comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adipsa aecclesi astica ꝑtin& sic in catholicam susceptis unitatem
quẽ ad modũ expedire uidebatur his quoꝵ saluti per eorum
consulabatur officiũ uel exercendũ uel omittendum : Ueruntam &iã
de ipsis qui & adpud nos eosdem ad ministrauerunt honores. Numquid
sicut dicere potuisti ep̃s es epm̃ recipis. Ita poteris dicere. hereticus es
hereticũ recipis aut schis maticus es schis matũ recipis. autdonatianus es
donatianũ recipis. His enim nominib: non gradus honoris
aplebei adignitate sed crimen erroris acatholica ueritate distinguitur.
Pro indeilla tãquã aecdesiastica munera &iã in alienis inuenta
quiuos reliquendo & ad nostranseundo nr̃i fiunt :
Illa uero uitiosa & ꝓpriae urã sanantur : corrigunt᷑ mutant᷑ dũ tamen
ea sacramenta sine quibus homo non potest fieri xpĩ anus: &iã inhereticis
sictractantur. ut cũ ad ȩcłam ueniunt. quod defuerit addatur.
quod agnitũ fuerit a probetur: Nec dum nimis offendim᷑ eis malis

Expanded text:
ia pertinet, sic in catholicam suscepti sunt unitatem, quemadmodum expedire uidebatur his, quorum saluti per eorum consulebatur officium uel exercendum uel omittendum. uerumtamen etiam de ipsis, qui et apud nos eosdem administrauerunt honores, numquid, sicut dicere potuisti: episcopus est, episcopum recipis, ita poteris dicere: \'haereticus est, haereticum recipis\' aut: \'schismaticus est, schismaticum recipis\' aut: \'Donatianus est, Donatianum recipis\'? his enim nominibus non gradus honoris a plebeia dignitate, sed crimen erroris a catholica ueritate distinguitur. proinde illa tamquam ecclesiastica munera etiam in alienis inuenta, qui uos relinquendo et ad nos transeundo nostri fiunt, illa uero uitiosa et proprie uestra sanantur corriguntur mutantur, dum tamen ea sacramenta, sine quibus homo non potest fieri christianus, etiam in haereticis sic tractentur, ut, cum ad ecclesiam ueniunt. quod defuerit addatur, quod agnitum fuerit adprobetur, ne, dum nimis offendimur eis malis,
Abbreviated transcription (Latin):
reb possunt eẽ iustae causae cur excus & quisq fieri ep̃s. nec tam̃ si militer
potest ulla causa eẽ iusta. cur quis excus& fieri xpĩ anus.
Quidita Nisi quia sine epis copatu uel clericatus alui eẽ possume sinexpĩ ana
uero religione non pbssumȩ. Pro inde urĩ ep̃i seu quilib& clericiquantũ

Expanded text:
rebus possunt esse iustae causae, cur excuset quisque fieri episcopus, nec tamen similiter rebus possunt esse iustae causae, cur excuset quisque fieri episcopus, nec tamen similiter potest ulla causa esse iusta, cur quisquis excuset fieri chriatianus. quid ita, nisi quia sine episcopatu uel clericatu salui esse possumus, sine Christiana uero religione non possumus? Proinde uestri episcopi seu quilibet clerici, quantu
Abbreviated transcription (Latin):
debonis eius offendit. Si autẽ beneuti coeperit. sec orrig&
non illa mutabit. Et de epis quidem ł clericis recipiendis alia questio ⁊
Quã uis enim cũ apud uos ordinantur nonsuꝑ eos inuocet᷑ nom̃ donati sed dĩ
tamen ita suscipiuntur ut uid& paci & utilitati aeccđae
coruenire. Neq: enimepĩ propter nos sumꝵ sed propter eos quibus
uerbũ & sacram̃tũ dominicũ ministram. Ac ꝑhoc ut eõ
si nescandalo gubernandoꝵ̃ sese necessitas tulerit. ita uel eẽ uel non eẽ
debenx qđ non ꝓpternos sed propter alios sumȩ. Deniq non nulli
scãhumilitate p̃ditiuiri: ꝓpterquaedã in seoffendicula quib: pie religiosa¬
q mouebant᷑ epis copatus officiũ nonsolũ sineculpa uerũ &iã
cũ laude posuerunt. Nũquid sic &iam xpĩanũ nomen & fidem
laudabiter ac non potius dã nabilit̃ ponerent. : sicut in accipiendis huis

Expanded text:
de bonis eius offendit; si autem bene uti coeperit, se corriget, de bonis eius offendit; si autem bene uti coeperit, se corriget, non illa mutabit. Et de episcopis quidem uel clericis recipiendis alia quaestio est. quamuis enim, cum apud uos ordinantur, non super eos inuocetur nomen Donati, sed dei, tamen ita suscipiuntur, ut uidetur paci et utilitati ecclesiae conuenire. neque enim episcopi propter nos sumus, sed propter eos, quibus uerbum et sacramentum dominicum ministramus, ac per hoc, ut eorum sine scandalo gubernandorum sese necessitas tulerit, ita uel esse uel non esse debemus quod non propter nos, sed propter alios sumus. denique nonnulli sancta humilitate praediti uiri propter quaedam in se offendicula, quibus pie religioseque mouebantur, episcopatus officium non solum sine culpa, uerum etiam cum laude posuerunt. numquid sic etiam christianum nomen et fidem laudabiliter ac non potius damnabiliter ponerent? sicut in accipiendis his
Abbreviated transcription (Latin):
unã eẽ religionẽ eadẽ sacramenta nichil in xpĩ ana obseruatione
diuersũ. Quibus uerbistius non in totũ consentio
Xp̃i ana quippe aeccła caretis. xpĩ anã caritatẽ non habetis. xpĩ ana
sa nein uob̵ sacram̃ta cognosco & nichil illud quoq diuersũ in ꝓbo acrespuo
qđ cũ eadẽ &iã in schismate habeatis eadẽ incatholicis ex sufflatis.
Pronisus agnoscit in uo̵ aeccłacuncta quaesua sunt. Nec ideo nonsunt eũs
Sedcum uos correctos recipit cuius sunt. fiunt &iã salubriter urã
quae pernitiose habeatis aliena dis cordiauos possid&. subtitulo pacis
Ergo discordi appellatur. pax introducat᷑. Quid causa ÷ uttitulus
homoes hominẽ recipis. Tã quippe in illo sacramenta xpĩ ana
quã menbra humana cognosco Nec curo perquem fuerint seminate¬
da quo creata. Quib: si male uti uoluerit eo ipsomalus sit qđ creatorẽ

