comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
todiunt. ⁊ quȩ semꝑ eẽ nõ acceꝑunt ꝓ usu motuq
rerum creatori longe subdunt᷑ in meliꝰ. det̾iuis ue
mutant᷑. in eum diuina ꝓuidentia tendentes
exitum. quẽ ratio gub̃nande uniu̾sitatis indu¬
dit. ita ut nec tanta corruptio qͣnta usq ad int̾itũ
naturas mutabiles mortalesq ꝑduc̃. sic faciat
nõ ẽẽ qd̾ erat. ut non iñ faciat ꝯsequent̾ qd̾ ẽẽ de¬
beat. Que cum ita sint. d̾s qui sũme ẽ atq ob hoc
ab illo facta ẽ om̃ĩs eẽntia quȩ nõ sũme ẽ.q neq
illis equalis eẽ deb̾et quę d nichilo facta ẽẽt. neq
ullom᷑ eẽ posset si ab illo facta non eẽt. nec ulloꝵ
uitioꝵ offensione uituꝑandus. s omĩũ naturaꝵ
rum bonoꝵ ea u̾issima reꝑitur. qd̾ ei adherent qͥ
sũme ẽ. Cum gͦ causa miserie maloꝵ angłoꝵ q̃rit᷑.
ea m̾ito occurit. qd̾ ab illo qui sũme ẽ au̾si ad se
ipsos cõu̾si sunt qui non sũme ẽ. &̾ hoc uitium

Expanded text:
er esse non acceperunt, pro usu motuque rerum, quibus Creatoris lege subduntur, in melius deteriusue mutantur, in eum diuina prouidentia tendentes exitum, quem ratio gubernandae uniuersitatis includit; ita ut nec tanta corruptio, quanta usque ad interitum naturas mutabiles mortalesque perducit, sic faciat non esse quod erat, ut non inde fiat consequenter quod esse debebat. Quae cum ita sint, Deus, qui summe est adque ob hoc ab illo facta est omnis essentia, quae non summe est quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta esset, neque ullo modo esse posset, si ab illo facta non esset, nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum ur, quod ei adhaerent qui summe est. Cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo, qui summe est, auersi ad se ipsos conuersi sunt, qui non summe sunt; et hoc uitium
Abbreviated transcription (Latin):
quęlib etiam desid̾ia motus am̃ȩ matris ualeãt
aliquid liniam̃toꝵ aut coloꝵ asꝑg̾e ten̾is molli¬
bꝰqͦ conceptibꝰ. ipsas omĩno naturas quȩ sic uł sic
in suo gen̾e afficiant᷑. non fac̃ nisi suminus ds̃.
cuiꝰ occulta potentia cuncta penetrans in cõmu¬
tabili p̾sentia fac̃ eẽ quicquid aliqͦmͦ ẽ. in qͣntum¬
cumq ẽ. quia nisi faciente illo non dale uł tale
ẽẽt. s ꝓrsus eẽ non poss. Qua ꝓpt̾ si in illa speciȩ
quam forisecꝰ corꝑales opifices rebꝰ imponunt.
urbẽ romã et urbẽ alexcandriam ñ fabros et
architectos s reges quoꝵ uoluntate ꝯsilio imꝑio
fabricate sunt. illam romulũ illã alexandrum
habuisse dñs conditores qͣnto potius ñ nisi d̾m
debemus conditorẽ dr̃ẽ naturaꝵ qui neq exc ea
mat̾ia fac̃ aliquid qͣm ipse non fec̾it nec oꝑarios
ht̃ nisi quos ipse creau̾it : & si potentiã suam

Expanded text:
quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino naturas, quae sic uel sic in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus, cuius occulta potentia cuncta penetrans incontaminabili praesentia facit esse quidquid aliquo modo est, in quantumcumque est; quia nisi faciente illo non tale uel tale esset, sed prorsus esse non posset. Quapropter si in illa specie, quam forinsecus corporalibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed reges, quorum uoluntate consilio imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse creauerit; et si potentiam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
tat ẽ aliquid neq qui rigat. s qui in crem̃tũ
dat ds̃. s ne ipsam quidẽ t̾rã qͣmiua mat̾ om̃iũ
fecunda uideatur quȩ germinibꝰ erumpentia ꝓmo
uet.⁊ fixa radicibꝰ continet. cum itidẽ legamus.
Ds̃ illi dat corpus quomͦ uoluerit. ⁊ unicuiq semi¬
num ꝓprium corpꝰ. Ita nec feminã su puerꝑii
creatricẽ appellare debemus. s potiꝰ illũ qͥ cuidã
fmło suo dix̃. Priꝰ qͣm te formarẽ in ut̾o noui te.
R qͣmiuis am̃a sic uł sic effecta p̾gnantis ualeat
aliquibꝰ uelud induere qualitatibꝰ fecus. ułut
de uirgis uariatis fec̃ iacob ut peccora colore ua¬
ria gign̾ent᷑. nat᷑am tñ illã quȩ gignit᷑. tam ipse
non fecit. quam nec ipsa se fec̃. Quelib gͥ corꝑales
uł seminales cause gignendis rebꝰ adhibeantur.
siue oꝑationes angłoꝵ aut hominũ aut quoꝵẽq
aĩalium. siue mariũ feminaꝵq comiationibꝰ

Expanded text:
tat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum tat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus : sed ne ipsam quidem terram, quamvis mater omnium fecunda videatur, quae germinibus erumpentia promovet, et fixa radicibus continet, cum itidem legamus, Deus illi dat corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus . Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare dfamulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic affecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus;
Abbreviated transcription (Latin):
tas cęli et rotunditas solis eadẽ ui diuina et
effectiua quȩ fieri nesc̃ s fac̾e. accep̾ speciẽ ro¬
tunditas cęli et rotunditas pomi. ⁊ cet̾e figurȩ
naturales quas uidemꝰ in rebꝰ quibꝰq nascentibꝰ
ñ extrinsecus adhibi. s intima creatoris potẽ¬
cia. qui dixẽ cęlum et t̾ram ego impleo.⁊ cuiꝰ
sapientia ẽ. quȩ ating̾ afine usq ad finẽ fortit̾.
et disponit omia suauit̾. Promde facti pͥmitꝰ
anglĩ cuiꝰ modi minist̾ium p̃buerint creatori
cet̾a facienti nescio nec tribuere ilł audõ qd̾
forte non possunt. nec debeo denegare qd̾ possuit
Creationẽ tam̃ condicionẽq omĩũ naturaꝵ q̃ fit
ut omino naturȩ sint. eis qͦ fauentibꝰ illi dõ
tribuo. eui se ipsi deb̾e qd̾ sunt eum gr̃aꝵ actiõe
nouer̃. Non solum gͥ agricolas ñ dmĩs fructuũ.
quoꝵcumq ereatores cũ legamꝰ neq qui plan¬

