comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sigͣre ꝑ aliqua nascentiũ noxia
sicut ⁊ ꝑ sompnia et ꝑ oracła qͦ pͥ¬
moneat ⁊ significet quibdam ł
qua creata solui regnũ portendit.
Alexandro ex muliere monstrum
creatũ: ꝙ suꝑiores corꝑis ꝑtes ho¬
minis qͥdem s mortuas habu̾it. ĩ¬
feriores diu̾saꝵ bestiaꝵ s iuuentes
sigͣsse repentinam regis int̾fectio¬
nem. Suꝑuixerant .n. det̾iora meli¬
orib. S ⁊ monstra q̃ in significa¬
tõib dant᷑ nõ diu uiuunt s cõti¬
nuo ut nata fu̾i̾nt occidunt. Int̾
portentũ aũt ⁊ portentuosũ dif¬
fert. Nam portenta sũt q̃ trans¬
figuirant᷑. sicut fert᷑ in u̾bria mu
fans. Portentuosa uͦ leuem sumũt
mutationem exempli cã cũ .ui. di¬
gitis nati¬

Expanded text:
icare per aliqua nascentium noxia, sicut per somnos et per oracula qua praemoneat et significet quibusdam vqua creata solvi regnum portendit. Alexandro ex muliere monstrum creatum, quod superiores corporis partes hominis, sed mortuas habuerit inferiorum diversarum bestiarum, sed viventes significasse repentinam regis interfectionem; supervixerant enim deteriora melioribus. Sed haec monstra quae in significationibus dantur non diu vivunt, sed continuo ut nata fuerint occidunt. Inter portentum autem et portentuosum differt. Nam portenta sunt quae transfigurantur, sicut fertur in Umbria mulrruit infans. Portentuosa vero levem sumunt mutationem, exempli causa cum sex digitis nati
Abbreviated transcription (Latin):
ta potius pietate p̾dicamꝰ. Ncc̃m
est eñi uelle. S uoluntas iꝑsa
et admonet᷑ ut surgat: et sanat᷑
ut ualeat dilatat᷑ ut accipiat et

Expanded text:
ta potius pietate praedicamus. nostrum est enim uelle; sed uoluntas ipsa et admonetur, ut surgat, et sanatur, ut ualeat, et dilatatur, ut capiat, et
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem formas ex diuine m̃tis
stabilitate sortitur. Hec in sue sim¬
plicitatis arte cõposita multiplicẽ
reb regendis modũ statuit. Quis¬
s. modus cũ ip̃a diuine intelligẽ¬
tie puritate cõspicitꝰ prouidentia
nõiatur. Cũ u̾o ad ea q̃ mouet at¬
q disponit refertur: fatũ a neterib

Expanded text:
ordinem, formas ex diuinae mentis stabilitate sortitur. Haec in suae simplicitatis arce compositamultiplicem rebus regendis modum statuit. Qui modus cum in ipsa diuinae intellegentiae puritate conspicitur, providentia nominatur; cum vero ad ea, quae movet atque disponit refertur, fatum a veteri-
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ. frugũ fertilis ac primũ t̾ris
omib cõmissis seminib aratro
ꝓscissa. pͥncipẽ urbiũ syractusim
nt. ⁊ fontem arecusam ⁊ alphey¬
am fluuium: magnatoꝵ gena¬
torem equoꝵ. In ea insula primũ
est inuenta comedia. a chatẽ lapidẽ.¬
ip̃a primũ ex a chate flumine.
uit et sales agrigentinos in ig¬
ne solubiles. crepitantes ĩ aqͥs:
Omĩs ambitꝰ claudit᷑ eiꝰ stadioꝵ tͥ¬
um miliũ. E olie insule sicilie aꝑ¬
pellate sunt ab eolo ypote filio: ꝙ̃
poete fuyxerunt regem fuisse uento¬
rũ. S ut uarro dicit. rector fuiti¬
staꝵ insulax. Et qm̃ ex eaꝵ nebłis
et fumo ficturos p̾dicabat flatus
uentoꝵ: ab imꝑitis uisus est uẽ¬

Expanded text:
norum, frugum fertilis, ac primum terris norum, frugum fertilis, ac primum terris omnibus commissis seminibus aratro proscissa. Principem urbium Syracusa: habet, fontem Arethusam et Alphaeum fluvium, magnorum generatorem equorum: in ea insula primum est inventa comoedia. Achaten lapideipsa primum ex Achate flumine dum: gignit et sales Agrigentinos in igne solubiles, crepitantes in aquis. Omnis ambitus ejus clauditur stadior 36. Aeoliae insulae Siciliae appellatae ab Aeolo Hippotae filio, quem poetae finxerunt regem fuisse ventorum, sed, ut Varro dicit, rector fuit istarum insularum, et quia ex earum nebulis et fumo futuros praedicebat flatus ventorum, ab imperitis visus est ve
Abbreviated transcription (Latin):
philomeno pareantẽ genitũ. qui
de suo nõie paron insulam ⁊ oppi¬
dũ appellauit. Prius aũt mionia.
mor candidissimũ: ꝙ pariũ dicũt.
mittit et sardẽ laꝑidem marmori¬
bus qͥdem p̾stantiorẽ. s int̾ gẽmaᷤ
nilissimũ. ¶hyon insula syra lĩ¬
gua appellatur. eo ꝙ ibi mastix
gignitur. Syri enĩ masticẽ clyouo¬
cant. Samo insula est in marie¬
geo uͥ nata est iuno. ex qͣ fuit sy¬
insula reꝑta prius fictilia nasa¬
lia a sicano rege sicania dicta est.
deinde a sicło ytali fr̃e sicilia. prius
aũt trinacria dc̃a ꝓpter tria acra.
idest ꝓmontoria. peloꝵ. pachinũ.
freto discreta: affricũ mare ꝓspectã :
t̾ris fructifera auro habundans.
cau̾nis tñ ⁊ fistulis penecrabilis.
uentrisq ⁊ sulphuris plena. Uñ
⁊ ibi echue montis extant incen¬
dia. In cui freto scilla est et carib¬
dis: qͥb nauigia aut absorbent᷑
aut colliduntur. Fuit aut̃e qͦndã
pr̃a cielopũ ⁊ postea nitͥx tyran¬

Expanded text:
Philomelo Pareantum genitum, qui de suo nomine Paron insulam et oppidum appellavit: prius autem Minoia, mor candidissimum, quod Parium dicunt. Mittit et sardam lapidem marmoribus quidem praestantiorem, et inter gemmas vilissimum. Chios insula Syra lingua appellatur eo quod ibi mastix gignitur; Syri enim masticem 'chio' vocant. Samos insula est in mari Aegeo, ubi nata est Iuno; ex qua fuit Siinsula relia a Sicano rege Sicania cognominata est: deinde a Siculo, Itali fratre, Sicilia. Prius autem Trinacriam dictam propter tria acra, id est, promontoria: Pelorum, Pachynum freto discreta, Africum mare prospectans, terris frugifera, auro abundans, cavernis tamen et fistulis penetrabilis, ventisque et sulfure plena, unde et ibi Aetnae montis incendia, in cujus freto Scylla est et Charybdis, quibus navigia aut absorbentur aut colliduntur. Fuit autem quondam patria Cyclopum, et postea nutrix tyran
Abbreviated transcription (Latin):
coꝑe abducimꝰ. secũq eẽ cogimus.
animũ aũt a corꝑe sec̾nere nichil
aliud est qm mor discere. N gͦ mͥ
crede cõmentemur: nosq a corꝑe
se iungamꝰ. idest mori cõsuescam᷑.
sdem in oratione ut interficiant᷑
de prehensi. Neqͣqm uiro forti tͣ