Expanded text:
unam esse religionem, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione unam esse religionem, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. quibus uerbis tuis non in totum consentio. christiana quippe ecclesia caretis, christianam caritatem non habetis. christiana sane in uobis sacramenta cognosco et in his illud quoque diuersum inprobo ac respuo, quod, cum eadem etiam in schismate habeatis, eadem in catholicis exsufflatis. prorsus agnoscit in uobis ecclesia cuncta quae sua sunt, nec ideo non sunt eiuss correctos recipit cuius aunt, fiunt etiam salubriter uestra, quae perniciose habebatis aliena. discordia uos possidet sub titulo pacis; ergo discordia pellatur, pax introducatur. quid causae est ut titulus homo est, hominem recipis\'; tam quippe in illo sacramenta christiana quam membra humana cognosco nec curo, per quem fuerint seminata, sed a quo creata. quibus si male uti uoluerit, eo ipso malus fit, quod creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
siue adbonum paruo momento ammus cominutatur. sed ideo paruũ ÷
qđ mer&. In ipsis corporalib: & temporalib: poenis & beneficius
diunutritã qualib& cetatẽ unus ictus interimit. & triginta osto
annaꝵ aegritudinẽ mox ut dns dignatus ÷ iubere sanauit.
Crede certis rebus non uerbis in anib: mutatia d nos urĩ transeunt
credas. Mlagnũ aliquid tibi dicereiuisus ÷ nominando candidũ uillã¬
regiensem & donatũ maco in adiensem qui ex uris epĩs &iã apud nos epĩ
fuerunt & ꝓbatauita ad honorabilius saenilis atatis meritũ ꝑuenerunt. :¬
Quasi sacrament & inuocatio nominis dĩquae fitapud uos ipsa in imica sunt nob̵.
cũ & in eis quiextracecđam sunt non sit omnino nisi aecłae inqua question
simeis uerbis laborarẽ tuis adiuuarer. Nã si extra ecđam
nichil aecclesi asticũ poss& eẽ sentires : non ipse dixisses nob̵ & uobis

Expanded text:
siue ad bonum paruo momento animus commutatur, sed non ideo paruum est siue ad bonum paruo momento animus commutatur, sed non ideo paruum est quod meretur. in ipsis corporalibus et temporalibus bonis et beneficiis diu nutritam quamlibet aetatem unus ictus interimit, et triginta octo annorum aegritudinem mox ut dominus dignatus est iubere sanauit. crede certis rebus, non uerbis inanibus. mutati ad nos uestri transeuncredas! Magnum aliquid tibi dicere uisus es nominando Candidum Uillaregiensem et Donatum Macomadiensem, qui ex uestris episcopis etiam apud nos episcopi fuerunt et probata uita ad honorabilius senilis aetatis meritum peruenerunt; quasi sacramenta et inuocatio nominis dei, quae fit apud uos, ipsa inimica sit nobis, cum et in eis, qui extra ecclesiam sunt, non sit omnino nisi ecclesiae. in qua quaestione si meis uerbis laborarem, tuis adiuuarer. nam si extra ecclesiam nihil ecclesiasticum posse esse sentires, non ipse dixisses nobis et uobis
Abbreviated transcription (Latin):
falsis uera preposterata ut nondicantur mutati in quib: ea quae diuersa fue¬
rant ueritate corrigunt᷑ : & mutati dicantur in quibus ea quae similia
una eadẽq fuerant uanitate iterantur : Noliergo ulterius in hacre pontantũ
carnaliter uerũ & iã pueriliter sapere : uttales quales erant uros a nob
suscipiex istimes: qui conuersione uoluntatis aberrore adueritatẽ.
adiuisione adunitatẽ ad dissentionem ad pacẽ ab inimicicus ad caritatẽ
abhumana p̃sũptione ad diuin arum scriptu rarum aucto ritatem.
Non ante incipiunt eẽ prĩ quã eẽ destiterint ur̃ : Haec conuersio uoluntatis
repente muta uit
Non solum inteloneo peccatorem. uerũ & iam
scel eratũq hominẽ si noncadisilla conuersio continuo facer& in nocentẽ.
ut eo die ex eoloco ex eoligno transir& ad inmortalẽ fidei praemunit
in quo exceperat martis ꝓ iniquitate suplicium. Siue enĩ ad malum

Expanded text:
falsis aera praeposterata, ut non dicantur mutati, in quibus ea quae diuersa fuefalsis aera praeposterata, ut non dicantur mutati, in quibus ea quae diuersa fuerant ueritate corriguntur, et mutati dicantur, in quibus ea quae similia una eademque fuerant uanitate iterantur? noli ergo ulterius in hac re non tantum carnaliter, uerum etiam pueriliter sapere, ut tales quales erant uestros a nobis suscipi existimes, qui conuersione uoluntatis ab errore ad ueritatem, a diuisione ad unitatem, a dissensione ad pacem, ab inimicitiis ad caritatem, ab humana praesumptione ad diuinarum scripturarum auctoritatem non ante incipiunt esse nostri, quam esse destiterint uestri. haec conuersio uoluntatis repente mutauit non solum in teloneo peccatorem, uerum etiam sceleratumque hominem, si non cordis illa conuersio continuo faceret innocentem, ut eo die, ex eo loco, ex eo ligno transiret ad inmortale fidei praemium, in quo exceperat mortis pro iniquitate supplicium. siue enim ad malum
Abbreviated transcription (Latin):
tuc coꝵ fessionem unia eadẽq sunt uiolatio atq rescissio. Quod si corrigitis
& mnutatis quomodotales uos suscipim̧ quales eratis unde in aniter tã multa
locutas es & cũ sis ingenio tama cuto corisuetudine audiende
uanitatis obtunderis ut uide aturtibi quodcũ ad nosa uobistranseaint tales eos
qualeserant suscipim qua in eis traditionẽ xpĩa nox̃ quam nec alienati
alienauerant. Necperuersi peruerterant ad probani quae sacra menta
&iã tuquamuis nontalis quales nos sumȩ nom potuist. tameri
nisitalia necsiçtalia quasi aliasimilia. sedomnino eadem coꝵfiteri
Obsecrote dicmichi quomodo talis ÷ qualis fuit quiuenerat᷑ aeccłam. quam
blas phemabate quiten & unitatẽ quã pontenebat& qui hab& caritatem
quã non habebat quiaccipit pacẽ quã respuebam .o quiad pbał
sacramentũ quod ex sufflabat. :Anuero sunt omnia

