comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc si neglexerit homo: ñ tantũ scđm car¬
nẽ uerũ etiã scđ̃m sp̃m erit adã. Si aũ cura¬
culpabili tractũ ẽ mundatũ a labe peccati
reciꝑe merebitur. illa cõmutatione qͣ inscĩs
resurrectio pollicet᷑. S anteꝙͣ ꝑ etatẽ posit
scd̾m sp̃m uiuere necessariũ ht̃ mediatoris
sacram̃tũ. ut qd̾ ꝑ eiꝰ fidẽ ñdũ potest: ꝑ eoꝵ
qui eũ diligt̃ fiat Efius enĩ sacram̃to solutꝰ
exiam in etate infantili originał pena pa¬
cati. Aquo nͥ adiutus ȩtiã iuuenis carnalẽ
concupiscentiã ñ domabit. nec ea subui¬
gata ȩt̃ne uite meritũ app̃hendet. nͥ eiꝰ do¬
no quẽ ꝓmereri studet. Ideo uiuus oppor¬
tet etiam infans baptizet᷑. ne obsit amme
sotietas carnis peccati qua participata fir
ut nichil possit anima infantis scãm sp̃m
si hoc ñ curauerint sui uł infidelitate id
negligentia: Hoc quidẽ ⁊̃ de maioribus
dici potest. Possunt enĩ uł repente emor

Expanded text:
hoc si neglexerit homo, non tantum secundum carhoc si neglexerit homo, non tantum secundum carnem, uerum etiam secundum spiritum erit Adam; si autem curaculpabile tractum est, mandatum a labe peccati recipere merebitur illa conmutatione, quam sanctis resurrectio pollicetur. Sed antequam per aetatem possit secundum spiritum uiuere, necessarium habet mediatoris sacramentum, ut, quod per eius fidem nondum potest, per eorum, qui eum diligunt, fiat. eetiam in aetate infantili originalis poena peccati; a quo nisi adjutus, etiam juvenis, carnalem concupiscentiam non domabit; nec ea subjugata aeternae vitae meritum apprehendet, nisi ejus dono, quem promereri studet. Ideo vivus oportet etiam infans baptizetur, ne obsit animae societas carnis peccati, qua participata fit ut nihil possit anima infantis secundum spiritum si hoc neglegentia? hoc quidem etiam de maioribus dici potest. possunt enim uel repente emori
Abbreviated transcription (Latin):
ac nł ille qui ait. Priꝰqͣm te formarẽ in uto̾
noui te. Quib respondet᷑. animas qͥdẽ cor¬
porib hominũ dm̃ nouas sigillatĩ dare. ad
hoc ut in carne peccati de originali pecc̃o
ueniente recte uiuendo. carnalesq concu¬
piscentias sub dĩ grã subigendo meritũ
carne ꝓpagatis miro mͦ coaptant᷑. ut ea
pͥmitus uiuificare. post giã etatis accessu
regere possint. tanꝙͣ obluuone p̃gͣuent᷑.
Que si eẽt qͦdam mͦ indigestibilis creatori tͥbu¬
eret᷑. Cum uͦ paulatim ab huiꝰ obliuionis tor¬
pore anima resipiscers possit conu̾ti ad dm̃
te conu̾sionis. deinde seruandi p̃cepti eiꝰ ꝑse¬
uerantia ꝓmereri: qͥd ei obest illud uelut
se limo paululũ inmergi. unde paulatim
euigilans. in lucẽ intelligentie ꝓpter qͣ̃
rationał anima facta ẽ potest ꝑ uolun¬
tatẽ bonam eligẽ uitã bonã. qd̃ qͥdẽ non
poterit nsi adiuuerit grã dĩ. ꝑ mediatorẽ

Expanded text:
ac non ille, qui ait: priusquam te formarem in utero, ac non ille, qui ait: priusquam te formarem in utero, noui te. Quibus respondetur animas quidem corporibus hominum deum nonas singillatim dare ad hoc, ut in carne peccati de originali peccato ueniente recte uiuendo carnalesque concupiscentias sub dei gratia subigendo meritum carne propagatis miro modo coaptantur, ut ea primitus uiuificare, post etiam aetatis accessu regere possint, tamquam obliuione praegrauentur. quae si esset quodammodo indigestibilis, creatori tribueretur; cum uero paulatim ab huius obliuionis torpore anima resipiscens possit conuerti ad deute conuersionis, deinde seruandi praecepti eius perseuerantia promereri, quid ei obest illo uelut somno paululum inmergi, unde paulatim euigilans in lucem intellegentiae, propter quam rationalis anima facta est, potest per uoluntatem bonam eligere uitam bonam ? quod quidem non poterit, nisi adiuuerit gratia dei per mediatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
uł corꝑis. uł animi. si ueritas & ȩquitas
et iniquitate q̃ suffragari uidebit᷑ eis. uł
ad ꝑcipienda q̃ alliciunt: uł ad uitanda
q̃ osfendt: De infantib loqͥmꝰ ñ q nas¬
cuntur plerũq de adulteris. neq em̃ in pͣ¬
uis morib nate dona culpanda sunt. aut
ꝓpt̾ea non debuert̃ germinari frum̃ta qd̃
ea seuerit furantis manꝰ. aut u̾o ipsis pa¬
rentib offutã sit iniquitas sua si se ad d̃m cõ¬
u̾tendo corrȩxerĩ. qͣntominꝰ filiis si recte ui¬
xerint. s illa etas sic uehem̃tẽ q̃stionẽ mo¬
uet. cuiꝰ anima cũ peccatũ nullũ hãt de ꝓpͥo
uoluntatis arbitrio. q̃rit᷑ qͦmͦ possit iustifi
cari ꝑ illiꝰ uniꝰ hominis obedientiã. si ꝑ al¬
teriꝰ uniꝰ inobedientiã rea ñ ẽ. Hec uox eoꝵ
ẽ qui animas hominũ ex hominib paren¬
tib ereatas uolunt. ñ qͥdẽ nͥ a creatore dõ. s
sic̃ eciã corꝑa. Non enĩ ⁊ hec parentes creãt.

Expanded text:
uel corporis uel animi si ueritas et aequitas uel corporis uel animi si ueritas et aequitas et iniquitate, quae suffragan uidebitur eis uel ad percipienda, quae alliciunt, uel ad uitanda, quae offendunt. de infantibus loquimur, non quia nascuntur plerumque de adulteris; neque enim in prauis moribus naturae dona culpanda sunt, aut propterea non debuerunt germinare frumenta, quod ea seuit furantis manus. aut uero ipsis parentibus obfutura sit iniquitas sua, si se ad deum conuertendo correxerint? quanto minus filiis, si recte uixerint!\' Sed illa aetas uehementem quaestionem monet, cuius anima, cum peccatum nullum habeat de proprio uolucari per illius unius hominis oboedientiam, si per alterius unius inoboedientiam rea non est. haec uox eorum est, qui animas hominum ex hominibus parentibus creatas uolunt non quidem nisi a creatore deo, sed sicut etiam corpora. non enim et haec parentes creant,
Abbreviated transcription (Latin):
animã suã ex alia nat᷑a do̾ contͣriã carnẽ
Nec alicui anime ñ eẽ necessariã xͥ gr̃am ddi
fantis. unde illi ꝑnitiosũ sit ñ ꝑcepto xp̃i¬
ani baptismi sacͣm̃to exire de corꝑe. si nec
ꝓpͥũ aliqd̾ peccatũ cõmisit. nec ex illa est
que inadam pͥma peccauit. Non enĩ de
pueris granduscłis agimꝰ: quibꝰ qͥdẽ pecca¬
tum ꝓpͥum nolunt attribuere qͥdã nͥ ab ann
quartidecumni articło. cũ pubesce̾ ceꝑut.
Qd̃ merito cred̾emꝰ. si nulla eẽnt peccata. nͥ q̃
m̃bris genitalib admittunt᷑. Quis uͦ au¬
deat affirmare furta. m̃datia. ꝑiuria ñ eẽ
peccata. nisi qͥ talia uult inpime ꝯmitt̃e:
At his plena ẽ ꝑuerilis ȩtas. gͣmius in eis ñ
ita ut inmaiorib punienda uideant᷑. qd̾
sꝑent᷑ annis accedentib qͥb ratio ꝯuales¬
cat. posse p̃cepta salutaria meliꝰ intellig̾e.
eisq libentiꝰ obedire. S nc̃ de pueris ñ agi¬
mus. qͦrũ carnalẽ ac puerilẽ uoluptatem.

