia in teNunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in illo templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus?
Abbreviated transcription (Latin):
relicta bydriasua habit in ciuitatẽ festinans ut euangeliũ & dñi aduentũ nontontũ : seder& ÷ ed
gerit hoc est det̃rena conuersatione hauriunt uoluntatẽ qua precepta iterũ incius app&itũ in ar¬
descant si cut deaqua illa quibiberit sici& iterũ oportebat aut̃ ut xp̃o credens saeculo renuntiar&
& relicta br dria cupiditatẽ secularẽ sereliquis se monstrar& non solũ cordecredens adiustitiã
sed &iam adsalutẽ ore confessura praedicatura qđ credidit Dicit eim ulier dñe uideo quia ꝓph&a
estu toepituenire uir nondũ pleneuenit ꝓph&am dñm putarat erat quidẽ & ꝓph&a nãdeseipso ait¬
non ẽpphi& asinehonore nis inpatriasua. Item deillo dictumẽ admorsen ꝓph&ã cissuscitabo defra¬
trib: eoꝵ similemtui. Simi lem s clic& ad formã carnis non a diminentiã maiestatis. Ergo inuenimus¬

Expanded text:
relicta hydria sua, abiit in civitatem festinans, ut Evangelium et Domini adventum non tantum crederet, sed relicta hydria sua, abiit in civitatem festinans, ut Evangelium et Domini adventum non tantum crederet, sed gerit, hoc est de terrena, conversatione hauriunt voluptatem: qua percepta, iterum in ejus appetitum inardescunt, sicut de aqua illa qui biberit sitiet iterum. Oportebat autem ut Christo credens, saeculo renuntiaret, et relicta hydria, cupiditatem saecularem se reliquisse monstraret, non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem professura, praedicatura credidit. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit; prophetam Dominum putabat: erat quidNon est propheta sine honore, nisi in patria sua ; item de illo dictum est ad Moysen: Prophetam eis suscitabo de fratribus eo
Abbreviated transcription (Latin):
llocaergo inquituirũtuũ: id est spm̃ qui estinte . quo potest homo intelle gere spiritalia sieum lige
uerieam ilutra inse adit cumle quortibi itspirtale a quã possis accipere . & cumilla dicer& non
significaron sostquinq carnales responsiones istamulier sereta responsione nonunat p̃m. Na prima
cius respons orst tu cum nne daens eq̃ uomo doa mebibere p&is Secunda dne neq ħ auriashabes in qu
carnalisest carnalib enĩ datus suertũ locus terrenus ubi orarent spirer les cut spa espensiot
Dicit enũ sco qui a messiesuenit qui diutur ap̃s cũ uenerit ipsenobis adnunti abit omig omiuia ishurt ee a¬
qui a eũ que m uenturũ sperat uenis senonui d& Verum tam̃ miseri cordiadñi nunc errtuistetã quã
adultꝰ expellutur. Dicitem̃ eiiũs egosum quitecũ loquor: quo audito illa non respondit . scastatim

Expanded text:
Voca ergo, inquit, virum tuum, id est, spiritum qui in te est, quo potest homo intelligere spiritualia, si eum lux Voca ergo, inquit, virum tuum, id est, spiritum qui in te est, quo potest homo intelligere spiritualia, si eum lux veritatis illustret; ipse adsit, cum loquor tibi, ut spiritualem possis accipere aquam. Et eum illa diceret, Non significari, post quinque responsiones carnales ista mulier sexta responsione nominat Christum. Nam prima ejus responsio est, Tu cum sis Judaeus, quomodo a me biberrnalis est; carnalibus enim datus fuerat locus terrenus, ubi orarent: spiritales autem spiritu et Dicit enim: Scio, quia Messias venit, qui dicitur Christuse non videt. Verumtamen, misericordia Domini, nunc error iste tanquam adulter expellitur. Dicit enim ei Jesus: Ego sum, qui tecum loquor. Quo audito, illa nihil respondit, sed statim,
Abbreviated transcription (Latin):
quinq id est quinq corporeis sensib subdita ẽ sed uerbũ diuinũ hab& legitimũ uirũ cui copulata & in hae
rens cum &ipse sps̃ hominis haeseritxp̃o qui a caput iuiri xp̃s est amplexus spiritalia a& nae uitae sine
tenebatur quae significabat multitudinẽ saeculi uanis suꝑstitionib subiugari. post temporalia quinqilla
carnalium sensuũ quib prima a&as ut diximus regitur non eã uerbũ dĩ acceperat in coniugiũ sed
complexu adulterino diabolus obtinebat. Itaq illidns dicit uidens eã esse carnalẽ id est carnalit̃ sapere
ladeuocauirũ tuũ & uenihuc idestremouete ab affectione carnali in quanucco nstitutaes unde non pote¬
ris intellegerequae loquor. &uocauirũtuũ idest spm̃ intellegentiae presens esto. estenĩ animae quasi
talit̃ dicuntur cum aut̃ diaboli error tã quã absente intellectu in anima dominatur adult̃ ẽ