Expanded text:
tuam confessionem una eademque sunt, uiolatio atque rescissio. quod si corrigitis tuam confessionem una eademque sunt, uiolatio atque rescissio. quod si corrigitis et mutatis, quomodo tales uos suscipimus quales eratis? unde inaniter tam multa locutus es et, cum sis ingenio tam acuto, consuetudine audiendae uanitatis obtunderis, ut uideatur tibi, quod, cum ad nos a uobis transeunt, tales eos quales erant suscipimus, quia in eis traditionem christianorum, quam nec alienati alienauerant nec peruersi peruerterant. adprobamus; quae sacramenta etiam tu, quamuis non talis quales nos sumus, non potuisti tamen nisi talia. nec sic talia quasi alia similia, sed omnino eadem confiteri. Obsecro te, dic mihi, quomodo talis est qualis fuit, qui ueneratur ecclesiam quam blasphemabat, qui tenet unitatem quam non tenebat, qui habet caritatem quam non habebat, qui accipit pacem quam respuebat, qui adprobat sacramentum quod exsufflabat? an uero ita sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sine insana ꝑtinatia uel inpudentia cogitar& nichil ulterius
aduersus nos sentir& aut dicer&¬
quod & ipse uideas quã non studio criminandi sed ꝑnitiosã
redirguenda fallatiã dixerim donatistarũ hereticx ̃ sacrilegũ errorem
Inquib quattuor uerbis siue nominib: quia hoc ł tibi ł arti grãmaticae
plac& primũ quod positũ ÷ donatistarum corrigo & muto.
& donatinoꝵ dico. Cetera uero trĩa qm̃ ueris sime dicta esse
iã puto sentis. uos corrigite. uos mutate alutate inquam & corrigite
donati a nõ uł quad lib& aliud uocandisitis tam̃ hereticax̃ sacrilegũ errorẽ
Nam & heretici estis uel quod in schis mate in ueceratoremansistis.
uedextua definitione quod de eccła quae corpus est xp̃i ueldeiterationȩ
xpsambaptismi diuersum sequimini Et sacrilegus error est
nonsolum axpĩana unitate separatio uerum &iam sacra mentoꝵ̃ quae se cundũ

Expanded text:
sine insana pertinacia vel impudentia cogitaret, nihil ulterius sine insana pertinacia vel impudentia cogitaret, nihil ulterius adversus nos sentiret aut dicerquod et ipse videas, quam non studio criminandi, sed perniciosam redarguendi fallaciam, dixerim Donatistarum haereticorum sacrilegum errorem. In quibus quatuor verbis sive nominibus, quia hoc vel tibi vel arti grammaticae placet, primum quod positum est Donatistarum, corrigo et muto, et Donatianorum dico: caetera vero tria, quoniam verissime dicta esse jam, ut puto, sentis, vos corrigite, vos mutate. Mutate, inquam, et corrigite Donatianorum, vel quodlibet aliud vocandi sitis, tamen haereticorum sacrilegum errorem: nam et haeretici estis, vel quod in schismate inveterato remansistis; vel ex tua definitiiani baptismi diuersum sequimini, et sacrilegus error est non solum a christiana unitate separatio, uerum etiam sacramentorum, quae secundum
Abbreviated transcription (Latin):
inxpĩana obseruatione diuersũ. Hinc ÷ urã rebaptizatio damnabilior
quia in una religione eisdem sacramentis nichilo in xpĩana
obseruatione diuerso alius & diuerso eẽ non potest baptis mus.
Sed quõ nec nullum ÷ nea liquid paruum qđ diuersum sequimini eũ ab unitatis
uinculo separati&iã derepetione baptismi dissentitis. a nolis fit
ut scđm istam ipsã definitionem tuam qua dixisti heresis est autem
diuersa sequentiũ secta & hereticisitis & uictia ppareatis. Heretici quidẽ¬
quod nontantũ dicusi uerũ & in rebaptitando diuersum.
sequimini. uictiautẽ quiadatum ꝑ nos haptisiatã quã non ipsam uel
tamquã pullũ sit iteratus. Qđ unũ atq idem nec diuersum eẽ
fatemim. Tua quippe uerba suNT quod nob̵ uobisq: sit una religio eadem factamen¬
ta nichil inxpĩana obseruatione diuersum Qua propter¬
Qua propter
si lutenstuis pars donati subscriber&. ac de inde ista quae ate atq medicta suñ

Expanded text:
istiana obseruatione diuersum, hinc est uestra rebaptizatio damnabilior, quia in una religione, eisdem sacramentis, nihilo in christiana obseruatione diuerso alius et diuersus esse non potest baptismus. sed quoniam nec nullum est nec aliquid paruum quod diuersum sequimini, cum ab unitatis uinculo separati etiam de repetitione baptismi dissentitis a nobis, fit, ut secundum istam ipsam definitionem tuam, qua dixisti: haeresis est autem diuersa sequentium secta, et haeretici sitis et uicti appareatis. haeretici quidod non tantum diuisi, uerum et in rebaptizando diuersum sequimini, uicti autem, quia datum per nos baptisma, tamquam non ipsum uel tamquam nullum sit, iteratis, quod unum atque idem nec diuersum esse fatemini. tua quippe uerba sunt, quod nobis uobisque sit una religio, eadem sacramenta, nihil inQuapropter, si litteris tuis pars Donati subscriberet, ac deinde ista quae a te atque a me dicta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
distinctionẽ ad ꝓbem. quadicitur sclusma eẽ recens congregationis
exaliqua sententiarũ diuersitate dissentio. Neque enĩ & schisma fieri potest
nisi diuersũ aliquid sequatur qui faciun: Heresis autẽ
sclnsma inueteratum. Tamen qui lunc opus ÷ ad laborem cũ metantum
ad iuuent diffinitionestuae ut si mid & ꝑ alios uiõs concederet᷑ schis maticos.
uos libentius quam hereticos dicerem. Sienĩ schisma faciunt quibus
cum eis aquibus sediuidunt una religio÷ eadem sacramenta nichil

Expanded text:
distinctionem adprobem, qua dicitur schisma esse recens congregationis ex aliqua sententiarum diuersitate dissensio — neque enim et schisma fieri potest, nisi diuersum aliquid sequantur qui faciunt —. haeresis autem schisma inueteratum, tamen quid hinc opus est ut laborem, cum me tantum adiuuent definitiones tuae, ut, si mihi et per alios uestros concederetur, schismaticos uos libentius quam haereticos dicerem. si enim schisma faciunt, quibus cum eis a quibus se diuidunt una religio est, eadem sacramenta, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Onon essent qui intellegerenequeunt me duobus uoluminibus
superioribus ad totã causã quȩ tua frater cresconi epistola
continet᷑ multis modis itarespondisse: ut &iam illa quȩ ibi restant
iam soluta atq: frustaata sint : iam debuit a mehuicoperifinis in po¬
ni. Sed quia multi sunt quib: seruirenos conuenit. qui om̃a depulsa eẽ ñ putant
nisi locissuis &iã singula ꝑ tractent᷑ residua sermonisfiu breuit̃ exordine refellenda
ꝑcurrã quicquit decipriani uenerabilis martrris & decorundã orienta¬
liũ litteris inserendum putasti. quod eis placuerit apud her&icos & scismaticos
datũ inprobarebaptis mis a cram̃tũ : nihil impendit causã nram si eam ecđam
r&inemus quã non deseruit ciprianus: &iã cũ multiei: collegein hanc
sententiã consentirenoluissent: nam & in ipso concilio dixit. neminem
iudicantes necaiure communionis aliquem si diuersũ senserit amouen¬