Expanded text:
tas caeli et rutunditas solis: eadem ui diuina et tas caeli et rutunditas solis: eadem ui diuina et effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rutunditas oculi et rutunditas pomi et ceterae figurae naturales, quas uidemus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit: Caelum et terram ego inpleo, et cuius sapientia est, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter. Proinde facti primitus angeli cuius modi ministerium praebuerint Creatori cetera facienti nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, eipsi debere quod sunt cum gratiarum actione noverunt. Non solum igitur agricolas non dicimus fructuum quorumque creatores, cum legamus, Neque qui plan
Abbreviated transcription (Latin):
rebꝰ quȩ gignẽt᷑ in mundo. tam non eos dĩs
creatores anmaliũ qͣm nec agricolas frugũ
atq arboꝵ. Cum enim alia sit species quȩ ad¬
hibetur extrinsecus cuiquã mat̾ie corꝑali fic̃
oꝑantur homines figuli et fabri. atq id genus
opificis. qui etiam pingunt atq effingunt
formas similes corporibꝰ aĩaliũ. alia u̾o quȩ in¬
trinsecus efficientes causas ht̃ de secreto ⁊ occul¬
to nature uiuentis atq intelligentis arbitrio.
quȩ non solum naturales corpoꝵ species. ueꝵ
etiam ipsas aĩantiũ aĩas dum non fit fac̃. supͣ
dicta illa species artificibꝰ quibꝰq tribuit᷑: Hȩc
aut̃ alt̾a non nisi uni artifici creatori ⁊ cõdito¬
ri dõ qui mundum ipsũ et angłos sine ullo
mundo et sine ulł angłis fec̃. Qua enĩ ui diui¬
na ⁊ ut ita dicam effectiua. quȩ fieri nesc̾ sed
fac̾e̾. accep̃ speciem cũ mundiis fieret rotundi¬

Expanded text:
rebus quae gignuntur in mundo, tamen tam non eos dicimus rebus quae gignuntur in mundo, tamen tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum formari. Cum enim alia sit species, quae adhibetur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri adque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia uero, quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae uiuentis adque intellegentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, uerum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supra dicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera non nisi uni artifici, creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et angelos sine ullo mundo et sine ullis angelis fecit. Qua enim ui diuina et, ut ita dicam, effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rutundi
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ ꝑuenturũ. qui ea docent quibꝰ amor ipse
torpescat : Nam quis non remissuis et tepidi
amet eum quẽ se cogitat necessario desertum
et cõrtra euis u̾itatẽ sapienciamq senfurũ.⁊
hoc cum ad eiꝰ plenã ꝓsua capacitate noticia
bĩtudinis ꝑfectione ꝑuen̾it. qnõ noc homine
amicum possit quis qͣm amare fidelit̾. eui se
fut᷑um noũ immicũ : sed absit ut uera sint
quȩ nob̾ minant᷑. uerã miseriã numqͣm fui¬
endam. s int̾positionibꝰ false bĩtudinis sepe
diisq ipsis cogitatum ten̾et locum. si suꝑsticio¬
ne careant. qua quer̃ uñ iuste uideant᷑ saera⁊
sacͥficia fac̾e quasi conditoribꝰ sins. facile carebt̃
ȩtiam opinionis errore. Neq enim fas ẽ ulliꝰ
nature qͣm minime mortałq creatorẽ nͥ dm̃
cred̾e acdic̾e. et ante qͣm possit intelligi. An
głi aut̃ quos illi libentiꝰ dõs appellant etiam¬
si adhibent uł iussi uł ꝓmissi oꝑationẽ suam

Expanded text:
dinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse dinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deserturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nouit inimicum. Sed absit ut uera sint, quae nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis saepe disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possigeli autem, quos illi deos libentius appellant, etiamsi adhibent vel jussi vel permissi operationem suam
Abbreviated transcription (Latin):
et ħ ꝓpt̾ea ut possint dõ circuitibꝰ definitis
enntibꝰ semꝑ atq redeuntibꝰ ꝑ nr̃as falsas bĩtu¬
dines et ueras miserias alt̾natĩ quidẽ s reuo¬
lutione incessabili sempit̾nas nota ẽẽ oꝑa sua
qm̃ neq a faciendo quiesc̾e. nec sciendo pot̃
quȩ infinita sunt indagare: Quis hec audiat
quis credat. quis ferat. Quȩ si u̾a eẽnt non
solum tac̾ent᷑ prudentiꝰ. ueꝵ etiam ut qͦmͦ
ualeo dicam qd̃ uolo. doctius nescirent᷑. Nlam
si ħ illic in memoria ñ habebimꝰ ⁊ dõ bĩ erimꝰ
cur hie ꝑ eoꝵ scientiam ꝑ grauat᷑ nr̃a miseria¬
Si aut̃ ibi ea necessario scit᷑i sumꝰ hic saltem
nesciamꝰ. ut hic felicior sit exepectacio. qͣm illie
adeptio sũmi boni. qu̾o hic ęt̾na uita ꝯseq̃nda
expectat᷑. ibi aut̃ bã s non ęt̾na quoq amittẽ¬
da cognoscit᷑. Si aut̃ ddicunt neminẽ posse ad
illã bĩtudinẽ ꝑuenire. nisi hos cireuitꝰ uͥ bĩtu¬

Expanded text:
et hoc propterea, ut possint Deo circuitibus definitis et hoc propterea, ut possint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessabili sempiternas nota esse opera sua, quoniam neque a faciendo quiescere neque sciendo potest ea, quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum etiam ut quo modo ualeo dicam quod uolo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebimus et ideo beati erimus, quur hic per eorum scientiam grauatur ampliSi autem ibi ea necessario scituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit exspectatio, quam illic adeptio summi boni: quando hic aeterna vita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
aures piorum ferant pꝰ em̃sione dot tantisq
calamitatibꝰ uitam si tam̃ uita ista dicenda ẽ.
quȩ potius mors ita grauis ut mors. quȩ ab
hac lib̾at mortis huiꝰ amore tuneat᷑. pꝰ tam
magna mala tãqͣm multa et orrenda. tandem
aliqnõ ꝑ uerã religionẽ atq sapientiã expiata
atq infinitam ita ꝑuenire ante conspectũ di
atq ita fieri bãm contemplacione incorporeȩ
lucis ꝑ participationẽ ĩmutabił ĩ mortalitatis
eiꝰ cunis adipiscende amore flagramꝰ. ut eam
qñoq necẽẽ sit deseri.⁊ eos qui deserunt ab illa
ȩt̾nitate. u̾itate. felicitate deiectos tarthareẽ
mortalitati. turpi stulticie. miseriis exrecrabli
implicari. uͥ ds̃ amittatur uͥ odio u̾itas haber
uͥ ꝑ ĩmundas nequitias bĩtudo querat᷑ . ⁊ ħ itidi
atq itidẽ sine ullo fine pͥoꝵ atq post̾ioꝵ certis
int̾uallis ⁊ dim̃sionibꝰ scłoꝵ factum ⁊ fut᷑um.