Expanded text:
secumque esse cogimus? Animum autem a corpore secernere nihil aliud est, quam mori discere. Hoc ergo mihi crede commentemur, nosque a corpore seiungamus, id est mori consuescamus. Idem in oratione ut interficiantur deprehensi. Nequaquam viro forti t
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt scĩe dei cam̾ futura nr̃a p̾stare di¬
cant᷑. Hec ⁊ enĩ scĩe uis p̾sentaria no¬
ticione cũcta cõplectens reb õib ip̃a
talib arbitrii libertas: nec ĩiq̃ leges
solutiᷤ oĩ ncc̃itate uoluntatib p̾mia
tator deus cuncta p̾sciẽs bonis p̾mia-¬
malisq supplicia dispensãs. Nec fru¬

Expanded text:
entiae dei causam futura nostra praestare dicantur. Haec enim scientiae vis praesentaria notione cuncta. complectens rebus modum omnita-libus arbitrii libertas nec iniquae leges solutis omni necessitate voluntatibus praemia ctator desuper cunctorum praescius malis supplicia dispensans. Nec fru
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce affectus nr̃i iacent
mole corꝑea p̾grauati. et luto herẽ¬
tib desideriis sola int̾im arida et te¬
nius cõsideratõ p̾uolat. Et tñ ex tan¬
tillo ꝙ iam datur. libet exclamare.
tenent᷑ timendo q̃ nõ oportet. amã¬
do q̃ nõ decet. dolendo uane gaudẽ¬
do uaniꝰ: cũ hiis ineat dota uolun¬
date et liberatte uolatũ pulset im¬
petu sp̃e et impinguedine gr̃e illa¬
batur. Nõne eum ceꝑit circiure illas¬
lucidas mansiones. et sinũ illũ a
brahe curiosius ꝑscrutari. et sub al

Expanded text:
 Affectus jacent mole corporea praegravati et luto haerentibus desideriis, sola interim arida et tenuis consideratio praevolat. Et tamen ex tantillo quod jam datur, libet exclamare: tenentur, timendo quae non oportet, amando quae non decet, dolendo vane, gaudendo vanius, cum his ineat tota libertate volatum, pulset impetu spiritus, et in pinguedine gratiae illabatur? Nonne cum coeperit circuire lucidas mansiones, et sinum illum etiam Abrahae curiosius perscrutari, et sub al
Abbreviated transcription (Latin):
gignendo multiplicaret᷑ opꝰ h̃et:¬
nec ulli hoĩes eẽnt nͥ qͥ ex illis du¬
ob nati fuissent: uiri sorores su¬
as cõiuges acceꝑunt. Ꝙ ꝓfc̃õ qͣn-¬
toq antiquiꝰ est: cõpellente ncc̃ita¬
te. tãto postea fc̃m̃ est dãpnabiliuᷤ
religione ꝓhibente. Habita .n. est
rõ rectissima caritatis ut hoĩes qͥ¬
b eẽt utilis atq honesta cõcordia
diu̾saꝵ ncc̃itudinũ uinculis iun¬
gerent᷑. ne unꝰ in uno multas hr̃et:
socialem uitã diligentiꝰ colligandã
płime plimos obtinerẽt. Ꝙ etiam¬
tant᷑ fr̃na cõiugia: melior tñ con¬
suetudo ipãm malit exhorre licen¬
qiͣ nũqmͣ lic̾e̾ potu̾it. Ad humanũ
n. sensũ uel alliciendũ uel offendẽ¬
dũ mos ualet płimũ qͥ cũ in hae
cã ĩmod̾atõem cõcupiscẽtie coh̾ceat:
eũ designari atq corrũpi merito¬
q̃m aiuiditate possidenti transgre¬
di limitem agroꝵ qnͣto iniquiꝰ ẽ
libidĩe cõcũbendi subu̾tere limitẽ¬

Expanded text:
gignendo multiplicaretur, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent: uiri sorores suas coniuges acceperunt; quogignendo multiplicaretur, nec esst antiquius compellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente. Habita est enim ratio rectissima charitatis, ut homines quibus esset utilis atque honesta concordia, diversarum necessitudinum vinculis necterentur; nec unus in uno multas haberetsocialem vitam diligentius colligandam plurimae plurimos obtinerent. Patantur fraterna conjugia, melior tamen consuetudo ipsam malit exhorrere licenquasi numquam licere potuerit. Ad humanum enim sensum uel adliciendum uel offendendum mos ualet plurimum; qui cum in hac causa inmoderationem concupiscentiae coherceat, eum dest, aviditate possidendi transgredi limitem agrorum, quanto est iniquius libidine concumbendi subvertere limite
Abbreviated transcription (Latin):
mortiferas delicias cõtristaret. Sic gͥ¬
⁊ adam postqͣm de ligno ꝓhibito se¬
ducta mulier manducauit. eiq it
simul ederet dedit. noluit eã cõtrista¬
re qmͣ credebat posse sine suo solatõ
centia. s amicabili qͣdam beniuolẽ¬
tia. qͣ płmq fit ut offendat᷑ d̾s. ne
hõ ex amico fiat inimicus. Ex eñ¬

Expanded text:
mortiferas delicias contristaret . Ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solatio senserat, sed amicabili quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus, ne homo ex amico fiat inimicus. E
Abbreviated transcription (Latin):
generib cõstat. Uidel farmatia
qmͣ latini medicamina uocant.
Cirurgia qmͣ latini manuũ cõ¬
parationẽ appellant. Manꝰ .n. cỹ
latini regulam uocant. Est .n. ob¬

Expanded text:
generibus constat. Pharmacia, quam Latini medicamina vocant: chyrurgia, quam Latini manuum operationem appellant; manus enim grLatini regulam vocant; est enim ob
Abbreviated transcription (Latin):
rare qr nõ uidet. Quid enim faciant
oculi non hñt: cũ simile corpus uide¬
rint quod ab alio discernere nõ possit
aut quid faciat animi intentio. cũ
in sp̃u fcã fu̾it corꝑis similitudo. qmͣ
non ualeat distinguere a corꝑe. S
adhibetur intellectus quid ista que
rens significent uel utile doceant ⁊
aut inueniens ad fructũ suũ ꝑuenit:
aut nõ inueniens in disceptiõne se
uenes ue m aliqua pnitiosa temneta¬
te plabatur in exttabilem etprem.
lxxix. Qualit̾ sobrius intellectus

Expanded text:
erum est. quid enim faciant oculi non habent, cum simile corpus uiderint, quod ab alio discernere non possint, aut quid faciat animi intentio, cum in spiritu facta fuerit corporis similitudo, quam non ualeat distinguere a corpore. sed adhibetur intellectus quaerens, quid illa significent uel utile doceant, et aut inueniens ad fructum suum peruenit aut non inueniens in disceptatione se tenet, ne aliqua perniciosa temeritate prolabatur in exitiabilem errorem. Iudicat autem sobrius intellectus
Abbreviated transcription (Latin):
probat ab intelligentia deficiens. Fal
sib sicut nauigantib uidentur ĩ t̾ra
duas lucerne spẽs apparere: et in aq̃
hoc eẽ quod similiter collocatũ est:
aut similiter sonat uel olet uel sapit
quantũ inueniri potest. in sp̃uali aũ¬
uisione fallitur anima cũ ymagines
quas spñ uidet corꝑa ẽẽ arbitratur.
Del quod sibi suspitione falsaq con¬
iectura fixerit hoc et̃ in corꝑib putat
que non uisa cõiectat. at uero in illis
intellectualib nõ fallitur. Aut .n. in¬
telligit. et uerũ est. aut si non est ue¬
rum non intelligit. Aliuid est .n. in¬