Expanded text:
animam suam ex alia natura Deo contraria carnem Nec alicui animae non esse necessariam Christi gratiam dicfantis, unde illi perniciosum sit non percepto christiani Baptismi sacramento exire de corpore, si nec proprium aliquod peccatum commisit, nec ex illa est quae in Adam prima peccavit? 23. Non enim de pueris grandiusculis agimus, quibus quidem peccatum proprium nolunt attribuere quidam, nisi ab anni quarti decimi articulo, cum pubescere coeperint. Quod merito crederemus, si nulla essent peccata, nisi quae membris genitalibus admittuntur: quis vero audeat affirmare, furta, mendacia, perjuria, non esse peccata, nisi qui talia vult impune committere? At his plena est puerilis aetas, quamvis in eis non ita ut in majoribus punienda videantur, quod sperentur annis accedentibus, quibus ratio convalescat, posse praecepta saeisque libentius oboedire. sed nunc de pueris non agimus, quorum carnalem ac puerilem uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
eo dũ taxat. ut uel corpꝰ eẽ aĩam. uł aliqͣm
corꝑeã qualitatẽ siue coaptationẽ si ita
dicenda ẽ ꝗͣm greci armoniã uocãt: non
credam. nec qͦlibet ista garriente. me cre¬
diturũ eẽ ꝯfidã adiuuante do m̃tẽ meã.

Expanded text:
eo dumtaxat, ut uel corpus esse animam uel aliquam eo dumtaxat, ut uel corpus esse animam uel aliquam corpoream qualitatem siue coaptationem, si ita dicenda est quam Graeci ἁρμονίαν uocant, non credam nec quolibet ista garriente me crediturum esse confidam adiuuante deo mentem meam.
Abbreviated transcription (Latin):
illã iĩ seminalẽ. s tantũ corꝑalẽ substan¬
tiã que diuinitꝰ ñ de ꝓpagine ꝯcũbentium
in carnẽ xp̃i assũpta atq formata ẽ. Hoc
aũ de aĩa qͥs ualeat affirmare qd̃ utrũq
habeat ⁊ mat̾iã seminis. manifestã ⁊ ro̾nẽ
seminis occultã: S qͥd laborẽ in re q̃ ꝑsua¬
deri u̾bis nemini forsitan pot̾. nͥ si tãtum
ac tale ingeniũ sit: qd̾ possit loquentis
p̃ualere conatũ. nec totũ expectare a ser¬
mone: Breuit̾ itaq colligã. Si potuit et
de aĩa fieri qd̾ cũ de carne diceremꝰ forsitã
intellectũ sit: itã ẽ de traduce aĩa xp̃i ut
ñ secũ labẽ p̃uaricationis attraxerit. Si a̾
sine isto reatu ñ posset inde ex̃: ñ ẽ inde.
Iã de cȩt̾arũ animarũ aduentu. utrũ ex¬
ita parentib an desuꝑ sit: uincant qͥ po¬
tuerint. Eg adhuc it̾ utrosq ambigo
et moueor aliqͣndo sic. aliqñ aũ sic. saluo

Expanded text:
illam uim seminalem, sed tantum corporalem substanillam uim seminalem, sed tantum corporalem substantiam, quae diuinitus non de propagine concumbentium in carnem Christi assumta atque formata est. hoc autem de anima quis ualeat affirmare, quod utrumque habeat, et materiem seminis manifestam et rationem seminis occultam? sed quid laborem in re, quae persuaderi uerbis nemini forsitan potest, nisi tantum ae tale ingenium sit, quod possit loquentis praeuolare conatum nec totum exspectare a sermone? breuiter itaque colligam: si potuit et de anima fieri quod cum de carne diceremus, forsitan intellectum sit, ita est de traduce anima Christi, ut non secum labem praeuaricationis attraxerit; si autem sine isto reatu non posset inde esse, non est inde. iam de ceterarum animarum aduentu utrum ex parentibus an desuper sint uincant qui potuerint; ego adhuc inter utrosque ambigo et moneor, aliquando sic, aliquando autem sic, saluo
Abbreviated transcription (Latin):
tris tͣnsfundi ȩtiã sem̃ aĩe uolt̃. a qͦ gene
ꝯceptionis xp̃c alienꝰ ẽ. Et qd̾ in abraham
si scłm aĩam fuisset ⁊̃ ipse dectinatꝰ esset.
Non eẽ aũ decimatũ scͥptã testat᷑ q̃ hinc qͦ
sacerdotiũ eiꝰ a leuitico sacerdotio distin¬
guit. An forte dicent sic̃ potuit ibi eẽ sc̃d
sine decimatiõe potuerit: Hic respondc᷑.
Quia utiq simplicẽ anime substantiã¬
mait ne crem̃tis augeri corꝑalibꝰ. ne illi
Uputauert᷑ qͥ eã corpꝰ existimant.
qͦrũ in parte st̃ maxime qͥ eã ex paren¬
tib creari opinant᷑. ꝓunde in corꝑis semi¬
nẽ po ⁊ test eẽ uis inuisibilis q̃ inoxꝑalit̾
numerosa. ⁊ ñ ocłis s intellectu discernen¬
da ab ea corpulentia q̃ uisu tactuq sentit᷑.
et ipsa qͣntitas corꝑis humani que itiq
modulũ seminis incõꝑabilit̾ excedit. satiᷤᷤ
ostendit posse inde aliqͥd sumi. qd̾ ñ hãt