Expanded text:
non essent, qui intellegere nequeunt me duobus uoluminibus non essent, qui intellegere nequeunt me duobus uoluminibus superioribus ad totam causam, quae tua, frater Cresconi, epistula continetur, multis modis ita respondisse, ut etiam illa, quae ibi restant, iam soluta atque frustrata sint, iam debuit a me huic operi finis inponi. sed quia multi sunt, quibus seruire nos conuenit, qui omnia depulsa esse non putant, nisi locis suis etiam singula pertractentur, residua sermonis tui breuiter ex ordine refellenda percurram. Quidquid de Cypriani uenerabilis martyris et de quorundam orientalium litteris inserendum putasti, quod eis placuerit apud haereticos et schismaticos datum inprobare baptismi sacramentum, nihil impedit causam nostram, si eam ecclesiam retinemus quam non deseruit Cyprianus, etiam cum multi eius collegae in hanc sententiam consentire noluissent. nam et in ipso concilio dixit: neminem iudicantes nec a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouen
Abbreviated transcription (Latin):
tetis: neppt̃ uizaniã triticũ accusdis. nȩꝓpt̃ palcã frum̃ taderatis ne
propr̃ uasa in honorata. extradomũ magnã remaneatis. Eccequantũ
nos abste cõ memoratus beatus crprianus adiuuit. cuidebaptis mo
repetendo siquid aliter sapuit. ꝓtantis merits flagrantissime ca¬
ritatis corrigendum ꝓculdubio dñs reuelauit : quia m eauite ꝑman¬
sit tã quã sarm̃tũ. tanto fructupacis & dilectionis opulentũ: ut & ia
siquid in eopur gandũ repperi rir&ur. sinullare alia : certe falce
martũru purgar&ur. quã quã itaq: aderrorẽ urm̃ conuincepidũ
& si uolueritis corrigendũ satis suꝑq potuerinat istas sufficere ta¬
mennequis quã arbitretur aliquidte inepistola posuisse qđ refel¬
lere non ualerem aut in quote nris contra p&ilianũ litteris nichil
idoneũ res pondisse demonstrare nom possem. sequenti uolumine
c& erauideamus¬
ITAR DORŨ IN GENIA MIHI CURANDA

Expanded text:
tetis, ne propter zizania triticum accusetis, ne propter paleam frumenta deseratis, ne tetis, ne propter zizania triticum accusetis, ne propter paleam frumenta deseratis, ne propter uasa inhonorata extra domum magnam remaneatis. Ecce quantum nos abs te commemoratus beatus Cyprianus adiuuit, cui de baptismo repetendo si quid aliter sapuit, pro tantis meritis flagrantissimae caritatis corrigendum procul dubio dominus reuelauit, quia in ea uite permansit tamquam sarmentum tanto fructu pacis et dilectionis opulentum, ut etiam, si quid in eo purgandum repperiretur, si nulla re alia, certe falce martyrii purgaretur. quamquam itaque ad errorem uestrum conuincendum et si uolueritis corrigendum satis superque potuerint ista sufficere, tamen, ne quisquam arbitretur aliquid te in epistula posuisse, quod refellere non ualerem aut in quo te nostris contra Petilianum litteris nihil idoneum respondisse demonstrare non possem, sequenti uolumine cetera uideamustardorum ingenia mihi curanda
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit uindicare. ut seput& autadareã uentilandã & purgandam
paleã uentil abrũ iamferre posse. aut frum̃to uniuersam tizaniã hu¬
manoiuditio separare. Super ba est ista obstinatio & sacrilega p̃sump¬
sosuotumore cecati ueritatis lumen amittunt. His cipriani uerbis dm̃¬
tim̃tes in eccłas tenerentur. qui uellent ab ea separari ꝓpt̃ cognitos malos
qurbus uerbis : uosdam namini quisepariti accus satis & bonos Hisuer
cupriunus a nosten& indomodĩ cuius decorẽ dilegat & iasi qđ nũ ui
facere poriusis auobis accusatos & demonstratos traditores &s noslida
alios malos nos se possemus neila propt̃ uasa. facta in contumelia dese¬
ramꝰ bl suerbis &iũ uos incatholicã pacẽ correctos pacificus introducst:
Iequib lib& pecatis alienis seuueris seufalsis offonsi contra ecdam ap
in toto mundo scripturis fructificantẽ atq crescentẽ malatanta uc¬

Expanded text:
tribuit, uindicarit, ut se putet aut ad aream uentilandam et purgandam tribuit, uindicarit, ut se putet aut ad aream uentilandam et purgandam palam et uentilabrum etiam ferre posse aut a frumento uniuersa zizania humano iudicio separare. superba est ista praesumptio et sacrilega obstinso suo tumore caecati ueritatis lumen amittunt.\' Quid hac Cypriani adtimentes in ecclesia tenerentur, qui uellent ab ea separari propter cognitos malos, quibus uerbis uos damnamini, qui separati accusatis et bonos. his uerbis Cyprianus et nos tenet in domo dei cuius decorem dilexit, etiamsi, quod numquam facere potuistis, a uobis accusatos et demonstratos traditores et quoslibet alios malos nosse possimus, ne illam propter uasa facta in contumeliam deseramus. his uerbis etiam uos in catholicam pacem correctos pacificus introducat, ne quibuslibet peccatis alienis seu ueris seu falsis offensi contra ecclesiam Christi in toto mundo scripturis fructificantem atque crescentem mala tanta iac
Abbreviated transcription (Latin):
teneretos. nonego uontu. nondonatus non cccilianus sedipsequẽ nomi¬
nire dusus es ciprianus & dicer&. & uerba que scripsit ad maximũ. Sau¬
dentur in quid in ecdesia eẽ tizania: non tamen in pediri deb& autfides
autcaritasurã: ut quõ tizaniã cẽ in ecła cernimus ipsi deecła receda¬
mus Nobistantũ modo laborandũ est ut frum̃tũ cẽpossimus ut eũcoe¬
perit frumentũ dominicis horreis condi. fructũ poperenrõ & labore
capiamus. A postolus in epistola suadicit. Indomoautẽ magna ñ so¬
lũ uasa sunt aurea & argentea. sed & lignea. & fictilia. & quedã qui¬
dem honorata quaedã inhonorata. Nos operã demus & quantũ possu¬
mus laboremus utuas aureũ & argenteũsimus. E& erũ fictiliauasa
confringeredomino soliconcessumest. & iurga ferrea dataest. esse
non potest maiordominosuo seruus. necquis quã sibi qđ solifilio pater