Expanded text:
quinque, id est quinque corpquinque, id est quinque corprens, cum et ipse spiritus hominis haeserit Christo, quia caput viri Christus est , amplexu spirituali aeterna vita sine tenebatur qui signcarnalium sensuum quibus prima aetas ut diximus regitur, non ea verbum Dei acceperat in conjugium, sed complexu adulterino diabolus eam obtinebat. Itaque illi Dominus dicit, videns eam esse carnalem, id est carnaliter sapere: Vade, voca virum tuum, et veni huc; id est, remove te ab affectione carnali, in qua nunc constituta es, unde non potes intelligere quae loquor: et voca virum tuum, id est, spiritu intelligentiae praesens esto. Est enim animae quasi tualiter dicuntur. Cum autem diaboli error, tanquam absente intellectu, in anima dominatur, adulter est.
Abbreviated transcription (Latin):
tatenaturae mortalis. qua ista postpeccatũ primihominis natisumus. ut nondũ redditalucementis
carnalib sensib: subditi. carnalẽ uit ã sinculla ueritatis intellegentia transeamus. Tales necesse ẽ eẽ in¬
fantes ut paruulos pueros qui nondũ poss̃ accipererationẽ & quia naturaless isti sensus qui primã aetatẽ
regunt & dõ artifice nobis tributi sunt. recte dicuntur iuiri idest marit tãquã legnimi qm̃ non eos error
uicio ꝓprio sed dĩ artificio natura contribuit . Cum aut̃ quisq uenerit adeam a&atẽ cumiã possit capar¬
ẽẽ rationis si ueritatẽ statim conp̃hendere potuerit. noniãillissonsib. rectorib ut&ur. sed habebit uiru
spm̃ rationalẽ cui sensusillos in famulatũ redigat seruituti subiciens corpussuũ cũ anima noniã uiris

Expanded text:
tate naturae mortalis: quia ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, tate naturae mortalis: quia ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus dediti, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes, et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, recte dicuntur viri, id est mariti, tanquam legitimi; quoniam non eos error vitio proprio, sed Dei artificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad eam aetatem, ut jam possit capasse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non illis sensibus rectoribus uteretur, sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum, cum anima non jam viris
Abbreviated transcription (Latin):
morsi creder&is forsitan& mihi ille enĩdem escripsit. quomodo potest intellegi aquinq: illis libris recedor
hominẽ uta xpm transeat cumille quicreditinxp̃m non relinquendosquinq illos libros. sed spiritalit̃
intellegendos multobeatius amplectat᷑: Estergo alius intellectus. ut quinq uinintellegant᷑ qunq corpo
rissensus Vnus qui a doculos ꝑtin& quolucẽ i stã uisibilẽ & quos lib& colores formasq ccaporũ cernimus
Alt̃ est auriũ quouocũ & omniũ sonoꝵ mom̃t a sentimus. Tertius nariũ quouaria odorũ suauitate de¬
leciamus. Quartus inoregustus dulua &a marasentit & omniũ saporũ hab& ex amen. Quintus
percotum corpus tangendo diuidicat calida & frigida mollia & dura lenia & aspera. & quicquid aliũ
est quod tangendo sentimus istis itaq carnalib quinq sensib prima hominis a&as inbuitur necessi¬