Expanded text:
aures piorum ferant, post emensam tot tantisque aures piorum ferant, post emensam tot tantisque calamitatibus vitam si tamen ista vita dicenda est, quae potius mors est, ita gravis, ut mors quae ab hac liberat, mortis hujus amore timeatur, post tam magna mala tamque multa et horrenda, tandem aliquando per veram religionem atque sapientiam expiata atque finita, ita pervenire ad conspectum Dei, atque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis peius, cuius adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri et eos, qui deserunt, ab illa aeternitate ueritate felicitate deiectos tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus inplicari, ubi Deus amittatur, ubi odio ueritas habeatur, ubi per inmundas nequitias beatitudo quaeratur, et hoc itidem adque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis interuallis et dimensionibus saeculorum factum et futurum;
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ sunt aquȩ.⁊ tamĩ psalmus.⁊ aque inquit
quȩ suꝑ cęlos laudent nom̃ dñi. Quid gͦ istoꝵ
duoꝵ sit an p̾t̾ hec duo aliquid aliud de scłis
scłorum possit intelligi. ꝓfundissima questio ẽ.
Neq hoc qd̃ nunc agimus impedit si indiscussa
int̾im differatur. siue aliqͥd in ea diffinire ua¬
leamus. siue nos faciat cautiores diligentior
ipsa tractacio ne in tanta obscuritate rerũ
affirmare tem̾e aliquid audeamus. Nc̃ enĩ cõtͣ
opimonẽ disputamꝰ. qr illi cireuitꝰ asserunt᷑
quibꝰ semꝑ eadẽ ꝑ int̾ualla tp̃oꝵ neceẽ eẽ repeti
existimant᷑. Quelib aut̃ illaꝵ sentenciaꝵ de
scłis scłoꝵ uera sit ad hos circuitꝰ nichil ꝑti
s alt̾um ex alt̾o conexione ordinatissima ꝓcur¬
rentia. lib̾atoꝵ bĩtudine sine ullo recursu mi¬
cireuitꝰ illi eadem re uoluentes locũ ñ hñt qͦs
maxime refellit ȩt̾na uita scłoꝵ. Quoꝵ enĩ¬

Expanded text:
quod sunt aquae; et tamen psalmus: Et aquae, inquit, quod sunt aquae; et tamen psalmus: Et aquae, inquit, quae super caelos, laudent nomen Domini. Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera sit, ad hos circuitus nihil pertsed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu micircuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, quos maxime refellit aeterna uita sanctorum.
Abbreviated transcription (Latin):
limites fig̾e̾ p̾sumamꝰ dicentes. qd̾ nisi eiꝰdẽ
circuitibꝰ tempoꝵ eadẽ temporalia repetant᷑.
non pot̾ ds̃ cuncta quę fecit uł p̾scire ut faciat
uł scire cum fec̾it: Cuius sapientia simpliciter
multiplex.⁊ uniformit̾ multiformis tam incõ¬
prehensibili comp̾hensione. omĩa incomp̾ben¬
sibilia comp̾hendit ut quecumq noua et dis¬
similia consequentia p̾cedentibꝰ si semꝑ fac̾e̾ uel¬
let inordinata et inꝓuisa hab̾e non posset nec
neret. quod utrum ita faciat.⁊ continuata sͥ
conexione copulent᷑. quȩ apellantur scła scłoꝵ.
alia tam̃ atq alia ordinata dissimilitudine ꝓ¬
currentia eis dum taocat qui ex miseria lib̾at᷑
in sua bã immortalitate sine fine manentibꝰ. an
quȩ cum tp̃r transeunt tamqͣm efficientia scłoꝵ.
definire non audeo. Fortassis enĩ possit dici scłm
celoꝵ. Nam cęlum ds̃ uocauit firmam̃tũ suꝑ

Expanded text:
limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem circuitibus temporum eadem temporalia repetantur, non potest Deus cuncta quae facit uel praescire ut faciat, uel scire cum fecerit? cuius sapientia simpliciter multiplex et uniformiter multiformis tam inconprehensibili conprehensione omnia inconprehensibilia conprehendit, ut, quaecumque noua et dissimilia consequentia praecedentibus si semper facere uellet, inordinata et inprouisa habere non posset, nec rum. Quod utrum ita faciat, et continuata sibi conexione copulentur quae appellantur saecula saeculorum. alia tamen adque alia ordinata dissimilitudine procurrentia, eis dumtaxat, qui ex miseria liberantur, in sua beata inmortalitate sine fine manentibus; an quae cum tempore transeunt, tamquam efficientia saeculorum, definire non audeo. Fortassis enim possit dici saeculum, elorum. Nam caelum Deus uocauit firmamentum super
Abbreviated transcription (Latin):
possit. Ergo ut dispares int̾ se atq diu̾si s̃. et
singłi quicq finiti sunt. ⁊ om̃s infiniti sunt.
Itane num̃os ꝑꝑ infͦinitatẽ nescit õs ds̃. ⁊ usq
ad quandã sumina num̾oꝵ scientia dĩ ꝑuenit.¬
x̾it: Nec audebunt isti contempn̾e num̾os. et
eos drẽ ad dĩ scientiam non ꝑtin̾e. ap̃d quos
O mĩa in m̃sura ⁊ num̾o ⁊ pod̾e disposiusti. De qͦ¬
inꝰ eugłio. Capilli inquit ur̃i om̃s num̾ati sunt.
num̾oꝵ nillus sit num̾us. ñ ẽ tñ in comp̾hensi¬
bilis ei cuiꝰ intelligentie ñ ẽ nuim̾us. Qua ꝑꝑ si
quicqͥd scientia comp̃hendit᷑. de scientie comp̾hẽ¬
sione finitur. ꝓfecto et omĩs infinitas quodam
ineffabili mͦ dõ fuita ẽ. quia scientie ipsius in¬
cõp̃hensibił non ẽ. Qua re si infinitas num̾oꝵ
scientie dĩ qua comp̃hendit᷑ eẽ nõ pot̾ infinita.
qui tandẽ nos sumꝰ homuncłi qui eiꝰ scientie