Expanded text:
teneret eos non ego, non tu, non Donatus, non Caecilianus, sed ipse quem nomiteneret eos non ego, non tu, non Donatus, non Caecilianus, sed ipse quem nominare ausus es . _ Cyprianus et diceret ea uerba, quae scripsit ad Maximum: Si uidentur in ecclesia esse zizaaut caritas nostra ut quoniam zizania esse in ecclesia cernimus, ipsi de ecclesia recedamus. nobis tantummodo laborandum est ut frumentum esse possimus, ut cum coeperit frumentum docit: In domo autem magna non solum sunt uasa aurea et argentea sed et lignea et fictilia et quaedam quidem honorata quaedam inhonorata. nos operam demus et, quantum possumus, laboremus, ut uas aureum et argenteum simus. ceterum fictilia uasa confringere domino soli licitum est, cui et uirga ferrea data est. esse non potest maior domino suo seruus nec quisquam sibi, quod soli filio pater
Abbreviated transcription (Latin):
et clesus soci&atem regni siin nocentes fuerint: Si autẽ nocentes tã quã
zizama a frument : nec in affrica obeẽ potuerunt eis quisepro pt̃ illos &iã
cognitos ab unitate ecclesie separare noluerunt. Vt enĩ omittã quã
multieos crediderunt in nocentes quib facinus eorũ &iãsialiqđ fuit : ta¬
mende monstrari ñ potuit. &utiq: istos nec uos potestis dicere peccatis
alienis in cognitis potuis semaculari. Sed ut hos inquã omittã: ipsi quieos
nocentes uel nouerant uel putabant: quãuis in affricanis ecclesus conis¬
tituti cũ uiderent eos apud ecdesias trans marinas non potuis sec̃iuna
mererimina eorũ longelateq diffusis membris eccbe de monerari seue do¬
lent propter illos quos malos nouerant a communione torgentũ qub eos
ostendere nonualebant uelut pestufere contagiones timore separa

Expanded text:
ecclesiis societatem regni, si innocentes fuerunt, si autem nocentes, tamquam ecclesiis societatem regni, si innocentes fuerunt, si autem nocentes, tamquam zizania frumentis nec in Africa obesse potuerunt eis, qui se propter illos etiam cognitos ab unitate ecclesiae separare noluerunt. ut enim omittam, quam multi eos crediderint innocentes, quibus facinus eorum, etiamsi aliquod fuit, tamen demonstrari non potuit — et utique istos nec uos potestis dicere peccatis alienis incognitis potuisse maculari —, sed ut hos, inquam, omittam, ipsi, qui eos nocentes uel nouerant uel putabant, quamuis in Africanis ecclesiis constituti, cum uiderent eos apud ecclesias transmarinas non potuisse conuinci nec crimina eorum longe lateque diffusis membris ecclesiae demonstrari. si se uellent propter illos, quos malos nouerant, a communione tot gentium, quibus eos ostendere non ualebant, uelut pestiferae contagionis timore separare,
Abbreviated transcription (Latin):
ni smir nensẽ thiatirensem sardensem perga mensem. philadel fensẽ
lao dicensem adquas est apocalipsis apłi iohannis tot alias ecclesias pomti
cappadotiȩ assiȩ bithiniae adquas scribit apłs p&rus & quicquid ali¬
ud sepaulus ab hierusalem usq ad illiricũ euangelio repleuis se testur
ut taceã dealus tãlatis atque in mensis terarum partib inquas ex his
a postolicis laborib & plantionib: porrecta creuit & crescit ecclesia : istas
certe ecdesias quas exlitteris diuinis atq canonicis nominauit . tãlon¬
ge aba frica confttutas tãquam perierint ex peccatis affrorũ accusa¬
recogimini. Necorrigatis errorẽ quiuos ad tantũ scelus nefaria dissensi¬
one compellit. Nos autẽ ut istũ errorẽ urm̃ facilius conuincamus. nec
ipsos afros quorum falso crimen in c&eras &iã gentes ꝑfundereaud&is.
nec ipsos inquam defendere cogimur. Habent enĩ cũ illis trans marinis

Expanded text:
ni, Smyrnensem, Tbyatirenaem, Sardensem, Pergamensem, Philadelfensem, ni, Smyrnensem, Tbyatirenaem, Sardensem, Pergamensem, Philadelfensem, Laodicensem, ad quas est Apocalypsis apostoli Iohannis, tot alias ecclesias Ponti, Cappadociae, Asiae, Bithyniae, ad quas scribit apostolus Petrus, et quidquid aliud se Paulus ab Hierusalem usque ad Illyricum euangelio repleuisse testatur, ut taceam de aliis tam latis atque inmensis terrarum partibus, in quas ex his apostolicis laboribus et plantationibus porrecta creuit et crescit. ecclesia. istas certe ecclesiae, quas ex litteris diuinis atque canonicis nominaui, tam longe ab Africa constitutas, tamquam perierint ex peccatis Afrorum accusare cogimini, ne corrigatis errorem, qui uos ad tantum scelus nefaria dissensione conpellit. Nos autem ut istum errorem uestrum facilius conuincamus, nec ipsos Afros, quorum falsa crimina in ceteras etiam gentes perfundere audetis, nec ipsos, inquam, defendere cogimur. habent enim cum illis transmarinis
Abbreviated transcription (Latin):
inpedirideb& aut fides. aut caritas nr̃a. ut quõ tizaniã eẽ in eclesia cernimꝰ
ipsi d eecdesia recedamus. Vos contagione malorũ afrorũ peris sedictus¬
deor beterrarum : & in parte donatieius reliquias remansisse tãquã m
frumentis atitanus & palea separatis: contraciprianũ. a pertissime
sentientes. quidicit nec malorũ ꝑmixtione bonos perire inadesia.
nec eos dem malos posseante tempus iuditu diuini abonorum per mixti¬
one separari. Vositaq secundum urm̃ errorẽ uel potius furorem
accussa recogimini non solũ cȩcilianũ & ordinatores eius. ueru&iã .illa s cccłas
quas inscripturis a postolicis & canonicis pariter legimus. non so lũroma¬
apertissime serlbit apłs paulus : hiero solimitant̃ quã primus apłs iacob
episcopatusuo rexit : antio censem ubi primo appellatisunt. discipuli xep̃ia¬

Expanded text:
inpediatur aut fides aut caritas nostra, ut, quoniam zizania esse in ecclesia cernimus, inpediatur aut fides aut caritas nostra, ut, quoniam zizania esse in ecclesia cernimus, ipsi de ecclesia recedamus — de orbe terrarum et in parte Donati eius reliquias remansisse tamquam in frumentis a zizaniis et palea separatis, contra Cyprianum apertissime sentientes, qui dicit nec malorum permixtione bonos perire in ecclesia nec eosdem malos posse ante tempus iudicii diuini a bonorum permixtione separari. uos itaque secundum uestrum errorem uel potius furorem accusare cogimini non solum Caecilianum et ordinatores eius, uerum etiam illas ecclesias, quas in scripturis apostolicis et canonicis pariter legimus, non solum Romaapertissime scribit apostolus Paulus, Hierosolymitanam, quam primus apostolus Iacobus episcopatu suo rexit, Antiochensem, ubi primo appellati sunt discipuli christia
Abbreviated transcription (Latin):
entis. Nam quifidem sciens a ꝑfido sũpserit non fidem ꝑcipit sed reatũ &
tã quã ei diceretur undehocꝓbas. sequutus adiunxit. Omnis enim
res origine & radice consistit & si caput non habeat aliquid nihilest:
quid obsecro quia incidisti indefensionẽ temerariȩ falsitatis nebulas
manifestis rebus moliris offundere. a ꝑtedicit homo originẽ radicem
caputq: hominis regeneran diꝑbaptismũ non eẽpossenisicuius minis terio
baptiratur. &tudicis hoc& nosuolumus utxp̃ssitorigo & radix caputq:
xp̃ian sed querimus ꝑquẽ hoc melius fiat. hoc aliud est qđ dicis alius quod
dixit petilianus hoc quod dicis. &ã siuerum sit. non hocest̃ quod illedixit:

Expanded text:
entis. nam qui fidem sciens a perfido sumpserit non fidem percipit sed reatum? et entis. nam qui fidem sciens a perfido sumpserit non fidem percipit sed reatum? et tamquam ei diceretur: unde hoc probas?\', secutus adiunxit: omnis enim res origine et radice consistit et, si caput non habeat aliquid, nihil est. quid, obsecro, quia incidisti in defensionem temerariae falsitatis, nebulas manifestis rebus moliris offundere? aperte dicit homo originem, radicem caputque hominis regenerandi per baptismum non esse posse nisi cuius ministerio baptizatur. et tu dicis: hoc et nos uolumus, ut Christus sit origo et radix caputque christiani, sed quaerimus per quem hoc melius fiat. hoc aliud est quod dicis, aliud quod dixit Petilianus; hoc quod dicis, etiamsi uerum sit, non hoc est quod ille dixit
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ dedit. profecto eis quosa se non baptizatos gratulatur inuidit :
Porro siin terbo nos ministroscũ sit alius aliomelior. Non est me liorbaptis¬
mus qui ꝑ meliorem datur . Nullomodo est malus qui &i ã ꝑmalũ datur.
quando idem baptis musdatur et ideo ꝑminis trosdis pares dimunus ae qua¬
leest : Qui a non illorũ sed eius est . Non ergo sicut in aniter inueheris nihil
diuina. quaecuquoq: ui. ueritatis adductus & hȩrecicȩ intentionis
oblitus nobis & uobis non alia sed una eadeq: eẽ dixisti: Quomodo dicis
hoc& nos suademus et uolumus ut semꝑ xp̃s detfidem xps̃ sit origo¬
das literas peciliani ubia ꝑtissi me cũ baptiiandis meritũ cõmendar& quantũ¬
q: addandũ baptis inũ ualer& humana iustitia ꝓsuscepta causa conaretur
ostendere. conscientia in quit s anctedantis attenditur quȩ abluat accipi¬

Expanded text:
baptismum dedit, profecto eis, quos a se non baptizatos gratulatur, inuidit. baptismum dedit, profecto eis, quos a se non baptizatos gratulatur, inuidit. porro si inter bonos ministros, cum sit alius alio melior, non est melior baptismus qui per meliorem datur, nullo modo est malus qui etiam per malum datur, quando idem baptismus datur. et ideo per ministros dispares dei munus aequale est, quia non illorum, sed eius est. Non ergo, sicut inaniter inueheris, nihildiuina, quae tu quoque ui ueritatis adductus et haereticae contentionis oblitus nobis et nobis non alia, sed una eademque esse dixisti. Quomodo dicis: hoc et uo.s suademus et uolumus, ut semper Christus det fidas litteras Petiliani, ubi apertissime, cum baptizantis meritum commendaret quantumque ad dandum baptismum ualeret humana iustitia, pro suscepta causa conaretur ostendere, conscientia, inquit, sancte dantis attenditur quae abluat accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ne & dico nectu omnino respondere potiusti. uideris enĩ quas sub cubuis¬
secando ponderiueritatis. cũ subiecisti. hoc& nos suademus. hoc uolumus
Deinderursus sub ponis hominẽ in quospẽ constituat accepturus. sed quae¬
rimu sinquis ꝑ que hac melius fiat. & qui asi neminis tronecuosdicimus posse
hominẽ baptirari. quȩrisa meutrũ ne melius iniustus sit minis teraniustus
Vbirespondeo ad hoc eẽ melius ut iustus minister qđ in firmitas hominis
cuisine exemplo laboriosũ est & difficile qđimperat ds̃ imitatione bonimi¬
nistri aduitãbonã faciliu s erigatur. Vndedicitapłs paulus imitatores
mei estote si cut & egox p̃i. ad hominẽ uero baptitandum & scificandũ
sicanto est melius qđ accipitur quanto ẽ melior ꝑquẽ traditur. tanta ẽ nac¬
cipientibus baptis inorũ uarietas quanta in ministrisdiuersi tas meritorũ sie¬
nĩ qđ sine contro uersia crediturmeli orerat paulus quã apollo. meli orem

Expanded text:
ne et dico nec tu omnino respondere potuisti. uideris enim quasi subcubuisse tanto ponderi ueritatis, cum subiecisti: hoc et nos suademus, hoc uolumus . Deinde rursus subponis hominem, in quo spem constituat accepturus: sed quaerimus, inquis, per quem hoc melius fiat. et quia sine ministro nec nos dicimus posse hominem baptizari, quaeris a me, utrumne melius iniustus sit minister an iustus. ubi respondeo ad hoc esse melius, ut iustus minister sit, quo infirmitas hominis, cui sine exemplo laboriosum est et difficile quod imperat deus, imitatione boni ministri ad uitam bonam facilius erigatur; unde dicit apostolus Paulus: imitatores mei estote, sicut et ego Christi. ad hominem uero baptizandum et sanctificandum si tanto est melius quod accipitur, quanto est melior per quem traditur, tanta est in accipientibus baptismorum uarietas, quanta in ministris diuersitas meritorum. si enim, quod sine controuersia creditur, melior erat Paulus quam Apollo, meliorem
Abbreviated transcription (Latin):
copia ubertatis extendit profluentes lar giter riuos latus expandit
unũ tamen caput est &origo una & unamater fecunditatis successibus copiosa
Hlanc ecdesiam ciprianus inscripturis sc̃is promissã mnuniuer somundo red¬
ditã. dilexcit : tenuit. cõmendaũ. quã ꝑditi scis matici uel haer&ici uelutama¬
lis sediscernere acseparare cupientes. seditionibus impis reliquerunt. Qui
ne suos exitusimpios uanis excussationib abluere conarentur: scã scriptu¬
ra praedixit. Filius malus ipse se iustum dicit exitum autem suũ non abluit
Quia nec proptermalos quiudentur esse intus: deserendi sunt boni quiue
sunt intus. Hunc beatus cyprianus quid senserit. accipe exepistola quã
scripsit ad prebiterũ maximũ. & c&eros quibus deschis matico & hȩreti¬
coerrore ad ecclesiã redeuntibus gratulatur. Nam & siuidentur in¬
quid ineclesia esse texania. notamen impedirideb&. aut fides autca¬

