comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra contingebant illis. crimini non e¬
rant. Nob aũt erũt. si ad correptionẽ
nr̃am scripta cauere nolumꝰ. S ma¬
gis agamꝰ. ut cũ simus lib̃e filii. que
ẽ sarra: ne legis laqueis ẜuiamꝰ. cum
abraham lib̾am tenuerit: ancillam e¬
iecent. Quo loci plerosq mou̾i scio. Si
enĩ bona cirtũcisio hodie teneri debu¬
it. S⁊ inutilis mandari ñ debuit: pre¬
sertim diuino oraculo. S cũ apls pau¬
cumcisionis. utiq signũ non ipsa res. s
alteriꝰ est rei. Hoc ẽnon ueritas. s in¬
diciũ ueritatis. Deniq ipse exposuit. ⁊
exp̾ssit dicẽs. Signum accepit circũci¬
sionis: signaculũ iusticie ⁊ fidei. Unde
nõ in congrue intelligimꝰ. quia circũci¬
sio corporalis. signũ circũcisionis ẽ spi¬
ritalis. Ergo signũ mansit. donec ueni¬
ret ueritas. Aduenit dñs iħs qui ait.
Ego sum uia ⁊ u̾itas ⁊ uita. Quia non
partẽ exiguam corporis in signo. sed
totũ circũcidit hominẽ inueritate.

Expanded text:
ram contingebant, illis crimini non erant: nobis autem erunt, si ad correptionem nostram scripta cavere nolimus: sed magis id agamus, ut cum simus liberae filii, quae est Sara, ne legis laqueis serviamus, cum Abraham liberam tenuerit, ancillam ejecerit. 29. Quo loco plerosque moveri scio: si enim bona est circumcisio, hodieque teneri debuit: si inutilis, mandari non debuit, divino praesertim oraculo. Sed cum Apostonumalterius rei est, hoc est, non veritas, sed indicium veritatis. Denique ipse exposuit et expressit dicens : Signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae et fidei. Unde non incongrue intelligimus quia circumcisio corporalis signum circumcisionis est spiritalis. Ergo signum mansit donec veniret veritas. Advenit Dominus Jesus, qui ait: Ego sum via, veritas, et vita . Quia non partem exiguam corporis in signo, sed totum circumcidit hominem in veritate,
Abbreviated transcription (Latin):
retꝰ testimonio. cũ adu̾tas dĩ offensione.
⁊ fecunda stilescere: rursus dni uolũ¬
tatẽ. steriles fecundari. iuxta qd̃ scrip¬
tum est. Nonne sterilẽ ⁊ pariẽtẽ ego fe¬
ci dic̃ dñs: Quãuis ad sinagoge illud
et eccle misteriũ dictũ accipiat᷑. quia
⁊ synagoga partꝰ habere desit.que.
successionis fraudata ẽ post̾i̾tate: ⁊ cõ¬
gregatio nascionũ. que sterilis erat cũ

Expanded text:
retur testimonio; cum advertas Dei offensione retur testimonio; cum advertas Dei offensione et fecundas sterilescere, et rursum Domini voluntate steriles fecundari, juxta quod scriptum est, Nonne sterilem et parientem ego feci, dicit Dominus ? Quamvis ad Synagogae illud et Ecclesiae mysterium dictum accipiatur; quia et Synagoga partus habere desivit, quae successionis fraudata est posteritate, et congregatio nationum quae sterilis erat cum
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ qui legẽ uiolat grãm soluit. Et iõ
qr in dm̃ peccat. sacram̃ti celestis amit
rao questionib ab om̃ipotenti dõ gra¬
uiter ad flictꝰ sit. ut supͣ legimꝰ cũ et
ipse ignorau̾it uxorẽ esse abrahe sarrã.
quam sororẽ audierat. abimelech aũt
nullã penã exceꝑit. Terũ egipti regẽ
noueris ducẽ fuisse uicioꝵ. qui quo plꝰ
habuerit licentie. plus flagicii cõmise¬
rit. Abimelech aũt ⁊ fidelis estimatus
sit dõ ut meruerit audire. Et ego cog¬
noui. quia purocorde fecisti hoc. Rex
erat. docet int̾pretatio. Non ẽ gͦ dubi
tum dĩ. nec obsequiũ distulit. s statĩ
uocauit abraham. uxorẽ suã ei reddi¬
dit. p̾ciose ipse multauit. qd̾ uidisset
alienam dotẽ pudoris exoluit. Hinc
ꝗꝗ colligi potest. abimelech regẽ de¬
mentiorẽ meruisse. qd̾ abraham pro
serat dñs. ꝓpter sartam uxorẽ habrahe.¬
A deconomiam ꝑtinet sarre partus.
di donatꝯ ꝓmissione. ut etiã hoc fulci¬

Expanded text:
cujus legem violet, gratiam solvat. Et ideo quia in Deum peccat, sacramenti coelestis amittrao quaestionibus ab omnipotente Deo graviter afflictus sit, ut supra legimus, cum et ipse ignoraverit uxorem esse Abrahae Saram, quam sororem audierat : Abimelech autem nullam poenam exceperit. Verum Aegypti regem noveris ducem fuisse vitiorum, qui quo plus habuerit licentiae, eo plus flagitii commiserit: Abimelech autem adeo fidelis aestimatus sit Deo, ut meruerit audire: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, rex erat, docet interpretatio. Non ergo est dudatum Dei, nec obsequium distulit: sed statim vocavit Abraham, uxorem suam ei reddidit, pretio se ipse mulctavit quod vidisset alienam, dotem pudoris exsolvit. 61. Hinc quoque colligi potest Abimelech regem clementiora meruisse, quod Abraham pro serat Deus propter Saram uxorem Abrah oeconomiam pertinet, ut Sarae partus Dei donatus promissione, etiam hoc fulci
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑfectus fueris habebis posteritatẽ
leticie ⁊ exultationis hereditatem.
mͥ. Non utiq hoc de hac generationẽ
intelligit᷑. que casibꝰ plerũq obnoxi¬
a ẽ ut int̾dũ meliꝰ fuerit nõ gen̾asse

Expanded text:
perfectus fueris, habebis posteritatem laetitiae, et exsultationis haereditatem. mihi . Non utique hoc de generatione hac intelligitur quae casibus plerisque obnoxia est, ut interdum
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne euident̾ circũcisio carnis pre¬
ceptum ẽ. castuonie. ut aliqͥs resecet
libidinem carnis. ⁊ indomitas luxꝯ ac
lasciue refrenet cupiditaces: Et enĩ
circumcisionis uocabulo id p̾scribit᷑.
ut om̃is in puritatis fetor abst̾gatur.¬
⁊ auferatur incentiuũ libidinis. Du
ẽ quã nob̃ ampliꝯ apłi pauli tribuit
auccoritas: qui ait illa que suggessit
abraba. ut de ancilla susciꝑet sobolẽ. ĩ
figurat᷑. sic̃ etiã ipse apłs docet dicẽs
Sub lege uolentes. eẽ. legẽ nõ legistis.
Scriptum ẽ enĩ qd̾ abraham duos fi