Expanded text:
Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit , quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit , quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat; cum ille qui credit in Christum, non relinquendos quinque illos libros, sed spiritaliter intelligendos multo beatius amplectatur? Est ergo alius interis sensus: unus, qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem, et quoslibet colores formasque corporum cernimus. Alter est autem aurium, quo vocum et omnium sonorum momenta sentimus. Tertius narium, quo varia odorum suavitate delectamur. Quartus in ore gustus dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen. Quintus per totum corpus tangendo dijudicat ca ida et frigida, mollia et dura, levia et aspera, et quidquid aliud est quod tangendo sentimus. Istis itaque carnalibus quinque sensibus prima hominis aetas imbuitur, necessi
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̃ accipienda ne hucipsi ad huc muleri samaritanae similes eẽ uidectur. Sed de illo dono di si aliquid
lamgustauimꝰ spiritalit̃ ista tractemꝰ quinq uiros quinq libros qui ꝑmorsens ministratis non nulli accipiunt
qđ aut̃ ditũ ẽ & nc̃ quẽ habes nonest tuusuir deseipsodñm dixis se intellegunt Vtistesit sensus Primo quinq
libros morsi quasi quinq uiris serusti. Nuncaut̃ quẽ habes id estquẽ audis nonẽ tuusuir quia ñdũ in eũ credidisti
sed qm̃ nondũ creden sxp̃o ad huc utiq iloꝵ quinq uirorũ id est quinq librorũ copulatione t enebatur
Potest mouere quomodo dicipotuerit quinq uiros habuisti quasi nunceos lam non haber&. cum adbucutiq
ipsis subditauiuer& Deindecũ quinq libri morsi nihilaliud quã x pm̃ prȩdicent sicutipseait sicreder&is

Expanded text:
carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri Samaritanae similes esse videamur: sed de illo dono Dei si aliquid carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri Samaritanae similes esse videamur: sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, spiritaliter ista tractemus. Quinque viros, quinque libros qui per Moysen ministrati sunt, nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est: Et nunc quem habes, non est tuus vir, de se ipso Dominum dixisse intelligunt, ut iste sit sensus: Primo quinque libris Moysi, quasi quinque viris servisti; nunc autem hic quem habes, id est, quem audis, non est tuus vir, quia nondum in eum credidisti. Sed quoniam nondum credens Christo, adhuc utique illorum quinque virorum, id est, quinque librorum copulatione tenebatur; potest movere quomodo dici potuerit, quinque viros habuisti, quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret? Deinde cum quinque libri Moysi nihil aliud quam Christum praedicent, sicut ipse ait: Si crederetis
Abbreviated transcription (Latin):
dicebatinquit despũ quemaccepturierant hi qui ineũ credituri erant. Nondũ aut̃ erat sp̃s datus quia iñs nondũ
fueratlarificatus. hocitaq donũ sp̃s scĩ est. qđ post suã darificationẽ dediteclesiae sicut alia scriptura dicit : As
cendens in altũ captiuã duxitc aptiuitatẽ dedit dona hominib: Sed ud hucilla mulier carnalit̃ sapit sic enĩ res¬
pondit. dnẽ neq hauritoriũ habes & pute usaltus ẽ unde mihi habesdare a quãuiua : numquid tumaior es
fons aquae salientis inuitã &ernã. Sed ad huc mulier prudentiã carnis amplectitur quideni respondit dnẽ
damihihancaquã ut neq sitia nequenia huchaurire. Dicteiiũ s uade uocauirũtuũ &ueni huc cumscir& eã
uirum ion habere cur hoc dixerit quȩritur nãq cũ mulierdixerit non habeouirũ . Diciteiũs. benedixisti ñ

