comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sane tria distingui oportet: quȩ & sc̃i do-¬
ctores cõmunit̾ assert̃: & eccł̃ia firmit̾ te¬
net. ¶ Unũ ẽ. qͦd panis et uinũ ꝑ consecrati¬
oñe uertunt᷑ in uerũ corpus & sanguiẽ
xp̃i. Transit itaq esca corporis in escam
animȩ: eyb uentͥs in cybũ m̃tis. fidelis et
spũalis: quappt̾ uiaticũ appellat᷑. S apł̃o
deste qͥcũq manducauerit panẽ uel biberit
calicẽ dñi indigne. reus erit corporis & san
guinis dñi: & ita sͥ iudiciũ manducat et
bibit. Iheronimꝰ supͣ illio apłi. Si in linte¬
O uel in uase sordido mitcere nullus audet.
qnͣtomagis in corde polluto: ꝗͣ inmundi-¬
ciam d̾s suꝑ omĩa exetrat᷑: Nam & ioseph
ustus ꝓpt̾ea in syndone munda ⁊ noua in¬
uoluit: qͥa p̾figurabat corpus dñi accep

Expanded text:
Sane tria distingui oportet, quae et sancti doSane tria distingui oportet, quae et sancti doctores communiter asserunt, et Ecclesia firmiter tenet. Unum est, quod panis et vinum per consecrationem vertuntur in verum corpus et sanguinem Christi. Transit itaque esca corporis in escam animae, cibus ventris in cibum mentis fidelis et spiritualis; quapropter viaticum appellatur. Sed Apostolo teste: Quicunque manducaverit panem vel biberit calicem guinis Domini ; et ita: Judicium sibi manducat et bibit . Hieronymus supra illud Apostoli. « Si in linteo vel in vase sordido nullus mittere audet, quanto magis in corde polluto, quam immunditiam Deus super omnia exsecratur? Nam et Joseph justus propterea in sindone munda et nova invol
Abbreviated transcription (Latin):
descendentis de capite xp̃o ꝑ intelligentiã
transit. & descendit in uentrẽ. id: memoriã:
memoria nutrit amorẽ: amor ducit ad imi¬
tationẽ: imitatio facit plenã adhesionẽ. Uñ
qͥ adheret dõ unus sp̃c ẽ. cũ eo. Hoc pane con-¬
firmatꝰ homo pot̾ calicẽ bibere. idẽ passio¬
nẽ sustinere: & cybũ potus sequit᷑. Calix ẽ
passio in manu dñi: & cito transit passio¬
nis impetꝰ sic̃ potus cito transigit᷑. Predicta
comestione roboratꝰ occurrit & ꝓponit᷑ calix:
hunc udentes desiderant et sitiunt. Pri¬
mo ẽ calix deinde fitis: hanc sequit᷑ potꝰ:
sitientes enĩ potant. Felix ebrietas sequitur
potĩt: ꝑ qũa homo a terrenis alienatꝰ. cele¬
stib conformat᷑. In ebriationẽ sequit᷑ dor¬
mitio: dormitionẽ quies. Multi enĩ dormiũt:
qͥ ñ qͥescunt. Quietẽ sequit᷑ uita ȩcerna: ut
obtineat in ipsa re. qͦd iam habet in spe.

Expanded text:
descendentis de capite Christo per intelligentiam, descendentis de capite Christo per intelligentiam, transit et descendit in ventrem, id est, memoriam, memoria nutrit amorem, amor ducit ad imitationem, imitatio facit plenam adhaesionem. Unde qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum eo . Hoc pane confirmatus homo potest calicem bibere, id est passionem sustinere, et cibum potus sequitur. Calix est passio in manu Domini, et cito transit passionis impetus, sicut potus cito transigitur. Praedicta comestione roboratus occurrit et proponitur calix, hunc videntes desiderant et sitiunt. Primo est calix, deinde sitis, hanc sequitur potus, sitientes enim potant. Felix ebrietas sequitur potum, per quam homo a terrenis alienatus, coelestibus confirmatur. Inebriationem sequitur dormitio, dormitionem quies. Multi enim dormiunt, qui non quiescunt. Quietem sequitur vita aeterna, ut obtineat in ipsa re quod jam habet in spe.
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ ẽ manducamꝰ cũ dño carnẽ suã: et
bibimꝰ cũ eo sanguinẽ suũ. Hoc ẽ ꝑ effica¬
tiam carnis suȩ & sangunis sui mane¬
mus in eo: & ipse in nobis. Itaq alii ac¬
cipiunt corpus dñi ad mort̾e. qͥa ñ at¬
tingunt panẽ uitȩ: alii accipiunt ad uitam
qͥa couniunt᷑ cũ uerbo uitȩ. In comestio¬
ne sp̃uali sept̃ẽ debent considerari. fides.
cogitatio. intelligentia. memoria. amor.
imitatio adhesio. Homo quippe qͥ cõmedit.
pͥus bucellã panis sumit: & inde ponit in
os. & dentib terit: et ꝑ saliũa de capite des¬
cendentẽ fic cyb ille glutibilis: ce sic in
uentr̃e descendit: unde corpꝰ roborat᷑. & sp̃c
sustentat᷑. Bucella panis. ẽ portio fidei: qũa
ponit ds̃ in ore cordis. Hanc sequit᷑ cogitatio:
quȩ inquirit. terit: apud se frequent̾ reuoluit.
Deinde intelligentia: quȩ panẽ tritũ glitibi¬
lem reddit. Cum auxilio saliue. idest gr̃e

Expanded text:
ctum est, manducamus cum Domino carnem suam, et ctum est, manducamus cum Domino carnem suam, et bibimus cum eo sanguinem suum. Hoc est, per efficaciam carnis suae et sanguinis sui manemus in eo, et ipse in nobis. Itaque alii accipiunt corpus Domini ad mortem, quia non attingunt panem vitae, alii accipiunt ad vitam, quia couniuntur cum Verbo vitae. In comestione spirituali septem debent considerari: fides, cogitatio, intelligentia, memoria, amor, imitatio, adhaesio. Homo quippe qui comedit, prius buccellam panis sumit, et inde ponit in os et dentibus terit, et per saiivam de capite descendentem, fit cibus ille glutibilis, et sic in ventrem descendit: inde corpus roboratur, et spiritus sustentatur. Buccella panis est portio fidei, quam ponit Deus in ore cordis. Hanc sequitur cogitatio, quae inquirit, terit, apud se frequenter revolvit. Deinde intelligentia, quae panem tritum glutibilem reddit. Cum auxilio salivae, id est, gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
offerimꝰ. ¶Modus etiã sumendi triplicit̃
dnuoit᷑. Comestio enĩ alia fit ore. & est
sac̾m̃talis: alia fit corde. & ẽ realis: alia
fit ore & corde: in altero sacram̃tũ: in al¬
tero res sacram̃ti. Sola sacram̃talis tantũ
maloꝵ ẽ. qui & si uisibili spetie elem̃toꝵ
corpus xp̃i accipiant: tam̃ qͥa nec uere
credunt. nec diligunt: pane celesti cou-¬
niri ñ possunt. Sola realis bonoꝵ ẽ tm̃:
sumant: tam̃ fide ꝙ dilectione panẽ cele-¬
stẽ manducant. et ei couniunt᷑. Unde
augustinꝰ Quid paras dentes & uentr̃e:ᷤ
Ctede & manducasti. Realis uͦ & sacram̃¬
talis comestio iungune᷑: cũ accipientes
in pane qͦd pependit in ligno. accipientes
in calice. qd̾ manauit de latere: ꝑtingunt
m̃t̃ce usq ad esũ panis uitȩ. Oris inquam
ꝑceptio & incorporatio. quȩ ẽ in assum̃¬
do eucharistiam. sacramentũ ẽ comestio¬
nis cordis: qua sic̃ uerbis iheronuni p̾di¬