Expanded text:
sunt, ab intellegentia deficiens. falloris sensibus — sicut nauigantibus uidentur in terra duae lucernae species adparere et in aqua hoc esse, quod similiter coloratum est uel similiter sonat uel olet uel sapit quantum inveniri potest. In ur, fallitur anima, cum ea, quae sic uidet, ipsa corpora esse arbitratur uel, quod sibi suspicione falsaque coniectura finxerit, hoc etiam in corporibus putat, quae non uisa coniectat. at uero in illis intellectualibus uisis non fallitur. aut enim intellegit, et uerum est; aut, si uerum non est, non intell
Abbreviated transcription (Latin):
plendam sũt actõnem ⁊ passio
rans. alia uͦ ut seruientia ip̃mz
in suis actõnib adiuuantia. In
pͥmo gn̾e pͥncipale ĩstrum̃tũ este¬
par in scd̃o cor. in t̾cio c̾ẽbrũ. Et is̃

Expanded text:
plendam actionem et passionrans, alia vero ut servientia, ipsumque in suis actionibus adiuvantia. In primo genere principale instrumentum est hepar
Abbreviated transcription (Latin):
le ut amant᷑ suscipiat᷑ benigne-
nut̾at᷑. religiose educet᷑. In sacra¬
mento ut cõiugiũ nõ sepacetur.
⁊dimissus aut dimissa nͨ causa
plis alteri cõiungat᷑. Hec est tan¬
qmͣ regula nuptiaꝵ: qͣ uel nature
decorat ᷑ ferunditas: uel incõtinẽ¬
tie regit᷑ pͣuitas. Idem in libro de¬
bono cõuigali. Mulier itaq si fi¬
de cõuigali uiolata fidẽ seruat. ad¬
ult̾o utiq mala est. Et si nͨ adul¬

Expanded text:
role, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quia bono coniugali: Mulier si fide coniugali violata fidem servet adultero, utique mala est; si nec adul
Abbreviated transcription (Latin):
nõ tenue et aqͦsũ. It̾m hiꝰ p̾gnans
cũ astatione mouet᷑. pͥis dextrũ pe¬
dem mouet. Et cũ erigit᷑ suꝑ manũ
dexterã sustentat᷑. Oculus quoq dex¬
t̾ ip̃ius leuioris est motꝰ atq uelo¬
cors. Masculus post tres mses mo¬
uet᷑. femina post qͣtuor. Signa uͦ
pͥgnantis cũ filia stͥ: multitudo ul
nso est masclus ñ debilis ⁊ mollif̾¬
cataꝵ uenaꝵ¬

Expanded text:
nans cum a statione movetur, prius dextrum pedem movet, et cum erigitur super manum dextram sustentatur. Oculus quoque dexter ipsius levioris est motus, atque velocioris. Masculus post tres menses movetur, femina post quatuor. Signa vero pregnantis cum filia sunt multitudo ulcnon est masculus nisi debilis, et est mollificatarum vena
Abbreviated transcription (Latin):
Pregnans mascłm
hñs melioris est coloris ⁊ pluris
leuitatis et agilitatis. faciei qͦ mũ
ris dextri. qr płinũ genatur mas¬
culus ex sꝑmate ad dextiũ lat̾m ma¬
tricis expulso. Ꝙ accidit aut pp̃ de¬
sideriũ illius latĩs ad recipiendũ:
aut qm̃ expulsio fit ex testicło dextͦ.
Pretea qñ mouet᷑ fetꝰ mouet᷑ ex lat̾e̾
dextro pͥmum. Lac qz currit ĩ p̾mis
ad dexterã papillã: et ꝓuocatur in¬

Expanded text:
Pregnans masculum habens est melioris coloris, et pluris levitatis et agilitatis, faciei quoque mris dextri, quia plurimum generatur masculus ex spermate ad dextram laterum matricis expulso; quod accidit aut propter desiderium illius lateris ad recipiendum, aut quoniam expulsio fit ex testiculo dextro. Preterea quando movetur fetus, movetur ex latere dextro prius. Lac quoque currit in primis ad dext
Abbreviated transcription (Latin):
mansueta ⁊ inicia q̃dam castigatõ¬
nũ uelut ꝑuulis adhuc et lactẽn¬
bus illata. Adhuo fumꝰ qͥdam esti
racundie. ⁊ auspicia penay. Nũ¬
dũ ignis exurens: nũdũ flãma uo¬

Expanded text:
et initia quaedam castigationum uelut paruulis adhuc et lactantibus inlata. haec adhuc fumus quidam est racundiae et auspicia poenarum, nondum ignis exurens, nondum flamma uo
Abbreviated transcription (Latin):
libidinis aut cõcathenatõe fit m̃broꝵ
gen̾atoꝵ sicut in epylentia. uidet᷑ aũ
ex ꝑuitate sꝑmatis. Puitas aũ sꝑma-¬
tis aut est ex minoratõe cibi aut ex
cõpłone frigida et sicca dñante testicu¬
lis q̃ mat̾iam sͥ uenientẽ mutare ne¬

Expanded text:
e fit horum membrorum, sicut in epilepsia videtur, aut ex parvitate spermatis. Parvitas autem spermatis est, aut ex minoratione cibi, aut ex complexione frigida et sicca dominante testiculis, que materiam sibi venientem mutare ne
Abbreviated transcription (Latin):
is qͦ q̃ sꝑma et erectõnem uirge mi¬
niuint st̃ acetosa ⁊ stiptica ĩ cibo sũp¬
ta: ut acetũ et uue a cerbe succus. ⁊ hi
is similia. Erectõem qͦ u̾ͥge minuũt
ea q̃ uentositatis dissoluta st̾. Idest

Expanded text:
quoque que sperma et erectionem virge minuunt, sunt acetosa et stiptica in cibo sumpta, ut acetum; et vue acerbe succus, et ribes, et his similia. Erectionem quoque minuunt ea que ventositatis dissolutiva sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tacło cũ sese cliu̾sis colorib uelut
uestib induit. aliqñ iuride atq h
multis modis. aliq̃n purpureũ
aliqñ ceruleũ est. Qmͣ porro delec¬
dabilit spectat᷑ ⁊̃ qñcumq turbat᷑.
et fit inde maior suauitas qr sic de¬
mulcet intuentẽ ut nõ iactent ⁊
qͣtiãt nauigantẽ. Qd ciboꝵ usq¬
qmͣ copia cõtra famen qͥd sapoꝵ
diu̾sitas cõtra fastidiũ ne diffu¬
sa diuinitꝰ nõ coquoꝵ arte ac la¬
bore q̃sita. Qnͣta in multis reb tu-¬
ende ac recuꝑande salutis auxilia.
Qmͣ grata uicissitudo diei alt̾nã¬
tis et noctis. Auraꝵ qmͣ blanda
tẽꝑies. In fruticib et pecorib in¬
diũtoꝵ cõficiendoꝵ qnͣta maties.
Omĩa cõmemiorare qͥs posset: Et¬