Expanded text:
Nonne evidenter circumcisio carnis praeNonne evidenter circumcisio carnis praeceptum est castimoniae, ut aliquis resecet libidinem carnis, et indomitas luxu ac lascivia refrenet cupiditates? Etenim circumcisionis vocabulo id praescribitur, ut omnis impuritatis foetor abstergatur, et incentivum libidinis auest quam nobis Apostoli Pauli tribuit auctoritas, qui ait: Illa quae gessit Abraham ut de ancilla susciperet sobolem, in figuratur; sicut etiam ipse Apostolus docet dicens: Sub lege volentes esse, legem non legistis? Sc
Abbreviated transcription (Latin):
erat uiro. Et tam̃ nõ ociosũ est qd¬
baret: uł huiꝰ facti penitentiã. dix̃
illi. E go sũ ds̃ tuꝯ emerere in cons¬
pectu meo. ⁊ esto sine querela. Quasi
ad huc nõ plene emeruiss: qui desꝑ¬
aret sterilis partum uxoris. ⁊ de ancil¬
la posteritatẽ quereret. Esto inquit
sine querela hoc est in rep̾hensibił.
ut de te uxor nõ querat᷑: ne quisquã
tua facta rep̾hendat. Mittat ei no¬
mẽ. litt̾a addita: ut de abram uocet᷑
abraham hoc ẽ de patre uano. sicut
habet latina int̾pretatio: uocaretur
pat̾ sublimis. pat̾ electꝰ. ut de patre
fieret pat̾ filii. Uanꝰ erat cũ dm̃ nes¬
ciret: electus factꝰ est. pꝯea quã agno¬
uit dm̃. Pat̾ erat cum de ancilla ꝓ¬
lem haberet: s pat̾ filii non erat. qr
non erat eiꝰ filiꝰ. qui nõ erat legimo
susceptus coniugio. Peꝑit sarra: ⁊ fac¬
tus ẽ pat̾ filii. Circumcidi iubetꝰ ac¬
cepturꝯ ueri seminis hereditatem:

Expanded text:
erat viro: et tamen non otiosum est qerat viro: et tamen non otiosum est qbaret, vel hujus facti poenitentiam, dixit illi: Ego sum Deus tuus, emerere in conspectu meo, et esto sine querela , quasi adhuc plene non emeruisset, qui desperaret sterilis partum uxoris, et de ancilla posteritatem quaereret. Esto, inquit, sine querela, hoc est, irreprehensibilis; ut de te non queratur uxor, nec quisquam tua facta reprehendat. Mutat enim nomen, littera addita, ut de Abram vocaretur Abraham, hoc est, de patre vano, sicut habet Latina interpretatio, vocaretur pater sublimis, pater electus; vel de patre fieret et pater filii. Vanus erat cum Deum nesciret: electus factus est postquam cognovit Deum. Pater erat cum de ancilla prolem haberet: sed pater filii non erat; quia non erat ei filius, qui non erat legitimo susceptus conjugio. Peperit Sara, et factus est pater filii. Circumcidi jubetur accepturus veri seminis haereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
duerat in salentiam. Deniq int̾rogã¬
ti angło quo iret : respondit. A facie sa¬
rre dñe mee: ego fugio. Et hoc tumor¬
post ea dñam. significarst. Illud ad
inuiriam p̾missũ. hoc ad exp̾ssionẽ
ꝑsone ad ditũ. Non placuit ancille
in solentia: ⁊ iõ dix illi angłs. Reu̾¬
tere ad dñam tuã. Utiq non latuis¬
set angłm siui supplicioꝵ uicta fuiꝰ¬
set ⁊ magis rep̾hendiss uerb̾antis se¬
uitiam. quã fugientis dissessionẽ
Sed ut ostenderet quia tamꝙͣ suꝑ¬
ba fugiebat. ne suꝑba. eẽt. dñe addi¬
dit. Et humilia te sub manibꝰ eiꝰ
Opto gͣ. ut ħ uiciũ nullꝰ incidat. S
siquis inciderit. discat ancillã suã
humiliari uxori sue: ne dũ uult an¬
cillã suã undicare excludat uxorẽ
Ergo abraham ⁊ unꝯ de ppło gentili
erat. ⁊ causa postĩtatis introierat ad
ancillã. Qd̃ uxor eiꝰ stilitatẽ suã ob¬
umbrare cupiens: auctor eiꝰ facti fu¬

Expanded text:
duerat insolentiam. Denique interroganduerat insolentiam. Denique interroganti angelo quo iret, respondit: A facie Sarae dominae meae ego fugio . Et hoc tumorpostea dominam significaret. Illud ad injuriam praemissum, hoc ad expressionem personae additum. Non placuit angelo ancillae insolentia; et ideo dixit illi: Revertere ad dominam tuam . Utique non latuisset angelum, si vi suppliciorum victa fugisset, et magis reprehendisset verberantis saevitiam, quam fugientis discessionem: sed ut ostenderet quia tamquam superba fugiebat, ne superba esset dominae, addidit: Et humilia te sub manibus ejus . Opto igitur ut hoc vitium nullus incidat: sed si quis inciderit, discat ancillam suam humiliare uxori suae; ne dum vult ancillam vindicare, excludat uxorem. 27. Ergo Abraham et unus de populo erat gentili, et causa posteritatis introierat ad ancillam; quia uxor ejus sterilitatem suam obumbrare cupiens, auctor ejus facti fu
Abbreviated transcription (Latin):
sinũ tuum. Tbi aũt uidit eẽ. concep¬
tum. sp̃ta sum. in quit corã ab ea. Iu¬
dicet dñs int̾ me ⁊ te. Quant ꝯ dolor ꝙͣ
grauis sit querela feminarũ: lectioe
exponitꝰ. Dain ꝓuidũ ⁊ leuẽ maritum.
qui morigerari nesciat et diuortii cau¬
sas exhibet. S abraham uir mod̾atus
& prudens. ecce inqͥt ancilla tua in ma¬
nibꝰ tuis: ut ereeam quomͦ t̾ placuerͣ.
Maluit enĩ uxorẽ tenere: quã famu¬
lam. Ne hoc tam̃ plene ꝑmissa utitur.¬
ratiꝰ ultionẽ non tenuit quã tenebat.
Idõq scriptum ẽ. ⁊ afflieit eam sarra.
et fugit a facie eius. Duo sũt que com¬
p̾hendit scriptura. ut ⁊ domine gͣuẽ
indignationẽ expͥmeret.⁊ ancille tu¬
morem ac suꝑbiam. Quod afflixit eã
sarra: ad iracundiã ad fligentis refer¬
tur. Quod agar fugit contumeliam:
serue pacientiam nõ ferebat. que sibi
herilis contubernii uindicabat fas¬
tignm. In dignata ẽ in iuriam que in¬

Expanded text:
sinum tuum; ubi autem videt concepsinum tuum; ubi autem videt conceptum esse, spreta sum, inquit, coram ab ea: judicet Deus inter me et te . Quantus dolor, quam gravis querela sit feminarum lectione exponitur. Da improvidum et levem maritum qui morigerari nesciat, et divortii causas exhibet. Sed Abraham, vir moderatus et prudens: Ecce, inquit, ancilla tua in manibus tuis, utere ea quomodo tibi placuerit . Maluit enim uxorem tenere, quam famulam. Nec hoc tamen plenrationem non tenuit, quae tenebit? Ideoque scriptum est: Et afflixit eam Sara, et fugit a facie ejus. Duo sunt quae comprehendit 292 Scriptura; ut et dominae gravem indignationem exprimeret, et ancillae tumorem ac superbiam. Quod afflixit eam Sara, ad iracundiam affligentis refertur: quod Agar fugit, contumeliam servili patientia non ferebat, quae sibi herilis contubernii vindicabat fastigium: indignata est injuriam, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
git. unũ corpꝰ ẽ. Nec clare hanc occa¬
sionẽ diuortu mulieribꝰ. Nemo sibi
blandiatur. de legibꝰ hominũ. Om̃e
stuprũ: ad ulteriũ est. Nec uiroslic
qd̾ mulieri nõ licet. Eadem a uiro qͥ
ab uxore debetur castimonia. Quicꝙͣ
mea que nõ sit legitima uxor ꝯmissũ
fuerit. adult̾ii dampnatꝰ crimine. Eigo
adu̾teritis quid debeatis cauere. ne qͥs
sacram̃ti se indignũ p̾beat. Accipite e¬
tiam illud. qr hunusmodi in tẽꝑantia.
soluit caritatẽ coniugni. suꝑbas ancil¬
las fac: iracũdas matͦnas. discordes con¬
iuges. concubinas ꝓcaces. in uerecũdoᷤ
maritos. Simul ut de dño concepit an¬
cilla: sꝑnit dnam suã tamq ditior par¬
tu. Dña se despici dolet: maritũ aucto¬
rẽ in uiriarũ suarũ arguit. Deniq sar¬
ra ipsa marito. ancille sue potestatẽ de¬
derat.⁊ postea dic̃ ad eum. In iuriã ac¬
cipio ego ex te. Dedi ancillam meã in