Expanded text:
offerimus. Modus etiam sumendi tripliciter offerimus. Modus etiam sumendi tripliciter dividitur. Comestio enim alia fit ore, et est sacramentalis; alia fit corde, et est realis; alia fit ore et corde: in altero fit sacramentum, in altero res sacramenti. Sola sacramentalis, tantum malorum est, qui etsi sub visibili specie elementorum corpus Christi accipiant, tamen quia nec vere credunt, nec diligunt, pani coelesti couniri non possunt. Sola realis, bonorum est tsumant, tamen fide et dilectione panem coelestem manducant, et ei couniuntur. Unde Augustinus: « Quid paras dentes et ventrem? Crede et manducasti. Realis vero et sacramentalis comestio junguntur, cum accipientes in pane quod pependit in ligno, accipientes in calice quod manavit de latere, pertingunt mente usque ad esum panis vitae. Oris, inquam, perceptio et incorporatio, quae est in assumendo eucharistiam, sacramentum est comestionis cordis: qua, sicut verbis Hieronymi praedi
Abbreviated transcription (Latin):
conuuita et conuiuiũ: ipse comedens. et
qͥ comedit᷑ Illius bibimus sanguñe: ꝙ
sine ipso potare ñ possumꝰ. Cotidie in sacri¬
ficiis eiꝰ de genimine uitis uere & uinea
sorech. quȩ interp̃tat᷑ electa. rubentia mu¬
sta calcamꝰ: & nouũ uinũ ex his bibimus.
in regno patͥs. to÷ in ȩccłĩã ñ in uetustate
litterȩ. s in nouitate sp̃c. cantantes canti¬
cũ nouũ. qͦd nemo potest cantare nisi in
ȩxccłia. Quotqt᷑ in xp̃o baptitam᷑. panẽ co¬
medimꝰ angłoꝵ: & audimus dnĩn predi¬
cantẽ. ins̃ eyb ẽ ut faciam uoluntatẽ eiꝰ qͥ
misit me. faciamꝰ gͥ uoluntat̃ẽ eiꝰ qͥ misit
nos pat̾s: & xp̃c nobiscũ bibet in regno ȩc¬
clesie sanguinẽ sitũ. ¶Modus consecran¬
di ꝑtinet ad gradũ sacerdotii: ad locum
ueri sacrificii. qͥ scilic& ñ ẽ extra catholicã
ȩccłiam: & ad ipsius sermonẽ dñi. Est e¬
nĩ sacerdotis uerba dñi ꝓferre cũ intenti¬
one consecrandi: & in ꝑsona eccł̃iȩ dicere

Expanded text:
conuiua et conuiuium, ipse comedens et qui comeditur. illius bibimus sanguinem et sine ipso potare non possumus et cotidie in sacrificiis eius de genimine uitis uerae et uineae Sorech, quae interpretatur \'electa\', rubentia musta calcamus et nouum ex his uinum bibimus in regno patris nequaquam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus canentes canticum nouamur, panem comedimus angelorum, et audimus Dominum praedicantem: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me . Faciamus igitur voluntatem ejus qui misit nos Patris, et Christus nobiscum bibet in regno Ecclesiae sanguinem suum. Modus consecrandi pertinet ad gradum sacerdotii, ad locum veri sacrificii, qui scilicet non est extra Catholicam Ecclesiam, et ad ipsius sermonem Domini. Est enim sacerdotis, verba Domini proferre cum intentione consecrandi, et in persona Ecclesiae, dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
hac infirmitate carnis uob̃cũ modicũ ero:
na pꝰ resurrectionẽ ñ ero uobiscũ in consortio
infirmitatis humanȩ. Queretis me & sic̃
dixi iudeis qͦ ego uado uos ñ potestis uenire:
& uob̃ dico mͦ. Hoc ẽ mͦ ñ potestis. Iudeis
autẽ cũ diceret: ñ addidit mͦ. Ut autẽ ali¬
qnͣdo me seqͣmini moriendo ꝓ iusticia: ueni¬
endo ad uitã immortałe seruate mandata.
Mandatũ nouũ do uobis ut diligatis inui¬
cẽ siẽ dilexi uos: ut & uos diligatis inuicem
Nonne in ueteri lege erat diliges ꝓximũ tu¬
ũ tanqͣ deipsũ Cur gͦ nouũ hic dicit᷑. Qͥa
imouat obedientẽ ista dilectio: qũã dñs ite

Expanded text:
hac infirmitate carnis vobiscum modicum ero, nam post resurrectionem non ero vobiscum in consortio infirmitatis humanae. Quaeretis me, et sicut dixi Judaeis, quo ego vado, vos non potestis venire, et vobis dico modo. Hoc est, modo non potestis. Judaeis autem cum diceret, non addidit, modo. Ut autem aliquando me sequamini, moriendo pro justitia, veniendo ad vitam immortalem, versare mandata. Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem. Nonne in veteri lege erat, diliges proximum tuum tanquam teipsum? Cur ergo novum hic dicitur? Quia innovat obedientem ista dilectio, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tͥs. donec ueniat uidicare uiuos & mortuos
Augustuꝰ in canticũ graduũ: psalmo centesi¬
mo uicesimo septimo. Absens ẽ qͥ dedit no¬
bis arrã sanguinis sui. so est xp̃c sponsus ñr:
s absens corpore. p̾sens maiestate. Id̃e septu¬
agesimo qͥnto capitulo ioħis. Sursũ ẽ dñs. s
etiã hic ẽ ueritas. Corpus enĩ dñi in qͦ resur¬
rexit uno loco ẽẽ potest: ueritas eiꝰ ubiq dif¬
fusa ẽ. Idem psalmo septuagesimo qͥnto. Si pa¬
tr̃e uel filiũ scdm diumnitatẽ cogitas: ubiq
presens ẽ. Si aut̃ẽ filiũ sic intelligis qͦmͦ ui¬
sus ẽ in carne int̾ homines & crucifixus. &
resurrexit: ascendit in celum et in circuitu
eiꝰ sunt angeli. Tenet gͥ eccłia corpꝰ dñi loca¬
lit̾ eẽ in celo. tenet uerũ corpus dñi qͦd pepen¬
dit in ligno suꝑ altaria eẽ. Corpus xp̃i impas.¬

Expanded text:
tris, donec veniat judicare vivos et mortuos. » tris, donec veniat judicare vivos et mortuos. » Augustinus in Canticum graduum psalmo centesimo vigesimo septimo: « Absens est, qui nobis dedit arrham sanguinis sui, id est, Christus sponsus noster, sed absens corpore, praesens majestate. » Idem septuagesimo quinto capitulo Joannis: « Sursum est Dominus, sed etiam hic est veritas. Corpus enim Domini in eo resurrexit uno loco esse potest, veritas ejus ubique diffusa est. » Idem psalmo septuagesimo quinto: « Si fratrem vel Filium secundum divinitatem cogitas, ubique praesens est. Si autem Filium sic intelligis, quomodo visus est in carne inter homines, et crucifixus, et resurrexit, ascendit in coelum, et in circuitu ejus sunt angeli. » Tenet igitur Ecclesia corpus Domini localiter esse in coelo; tenet verum corpus Domini quod pependit in ligno, super altaria esse. Corpus Christi impas
Abbreviated transcription (Latin):
quã nouã. S Scdm ẽ. qͦd uisibiles speties
panis & uini sensib nr̃is subiacent eqͣ¬
post consecrationẽ: ut ante. Oculis enim
sine omm delusione cernimꝰ & formã
et colorẽ: tam panis ꝗͣ uini gustu. & ods¬
ratu absq fallatia ꝓbamus saporẽ: ꝙ¬
tactu calidũ uel frigidũ. molle uel durũ
sentimꝰ: aurib fractionẽ ꝑcipimus. Unde
ambrosius. Nichil falsum putandũ ẽ. in
sacrificio ueritatis. uelitti fit magoꝵ. p̾sti¬
giis: uͥ delusione quad̃a fallurt᷑ oculi. ut
uideat᷑ eẽ qͦd ñ ẽ omnino. Prestigiũ autẽ q̃si
prestrigiũ dicit᷑ eo qͦd p̾stringat aciem oculoꝵ
cuiꝰ inuentor. mercuriꝰ dr fuisse. S Terciũ uͭ
ẽ qͥa corpus xp̃i in humana forma impassibili
incorruptibili. localit̾ & inuisibilit̾ in celo ẽ.
qͦusq in iudicio. omnib appareat. Hinc ihe¬
ronimꝰ in minori breuiario: psalmo centesimo
tͥcesimo octauo. Exurrexi & adhuc sũ tecũ
Tempus significat qͦ adhuc ẽ. ad dexterã pa¬