Expanded text:
tris transfundi etiam semen animae volunt, a quo genere tris transfundi etiam semen animae volunt, a quo genere conceptionis Christus alienus est: et quod in Abraham si secundum animam fuisset, etiam ipse decimatus esset; non esse autem decimatum scriptura testatur, quae hinc quoque sacerdotium eius a leuitico sacerdotio distinguit. An forte dicent: ,,sicut potuit ibi esse secu animam sine decimatione potuerit?" hic respondetur, quia utique simplicem animae substantiam incrementis augeri corporalibus nec illi putauerunt qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ex parentibne potest esse vis invisibilis, quae incorporaliter numeros agit, non oculis sed intellectu discernenda ab ea corpulentia, quae visu tactuque sentitur: et ipsa quantitas corporis humani, quae utique modulum seminis incomparabiliter excedit, satis ostendit posse inde aliquid sumi, quod non habeat
Abbreviated transcription (Latin):
medicaminis trax̃. Nam cũ ipsa decima¬
tio ad ꝑfig̾andã medicinã ꝑtinuerit: ills
in abrahe carne decimabat᷑ qd curabatur.
ñ adło unde curabat᷑. Cadẽ nãq caro non
habrahe tantũ. s ipsus pͥmi t̾reniq ho¬
minis: simul habebat ⁊ uulnꝰ p̃uarica¬
conis et medicam̃tũ uulm̾s. Uulnꝰ p̃ua¬
riationis in lege m̃broꝵ repugnante le¬
gi m̃tis q̃ ꝑ omnẽ inde ꝓpagatã carnẽ semi¬
nali rõne qͣsi tnͣscribit᷑. Medicam̃tũ a uul¬
neris: in eo qd inde sine oꝑe ꝯcupiscenti¬
ali in sola mat̾ia corꝑali. ꝑ diuunã ꝯceptioñ
formationisq rationẽ de uirgine assũptũ :
ꝓpt̾ mortis sine iniqͥtate ꝯsortiũ. ⁊ sine fal¬
sitate resurrectionis exẽplũ. Quappt̾ qd̾ ami¬
ma xp̃i ñ sit extraduoe aĩe illiꝰ pͣuaricatͥaᷤᷤ¬
puto qd etiã ipsi qͥ animarũ traducẽ de¬
findt̃ ꝯsentiãt. ꝑ sem̃ qͥppe ꝯcũbentis pa¬

Expanded text:
medicaminis traxit. nam cum ipsa decimamedicaminis traxit. nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur quod curabatur, non illud unde curabatur. eadem namque caro non Abrahae tantum, sed ipsius primi terrenique hominis simul habebat et uulnus praeuaricationis et medicamentum uulneris: uulnus praeuaricationis in lege membrorum repugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem uulneris in eo quod inde sine opere concupiscentiali in sola materie corporali per diuinam conceptionis formationisque rationem de uirgine assumtum est propter mortis sine iniquitate consortium et sine falsitate resurrectionis exemplum. quapropter quod anima Christi non sit ex traduce animae illius primaputo quod etiam ipsi qui animarum traducem defendunt, consentiant; per semen quippe concumbentis pa
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑalẽ. Cũ enĩ sit in semine ⁊ uisibił cor¬
pulentia ⁊ inuisibił ratio utrũq cucurnit
ex abrahã. uł ⁊̃ ex ipso adã. usq ad corpꝰ manie.
qr ⁊ ipsũ eo modo ꝯceptũ ⁊ exortũ ẽ. Ap̃s
aũ uisibilẽ carnis substantiã de carne
uirginis sũpsit. iatio uͦ ꝯceꝑtionis eiꝰ non
a semine uirili. s longe alit̾ ac desuꝑ ue¬
nit: ꝓinde scđm hoc qd̃ de matre accep̃.
etiã de lũbis abrahe fuit. Ille est gͦ decimaiꝰ
in abraham. qͥ licet scd̾ carnẽ tantũ. sic tñ
fuit in lũbis eiꝰ. quẽ admodũ in sui ꝑatris
ȩtiã ipse abraham. Id est qͥ sic ẽ natꝰ de patil
abraham: quẽ admodũ de suo patre natꝰ:
abrahã. ꝑ legẽ scilicet inm̃bris repugnãt
legi m̃tis. ⁊ inuisibilẽ ꝯcupiscentiã qͣius
eã eista ⁊ bona iura nuptiarũ ñ sinant
ualere. nisi qͣntũ ex ea posft̃ genĩ substi¬
tuendo ꝓspicẽ. Non aũ ⁊ ille ibi deciatꝰ e.
aũ caro inde ñ feruorẽ uuln̾is. s mat̾iã

Expanded text:
corporalem. Cum enim sit in semine et visibilis corpulentia, et invisibilis ratio, utrumque cucurrit ex Abraham, vel etiam ex ipso Adam usque ad corpus Mariae; quia et ipsum eo modo conceptum et exortum esautem uisibilem carnis substantiam de carne uirginis sumsit, ratio uero conceptionis eius non a semine uirili, sed longe aliter ac desuper uenit. proinde secundum hoc quod de matre accepit etiam in lumbis Abrahae fuit. ille est ergo decimatus in Abraham qui, licet secundum car-nem tantum, sic tamen fuit in lumbis eius, quemadmodum inetiam ipse Abraham; id est, qui sic est natus de patre Abraham, quemadmodum de suo patre natus est Abraham, per legem scilicet in membris repugnantem legi mentis et inuisibilem concupiscentiam, quamuis eam casta et bona iura nuptiarum non sinant ualere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere. non autem et ille ibi decimatus est cuius caro inde non fernorem uulneris, sed materiem
Abbreviated transcription (Latin):
uelandũ. qi nichil senserãt refrenãdũ quẽ¬
admodũ ꝓpagaturi filios iã antea disputa
cũ pͥusꝙͣ morerent᷑ iã in corꝑe inobedien¬
tie hominũ iustissimo reciꝑcata ĩobedi¬
entia m̃broꝵ tumultũ mors ꝯcepta uer¬
saret. Nondũ erãt tales adã ⁊ eua c̃ ambo
nudieẽnt. ⁊ ñ ꝯfundebant᷑. Serpens aũ
erat ibi prudentissimꝰ qͥdẽ. s om̃iũ besti¬
arũ q̃ erãt suꝑ t̾rã q̃s fec̾at dñs ds̃. Tnͣslato
enĩ u̾bo dictũ ẽ prudentissimꝰ. uł sic̃ plu

Expanded text:
uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemuelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propagaturi filios, iam antea disputatcum, priusquam morerentur, iam in corpore inoboedientium hominum iustissimo reciprocatu inoboedientium membrorum tumultum mors concepta uersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus quidem, sed omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecerat dominus deus. translato enim uerbo di
Abbreviated transcription (Latin):
tũ illud a nob̃ eẽ flagitandũ. ut ad ꝓpͥe¬
tatẽ lit̾e defendat᷑. qd̾ gestũ narrat ipse
qͥ seͥpsit. Si aũ in u̾bis dĩ uł cuiꝰꝙͣ ꝑsone¬
i officiũ ꝓpħicũ. assũpte dr aliqͥd qd̃ ad
lit̾am nͥ absurde ñ possit intelligi: ꝓcul
dubio figãte dictũ ob aliꝗͣ. significatio¬
nẽ accipi debet. dictũ tñ eẽ dubitare fas ñ ẽ.
Noc enĩ a fide narratoris. & pollicitatione
expositoris exigit᷑. Frãt gͦ ambo nudi. Ue¬
rum ẽ om̃ino nuda erant corꝵꝑa duoꝵ ho¬
minũ in ꝑadiso ꝯu̾santiũ. nec pudebat
eos. Qd enĩ pudet qñ nullã lege̾ senserãt
in m̃bris suis. repugnantẽ legi m̃tis sue.
q̃ illos pena peccati pꝰ ꝑpetrationẽ p̃uarica¬
tionis secuta ẽ usurpante in obedientia
ꝓhibitũ. ⁊ iusticia puniente ꝯmissum:
Qd̃ ante ꝗͣ fieret nudi erãt ut dictũ ẽ: ⁊ non
confundebant᷑. Nullus erat motꝰ incor¬
pore cui uerecundia deb̾et᷑. nichil putabãt