Expanded text:
dicebat, inquit, de Spiritu quem accepturi erant hi qui in eum credituri erant. Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum dicebat, inquit, de Spiritu quem accepturi erant hi qui in eum credituri erant. Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat clarificatus . Hoc itaque donum Spiritus sancti est, quod post suam clarificationem dedit Ecclesiae, sicut alia Scriptcendens in altum captivam duxit captivitatem; dedit dona hominibus . 5. Sed adhuc illa mulier carnaliter sapit; sic enim respondit: Domine, neque hauritorium habes, et puteus altus est; unde mihi habes dare aquam vivam? Numquid tu major es fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur. Quid enim respondit? Domine, da mihi hanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Dicit ei Jesuvirum non habere, cur hoc dixerit, quaeritur; namque cum mulier dixerit: Non habeo virum, VERS. 18.-- Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
aliauoluntas patris quieum misit & opus eius quod perficere uelle respondit. nisiurnos ad fidem suam a perni
cio somundi errore conuerter&. qualis ẽ ergo cibus eius talii¬
ut facer& in ea uoluntatem patris. & perficer& opuseius. sed carnaliter intellegens respondit Tucumsis iudacus
quomodo amebibere poscis cum simmu liersamaritana non enim quoutuntur iudaei samaritanis. Cuid ñs nr̃ dix̃
ei ostender& non setalem aquae petis se qualem ipsa intellexerat. sed quia ipse sciebat fidem eius eidem sicienti spm
scm̃ da recupiebat. Hancenim recte intellegimus a quam uiuam quod ẽ donumdĩ sicut ipseait si scires donũ dĩ
scriptura flumina de eiusuentre fluenta qua eiuuae . Consequent̃ omnino quicreditinme inquit flumina de uentre
mulieri uoleb atdare merces ẽ fidei quã priusinilla siciebat cuius aquae uiuae int̃ p̃tatione ita subicit. hoc aut̃

Expanded text:
aliud voluntas Patris qui eum misit, et opus ejus quod perficere velle respondit, nisi ut nos ad faliud voluntas Patris qui eum misit, et opus ejus quod perficere velle respondit, nisi ut nos ad fcioso mundi errore converteret? Qualis est ergo cibus ejus,ut faceret in ea voluntatem Patris, et perficeret opus ejus. Sed carnaliter intelligens respondit: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis, cum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cui Dominus nosterei ostenderet, non se talem aquam petisse, qualem ipsa intellexerat; sed quia ipse sitiebat fidem ejus, eidemque sitienti Spiritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait, Si scires donum DeiScriptura, flumina de mulieri volebat dare, merces est fidei, quam prius in illa sitiebat. De cujus aquae vivae interpretatione ita subjicit: Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
o soeRmaria idolatriae imaginem sustinere. Ipsienim separati a populo uidaeorum simulacris mutorũ anima¬
lium id ẽ. uaccis aureis animarum suarum decus ad dixerant. Venerat aut̃ inis dñs nõr ut gentiũ multitudinẽ
quasimulacris seruierat ad minimentum fid ei xp̃ĩ anae. & in corruptereligionis ad ducer& . Ñ enĩ ẽ inquit
sanis opus medicus sed malehabentibus. Ergo corum fidem sitit : ꝓquibus sangunem fudit. Dixitergo ad eam uic
mulierda mibibibere. &ut noueris quid scebat dñs nr̃. Post paululum ueniunt discipuli eius qui perrex orant
inciuitatem ut cybosemeraent dicuntei. Rabbi manduca. ille autem dixit eis. Ego habeo escammanducare
quam uos nescitis. Dicuntergo discipuli es̃ ad alterutrum numquid aliquis ei attulit manducare. Diateu  hs̃
Cybus meus ẽ ut faciamuo iuntatem eius quimemisit &ut perficiam opus eius. Num quid hic intellegitur