Expanded text:
num corpus est nec dare hanc occanum corpus est nec dare hanc occasionem divortii mulieribus. Nemo sibi blandiatur de legibus hominum . Omne stuprum adulterium est, nec viro licet quod mulieri non licet. Eadem a viro, quae ab uxore debetur castimonia. Quidquid in eam quae non sit legitima uxor, commissum fuerit adulterii damnatur crimine. Ergo advertistis quid debeatis cavere, ne quis sacramentis se indignum praebeat. 26. Accipite etiam aliud, quia hujusmodi intemperantia solvit charitatem conjugii, superbas ancillas facit, iracundas matronas, discordes conjuges, concubinas procaces, inverecundos maritos. Simul ut de domino conceperit ancilla, spernit dominam suam tamquam ditior partu: domina se despici dolet, maritum auctorem injuriarum suarum arguit. Denique Sara ipsa marito ancillae suae potestatem dederat, et postea dicit ad eum: Injuriam accipio ego ex te: ego dedi ancillam meam in
Abbreviated transcription (Latin):
de sobolis. Ad huc post diluuiũ caritas
erat generis humani. Erat enĩ religi¬
oni. ne quis ñ reddisse debitum uidere
tur nature. Deniq ⁊ loch scĩ filie. hac
causam querende posteritatis habuer̃.
ne genꝰ deficeret humanũ. ⁊ idõ publi
ci muneris gr̃a. pͥuatam culpã prete¬
xuit. Nec ociosum ẽ. qd uxor auͤtor fac¬
ti inducitꝰ. ut excusetꝰ maritus. ne uago
raptꝯ errore credat᷑. Simulut discant
mulieres dilig̾e̾ uiros: nec agitan ua¬
na suspitione pellicatus. aut in uidere
pͥuignis. si ipse lib̾os nõ suscepint. U .xo¬
ni bone cordi erat excusare. apud uirũ
sterilitatẽ suã.⁊ ne causa. eẽt. uiro quo
is lib̃os non hab̾et: suadet ut intraret
ad ancillam. Hoc fecit lia. hoc rachel
postea. Disce mulier zelũ deponere.
qui sepe mulieres infurore incitat.
S ⁊ uos moneo uiri maxime. qui ad
grãm dñi tenditis. nõ ꝯmisceri adul¬
termo corpori. Qui enĩ se meretrici iũ¬

Expanded text:
dae sobolis. Adhuc post diluvium raritas dae sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat generis humani: erat etiam religionis, ne quis non reddidisse debitum vitur naturae. Denique et Loth et suae filiae hanc causam quaerendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum, et idci muneris gratia privatam culpam praetexuit. Nec otiosum est quod uxor auctor facti inducitur; ut excusetur maritus, ne vago raptus errore credatur: simul ut discant mulieres diligere viros, nec agitari vana suspicione pellicatus, aut invidere privignis, si ipsae liberos non susceperint. Uxori bonae cordi erat excusare apud virum sterilitatem suam; et ne causa esset viro quod is liberos non haberet, suadet ut intraret ad ancillam. Hoc fecit Lia, hoc Rachel postea. Disce mulier zelum deponere, qui saepe mulieres in furorem incitat. 25. Sed et vos moneo, viri, maxime qui ad gratiam Domini tenditis, non commisceri adulterino corpori qui enim se jungit meretrici u
Abbreviated transcription (Latin):
Non uult enĩ mortẽ peccatoris. Et iõ
qd̃ pͥmii ẽ pollicetur. qd̾ pena nõ exig̃.
Mauult enĩ mitibꝰ ꝓuocare: quã ter¬
rere semoribꝰ. Et tu peccasti cũ genti¬
habes tam̃ qm̃ cum his mͥ sermo est.
qui ad gr̃am baptismatis nom̃ deder̃
Si qui tantũ crim̃ fecit. sciat sibi uei¬
am tribuendã. S quasi ei qui crimẽ
commiserit. in reliquũ tam̃ abstinen¬
dum. nouerit. Deniq illi adultere ꝙͣ
in eugłio obtulerunt scribe phariseo¬
rũ: ignouit quidẽ dñs supiora s ait.
I ade ⁊ amodo uide ne pecces. Quod
cum illi dic̃ tibi dicit. Fecisti gentilis
adultium. fecisti cathecuminꝰ ignoscit᷑
tibi remittit᷑ tͥ ꝑ baptismũ. Unde ⁊ pꝰt
hec uide ne pecces. Habes unã abrahe
defensionẽ. Scda illa ẽ quod ñ ardore
aliquo. uage succensꝰ libidinis. non p̾¬
ualentis fõrme captꝰ decore. ancille cõ¬
tubnio. cõiugalem post habuit thoꝵ
s studio querende posteritatis ⁊ ꝓpagan¬

Expanded text:
od praemii est pollicetur: quod poenae, non exigit. Mavult enim mitibus provocare, quam terrere saevioribus. Et tu peccasti cum gentihabes. Tamen quoniam cum his mihi sermo est, qui ad gratiam baptismatis nomen dederunt, si quis tantum crimen fecit, sciat sibi tribuendam veniam; sed quasi ei qui crimen commiserit, in reliquum tamen abstinendum noverit. Denique illi adulterae quam in Evangelio obtulerunt scribae Pharisaeorum, 291 ignovit quidem Dominus superiora, sed ait: Vade, et amodo vide ne pecces . Quod cum illi dicit, tibi dicit. Fecisti gentilis adulterium, fecisti catechumenus? Ignoscitur tibi, remittitur tibi per baptismum. Vade, et post haec vide ne pecces. Habes unam Abrahae defensionem. 24. Secunda illa est, quod non ardore aliquo vagae succensus libidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit thorum, sed studio quaerendae posteritatis et propagan
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾a. ꝑ reꝓmissionẽ que sunt ꝑ alle¬
goriã dicta. Nam hec sunt duo testa¬
menta. Ununi quidẽ a monte sina.
inseruitutẽ generans qd est agar.
Duos ppłos ostendens. de abrahege¬
neratione manare. Inũ uideorũ qͥ
legis sillabis seruiat: eo quod de an¬
cilla in seruitutẽ uideatur. eẽ gen̾at.
Aiterũ xp̃ianũ qui ad remissionem
peccatoꝵ: celestis gr̃e lib̾tatẽ accepe¬
rit. Quod gͦ putas. eẽ peccatũ. adu̾tis.
ẽẽ misteriũ. quod ea que posterioribꝰ
te querere oꝑa legis. Qm̃ nõ iustifica¬
tur. homo. ex oꝑibꝰ legis. nisi ꝑ fidem
iħu xp̃i. Et ut scias quia xp̃ianis dic̃.