Expanded text:
tum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur quod gestum narrat ipse qui scripsit. Si autem in verbis Dei, vel cujusd ad litteram nisi absurde non possit intellegi, procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum est, omnino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso conuersantium. nec pudebat eos: quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationis secuta est usurpante inoboedientia prohibitum et iustitia puniente commissum. quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant
Abbreviated transcription (Latin):
ut scđm eã iã necesse eẽt ex uiri late̾ fe¬
minã fieri. An hoc tantũ habebat ut
fieri posset. ut aũ ita fieri necesse ext. ñ
ibi iã ꝯditũ. s in dõ erat absꝯditũ. si hoc
gͦ q̃rit᷑: Dicã qͥd mͥ uideat᷑ sine affirman¬
di temeritate. Qd̃ tñ cũ dir̃o fortasse pru¬
dent̾ ista ꝯsid̾antes qͦs iã xͥana fides inbu¬
it. exiã si nc̃ pͥmitꝰ ista cognoᷤcuis dubitamn¬
dũ ñ eẽ iudicabt̃. Omnis iste nate̾ usitatis¬
simꝰ cursꝰ ht̃ qͣsdã nat᷑ales leges suas. scd̃m

Expanded text:
ut secundum eam iam necesse esset ex uiri latere feut secundum eam iam necesse esset ex uiri latere feminam fieri, an hoc tantum habebat, ut fieri posset, ut autem ita fieri necesse esset, non ibi iam conditum, sed in deo erat absconditum: si hoc ergo quaeritur, dicam quid mihi uideatur sine adfirmandi temeritate; quod tamen cum dixero, fortasse prudenter ista considerantes, quos iam christiana fides inbuit, etiam si nunc primitus ista cognoscunt, dubitandum non esse iudicabunt. Omnis iste naturae usitatissimus cursus habet quasdam naturales leges suas, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
angłos inmanu mediatoris. Utrũq infi¬
delib incredibile ẽ. fidelib aũ cur ad rei
geste ꝓpͥetatẽ qd de xp̃o factũ. ⁊ tantũ ad fi¬
guratã significationẽ qd̾ de eua scͥptũ est.
credibile uideat᷑: An uͦ sine cuiꝰꝙͣ ꝯcubitu
uir ex femina fieri potuit. femina ex uiro
ñ potuit: Et uirginalis uterus unde uir
fieret habebat. uirile aũ latꝰ unde femi¬
na fieret ñ habebat. cũ hic dñs de famula
nascet᷑. ibi de seruo famula formaret᷑:
bro uirginis creare. Seo qͥ posset ostendere
in corꝑe suo hoc se iterũ fecisse qd̾ factũ ẽ
utiliꝰ in matris corꝑe ostendit nichil pu¬
dendũ eẽ qd̾ castũ ẽ. Qd si q̃rit᷑ qͦmodo seha¬
beat causał illa ꝯditio inqͣ pͥmũ hominẽ
ibi qͥppe ⁊ hoc dictũ ẽ masculũ ⁊ feminã
fec̃ eos. utrũ iã illa ratio ꝗͣ mundi pͥmis o¬
ꝑib ꝯcreauit. atq ꝯtreauit ds̃. Id habebat

Expanded text:
angelos in manu mediatoris. utrumque infiangelos in manu mediatoris. utrumque infidelibus incredibile est; fidelibus autem cur ad rei gestae proprietatem quod de Christo factum est et tantum ad figuratam significationem quod de Eua scriptum est credibile uideatur? an uero sine cuiusquam concubitu uir ex femina fieri potuit, femina ex uiro non potuit? et uirginalis uterus unde uir fieret habebat, uirile autem latus unde femina fieret non habebat, cum hic dominus de famula nasceretur, ibi de seruo famula formaretur?quo membro uirginis creare; sed qui posset ostendere in corpore suo hoc se iterum fecisse quod factum est, utilius in matris corpore ostendit nihil pudendum esse quod castum est. Quodsi quaeritur, quomodo se habeat causalis illa conditio, in qua primum ibi quippe et hoc dictum est: masculum et feminam fecit eos — utrum iam illa ratio,. ua m mundi primis operibus concreauit atque concreuit deus, id habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
seminib ab eis itidẽ in t̾ra cadentib Nũqͥd
innotesc̾et nob̾ qͥd ualeret in sertio ut altiꝰ
genĩs lignũ radice ꝓpͥa poma portaret
aliena ⁊ coalescente unitate iã sua: hec
ꝑ agͥcolarũ oꝑa didicimꝰ. cũ ipsa creaturis
arboꝵ nullomͦ p̃eẽnt. s nat̾e cursũ dõ cre
ñ nouimꝰ. qͣndo creanti dõ quẽ admodũ an¬
głi seruiãt ignoramꝰ. Qui nec arborẽ ex ar¬
boris surcło in robore alieno factã nosse
possumꝰ. si ⁊ ista do creanti quẽ admodum
agͥcole seruiãt similit̾ nesciremꝰ: Nullomͦ
tam̃ dubitamꝰ ꝙ hominũ & arboꝵ ñ nisi
dm̃ eẽ creatorẽ. fidelit̾q credimꝰ factã feminã
ex uiro nullo int̾ueniente concubitu. ꝙ̃¬
si forte costa hominis ministrata sit ꝑ
angłos in oꝑe creatoris. sic̃ fidelit̾ credimꝰ
ȩtiã uirũ factũ ex femina nullo int̾ueni¬
ente ꝯcubitu. cũ sem̃ abrahe dispositũ ẽ per

Expanded text:
seminibus, ab eis itidem in terram cadentibus, numquid seminibus, ab eis itidem in terram cadentibus, numquid innotesceret nobis quid ualeret insertio, ut alterius generis lignum radice propria poma portaret aliena et coalescente unitate iam sua? haec per agricolarum opera didicimus, cum ipsi creatores arborum nullo modo essent, sed naturae cursum dnon novimus, quando creanti Deo quemadmodum Angeli serviant ignoramus; qui nec arborem ex arboris surculo in robore alieno factam nosse possemus, si et ista Deo creanti quemadmodum agricolae serviant, similiter nesciremus? 30. Nullo tamen dubitamus et hominum et arborum nonnisi deum esse creatorem fideliterque credimus factam feminam ex uiro nullo interueniente concubitu, etiamsi forte . costa hominis ministrata sit per angelos in opere creatoris: sicut fideliter credimus etiam uirum factum ex femina nullo interueniente concubitu, cum semen Abrahae dispositum est per
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. nec dimisit. s ita ꝯtinuant᷑ oꝑat᷑. ut nec
uslarũ aliarũ rerũ. nec ipsoꝵ angłoꝵ nat̾ã
no captu exꝑiri potuimꝰ. ñ nouimꝰ nasci
nͥ aut ex istis tanꝗͣ mat̾ialib elem̃tis hoc ẽ
aq ⁊ t̾ra aut ex fructicib uł lignoꝵ fruc¬
tib utł ⁊̃ ex carnib animaliũ. sic̃ in nume¬
rabilia gen̾a u̾miũ. siue reptiliũ. aut cer¬
te ex ꝯcubitu parentũ. nullã aũ carnem
natã scimꝰ ex carne cuꝰlibet animantis que
tã eẽt ei simił ut sexu tantũ discerneret᷑
q̃rimꝰ in reb creationis huiꝰ similitudi¬
nẽ. qua mulier de uiri lat̾e facta ẽ. nec poᷤᷤ¬
suimuis inuenire ñ ob ahud: nͥ ꝙ homines
quẽ admodũ oꝑent᷑ in hac t̾ra nouioꝰ q̃ ad¬
modũ aũ angłi in hoc mundo qͦdã mͦ agͥ¬
colent᷑ ñ utiq nouimꝰ. Nam ꝓfecto si re¬
mota hominũ industria fruticũ genꝰ na¬
ture cursus oꝑaret᷑. nichil aliud nossemꝰ.
qͣm ex t̾ra nasci arbores ⁊ herbas. ⁊ ex ear̾