Expanded text:
 Samariae idololatriae imaginem sustinere. Ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum decus addixerant. Venerat autem Jesus Dominus noster, ut gentium multitudinem, quae simulacris servierat, ad unitatem fidei Christianae et incorruptae religionis adduceret. Non enim est, inquit, sanis opus medicus, sed male habentibus . Ergo eorum fidem sitit, pro quibus sanguinem fudit. Dixit ergo ad eam Jesus: Mulier, da mihi bibere. Et ut noverat quae sitiebat Dominus noster, post paululum veniebant discipuli ejus, qui perrexerant in civitatem ut cibos emerent; qui dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego habeo escam manducare quam vos nescitis. Dicunt discipuli ejus ad alterutrum: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Dicit eis Jesus: Cibus meus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit, ut perficiam opus ejus. Nunquid hic intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
seruuis est peccati seruus aut̃ non man& in domo in a&nũ. quae ergo nobis spes est: qui non sumus
sine peccato. dudispentuam filius man& in a&ernũ. Si ergo filius uosliberauerit tunc uere
liberieritis. Haec spes nostra fr̃s ut alibero liberemur. &liberando seruos nos facit. Serui eni
berieritis. Haec spes nostra fr̃s ut alibero liberemur
& liberando seruos nos facit. Seruieni
ramus cupi ditatis liberati efficimur serui caritatis.¬
seruire iustitiae dicente apostolo cum serui ess&is peccati liberieratis iustitiae. Nunc dut̃¬
labets tructumurm̃ in sc̃ficationẽ fine muero uitã a&ernã perfecta uero libertas ẽ dõxpo serui re
illum diligere qui uero nos libertuit quiuerusest filius dĩ & dñs in forma serui nonseruus sed informa

Expanded text:
servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quae ergo nobis spes est, qui non sumus servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quae ergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam. Filius manet in aeternum. Si ergo filius vos liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra, fratres, ut a libberi eritis. » Haec spes nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat. Servi enim eramus cupiditatis, liberi efficimur seservire justitiae, dicente Apostolo. « Cum enim servi essetis peccati, liberi eratis justitiae . » Nunc autehabetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam. Perfecta vero libertas est Deo Christo servire, illum diligere qui vere nos liberavit, qui vere est Filius Dei, et Dominus in forma servi, non servus, sed in form
Abbreviated transcription (Latin):
abh ac seruittu tepeccati solusdns quullam non habuit qui solus sine peccato uenit in mundum. Ille
test depeccato quiuenit sine peccato & factus est sacrificium ꝓpeccato. Cum ergo
om̃is quisticitpeccatũ seruus sit peccati quae sit spes nobis libertatis audite Seruus aut̃ inquit non
man& in domo in a&ernũ ecclesia estdomus seruus est peccator. Non maneat homo in peccato
nesit seruus peccati ut possitmanere indomo idest in ecclesia. maneat incorpore capitis sui ut sit
filius non seruus. Lon ge aliud ẽ peccare aliud manere inpeccato quimane in peccato seruus est
peccati qui fugitapeccato seruuserit iustitiae. Terruit itaq & spemdedit. terruit nepeccatũ
amaremus spem dedit nedepeccati solutione diffideremus. Omis inquit qui facit peccatum

Expanded text:
ab hac servitute peccati solus Dominus, qui illam non habuit: qui solus sine peccato venit in mundum. Ille ab hac servitute peccati solus Dominus, qui illam non habuit: qui solus sine peccato venit in mundum. Ille solus liberare potest de peccato, qui venit sine peccato, et factus est sacrificium pro peccato. Cum ergo omnis qui facit peccatum, servus sit peccati: quae sit spes nobis libmanet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus est peccator. » Non maneat homo in peccato, nec  Al., ne sit servus peccati, ut possit manere in domo, id est, in Ecclesia. Maneat in corpore capitis sui, ut sit filius, non servus. Longe aliud est peccare, aliud manere in peccato. Qui manet in peccato, servus est peccati; qui fugit a peccato, servus erit justitiae. « Terruit itaque, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus: spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus. Omnis, inquit, qui facit peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
seruire diabulo qui percatiẽ auctor. Sepehomines malos dominos fugiunt neseruiant malis & noi
fugunt pecatum cuius seruus ẽ & quanto folicius essent fugere peccatũ & seruire homini libera
conscientia : Deinde seruur hominis aliquando sui dominiduris imperiis fatigatus fugiendo requies uit
seruus peccati quo fugit secum setrahit quocũq fugerit non fugit seipsum mala consuentia nonẽ quo e at
se quitur se immonon receditase peccatũ enĩ quod facit intusẽ. focit peccatũ utaliquã corꝑauo douo
caper& uo luptatem. uoluptas transit peccatũ man& proterut qđ d dectabat remansit quod pugnat
mala serunus: aliquando fugiunt homines in ꝓbos dominos uolunt carere dominis qui nolunt carere
peccatis quanto felicius deserat homopetcatũ fugiat ad xpm̃ dm̃ liberatorem Int pelle u libere ugo