Expanded text:
ibus uelut uestibus induit et aliquando uiride adque hoc multis modis, aliquando purpureum, aliquando caeruleum est. Quam porro delectabiliter spectatur etiam quandocumque turbatur, et fit inde maior suauitas, quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauigantem! Quid ciborum usquequaque copia contra famem? quid saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuendae aut recuperandae salutis auxilia! Quam grata uicissitudo diei alternantis et noctis! Aurarum quam blanda temperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quanta materies! Omnia commemorare quis possit? H
Abbreviated transcription (Latin):
luntarie ut tã excellens uis m̃tis
atq rõnis in hiis ⁊ reb qͣs super¬
fluas ĩmo et ꝑicłosa ꝑnitõsasq appetͥ
qnͣtũ bonũ habeat in na unde ista
potuit ul̾ ĩuenire uł discere uł ex̾¬
cere testet᷑. Uestim̃toꝵ et edificioꝵ
ad oꝑa qmͣ mirabilia qmͣ stupen¬
da industria humana ꝑuenerit
quo in agricultura quo ĩ nauiga¬
tione ꝓfecerit q̃ in fabricatõne qͣꝵ¬

Expanded text:
luptariae, ut tam excellens uis mentis luptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione profecerit; quae in fabricatione
Abbreviated transcription (Latin):
qua usq nc̃ oꝑat᷑ facit ut semina¬
latentib atq inuisibilib in uolu-¬
cris: in formas uisibiles huius qd̃
aspicimꝰ decoris euoluant. Ip̃e in cor-¬
poream corꝑeamq nam. illam posi-¬
tam istã subiecta miris modis copłanᷤ
⁊ ꝯntens aĩantẽ facͭ. Qd̃ opꝰ eiꝰ tã mag̃
t mirabłe e̾: uͭ ñ solum ĩ hoĩe qd̾ aĩal¬
atꝙ prestantiꝰ: s in qͣlibet munitis¬
sima muscula bñ cõsiderãti stuporẽ
m̃tis ing̾at: laudẽq pariat creato
ubi rõ ⁊ intelligentia in infanten
sopita est qͦdam mͦ qiͣ nulla sit exci
qͣsit scĩe capax atq doct᷑ne ⁊ habilis
ꝑceptõni u̾itatis ⁊ amoris boni qua
capacitate hauriat sapĩam: u̾tutibꝰ¬
di ⁊ ad ĩmortalẽ ꝑueniendi felicita¬
tẽ q̃ u̾tutes uocant᷑. et sola dei gr̃a
quem in xp̃o est filiis ꝓmissionis
regniq donant᷑: nõne humano ĩ¬
genio tot tante artes ĩuente sũt
et ex̾citate partim ncciͣe ꝑtim uo¬

Expanded text:
qua usque nunc operatur, facit ut numelatentibus adque inuisibilibus inuolucris in formas uisibiles huius quod adspicimus decoris euoluant; ipse incorpoream corporeamque naturam, illam praepositam, istam subiectam. miris modis copulans et conectens animantem facit. Quod opus eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in homine, qatque prestantius, sed in qualibet minutissima muscula, bene consideranti, stuporem mentis ingerat, laudemque pariat creatorubi ratio et intelligentia in infante sopita et quodammodo quasi nulla, sit excitqua fit scientie capax atque doctrine, habilis perceptioni veritatis et amori boni; qua capacitate hauriat sapientiam, virtutibudi et ad inmortalem perueniendi felicitatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei gratia, quae in Christo est, filiis promissionis regnique donantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim necessariae partim uo
Abbreviated transcription (Latin):
tudo et utilitas creature q̃ homi¬
ni licet in istos labores miseriascꝑ
ꝓiecto atq dampnato spectanda-
atq sum̃da diuina largitate cõces¬
sa est. qͦ sermone t̾minari potest. ĩ
celi et t̾re et maris multimoda ⁊ na¬
ria pulchritudĩe. in ip̃ius lucis tan¬
ta copia tam q mirabili spẽ in sole
et luna ac sẏderib. in opacitatib ne¬
moꝵ in colorib et odorib floꝵ. in di¬
u̾sitate ac multitudie uolucrũ gar¬
rulax atq piccaꝵ in multiformi spẽ
tot tantaxq aĩantiũ qͣꝵ ille plus
hũt admiratõnis q̃ molis minim̃.
Plus .ii. formicłaꝵ ⁊ apicłaꝵ oꝑa

Expanded text:
tudo et utilitas creature, que homini, licet in istos labores miseriasque proiecto atque damnato, spectanda atque sumenda, divina largitate concessa est, quo sermone terminari potest: in celi et terre et maris multimoda et varia pulchritudine: in ipsius lucis tanta copia, tamquam mirabili specie, in sole et luna ac sideribus; in opacitatibus nemorum, in coloribus et odoribus florum: in diversitate ac multitudine volucrum garrularum atque pictarum; in multiformi specie tot tantorumque animantium: quorum illa plus habent admirationis, que molis minimum, plus enim formicularum et apicula
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ salute mortali tuenda atq repa¬
randa qͦt medicam̃ta atq adiuuũ¬
ta cõprehendit ꝓ uoluptate fauciũ.
ꝑerit. qͦt organa musica qͣs cãtile¬
ne modos excogitauerit. qmͣ mlta

Expanded text:
 salute mortali tuenda atque reparanda quot medicamenta atque adjumenta comprehenderit: pro voluptate faucium es quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quanta
Abbreviated transcription (Latin):
ces carnibz humanis ⁊ eoꝵ sang̾¬
ne uinunt. Serchie plures t̾re sũt.
locupletes. inhabitabiles tñ plures
Nam dũ ĩplerisq locis auro ⁊ gen¬
mis affluant. grifoꝵ ĩmanitate ac-¬
cessus hõim rarus est. zmaragdis
aũt opima ħ patria est: cianeus
qͦ lapis ⁊ cristallus purissimꝰ sci¬
thie est. Ht̃ ⁊ flumina magna: fa¬

Expanded text:
uces carnibus humanis et eorum sanguuces carnibus humanis et eorum sanguine vivunt. Scythiae plures terrae sunt locupletes, inhabitabiles tamen plures; nam dum in plerisque locis auro et gemmis affluant, gryphorum inmanitate accessus hominum rarus est. Smaragdis autem optimis haec patria est: cyaneus quoque lapis et crystallus purissimus Scythiae est. Habet et flumina magna
Abbreviated transcription (Latin):
dorus. Seres oppidũ est orientis. a
quo et gens sericũ et regio ñcu-¬
pata est. Hec a scitico occeano et
mari caspio ad occeanũ orientasẽ
inflectit᷑: nobilib frondib fercilis.
eqͥb uellera dec̾punt ᷑: q̃ ceteraꝵ gẽ¬
tiũ ppłis seres ad usũ nestium nẽ¬
dunt. Bactrine regioni ꝓprius
annis bactrus uocabulũ dedit ꝑteᷤ
eiꝰ q̃ plane sunt ꝓpanis montib iu¬
gis ambiunt᷑: q̃ adu̾se sunt yndi
fluuii fontib t̾minant᷑. reliqua in¬
fudit occus fluuiꝰ. Mittit bactria
fortissimos camelos nũꝙͣ att̾entes
pedẽ. S crchia sicut ⁊ gotia. A ma¬
gog filio iaphet fert᷑ cognomina-¬
ta. Adextra orientis ꝑte qͣ occe¬
anus seriens tendit᷑ usq ad mare
caspium qͦd est ad occasũ: de hine
ad mũdiem usq ad caucasi iugũ
deducta est. Cin subiacet hyrcamia
ab occasu: hñs ꝑiter gentes mul¬
tas ꝓpter t̾raꝵ infecunditatẽ late
uagantes. Ex q̃b quedam agros
incolunt: q̃dani portentuose ac tͣ¬