Expanded text:
possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt. Itane numeros propter infinitatem nescit omnes Deus, et usque ad quandam summam numerorum scientia Dei peruenit,xerit? Nec audebunt isti contemnere numeros, et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, apud quos Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti ? De qin euangelio: Capilli, inquit, uestri omnes numerati sunt. numerorum nullus sit numerus, non est tamen inconprehensibilis ei, cuius intellegentiae non est numerus. Quapropter si, quidquid scientia conprehenditur, scientis conprehensione finitur: profecto et omnis infinitas quodam ineffabili modo Deo finita est, quia scientiae ipsius inconprehensibilis non est. Quare si infinitas numerorum scientiae Dei, qua conprehenditur, esse non potest infinita: qui tandem nos sumus homunculi, qui eius scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio qd̃ dr̃ pͥus et posterus. in rebꝰ pͥ nõ
existentibꝰ ⁊ postiꝰ existentibꝰ fuit. in illo aut̃ nõ
alta p̾cedente alt̾a subsequens mutauit aut ab¬
stulit uoluntatẽ. S una eademq sempit̾na et ĩ¬
mirabilit̾ fortassis ostendens. qͣm non eis indigu¬
erit. sed eas gratuita bonitate condid̾it. cum sine
illis ex ȩt̾nitate mitio carente ñ minore bĩtudine
tia quȩ infinita sunt posse comp̾hendi. restat ei ᷤ
ut drẽ audeant atq huic se uoragini ꝓfunde
impietatis inm̾gãt. qd non om̃s num̾os nou̾at.
Eos quippe inifinitos eẽ certissimũ ẽ. qm̃ in quoc̾q
num̃o finẽ faciendũ putau̾is. idẽ ipse nõ dico uno
addito aug̃i. s qͣmlib sit magnꝰ et qͣmlib in gen¬
tẽ multitudinẽ continens in ipsa ratione atq sci-¬
entia num̾oꝵ ñ solũ duplicari uer̃ etiam multi¬
plicari pot̾. Ita u̾o sins quisq num̾us ꝓprieta¬
tibꝰ t̾minatur. ut nullus eoꝵ par eẽ cuicumq alt̾i

Expanded text:
cul dubio, quod dicitur prius et posterius, in rebus prius non existentibus et posterius existentibus fuit; in illo autem non alteram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et inmirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine illis ex aeternitate initio carente in non minore beatitate tia quae infinita sunt posse conprehendi: restat eis, ut dicere audeant adque huic se uoragini profundae inpietatis inmergant, quod non omnes numeros Deus nouerit. Eos quippe infinitos esse, certissimum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri
Abbreviated transcription (Latin):
nem ereatum eẽ dubitare non debeo. S eum co
affirmare aliquid ꝑtimeseo. quia et ipsum intue̾
intueor. et scͥptum eẽ recolo. Quis hominũ pot̾
seire consilium dĩ: aut quis pot̾it cogitare quid

Expanded text:
nem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum conem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum coaffirmare aliquid pertimesco: quia et me ipsum intueor, et scriptum esse recolo, Quis hominum potest scire consilium Dei? aut quis poterit cogitare quid
Abbreviated transcription (Latin):
minum fuit. ñ mutabili uoluntate in tp̃re c̃¬
didit. ⁊ genus humanum ex uno multiplicanis
aĩȩ fruatur ȩt̾nitas. continuo subiciens inc̾eu til
mnpii ambulant. tamqͣm ei drẽtur. quid gͦ tuere¬
Isꝰ sentis. intelligis: Nlũ quidnã existimandum
subito dõ plaeuisse hominem fac̾e. que nũqͣm
antes infinita retro ȩt̾nitate fecisset eui nich noui
acide pot̾. inquo mutabile aliquid non ẽ: con¬
aimuio responcuit ad ipsum dm̃ loquens. Sed̾m
alntudinem tuam multiplicasti filios hominũ.
s antiant inquit homines qd̾ putant.⁊⁊ qd̾ eis pla¬
et opinentur et disputent. scd̾m altitudinem
tuĩ qͣm nullus pot̾ nosse hominũ. multiplicasti
Mos hominũ. Ualde quippe altum ẽ scrutari
it semꝑ fuisse dnm : ⁊ hominẽ quẽnumqͣm fec̾at
ex aliquo tp̃r pͥmum fac̾e uoluisse. nec consilium
aliqño dnm̃ non fuisse dre nõ audeo. ita hominẽ
niqͣm antea fuisse. s ex quodã tp̃r pͥmum homi¬

Expanded text:
minum fuit, non mutabili uoluntate in tempore cominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore condidit et genus humanum ex uno multiplicauit?animae seruatur aeternitas, continuo subiciens: In circuitu inpii ambulabunt: tamquam ei diceretur: \'Quid ergo tu credis, sentis, intellegis? numquidnam existplacuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est?\' continuo respondit ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent: Secundum altitudinem tuam, quam nullus potest nosse hominum, multiplicasti filios hominum. Valde quippe altum est et semper fuisse, et hominem, quem numquam fecerat, ex aliquo tempore primum facere uoluisse, nec consilium aliquando dominum non fuisse dicere non audeo, ita hominem nunquam antea fuisse, et ex quodam tempore primum homi
Abbreviated transcription (Latin):
tus iam non moritur ⁊ mors ei ultͣ non dñabit᷑
&̾ nos pꝰ resiuirectionẽ semꝑ cum dño erimus. cui
mͦ dicimꝰ qd̾ sac̾ ammonet psalmꝰ. Tu dñe ser¬
uabis nos et custodies nos agen̾atione hac in etnũ
Satis aut̃ istis existimo conuenire qd̾ sequit᷑. incir¬
cuitu impii ambulant. nõ quia ꝑcircłos quos
opinant᷑. eoꝵ uita ẽ recursura. s quia mͦ tał est
etroris eoꝵ uia. idest falsa doctrina. Quid aut̃
mirum ẽ si inhis circuitus eirantes nec aditũ
nec exitus inueniunt. quia genus hominũ atq
ista nr̃a mortalitas nec quo initio cepta sit seuit᷑.
nec quo fine claudat᷑. qnõ quidẽ altitudinẽ dĩ
penetrare ñ possunt : qua cum ipse sit ęt̾nus i
sine initio. ab aliquo tam̃ intio exorsꝰ ẽ t̃p̃rai
Quis hanc ualeat altitudinẽ inuestigabilẽ inus¬
tigare. ⁊ inscrutabilẽ scrutari. scđm qͣm ds
hominẽ tẽporalem ante quẽ nemo uinqͣm ho¬