Expanded text:
romissionem: quae sunt per allegoriam dicta. Nam haec sunt duo testamenta: unum quidem a monte Sina in servitutem generans quod est Agar , duos populos ostendens de Abrahae generatione manare: unum Judaeorum, qui legis syllabis serviat; eo quod de ancilla in servitutem videatur esse generatus: alterum Christianum, qui ad remissionem peccatorum coelestis gratiae libertatem acceperit. Quod ergo putas esse peccatum, advertis esse mysterium, quo ea quae posterioribus te quaerere opera legis; quoniam non justificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem Jesu Christi . Et ut scias quia Christianis dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit alterũ: Peꝑit enĩ ⁊ agar. filiũ
hisinael: s nõ ipsum dicit. s dic̃ scm̃
isaac. Et addidit ideo qui exierit ex
te. Ille enĩ uere exunt ex abraham: qͥ
legituno coniuigio ꝓcreatꝰ ẽ. S ꝑi¬
saac legitimũ filiũ. illum uirũ legi¬
gimũ possumꝰ intelligere dñm iħm:¬

Expanded text:
dicit alterum? Peperit enim et Agar filium dicit alterum? Peperit enim et Agar filium Ismael, sed non ipsum dicit, sed dicit sanctum Isaac. Et ideo addidit: Qui exierit de te. Ille enim vere exivit ex Abraham, qui legitimo conjugio procreatus est. Sed per Isaac legitimum filium, illum verum legitimum possumus intelligere 289 Dom
Abbreviated transcription (Latin):
ne infirmos aios ꝑ dilationẽ aliquã
subeat penitentia. contẽpsisse p̾sen¬
tia ⁊ uelut usuaria quadã largitate cõ¬
pensat ut ub̃iora restituat ei. qui captꝰ
consideremꝰ. Non diuicias ut auarꝰ
exposcit: non longeuitatẽ istiꝰ uite.
ut meticulosus mortis. nõ potentia.
s dignũ querit sibi heredẽ laboris.
Quid mͥ inquit dabis: ego autẽ di¬
mutor. sine filiis. ⁊ in fra. Quia mͥ se¬
men nõ dedisti. uernaculus mẽs he
res mͥ erit. discant gͦ homines conu¬
gia ñ spnere. nec sibi sociare impares
ne huiꝰ modi suscipiant liberos. quos
heredes habere nõ possũt. ut uł trans¬
fundende hereditatis contẽplatione.
si nullo contuitu pudoris mouent᷑:
digno studeant mat̾monio. S si abrͣ¬
he sententia ad corrigendũ minꝰ pro¬
fecit. accipe oraculũ di huiꝰ modi cõ¬
dempnantis hereditem. Non erit
inquid heres tuus hic s alt̾ qui ex¬
ierit de te. ille erit eres tuus. Quem

Expanded text:
ne infirmos animos per dilationem aliquam ne infirmos animos per dilationem aliquam subeat poenitentia contempsisse praesentia: et velut quadam usuraria largitate compensat, ut uberiora restituat ei qui captus consideremus. Non divitias ut avarus exposcit, non longaevitatem vitae istius, ut meticulosus mortis, non potentiam; sed dignum quaerit sui haeredem laboris: Quid mihi, inquit, dabis? Ego autem dimittor sine filiis . Et infra: quia mihi semen non dedisti, vernaculus meus mihi haeres erit . Discant ergo homines conjugia non spernere, nec sibi sociare impares; ne hujusmodi suscipiant liberos, quos haeredes habere non possint; ut vel transfundendae haereditatis contemplatione, si nullo contuitu pudoris moventur, digno studeant matrimonio. 20. Sed si Abrahae sententia ad corrigendum minus proficit, accipe oraculum Dei hujusmodi condemnantis haereditatem: Non erit, inquit, haeres tuus hic: sed alter qui exierit de te, ille haeres tuus erit . Quem
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dos patris qui sui corporis sacrificio.
patrem nr̃is reꝓpiciauit delictis. Quan¬
cum aũt illũ. qd̾ de p̾da uictorie. nicħ
uoluit ꝯtingere. nec oblatum sum̾e.
Minuit eñ fructũ triũphi mercedis
susceptio ⁊ beneficii adimit grãm. Plu¬
rimũ enim refertꝰ. utrũ pecunie. an
gle dimicaius. Ait̾ mercennarii loco
tum recusat: ne dicat qui dedit. quia
ego diuitẽ fecit eũ: hoc solũ satis si¬
bi eẽ testificat᷑: quod pastui p̾liantiũ
uiuenũ. ꝓ feciss. Dicet aliquid. Cũ
ipse uicerit quomodo dic̃ ad regẽ so¬
domoꝵ. nichil sumã abste: ⁊ cũ p̾da
utiq in potestate uictoris fuerit. docet
militarẽ disciplinã ut reges ẜuentur.
Om̃ia sane his qui secũ fuissent in ad¬
ium̃tum fortasse sociati. partẽ emolu
ẽ uerbũ dñi ad abraham: inuisu di¬
cens. Noli timere abraham ego ꝓte¬
gam te. Merces tua multa erit ual¬
de. Non ẽ serus ad remunerandũ

Expanded text:
sacerdos Patris, qui sui corporis sacrificio sacerdos Patris, qui sui corporis sacrificio Patrem nostris repropitiavit delictis. 17. Quantum autem illud quod de praeda victoriae nihil voluit contingere, nec oblatum sumere? Minuit enim fructum triumphi mercedis susceptio, et beneficii arrodit gratiam. Plurimum enim refert utrum pecuniae, an gloriae dimicaveris: alter mercenarii loco tum recusat, ne dicat qui dedit: quia ego divitem feci eum; hoc solum sibi satis esse testatur, quod pastui praeliantium juvenum profecisset. Dicet aliquis : Cum ipse vicerit, quomodo dicit ad regem Sodomorum, Nihil sumam abs te; cum praeda utique in potestate vicotris fuerit ? Docet militarem disciplinam, ut regi serventur omnia. Sane iis qui secum fuissent in adjumentum fortasse sociati, partem emolumest verbum Domini ad Abram in visu dicens : Noli timere Abram, ego protegam te, merces tua multa erit valde . Non est serus ad remunerandum
Abbreviated transcription (Latin):
co nec belli declinaret piculũ. Quidẽ
num̾auit. hoc ẽ elegit. Inde ⁊ illud
nõ solũ ad scĩam refertur dĩ. s etiam
rati sunt. Cognouit enĩ dñs qui sũt
ipsiꝰ. Cos autẽ qui nõ sunt ipsiꝰ non
dignatur. cognosce̾. Numerauit aũt
trecentos decẽ ⁊ octo. ut scias ñ quãti¬
tatem numeri. s meritũ electionis
exp̾ssum. Cos enĩ adsciurit. qͦs indic̃¬
gͦ merito abraham uicit. ñ ppłoso ex¬
ercitu. Deniq eos quibꝰ .u. regui
arma cesserũt: cũ paucis egressꝰ uer¬
naculis. triũphauit. S qui uincie
nõ debet arrogare sibi uictoriã: s de¬
ferre dõ. hoc abraham docet qui tu¬
umpho humilior factꝰ ẽ nõ suꝑbior.
Sacrificiũ deniq obtulit: decimas
dedit. Idõq eum melchi sedech qui in¬
terp̾tatione latina dr̃ rex iusticie. et
rex pacis benedixit. Erat enĩ sac̾dos
sũm dĩ. Qui ẽ rex iusticie sac̾dos dei.
nisi cui dicit᷑. tu es sac̾dos in et̾nũ scd̃
ordinem melchi sedec: hoc ẽ dĩ filius