Expanded text:
est et dimisit, sed ita continuanter operatur, ut nec ullarum aliarum rerum nec ipsorum angelorum natura no captu experiri potuimus, non nouimus nasci, nisi aut ex istis tamquam materialibus elementis, hoc est aqua et terra, aut ex fruticibus uel lignorum fructibus uel etiam ex carnibus animalium, sicut innumerabilia genera uermium siue reptilium, aut certe ex concubitu parentum, nullam autem carnem natam scimus ex carne cuiuslibet animantis, quae tam esset ei similis, ut sexu tantum discerneretur, quaerimus in rebus creationis huius similitudinem, qua mulier de uiri latere facta est, nec possumus inuenire, non ob aliud, nisi quia homines quemadmodum operentur in hac terra nouimus; quemadmodum autem angeli in hoc mundo quodammodo agricolentur, non utique nouimus. nam profecto si remota hominum industria fruticum genus naturae cursus operaretur, nihil aliud nossemus quam ex terra nasci arbores et herbas et ex earum
Abbreviated transcription (Latin):
inexpiabilit̾ uoluntate corruptã atq ꝑu̾sam.
ab initio ipsiꝰ mundi sua potestate delectatꝰ :
abstiterit ab illa sotietate & caritate qͣ beati
tu fuerit angłoꝵ etiã ipse parit̾ iustꝰ dĩ et
parit̾ beatꝰ. Nonnulli enĩ dñt ipsũ ei fuisse
casũ a suꝑnis sedib qd̾ inuiderit homini
facto ad imaginẽ dĩ. Porro ħ inuidia seqͥt᷑
suꝑbiã: ñ p̃cedit. Non enĩ causa suꝑbiendi
ẽ inuidia: s causa inuidendi suꝑbia Cũ
sit odiũ felicitatis aliene. ͥd unde nascat᷑.
satis inꝓmptu ẽ. flmando enĩ qͥsq excellen¬
tiã suã uł parib inuidet qd̾ ei coeꝗͣnt᷑. uł
inferiorioribꝰ ne sibi cocquent᷑ uł suꝑioribꝰ
qd̾ eis ñ coequet᷑. Suꝑbiendo gͥ iniuidꝰ ñ in
petcati. suꝑbiã sẽptã definiuit diens. Iniqũ
peccati. suꝑbia. Cui testimonio ñ in ꝯuem¬
ent̾ aptat᷑ ȩtiã illud qd̃ apłs ait. radix om̃i¬

Expanded text:
inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati tu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendest inuidia, sed causa inuidendi superbia. csit odium felicitatis alienae, quid unde nascatur satis in promtu est; amando enim quisque excellentiam suam uel paribus inuidet, quod ei coaequentur, uel inferioribus, ne sibi coaequentur, uel superioribus, quod eis non coaequetur. superbiendo igitur inuidus, non inupeccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis peccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud quod apostolus ait: radix omni
Abbreviated transcription (Latin):
fensi molestia male uoliuitatis eiꝰ aliena¬
re conant᷑. a creat᷑ã sũmi ⁊ ueri dĩ. ⁊ alte¬
rũ ei dare pͥncipiũ qd̾ sit ꝯtͣ dm̃. Non.ti.
ualent intellige om̃e qd ẽ inqͣntũ aliqua
substantia ẽ. ⁊ bonũ eẽ. & nͥ ab illo uͦ dõ
a qͦ omne bonũ ẽ. eẽ ñ posse. malã uͦ uo¬
luntatẽ inordinate moueri bona infe¬
riora suꝑioribꝰ p̃ponendo. atq ita factũ eẽ
ut  rationał creatẽ sp̃s sua potestate ꝓpt̾
excellentiã delectatꝰ tumescẽt suꝑbia: ꝑ qͣm
caderet a beatitudine sp̃ualis ꝑadisi. ⁊ in¬
uidentia ꝯtabesceret. In quo tam̃ bonũ est
hoc ipsũ qd̾ uiuit & uiuificat corpꝰ. siue
aeriũ sic̃ ipsiꝰ diaboli. uł demonũ sp̃s. siue
t̾renũ sic̃ hominis aniora ciuiꝰius etiam
maligni atq ꝑu̾si. Ita dũ nolunt aliquid
qd̃ ds fecerit ꝓpͥa uoluntate peccare. ipsiꝰ
di substantiã dñt pͥmo necessitate. & post

Expanded text:
fensi molestia malae uoluntatis eius alienafensi molestia malae uoluntatis eius alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intesubstantia est, et bonum esse et nisi ab illo deo uero, a quo omne bonum est, esse non posse, malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑetissimũ ꝑ serpentẽ diaboł tẽptare ꝑmissꝰ
st. iã hoc significandi grã factũ eẽ quẽ ñ
omoneat scͥpt̾a tante auctoritatis. tantis di¬
umitatis docum̃tis agens in ꝓpħando qͣntis
asfctis iã mundus impletꝰ ẽ: Non qd̾̃ diabo¬
aꝓuidentie tͥbuendũ ẽ. sub q̃ ⁊ pse diaboiꝰ
suã qͥdẽ ht̃ cupiditatẽ nocendi. facultatẽ aũ
n nisi q̃ dat᷑ uł ad subu̾tenda ac ꝑdenda ua¬
saire. uł ad humilianda siue ꝓbanda uasa
miscdie. Nat̾a itaq serpentis unde sit no¬
umꝰ. ꝓdux̃ enĩ t̾ra in u̾bo dĩ oĩa pecora. &
bestias ⁊ serpentes. Que unu̾sa creatã ha¬
bens in se aĩam uiuã irrationalẽ uniu̾se
rationali creatẽ siue bone siue male uo¬
luntaris. lege diuim ordinis subdita ẽ. Qͥd
gꝰ mirũ si ꝑ serpentẽ mali qͥd age̾ ꝑmissꝰ
c̃ diabolꝰ. cũ demonia in porcos int̾re xp̃c
ipse ꝑmiserit: Magis de ipsa nat᷑a diaboli
scrupulosiꝰ q̃ri solet. ꝙͣ totã qͥdã heretici of¬