Expanded text:
quod visibiles species panis et vini sensibus nostris subjacent aeqpost consecrationem ut ante. Oculis enim sine omni delusione cernimus et formam et colorem tam panis quam vini, gustu et odoratu absque fallacia probamus saporem, tactu calidum vel frigidum, molle vel durum sentimus, auribus fractionem percipimus. Unde Ambrosius: « Nihil falsum putandum est in sacrificio veritatis, veluti fit magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videatur esse quod non est, omnino. » Praestigium autem quasi praestigium dicitur, eo quod praestingat aciem oculorum, cujus inventor Mercurius dicitur fuisse. Tertium vero est, quia corpus Christi in humana forma impassibili, incorruptibili, localiter et invisibiliter in coelo est, quousque in judicio omnibus appareat. Hinc Hieronymus in minori Breviario psalmo centesimo trigesimo octavo: Exsurrexi et adhuc tecum sum: « Tempus significat, quo adhuc est ad dexteram Pa
Abbreviated transcription (Latin):
formet᷑. Amplius. Panis ẽ sacramentũ cor¬
martũ. Accepit iħe pane figurans copul
suũ ꝑane qͦo ẽ ȩccł̃ia p̾sens: quȩ accipit᷑ in
stoe. benedicit᷑. in numero: frangit᷑ in pas¬
sionibͣ dat᷑ exemplis. sumit᷑ doctrinis. for¬
mat sanguinẽ suũ in calice uino &. aqua.
mixtis: ut alio purgem᷑ a culpis. alio redi¬
mam᷑ a penis. Sanguine ñaq agni domꝰ
seruat᷑ a ꝑcussione angłi: & aqua maris
rubri extingunt᷑ ininici:. quȩ ft̃ myste¬
ria eccłiȩ xp̃i. Tres enĩ testes sunt: aqua san¬
guis. & sp̃c. Aqua ad lauachrũ. sanguis
ad pretĩ: sp̃c ad resurrectionẽ. Amplius.
Panis ẽ sacramentũ caritatis: uinũ speiͥ. a¬
qua fidei: sine quib scił. fide. spe. caritate.
unitas & conformitas. xp̃i ñ pot̾ eẽ. ¶Est

Expanded text:
us: Panis est sacramentum corMarcum: « Accepit Jesus panem, figurans corpus suum pane, quod est Ecclesia praesens, quod accipitur in fide, benedicitur in numero, frangitur in passionibus, datur exemplis, sumitur doctrinis. Format sanguinem suum in calice, vino et aqua mistis, ut alio purgemur a culpis, alio redimamur a poenis. Sanguine namque agni domus servantur a percussione angeli, et aqua maris Rubri exstinguuntur inimici, quae sunt mysteria Ecclesiae Christi. Tres enim testes sunt aqua, sanguis et spiritus . Aqua ad lavacrum, sanguis ad pretium, spiritus ad resurrectionem. » Amplius: Panis est sacramentum charitatis, vinum spei, aqua fidei. Sine quibus, scilicet fide, spe, charitate, unitas et conformitas Christi non potest
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilis sacram̃ti altaris: & inuisibił for¬
ma celestis panis qͦ uiuunt angłi: res ẽ
ꝙ caro. et sanguis xp̃i appellat᷑: eo qͦd sit
ꝓpͥus effectus in carnationis uerbi. & fina¬
lis causa dĩicȩ passionis. Hinc iheronimꝰ.
Paule ꝙ eustochio in epła ad ephesios. Du¬
pliert̾ sanguis xp̃i &. caro intelligit᷑: uł spi¬
ritualis illa atq diuina de quã ipse dicit.
caro mea uere ẽ cib. & sanguis m̃s uere ẽ
potus. & nͥ manducaueritis carnẽ meã
& sanguinẽ meũ biberitis. ñ habebttis ui

Expanded text:
isibilis sacramenti altaris; et invisibilis forma coelestis panis, quo vivunt angeli, res est et caro sanguis Christi appellatur, eo quod sit proprius effectus incarnationis Verbi et finalis causa Dominicae passionis. Hinc Hieronymus Paulae et Eustachio in Epistolam ad Ephesios: « Dupliciter sanguis Christi et caro intelligitur, vel spiritualis illa atque divina, et de qua ipse dicit: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus ; et: Nisi manducaveritis carnem meam, et sanguinem meum
Abbreviated transcription (Latin):
retͣ & muniat᷑. ¶Sacramentũ triplex est.
qͥa in pane & uino. & aqua. Et ẽ panis
sacram̃tũ dominici corporis: illico uͦ incarꝰ¬
natȩ diuinitatis. Est in qͥt apl̃s magnũ
pietatis sacramentũ: qͦd manifestatũ ẽ in
carne. Inde augustinus. Illud corpꝰ uisibi¬
le & palpabile sacramentũ ẽ. inuisibił for¬
mȩ toẽ. panis celestis: qͦ uiuunt angeli.
Cum enĩ nichil in corpore gesserit anima xͥ
ñ uidet corpus eẽ sacramentũ in habitantꝰ
deitatis. s uinũ aut̃ẽ sacram̃tũ sanguinis

Expanded text:
retur et muniatur. Sacramentum triplex est, retur et muniatur. Sacramentum triplex est, quia in pane et vino et aqua. Et est panis, sacramentum Dominici corporis, illud vero incarnatae divinitatis. Est, inquit Apostolus, magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne . Unde Augustinus: « Illud corpus visibile et palpabile, sacramentum est invisibilis formae, id est, panis coelestis quo vivunt angeli. Cum enim nihil in corpore gesserit anima Chrnon videt corpus esse sacramentum inhabitantis Deitatis? » Vinum autem sacramentum sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
eccł̃ia in unitate fidei unũ dm̃ colit: uno
baptismo. licet in diu̾sis locis. & diuersis
t̾ẽporib regenerat᷑: una confirmatione con-¬
tra aduersa munit᷑: una hostia salutari
p̃cipuȩ xp̃o unit᷑: qnͣdo sacram̃tũ passionis
illiꝰ cũ ore ad redemptionẽ sumit᷑: ad mi¬
tandũ qͦ uitenta m̃te cogitat᷑. Sic enim
sanguine xp̃i corpꝰ et animã linimꝰ. qͥa
sangus agni sitꝑ utrũq postẽ domꝰ libe¬
rauit hebreos ab angło exterminatore.
Igit᷑ in sacram̃to altaris. diligent̾ attenden¬
da sc̃. institutioꝰ causa institutionis. sacra¬
mentũ: res sacram̃ti. modus consecrandi:
modꝰ sumendi: comestio sp̃ualis: ¶Insti¬
tutio ẽ: hoc facite in meã cõmemorationẽ
Causa institutionis. triplex ẽ: ut scilicos
memoria dnĩcȩ passionis habeat᷑: ut sp̃c
hominis purget᷑. & reficiat᷑: ut infirmi¬
tas humana contͣ frequentes lapsus robo¬