Expanded text:
eo nec belli declinaret periculum. Quid est, numeravit? Hoc est, elegit. Unde illud non solum ad scientiam Dei refertur, sed etiam rati sunt . Cognovit autem Dominus qui sunt ipsius: eos autem qui non sunt ipsius, non dignatur cognoscere. Numeravit autem trecentos decem et octo, ut scias non quantitatem numeri, sed meritum electionis expressum. Eos enim adscivit, quos dergo merito Abraham vicit, non populoso exercitu. Denique eos quibus quinque regum arma cesserunt, cum paucis egressus vernaculis triumphavit. 16. Sed qui vincit non debet sibi arrogare victoriam, sed deferre Deo. Hoc Abraham docet, qui triumpho factus humilior est, non superbior. 288 Sacrificium denique obtulit, decimas dedit; ideoque ei Melchisedech qui interpretatione Latina dicitur rex justitiae, rex pacis, benedixit: Erat enim sacerdos summi Dei . Quis est rex justitiae sacerdos Dei, nisi cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , hoc est, Dei Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dixisti quia uxor tua est ⁊ sũpseram sor
mn̾ eam uxorẽ: Et nũc ecce mulier tu¬
a añ te. Et si natura ferus ac barbarꝰ
tam̃ significat etiã ext̾nis ac barbaris
erroribꝰ ẽẽ curã pudoris: ⁊ adulteriie¬
tiã sͥ crimen cauendũ. Qui p̾tendit ig¬
norantiã: condempnat in tẽꝑantiam.
Nec mirũ si barbarus ius nouit nat̾e¬
lis tenentur legibꝰ. Sint tam̃ aliqua.
que nõ solũ paribꝰ suis copule seruent
fidem. uerũ etiã coitꝰ uniꝰ castitatẽ

Expanded text:
non dixisti minon dixisti mimihi uxorem? Et nunc ecce mulier tua ante te . Etsi natura ferus ac barbarus, tamen significat etiam exteris ac barbaris moribus esse curam pudoris, et adulterii etiam sibi crimen cavendum. Qui praetendit ignorantiam, condemnat intemperantiam. Nec mirum si barbarus jus novit naturlis tenentur legibus, sunt tamen aliqua quae non solum paribus suis copulae servent fidem; verum etiam coitus unius castita
Abbreviated transcription (Latin):
ita hortatoris. ut unusquisq se castũ
p̾beat. alienũ nõ affectet thorum. nec
latendi spe. aut faciendi in punitate.a¬
lienam uxorẽ incesset: nõ meurla aut
chil lateat: nullꝯ euadat. nemouride¬
at. Uicẽ absentis mariti tuet. seruat
excubias inmo sine excubus dep̾hen¬
dit reum anteꝙͣ faciat qd̃ parauerat
in animis singuloꝵ. Inm̃tibꝰ unu̾¬
sõꝵ crim̃ agnoscit: ⁊ si maritũ adult̾
refelleris. ñ fallis dm̃. Et si maritũ e¬
uaseris. ⁊ si iudicẽ foriluseris. nõ euadiᷤ
iudicẽ totiꝰ mundi. Ille grauiꝰ ulcisci¬
tur inuiriam inopis. contumelias
in prudentis mariti. Maior ẽ enĩ ĩui¬
ria auctorẽ ꝙͣ custod̾e. talamis. sp̾tum
⁊ nõ consideratũ. Ipse quãꝙͣ pharao
licet ⁊ rex egiptioꝵ. quẽ ⁊ insolentia re
cinia atq luxuries. a studio castitatiᷤᷤ
abduceret: uocauit abraham. ⁊argu¬
it eum dicẽs. Quid hoc fecisti mͥ: qͣre

Expanded text:
ita hortatorius, ut unusquisque se castum ita hortatorius, ut unusquisque se castum praebeat, alienum non affectet thorum, nec latendi spe, aut faciendi impunitate alienam uxorem incessat, non incuria aut m nihil lateat, nullus evadat, nemo irrideat: vicem absentis mariti tuctur, servat excubias, imo sine excubiis deprehendit reum antequam 285 faciat quod paraverit; in animis singulorum, in mentibus universorum crimen agnoscit. Et si maritum adulter fefelleris, non fallis Deum: et si maritum evaseris, et si judicem fori luseris, non evadis judicem totius mundi. Ille gravius ulciscitur injuriam inopis, contumeliam imprudentis mariti. Major est enim injuria auctorem, quam custodem thalami spretum et non consideratum. 8. Ipse quoque Pharao, licet rex Aegyptiorum quem et insolentia regscivia atque luxuries a studio castitatis abduceret, vocavit Abraham, et arguit eum dicens: Quid hoc fecisti mihi? Quare
Abbreviated transcription (Latin):
tã pulcritudo mulieris. quã uirtꝰ eius
et grauitas delec tat uirũ: qui suauita¬
tẽ querit ꝯugii. Non supiore censu
ambiat: quã necessitates nõ teneant
maritales. si non monilibꝰ ornatam
s moribꝰ. Offendit plerũq uirũ: si
Sarra ñ facultatibꝰ ditior. ñ genere
splendidior erat. Idõ uirũ imparem
ñ putabat: idõ quasi parẽ grã dilige¬
bat. Idõ ñ censu ẽ retenta. ñ parenti¬
bus. ñ ꝓpinquis: s uirũ ꝓpͥum. quacũ¬
q ꝑgeret sequebat. Ee terna adiit. so¬
rorẽ eiꝰ se asseruit: contenta. si ita ne
cesse eẽt se piclitari pudore. quã uirũ
salite. Ut ⁊ tueret᷑ maritũ. m̃tita est
germanitatẽ: ne insidiatores pudo¬
ris eiꝰ tamꝙͣ emolumen indicẽ uxo¬
ris necaret. Deniq simul ut uider̃t
illam egiptii: admirati qd̾ speciosa
ess ualde: induxerũt illã ad regem
suũ. ⁊ cũ abrahã bene egerũt. tanqm̃

Expanded text:
tam pulchritudo mulieris, quam virtus ejus tam pulchritudo mulieris, quam virtus ejus et gravitas delectat virum. Qui suavitatem quaerit conjugii, non superiorem censu ambiat, quam necessitates non teneant maritales: si non monilibus ornatam, sed moribus. Offendit plerumque virum, si Sara non facultatibus ditior, non genere splendidior erat; ideo virum imparem non putabat, ideo quasi parem gratia diligebat, ideo non censu est retenta, non parentibus, non propinquis, sed virum proprium quocumque pergeret, sequebatur: externa adiit, sororem se ejus adseruit, contenta si ita esset necesse, se periclitari pudore, quam virum salute. Ut tueretur maritum mentita est germanitatem; ne insidiatores pudoris ejus tamquam aemulum et vindicem uxoris necarent. Denique simul ut viderunt illam Aegyptii, admirati quod speciosa esset valde, induxerunt illam ad regem suum, et cum Abraham bene egerunt, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ni tuo dabo terrã hanc. Uide quomo¬
do ꝓmisso tamꝙͣ̃ frequenti. in ualidũ
ad huc informet atq insticuat: ⁊ ipse
memor fui totũ de eo de pucet. nichil
sibi uindicet. Idõ ⁊ aram edificauit
dõ qui appariit ei. Et recessit inde ĩ
montẽ contra orientẽ bethel. surgẽ¬
tem adhuc sibi solẽ cupiens iusticie
uide. Idõq nõ in uallibꝰ sin monte
tabnaculũ sibi locauit: quia ds̃ mon¬
tium ẽ ⁊ ñ collux̃. Inuocauit nomen
dñi dĩ sui. Ubi bethel id est domꝰ dĩ
ibi ⁊ ara. Ubi ara. ibi inuocatio dĩ. Nõ
in merito qͣꝗͣ ꝓcessꝰ tantos habuit: qr
dm̃ sꝑabat sibi auxilio fore. Ex̾cetur
cum abiit. fames incidit. inegiptũ
descendit. Comperat in egiptũ lasci¬
uam iuuenũ ẽẽ. luxuriam petulantẽ
cupiditatẽ. uoluptatũ intẽꝑantiam.
Adu̾tebat int̾ hinꝰ modi uiros. in tutã
uxoris pudiciciã fore: sibiq conuigis
pulcritudinẽ ꝑiculo futurã. Monuit
uxorẽ. ut sororẽ sedice̾t. Quo docetur ñ