Expanded text:
. Seres oppidum orientis, a quo et genus Sericum et regio nuncupata est. Haec ab Scythico Oceano et mari Caspio ad Oceanum orientalem inflectitur, nobilibus frondibus fertilis, e quibus vellera decerpuntur, quae ceterarum gentium Seres ad usum vestium vendunt. Bactriae regionis proprius amnis Bactros vocabulum dedit. Partes huius quae pone sunt Propanisi iugis ambiuntur, quae adversae sunt Indi fluvii fontibus terminantur; reliqua includit Ochus fluvius. Mittit Bactria fortissimos camelos numquam adterentes pedes. Scythia sicut et Gothia a Magog filio Iaphet fertur cognominata, a dextra orientis parte, qua Oceanus Sericus tenditur, usque ad mare Caspium, quod est ad occasum; dehinc a meridie usque ad Caucasi iugum deducta est, cui subiacet Hyrcania ab occasu habens pariter gentes multas, propter terrarum infecunditatem late vagantes. Ex quibus quaedam agros incolunt, quaedam portentuosae ac tr
Abbreviated transcription (Latin):
On sane mirum est:si et de¬
moniũ hñtes aliqñ uera di¬
cunt que absunt a presentium sẽ¬
sib. E cerce nescio qua occulta
autem bonus sp̃c in h̾ uisa huma
est et eaꝵ qͥs nosse utile est. Sei
enim munus est discretio. Sane
difficilimũ est cum sp̃c malignꝰ
qiͣ tranquillius agit. et sine ali¬

Expanded text:
on sane mirum est si et daemonium habentes aliquando vera dicunt, quae absunt a praesentium sensibus; quod certe nescio qua occulta us bonus in haec uisa humanest, et earum, quas nosse utile est; dei enim munus est. discretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillius agit ac sine ali
Abbreviated transcription (Latin):
dem hõ ⁊corꝑe ⁊ sensus ꝑfcs̃ mox fa¬
ctus fuisse credat᷑. illos uͦ qͥ ex ip̃o
nasc̾ent᷑ eadem lege qͣ ⁊ ñc natiuita¬
tẽ humanã ordinatã c̾nimus par¬
uilos nascituros. ac deinde ꝑ int̾¬
ualla tẽpoꝵ tã insensu animi ꝙͣ
in statura corꝑis increm̃ta. accep¬

Expanded text:
et corpore et sensu perfectus mox factus fuisse credatur; illos vero qui ex ipso nascerentur eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus parvos nascituros; ac deinde per intervalla temporum tam in sensu animi quam in statura corporali incrementa accep
Abbreviated transcription (Latin):
contra nt̃ hõi nato nͨ ad ĩcessũ pe¬
des ẏdonei sũt. nͨ manꝰ saltẽ ad scal¬
pendũ habiles st̾. S ⁊ iuxta se m̃a¬
mis positis nascentes magis pos¬
sent esurientes flere qmͣ suggere.
Proprieq ĩfirmitati m̃tis cõgru¬
it hec ĩfirmitas carnis.

Expanded text:
Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis.
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ. Post ꝑtum qͦ statĩ aures ĩfã¬
tis p̾mende sunt: ꝙ ⁊̃ postea mul¬
tociens est faciendum. Obseruan-¬
dum qͦz ne lac aures eiꝰ intret cum
lactatur: et ut palatũ eũ melle tan¬
gat᷑ naresq cũ aqͣ calida et ucto
semꝑ mundificentꝰ et mustłagiẽs
enungant᷑. Ip̃e qͦ pͥus fricandꝰ e̾:
et postea inungendus. Membra-
scia cingenda. caput eiꝰ et nares ⁊
frons rectificanda. Hoc .n. regimi¬
ne si custodiant᷑: egritudi̾es mul-¬
tas euadent.

Expanded text:
sorem Post partum, statim aures infantis premende sunt, quod etiam postea multoties est faciendum. Observandum quoque ne lac aures eius intret, cum lactatur; et ut palatum cum melle tangatur. Naresque cum aqua calida et uncto semper mundificentur et muscilaniges emungantur, ipse quoque prius fricandus est; et postea inungendus. Membraqunt et fascia cingenda. Caput eius et nares et frons rectificanda. Hoc enim regimine si custodiantur, egritudines multas evadent.
Abbreviated transcription (Latin):
ex egypto filiis isrł exeuntib. e
ostendit᷑ ne in ip̃a teneritudine ĩ
choatõis turbati ad hoc t̾riti rede
uͦ dulcedinẽ tanto iam tolerabiliꝰ
tẽptatõnũ c̾tamĩa sustinent qͣnto
ĩdeo altiꝰ cognouerũt qͦd ament.¬

Expanded text:
Ex Aegypto itaque exeuntibus e ostenditur; ne in ipsa sua teneritudine atque inchoatione turbati, ad hoc territi redeavero dulcedinem tanto jam tolerabilius tentationum certamina sustinent, quanto Deum altius cognoverunt
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o se pluuie prem insinuat: Post¬
modum uͦ de suo egredi glatiem
narrat. seq gelu gignere de celo
na ⁊ pͥus ꝑ occulte grãm et pluiu¬
am infundit.: ⁊ postmodũ ne in con¬
ceptis uͥtutib ĩmoderatꝰ ꝓfluat disci¬
płina ĩtime dispensatõis p̾mit: ut
ꝙͣ ꝑcepte gr̃e pluuia irrigat. ⁊ dis¬
cipline rigor astringat. ne si aut
anteqͣm debet. aut plus qm nc̃ce ẽ
cõceptas uͥtutes ꝓferat: fruges in
herbam u̾tat. Płmq eñi ab incho¬
antib bonũ dum pͥus ꝙͣ oportet o¬
stendit᷑. a grano ꝑfectionis inanit᷑.
Et płmq uirtutes dũ plusqmͣ ncc̃e
est exuberant: ex halant. In simili¬

Expanded text:
 se pluviae insinuat, postmodum vero de suo egredi utero glaciem narrat, seque gelu gignere de coelona, et prius per occultae gratiae pluviam infundit, et postmodum, ne in conceptis virtutibus immoderatius profluat, disciplina intimae dispensationis premit, ut quam acceptae gratiae pluvia irrigat, etiam disciplinae rigor astringat, ne si aut antequam debet, aut plusquam necesse est conceptas virtutes proferat, fruges in herbam vertat? Plerumque enim ab inchoantibus opus bonum dum priusquam oportet ostenditur, a grano perfectionis inanitur, et plerumque virtutes dum plus quam necesse est exuberant exhalant. Un
Abbreviated transcription (Latin):
gat ne uent̾ eiꝰ tendat᷑. et
ut nõ accidant ei dissolutõ et pi¬
gricia somnusq longꝰ. nͨ de lat̾e
reuoluat᷑ ad latus. et nõ ploret
neq uomat. Oculis eiꝰ in pͥmis
dieb natiuitatis oꝑiendi sunt
panno. cauendũq sũmoꝑe ne
stet in loco luminoso s intree pã¬
ni q diu̾soꝵ coloꝵ appendantur
corã eo. Utendũ est etiam illic de¬
lectabilib cantilenis. nõ asꝑis
uocib neq raucis. Et postqͣm ap
ba facilia leuiaq docendꝰ est. Cũ
uͦ natiuitas dentiũ appinqͣuit:
pe galline sũt fricande et aqua
ordei liniende

Expanded text:
t ut non accidant ei dissolutio et pigritia, somnusque longus; nec de latere revolvatur ad latus et non ploret, neque vomat. Oculi eius in primis diebus nativitatis operiendi sunt panno, cavendumque summopere ne stet in loco luminoso; sed vitra pannique diversorum colorum appendantur coram eo. Utendum est etiam illi delectabilibus cantilenis, non asperis vocibus, neque raucis. Et postquam loum est et verba facilia leviaque docendus est. Cum vero nativitas dentium appropinquaverit, pe galline sepe fricande sunt et aqua hordei liniende
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre facit d̾s aĩas eis qͣs nouit cĩ¬
to morituros: possumꝰ respond̾e pa¬
rentũ huic pcc̃a uel cõuinci uel fla¬
respondisti: nõ ẽẽ uiciũ sementis
sed in eo qui frum̃tũ furatꝰ est. nec
ideo t̾ram nõ debuisse g̾mine suo
semina cõfouere. qr sator ea ma-¬