Expanded text:
Ecclesia in unitate fidei unum Deum colit; uno Ecclesia in unitate fidei unum Deum colit; uno baptismo, licet in diversis locis et diversis temporibus regeneratur; una confirmatione contra adversa munitur; una hostia salutari praecipue Christo unitur, quando sacramentum passionis illius cum ore ad redemptionem sumitur, ad imitandum quoque intenta mente cogitatur. Sic enim sanguine Christi corpus et animam linimus, quia sanguis agni super utrumque postem domus liberavit Hebraeos ab angelo exterminatore . Igitur sacramento altaris diligenter attendenda sunt, institutio, causa institutionis, sacramentum, res sacramenti, modus consecrandi, modus sumendi, comestio spiritualis. Institutio est: Hoc facite in meam commemorationem. Causa institutionis triplex est, ut scilicet memoria Dominicae passionis habeatur, ut spiritus hominis purgetur et reficiatur, ut infirmitas humana contra frequentes lapsus robo
Abbreviated transcription (Latin):
exerceret se in bona: instituit ds sacram̃ta.
& eoꝵs certa loca ut in eccłia audiat᷑ missa.
suscipiat᷑ eucharistia:. & similia. Consistit
autẽ sacramentũ in reb. factis. dictis. Res
autẽ sacramentales ft᷑: ut aqua. oleũ. & si¬
milia. facta: ut baptizandor submersio¬
& insufflatio. Dicta. uelut scẽ tͥnitatis in¬
uocatio. Et notandũ qnͣta sit conuersio
in reb sacramentalib: ex uirtitȩ diuinȩ
consecrationis. Indifferent̾ enĩ se habent
ad cõmunes usus ante consecrationem:
s uirtꝰ nimirũ diuinȩ benedictionis omii¬
no conuercit eas ad spũalia. Hinc ẽ iuxta
censurã canonũ qͦo aqua baptismatis is
spũali expleto effundit᷑. in diuersorio.
chrisma & eucharistia ꝓ uetustate cremar¬
t᷑: etiã ligna dedicatȩ eccł̃iȩ. in laicoꝵ opa
ñ admittunt᷑: & sic de ceteris. Unitas qͥuo¬
q cuiꝰq sacram̃ti attendenda ẽ: qͥa una

Expanded text:
exerceret se in bona, instituit Deus sacramenta exerceret se in bona, instituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecclesia audiatur missa, suscipiatur eucharistia et similia. Consistit autem sacramentum in rebus, factis, dictis. Res autem sacramentales sunt, ut aqua, oleum, et similia. Facta, ut baptizandorum submersio, insufflatio. Dicta, velut sanctae Trinitatis invocatio. Et notandum quanta sit conversio in rebus sacramentalibus ex virtute divinae consecrationis. Indifferenter enim se habent ad communes usus ante consecrationem; sed virtus nimirum divinae benedictionis omnino convertit eas ad spiritualia. Hinc est juxta censuram canonum, quod aqua baptismatis usu spirituali expleto effunditur in diversorio; chrisma et eucharistia pro vetustate cremantur, etiam ligna dedicatae Ecclesiae in laicorum opera non admittuntur: et sic de caeteris. Unitas quoque cujusque sacramenti attendenda est, quia una
Abbreviated transcription (Latin):
bituri erant in regno patͥs: ad qͦd uidas
dignus ñ fuerat. Bibentib etiam. nullũ ex¬
cipiens dixit. sangus meus esfundet᷑ ꝓ uo
bis: s in aliis excepit dicens ꝓ multis. Ue¬
rũtam̃ qͥa simul fieri potuerunt quȩ si¬
mul dici ñ possunt: ordo huiꝰ libri nil
repugnat existimantib dñm distribuis¬
se sacramentũ corporis & sanguinis sui.
anteꝗͣ ꝑ bucellã tinctam suũ expͥmeret
traditorẽ ¶ Nunc aut̃e gr̃a tanti sacram̃¬
t qͦd ꝑ excellentiam dicit᷑ eucharistia. id est
bona gc̃a. uideamꝰ sacramtta instituta ẽe
ꝓpt̾ ertiditionẽ. humiliatioñe. exercitatio¬
ñe. Eruditio: ẽ qͦd mens ꝑ usibilia ꝓmo¬
uet᷑ ad inuisibilia intelligenda. Magna
qͦ humilitatis exhibitio ẽ. in istis iusibili¬
b. & homine multũ inferiorib. a deo
salutẽ querere: qua suꝑbia ꝑdidit. Cum
enĩ ñ possit homo esse sine exercitati¬
one. ut remoueret᷑ a mala & suꝑflua. et

Expanded text:
bituri erant in regno Patris, ad quod Judas bituri erant in regno Patris, ad quod Judas dignus non fuerat. Bibentibus etiam, nullum excipiens, dixit: Sanguis meus effundetur pro vobis. Sed in aliis excepit, dicens, pro multis. Verumtamen quia simul potuerunt fieri quae simul dici non possunt, ordo hujus libri nil repugnat existimantibus Dominum distribuisse sacramentum corporis et sanguinis sui, antequam per buccellam tinctam suum exprimeret traditorem. Nunc autem gratia tanti sacramenti, quod per excellentiam dicitur eucharistia, id est, bona gratia, videamus sacramenta instituta esse propter eruditionem, humiliationem, exercitationem. Eruditio est, quod mens per visibilia promovetur ad invisibilia intelligenda. Magna quoque humilitatis exhibitio est in istis visibilibus et homine multum inferioribus, a Deo salutem quaerere, quam superbia perdidit. Cum enim non possit homo esse sine exercitatione, ut removeretur a mala et superflua, et
Abbreviated transcription (Latin):
lam. uel iunũ solũ. sic̃ nec granũ frumenti.
solũ sine aquȩ admixtione in pañe. Qd̃ si
qũe mouet cũ cenatis saluator apłis suũ
corpus ac sanguĩe tradioerit: quare nos
ieuini eade sacram̃ta ꝑcipiamus: audiat qͥa
tunc necesse erat tẏpicũ pascha consũma¬
ri. & sic ad uerũ pascha transiri: ñc aut̃ẽ
in honorem tanti sacram̃ti placuisse ma¬
gistris eccłiȩ pͥmo nos dñicȩ passionis par¬
ticipatione muniri. & sp̃ualib epulis sa¬
tiari: deinde terrenis dapib corpus refi
ci. Lucas de calice p̾occupauit ante bene¬
dictionẽ panis. & pꝰea repetendo ordina-¬
uit alioꝵ ordine. Qd̃ uͦ post calicẽ datum
traditore cõmemorat: p̃termissa recapiiu¬
lare iudet᷑. ꝓbat enĩ hylarius suꝑ mathe¬
ũ discessisse ꝓditorem: pͥusqͣ. mysteriũ cor¬
poris & sanguinis a dño discipulis daret᷑.
Tunc enĩ bibentes calicẽ dñi. pꝰea secũ bi¬