Expanded text:
ni tuo dabo terram hanc . Vide quomodo promisso frequenti tamquam invalidum adhuc informet atque instituat; et ipse memor sui totum Deo deputet, nihil sibi vindicet. Ideo et aram aedificavit Deo, qui apparuit ei; et recessit inde in montem contra Orientem Bethel , surgentem adhuc sibi solem cupiens justitiae videre. Ideoque non in vallibus, sed in monte tabernaculum sibi locavit, quia Deus montiDomini . Ubi Bethel, id est, domus Dei, ibi et ara: ubi ara, ibi et invocatio Dei nostri. Non immeritoque processus tantos habuit, quia Deum sperabat sibi auxilio fore. Exercetur ertum abiit, fames incidit, in Aegyptum descendit. Compererat in Aegypto lascivam esse juvenum luxuriam, petulantem cupiditatem, voluptatum intemperantiam. Advertebat inter hujusmodi viros intutam uxoris pudicitiam fore, sibique conjugis pulchritudinem periculo futuram: monuit uxorem, ut sororem se diceret. Quo docetur non
Abbreviated transcription (Latin):
cat aliquis. Quomodo abrahã nobis
unitandũ ꝓponis. cũ de ancilla susce¬
ꝑit filiũ : aut quid sibi ħ uult. ẽẽ. tant᷑
uir huic errori fuerit obnoxiꝰ. cuius
tanta oꝑa miramur: Et iõ ne quodã¬
mͦ more nagͥantiũ. locum hunc quẽ
pleriq uadosũ putant declinasse ui¬
deamur: rationẽ en explanare cor¬
dis ẽ. Non ab uno quod abraham de
ancilla susceꝑit filium. ut cognoscaᷤᷤ

Expanded text:
braham nobis imitandum proponis, 290 cum de ancilla susceperit filium? Aut quid sibi vult hoc esse, ut tantus vir huic errori fuerit obnoxius, cujus tanta opera miramur? Et ideo ne quodam more navigantium locum hunc quem plerique vadosum putant, declinasse videamur, rationem ejus explanare cordi est. Non abnuo quod Abraham de ancilla susceperit filium; ut cognoscas
Abbreviated transcription (Latin):
fectior. Inde enĩ ꝑfectior ante aduẽ¬
tum xp̃i: nõdum uenerat qui dice̾t.
Siuis ꝑfectꝰ ẽẽ. uade uende om̃ia que¬
habes: ⁊ da pauꝑibꝰ ⁊ ueni sequere
me. Tam̃ ut minime auarꝰ electio¬
nẽ offert: ut iustꝰ dissentionẽ am¬
putat. Non sit inquit rixa int̾ me ⁊ te.
⁊ int̾ pastores tuos et pastores meos. qr¬

Expanded text:
erfectior. Unde enim perfectio ante advenerfectior. Unde enim perfectio ante adventum Christi? Nondum venerat qui diceret: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia tua, et da pauperibus, et veni, sequere me . Tamen ut minime avarus electionem offert, ut justus dissensionem amputat. Non sit, inquit, rixa inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, q
Abbreviated transcription (Latin):
seminariũ dissentionis auferas. Neq
enĩ tu fortior quã abraham. Ille dedi¬
nanda censuit: nõ despicienda ẜuulo¬
rum uirgia. Et si tu fortior. caue ne al¬
parentes discordiam ser̃. Diuide potiꝰ
ut maneat amicicia. Indiuisa domꝰ.
duos non sustinet. Nonne meliꝰ est
emigrare cũ gr̃a: quã cohabitare cum
discordia: Ipsa ꝙͣ qm̃ cuimodi eẽ debe¬
at diuisio: patriarcha edocet. Eirmi¬
or dundat infirmio legat. ne habeat
di: cuidatꝰ optio eligendi. Nec diuisi¬
or grauat᷑. nam quo prudentior: co cau¬
tior. I.t nec in diuisione circũ scribat᷑
nec melectione fraudet. Diuisit. abra¬
tes in quid simul.qz iniuiũ diuites
erant. Sclare uitium ut diuites t̾ta
nõ capiat. Nilenĩ satise. diuitũ cu¬
piditati. Quanto ditior quis fuerit:
tanto auidior ad possidendũ. Est os¬
tendere agri t̾minos cupit uicinũ exdu¬
dere. Numqͥd eiꝰ modi abraham. mi¬
nime: quãuis in pͥncipio et ipse inꝑ¬

Expanded text:
seminarium dissensionis auferas. Neque seminarium dissensionis auferas. Neque enim tu fortior quam Abraham. Ille declinanda censuit, non despicienda servulorum jurgia. Et si tu fortior, cave ne alter parentes discordiam serunt. Divide potius, ut maneat amicitia. Indivisa domus duos non sustinet. Nonne melius est emigrare cum gratia, quam cohabitare cum discordia? 11. Ipsa quoque cujusmodi esse debeat divisio, Patriarcha edocet. Firmior dividat, infirmior eligat, ne habeat di cui datur optio eligendi, nec divisor gravatur. Nam quo prudentior, eo cautior; ut nec in divisione circumscribatur, nec in electione fraudetur. 12. Divisit Abrauia nimium divites erant. Saeculare vitium ut divites terra non capiat. Nihil enim satis est divitum cupiditati. Quanto ditior quis fuerit, tanto avidior ad possidendum est. Extendere agri terminos cupit, et vicinum excludere. Numquid hujusmodi Abraham? Minime, quamvis in principio et ipse imp
Abbreviated transcription (Latin):
contẽ platione reuocari debet ab execu¬
tione p̾ceptoꝵ celestiũ. quia ds̃ illa nob̃
om̃ia largitur.⁊ potẽs est seruare que
nis. qd̃ cum uxore speciosa descendit ĩ
egiptum. Erat quidẽ iusto uiro. cura
conuigalis pudicicie: s marꝰ erat stu¬
diũ maturande deuotiomis. ne p̾tulis¬
se custodiã thori mandatis uideretur
quã gratã sciebat conuigi. Nam quia
studio obeundi celestis oraculi: uxorẽ
ꝙͣꝙͣ in ꝑiculũ dedux̾at: pudoris etiam
castimoniũ conugu defendit. P̾maᷤᷤ¬
deuotio . I. ideamꝰ ⁊ ceterarũ uirtutũ
grãm. Multebatꝰ sc̃s abrahã nepotis
p̾sentia: cui patriũ effectũ exhibebat
Incidit rixa int̾ seruulos: ne potis et pa¬
trui. Adu̾tit puidentior. ẜuuloꝵ dis¬
sentionibꝰ dñoꝵ concordiam solui so¬
lere: amputauit fimbriã discordie. ne
contagium serpet. Tolerabilius ⁊ eñi
putauit ut copula sequestraret᷑. quam
gr̃a dirimeretꝰ. Quod te facere oportet
si forte huiꝯ modi aliquid incideris u̾

Expanded text:
 debet ab exsecutione praeceptorum coelestium; quia Deus nobis omnia illa largitur, et potens est servare quae nis Abrahae, quod cum uxore speciosa descendit in Aegyptum. Erat quidem justo viro cura conjugalis pudicitiae: sed majus erat studium maturandae devotionis, ne praetulisse custodiam thori mandatis videretur quam gratam sciebat conjugi. Nam quia studio obeundi coelestis oraculi uxorem quoque in periculum deduxit pudoris, etiam castimoniam conjugii defendit. 2devotio. Videamus et caeterarum virtutum gratiam. Mulcebatur sanctus Abraham nepotis praesentia cui patrium affectum exhibebat. Incidit rixa inter servulos nepotis et patrui. Advertit prudentior servulorum dissensionibus dominorum concordiam solvi solere, amputavit fibram discordiae, ne contagium serperet. Tolerabilius enim putavit ut copula sequestraretur, quam gratia dirimeretur. Quod te facere oportet, si forte hujusmodi aliquid incideris, ut
Abbreviated transcription (Latin):
respex̃ in celũ: ⁊ splendorẽ suc posten¬
tatis agnouit. nõ minꝰ illustrẽ quã
stellarũ celestiũ fulget claritas. Sic̃
resurrectio est mortuoꝵ. Apostolꝰ di¬
xit. eo qd̾ resurrectionis sue donãs cõ¬
sortia. homines quos mors solebat ter¬
ris abscondere: regni celestis fecit ẽẽ.
participes. Quomodo aũt abrahe ꝓpa¬
equamur stellis. ideo dic̃. Sic erit se¬
mentuũ. Et credidit inquid. abrahã
dõ. Quid credidit: xp̃m sibi ꝑ suscep¬
tionẽ carnis. heredem futurũ. Ut sci¬
as quia hoc credidit: abrabam diem
que sunt s ꝓmptissima fide credidit.
Bonum ẽ ut rationẽ pͥueniat fides:
indignũ. ut humanis testimonis de
alio credamꝰ. dĩ oraculũ de se no cre¬
damꝰ. Imitemur gͦ abraham ut here¬
des simus t̾re ꝑ iusticiam fidĩ: ꝑ quã¬