Expanded text:
copia ubertatis extendit, profluentes largiter riuos latius expandit: copia ubertatis extendit, profluentes largiter riuos latius expandit: unum tamen caput est et origo una et una mater fecunditatis successibus copiosa. hanc ecclesiam Cyprianus in scripturis sanctis promissam, in uniuerso mundo redditam dilexit tenuit commendauit, quam perditi schismatici uel haeretici, uelut a malis se discernere ac separare cupientes. seditionibus impiis reliquerunt. qui ne suos exitus impios uanis excusationibus abluere conarentur, sancta scriptura praedixit: filius malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit, quia nec propter malos, qui uidentur esse intus, deserendi sunt boni, qui uere sunt intus. Hinc beatus Cyprianus quid senserit, accipe ex epistula, quam scripsit ad presbyterum Maximum et ceteros, quibus de schismatico et haeretico errore ad ecclesiam redeuntibus gratulatur: nam etsi uidentur, inquit, in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet aut fides aut ca
Abbreviated transcription (Latin):
arbore frange ramum. fractus germinare non poterit. A fonte
precideriuũ : praecisus arescit. In his cỹpriani uerbis non in
tellegimus lucem non caperediuisionẽ : nisi inscis regnodĩ prae¬
destinatis: quidiuidi ab ecclesia nullomodo possunt. & nongermina¬
re ramũ fructũ salutis aeterne germine accipimus ariditatẽ uerori.¬
uia fonti precisi: in eo qđ scĩ spũ uacuantur. quiab unitatẽ separantur
agnoscimus. non in sacramento baptismi qđ & bom & mali habere
possunt : ita foris aperte quẽ ad modũ intus occulte ab eccła scĩtate
separati. Sed indenemo dubitat. Quid uero de ipsius eccłȩ fecundi¬
tate tototer rarũ orbe diffusȩ senserit cỹprianus attende in his quae
sub iungit. Sic inquid & ecdesiadnĩ luceperfusa: per orbentotum
radios suos porrigit. unũ tamen lumenest qđ ubique diffunditur.
necunitas corporis separatur. Ramos suos inuniuersamter ram

Expanded text:
ab arbore frange ramum, fractus germinare non poterit: a fonte ab arbore frange ramum, fractus germinare non poterit: a fonte praecide riuum, praecisus arescit. in his Cypriani uerbis non inuenimus nec intellegimus lucem non capere diuisionem nisi in sanctis regno dei praedestinatis, qui diuidi ab ecclesia nullo modo possunt, et non germinare ramum fractum salutis aeternae germine accipimus, ariditatem uero riui a fonte praecisi in eo, quod sancto spiritu uacuantur qui ab unitate separantur, agnopossunt, ita foris aperte, quemadmodum intuseparati. sed, unde nemo dubitat, quid de ipsius ecclesiae fecunditate toto terrarum orbe diffusae senserit Cyprianus, attende in his quae subiungit: sic, inquit, et ecclesia domini luce perfusa per orbem totum radios suos porrigit: unum tamen lumen est quod ubique diffunditur, nec unitas corporis separatur. ramos suos in uniuersam terram
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ bonũ intellegens eẽ unitatẽ corporis xp̃i ut inea simpliciter
ad missos &iã illos quos eẽ sine baptismo arbitrabatur dediuina miseri¬
cordia mereri indulgentiã. & ab ecclesiȩ non separari. piacogitatione
prae sumer&. E aec consu&udo ecclesiȩ fuit. ante conciliũ cypriani. haec supera¬
ri a auferri non potuit nec concilio crpriani : ut ex heresi uenientes non quidẽ
sine baptis mo sicut dicit quiaidem baptismus &iã foris eis inerat sed non
ꝑderat. Verũ tamen simpliciter sicut itẽ dicit ad missi dedĩ misericor¬
dia indulgentiã mererentur. & amunerib: non separarentur ec¬
desiae Haec simplicitas magis quã duplicitas ecclesiae: placuit
uniuerso toto terrarũ. orbediffuse: Cuicyprianus ipsequale testi¬
moniũ ꝑhibeat audiex epistola quã deunitate conscripsit. Auel¬
le in quiđ radium solis acorpore : diuisionũ lucis unitas non capit.

Expanded text:
tantum bonum intellegens esse unitatem corporis Christi, ut in eam simpliciter tantum bonum intellegens esse unitatem corporis Christi, ut in eam simpliciter admissos etiam illos, quos esse sine baptismo arbitrabatur, de diuina misericordia merere indulgentiam et ab ecclesiae muneribus non separari pia cogitatione praesumeret. haec consuetudo ecclesiae fuit ante concilium Cypriani, haec superari et auferri non potuit nec concilio Cypriani, ut ex haeresi uenientes non quidem sine baptismo, sicut dicit, quia idem baptismus etiam foris eis inerat, sed non proderat, uerumtamen simpliciter, sicut item dicit, admissi de dei misericordia indulgentiam mererentur et a muneribus non separarentur ecclesiae. haec simplicitas magis quam duplicitas ecclesiae placuit uniuersae toto terrarum orbe diffusae. Cui Cyprianus ipse quale testimonium perhibeat, audi ex epistula quam de unitate conscripsit: auelle, inquit, radium solis a corpore, diuisionem lucis unitas non capit:
Abbreviated transcription (Latin):
trauos ꝓferre potuerimus. necesseest aedatis & iustũ est ut uictitace¬
atis a cuos aliquando aberrore ꝑnitiosissime dissensionis. ad unitatem
catholicã conuertatis. unde nelongũ faciam ex hacipsa epła adiuuaia¬
num attenge quid ingerã qđ urũm euertat & absumat errore
Cũ enĩ ꝑsuadere conar&ur uel scs cyprianus uel quicũ que illã scripsit
epistolã haer&icos ad ecclesiã uenientes baptizare oportere. qđ uide
lic& nullus deputanidus eẽt̃ quẽ foris apud hereticos accepissent. oppo¬
suit sibi questionẽ &ait. Sed dic& aliquis quidergofi& dehis: quin p̃¬
teritũ deheresi ad ecclesiã uenientes sinebaptismo ad missi sunt. potest
dns miseri cordia sua indulgentiã dare & eos qui ad ecđam simpliciter
admissi in ecdesia dormierunt ab ecclesiaesuae munerib: non separa¬
re. ista nobis simplicitas sufficit cuitestimoniũ ꝑ hib& ipse crprianus