Expanded text:
lam vel vinum solum, sicut nec granum frumenti lam vel vinum solum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione in panem. Quod si quem movet, cum coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare nos juni eadem sacramenta percipiamus; audiat quia tunc necesse erat typicum pascha consummari, et sic ad verum Pascha transiri, nunc autem in honorem tanti sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos Dominicae passionis participatione muniri, et spiritualibus epulis satiari, deinde terrenis dapibus corpus refici. » AUGUST. Lucas de calice praeoccupavit ante benedictionem panis, et postea repetendo ordinavit aliorum ordine. Quod vero post calicem datum, traditorem commemorat, praetermissa recapitulare videtur. Probat enim Hilarius super Mat discessisse priusquam mysterium corporis et sanguinis a Domino discipulis daretur. Tunc enim bibentes calicem Domini postea secum ha
Abbreviated transcription (Latin):
gła resurrectionis regni dĩ fides mundo ad¬
ueniat. lucas. Hoc facite in meã cõme¬
morationẽ. Hoc exponte apls dicens. Quo¬
tienscũq manducatis panẽ hunc. & caliẽe
gnus ei que diligit relinquat: ut quotiens¬
eũq illud iuderte possit & eiꝰ beneficia. et
amicicias memorari. Qu̾ẽ si ille ꝑfecte di¬
lexit: sine ingenti destoerio illud uł flecu.
ñ potest uidere. Ideo hoc saluator tradidit
saceramentũ: ut ꝑ hoc semꝑ commonerem᷑
qͥa ꝓ nob̾ mortuus ẽ. Nam &. ideo cũ acci¬
puus a sacerdotib cõmonem᷑ qͥa corpus
& sanguis ẽ xp̃i. ut ñ simus ingrati tan¬
tis eiꝰ beneficuis. Beda in lucã. Panis. corpꝰ
xp̃i mystice intelligit᷑: uinũ uͦ sangius. Ue¬
rũ qͥa & nos in xp̃o et in nob̃. xp̃m mane¬
re oportet: uino dñi calicis aqua miscetur
Unde ioh̃es. Aquȩ ppłi sunt. Et ideo ne
diuidamͣ a. xp̃o. ñ licet offerri uel aqũa so¬

Expanded text:
gloria resurrectionis, regni Dei fides mundo adgloria resurrectionis, regni Dei fides mundo adveniat. L. Hoc facite in meam commemorationem. Hoc exponit Apostolus, dicens: Quotiescunque manducatis panem hunc et calicem gnus ei quem diligit, relinquat, ut quotiescunque illud viderit possit et ejus beneficia et amicitia memorari. Quem si ille perfecte dilexit, sine ingenti illud desiderio vel fletu non potest videre. Ideo hoc Salvator tradidit sacramentum, ut per hoc semper commemoremur, quia pro nobis mortuus est. Nam et ideo cum accipimus, a sacerdotibus commonemur, quia corpus et sanguis est Christi, ut non simus ingrati tantis ejus beneficiis. Beda in Lucam: « Panis corpus Christi mystice intelligitur, vinum vero sanguis. Verum quia et nos in Christo, et in nobis Christum manere oportet, vino Dominici calicis aqua miscetur. Unde Joannes: Aquae populi sunt . Et ideo ne dividamur a Christo, non licet offerri vel aquam so
Abbreviated transcription (Latin):
piens calicem gr̃as egit: ob hoc nimirum
qͥa uetera transitura erant: & noua uen¬
tura. Utiq patͥ grãs egit. nob̃ tͥbuens
exemplũ głificandi dm̃: in omni bona in¬
choatione. Uel ita. Accipiens calicẽ passionẽ
suam p̾figurantẽ grãs egit: de redẽptiõe hu-¬
mano generi collata ꝑ illã. Grã enĩ ñ meritis:
saluati sumꝰ a deo. Patet gͥ qͦd unusqͥsq facere
debeat. in flagello ꝓpͥe culpȩ: qnͣdo quid̃e patͥ
equalis equanimit᷑ tulit flagella culpȩ alie¬
nȩ. hinc qͦd ait. Bibite ex hoc om̃s &. ore et
corde: ut sitis participes passionis meȩ. unde
apłs. Si compatim᷑: & conregnabimꝰ. Bene¬
aixit dñs calicẽ ead̃e celest benedictione qua
q pañe: qͥa passionẽ suã constituit hostiam¬

Expanded text:
piens calicem, gratias egit. Ob hoc nimirum, quia vetera transitura erant, et nova ventura. Utique Patri gratias egit, nobis tribuens exemplum glorificandi Deum in omni bona inchoatione. Vel ita: Accipiens calicem passionem suam praefigurantem, gratias egit de redemptione humano generi collata per illam. Gratia enim, non meritis salvati sumus a Deo. Pater igitur quid unusquisque facere debeat in flagello propriae culpae, quandoquidem Patri aequalis, aequanimiter tulit flagella culpae alienae. Hinc est quod ait: Bibite ex hoc omnes, et ore et corde, ut sitis participes passionis meae. Unde apostolus: Si compatimur, et conregnabimus . Benedixit Dominus calicem eadem coelesti benedictione qua et panem; quia passione
Abbreviated transcription (Latin):
se tterũ p̃parare locũ. Nam & iste mansioneᷤ
parandȩ it̃ in oꝑatione. Sic istud dictum ẽ:
fẽcit p̃destinando: facturus ẽ oꝑando. Parat
gͦ d̃s mͦ mansiones: mansionib parando
mansores. Per domũ acccpit᷑ tempłũ d̾i. de
quo apłs ait. Templũ dĩ scm̃ ẽ qͦd estis uos.
Hoc ẽ etiã regnũ di. qͦo filius traditurus est

Expanded text:
locum. Nam et istae mansiones parandae sunt in operatione. Sic istud dictum est,Fecit praedestinando, facturus est operando. Parat ergo Deus modo mansiones, mansionibus parando mansores. Per domum accipitur templum Dei, de quo Apostolus ait: Templum Dei sanctum est quod estis vos . Hoc est etiam regnum D
Abbreviated transcription (Latin):
ti confirmator: uetus autẽ testamentũ hyr¬
coꝵ ꝙ uituloꝵ fuit sanguine dedicatũ Igit᷑
qͥa impossibile ẽ. sanguine hyrcoꝵ peccata
tolli: necessario effundit᷑ sanguis xp̃i in re¬
missionẽ peccatoꝵ. ꝓmultis effundit᷑. qͥa ñ õs¬
. emundat: qͣuis emundare õs sufficeret: si fide
ac dilectione. & sacram̃toꝵ participatiõe uir¬
tutẽ eiꝰ atcingerent. Dico aut̃e uob̃ ñ
bibam amodo de hoc genimine uitis usq
in diem illũ: cũ illud bibam uob̃cũ nouũ
in regno pat̾s mei. De carnalib transit ad

Expanded text:
 Testamentum hircorum et vitulorum fuit sanguine dedicatum. Igitur quia impossibile est sanguine hircorum peccata tolli , necessario effunditur sanguis Christi in remissionem peccatorum. Pro multis effunditur, quia non omnes emundat, quamvis emundare omnes sufficeret, si fide ac dilectione et sacramentorum participatione virtutem ejus attingerent. Dico autem vobis, non bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum i
Abbreviated transcription (Latin):
nas expetit bonos ad cribrandũ: hoc ẽ an¬
helat ad assuctionẽ eor. Dñs rogat ꝓ petro
ñ ut ñ temptet᷑. s ut post lapsũ negationis
ad statũ pͥstinũ resurgat. Est enĩ scĩs utile tẽp¬
tationib examinari: ut uel temptati qũã
fortes fueruit appareant: uł cognita ꝑ tẽp¬
tationẽ sua infirmitate fortiores fieri discãt.⁊
& cũ sic ꝓbati fueruit: accipient coronã uitȩ:¬