Expanded text:
espexit in coelum, et splendorem posteritatis suae agnovit non minus illustrem, quam stellarum coelestium fulget claritas. Sicutresurrectio mortuorum . Apostolus dicit. Eo quod resurrectionis suae donans consortia, homines quos mors solebat terris abscondere, regni coelestis fecit esse participes. 21. Quomodo autem Abrahae propaaequamur stellis? Ideo ait: Sic erit semen tuum. Et credidit, inquit, Abraham Deo . Quid credidit? Christum sibi per susceptionem corporis haeredem futurum. Ut scias quia hoc credidit, Dominus ait: quaesivit, sed promptissima fide credidit. Bonum est ut rationem praeveniat fides; indignum ut humanis testimoniis de alio credamus, Dei oraculis de se non credamus! Imitemur ergo Abraham, ut haeredes simus terrae per justitiam fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ absentia diuidebat. Una regio caꝑ
incurrit. Hinc bellum int̾ reges. ad¬
u̾satioꝵ inctoria: in colarũ captiui¬
tas. Itaq etiã loch infirmoris consi¬
lii p̾cium luit. ñ t̾rarũ infecunditate
s amenitatis in iudia deceptꝰ. utͥ etiã
ipse captiuus abduceret᷑. qm̃ uicio ser¬
uilis nequitie. a potiore de flex̾at. ⁊ par¬
tẽ flagiosis moꝵ elegerat. Sodomae¬
nĩ luxuria. atq lasciuia ẽ. Idõq de¬
clinatio latina int̾pretatione dr̃ loth.
qd̃ his uicia eligit qr uirtute dedinat.
⁊ ab equitate deflectit. Qͥo comꝑto a

Expanded text:
non absentia dividebat. Una regio capenon absentia dividebat. Una regio capeincurrit. Hinc bellum inter reges, adversariorum victoria, incolarum captivitas. Itaque etiam Lot infirmioris consilii pretium luit, non terrarum infecunditate, sed amoenitatis invidia deceptus, ut etiam ipse captivus abduceretur; quoniam vitio servilis nequitiae a potiore deflexerat, et partem flagitiosissimorum elegerat; Sodoma enim luxuria atque lascivia est. Ideoque declinatio latina interpretatione dicitur Lot, quod is vitia eligit qui a virtute declinat, et ab aequitate deflectit. 15. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
tota irrigabat ⁊ erat sic̃ paradisꝰ dĩ
plerũq possessiones obueniunt he¬
reditarie. alie utiliores. alie amemo¬
res. Nonutiq in portionẽ sũt scde.
rlam incip̃minui singłarũ meritum.
S si nõ queant partes de utilioribꝰ
conuenire. conferant᷑ amene utilior¬
ibꝰ. Diuersa hominũ ingenia sũc.
Alios utilia. alios amena delectãt.
Infirmior ameniora eligit: utiliora
fastidit. Uillicꝰ nõ nũꝙͣ utilis ẽ. uł
auctor agri. confert urbano. Si insi¬
piens sit elector: aut cocũ eligit aut
uocalẽ. quẽ uenustioris gra putat. res¬
putat utiliorẽ. Plerũq etiã ubi fruc¬
tus. ñ inpares sũt. Rudentior. ame¬
mora declinat. Cito inuidiam mo¬
uent. cito in se excitant m̃tẽ auari
hic tam̃ nichil dixit scriptura deco.
qd̃ alia pars utilior. alia amenior.
fuerit. ne studio abrahã cepisse ocu¬
los adolescentis uideret᷑. Amenam
rẽ. Necesse erat. ut de tota regione.
duas partes faceret. Deinde p̾sentia.

Expanded text:
tota rigabatur, et erat sicut paradisus Dei. Plerumque possessiones obveniunt haereditariae, aliae utiliores, aliae amoeniores. Non utique in portione secundae sunt. Nam incipit minui singularum meritum. Sed si non queunt partes de utilioribus convenire, conferantur amoenae utilioribus. Diversa hominum ingenia sunt: alios utilia, alios amoena delectant. Infirmior amoeniora eligit, utiliora fastidit. Villicus nonnumquam utilis est, vel actor agri confertur urbano. Si insipiens sit elector aut cocum eligit, aut vocalem quem venustioris gratiae putat, refutat utiliorem. Plerumque etiam ubi fructus non impares sunt, prudentior amoeniora declinat. Cito invidiam movent, cito in se excitant mentem avari. Hic tamen nihil dixit Scriptura de eo quod alia pars utilior, alia amoenior fuerit; ne studio Abraham cepisse oculos adolescentis videretur. Amoenam rem. Necesse erat ut de tota regione duas partes faceret: deinde praesentia,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ur rationabile anime sue ab ĩra¬
tion abili disinngere deb ac segrega¬
re. Hoc ẽ enĩ exire de catta: tamꝙͣ de
cau̾nus quibꝰaͥã ⁊ cuniculis. latibłisq
egredi. Latere enĩ criminose conscĩe
est. Nos igit᷑ sequentes abrahã exeamꝰ
de latibulis. Si enĩ filii abrahe sumꝰ
oꝑa abrahe faciamꝰ: ut luceant opera
nr̃a corã dõ ⁊ coram hoĩb Iust ꝯdicit
oꝑa sua. recipcator se ipsuĩ occultat: si¬
cut adam occultare secupiebat: s la¬
tere ñ poterat. Paruit itaq manda¬
to abraham: nec ulla legit᷑ mora int̾¬
uenisse. Egressꝰ ꝑambulauit usq ad¬

Expanded text:
est vir, rationabile animae suae ab irrationabili disjungere debet ac segregare. Hoc est enim exire de Charra, tamquam de cavernis quibusdam, et cuniculis, latibulisque egredi. Latere enim criminosae conscientiae est. Et nos igitur sequentes Abraham exeamus de latibulis. Si enim filii Abrahae sumus, opera Abrahae faciamus; ut luceant opera nostra coram Deo, et coram hominibus. Justus dicit opera sua regi: peccator seipsum occultat, sicut Adam se occultare cupiebat, sed latere non poterat. Paruit itaque Abraham mandato, nec ulla legitur mora intervenisse. 5. Egressus perambulavit terra
Abbreviated transcription (Latin):
retur dm̃. Prepositus ẽ enĩ adimitan¬
dũ tibi. ut ⁊ tu adu̾tas quod si peccatiᷤ
renuncies: possis mereri dñi miscdam
scriptũ est. Quia dix̃ sarra ad abrabã.
Ecce conclusit me dñs. ut nõ pariã. In¬
tra gͦ ad ancillã meã ut filios facias ex
illa. Et ita factũ est. S consid̾emus
adult̾iũ. uidebatur pena criminis et
tp̃re legis. que crim̃ inhibuit. Nec ãt
legem ulla ẽ rei dampnatio . s. ⁊ ex lege
Ergo non in legẽ cõmisit abrahã s legẽ