Expanded text:
re facit animas eis, quos nouit cito morituros?\', possumus respondere parentum hinc peccata uel conuinci uel flarespondisti, non esse vitium sementis sed in eo qui frumenta furatus est; nec idcirco terram, non debuisse gremio suo semina confovere, quia sator im
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fiat equałr sursũ et deorsũ. Prete̾a
uidet ᷑ . ꝙ plus ferat ᷑ deorsũ. In omĩ eĩ
nutͥmento dñant᷑ duo elementa: que
sunt t̾ra et aqua. Et illa sũt ambo gͣ¬
uia. Ergo plus nata sũt ferri deorsum
qmͣ sursũ. Et sic uidet᷑ ꝙ nõ causetur
sompnus ex hoc in prima etate. qͦd

Expanded text:
er sursum et deorsum. 4 Praeterea videtur quod plus fiat deorsum. In omni enim nutrimento dominantur duo elementa, quae sunt terra et aqua; et illa sunt ambo gravia; ergo plus nata sunt ferri deorsum quam sursum; et sic videtur quod non causetur somnus ex hoc in prima aetate quod
Abbreviated transcription (Latin):
ter epylentici fu̾int. et sompnꝰ est simmi¬
lis epylentie: et est epylentia quedã.
Unde epylentia frequent̾ incipit ĩ sõp¬
no. et pacientes in epylentia dormie¬
do frequẽter suffocant᷑ et euigilantes no
Et ideo clicit᷑ ꝙ pueris nõ cõferri debẽtꝰ
nina eo quod uentosum sit uinũ et
magis medo. Ob hanc etiã cãm .s. qͥa ĩ
ti est ab inferiorib ad suꝑiora: clicit
iacere embria qͥnq mensib ĩ matrici¬
b ĩmobilia. ita ꝙ nõ uertũt ceruitẽ:
sicut ⁊̃ in mult̾o embrio pp̃ multũ
fluxũ uini ad suꝑiora grauat᷑ caput
tur sursum: nec maior pars. Dicit¬
arist̾ in scdo̾ de aĩa: quod augmẽtũ
est in qmͣlib ꝑtem corꝑis. Cũ ergo au¬
gmentũ nõ fit sine nutͥmento: nut̾¬
mentũ est in quamlib ꝑtem et non
liter auget᷑. Ergo iuderur ꝙ nutͥmẽtũ
ferat᷑ sursũ et deorsũ equalit̾. Itẽ uasa
deferentia nutͥmentũ que sunt uene:
dirigunt᷑ a corde uel epate sursũ uel

Expanded text:
st similis epilepsiae et est epilepsia quaedam’. Unde epilepsia frequenter incipit in somno, et patientes in epilepsia dormiendo frequenter suffocantur et vigilantes non. Et ideo dicit pueris non conferre vina, eo quod ventosum sit vinum, et magis medo. Ob hanc etiam causam, scilicetti est ab inferioribus ad superiora, dicit iacere embrya quinque mensibus in matricibus immobilia, ita quod ‘non vertunt cervicem’, sicut etiam in ‘multum ebriis’ propter multum fluxum vini ad superiora gravatur caput tur sursum nec maior pars. Dicitur enim in secundo de anima quod augmentum est in quamlibet partem corporis; cum ergo augmentum non sit sine nutrimento, nutrimentum est in quamlibet partem et non liter augetur; ergo videtur quod nutrimentum feratur sursum et deorsum aequaliter. 3 Item, vasa deferentia nutrimentum quae sunt venae , diriguntur a corde vel hepate sursum vel
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatẽ. Color rufus aut rubeus:
sangu̾is et caloris ĩnuit multi¬
tudinẽ. Color aũt inter rubeum
et albũ medius eqͣlem sgͣc cõple¬
xionẽ. si cũ ħ ⁊̃ cutis nuda fu̾it a

Expanded text:
em Color rufus aut rubeus, sanguinis et caloris innuit multitudinem. Color autem inter rubeum et album medius, equalem significat complexionem, si cum hoc etiam cutis nuda
Abbreviated transcription (Latin):
Tem sunt alie ĩsule q̃ ab elesponto
usq ad gades in mari magno sũt
cõstitute. Cyprus insula: a eiuita¬
te cypro q̃ in ea est nom̃ accepit.
Ip̃ã est et paph̾o ueneri cõsecrata.
in carpatio mari: uicina austro fa-¬
mosa qͦndam diuitus et maxime
sula. grecie ꝑs est ingens cõtra
tarũ fuisse: a qͥb iupiter ibi ab¬
sconditus est et enutritus. Est
one grecie estib. ab anstro egyp¬
tus undis ꝑfusa. Fuit aũt quon
et sagittis claruit. pͥma litteris
iura fixit: eq̃stres thurmas pri¬
ma docuit. Studiũ musicũ ab
ydeis dactilis in ea ceptũ est. Ca¬
pris copiosa. ceruis eget. lupos
et uulpes aliq̃ feraꝵ noxia nus¬
rit᷑ larga est aũt uitib et arborib.
Diptannus h̾ba ĩcreata nascitur
⁊ alimosa. q̃ morsa diut᷑nam fa¬
men ꝓhibet. Spahalangos aũt
uenenatos gignit: et lapidẽ qui
ydeus dactilus dr᷑. Abidos insu¬
la est in europa suꝑ ellespontum
ses pontem ex nauib fecit: et ing̃¬
ciam transuit. U eos insula est ad¬

Expanded text:
tem insulae, quae ab Hellesponto usque ad Gades in mari magno sunt constitutae. Cyprus insula a civitate Cypro, quae in ea est, nomen accepit. Ipsa est et Paphos Veneri consecrata in Carpathio mari, vicina Austro, famosa quondam divitiis, et maxime Creta Graeciae pars est ingens contra tum fuisse, a 174 quibus Jupiter ibi absconditus est, et enutritus. Est one Graeciae aestibus, ab Austro Aegyptiis undis perfusa. Fuit autem quonda etiam remis et sagittis claruit, prima litteris jura fixit, equestres turmas prima docuit. Studium musicum ab Idaeis dactylis in ea coeptum; capris copiosa, cervis eget, lupos et vulpes, aliaque ferarum noxia, nustim moritur. Larga est autem vitibus et arboribus. Dictamnus herba in Creta nascitur, et alimus, quae admorsa diurnam famem prohibet; Phalangos autem venenatos gignit, et lapidem, qui Idaeus dactylus dicitur. 17. Abydos insula in Europa super Hellespontum xes pontem ex navibus fecit, et in Graeciam transiit. 18. Coos insula ad
Abbreviated transcription (Latin):
sentiam cũ lapidib dedit. uitam seĩ¬
nalem cũ arborib. uitã sensualem cũ
gelis qͥ nõ solũ celũ et t̾ram nec solũ
angł̾m et hoĩem s nec exigui et con¬
temptibilis aĩantis uiscera nec auis
uenientia et qͣdam ueluti pace de¬
liquit: nlło mͦ credendũ est ꝙ reg¬