Expanded text:
 tentare permissus sit; jam hoc significandi gratia factum esse, quem non admoneat Scriptura tantae auctoritatis, tantis divinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis jam mundus impletus est? Non quod diaboprovidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam, inrationabilem, uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam totam quidam haeretici of
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsiꝰ pͥmi hominis u̾ba intelligenda ft̃
ut dic̾et qm hec ẽ mat̾ om̃iũ uiuentiũ taq̃
nõis a se inpositi causã inferẽs cur eã uo¬
cauerit uitã. Et fec̃ dñs ds ade ⁊ milieri es
tunicas pelliceas & induit eos. Et hoc sign¬
ficationis gr̃a factũ ẽ. s tñ factũ. sic̃ illa
q̃ significationis gr̃a dicta ft̃: s tñ dicta
st̃. Hoc enĩ qd̾ sepe dixi. nec me sepiꝰ pigi
dice̾. a narratore rerũ ꝓe gestarũ exigendũ
ẽ. ut ea narret facta eẽ q̃ facta st̃: dictaeẽ
q̃ dicta fc̃. Sic̃ aũ in factis q̃rit᷑ qͥd factũ sit
et qͥd significet. ita m u̾bis qͥd dictũ sit. et
qͥd significet. Siue enĩ figate siue ꝓͥpe di¬
tũ sit. qd̾ dictũ eẽ narrat᷑. dictũ tñ eẽ non
debet putari figatũ. Et dix̃ dĩ. Ecce adam
factus ẽ tanꝗͣ unꝰ ex nob̃̾: in cognoscen¬
do bonũ ⁊ malũ. Qm̃ hoc ꝑ qdlibet qͣm¬

Expanded text:
sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sunt, ut diceret: quoniam haec est mater omnium uiuentium, tamquam nominis a se inpositi causam inferens, cur eam uocauerit "Uitam". Et fecit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum, sicut illa, quae significationis gratia dicta sunt, sunt. Hoc enim, quod saepe dixi, nec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt, et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et quid significet, ita in uerbis, et quid dictum sit et quid significet. siue enim figurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narratur, dictum tamen esse non debet putari figuratum. Et dixit deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quo
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝓpagari tũc cepit qñ hȩc m diabolũ ẽ
tanꝙͣ in serpentẽ ꝓlata sententia. Hȩc itaq
u̾ba qͦͣmꝰ figͣis expositis accipienda sint.: ⁊ in
ilł auob adu̾sus manicheos editis libris
de genesi qͣntũ potiumꝰ diseriumꝰ ⁊ siqͥd
diligentiꝰ & ꝯgruentiꝰ alias potuerimꝰ:
ãs adderit ut esficiamꝰ. Nẽ tñ m̃a intetio
stitias tuas & gemitũ tuũ. intͥsticiis pari¬
es filios. ꝙ ad uirũ tuũ conu̾sio tua. & ip¬
se tui dñabit᷑. hec qͦ in mulierẽ dei u̾ba fi¬
g̃ate ac ꝓpħice multo ꝯmodiꝰ intelligunt᷑.

Expanded text:
tunc coepit, quando haec in diabolum est tanquam in serpentem prolata sententia. Haec itaque verba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis duobus adversus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus disseruimus, et si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, Deus aderit ut efficiamus: nunc tamen nostra stitias tuas et gemitum tuum; in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur . Haec quoque in mulierem Dei verba figurate a
Abbreviated transcription (Latin):
disi: Et dixit mulier serpenti. A fructu
ligni qd̾ ẽ in paradiso edemꝰ. de fructu aĩt
mulieri. Non. morte morieminisa¬
ebat enĩ ds̃. qm̃ ͥl qua die manducauer¬
tis de eo. aꝑient᷑ uob̾ ocłi. et eritis canqͣm
dii. scientes bonũ ⁊ malũ. Et uidit mu¬
lier qr bonũ lignũ ad escam. et qi plact
ocłis uidere. & decoꝵ ẽ cognosce̾. Et sumẽ
de fructu eiꝰ edit & dedit iuro suo secũ s
edert̃. Et aꝑti st̃ ocłi amboꝵ ⁊ agnouert᷑
quia nudi erãt. et consuert̃ folia fici ⁊ fe¬
cert̾ sibi cãpestria. Et audiert̃ uocẽ dm̃d̃¬

Expanded text:
ita. Et dixit mulier serpenti: Ab omni ligno, quod est in paradiso edemus; de fructu autem mulieri, Non morte moriemini: sciebat enim Deus, quoniam qua die manducaveritis de eo, aperientur vobis oculi, et eritis tanquam dii, scientes bonum et malum. Et vidit mulier quia bonum lignum ad escam, et quia placet oculis videre, et decorum est cognoscere. Et sumens de fructu ejus edit, et dedit viro suo secum, et ederunt. Et aperti sunt oculi amborum, et agnoverunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici, et fecerunt sibi campestria. Et audierunt vocem D
Abbreviated transcription (Latin):
dño głat᷑. cũ cognoscit ñ suũ s illiꝰ eẽ. ñ solũ
ut sit. uerũȩtiã ut ñ nͥ ab illo bñ sibi sit: a
qͦ ht̃ ut sit. Nimis itaq inportune dr. Non
eẽnt quib d̾s tantã bñficientiã miscd̾e sue
tͥbueret. si alit̾ eẽ ñ possent. nͥeẽnt ⁊ hi in qͥbꝰ
uindicte iusticiã demonstͣret. Cur enĩ non
utriq potiꝰ eẽnt. qñ in utͥsq et bonitas di ⁊eqͥ
tas iure p̃dicat᷑: At enĩ si ds uellet: ꝙ̃ isti bo¬
ni eẽnt. Qnͣto meliꝰ hoc d̾s uoluit ut qd̾ uellẽt
tẽnt. s boni infructuose. mali aũ in pune
ñ eẽnt. ⁊ in eo ipso aliis utiles eẽnt: S pͣsci¬
ebat qͥd eoꝵ factã eẽt uoluntas mala. P̃scie¬
bat sane. Et qr falli ñ potest eiꝰ p̃scientia: idõ
ñ ipsiꝰ s eoꝵ ẽ uoluntas mala. Cur gͦ eos
creauit qͦs tales futos eẽ p̃sciebat: Qa sic̃ p̃¬
uidit qͥd mali eẽnt factĩ. sic &̃ p̃iudit de mał̾

Expanded text:
 cognoscit non suum sed illius esse, non solum ut sit, verumetiam ut non nisi ab illo bene sibi sit, a quo habet ut sit? Nimis itaque importune dicitur: Non essent quibus Deus tantam beneficientiam misericordiae suae tribueret, si aliter esse non possent nisi essent et hi in quibus vindictae justitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius eitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic eti
Abbreviated transcription (Latin):
serpenti. A fructu ligni qd̃ ẽ in ꝑadiso edemꝰ.
de fructu aũ ligni qd̃ ẽ inmedio ꝑadisi dixit
ds ñ eletis ex eo. neq ꝯtingetis illud. ne mori
amini. Ideo pͥus int̾rogauit serpens & re¬
spondit hoc mulier ut p̃uaricatio ẽẽt inex¬
cusabił. neq ullomͦ dici possit id qd̾ p̃ceꝑat
ds oblitã fuisse mulierẽqͣmꝙꝗͣ & obliuo p̃cep