Expanded text:
s iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur s iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et Quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem uestigare et inscrutabilem perscrutari, secundum quam Deus hominem temporalem, ante quem nemo umquam ho
Abbreviated transcription (Latin):
creati dicendi sunt si semꝑ fuisse intelligant᷑ : Ad
aut cum quibꝰ facta sunt tempora et tam̃ creatos:
Neq enim et ipsa tempora creata eẽ negabimꝰ. qͣm¬
uis omĩ tp̃r tempꝰ fuisse nemo ambigat. Nam si
non omĩ tp̃r fuit tempus. erat gͦ tempꝰ qño nulluĩ
erat tempiis: Quis hoc stultissimus dix̾it: Possu
abraham. erat tempꝰ qnõ ñ erat homo. ⁊ siqͥd huiꝰ
modi. Postremo si non eum initio tp̃ris. s pꝰ aliqd
tempis factus ẽ mundus. possumꝰ drẽ erat tẽpꝰ
qno non erat mundus. At u̾o erat tempus quõ
nullum erat tempus. tam inconuenient̾ dm̃s.
ac si quisqͣm dicit erat homo quõ nullus erat
homo. aut erat iste mundꝰ. qnõ non erat iste mũ¬
iste homo. Sic gͦ erat aliud tempꝰ qnõ nõ erat
hoc tempus. recte possumus dr̃e. At u̾o erat
tempus quõ non erat tempꝰ. quis uł insipien¬
tissimus cdio̾eit sic̃ gͦ dm̃s erat tempꝰ. cum idõ¬

Expanded text:
creati dicendi sunt, si semper fuisse intelleguntur? Ad creati dicendi sunt, si semper fuisse intelleguntur? Ad aut cum quibus facta sunt tempora, et tamen creatos? Neque enim et ipsa tempora creata esse negabimus, quamuis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus, quando nullum erat tempus. Quis hoc stultissimus dixerit? PossuAbraham; erat tempus, quando non erat homo, et si quid huius modi; postremo si non cum initio temporis, sed post aliquod tempus factus est mundus, possumus dicere: Erat tempus, quando non erat mundus; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, tam inconuenienter dicimus, ac si quisquam dicat: Erat homo, quando nullus erat homo, aut: Erat iste mundus, quando iste non erat muniste homo; sic ergo: Erat aliud tempus, quando non erat hoc tempus, recte possumus dicere; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, quis uel insipientissimus dixerit? Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. querit᷑ ame etiam si ante omĩa tempra facti¬
si nt. si tamen acelo cepta sunt tempora et illi iã
erant ante celum. At si tempus ñ a cęlo uer̃ et
ante cęluni fuit. non quidẽ inhoris et diebꝰ et ñ¬
sibus et annis. nam iste dim̃siones temporaliũ
spatiorum quȩ usitate ac ꝓpͥe dicunt᷑ tempora.
manifestum ẽ quod amotu sidum ceꝑint. unde
et ds̃ eum hec institueret dixẽ.⁊ sint in signa et
tempora.⁊ indies ⁊ annos. s in aliquo mutabili
motii. cuius aliud pͥus aliuo post̾i̾us p̾t̃it. eo qᷤ
simul ẽẽ non possunt. si gͦ ante celum in angłi¬
cis motibꝰ tale aliquid fuit et id̃õ tempus iam
fuit. atq angłi ex quo facti sunt tpralit̾ moue¬
antur. ȩtiam sic omĩ tempore fuerunt. qñoqͥdẽ
eum illis facta sunt tempora. Quis aut̃ dieat nõ
semꝑ fuit. qd̾ omni tempore fuit. S si in hoc res¬
ti si semꝑ ille. semꝑ illi fuerunt: Quomͦ ętiam

Expanded text:
fuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempfuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempsint; si tamen a caelo coepta sunt tempora, et illi iam erant ante caelum. At si tempus non a caelo, uerum et ante caelum fuit; non quidem in horis et diebus et mensibus et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorum, quae usitate ac proprie dicuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit: Et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, sed in aliquo mutabili motu, cuius aliud prius, aliud posterius praeterit, eo quod simul esse non possunt; — si ergo ante caelum in angelicis motibus tale aliquid fuit et ideo tempus iam fuit adque angeli, ex quo facti sunt, temporaliter mouebantur: etiam sic omni tempore fuerunt, quando quidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore fuit? Sed si hoc resri, si semper ille, semper illi fuerunt? Quo modo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
impus aggrauat animã: et depͥmit terrena in ha¬
bitatio sensum multa cogitante. Ex his gͥ quȩ in
hac t̾rena in habitatione multa cogito idõ utiq
multa quia unum quod ex illis uł p̾t̾ illa quod
forte non cogito. uerum ẽ iniuenire non possum.
cost̾na eẽ dicamniis qd̾ fides ratioq sana condẽp¬
nat. cauendum ẽ ne sit absurdum et alienum
aluce u̾itatis mortalem quidẽ ꝑ uices tempoꝵ
semꝑ fuisse creaturam decidentẽ aliam. aliã sue¬
cedentẽ inmortalem u̾o non eẽ cepisse nisi cum
ad nr̃m seculum uentum ẽ. qnõ et angłi ereati
sunt si eos recte lux illa pͥmum facta significat
aut illud potuis celum de quo dictum ẽ. In pͥn¬
cipio fecit ds̃ celum et t̾ram. cum tam̃ ñ fuer̃
ante qͣm fierent. ne mortales si semꝑ fuisse dicũt᷑
dõ coȩt̾ni eẽ credantur. Si aut̃ dix̾o non intp̃r
ereatos eẽ angłos s ante omĩa tp̃ra et ipsos
fuisse quoꝵ ds̃ dominus cẽt qui numqͣm nsi dñs

Expanded text:
 et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Ex his igitur, quae in hac terrena inhabitatione multa cogito ideo utique multa, quia unum, quod ex illis uel praeter illa. quod forte non cogito, uerum est, inuenire non possum,coaeternam esse dicamus, quod fides ratioque sana condemnat: cauendum est, ne sit absurdum et a luce ueritatis alienum mortalem quidem per uices temporum semper fuisse creaturam, decedentem aliam, aliam succedentem; inmortalem uero non esse coepisse, nisi cum ad nostrum saeculum uentum est, quando et angeli creati sunt, si eos recte lux illa primum facta significat aut illud potius caelum, de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne inmortales, si semper fuisse dicuntur, Deo coaeterni esse credantur. Si autem dixero non in tempore creatos angelos, sed ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui numquam nisi dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nite et uidete oꝑa dnĩ. quȩ posuit ꝓdigia suꝑ
t̾ram. Cur gͦ ex lat̾e uiri femina facta sit:⁊ hoc
pͥmum quodãm᷑ ꝓdigium quod p̾figurauit.¬
alio loco qͣntum me ds adiuuerit. dicam. Nẽ¬
qm̃ lib̾ iste claudendꝰ ẽ. in hoc pͥmo homine qui
pͥmitus factus ẽ. nondum quidẽ scđm euiden¬
ciã. iam tam̃ scđ̾m dĩ p̾scientiã exortas fuisse
existimemꝰ in gen̾e humano societates tanqͣm
ciuitates duas. ex illo enim futuri erant ho¬
mines alii malis angłis in supplicio. alii bonis
in p̾mio sociandi. qͣmuis occulto dĩ uidicio. sed
tam̃ iusto. Cum enim scͥptum sit. uniu̾se uie
dñi miscdia et u̾itas. nec iniusta eius gr̃a. nec
crudelis pot̾ ẽẽ iusticia.¬