Expanded text:
sentiam etiam cum lapidibus, vitam seminalem etiam cum arboribus, vitam sensualem etiam cum tem; qui non solum caelum et terram, nec solum angelum et hominem, sed nec exigui et contemtibilis animantis uiscera nec auis uenientia et quadam ueluti pace dereliquit: nullo modo est credendus reg
Abbreviated transcription (Latin):
Nequaquam gͦ sicut montanus
sompniat ꝓphete in extasi locuti st̾
ut nescirent quid loquerent᷑. Si .n.
etiam ut offm intelligerent᷑ nundũ
erat ꝓphia. Magisꝙ ꝓpheca erat qui
interpretabatur quod alius iudisset:
quam ip̃e qui iudiser. Uñ appurt mna¬
ꝓprie uocatur spiritus. et est uis a-¬
nime quedam inferior ubi corꝑa-¬
lium rerum similitudines expri¬
mũtur. Itaq magis ioseph fuit¬
ꝓph̾a qui intellexit quid significa¬
rent .uii. spice. et .uii. boues: quam
pharao qui eas iudit in sompnis.
Illius enim sp̃ informatus est ut
uideret. huiꝰ mens illuminata ut ĩ¬
telligeret ac per hoc in illa erat lin¬
gua: in isto ꝓphĩa. Quia in illo rex
ymaginatiõ: in isto ymaginũ int̾¬
intellectu preditus est. S maxime
ꝓpheta: qui utrosq precellit sicut da
quid significaret aperuit.

Expanded text:
Neque uero ut Montanus sompniat prophets in exstasi sunt locuti, ut nescirent quid loquerentur, et cum officium, ut etiam intellegerentur, nondum erat prophetia; magisque propheta erat, qui interpquam ipse, qui vidisset. Unde apparet, maproprio vocatur spiritus, vis animae quaedam, mente inferior, ubi corporalium rerum similitudines exprimuntur. Itaque magis Ioseph propheta, qui intellexit quid significarent septem spicae, et septem boves, quam Pharao, qui eas vidit in somnis. Illius enim spiritu informatus est, ut videret: huius mens illuminata, ut intelligeret. Ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia; quia in illo rerum imaginatio, in isto imaginationum interintellectu praeditus est: sed et maxime propheta, qui utroque praecelliquid significaret, aperuit.
Abbreviated transcription (Latin):
quas gr̃a reꝑatrix nature suꝑad¬
dit format quia ĩ merito aliquid
supͣ nam accipiunt: ĩ pͥmo etiã
supͣ naͣm remunerari digne sũt.
Ut qͥb amor dei cã est in oꝑe: p̾¬
sentia dei p̾miũ sit in retributõe.

Expanded text:
quas gratia reparatrix naturae superaddita format quia in merito aliquid supra naturam accipiunt, in praemio et supra naturam remunerari dignae sunt, ut quibus amor Dei causa est in opere, praesentia Dei praemium sit in retributione.
Abbreviated transcription (Latin):
abigẽdo putaꝰ affc̃s bonos ⁊ secũdũ iu-¬
sticiã ordĩatos nate᷑ illius pͥma
sua origine insercos. ꝑ qͦs ad boĩ¬
tatẽ ⁊ iꝰticiam exequẽdã nali appe¬
titu trahebat᷑: ⁊ ĩ hiis naͣles u̾tu¬
pio formata est ⁊ ĩstructa: De il¬
lis aũt uͥtutib q̃ uoluntate bõa
ex amore diuino mota ꝑficiunt᷑

Expanded text:
bigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem afis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
lauet᷑ nisi quousq corpus eius
calefiat et rube̾ ĩcipiat. Post ħ¬
aũt extrahat᷑ ⁊ aures eiꝰ ab in¬
gressu a q̃ custodiant᷑. In hora
qdem ablactatõis cũ accipit᷑: ma¬
nu dextra suꝑ brachiũ sinistrum
assumat᷑. nͨ suꝑ uentrem s supͣ pectꝰ
suũ appodiet᷑. In pͥmis aũ iaceat
suꝑ uentrẽ suũ. postea uͦ suꝑ dor¬
sũ Et p̾ter h̾ incessanter fricet᷑ ac
p̾matur et figuret᷑. Due qͦ res
ei iuuam̃ cõferunt ad ħ ut fiat
dormire. Et qͣntitate namq reci¬
piendi ħ duo. pacet qͣnͣtum sit
aptus ex̾citio ac musice. qͦꝵ unũ

Expanded text:
lavetur nisi quousque corpus eius calefiat ac rubere incipiat. Post hoc extrahatur et aures eius ab ingressu aque custodiantur. In hora quidem ablutionis cum accipitur, manu dextra super brachium sinistrum assumatur, nec super ventrem, sed supra pectus suum appodietur. In primis autem iaceat super ventrem suum, postea super dorsum et preter hoc incessanter fricetur, atque prematur et figuretur. Due quoque res ei iuvamen conferunt, ad hoc ut dormire. Ex quantitate tamque recipiendi hec duo, patet quantum sit aptus exercitio et musi
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ ordinem debitum sequi debeat.
Ad id ꝙ ulterius q̃ritur utrũ omĩs
uoluntas sit finis clicendũ est ꝙ sie
si accipiat᷑ uoluntas respectu uoltte
extra. S ibi finis accipit᷑ ultimũ
intentũ ꝑ appetitũ. hoc .n. semꝑ dec̃¬
minatũ est. pp̃ h̾ de ip̃o nõ est inqui¬
sitio et cõsiluim. S modus acqui¬
rendi ip̃m nõ est det̾minatus. et ido
cõsiliũ est de ip̃o. Si aũt accipiatur
uoluntas nõ in respectu obiecti ex¬
tra s respectu uiriũ intra aĩam qͣs
mouet ad actũ tunc uerũ est ꝙ no
luntarie rõcinatur ⁊ noluntarie

Expanded text:
 ordinem debitum sequi debeat. 11 Ad id quod ulterius quaeritur, utrum omnis voluntas sit finis, dicendum quod sic, si accipiatur voluntas respectu voliti extra; sed ibi finis accipitur ultimum intentum per appetitum; hoc enim semper determinatum est, et propter hoc de ipso non est inquisitio et consilium ; sed modus acquirendi ipsum non est determinatus, et ideo consilium est de ipso. Si autem accipiatur voluntas non respectu obiecti extra, sed respectu virium intra animam, quas movet ad actum, tunc verum est quod voluntarie ratiocinatur et volunt
Abbreviated transcription (Latin):
de distinctione qͦꝵdam dicentiũ
aũt busillis .i. uoluntas finis:
nõ eoꝵ q̃ ad finem. Ergo finis qͥ¬
dem est uoluntabile ut regẽ eẽ
et sanũ eẽ. Ad finẽ autẽ est ꝙ cõ¬
nulla uidetur supͣ habita dictin¬
luntas dũ mͦ ꝓprie sumat᷑ uolun¬
tas: est in rõne. Et iste modus est
in cõꝑatõne ad illud cuiꝰ est uolu¬

Expanded text:
de distinctione quorundam dicentium autem bulisis, idest voluntas finis, non eorum quae ad finem. Igitur finis quidem est voluntabile, ut regem esse, ut sanum esse; ad finem autem est, quod connulla videtur supra habita distinluntas , dummodo proprie sumatur voluntas, est in ratione , et iste modus est in comparatione ad id cuius est volu
Abbreviated transcription (Latin):
gatur ꝙ omĩs uoluntas est in rõe.
Esse .ni. in rõne daͣ trib modis. Sci¬
licet sicut obiectũ roĩs est in rõne.
aut sicut id qd̃ est in radice rõnis
et subiecto. aut sicut id ꝙ est par
rõnis. Si pͥmo mͦ clicat᷑ uoluntas
ẽẽ in rõne hoc parũ est. qr sic oĩa
sunt in rõne. eo ꝙ rõ est de omĩb.
Si scd̾o mͦ tunc nõ erit uoluntas
nisi que est ꝑs rõnalis aĩe. Aĩa .n.