Expanded text:
eretur Deum. Propositus est enim ad imitandum tibi, ut et tu advertas, quod si peccatis renunties, possis emereri Domini est: Quia dixit Sara ad Abram: Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: intra ergo ad ancillam meam, ut filios facias ex illa . Et ita factum est. Sed consideremus, adulterium videbatur. Poena criminis ex tempore legis est, quae crimen inhibuit: nec ante legem ulla rei damnatio est; sed ex lege. Non ergo in legem commisit Abraham, sed legem
Abbreviated transcription (Latin):
dñm de t̾ra sua. S quia antea t̾ra ei fu¬
erat alia. hoc est regio caldeoꝵ. de qͥ exi¬
uit thare pat̾ abrahe ⁊ in cartã demigͣ¬
uit.⁊ quia secũ addux̃ nepotẽ suũ. cui
diccum fuerat: exi de cognatione tua.
Consideremꝰ ne forte hoc fit exire de
tra sua. de huiꝯ t̾re: hoc de corporis nr̃i
quadã cõmoratione egredi. de qua exi¬
uit paulꝰ qui dix̃. Nr̃a aũt conu̾satio ĩ
celis ẽ. Ide in celebris ⁊ delectationibꝰ
corporalibꝰ quas uelut cognatas aĩme
nr̃e dix̃. quã compati necesse ẽ corpore
donec eiꝰ cõligata uincło adheret. Ergo
exire de conu̾satione t̾rena. ⁊ secularibꝰ
oblectam̃tis ⁊ suꝑioris uite moribꝰ atq
actibꝰ debemꝰ.ut nõ solũ loca: s etiam
nosipsos mutemꝰ. si cupimꝰ adherere
xr̃o. Deseramꝯ corruptibilia. Sũt ãt
corruptibilia in nob. caro. delecͣtio: uox
obnoxia passionibꝰ corporalibꝰ. ꝑ uocẽ
aũt passiones intelligimꝰ. Iende qm̃¬

Expanded text:
 de terra sua. Sed quia ante terra ei fuerat alia, hoc est, regio Chaldaeorum de qua exivit Thare Pater Abrahae, et in Charram demigravit; et quia secum eduxit nepotem suum, cui dictum fuerat: Exi de cognatione tua; consideremus ne forte hoc sit exire de terra sua de hujus terrae, hoc est, de corporis nostri quadam commoratione egredi, de qua exivit Paulus qui dixit: Nostra autem conversatio in coelis est ; et de illecebris et delectationibus corporalibus quas velut cognatas animae nostrae dixit, quam compati necesse est corpori, donec ejus colligata vinculo adhaeret. Ergo exire de conversatione terrena, et saecularibus oblectamentis et superioris vitae moribus atque actibus debemus; ut non solum loca, sed etiam nosmetipsos mutemus. Si cupimus adhaerere Christo, deseramus corruptibilia. Sunt autem corruptibilia in nobis caro, delectatio, vox obnoxia passionibus corporalibus. Per vocem autem passiones intelligimus. Unde q
Abbreviated transcription (Latin):
ta descripsit. ut retro que dãmͦ seipse
respiceret: magnus plane uir.⁊ mul
carũ uirtutũ clarus in signibꝰ quem
uotis suis philosophia ñ potuerit eqͣ¬
re. Deniq minꝰ e. qd̾ ille furxit quã
qd̾ iste ge ssit: maiorq ambicioso elo¬
quentie mndatio. simplex ueritatis fi¬
des. Itaq cuiꝯ modi fuerit in eo uiro
deuotio: consideremꝰ. Ea enĩ uirtus
ordine pͥma ẽ. que ẽ fundam̃tũ cete¬
git ds̃ dicens. Exi de t̾ra tua ⁊ de cog¬
natione tua.⁊ de domo patris tui. Sa¬
tis fuerat dixisse. de t̾ra tua. Ibi erat exi¬
re de cognatione exire de pat̾na domo
ꝓbaret. ne forte aut in prudentẽ cepis¬
se uideret᷑. aut fraus aliqua mandatis
parceret᷑ celestib S sic̃ coaceruanda
fuerunt p̾cepta. ne quid lateret: itat̾
ꝓponenda p̾mia. ne forte desparet. ⁊̃ ep̃¬
tatur ut fortis. incitantꝰ ut fidelis. ꝓuocat᷑
ut iustꝰ. Meritoq erunt: quẽ ad modũ

Expanded text:
ta descripsit, ut retro quodammodo se ipse ta descripsit, ut retro quodammodo se ipse respiceret? tarum virtutum clarus insignibus, quem votis suis Philosophia non potuerit aequare. Denique minus est quod illa finxit, quam quod iste gessit, majorque ambitioso eloquentiae mendacio simplex veritatis fides. Itaque cujusmodi fuerit in eo viro devotio, consideremus. Ea enim virtus ordine prima est, quae est fundamentum caetegit Deus dicens: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui . Satis fuerat dixisse de terra tua. Ibi enim erat exire de cognatione, exire de paterna domoctum 283 probaret ne forte aut imprudentem cepisse videretur, aut fraus aliqua mandatis pararetur coelestibus. Sed sicut coacervanda fuerunt praecepta, ne quid lateret: ita etiam proponenda praemia, ne forte desperaret. Tentatur ut fortis, incitatur ut fidelis, provocatur ut justus, meritoque exivit quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
rioris gr̃e sũt qñtomagis ea quibꝰ e¬
pulant᷑ animi. ñ angusti s habũdã¬
tioris usus. ⁊ multi plicis cibi eẽ. estim̃¬
locupleti benedictionis sue. dote dona¬
tio corrigeret: moy ses ꝙ̃ꝙ̃ imitandũ
nob̃ descripserit. ut corda hominum
in uiciũ labentiꝰ huꝯ uiri contuitu.
ret. nõ ꝑfunctoriũ debet iuderi.si noᷤ
gia. Nani si sapientes mundi huis i
ut plato ipse pͥnceps philosophoꝵ nõ
ueram aliꝙ̃ s fictam ⁊ adumbratam
quendam. ut doceret qualẽ rẽ pubłcam
ẽẽ oporteret. atq ita qmͣ nec audierat
nec uiderat in aliqua urbe describẽdã
putauit. ut hii quibꝰ hoc minꝰ ẽ quẽ¬
admodũ rẽ publicã gererẽt. institui poᷤ¬
sent. Et si cõdiscipłs platonis. xenofon
ille socraticꝰ. fictis ⁊ ipse rebꝯ ꝑsonã uo¬
qnͣtomagis nos compositã figurã sapiẽ¬
tis uiri. s exp̾ssam uirtutẽ. ⁊ diuino ĩ¬
stituta magisterio. recensere intenciꝰ ⁊
uias eiꝰ debemꝰ ꝑsequi. quẽ moyses i¬

Expanded text:
rioris gratiae sunt, quanto magis ea quibus epulantur animi, non angusti, sed abundantioris usus, et multiplicis cibi esse aestimaster hunc locupleti benedictionis suae dote donatio corrigeret: Moyses quoque imitandum nobis descripserit; ut corda hominum in vitium labentia, hujus viri contuitu, ret, non perfunctoriugia. Nam si sapientes hujus mundi, ut Plato ipse princeps philosophorum, non veram aliquam, sed fictam et adumbratam quendam , ut doceret qualem rempublicam esse oporteret: atque ita quam nec audierat, nec viderat 282 in aliqua urbe describendam putavit, ut ii quibus hoc munus est, quemadmodum rempublicam regerent, institui possent: et si condiscipulus Platonis Xenophon ille Socraticus fictis et ipse rebus personam voquanto magis nos non compositam figuram sapientis viri, sed expressam virtutem, et divino institutam magisterio recensere intentius, et vias ejus debemus persequi, quem Moyses i