Expanded text:
serpenti: Ab omni ligno, quod est in paradiso edemus; de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non edetis ex eo neque allingetis eum ne mamini. Ideo prius interrogavit serpens, et respondit hoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis, neque ullo modo dici posset, id quod praeceperat Deus oblitam fuisse m
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ tantũ ne ex eo manducares. ab eo edisti:
Ime enĩ mors ꝯcepta ꝓpt̾ di sententiã qͥ sic
fuerat cõminat᷑. fec̃ adicti concupiscentialit̾
m̃bra ubi dicti st̃ aꝑti ocłi & secutũ ẽ qd̃
puderet. Et dix̃ adã. Mulier ꝙͣ. dedisti mecũ
scͥpta ft̃. qr ⁊ ipse int̾rogationes nimirũ ad
morbo suꝑbie laborãt homines hodie. ñ nisi
inereatorẽ conantes referre siqͥd egerĩt ma
l. Mulier inqͥt ꝙͣ dedisti mec̃. id ẽ qͣm dedi¬
sti ut eẽt mec̃: hȩc mͥ dedit a ligno & edi.
Quasi adhoc data sit ut ñ ipsa potiꝰ obediret
uiro:⁊ ambo dõ. Et dix̃ dñs ds mulieri. Qd
hoc fecisti: Et dix̃ mulier. Serpens sedux̃
me. & manducaui. Nȩo ista confitet᷑ pec¬
catũ. s in alterũ refert impari sexu: pari

Expanded text:
 tantum ne ex eo manducares, ab eo edisti? Hinc enim mors concepta, propter Dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit adverti concupiscentialiter membra ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est quod puderet. Et dixit Adam, Mulier quam dedisti mecum, onscripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad morbo superbiae laborent homines hodie, nonnisi in Creatorem conantes referre si quid egerint mani: Mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti ut esset mecum, haec mihi dedit a ligno et edi : quasi ad hoc data sit ut non ipsa potius obediret viro, et ambo Deo. Et dixit Dominus Deus mulieri: quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi . Nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert, impari sexu, pari
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑ ad dm̃. Si aũ qͥdã mouent᷑ de hac pͥmi ho¬
minis tẽptatione qd̃ eã fieri ꝑmiserit d̾s. qͣsi
nc ñ uideãt uniu̾sũ genꝰ humanũ diaboli
insidiis sine cessatione tẽptari. cur ⁊ hoc ꝑmit¬
it ãs: An qi ꝓbat᷑ et exercet᷑ uirtꝰ. et ÷ palma
csosior ñ consensisse tẽptatũ. ꝙͣ ñ potuisse tẽ¬
stari cũ ⁊̃ ipsi qui deserto creatore eunt pꝰ tẽp¬
tatorẽ magis magisq tẽptẽt eos qͥ i u̾bo di ꝑ¬
manẽt. p̃beãtq illis qtͣ cupiditatẽ deuitationiᷤᷤ

Expanded text:
hominis tentatione, quod eam fieri permiserit Deus, quasi nunc non videant universum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione tentari. Cur et hoc permittit Deus? An quia probatur et exercetur virtus, et est palma gloriosior non consensisse tentatum, quam non potuisse tentari: cum etiam ipsi qui deserto Creatore eunt post tentatorem, magis magisque tentent eos qui in verbo Dei permanent, praebeantque illis contra cupiditatem d
Abbreviated transcription (Latin):
Denut gͦ mictare sͤ ntentiã qͣ paulo suꝑius
duat ȩtiã dm̃ corpꝰ eẽ. Neq euĩ arbitror eũ
ita desipuisse ut ⁊̃ di na turã passibilem
crederet. ut iã ñ xp̃c in rycarne tantum
neq in carne & anima s in ipso ubo ꝑ qd̃
facta st̃ om̃ia passibił ⁊ cõmutabił eẽ credat᷑
qb̃ absit a corde xͥano. Itẽ cũ anime etiã colo¬
ũ daret aeriũ ac lucidũ: uentũ aͣd sens qͥbꝰ¬
ctiã m̃bratĩ qͣsi corpꝰ instruere conaturꝰ est
et ait. Hic erit homo utt̾ior. aliꝰ ext̾ior dupli¬
ater unꝰ. habens ⁊ ille ocłos ⁊ aures suas.

Expanded text:
debuit ergo mutare sententiam, qua paulo superius dixerat etiam deum corpus esse. neque enim arbitror eum ita desipuisse, ut etiam dei naturam passibilem crederet, ut iam non Christus in carne tantum neque in carne et anima, sed in ipso uerbo, per quod facta sunt omnia, passibilis et commutabilis esse credatur: quod absrem daret aerium ac lucidum, ventum est ad sensus quibus eam membratim quasi corpus instruere conatus est, et ait: Hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter unus, habens et ille oculos et aures suas,
Abbreviated transcription (Latin):
ri: Os̾ si itaẽ: idõ iã ñ eqͣlit̾ beatꝰ. ĩmo iã nec
planc beatꝰ fuit. qͣndoqͥdẽ plane beati de sua
heatitudine certi ft̃. ut eã nullus ꝑturbet
met is. Quo aũ malo merito ita discernebat᷑
igtis ut ei d̾̃s nec ea que ad ipsũ ꝑtinerent
futa reuelaret: Nunqͥd ille priꝰ ultor ꝙͣ. iste
pecc̃or: fbsit. Neq enĩ ads. dãpnat in nocen¬
tis. fn forte ex alio gene angłoꝵ fuit qͥbus
ũs ñ dedit uł de se ipsis p̃scientiã fut᷑oꝵ:¬
qͣnã mͦ beati possent eẽ ñ uideo qͥb incerta
⁊̃ ipsa ĩua beatitudo. Nam & hoc qͥdã sen¬
scit̃ ñ fuisse diabolũ in illa sublimi nat᷑a
stribitt. T̃ales enĩ fortasse posset aliqͥd etiam
ilicitũ delectare. qm tam̃ delectationẽ si pec¬
are noluissent. lib̾o arbitͥo cohib̾ent. sicut¬

Expanded text:
ri? quod si ita est, ideo iam non aequaliter beatus, immo iam nec ri? quod si ita est, ideo iam non aequaliter beatus, immo iam nec plene beatus fuit, quandoquidem plene beati de sua beatitudine certi sunt, ut eam nullus perturbet metus. quo autem malo merito ita discernebatur a ceteris, ut ei deus nec ea, quae ad ipsum pertinerent, futura reuelaret? numquid ille prius ultor quam iste peccator? absit. neque enim deus damnat innocentes. an forte ex alio genere angelorum fuit, quibus deus non dedit uel de se ipsis praescientiam futquonam modo beati possint esse non video, quibus incerta est ipsa sua beatitudo. Nam et hoc quidam senserunt, non fuisse diabolum in illa sublimi naturastributi. Tales enim fortasse posset aliquid etiam illicitum delectare: quam tamen delectationem si peccare nollent, libero arbitrio cohib
Abbreviated transcription (Latin):
diabolũ. ut nat᷑am suã bonã pͣua uoluntat
ñ ex inuidentia suꝑbiã nasci. s ex suꝑbia
potiꝰ inuidentiã. Nec frustra putari potest
in initio tẽꝑis diabolũ suꝑbia cecidisse. nec
fuisse ullũ antea tẽpꝰ quo cũ angłis sc̃is pa¬
catꝰ uix̾it & beat᷑: s ipso pͥmordio creature
a suo creatore apostatasse. Ut ulld̾ qd̃ adñs at
ille homicida erat abinitio & in ueritate
ñ stetit. utrũq ab initio intelligamꝰ non
solũ qd̾ homicida fuit. uerũetiã qi ini̾ntiui
ñ stetit. ⁊ hoc ab mitio ex qͦ ipse creatꝰ ẽ qui¬
staret si stare uoluisset. Quomͦ enĩ diͥnisse
uitã beatã inter beatos angłos credi potest
qͥ fut᷑i siui peccati atq supplicii. id est desi
q̃rit᷑ ñ cur ñ fuerit: Neq enĩ scĩ angłi
ȩfne sue uitȩ ac beatiatis incerti ft̃ Nlo
quomͦ beati si incerti: An dicimꝰ hoc d̃m dia¬
R reuelare noluisse cũ adhuc eẽt angls bo¬
iase qͥ eẽnt inȩt̾nũ meiꝰ ueritate mansu¬