Expanded text:
nas expetit bonos ad cribrandum, hoc est, anhelat ad afflictionem eorum. Dominus rogat pro Petro, non ut non tentetur, sed ut post lapsum negationis ad statum pristinum resurgat. Est enim sanctis utile, tentationibus examinari, ut vel tentari quam fortes fuerint, appareant, vel cognita per tentationem sua infirmitate, fortiores fieri discant, et sic cum probati fuerint, accipiant coronam vit
Abbreviated transcription (Latin):
cent õs qͥa mei estis discipuli: si dilectionẽ
habueritis adinuicem. Alia munera mea
habent. etiã ñ mei. naturã uidelic&. uitã.
sensũ. rationẽ. fide̾: s qm̃ caritatẽ ñ habẽt.
ut cymbala concrepant: &e. nichil eis ꝓdest.
Hic ẽ fons in quo alienus ñ cõmunicat:¬

Expanded text:
cent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Alia munera mea habent etiam non mei, naturam videlicet, vitam, sensum, rationem, fidem; sed quoniam charitatem non habent, ut cymbala concrepant, et nihil eis prodest. Hic est fons, in quo alienus non communicat
Abbreviated transcription (Latin):
xxuiii De adulterio concupiscentiȩ:
xxix De repudio. D e uiramento. de õculũ ꝓ oculo
xxxii De diligendo proximũ. De õcculta elemosina.
xxxiiii De secreta oratione. De occulto iemnio:
xxxui. De non thesauriando suꝑ terram:
xxxuii Quia nemo potest duob domiis seruure
xxxuiii Non debere sollicitum ẽẽ de ȩsea uel indumento
xxxix. Non debere quequã udicare uł condempnare:
xL P arabola de amico uł trib panib petendum.
xlIII C omparatio in his omnib de sapiente ꝙ insipi

Expanded text:
XXVIII. De adulterio concupiscentiae. XXIX. De repudio. XXX. De juramento. XXXI. De oculum pro oculo. XXXII. De diligendo proximum XXXIII. De occulta eleemosyna. XXXIV. De secreta oratione. XXXV. De occulto jejunio. XXXVI. De non thesaurizando super terram. XXXVII. Quia nemo potest duobus dominis servire. XXXVIII. Non debere sollicitum esse de esca vel indumento. XXXIX. Non debere quemquam judicare vel condemnare. XL. Parabola de amico, vel de tribus panibus. Petendum, icunt: Domine Domine. XLIII. Comparatio in his omnibus de sapiente et insipi
Abbreviated transcription (Latin):
diuitis ub̃es fructꝰ ager attulit: ꝙ cogita¬
bat intͣ se dicens. Qa faciam: qͦd ñ habeo
qͦ congregẽ fructꝰ meos:  Ecce nimia solli¬
citioo. ex auaricia studente bona sua in fu¬
turũ luxuriȩ reseruare: & ex sollicitudine
sequit᷑ deliberatio. Et dix̃. hoc faciam. De¬
struam horrea mea & maiora faciã: & illue
congregabo om̃ia quȩ nata ft̃ mͥ et bona
⁊ mea: & dicam animȩ meȩ. Anuna: habes
multa bona posita in annos plurimos: re¬
quiesce: comede. bibe: epulare. Congrega¬
bo inqͥt quȩ nata st̃ plus solito mͥ: roẽ. meo
labore. uł ꝓpt̾ me solũ. Dicens reqͥesce. pesti
auariciȩ pestem iungit desidiȩ: ut nec ꝓ
tẽporalib dm̃ interpellet. Comede ac bibe.
contͣ esuriem & sitim: q epulare luxurio¬
se: magno deliciars paratu. D ix̃ autẽ illi
ds. Stulte: hac nocte animã tuam repetũt
a te. quȩ autẽ p̃parasti cuiꝰ erunt᷑. Non sũt

Expanded text:
uberes fructus ager attulit, et cogitabat intra se dicens: Quid faciam, quod non habeo quo congregem fructus meos? Ecce nimia sollicitudo ex avaritia studente bona sua in futurum luxuriae reservare, et ex sollicitudine sequitur deliberatio. Et dixit: Hoc faciam: destruam horrea mea, et majora faciam et illuc congregabo omnia quae sunt nata mihi, et mea, et dicam animae meae: Anima, habes multa bona posita in annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epulare. Congregabo, inquit, quae nata sunt plus solito mihi, id est meo labore, vel propter me solum. Dicens, requiesce, pesti avaritiae pestem jungit desidiae, ut nec pro temporalibus Deum interpellet. Comede ac bibe, contra esuriem et sitim, et epulare luxuriose magno deliciarum paratu. Dixit autem illi Deus: Stulte, hac nocte animam tuam repetent a te, quae autem parasti, cu
Abbreviated transcription (Latin):
unde sim scitis: & a me ipso ñ ueni: s ẽ uerꝰ
qͥ misit me. quẽ uos nescitis. Ego scio eũ.
qͥa ab ipso sum: & ipse me misit. Et si dixe¬
ro qͥa nescio eũ: ero similis uob̃ mendax. I¬
e scitis dictum ẽ de facie hominis: qͥa no¬
ta eis erat. Unde sim scitis: scł a narareth.
A me ipso ñ ueni : tale ẽ qͣsi dicat. scđm diui¬
nitatẽ me nescitis: dm̃i enĩ nemo uidit un¬
quam. Ego autẽ scio eũ. qͥa sũ uertas ab ipso
qͥ ex se uerus ẽ: gͦ a me querite: in me crali¬
te: qͥa uenit ad patr̃e cui uoluerit filiꝰ ens

Expanded text:
a meipso non veni, sed est verus qui misit me, quem vos nescitis. Ego scio eum, quia ab ipso sum, et ipse me misit. Et si dixero quia nescio eum, ero similis vobis mendax. Me scitis, dictum est de facie hominis, quae nota eis erat. Unde sim, scitis, scilicet a Nazareth. A me ipso non veni, tale est quasi dicat: Secundum divinitatem me nescitis: Deum enim nemo vidit unquam. Ego autem scio eum quia sum veritas ab ipso, qui ex se verus est: ergo a me quaerite, in me credite, quia venit ad Patrem cui voluerit Filius
Abbreviated transcription (Latin):
festũ istũ: qͥa meũ tempus nondũ impletum
ẽ Non ẽ preceptũ s ꝑmissio qͦd dicit ascendi¬
te ad diem festum hunc. uͥ humanã głam que¬
rtis: uͭ extendere carnalia gaudia uułtis. Tem¬
pus autẽ głe meȩ: manebit ieternũ. Ipsa fe-¬

Expanded text:
istum, quia meum tempus nondum impletum est. Non est praeceptum, sed permissio quod dicit, ascendite ad diem festum hunc, ubi humanam gloriam quaeritis, ubi extendere carnalia gaudia vultis. Tempus autem gloriae meae manebit in aeternum, ipsa fe
Abbreviated transcription (Latin):
soli erant in heremo: ñ circũcidebant᷑ ¶ pte
circũcisio facta in iurili menbro ꝑ qͦd genes
creatura mortaliũ: castitatẽ m̃tis debere ob¬
seruari indicat. Ideo autẽ qͥsq cũ p̾pucio nol¬
cit᷑: qͥa cũ uicio ꝓpaginis nascit᷑. Dicebantgͥ
quid̾a ex iherosolimis. Nonne hic ẽ qũe qu¬
runt interficere: Et ecce palam loquit᷑. ꝙ n¬
chil ei dicunt. Numqͥd uere ñ cognouerint
cia querebat᷑: mirabant᷑ qua potentia ñ tene¬
⁊ bat᷑. S hunc scimꝰ unde sit: xp̃c autẽ cũ ue¬
nerit nemo scit unde sit. Hȩc opinio nemo
scit unde sit: ñ inanit̾ ẽ nata. Nam scͥpture
dixerunt: qm̃ narareus uocabit᷑. Ergo p̾dir¬
runt uide sit. Rursus conuocatis scbis ab
herode & inqͥsitis uͥ xp̃c nasceret᷑: dixerunt
bethleem uide. S ysaias dixerat. Generatioñe
eiꝰ qͥs enarrabit: Hoc autẽ sedm diuinitatẽ.
Et scđ̾m hoc isti nesciebant unde. xp̃e eẽt:¬