Expanded text:
gatur quod omnis voluntas est in ratione. Esse enim in ratione dicitur tribus modis, scilicet sicut obiectum rationis est in ratione, aut sicut id quod est in radice rationis et subiecto, aut sicut id quod est pars rationis. Si primo modo dicatur voluntas esse in ratione, hoc parum est, quia sic omnia sunt in ratione, eo quod ratio est de omnibus. Si secundo modo, tunc non erit voluntas nisi
Abbreviated transcription (Latin):
go corrũpit. nigrescunt era. Si qu¬
⁊̾ canes inde comed̾int: in rabien
efferant᷑. Glutiuũ asfalci ꝙ nõ un
ferro nec aqͥs dissoluit᷑: cruore ip̃o
pollutũ sponte disꝑgit᷑.¬

Expanded text:
go corrumpit, nigrescunt era; si qui canes inde ederint in rabiem efferuntur; glutinum asfalti, quod nec ferro nec aquis dissolvitur, cruore ipso pollutum sponte dispergit
Abbreviated transcription (Latin):
existentia in nobis in actu: tunc.
et ip̃e cõtinuat᷑ nobis in actu.
Actio .n. intellẽs agentis determi¬
natꝰ᷑ ad phantasma. et sic det̾mĩa¬
ta mouet intellc̃m possibilem et
educit eũ in actũ. Sicut actõ lũis
det̾minat᷑ ad colores. et sic det̾mĩa¬
ta uisũ eclucit in actũ. ꝑ ħ itaq

Expanded text:
existentia in nobis in actu, tunc et ipse continuatur nobis in actu’. Actio enim intellectus agentis determinatur ad phantasma, et sic determinata movet intellectum possibilem et educit eum in actum, sicut actio luminis determinatur ad colores, et sic determinata visum educit in actum.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ingͥnem. Torax a grecis dr᷑
ant̾ior ꝑs trunci a collo usq ad sto¬
machũ : qmͣ nos dicimꝰ archam eo
manulle: int̾ qͣs ꝑs illa ossea pec¬
tus dr᷑. dextra aũt leuaq coste Pec
inter eminentes mamillax ꝑtes.

Expanded text:
 73. Thorax, a Graecis dicitur anterior pars trunci a collo, usque ad stomachum, quam nos dicimus arcam, eo mamillae. Inter quas pars illa ossea pectus dinter eminentes mamillarum part
Abbreviated transcription (Latin):
get᷑. Ex ip̃o .n. sordes stercoꝵ defliuunt.
terũ sole mulieres hñt in qͦ cõcipi¬
unt ad siłitudĩem cauliculi Wocatus
aũt uter᷑ ꝙ duplex sit: et ab utraq
in duas se cliuidat ꝑtes q̃ in diu̾sũ
diffuse ac reflexe curcũplicat᷑ ĩ modũ
cornu arietis. ł ꝙ int̾ius ĩpleat᷑ fetu.

Expanded text:
getur: ex ipso enim sordes stercorum defluunt. Uterum solae mulieres habent, in quo concipiunt, ad similitudinem cauliculi. Tamen autem uterus, quod duplex sit, et ab utraque in duas se dividit partes, quae in diversum diffusae ac replexae circumplicantur in modum cornu arietis: vel quod interius impleatur foetu.
Abbreviated transcription (Latin):
phibet in scithia feminas nasci q̃
bithie uocant᷑. hasq in oculis pu¬
pillas geminas hrẽ ⁊ puere iu-
su si forte irate aliquem aspexerint.
Hee sunt ⁊ in sardinia¬

Expanded text:
perhibet in Scythia feminas nasci, quae bitiae vocantur: has in oculis pupillas geminas habere et perimere visu si forte quem iratae aspexerint. Hae sunt et in Sardinia
Abbreviated transcription (Latin):
siłr aũt et oꝑatio ⁊ ꝓpħesis boni
alicuius oꝑatrix ẽẽ uidet᷑. Ideoꝙ
optime enuntiauit bonũ qͦd oĩa
appetunt ⁊ oĩs cognitio ⁊ ꝓph̾e¬
sis bonũ aliqͦd exoptat. Angustꝰ¬

Expanded text:
r autem et operatio et proheresis, boni alicuius operatrix videtur. Ideoque optime enunciant bonum, quod omnia appetunt et omnis cognitio et proheresis bonum aliquod exoptat. Boet
Abbreviated transcription (Latin):
Oqmͣ dura p̾mit miseros cõditõ
uite. Uita nec humano subiacet
arbitͥo. Dulce mori miseris: s
mors optata recedit. at cũ tri¬
stis erit: p̾cipitata uenit Mor
cere uitã. Pena minor c̾cam subi¬
as sustinuisse diu. Item. Ha
luctus. Qͣt bona tunc habui:
tot mͦ dampna fleo. Nonne-
placet melius cͥtis cõfidere reli
Euentus uarios. res noua sẽ¬

Expanded text:
m dura premit miseros condicio uitae: nec mors humano subiacet arbitrio. dulce mori miseris, sed mors optata recedit: at cum tristis erit praecipitata uenit. cere viam. Pana minor, certam subias, sustinuisse diu. Iam nihilluctus. Quot bona tunc habui, tot modo damna fleo. placet melius certis confidere rebus? euentus uarios res noua se
Abbreviated transcription (Latin):
in collo fistule. Una ciboꝵ: alt̾a ae¬
ris. Haꝵ suꝑior rumen uocat᷑ al
gutture nom̃ attrahit: cuiͣ meatus
ad os ⁊ nares ꝑtendit. Hñs uiã
qua uox ad lingm transmittitur
ut possit u̾ba collid̾e et inde garri¬
re dicimꝰ. Qum̃ ꝓximꝰ est gurgu¬
lioni qͦ cib ⁊ potio deuorant᷑. Hinc¬
⁊ bestie q̃ cibũ reuocant ⁊ reman¬
dunt: ruminare dicunt᷑. Sub lin¬
guiũ est oꝑculũ gurguilionis: qͣi
ꝑua lingua q̃ foram̃ lingue reclu-¬

Expanded text:
in collo fistulae: una ciborum, altera aeris. Harum superior rumen uocatur, gutture nomen trahit, cuius meatus ad os et nares pertendit: habens viam qua vox ad linguam transmittitur, ut possit verba conlidere. Unde et garrire dicimus. Rumen proximum gurgulioni, quo cibus et potio devoratur. Hinc bestiae, quae cibum revocant ac remandunt, ruminare dicuntur. Sublinguium operculum gurgulionis, quasi parva lingua quae foramen linguae reclu
Abbreviated transcription (Latin):
bona sint. Deus .n. naͣꝵ optimus
d  bñ ordĩatũ et suo loco positũ e¬
minẽtius. et cõmendat bona ut ma¬
gis placeant et laudatiora sint dũ

Expanded text:
i. Deus enim naturarum optimus dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius in cõiugatoꝵ morib cõsue¬
tudo surrexit. ut mulieres filios
quos gignunt nutrire cõtemp¬
triendũ tradant. Ꝙ uidelz ex sola
cã incõtinentie uidet᷑ eẽ ĩuentũ.¬

Expanded text:
utem in conjugatorum moribus consuetudo surrexit, ut mulieres filios quos gignunt nutrire contemutriendos tradant; quod videlicet sola causa incontinentiae videt