Expanded text:
nite et uidete opera Domini, quae posuit prodigia super nite et uidete opera Domini, quae posuit prodigia super terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid praefiguraualio loco, quantum me Deus adiuuerit. Nunc quoniam liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum euidentiam, iam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim scriptum sit: Uniuersae uiae Domini misericordia et ueritas: nec iniusta eius gratia nec crudelis potest esse iustitia.
Abbreviated transcription (Latin):
causam quam dixei et siqua forte alia maior la¬
tet factus ẽ unus. s non relictus ẽ solus. Nicħ
enim hoc ẽ quam ħ genus tam discordiosum
uicio tam sociale natura. Neq enim comodiꝰ
contra uicium discordie uł cauendũ neexistẽt.
uł sanandum cum extitisset nat᷑a loqueret᷑
hamana. qͣm recordatione illius parentis. quẽ
ꝓpt̾e̾a ds̃ creare uoluit unum. de quo młti¬
tudo ꝓpagaret᷑. ut hac ãmonitione etiã in
multis concors unitas seruaret᷑. Quod u̾o fe¬
mina illi exc eiꝰ latere facta ẽ. etiam hic satis
significatum ẽ. qͣm cara mariti et uxoris debeat
ẽẽ coniunctio. Hȩc oꝑa dĩ ꝓpt̾e̾a sunt utiq in¬
usitata. quia pͥma. Qui aut̃ ista non credunt
nulla facta ꝓdigia debent crede. Noq enim
et ipsa si usitato. naturȩ cuiricło gign̾entur.
ꝓdigia dicerent᷑. Quid aut̃ sub tanta gub̾na¬
tione diuinc ꝓuidentiȩ. qͣmius eiꝰ causa lateat
frustra gignit᷑ : Ait quidam psalmus sacer. Ui¬

Expanded text:
causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propterea sunt utique inusitata, quia prima. Qui autem ista non credunt, nulla facta prodigia debent credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Ve
Abbreviated transcription (Latin):
sit falsissimum. Ham neq ita ut luant penas
animȩ ad istam uitam denuo reuoluuntꝰ. ⁊ omĩ¬
um iuuentium siue in cęlo siue in t̾ra nullus ẽ
conditor. nisi a quo facta sunt cęlum et t̾ra. Nã
si nulla ẽ causa iuuendi in hoc corpore. nisi ꝓpt̾
pendenda supplicia : quomͦ dic̃ idẽ plato aliter
mundum fieri non potuisse pulcheirimũ atq
optimum. nisi om̃ium aĩaliũ idẽ ĩmortaliũ et
mortalium gen̾ibꝰ impleret᷑: Si aut̃ nr̃a institu¬
cio qua uł mortales conditi sumus diuinũ mu
nus ẽ. quomͦ pena ẽ ad ista corpora idẽ ad diui¬
na beneficia remeare : de si d̾s qd̾ assidue plato
cominemorat sic̃ mundi uniu̾si ita om̃iũ aĩa¬
lium species ęt̾na intelligentia continebat. qͦmͦ
non ipse cuncta condebat: An aliquoꝵ eẽ ar¬
tifex nollet. quoꝵ efficiendoꝵ artẽ ineffabilis
eiꝰ et in effabilit̾ laudabilis mens hab̾et: Me

Expanded text:
ue falsissimum. Nam neque ita luunt poenas ue falsissimum. Nam neque ita luunt poenas animae, cum ad istam uitam denuo reuoluuntur, et omnium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla causa est uiuendi in hoc corpore nisi propter pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel monus est; quomodo poena est ad ista corpora, id est ad divina beneficia, remeare? Et si Deus, quod assidue Plato commemorat, sicut universi mundi, ita omnium animalium species aeterna intelligentia continebat, quomodo non ipse cuncta condebat? An aliquorum esse artifex nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis ejus et ineffabiliter laudabilis mens habere
Abbreviated transcription (Latin):
Ita sane plato minores et asũmo dõ factos dõs.
effectores ẽẽ uoluit aĩalium cet̾oꝵ ut immorta¬
lem partẽ ab ipso sum̾ent. ipsi u̾o mortalẽ at¬
tex̾ent. Proinde aĩaꝵ nr̃aꝵ eos creatores noluit
tionem dic̃ corpus omẽ fugiendum. simulq eũ suo
platone aliisq platonicis sentit. ut eos qui ĩmod̾a¬
te atq in honeste uix̾̃unt ꝓpt̾ luendas penas ad
corpora redire mortalia. Plato quidẽ etiam besti¬
arum porphirus tantũmꝰ ad hominum sequit᷑
eos ut dicant dõs suos quos a nob̃̾ uolunt qͣsi
parentes et conditores nr̃os coli nicħ eẽ aliud qͣm
fabros compedũ carceriimue nr̃oꝵ. nec instito¬
res s inclusores alligatoresq nr̃os ergastulis
erumnosis et grauissimis cõculis. Aut gͦ desinãt
platonici penas animaꝵ ex istis corporibꝰ cõmi¬
nari. aut eos nob̾ dõs colendos non p̾dicent
quoꝵ in nob̾ oꝑationem ut qͣntum possumus
fugiamus et euadamꝰ hortant᷑. cum tñ utrũq¬

Expanded text:
Ita sane Plato minores et a summo Deo factos deos effectores esse uoluit animalium ceterorum, ut inmortalem partem ab ipso sumerent, ipsi uero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit tionem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tantummodo ad hominum: sequitur eos, ut dicant deos istos, quos a nobis uolunt quasi parentes et conditores nostros coli, nihil esse aliud quam fabros conpedum carcerumue nostrorum, nec institutores, sed inclusores adligatoresque nostros ergastulis aerumnosis et grauissimis uinculis. Aut ergo desinant Platonici poenas animarum ex istis corporibus comminari, aut eos nobis deos colendos non praedicent, quorum in nobis operationem, ut 5 quantum possumus fugiamus et euadamus, hortantur, cum tamen sit utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
dedit eẽ amplius aliis minꝰ atq ita naturas eẽntu¬
rum gͣdibꝰ ordinauit. Sic̃ enĩ ab eo quod ẽ saꝑe
uocatur sapientia. sic ⁊ ab eo qd̃ ẽ eẽ uocat᷑ eẽntia.
nouo quidẽ nũe quo usi uet̾es ñ sunt latini ser¬
monis auctores. s iam nr̃is temporibꝰ usitato. ne