Expanded text:
soli erant in eremo, non circumcidebantur. Praeterea circumcisio facta in virili membro, per quod generatur creatura mortalium, castitatem mentis debere observari indicat. Ideo autem quisque cum praeputio nascitur, quia cum vitio propaginis nascitur. Dicebant ergo quidam ex Jerosolymis: Nonne hic est quem quaerunt interficere? Et ecce palam loquitur, et nihil ei dicunt. Nunquid vere cognoverunt batur, mirabantur qua potentia non tenebatur. Sed hunc scimus unde sit, Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Haec opinio, nemo scit unde sit, non inaniter est nata. Nam Scripturae dixerunt quoniam Nazaraeus vocabitur. Ergo praedixerunt unde sit. Rursus convocatis Scribis ab Herode, et inquisitis ubi Christus nasceretur, dixerunt: In Bethlehem Judae . Sed et Isaias dixerat: Generationem ejus quis enarrabit? Hoc autem secundum divinitatem. Et secundum hoc isti nesciebant unde Christ
Abbreviated transcription (Latin):
a: scilic& cũ qͥs in desꝑationẽ incidit. Ds̃ aut̃
apud quẽ nulla ẽ transmitatio. nec iucissitu¬
dinis obumbratio: mͦ misertus dicit᷑. qͥa oꝑa
miscdiȩ impendit: mͦ iratꝰ. qͥa iꝑpetuum
puniendũ utsto iudicio tartareis ministuis
tradit. Sic ꝙ pat̾ m̃s celestis faciet uob̃: si ñ
remiseritis unusqͥsq fr̃i suo de cordib urĩs.
Constat qͥa si hoc qͦo in nos delinquit᷑ ex cor

Expanded text:
licet cum quis in desperationem incidit. Deus autem apud quem nulla est transmutatio nec vicissitudinis obumbratio , modo misertus dicitur, quia opera misericordiae impendit; modo iratus, quia in perpetuum puniendum justo judicio tartareis ministris tradit. « Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris. » Constat
Abbreviated transcription (Latin):
Sde turba. Magister: dic fr̃i meo ut diu¬
dat mecũ hereditatẽ. At ille dixit ei. homo:
Qie constituit uidicem. aut diuisorem
sy uos. Merito refittat᷑ hic frat̃: qͥ magi¬
sm supnȩ pacis. uult ingerere molestiam
trrene diuisionis. Merito homo uocat᷑.
arnasis: ut paulus ait. Cũ enĩ sit int̾ uos
celus & contentio: ñne carnales estis:
Ionne homines estis: & scd̃m honunem
umbulatis ⁊ Bene autẽ terrena declinat.
ꝗ apt̃ duuna descenderat: nec dignat᷑ eẽ
uioex litiũ. uł arbit̾ facultatũ: qͥ uiuors
& mortuor habet udiciũ & meritors ar

Expanded text:
meo ut dividat mecum haereditatem. At ille dixit ei: Homo, quis me constituit judicem, aut divisorem super vos? Merito refutatur hic frater, qui magistro supernae pacis vult ingerere molestiam terrenae divisionis. Merito homo vocatur, id est carnalis, ut Paulus ait: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis? Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis? Bene autem terrena declinat, qui propter divina descenderat; nec dignatur esse judex litium vel arbiter facultatum, qui vivorum et mortuorum habet judicium et meritorum ar
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ut salus hominis consequat᷑: benefactũ ẽ
ut acciꝑetis curũcisionẽ a moyse. Conuncit
uos moyses: qͥa in lege accepistis ut circũci¬
deretis octauo die: accepistis etiã ut uacetis
septimo die. Qͥd gͥ facietis si octaua dies na¬
tiuitatis occurrat die sabb̃is Noui qͥa circũ¬
cioitis. Circũcisio enĩ ꝑtinet ad aliqͦd signa¬
culũ salutis: ꝙ ñ debent homines sabbo ua-¬
care a salute. Ergo nec mͥ irascamini: qͥa sal¬
uu feci totũ hominẽ sabb̾o. Et hoc ẽ qͦd dieit
Si circũcisionẽ accipit homo in sabb̃o. ut ñ¬

Expanded text:
 ut salus hominis consequatur, bene factum est ut acciperetis circumcisionem a Moyse. Convincit vos Moyses, quia in lege accepistis ut circumcideretis octavo die, accepistis etiam ut vacetis septimo die. Quid igitur facietis, si octava dies nativitatis occurrat die Sabbati? Novi quia circumciditis. Circumcisio enim pertinet ad aliquod signaculum salutis. Et non debent homines Sabbato vacare a salute. Ergo ne mihi irascamini, quia salvum feci totum hominem Sabbato. Et hoc est quod dicit: Si circumcisionem accipit homo in Sabb
Abbreviated transcription (Latin):
in galileam: ñ enĩ uolebat in iudeam ambu¬
lare. qͥa querebant eũ uidei interficere. Non
ꝑdiderat potestatẽ: s nram consolabat᷑ fiaq¬
litatẽ. futurũ enĩ erat ut aliqͥs fidelis se absꝰ¬
conoeret: & ideo p̾cessit in capite: ne m̃bro
pro crimine postea obiceret᷑. eii.l chxui.

Expanded text:
in Galilaeam, non enim volebat in Judaeam ambulare, quia quaerebant eum Judaei interficere. Non perdiderat potestatem, sed nostram consolabatur fragilitatem. Futurum enim erat ut aliquis fidelis se absconderet, et ideo praecessit in capite, ne membro pro crimine postea objiceretur. CAPUT CII.
Abbreviated transcription (Latin):
bra uenit lux: in qua iam omĩa agnoseimꝰ:
Iu dei gͦ querebant eũ in die festo: ꝙ dicebant:
uͥ ẽ ille. Occasionẽ querendi p̾bebat qͦo ñ
ascenderat cũ frĩb qͥ ei consiliũ de gła dabãt:
unde dixit eis ñ ascendam ad diem festum
hunc. quẽ uultis: io est pͥmũ uł scdm. Et
murm᷑ multus de eo erat in turba. Quidã
enĩ dicebant qͥa bonus ẽ: alii autẽ dicebant

Expanded text:
bra, venit lux, in qua omnia jam agnoscimus. bra, venit lux, in qua omnia jam agnoscimus. Judaei ergo quaerebant eum, et dicebant: Ubi est ille? Occasionem quaerendi praebebat quod non ascenderat cum fratribus qui ei consilium de gloria dabant, unde dixit eis: Non ascendam ad diem festum hunc quem vultis, id est primum vel secundum. Et murmur multum erat de eo in turba. Quidam enim dicebant quia bon
Abbreviated transcription (Latin):
ipse mansit in galilea. Ut autẽ ascenderũt
frẽs eiꝰ: tunc & ipse ascendit ad diem festum
ñ manifeste s qͣsi in occulto. Non dixit ad
diem festum hunc. qͥa ñ cupiebat głari tẽ¬
poraliter: s aliqͥd docere salubrit̾. Non ua¬
cat qͦd latent̾ ascendit: qͦd lacebat in illo die
festo. Omĩa antiqua: umbra futuroꝵ fue¬
runt. Ergo & scenophegia. Nlam nos eluch
sumꝰ de egypto: uͥ diabolo tamqu̾a pharaõi
seruiebamus. Clamauit enĩ nob̃ xp̃c: quasi
lateres facientib Uenite ad me õs qͥ labora¬
tis: & onerati estis. Eduet sumꝰ ꝑ baptismũ
tam quã ꝑ mare rubrũ. qͥa xp̃i sanguine
consecratũ: mortuis inimicis .i. peccatiꝰᷤ nr̃i.
Modo gͦ anteꝗͣ ad terrã ꝓmissionis ueniamꝰ
.idest ad regnũ ȩcernũ: in tab̃naculis huius
deserti sumꝰ. Cum autẽ corpus xp̃i qͦo sumꝰ
nos ẽ in tab̃naculis: xp̃c ẽ in tabernacłis.
S tunc latent̾. mͦ manifeste: qͥa remota um¬

Expanded text:
lilaea. Ut autem ascenderunt fratres ejus, tunc et ipse ascendit ad diem festum, non manifeste, sed quasi in occulto. Non dixit, ad diem festum hunc, quia non cupiebat gloriari temporaliter, sed aliquid docere salubriter. Non vacat quod latenter ascendit, quod latebat in illo die festo. Omnia antiqua umbra futurorum fuerunt. Ergo et scenopegia. Nam nos educti sumus de Aegypto, ubi diabolo tanquam Pharaoni serviebamus. Clamavit enim nobis Christus, quasi lateres facientibus: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis . Educti sumus per baptismum tanquam per mare rubrum, quia Christi sanguine consecratum, mortuis inimicis, id est, peccatis nostris. Modo ergo antequam ad terram promissionis veniamus, id est ad regnum aeternum, in tabernaculis hujus deserti sumus. Cum autem corpus Christi quod sumus nos, est in tabernaculis, Christus est in tabernaculis. Sed tunc latenter, modo manifeste, quia remota um
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ paratũ: Idest gła mundi qͣ affectatis semꝑ
ẽparata. Ego autẽ eũ acceꝑo tempus glȩ ad
cias uidicabo. Modo enĩ non ẽ tempus udican¬
di: s iniquos tolerandi. Non potest munduˢ
oisse uos. Me autẽ odit: qͥa ego testimoniũ
phibe de illo qͥa oꝑa eius mala ft̃. Non ac¬
cuso qͥd̃e mundũ apico patr̃e. s arguo depec-¬
ceatis÷ ꝙ ideo nunc non ẽ tempꝰ meũ s uẽm:¬

Expanded text:
ia legitur. Id est, gloria mundi quam affectatis, semper est parata. Ego autem cum accepero tempus gloriae, ad tias judicabo . Modo enim non est tempus judicandi, sed iniquos tolerandi. Non potest mundus odisse vos, me autem odit, quia testimonium perhibeo de illo, quia opera ejus mala sunt. Non accuso quidem mundum apud Patrem, sed arguo de peccatis, et ideo nunc non est tempus meum
Abbreviated transcription (Latin):
mdeuis palam eẽ. Si hec facis: manifesta tẽ ip̃m
mũndo. Neq enĩ srẽs eiꝰ credebant in eum.
um auditis frẽs dñi: marie cogitate consan¬
quinitate. Oꝑa dñi drunis lauoib & non
plari fauore efferenda. ueri discipuli sciebãt:
q credere nolentes dabant ei consiliũ conse¬
quenbe scłaris glȩ. Ac si dicerent. Mira facis
q in abscon dito: transi in iudeam uͥ ẽ. pͥnci¬
patus gentis & euutas caput regni. ut laude¬
rio ab omnib: ꝙ nos eognati gle participes
efsiciam᷑. Si hec facis: gͦ manifesta te ipsium:
uel si ꝙ quia legat᷑. Dixit gͦ eis iħc. Tempuᷤ

Expanded text:
cis, manifesta teipsum mundo. Neque enim fratres ejus credebant in eum. Cum auditis fratres Domini, Mariae cogitate consanguinitatem. Opera Domini divinis laudibus et non populari favore efferenda, veri discipuli sciebant, qui credere nolentes, dabant ei consilium consequendae saecularis gloriae. Ac si dicerent: Mira facis, sed in abscondito, transi in Judaeam, ubi est principatus gentis et civitas caput regni, ut lauderis ab omnibus, et nos cognati gloriae participes efficiamur: Si haec facis, ergo manifesta teipsum: Vel
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ. sub lege. in exordio inchoantis gr̃e insir
nia oꝑa languit: decẽ ꝙ octo annis mulier
curua fuit. Nlec poterat sursũ aspicere: qͥa u¬
dea terrena sapiens. de celestib ñ cogitabat:
audiens ꝑ ꝓpħam. si uoluerttis & me audie¬
ritis bona trȩ mauducabitis. Quo contͣmen¬
bris eccl̃iȩ dicit apls. Quȩ sursũ st̃ sapite: ñ
quȩ suꝑ terrã. Quã cũ uidisset iħe uocauit¬

Expanded text:
legem, sub lege, in exordio inchoantis gratiae, pelegem, sub lege, in exordio inchoantis gratiae, per infirma opera languit, decem et octo annis mulier curva fuit. Nec poterat sursum aspicere, quia Judaea terrena sapiens, de coelestibus non cogitabat, audiens per prophetam: Si volueritis et me audieritis, bona terrae manducabitis . Quo contra membris Ecclesiae dicit Apostolus: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram . Quam cum vidisset Je
Abbreviated transcription (Latin):
in synagoga eoꝵ sabb̃is. Et ecce mulier
quȩ habebat sp̃m infirmitatis annis decem
ꝙ octo: ꝙ erat inclinata: nec omnino poterat
fursũ respicere. Dicta de ficu parabola dñs
in synagoga docuisse narrat᷑: ut intimaret
hoc eẽ fructum in ficulnea querere ꝙ ñ inue¬
nire qͦo uerbũ sẏnagoge p̾dicabat: nec recipi¬
ebat᷑. Quã tam̃ ne totã extirpandã ꝓ sterilita¬
te putares. s reliqͥas ꝑ grãm eẽ saluandas scires:
mox ibidẽ sanatio eiꝰ in parte sub incuruȩ mu¬
licris spetie sub sequit᷑. Ioem enĩ significat fi¬
culnea reseruata qͦd mulier erecta÷ & ide tercio
dnm uenisse ad ficulneã infructuosã: qͦd muli¬
erẽ decem & octo annis fuisse incuruatã. Se¬
narius enĩ in qͦ mundi creatura ꝑfecta substi¬
tit. oꝑum ꝑfectionẽ ostendit: ꝙ in trigonũ
ductus. decẽ ꝙ octo facit. Qͥa gͦ homo qͥ sexta
die factus ẽ oꝑa ꝑfecta habere noluit: s in
trib temporib dñicȩ uisitationis. scł ante

Expanded text:
r quae habebat spiritum infirmitatis annis decem et octo, et erat inclinata, nec omnino poterat sursum respicere. Dicta de ficu parabola, dominus in Synagoga docuisse narratur, ut intimaret hoc esse fructum in ficulnea quaerere, et non invenire quod verbum Synagogae praedicabat, nec recipiebatur. Quam tamen ne totam exstirpandam pro sterilitate putares, sed reliquias per gratiam salvandas esse scires, mox ibidem sanatio ejus in parte sub incurvae mulieris specie subsequitur. Idem enim significat ficulnea reservata, quod mulier erecta, et idem tertio Dominum venisse ad ficulneam infructuosam quod mulierem decem et octo annis fuisse incurvatam. Senarius enim in quo mundi creatura perfecta substitit, operum perfectionem ostendit, et in trigonum ductus, decem et octo facit. Quia ergo homo qui sexto die factus est, opera perfecta habere voluit, sed in tribus temporibus Dominicae visitationis, scilicet ante