Expanded text:
servire diabolo, qui peccati est auctor. Saepe homines malos dominos fugiunt, ne serviant malis, et non servire diabolo, qui peccati est auctor. Saepe homines malos dominos fugiunt, ne serviant malis, et non fugiunt peccatum! Quanto facilius esset fugere peccatum, et servire homini libera conscientiServus peccati quoquo fugit, secum id trahit: quocunque fugerit, non fugit seipsum. Mala conscientia non est quo eat: sequitur se, imo non recedit a se: peccatum enim quod fecit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet, praeterit quod delectabat, remanet quod pungat: mala servitus. Aliquando fugiunt homines improbos dominos, volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Quanto felicius deserat homo peccatum, fugiat ad Christum, Deum liberatorem interpellet? Liberat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
caesari quia sicut quaerit caesar in nũmo magine suã si cds quaerit in lomines i am necalienũ quid quer
q ab homine quod con di dit i ho mine. Ideo ds̃ homo factus est ut in ho mine reformaros qđ in homine
uoitio decoutbr om̃is homo seruus peccati. Sedintentius audiamus qualit̃ liberteͦuit de aeserurtute
tior icrem in curtet medicinam adhib& Nam ait dñs amenamendi couobis qui destam̃am̃ nsiuerũ
uerumdico uobis quod uerbũ nec grecus int̃pres nec latinus ausus ẽ in aliã trans ferre linguã ut honoren
haber& uelam̃to secroci testificatio ueritatis in xp̃o. Veritas dictuerũ uerũ dico uobis ingeminat replicat
uerbum ueritatis ut excitar& dormientes intentos facer& audientes neccontempner&ur qui att
amen ainen dico uobis qui aom̃is qui facit peccatũ seruus ẽpeccati Omiserabilis seruitus seruire pecõato

Expanded text:
Caesaris. Quia sicut quaerit Caesar in denario imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Nec alienum quid quaerit Deus ab homine, sed quod condidit in homine. Ideo Deus homo factus est, ut in homine reformaret quod in homine homo peccator, omnis homo servus peccati? Sed in his attentius audiamus, qualiter liberemur de hac servitute. Terrorem incutit, sed medicinam adhibet. Nam ait Dominus: « Amen amen dico vobis. » Quid est amen amen, nisi verum dico vobis? Quod verbum nec Graecus interpres, nec Latinus ausus est in aliam transferre linguam, ut honorem haberet velamento secreto, testificatio veritatis in Christo. Veritas dicit: Verum verum dico vobis, ingeminat, replicat verbum veritatis, ut excitaret dormientes, intentos faceret audientes, nec contemneretur qui ait: « Amen amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. » O miserabilis servitus servire peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
el qualis sit uitatua quited d& unicuiq scđm opertisua . Responder̃ ergo iuddei
ergo quidad haec dñs respondit ubi est inquiunt pat̃tuus dudiuimus enim tedicere solus nonsum sed ego& qu
memisitpat̃. nam solum teuidemus patremtuũ tecum non uidemus quomodo tedus solum ñ eẽ sed cum
patretuo eẽ dut ostende nobis tecum eẽ patremtuũ & dñsnum quid me uidetis & patremmm nonuid&is