Expanded text:
dedit esse amplius, aliis minus, adque ita naturas essentidedit esse amplius, aliis minus, adque ita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo, quod est sapere, uocatur sapientia, sic ab eo, quod est esse, uocatur essentia, nouo quidem nomine, quo usi ueteres non sunt Latini sermonis auctores, sed iam nostris temporibus usitato, ne
Abbreviated transcription (Latin):
magna sit laus ad herere dõ ut ei uiuat. iñ sa¬
piat. illo gaudeat. tantoq bono sine morte. sine
enore. sine molestia ꝑfruat᷑. quis digne cogitare
possit aut ȩloqui: Qua ꝓpt̃ etiam uitio maloꝵ
angłoꝵ quo non adherent dõ. qm̃ om̃e uitium
natę nocet. satis manifestat᷑ dm̃ tã bonã eoꝵ creaᷤ¬
se naturã. cui noxii sit ñ cẽ cũ dõ. hec dicta sint.¬
ne quisqͣm cum de angłis apostaticis loquitiui
existimet eos uł alios uł ex alio pͥncipio hab̾e po¬
tuisse nat᷑am. nec eoꝵ naturȩ auctorẽ dm̃. cuius
erroris impietate tanto quisq carebit expediciꝰ¬
et faciliꝰ. quanto ꝑspicaciꝰ intellige potu̾it. quod
ꝑ angłm d̾s dixc̃. qno moysen mittebat ad filios
isrł. ego sum qui sum. Cũ enĩ ds̃ sũma ẽẽntia sit
ħ ẽ sũme sit. idõ immutabił sit. rebꝰ quas ex nli¬
lo creauit ẽẽ dedit. s non sũme ẽẽ sic̃ ipse ẽ.⁊ alis

Expanded text:
magna sit laus adhaerere Deo, ut ei uiuat, inde samagna sit laus adhaerere Deo, ut ei uiuat, inde sapiat, illo gaudeat tantoque bono sine morte sine errore sine molestia perfruatur, quis digne cogitare possit aut eloqui? Quapropter etiam uitio malorum angelorum, quo non adhaerent Deo, quoniam omne uitium naturae nocet, satis manifestatur Deum tam bonam eorum creasse naturam, cui noxium sit non esse cum Deo. Cne quisquam, cum de angelis apostaticis loquimur, existimet eos aliam velut ex alio principio habere potuisse naturam, nec eorum naturae auctorem Deum. Cujus erroris impietate tanto quisqet facilius, quanto perspicacius intellegere potuerit, quod per angelum Deus dixit, quando Moysen mittebat ad filios Israel: Ego sum, qui sum. Cum enim Deus summa essentia sit, hoc est summe sit, et ideo inmutabilis sit: rebus, quas ex nihilo creauit, esse dedit, Sed non summe esse, sicut est ipse; et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
natura p̾stantior ꝯẽ misera qͣm illa quȩ rõnis uł
sensus ẽ exꝑs. ⁊ idõ in eã non cadet miseria. Qd̃
cum ita sit. huius nature quȩ intanta excellen¬
cia creata ẽ ut licet sit ipsa mutabilis inherendo
tam̃ incõmutabili bono .i. sũmo bono bĩtitudinẽ
osequatur. nec excpleat indulgentiã suam nͥ utiq
bã sit. eiq explende ñ sufficiat nisi ds̃. ꝓfecto
ñ illi adherere uicium ẽ. Omne aut̃ uitiũ nat᷑ę
nocet. ac ꝑhoc contra nat᷑a ẽ. Ab illa gͥ quȩ adhe¬
ret dõ non natura differt ista s intio. quo tam̃
etiam uitio ualde magna multũq laudabilis
ostendit᷑ ipsa natura. Cuiꝰ enĩ recte uituꝑatur
uitium. ꝓculdubio nat᷑a laudat᷑. Nam recta uicii
dit᷑ qd̾̃ ad nat᷑am ocłoꝵ ꝑtinet uisꝰ.⁊ cum uitiũ
aurium surditas. ad eaꝵ naturã ꝑtinere demõ¬
stratur auditꝰ ita cum uitium creature dr̃ angłi
eiꝰ naturȩ ut dõ adhereat conuenire. Quã porro

Expanded text:
stantior etiam misera, quam illa quae rationis uel sensus est expers, et ideo in eam non cadit miseria. Quod cum ita sit, huic naturae, quae in tanta excellentia creata est, ut, licet sit ipsa mutabilis, inhaerendo tamen incommutabili bono, id est summo Deo, beatitudinem consequatur, nec expleat indigentiam suam nisi utique beata sit, eique explendae non sufficiat nisi Deus, profecto non illi adhaerere uitium est. Omne autem uitium naturae nocet ac per hoc contra naturam est. Ab illa igitur, quae adhaeret Deo, non natura differt ista, sed uitio; quo tamen etiam uitio ualde magna multumque laudabilis ostenditur ipsa natura. Cuius enim recte uituperatur uitium, procul dubio natura laudatur. Nam recta uitii ditur, quod ad naturam oculorum pertinet uisus; et cum uitium aurium dicitur surditas, ad earum naturam pertinere demonstratur auditus: ita, cum uitium creaturae angelicaeeius naturae ut Deo adhaereat conuenire. Quam porro
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. s ꝑse ipsam consid̾ata nat᷑a. dat artifici suo głã.
Sic ẽ et natura ignis et̾ni sine ulla dubitatione lau¬
dabilis. qͣmuis dampnatis impiis. futura penalis.
Quid enĩ ẽ igne flamante uigente atq lucente pul¬
cͥus: Quid calefaciente coquente utilius: qͣmus
eo nichil sit urente molestius: Idẽ gͥ ipse alit̾
appositus ꝑniciosꝰ qui conuenient̾ adhibitꝰ cõmo¬
dissimus inuenit᷑. Nam eiꝰ in uniu̾so mundo uti¬
litates uerb̃ explicare quis sufficit. nec audiendi
sunt qui laudant in igne lucẽ. ardorẽ aut̃ uitu¬
ꝑant. uidelic ñ ex sui natura. s ex suo cominodo
uł incõmodo. Uid̾e enĩ uolunt: arde nolunt. S
partim attendant eam ipsam lucẽ quȩ certȩ ⁊ ipsis¬
placet. ocłis infirmis ꝑ inconuenientiã noc̃e. et
in illo ardore qui eis displicet. ñ nulla aĩalia ꝑ
ꝯuenientiã salubrit̾ uiuere. Natae gͥ om̃s qm̃s.¬