Expanded text:
tra uos proferre potuerimus, necesse est cedatis et iustum est ut uicti tacetra uos proferre potuerimus, necesse est cedatis et iustum est ut uicti taceatis ac uos aliquando ab errore perniciosissimae dissensionis ad unitatem catholicam conuertatis. Unde, ne longum faciam, ex hac ipsa epistula ad lubaianum adtende quid ingeram, quod uestrum euertat et absumat errorem. cum enim persuadere conaretur uel sanctus Cyprianus uel quicumque illam scripsit epistulam haereticos ad ecclesiam uenientes baptizari oportere, quod uidelicet baptismus nullus deputandus esset, quem foris apud haereticos accepissent, opposuit sibi quaestionem et ait: sed dicet aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? potest dominus misericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare. ista nobis simplicitas sufficit, cui testimonium perhibet ipse Cyprianus,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc qđ aliter sapuit non accipio inquã qđ debaptizandis hȩr&ics & schis¬
maticitis beatus ciyprianus sensit qui hoc ecła non accipit. ꝓ quab eatus
crprianus sanguinẽ fudit: Sed quia dicitis eũ ꝓhacsententia legalia
documenta firmasse quanquã non illedocumenta legalia firmare putu¬
tr sedes potius quactũq recte senst ille firmauit. Re linque ergo scripta cr¬
priani &ca ipsa legalia docum̃ta quibus eũ dicis usũ esse cõmemori siñ
eadẽ monstrauero uram causã nichil adiuiuuare uicisti. qua propt̃ ita hoc
orpriani non accipio quãius inferior in cõparabiliter crpriano sicut illud
apłi pari qđ gentes iudarzare cogebat nec accipio necfatio. quãuis infe¬
rior in cõparabiliter p&ro. Vos autẽ quiscripta crpriani nobis tãquam
firmamenta canonice auctoritatis oppinitis. quicquid decypriano con¬

Expanded text:
hoc quod aliter sapuit non accipio. non accipio, inquam, quod de baptizandis haereticis et schishoc quod aliter sapuit non accipio. non accipio, inquam, quod de baptizandis haereticis et schismaticis beatus Cyprianus sensit, quia hoc ecclesia non accipit, pro qua beatus Cyprianus sanguinem fudit. sed quia dicitis eum pro hac sententia legalia documenta firmasse, quamquam non ille documenta legalia firmare potuit. sed eis potius quaecumque recte sensit ipse firmauit. relinque ergo scripta Cypriani et ea ipsa legalia documenta, quibus eum dicis usum esse, commemora. si non ea demonstrauero uestram causam nihil adiuuare, uicisti. quapropter ita hoc Cypriani non accipio, quamuis inferior inconparabiliter Cypriano, sicut illud apostoli Petri, quod gentes iudaizare cogebat, nec accipio nec facio, quamuis inferior inconparabiliter Petro. uos autem, qui scripta Cypriani nobis tamquam firmamenta canonicae auctoritatis opponitis, quidquid de Cypriano con
Abbreviated transcription (Latin):
tem pacẽq catholicã &iã collegissiuis aquib alit̃ sapiut ñ relinquit. Uer¬
baeius ex epistola adiuuaianũ inseruisti litteristius quibus eis placusti
monstrares baptirando seos eẽ in eccłã cattholica quifuerint inheresi
uł scis mate baptizati. Egohuius epłȩ auctoritate non teneor. quia lit¬
teras crpriani non ut canonicas habeo sedea ex canonicis considero & qđ
in eis diuinarũ scripturarũ auctoritate congruit. cũ laude eius accipio
Qđ aut̃ non congruit. cũ paceeius respuo. Acꝑ hoc siea quae cõ memo rasti
abillo adiuuaianũ scripta dealiquo libro apłorũ uel ꝓph&arũ canonico
recitares qđ omnino contradicerẽ ñ haberẽ. Nunc uero ca nonicũ ñ est
qđ recitasse alibestecte ad quã nos uocauit dñs eiusuiri. cuius laudẽ ad se¬
qui ñ ualeo cuius multis litteris meascripta non conparo. cuius ingeniũ di¬
ligo cuius oredelactor cuius caritatẽ miror. cuius martrriũ ueneror

Expanded text:
tem pacemque catholicam etiam cum collegis suis, a quibus aliter sapuit, non reliquit. Uerba eius ex epistula ad Iubaianum inseruisti litteris tuis, quibus ei placuisse monstrares baptizandos eos esse in ecclesia catholica, qui fuerint in haeresi uel schismate baptizati. ego huius epistulae auctoritate non teneor, quia litteras Cypriani non ut canonicas habeo, sed eas ex canonicis considero, et quod in eis diuinarum scripturarum auctoritati congruit cum laude eius accipio, quod autem non congruit cum pace eius respuo. ac per hoc si ea. quae commemorasti ab illo ad Iubaianum scripta, de aliquo libro apostolorum uel prophetarum canonico recitares, quod omnino contradicerem non haberem. nunc uero quoniam canonicum non est quod recitas, ea libertate, ad quam nos uocauit dominus, eius uiri, cuius laudem adsequi non ualeo, cuius multis litteris mea scripta non conparo, cuius ingenium diligo, cuius ore delector, cuius caritatem miror, cuius martyrium ueneror,
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã quadic̃ nã & siuident᷑ eẽ in ecđa xi tama non tam̃ inpodiri deb& fides
quȩ ante tẽpꝰ separare non possent sed quod eos dicimꝰ in hac erroris ur̃i soci &te
quã uerã ecđam õe arbi tramini facere dobuisse hoc maiore sur̃iinilla ꝑfpicuo
uera lncuius upitate fuerunt ne abilla separarent᷑ facere debuerunt sicutoriiqui¬
lib& partis urae homo pcausã prinapui ꝓrs ignorans Tam̃ quãuis accentũ ruxnii¬
anensib: dã natũ simplicit̃ in nocentẽ credit quitanto plurib se ꝓbauit itadiã
in cõmunione tatholica quẽ causa cocilia pulata ñ inmerito sibi lnnocentẽ fusse
ꝑsuad& cũ qui ñ solũ ꝑafricã uerũ &iã ꝑtot gentiur eu xp̃ianascũ terrastanto
plurib ep̃is c&eris ł hnnotescere in nocens potuit ł occultari nocens apud quos

Expanded text:
sententiam, qusententiam, ququae ante tempus separare non possent. sed quod eos dicimus in hac erroris uestri societate, quam ueram ecclesiam esse arbitramini, facere debuisse, hoc maiores uestri in illa perspicue uera, in cuius unitate fuerunt, ne ab illa separarentur, facere debuerunt. sicut enim quilibet partis uestrae homo causam Primiani prorsus ignorans tamen. quamuis a centum Maximianensibus damnatum, simpliciter innocentem credit eum, qui tanto pluribus se probauit, ita etiam in communione catholica, quem causa Caeciliani latet, non inmerito sibi innocentem fuisse persuadet eum, qui non solum per Africam. uerum etiam per tot gentium christianarum terras tanto pluribus episcopis ceteris uel innotescere innocens potuit uel occultari nocens, apud quos
Abbreviated transcription (Latin):
duo illi quos memoras : sed &iã multi alu purgatiatq: in nocentes seecłãe
reddidisenrte quorũ ideo buptis marescindin debut : quiabitra diem pra¬

Expanded text:
duo illi quos memoras, sed etiam multi alii purgati atque innocentes se Ecclesiae duo illi quos memoras, sed etiam multi alii purgati atque innocentes se Ecclesiae reddidissent. Quorum ideo Baptisma rescindi