Expanded text:
el qualis sit vita tua, qui reddit unicuique secundum opera sua. Responderunt ergo Judaei el qualis sit vita tua, qui reddit unicuique secundum opera sua. Responderunt ergo Judaei ergo quid ad haec Dominus respondit: « Ubi est, » inquiunt, « Pater tuus? » Audivimus enim te dicere, « solus non sum, sed ego et qui me misit Pater. » Nam solum te videmus; Patrem tuum tecum non videmus. Quomodo te dicis solum non esse, sed cum Patre tuo esse? Age, ostende nobis tecum esse Patrem tuum. Et Dominus: Nunquid me videtis, et Patrem meum non videtis
Abbreviated transcription (Latin):
commen dataest inqua ꝑ p&ua stabilitus ueritatis est. Siuis habere bonã causam habete duos uel tres
testibus urgebatur. trinitas illi in consuentia atq in occulto suffragabatur. Illa trinitas de occulto
unum testẽ danihelem excitauit & duos conuicit. Ergo quia in lege urã scriptũ ẽ duorũ hominũ
testimoniũ uerum eẽ dccipite nostrũ testimoniũ nesentiatis iudiciũ. Ego enim inquit non iudico quẽ quã
sedtestimonium ꝑhibeo deme differo iudicium non differo testimonium: Eligamus fr̃s testimonium dĩ
quia testimonium dĩ uerũ ẽ & quimodo testis estomniũ qua eagimus iudexomniũ quae fecimus & alum non quaert
testem nisi seipsum quia oma secr&a cordis nr̃i considerat & quid ex quo fontȩ ꝓcedat. Ideo testis qui a nonquaenr
alium unde cognoscat. quisis uel qualis sit uitatua quited d& unicuiq scđm opertisua

Expanded text:
commendata est, in qua est perpetua stabilitas veritatis? Vis habere bonam causam? Habeto duos vel tres commendata est, in qua est perpetua stabilitas veritatis? Vis habere bonam causam? Habeto duos vel tres testibus urgebatur, Trinitas illi in conscientia atque in occulto suffragabatur: illa Trinitas de occulto unum testem Danielem excitavit, et duos convicit . Ergo quia in Lege vestra scriptum est, duorum hominum testimonium verum esse, accipite nostrum testimonium, ne sentiatis judicium. Ego enim, inquit, non judico quemquam, sed testimonium perhibeo de me: differo judquia testimonium Dei verum est; et qui modo testis es omnium quae agimus, judex erit omnium quae fecimus. Et alium non quaerit testem nisi seipsum, quia omnia secreta cordis nostri considerat, et quid et ex quo fonte procedat. Ideo testis, quia non quaerit alium unde cognoscat quis sis vel qualis sit vita tua, qui reddet unicuique secundum opera sua
Abbreviated transcription (Latin):
nonergo unus deudicio dixerat. dumdixit ego non iudico quemquã detestimonio nunc uult dicene¬
panem nrm̃ cotidianũ quemadõ nobisdare poposcimus. Quidest qđ inlege urã scriptumẽ. qui aduorũ
omnium testimonium uerum ẽ. Num quid semꝑ duo homines uerum dicunt testimonium: non ne duo
falsitestes contra sus annã falsum ꝑtuler testimoniũ & iudaeis quaerentib: falsum testimonium canto
lum. Diciteuangelista nouissime uener̃ duofalsitestes. numquid quiaduoerant . Ideo falsitestes
nonerant quid de duob dicimus ueltrib: uniuersus populus mentitus est contraxp̃m. Siergo
totus populus qui constat ex magna hominũ multitudine falsum testimoniũ dicere inuentus ẽ quo modo
accipiendumẽ in ore duorum uel trium testium stabi tomne uerbum nis. quia hoc modo ꝑmisteriũ trinitas

Expanded text:
non ergo unus. » De judicio dixerat, dum dixit: Ego non judico quemquam; de testimonio nunc vult dicenon ergo unus. » De judicio dixerat, dum dixit: Ego non judico quemquam; de testimonio nunc vult dicePanem nostrum quotidianum, quem a Deo nobis dari poposcimus. Quid est quod in lege eorum scriptum est: « Quia duorum Dicebant, etc. Nunquid per se duo homines verum dicunt testimonium? Nonne duo falsi testes contra Susannam falsum protulerunt testimonium? Et Judaeis quaerentibus falsum testimonium contra Christum, dicit evangelista, Novissime venerunt duo falsi testes . Nunquid quia duo erant, ideo falsi testes non erant? Quid de duobus dicimus vel tribus? Universus populus mentitus est contra Christum. Si ergo totus populus, qui constat ex magna hominum multitudine, falsum testimonium dicere inventus est, quomodo accipiendum est, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum: nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
quam recessit & hic fuit perinnationem & hic̃ modo perdiuinitatẽ Fi desergo mund& corda nr̃a ut intellectꝰ
impleat corda nr̃a & utintellegamus ministeriũ salutis nrãe altum ẽ ꝓfundumẽ sec retum ẽ una est substantia
unadiuintas unamaiestas patris &fiba pat᷑ non fasiusest sed solus filius Ergo intellegamus missionẽ filui
nominatam incarnationem filu. Patrem aut̃ eẽ in carnatum eẽ noncredas. Vndeergo uerum ẽ iudicium eiꝰ
nisiquiauerus est filius patris. Ideo dix̃ iudicium mm̃ uerumẽ: quia solus non sum sed ego& quime misit pat̃
I demergo inaliolo codixit ego & pat̃ unum sumus unum in substantia duo in ꝑsona. Vlnũ dixit ꝓpter¬
& nolidicere aliud & aliud: sed dicalius & alius. non aliud in substantia sed aliu s in ꝑsona. non pat̾maior
non filius minor indiuinitatis gloria sed crede unumsumus. In eo qđ dixit ips aueritas unum liberatte
abarrio quod dixiosumus liberatte a sabellio. Siunum nonergo diuersum sisumus ipse & pat̃¬

Expanded text:
quam recessit. Et hic fuit per incarnationem, et hic est modo per divinitatem. Fides ergo mundat corda nostra, ut intellectus impleat corda nostra. Et ut intelligamus, mysterium salutis nostrae altum est, profundum est, secretum est, una subsuna divinitas, una majestas Patris et Filii. Pater non passus est, sed solus Filius. Ergo intelligamus missionem Filii nominatam incarnationem Filii: Patrem autem incarnatum esse non credamus. Unde ergo verum est judicium ejus, nisi quia ver» Idem ergo in alio loco dixit: « Ego et Pater unum sumus . » Unum in substantia, duo in persona. Unum dixit, in suEt noli dicere, aliud et aliud: sed dic, alius et alius. Non aliud in substnon Filius minor in divinitatis gloria; sed crede, unum sumus. « In eo quod dixit ipsa Veritas unum, liberat te ab Ario; quod dixit sumus, liberat te a Sabellio. Si unum, non ergo diversum; si sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
toteltanta miracula bi nominexp̃i fecer̃ quibus orbemtotũ ad fidem xp̃i conuerterent. Tot actanta ꝑxp̃i nomine passionum
certamina ꝑtulerunt. Carificat dum caritatom in cordib nr̃is diffudit & accernae patriae amorem in spirent qr demeo accipi&
denullo ꝓcedit pater ẽ solus Oma quaecumq hab& pater mea sunt . Proptore adioxi qr demeo accipi& & annuntiabit uobis
Debis dx̃ quae ad ipsam patris diuinitatẽ ꝑtinent . in quib illeẽ aequalis patri. in qua .ẽ & sp̃s̃ scs̃ ae qualis patri & filio quia ina
sub stantia una natura una maiestas unagła una aeternitas .ẽ patris & filii & sp̃s scĩ &ẽ unus ds̃ om̃p̃s inuisibilis in compre

Expanded text:
tot et tanta miracula in nomine Christi fecerunt, quibus orbem totum ad fidem Christi converterent, tot ac tanta pro Christi nomine passionum certamina pertulerunt. » Clarificat, dum charitatem in cordibus nostris diffundit, et aeternae patriae amorem inspirat. Quia de meo accipiet, a quaecunque habet Pater, mea sunt. Propterea dixi: Quia de meo accipiet et annuntiabit vobis. De his dixit quae ad ipsam Patris divinitatem pertinent, in quibus ille est aequalis Patri, in qua Spiritus sanctus aequalis est Patri et Filio, qui una substantia, una natura, una majestas, una gloria, una aeternitas est Patris, et Filii, et Spiritus sancti, et est unus Deus om