Expanded text:
naturam suam bonam praua uoluntate n ex inuidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius inuidentiam. non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quo cum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso exordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud, quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit. utrumque ab initio intellegamus. non solum quod homicida fuit. sed etiam quod in ueritate non stetit. et hostaret, si stare uoluisset. Quomodo enim duxisse uitam beatam inter beatos angelos credi potest, qui futuri sui peccati atque subplicii. id est deserquaeritur, cur non fuerit. neque enim sancti angeli aeternae suae uitae ac beatitatis incerti sunt. nam quomodo beati, si incerti? an dicemus hoc deum diabolo reuelare noluisse, cum adhuc esset angelus boate mansu
Abbreviated transcription (Latin):
his alias ⁊ multa iã diximꝰ. ⁊ͥ ds uoluerit
uͥ res uidebit᷑ postulare dicemꝰ. Nc̃ qd dice
ceꝑamꝰ side traduce aĩarũ a parentib uelũ
dubitat qͥdã qd̃ ita sit. uł dubitãt an ita
sit: aĩam tñ corpꝰ eẽ ñ audeãt credere aut
nichil aliud opinent᷑ eẽ ꝙͣm corpꝰ. ⁊ si excel¬
lentissimũ. ⁊ si natẽ cuiꝰdã ꝓprie
xxt̾a suꝑ grediẽtis: corpꝰ tñ. Demq
tertulliarꝰ qi corpꝰ eẽ animã credidit. non
ob aliud nͥ qd̾ eã incorꝑeã cogitare ñ potu¬
It et ideo timuit ne nichil ȩȩt s̃ corpuꝰ
non eẽt. nec de dõ uoluit alit̾ saꝑe. Q sane

Expanded text:
his alias et multa iam diximus et, si deus uoluerit, ubi res uidebitur postulare, dicemus. nunc quod dicere coeperamus, si de traduce animarum a parentibus uel non dubitant quidam, quod ita sit, uel dubitant, an ita sit, animam tamen corpus esse non audeant credere aut nihil aliud opinentur esse quam corpus, etsi excellentissimum, etsi naturae cuiusdam propriae cetera supergredientis, corpus Tertullianus, quia corpus esse animam credidit, non ob aliud nisi quod eam incorpoream cogitare non potuit, et ideo timuit ne nihil esset, si corpus non esset, nec de Deo valuit aliter sapere: qui sane
Abbreviated transcription (Latin):
dõmittente animas dicus. rursus hoc in¬
pedit eoꝵ sententiã qd̾ ait sortitꝰ sũ animã
bonã. cũ ꝓculdubio uł ex uno fonte mana¬
re qͦdam mͦ tanꝙͣ riuulos. uł pari nat᷑a
fieri animas credunt qͣs ds mirtit in cor¬
pora. ñ aũ alias bonas uł magis bonas. et
alias non bonas uł minꝰ bonas. Unde .N.
bone aut magis bone seu ñ bone: aut
minus bone anime nͥ uł moribꝰ scd̃m li¬
tẽꝑatẽ corꝑrũ. dũ alie magis alie minꝰ ga¬
uant᷑ corꝑe qd̃ corrũpit᷑ ⁊ aggͣuat animã:
S neq actio erat aliqͣ singłarũ qͣrũq aĩarũ
q̃ earũ mores discertie̾nt᷑ anteꝗͣ uenirẽt ad
corꝑa. nec ex corꝑe minꝰ gͣuante potuit iste
dice̾ animã suã bonã. qͥ ait sortit᷑ sũ animã
bonã. ⁊ cũ eẽm magis bonꝰ ueni ad corpꝰ in¬

Expanded text:
deo mittente animas dicunt, rursus hoc indeo mittente animas dicunt, rursus hoc inpedit eorum sententiam, quod ait: sortitus sum animam bonam, cum procul dubio uel ex uno fonte manare quodammodo tamquam riuulos uel pari natura fieri animas credunt, quas deus mittit in corpora, non autem alias bonas uel magis bonas et alias non bonas uel minus bonas. unde enim bonae aut magis bonae seu non bonae aut minus bonae animae, nisi uel moribus secundum liturae corporum, dum aliae magis, aliae minus gravantur corpore, quod corrumpitur et aggravat animam ? Sed neque actio erat aliqua singularum quarumque animarum, qua earum mores discernerentur, antequam venirent ad corpora; nec ex corpore minus gravante potuit iste dicere animam sumam bonam, qui ait, Sortitus sum animam bonam; et cum essem magis bonus, veni ad corpus in
Abbreviated transcription (Latin):
in obedientiã unius hominis peccatores con¬
stituti ft̃ multi. sio ꝑ obedientiã uniꝰ ho¬
mius iusti constituent᷑ multi. eosdẽq mul¬
tos pecc̃ores ñ qͥb̾dã exceptis. s om̃s intelli¬
gi uolens. suꝑiꝰ ait de adã in qͦ es peccauert̃:
Unde utiq infantiũ animas ñ posse secer¬
ni. et eo qd dictũ ẽ om̃s ⁊ eo qd̾ eis ꝑ baptis¬
mũ subuenit᷑. ñ absurlle credt̃ qͥ animas ex
qͥda uł ratione q̃ scͥpt᷑is scĩs ñ repugnet. uł
earũ ipsarũ scͥpt᷑arũ auctoritate redargu¬
ant᷑. Iam itaq uideamꝰ qͣntũ suscepti huiꝰ
oꝑis necessitas patit᷑ quale ⁊̃ illud sit qd̵ peni¬
loante distulimꝰ. Scͥptũ est enĩ in libro sa¬
pientie. Puer aũ erã ingenios et sortitꝰ sum
animambonã. ⁊ cũ eẽm magis bonꝰ. ueni
ad corpꝰ incoiqͥnatũ. Cũ enĩ uideat᷑ illos
adiuuare hoc testimoniũ qͥ tion ex paren¬
tib creari. s uenire ad corpꝰ uł descendere

Expanded text:
 unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic per oboedientiam unius hominis iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerni et eo, quod dictum est "omnes" et eo, quod eis per baptismum subuenitur non absurde credunt, qui animas ex quida uel ratione quae scripturis sanctis non repugnet, uel earum ipsarum scripturarum auctoritate redarguantur. Iam itaque uideamus, quantum suscepti huius operis necessitas patitur; quale etiam illud sit, quod paulo ante distulimus. scriptum est enim in libro Sapientiae: puer autem eraming.eniosus et sortitus sum animam bonam. et cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum. cum enim uideatur illos adiuuare hoc testimonium, qui non ex parentibus creari, sed uenire ad corpus uel descendere