Expanded text:
r seipsam considerata natura dat artifici suo gloriam. Sic est et natura ignis aeterni sine ulla dubitatione laudabilis, quamvis damnatis impiis futura poenalis. Quid enim est igne flammante, vigente, lucente pulchrius? quid calefaciente, curante, coquente utilius? quamvis eo nihil sit urente molestius. Idem igitur ipse aliter appositus perniciosus, qui convenienter adhibitus commodissimus invenitur. Nam ejus in universo mundo utilitates verbis explicare quis sufficit? Nec audiendi sunt, qui laudant in igne lucem, ardorem autem vituperant: videlicet non ex sui natura, sed ex suo commodo vel incommodo. Videre enim volunt, ardere nolunt. Sed parum attendunt eam ipsam lucem, quae certe et iplacet, oculis infirmis per inconuenientiam nocere, et in illo ardore, qui eis displicet, nonnulla animalia per conuenientiam salubriter uiuere. CAPUT V. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
circa istoꝵ miseriȩ causa ex contͣrio ẽ intelligenda.
qd̾ ẽ ñ adherere dõ. Quã obrẽ si cũ queritur quare
illi bĩ sint recte respondet᷑ quia dõ adherent. ⁊ cũ
querit᷑ cur isti sint miseri. recte respondet᷑ quia
cirat᷑a. neq enim hoc munus adipiscunt᷑. aut
ẽ. s ex illo a quo creata ẽ. hoc enim adepto bã. qͦ
amisso misera ẽ. Ille u̾o qui ñ s de ipso bonobs̃ ẽ.
idõ ipse miser nõ pot̾ eẽ. qr ñ se pot̾ amitt̾e. Dicimꝰ
mutabilia qd̾ ñ de illo s  nichilo facta funt. Quã¬
qͣm gͦ sũma ñ sint quibꝰ ẽ ds̃ manis bonũ. magna
sunt tñ ea mutabilia bona quȩ adherere possiit
ut bã sint ĩmutabili bono qd̾ usq ad bonum eoꝵ¬
ẽ ut cum illo bã et sine illo misera eẽ necẽe sit. nec
idõ cęt̾a in hac creature uniu̾sitate meliora s̃.q
misera eẽ ñ possunt. Neq enim cęt̾a mẽbra corꝑis

Expanded text:
ocirca istorum miseriae causa ex contrario est intellegenda, ocirca istorum miseriae causa ex contrario est intellegenda, quod est non adhaerere Deo. Quam ob rem si, cum quaeritur, quare illi beati sint, recte respondetur: Quia Deo adhaerent; et cum quaeritur, quur isti sint miseri, recte respondetur: Quia creatura neque enim hoc munus adipiscuntur aut est, sed ex illo, a quo creata est. Hoc enim adepto beata, quo amisso misera est. Ille uero qui non alio, sed se ipso bono beatus est, ideo miser non potest esse, quia non se potest amittere. Dicimus mutabilia, quod non de illo, sed de nihilo facta sunt. Quamquam ergo summa non sint, quibus est Deus maius bonum: magna sunt tamen ea mutabilia bona, quae adhaerere possunt, ut beata sint, inmutabili bono, quod usque adeo bonum eorum est, ut sine illo misera esse necesse sit. Nec ideo cetera in hac creaturae uniuersitate meliora sunt, quia misera esse non possunt; neque enim cetera membra corporis
Abbreviated transcription (Latin):
de institutione
hominis dicam aͥ
duarum ciuitatũ
qͣntum ad rationa.¬
lium mortalium
genus attinet ap¬
paret exortus. sic̃
suꝑiore libro appa-¬
ruisse in angłis iam uidet᷑. pͥus mͥ quedam de ipsis
angłis uideo. ẽẽ dicenda. quibꝰ demonstret᷑ qͣntũ
a nob̾ pot̾ qͣm non inconueniens neq incongrua
Angl̃oꝵ bonoꝵ ⁊ maloꝵ int̾ se contͣrios appetitꝰ. ñ
nat᷑is pͥncipiisq diu̾sis cũ ds̃ omiũ substantiaꝵ
bonus auctor ⁊ conditor utrosq creau̾it s uolunta¬
tibꝰ ⁊ cupiditatibꝰ extitisse dubitare fas ñ ẽ. dũ alii
constant̾ in cõmuni omibꝰ bono qd̾ ipse ilł ds̃ ẽ.
atq in eiꝰ et̾nitate u̾itate caritate ꝑsistunt. alii sua
potiꝰ potestate delectati. ułut bonum suũ sibi ip̃i
tate uanitatis astuciam ꝓcertissima u̾itate studia
partiũ. ꝓ indundua caritate suꝑbi fallaces inuroi
effecti s̃. Bĩtudinis gͥ illoꝵ causa ẽ adherere dõ. qͦ¬

Expanded text:
de institutione hominis dicam, ubi duarum civitatum, quantum ad rationalium mortalium genus attinet, apparebit exortus, sicut superiore libro apparuisse in Angelis jam videtur; prius mihi quaedam de ipsis Angelis video esse dicenda, quibus demonstretur, quantum a nobis potest, quam non inconveniens neque incongrua Angelorum bonorum et malorum inter se contrarios appetitus non naturis principiisque diversis, cum Deus omnium substantiarum bonus auctor et conditor utrosque creaverit, sed voluntatibus et cupiditatibus exstitisse, dubitare fas non est; dum alii constanter in communi omnibus bono, quod ipse illis Deus est, adque in eius aeternitate ueritate caritate persistunt; alii sua potestate potius delectati, uelut bonum suum sibi ipsi tate, uanitatis astutiam pro certissima ueritate. studia partium pro indiuidua caritate superbi fallaces inuidi effecti sunt. Beatitudinis igitur illorum causa est adhaerere Deo; qu
Abbreviated transcription (Latin):
lubriter uͥ ait. Dico aut̃ ꝑ gr̾am dĩ quȩ data ẽ
mͥ omnibꝰ qui sunt int̾ uos ñ plus saꝑe qͣm
oꝑortet saꝑe. s saꝑe ad temꝑantiam. unciuiq
suis alatur infãs. fiet ut crescendo plus sapiat.
Si aut̃ uires capacitatis suȩ excedat deficiet an¬
qͣm crescat. Que scła p̃terierint ante qͣm genue
tamen dubito nichil omnino creature creatons

Expanded text:
lubriter, ubi ait: Dico autem per gratiam Dei quae data est lubriter, ubi ait: Dico autem per gratiam Dei quae data est mihi omnibus qui sunt in uobis, non plus sapere quam oposuis alatur infans, fiet ut crescendo plus capiat. Si autem vires capacitatis suae excedat, deficiet aneterna. Quae saecula praeterierint antequam genus n tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse