comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mal ñ pot̾it t̾renũ corpꝰ ĩ celeste corpꝰ attolli. si animꝰ om̃i
ac ꝑ hoc etiã celesti corpore p̃stabilior t̾reno corpori potuit
inligari: Ant̾rena particulata exigua potuit aliqͥd celesti
corpore meliꝰ ap̾se ten̾e. ut sensũ hab̾& & uit̾a. & eã senti¬
entẽ atq uiuentẽ dedignabit᷑ cęlũ susciꝑe. aut susceptã
ñ pot̾it sustin̾e Cũ de re sentiat & uiuat ista meliore. ꝗͣ
ẽ corpꝰ om̃e celeste: s ido n̾c ñ fit. qr ñdũ ẽ t̾epꝰ qͦd id fieri uo¬
luit: ꝗͥ hoc qͦd uiuendo ĩa uoluit. multo mirabiliꝰ ꝙͣ illud qͦd
ab istis ñ credit᷑ fec̃. Cur en̾i ñ uehem̃tiꝰ a̾miram᷑ uicorporeas
animos cȩlesti corpore potiores. t̾renis in ligari corporib.¬
ꝗͣ corpora lic& t̾rena sedib qu̾auis celestib. tam̃ corporeis
sublimari.ͥ nͥ q hoc uid̾e c̃suenimꝰ & hoc sumꝰ llud uͦ ñ dũ

Expanded text:
mal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus omni, mal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus omni, ac per hoc etiam coelesti corpore praestabilior, terreno corpori potuit illigari? An terrena particula tam exigua potuit aliquid coelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et vitam, et eam sentientem adque uiuentem dedignabitur caelum suscipere aut susceptam non poterit sustinere, eum de re sentiat et uiuat ista meliore, quam est corpus omne caeleste? Sed ideo nunc non fit, quia nondum est tempus quo id fieri uoluit, qui hoc, quod uidendo iam uiluit, multo mirabilius quam illud, quod ab istis non creditur, fecit. Quur enim non uehementius admiramur incorporeos animos, cquam corpora licet terrena sedibus quamuis caelestibus, tamen corporeis sublimari, nisi quia hoc uidere consueuimus et hoc sumus, illud uero nondum
Abbreviated transcription (Latin):
tante auctoritatis. qͦ omĩa gen̾a hominũ sic̾ tanto
ante p̾dix̃. in hoc eredendũ sꝑandũq c̃u̾tit. acute sibi argu¬
m̃tari uident᷑ adũs corpoꝵ resurrectionẽ: & dic̾e qͦd ĩ t̾tio
de re publica libro a eicerone c̃ memoratũ ẽ. Nã c̃ herculẽ
& romulũ ex hominib dos ẽẽ factos asseuerar&. quoꝵ ñ cor¬
pora sunt inqͥt in celu elata. Neq enĩ nat᷑a pat̾et᷑. ut id qͦd
e̾et e t̾ra nͥĩ t̾ra mancr&. Hec ẽ magna ratio sapientiũ. quoꝵ¬
malia nesciremꝰ. nob̃q futurĩi eeᷤᷤ diceret᷑. ut t̾renis corpo¬
rib animandis qͦdã uncło mirabili necterem᷑. Nonne mul¬
to foctius argum̾tarem᷑ idered̾e recusantes. ꝙ diceremꝰ na-¬
turã ñ pati. ut res in corporea ligam̃to coeporeo iunciretur:
U̾tam̃ plena ẽ t̾ra uegetantib animis. hȩc m̃bra t̾rena miro
s mͦ conexa & ĩplicita. Curgͦ eod̾e uolente do qͥ fec̃ hoc ani¬

Expanded text:
tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque conuertit, acute sibi argumentari uidentur aduersus corporum resurrectionem et dicere quod in tertio de republica libro a Cicerone commemoratum est. nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos asseueraret: "quorum non corpora" inquit "sunt in caelum elata; neque enim natura pateretur, ut id quod esset e terra nimalia nesciremus nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam uinculo mirabili necteremur: nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo uinciretur? Et tamen plena est terra uegetantibus animis haec membra terrena, miro sibi modo conexa et i
Abbreviated transcription (Latin):
õib ipse scit om̃ia. Gͦ iste sps adimaginẽ aĩ nullo aubitante
factꝰ acbipit᷑ in qͦ ẽ intelligentia ueritatis. Heret enĩ ue¬
ritati nulla int̾posita creat᷑a. Cet̾a hõis ad similitudinẽ
facta uideri uolunt. qͥa om̃is qͥdẽ imago similis ẽ. ñ autẽ
om̃e qd̾ simile ẽ. etiã imago ꝓpͥ̾e. s forte abusiue dici potest.
S cauendũ intalib neqͥd nimis asseuerandũ putet᷑ illare sane
salubͥt᷑ eustodita. ne qm̃ corpꝰ qd̾ libet ꝑlocalia spatia porrec¬
tũ ẽ. aliqͥd tale credat᷑ e̾eᷤᷤ substantia aĩ. Nã res q̃ in parte
minor ẽ ꝗͣ intoto. nec dignitati anime conuenit. ꝙͣtomi nꝰ¬

Expanded text:
omnibus ipse scit omnia. Ergo iste spiritus ad imaginem Dei nullo dubitante factus accipitur, in quo est intelligentia veritatis: haeret enim veritati nulla interposita creatura, caetera hominis ad similitudinem facta videri volunt, quia omnis quidem imago similis est, non autem omne quod simile est etiam imago proprie, sed forte abusive dici potest. Sed cavendum in talibus ne quid nimis asseverandum putetur illa re sane salubriter custodita, ne quoniam corpus quodlibet per localia spatia porrectum est, aliquid tale credatur esse substantia Dei. Nam res quae in parte minor est quam in toto, nec dignitati animae convenit, quanto min
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ẽ.s etiã qͥa tale ẽ ut ad ꝯtẽ plandũ celũ sit aptiꝰ. magis¬
n hoc adimagiñe ꝙ similitudinẽ adi ꝗͣ cet̾a corꝑa animaliũ facta
iure uideri potest. Tam̃ qͥa hõ sine uita ñ recte appellat᷑. ñ cor¬
pꝰsoluꝰ homo ext̾ior. neq sola uita qͤ in sensu ẽ eorꝑis. s utriiq
simul rectius fortasse intelligat᷑. Neq insc̃ite distinguit᷑
qd̾ aliud sit imago ꝙ similitudo di. qͥ etiã filiꝰ ar: aliud adima¬
giñe ꝙsimilitudinẽ di. sic̃ hom̃ẽ factũ accipimꝰ. St̃ etiam
qͥ ñ frust᷑ intellig̾ant. duo dicta ẽẽ adimaginẽ ꝙ si militudi¬
nẽ.:c̃ si una res eet᷑. unũ noñ suffic̃e potuisse asserunt.s
adimaginẽ m̃tẽ factã uolunt: q̃ nulla int̾posita substantia

Expanded text:
bonum est, sed etiam quia tale est, ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis hoc ad imaginem et similitudinem- dei quam cetera corpora animalium facta iure uideri potest. tamen quia homo sine uita non recte appellatur, non corpus solum homo exterior neque sola uita, quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rectius fortasse intellegatur. Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, qui etiam filius dicitur, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut hominem factum accipimus. sunt etiam qui non frustra intellegant duo dicta esse, ad imaginem et similitudinem, cum, si una res esset, unum nomen sufficere potuisse asserunt. sed ad imaginem mentem factam uolunt, quae nulla interposita substantia
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ambo Magna q̃stio ẽ. Nã si ext̾ior h̾o ẽ ada. ꝙ int̾ior
xp̃c: bene ãbo intelligunt᷑. s: cũ ada sic̃ ado fact᷑ẽ bonus
ñ manserit. ꝙ diligendo carnalia carnalis effectꝰ sit: ñ absur¬
de uidĩ potest hoc ipsũ ei fuisse carere imagine ar ꝙ similitu¬
ainẽ amitt̾e. ac ꝑ hoc ipse renouat᷑. ꝙ̃ ipse ẽ etiã int̾ior: Emͦ¬

Expanded text:
est Adam et interior Christus, bene ambo intelleguntur. sed cum Adam, sicut a deo factus est, bonus non manserit et diligendo carnalia carnalis effectus sit, non absurde uideri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine dei et similitudinem amittere. ac per hoc ipse renouatur et ipse est etiam interior.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinqͥus. Qd̾ enĩ participat sapientie ꝙ uiuit ꝙ ẽ. qd aut̃ uiuit
necesse ẽ ut sit: ñ uecesse ẽ ut sapiat. Q ͥre c̃ hõ possit particeps e¬
ẽe sapientiȩ scd̃m int̾i orẽ hoĩnẽ. scd̾mipsũ ita ẽ adimaginẽ.
ut nulla nat᷑a int̾ posita formet᷑: ꝙid̾o nich sit dõ ꝯiunc̾tius

Expanded text:
propinquius. quod enim participat sapientiae, et uiuit et est; quod autem uiuit, propinquius. quod enim participat sapientiae, et uiuit et est; quod autem uiuit, necesse est ut sit, non necesse est ut sapiat. quare cum homo possit particeps esse sapientiae secundum interiorem hominem, secundum ipsum ita est ad imaginem, ut nulla natura interposita formetur et ideo nihil sit deo coniunctius.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ioris sit resurrectio & renouatio. qͦ nunc fit scd̾m mort̾e
pͥoris uite idẽ peccati. ꝙ scdm regen̾ationẽ noue uite idẽ
iustitiȩ : Qͦs id̾e duoᷤ hoĩnes sic appellat: ut unũ uet̾em quẽ
debemꝰ exuere. alterũ nouũ ꝙ eũ induendũ cõmemoret.
Qͦꝵ ru̾sus illũ appellat imaginẽ t̾reni hõis. qͥa scõm peccatũ
pͥmi hõis gerit᷑ qͥ ẽ ad̾a: alterũ imaginẽ cel estis hõis. qͥa¬
di. facile intellig̃ qͥ diligent̃ attendit qd̾ dictũ ẽ. ꝙ fec̃ d̾s oĩa
bona ualde. Nemo enĩ dubitat. qd̾ sit ipse pͥmitꝰ bonꝰ. Mul¬
tis enĩ modis dici possintires similes dõ: alie scd̃m uͥtutẽ ꝙ.
sapientiã fac̃te. qͥa in ipso ẽ uirtꝰ ꝙ sapientia ñ fac̾ta: alie in
aut sapiunt. ñ ꝑfecte s exigue sunt ad similitudinẽ eiꝰ qͥd
ainẽ. Qd̾ enĩ uiuit etiã ẽ.: ñ aut̃ qͥc qͥd ẽ etiã uiuit. Iam porro
q̃ sapiunt ita illi similitudini s̃ pxima: ut inereat᷑is nicħ sit

Expanded text:
m mortem prioris vitae, id est peccati, et secundum regenerationem novae vitae, id est, justitiae; quos item duos homines sic appellat, ut unum veterem quem debemus exuere, alterum novum, et eum induendum commemoret. Quorum rursus illum appellat imaginem terreni hominis, quia secundum peccatum primi hominis geritur, qui est Adam; alterum imaginem coelestis homidei, facile intellegit qui diligenter attendit quod dictum est: et fecit deus omnia bona ualde. nemo enim dubitat, quod sit ipse primitus bonus. multis enim modis dici possint res similes deo: aliae secundum uirtutem et sapientiam factae, quia in ipso est uirtus et sapientia non facta, aliae in aut sapiunt, non perfectae, sed exiguae sunt ad similitudinem eius, quia dinem. quod enim uiuit, etiam est; non autem quid quid est, etiam uiuit. iam porro quae sapiunt, ita illi similitudini sunt proxima, ut in creaturis nihil sit
Abbreviated transcription (Latin):
sit. si reddunt᷑ peccã patrũ infilios his qͥoderunt đm. cur in
in cet̾as ꝑmanente ĩpietate & imitatione maloꝵ parentũ :
An ꝑhunc numerũ qm̃ septenariꝰ intelligͥr. uniu̾sitatẽ signi¬
ficare uoluit. ꝙ id̾o ñ ipsũ potꝰ septenariũ posuit. ut dicer &
inseptimã gen̾ationẽ. Aesic omis uitelligeret᷑. qͥa catisam
ꝑfectionis huiꝰ numeri hoc mͦ potiꝰ intimauit᷑. Ido nãq ꝑhibet᷑
ꝑfectꝰ. qͥa ex his duob constat. t̾renario scilicet pͥmo ĩ pari
toto. ꝙ qͥt nario pͥmo pari toto: unde e̾eᷤᷤ ꝙ illud ꝓpheticũ ex¬
istimo. qd̃ assidue repetit᷑ intͥb & quatuor ĩ pietatib ñ aũsa¬
bor ꝑ qd̾ uoluiit ĩ pietates uniũ sas. potiꝰ quã tres. uel quatuor
intelligi
sit salus: ⁊ qd̾ in filiis iob resurrectio ꝯm̃det᷑: uł
de substinentia eiꝰde̾ Iob. ac fine d̾ni. uelũq tẽpli

Expanded text:
sit, si redduntur peccata patrum in filios his qui oderunt Deum, cur in sit, si redduntur peccata patrum in filios his qui oderunt Deum, cur in in caeteras uoniam septenarius intelligitur, universitatem significare voluit, et ideo non ipsum non potius septenarium posuit, ut diceret in septimam generationem, ac sic omnis intelligeretur, quia causam perfectionis hujus numeri hoc modo potius intimavit. Ideo namque perhibetur perfectus, quia ex his duobus constat: ternario scilicet primo impari toto, et quaternario primo pari toto. Unde esse et illud propheticum existimo, quod assidue repetitur: In tribus et quatuor impietatibus non aversabor: per quod voluit impietates universas potius quam tres vel quatuor intelligi.sit salus et qui quae filiis Job resurrectio commendetur, vel de sustinentia ejusdem Job, ac fide Domini; velumque te
Abbreviated transcription (Latin):
Unꝰqͥsq suo peccõ monet᷑. fcce ñ solũ ꝓpħe hoc arxe¬
runt. uerũ ꝙ̃ dic̃ lex sua culpa quẽq interunen¬
dũ. ñ aut patͥssui aut filii sui. Qͥd ẽ gͦ qd̾ alibi aĩ ds readens
pecca patrũ infilios in t̾tiã & qͣrtã ꝑgonem :. ande filiis ñdu
natis illud intellig̃r: ꝓpt̾ illud origniale peccatũ qd̾ etiam
exada traxit genꝰ humanũ: hic aut̃ defiliis iam natis ẽ fac¬
ta distinctio: ut imꝰ qͥsq insuo pecco moriat᷑. N enĩ tͣhit ali¬
qͥd ex patre. qͥ iam natꝰ erat.: quando pat̃ eiꝰ peccauit. S eũ¬
ꝙibi dic̃ his qͥ oderunt me. manifestũ ẽ ꝙ̃ illã ꝯditionẽ
posse mutari: si filii parentũ suoꝵ facta ñ fuerint imitati.
Nã & illud exadam tẽꝑalit̃ readit᷑. quia oñs ppt̃ hoc moriunt᷑:
Non aut̃ inet̾nũ eis qͥ fueruit ꝑ grãm spĩtaliter regen̾ati. in
ea q̃ ꝑmanserint usq infinẽ: qũauis & illud merito q̃ripos¬

Expanded text:
n suo peccato morietur. ecce non solum prophetae hoc dixerunt uerum etiam lex dicit sua culpa quemque interimendum, non aut patris sui aut filii sui. quid est ergo, quod alibi dicitur deus reddens peccata patrum in filios in tertiam et quartam progeniem? an de filiis nondum natis illud intellegitur propter originale peccatum, quod etiam ex Adam traxit genus humanum, hic autem de filiis iam natis est facta distinctio, ut unusquisque in suo peccato moriatur? non enim trahit aliquid ex patre, qui iam natet ibi dicit, his qui oderunt me ; manifestum est etiam illam conditionem posse mutari, si filii parentum suorum facta non fuerint imitati. Nam et illud ex Adam temporaliter redditur, quia omnes propter hoc moriuntur; non autem in aeternum eis qui fuerint per gratiam spiritualiter regenerati, in eaque permanserint usque in finem. Quamvis et illud merito quaeri pos
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nũ ẽ. Gͦ etiã cet̾is suis partib amare animꝰ debet hoc
tã magnũ: qd̾ mñte noscendũ ẽ.  qm̃ id qd̾ amat᷑ affitrat
exse amant̾e: necesse ẽ. uit sit amatũ. Qd̾ et̃nũ ẽ. et̾ni-¬
tate animũ afficiat. qͦcͥca eadẽ uita beata: q̃ et̾na ẽ. Qͥd uͦ¬
et̾nũ ẽ qd̾ et̾nitate afficiat aĩmũ nͥ ds̾ : Amor aut̃ rer̃
amandar carit̾as ueldilectio meliꝰ qr̃. Qͥre õĩb cogita¬
tonũ uirib consid̾andu ẽ salub̾rimũ illud p̃ceptũ.
diliges ãñm adm̃ tuũ intoto corde tuo. ꝙ in tota anima

Expanded text:
aeternum est. ergo etiam ceteris suis partibus amare animus debet hoc aeternum est. ergo etiam ceteris suis partibus amare animus debet hoc tam magnum quod mente noscendum est. et quoniam id quod amatur afficiat ex se amantem necesse est, fit, ut sic amantem quod aeternum est aeternitate animum afficiat. quocirca eadem uita beataernum est, quod aeternitate afficiat animum, nisi deus? amor autem rerum amandarum caritas uel dilectio melius dicitur. quare omnibus cogitationum uiribus considerandum est saluberrimum illud praeceptum: dilige
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo gͥ beatã uitã sic̃ noscenda ẽ nouit & miserẽ: qm̃ si
amanda ẽ sicuti ẽ. hoc ẽ eã nosse qd̾ hab̾e. Qͤ cũ ita sint. qͥd
ẽ aliud beate uiu̾e. nͥ etnũ aliqͥd eognoscendo hab̾e ᷤ Et̃nũ
ẽ enĩ deqͦ solo recꝰte fidit᷑. qd̾ amanti auferri ñ potest: idq
ipsũ ẽ. qd̾ nicħ ẽ aliud hab̾e ꝗͣ nosse. Om̃iũ enĩrerũ pres¬
tantissimũ ẽ: qd̾ et̾nũ ẽ. & ꝓpt̾ea idhab̾e ñ possumꝰ: nͥ ea
re qͥ p̃stantiores sumꝰ. id ẽ mente. Qͥ cqͥd aut̃ m̃te habet᷑:
noscendo habet᷑. Nullũq bonũ ꝑfecte noscit᷑. qd̾ ñ ꝑfecte
amat᷑: neq ut sola mens potest cognoscere. ita ꝙͦ amare
sola potest. Nãq amorappetitꝰ qͥdã ẽ ꝙ uidemꝰ etiã cetis
animi partib in esse appetitũ. Qͥ si m̃ti rationiq consenti¬
at: intali pace &tͣnqͥllitate uacabit.m̃te contẽplari qd̾

Expanded text:
nemo igitur beatam uitam sicut noscenda est nouit et miser est, quoniam, si nemo igitur beatam uitam sicut noscenda est nouit et miser est, quoniam, si amanda est sicuti est, hoc est eam nosse quod habere. Quae cum ita sint, quid est aliud beate uiuere nisi aeternum aliquid cognoscendum habere? aeternum est enim de quo solo recte fiditur, quod amanti auferri non potest; idque ipsum est quod nihil est aliud habere quam nosse. omnium enim rerum praestantissimum est quod aeternum ere qua praestantiores sumus, id est mente. Quidquid autem mente habetur, noscendo habetur; nullumque bonum perfecte noscitur, quod non perfecte amatur. Neque ut sola mens potest cognoscere, ita et amare sola potest. Namque amor appetitus quidam est: et videmus etiam caeteris animi partibat, in tali pace et tranquillitate uacabit mente contemplari quod
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ s eoꝵ ꝙiam q̃ amanda s̃ ut beata uita. ꝙ rursus po¬
test aliqͥd hab̾i. nec amari ut cũpedes. Iure q̃rit᷑ utrum
possit qͥspiã id qd̾ hab̾e nicħ ẽ nͥ nosse. ñ amare. ẽ habeat
id ͦ nouerit. S c̃ uideamꝰ ñ nullos ñ ob aliud u̾bi gr̃a dis¬
cerñe numeros. nͥ ut ead̾e disciplina pecuniosi fiant. aut
hõib placeant: quã c̃ didicer int ad eundem finẽ referant.
que sibi cũ discẽnt ꝓposuer̃t. neq ullã aiscrpli nã aliud sit
hab̾e ꝗͣ nosse. fieri potest ut habeat qͥsq aliqͥd. qd̾ habere
hoc sit qd̾ nosse. Neq amet tam̃ ꝗͣ quã bonũ Qd̾ ñ amat᷑
nemo potest ꝑfecte hab̾e uel nosse. Qͥs enĩ potest nosse
quantũ sit bonũ quo ñ fruit᷑: Naut̃ fruit᷑ si ñ amat. Nec
hab et ᷤᷤ qͦd amandũ eꝰ qͥ ñ amat: ꝙ̃ si amare possit qͥ ñ habꝙ.

Expanded text:
corpus, sed eorum etiam quae amanda sunt, ut beata uita, et rursus pocorpus, sed eorum etiam quae amanda sunt, ut beata uita, et rursus potest aliquid haberi nec amari, ut compedes: iure quaeritur, utrum possit quispiam id quod habere nihil est nisi nosse, non amare, cum habeat, id est nouerit. sed cum uideamus nonnullos non ob aliud uerbi gratia discernere numeros, nisi ut eadem disciplina pecuniosi fiant aut hominibus placeant; quam cum didicerint, ad eundem finem referant, quem sibi, cum discerent, proposuerunt; neque ullam disciplinam aliud sit habere quam nosse: fieri potest, ut habeat quisque aliquid, quod habere hoc sit quod nosse, neque amet tamen, quamquam bonum, quod non amatur, nemo potest perfecte habere uel nosse. quis enim potest nosse, quantum sit bonum quo non fruitur? non autem fruitur, si non amat: nec habet igitur quod amandum est qui non amat, etiam si amare possit qui non habet.
Abbreviated transcription (Latin):
deq uita carenaũ qͥsqua ꝑsuaserit. ut metu etiam
carere possimꝰ. Amandũ ẽ sine metu uiuere. Srursus qͥa
uita maetu earens si et iã intellegentia careat. ñ ẽ appetenda:
amandũ ẽ sine metũ cũ intellectu uiuere. Idne solũ an amor
alia q̃ amanda sunt amor amat᷑. ñ recte amari ai᷑. Nichil
cata miseria. De inde cũ amor motꝰ qͥda sit. neq ullꝰ sit motꝰ
nͥadaliqͥd: c̃qͣrimꝰ qͥd amandũ sit. qͥd sit illud ad qd̾ moueri o¬
porteat qͣrimꝰ. Quare si amandꝰ ẽ amor. ñ utiq om̃is amanaꝰ
ẽ. ẽ enĩ ꝙtͣpis qͦanimꝰ se ipso inferiora sectat᷑. q̃ magis ꝓpͥe
cupiãitas dr. om̃iũ seilicet maloꝵ radix. & id̾o ñ amandũ
ud hab̾e. ꝗͣsic̃ noscendũ ẽ nosse. Porro aurũ ꝙ om̃e corpꝰ. ñ hoc
ẽ hab̾e qd̾ nosse. Ñ itaq amandũ ẽ. ꝙ qm̃ potest aliqͥd amari
nec haberi. ñ solũ ex his q̃ amanda ñ sunt. ut pulerũ aliqd̃

Expanded text:
ue vita carendum quisquam persuaserit, ut metu etiam carere possimus; amandum est sine metu vivere. Sed rursus quia vita metu carens, etiam, si intelligentia careat, non est appetenda; amandum est sine metu cum intellectu vivere. Idne solum amandum?alia quae amanda sunt amor amatur, non recte amari dicitur. Nihtata miseria? Deinde cum amor motus quidam sit, neque ullus sit motus ad aliquid, cum quaerimus quid amandum sit, quid sit illud ad quod moueri oporteat, quaerimus. quare si amandus est amor, non utique omnis amandus est. est enim et turpis, quo animus se ipso inferiora sectatur, quae magis proprie cupiditas dicitur, omnium! scilicet malorum radix. et ideo non amandum ud habere quam sicut noscendum est nosse. porro aurum et omne corpus non hoc est habere quod nosse: non itaque amandum est. et quoniam potest aliquid amari nec haberi non solum ex his quae amanda non sunt, ut pulchrum aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
ploratꝰ ꝙ stͣdor dentiũ: netalib oblectationib qͣlib
hic iniqͥ ꝑfruunt᷑ quando in fidelitate atq in iusti¬
tia tenebrescunt. ꝙ̃ in illo supplitio se usuros cle¬
ment̾ existiment. Qͥa enĩ uolentes iniuste ut unt᷑
bonis: iuste nolentes crutiabunt᷑ malis. Hñ possͣ
ꝙ̃ tenebre ext̃iores ĩntelligi pene corꝑales. Corpꝰ qͥp¬
pe ẽ anime ext̾ius: ut sint anime mala qͥb a cari¬
tatis lumine au̾sa inpeccatis oblectat᷑ ext̾e tene¬
bre. corꝑis aut̃ mala. qͥb ȩt̃nis infine torquebit᷑.
ext̾iores tenebre. qͣssolas timent qͥ seruili ad hue
timore detinent᷑. Nã si eis liceret in illis exteris
q̃ s̃ in peccatis. impune semꝑ uolui & inuolui: ꝓ fec¬
to nunꝗͣ uellent accedẽ addm & illuminari. ꝙ in he¬
rere illi ꝑ caritatẽ. uͥ ẽ timor castꝰ ꝑmanens inscłm¬

Expanded text:
ploratus et stridor dentium\', ne talibus oblectationibus. qualibus ploratus et stridor dentium\', ne talibus oblectationibus. qualibus hic iniqui perfruuntur, quando infidelitate atque iniustitia tenebrescunt, etiam in illo supplicio se usuros dementer existiment: quia enim uolentes iniuste utuntur bonis, iuste nolentes cruciabuntur malis. unde possunt etiam tenebrae exteriores intellegi poenae corporales — corpus quippe est animae exttatis lumine. auersa in peccatis oblectatur, exterae tenebrae, corporis autem mala, quibus aeternis in fine torquebitur, exteriores tenebrae, quas solas timent qui seruili adhuc timore detinentur. nam si eis liceret in illis exteris, quae sunt in peccatis, impune semper uolui et inuolui, profecto numquam uellent accedere ad deum et inluminari et inhaerere illi per caritatem, ubi eat timor castus, permanens in
Abbreviated transcription (Latin):
obstinationẽq ꝓgressis. Et qm̃ extremo uidicio dic¬
qͥꝑatꝰ ẽ diabolo ꝙ angłis eiꝰ: his malignis sꝑ̃itib ꝯuin¬
gendos simulq d̃ apnandos. dic̃ it᷑os int̾nebras ext̾iores:
idẽ insotietatẽ penalem diaboli ꝙ angłoꝵ eiꝰ. huic pene
cont᷑riũ ẽ. qd̾ bono seruo ar̾. int᷑ ingaudiũ añi tui. ut
quanto ĩ iste tenebre ext̾iores. tanto sit lum̃ illud inte¬
riꝰ. Non hec ꝑlocoꝵ int̾ualla inani phantasiate cogi¬
tanda s̃.: localia spatia ñ occupant nͥ corꝑrũ moles. łi
ẽ hoc sp̃c uite. ñ ẽ hoc anima rõnalis: multominus
d̾s om̃iũ benignissimꝰ conditor & iustissimꝰ ordinator.
uoluntatib & affectib ista uelppinquare uellonge fieri:
uel intͣre uel exire dicunt᷑. S qr malo oꝑe idẽ tenebro¬
so delectant᷑ facientes:. secutura ẽ aut̃ pena qͤ torq̃at.
id̾o dñs uͥ dicit tenebras ext̾iores addit ꝙͣ ibi erit

Expanded text:
obstinationemque progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dicobstinationemque progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dicatus est diabolo et angelis eius, his malignis spiritibus coniungendos simulque damnandos dicet ituros in tenebras exteriores, id est in societatem poenalem diaboli et angelorum eius. huic poenae contrarium est, quod bono seruo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ut, quanto sunt istae tenebrae exteriores, tanto sit lumen illud interius. non haec per locorum interualla inani phantasmate cogitanda sunt; localia spatia non occupant nisi corporum moles. non est hoc spiritus uitae, non est hoc anima rationalis, multo minus deus omnium benignissimus conditor et iustissimus ordinator. uoluntatibus et affectibus ista uel propinquare uel longe fieri uel intrare uel exire dicuntur.\' Sed quia malo opere, id est tenebroso delectantur facientes, secutura est autem poena, quae torqueat, ideo dominus ubi dicit \'tenebras exteriores\', addit etiam cibi erit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣuoliitat animꝰ haustã desensib corꝑis. ẜ quẽ ad
inda̾u inipsis corꝑib ea que inf̾iorib sunt. sieuͭ t̃¬
ra & aqua. ꝙ ipse aer. meliora fiunt participatione
melioris. idẽ cũ luce inluminant᷑. ꝙ feruore uegetan¬
t᷑: sic in corꝑee ereat᷑e rõnales. ipsiꝰ creatoris fiunt
participatione meliores: cũ ei coherent purissim a
ꝙ scĩssima caritate: ꝗͣ omimͦ si caruerint tenebres¬
cent. & ob durescent qͦdamͦ. Pinde infideles honi¬
nes tenebre s̃: qͥ ꝑfidem conu̾si adqͣm. quadam p̃mis¬
sa illuminatione lux fiunt. in qͣ ꝓfitiendo si ex fide
ad spetem ꝑuen̾int. ut id qd̾ creat̾ etiã ꝓspicere
sicut tantum bonũ pot̾ ꝯspici mereant᷑: ꝑfectã re¬
cipient imaginẽ di. T̾alib enĩ dicit apłus. fuistis
aliquando tenebre: nunc aut̃ lux in adño. Porro dia¬
bolus & angłi eiꝰ . tenebre sunt infidelib hominib
ext̾iores. Plus enĩ abilla caritate au̾si: ꝙ insuu̾ fastũ

Expanded text:
am de sensibus corporis. sed quem ad modum 10 ipsis corporibus ea, quae inferiora sunt, sicut terra et aqua et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est cum luce inluminantur et feruore uegetantur, sic incorporeae creaturae rationales ipsius creatoris fiunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima caritate; quam omni modo si caruerint, tenebrescent et obdurescent quodam modo. Proinde infideles homines tenebrae sunt. qui per fidem conuersi ad deum quadam praemissa inluminatione lux fiunt. in qua proficiendo si ex fide ad speciem peruenerint, ut id, quod credunt, etiam conspicere. sicut tantum bonum potest conspici, mereantur, perfectam recipient imaginem dei; talibus enim dicit apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. porro diabolus et angeli eius tenebrae sunt infidelibus hominibus exteriores; plus enim ab illa caritate auersi et in suum fastum
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ. ꝙ ueni aust̃ inqͥt. sp̃m inuocans gr̃e. flantẽ deme¬
ridie: uelut aparte feruida & lummosa. ut fluant
nr̃am. si c̃ torrens in austͦ. captiuitatẽ scilicet qͦ subdi¬
ab olo t̾aꝗͣ sub aqͥlone tenebant᷑ uͥ habundante iniqͥtã¬
te frigcierant. ꝙ qͦdãmͦ congelau̾ant. hinc eniꝰ &. eun¬
głi dicit. qm̃ habundaũ iniqͥtas. refrigescet caritas.¬

Expanded text:
ti. et ueni, auster, inquit, spiritum inuocans flantem de meti. et ueni, auster, inquit, spiritum inuocans flantem de meridie uelut a parte feruida et luminosa, ut fluant nostram sicut torrens in austro; captiuitatem scilicet, qua sub diabolo tamquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguerant et quodam modo congelauerant. hinc enim et euangelium dicit: q
Abbreviated transcription (Latin):
eo ñ sunt ulle. Qͥrursꝰ dic̃. Os caritas ẽ. Ac ꝑhoc si qs
lux ẽ. & d̾s caritas ẽ ꝓfecto caritas lux ipsa ẽ: que dif
dic̃. Q odit fr̃em suu̾: intenebͥs ẽ usq ad huc. Iste sunt
tenebre: inqͣs diabolꝰ ꝙ angłi eiꝰ. multũ suꝑbiendo ꝓgres¬
si sunt. Caritas enĩ n̾ emulat᷑. ñ inflat᷑. Id̾o n̾ emu¬
lat᷑. qr ñ inflat᷑. Ubi enĩ p̃cedit inflatio. ꝯtinuo seqͥt᷑
emulatio: qm̃ suꝑbia mat̾ ẽ inuidentie. Diabolꝰ gͥ
& anglĩ eiꝰ aluoe atq feruore caritatis au̾so s nims
insuꝑbiam inuidiãq ꝓ gressi. uelut glatiali durita
torpuerunt: ꝙ id̃o ꝑfigurã t̾aqu̾a in aqͥlone ponũ¬
t᷑. Uñ cũ geñ humano diabolus in cubarq uent᷑a gr̃a
saluatoris ar in eantico canticoꝵ. Exurge aqͥlo & ueni
isti. qͥ subditis in cũbis. qͥ possessos p̾mis. exurge: ut atuo
pond̾e̾ releuati erigant᷑. quors animas p̾mendo curuas¬

Expanded text:
eo non sunt ullae, qui rursus dicit: Deus caritas est. ac per hoc, si deus eo non sunt ullae, qui rursus dicit: Deus caritas est. ac per hoc, si deus lux est et deus caritas est, profecto caritas lux ipsa est, quae didicit: Qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc. istae sunt tenebrae, in quas diabolus et angeli eius multum superbiendo progressi sunt. caritas enim non aemulatur, non inflatur; ideo non aemulatur, quia non inflatur; ubi enim praecedit inflatio, continuo sequitur aemulatio. quoniam superbia mater est inuidentiae. Diabolus igitur et angeli eius a luce atque feruore caritatis auersi et nimis in superbiam inuidiamque progressi uelut glaciali duritia torpuerunt. et ideo per figuram tamquam in aquilone ponuntur. unde, cum generi humano diabolus incubaret, uentura gratia saluatoris dicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, et ueni, isti, qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuati erigantur quorum animas premendo curuas
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ iustitiã ignꝰantes suꝑbi uidei. & suã uolentes
constituere: iustitiȩ dĩ ñ sunt subiect hac su¬
ꝑbia deitunt᷑. ut humilis inserat᷑ oleast᷑: ꝙ illi
ibunt intenebras ex t̾iores. deqͥb int̾ alia reqͥsi¬
sti. uenientib ab oriente & occidente multis. qͥ re¬
cũbant c̃abrahã ꝙisaac ꝙ iacob in regno celoꝵ.
Sunt enĩ mͦ in exteris tenebͥs. uñ correcho des¬
ꝑanda ñ ẽ: ꝗͣ si cont̾epserint. ibunt intenebs ex¬
t̾iores. Ibi correctionis locus non erit. qmͣ as
istors qͥ incarne s̃ ocło̾r. nec omĩno talis huiꝰ uisi¬
bilis lucis phantasia cogitat᷑. ꝗͣqu̾a ꝙ ibi ẽ uid̾e.s
longe alit̾ longe dissimilit̾. Qualis enĩ lux ẽ ipsa
caritas. qͥs u̾bis explicat : Qs earu̾ rerũ qͣ sensib
corꝑis adiacent. ullo de monstͣt exemplo: An
forte lux caritas ñ ẽ : Audi apłm ioħem. Ipse qͥpe
dix̃. qd mͦ co̾memoraui. qm̃ aͥs lux ẽ. ꝙ tenebre in

Expanded text:
ntes superbi Iudaei et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; hac superbia deiciuntur, ut humilis inseratur oleaster, et illi ibunt in tenebras exteriores, de quibus inter alia requisisti, uenientibus ab oriente et occidente multis, qui recumbant cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. sunt enim modo in exteris tenebris, unde correctio desperanda non est. quam si contemserint, ibunt in tenebras exteriores, ubi correctionis locus non erit, quoniamistorum qui in carne sunt oculorum. nec omnino talis huius uisibilis lucis phantasia cogitatur, quamquam et ibi est uidere, sed longe aliter, longe dissimiliter. qualis enim lux est ipsa caritas, quis uerbis explicat? quis earum rerum, quae sensibus corporis adiacent, ullo demonstrat exemplo? an forte lux caritas non est? audi apostolum Iohannem; ipse quippe dixit. quod modo commemoraui: Quoniam deus lux est et tenebrae in
Abbreviated transcription (Latin):
tes fluunt:. id ẽ pecc̃is remissis ppłi ad xp̃m caritate
coneurr̃. hinc & alibi scͥptũ ẽ. Sicꝰ glaties insere¬
no: ita soluent᷑ pecc̃ã tua. Pinde rõnalis creat᷑a si¬
ue in angłico spũ. siue in anima humana. ita fac¬
ta ẽ. ut sibi ipsa bonũ qͦ beata fiat e̾e ᷤᷤ ñ posset: s
mutabilitas eiꝰ si conu̾tat᷑ ad incõmutabile bonũ
fiat beata: unde si au̾tat᷑ misera est. Aũsio eiꝰ uitiũ
eiꝰ: ꝙ ꝯu̾̃sio uirtꝰ eiꝰ est. Nat᷑a gͦ n̾ ẽ mala: qͥa creat᷑a
spiritꝰ uite rõnalis. et iam pͥuata bono cuiꝰ parti¬
cipatione beatificat᷑. idẽ etiam uitiosa. melior cor¬
ꝑe qd̾ sũmũ eꝰ in corꝑib idẽ hac lucȩ qͣsentit᷑ ocłis
carnis. qͥa & ipsa corpꝰ ẽ. Oñi aut̃ corꝑe. q̃libet in cor¬

Expanded text:
fluunt, id est peccatis remissis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: Sicut glacies in sereno ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed mutabilitas eius, si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rcipatione beatificatur, id est, etiam vitiosa melior est corpore quod summum est in corporibus, id est, hac luce quae sentitur oculis carnis, quia et ipsa corpus est. Omni
Abbreviated transcription (Latin):
ne credatis eis. Ñ eñĩ qͥa imago sanuelis mortui.
saul regi uera p̾nuntiaũ. ꝓpt̾ea talia sacͥlegia qͥb
imago illa p̾sentata ẽ. minꝰ execranda sunt: aut
qͥa in actib apłoꝵ uentriloqua femina uerũ testi
atq ex clausione munidauit :: Om̃s gͥ artifices hu¬
iꝰmͦi. uel megatore uel noxie suꝑstitionis. ex qͣdã pes

Expanded text:
ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus execranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimatque exclusione mundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex q
Abbreviated transcription (Latin):
diuino cupidi malar̾ rerũ hoĩnes tͣdant᷑ inluden¬
di & decipiendi ꝓm̃itis uoluntatũ suar̾. inludenti¬
b eos atq decipientib p̾uaricatorib angłis: qͥb
sta parsmundi infima scd̃m pulcherrimũ ordiẽ
rerũ diuinȩ ꝓuidentie lege subiecta ẽ. Qͥb inlusi¬
onib & deceptionib euẽnit. ut istis suꝑstitiosis ꝙ ꝑ¬
nitiosis diuinationũ gen̾ib multa p̾t̾ita ꝙ futu¬
ra dicant᷑. nec alit̾ accidant qu̾a dicunt᷑: multaq
obseruantib scd̃m obseruationes suas eueniant.
qͥb implicati curiosiores fiant: ꝙ sese magis magis¬
q inserant multiplicib laqͦis ꝑnitiosissimi erro¬
ris. hoc genꝰ fornicationis anime. salubͥt̾ diuina
scͥpt᷑a ñ tacuit: neq ab ea sic det̾ruit animã. ut ꝓp¬
t̾ea talia negaret ẽẽ sectanda. qͥa falsa dicunt᷑ aꝑfes¬
sorib eoꝵ. s etiam si dix̾int uob̾ in qͥt. ꝙ. ita euen̾it:

Expanded text:
diuino cupidi malarum rerum homines tradantur inludendiuino cupidi malarum rerum homines tradantur inludendi et decipiendi pro meritis uoluntatum suarum inludentibus eos atque decista mundi pars infirma secundum pulcherrimum ordinem rerum diuinae prouidentiae lege subiecta est. quibus inlusionibus et deceptionibus euenit, ut istis superstitiosis et perniciosis diuinationum generibus multa praeterita et futura dicantur nec aliter accidant, quam dicuntur, multaque obseruantibus secundum obseruationes suas eueniant, quibus implicati curiosiores fiant et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis superstitiosissimi erroris. hoc genus fornicationis animae salubriter diuina scriptura non tacuit neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
cane qͥ medius int̾uen̾it ferire audeant: ñ ĩpune.
Nãq auano remedio: cito ille int̾dũ ꝑ cussorẽ suu̾
aduerũ medicũ mittit. Hinc sunt etiã illa. lim̃ cal¬
care cũ ante donũ suã transit. redire adlectũ siqͥs
dũ se caltiat st̾nutauerit: redire domũ si ꝓcedens
offend̾it. Cũ uestis asorocib rodit᷑. plus tremere
suspitione futuri mali: quã p̾sens d̾apnũ dolere.
ñ ẽẽ illud monstrũ . s. uere monstrũ habendũ fuisse:
si sorices acaligis roderent᷑. Neq illi ab hoc gen̾e ꝑ¬
nitiose suꝑstitionis segregandi sut. qͥ genthliaci
ꝓpt̾ nataliũ dierũ consid̾ationeᷤᷤ. nẽ aut̃ uulgo ma¬
thematici uocant᷑. Qͥ re iste qͦq opiniones qͥb dam
rerũ signis humana p̾sũptione institutis: ad ead̾e
illa qͣsi q̃da cũ demonib pacta & conuenta refe¬
rende sunt. Hinc enĩ fiet. ut occulto qͦda udicio

Expanded text:
canem, qui medius interuenerit, ferire audeant, non impune; canem, qui medius interuenerit, ferire audeant, non impune; namque a uano remedio cito ille interdum percussorem suum ad uerum medicum mittit. hinc sunt etiam illa: limen calcare, cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis, dum se calciat, sternutauerit; redire domum, si procedens offenderit; cum uestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali quam praesens damnum dolere. non esse illud monstrum, sed uere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis roderentur. Neque illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci propter natalium dierum considerationem, nunc autem uulgo mathematici uocantur. Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumtione institutis ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta et conuenta referendae sunt. hinc enim fiet, ut occulto quodam iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbq reb suspendendis atq illigandis uel etiam salt̾a
tiones aut occultas aut etiã manifestas. qͦmitiore nomi¬
ne phusica uocant. ut qͣsi ñ suꝑstitione implicare. s
nat᷑a ꝓdesse uideant᷑: sicut sunt in aures in sumo auri¬
ũ singular̃. aut destrutionũ ossib ansulȩ inaigitis.
aut cũ tibi dicit᷑ singultienti. ut dextra manu sinis¬
trũ pollic̃e teneas His ad ungunt᷑ milia in anissi¬
marũ obseruationũ: sim̃br̃u aliqd̃ salierit. si uinc̾¬
tin ãbulantib amicis. lapis aut canis aut puer me¬
dius int̾uen̾it. atq illud qd̾ lapidẽ calcant t̾aqũa di¬
remtor̾e amicitiȩ minꝰ molestũ ẽ qu̾a cũ in nocen¬
t̾ẽ puerũi colapho ꝑcutiunt: si parit̾ ãbulantib in¬
t̾ currit. Suerũ ẽ qd̾ aliquando pueri uindicant᷑
a canib. Nã plerũq t̾a suꝑstitiosi sunt qͥdã. ut etiam

Expanded text:
quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandquibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandtiones aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. sed bellum est, quod aliquando pueri uindicantur a canibus. nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
loctͥnarũ: q̃ ingentilib et iã morib exercent᷑.
Unĩ earũ rer̃ quas instituerunt homines alterũ earu̾
qͣs anĩadu̾terunt. iam ꝑ actas aut diumnitꝰ institutas.
Illud qd̾ ẽ scd̾m institutiones hoĩnũ. part̾i suꝑstitiosũ
ẽ: part̃i ñ est suꝑstitiosũ. Suꝑstitiosũ ẽ. qͥcqͥd insti¬
tutũ ẽ abhoĩnib ad facienda & colenda idola ꝑti¬
nens uel ad colendũ sicut a̾m creat᷑am. part̾e ue ul¬
lã ereat᷑e. uel ad consultationes & pacta quedã sig¬
nificat ionĩ. cũ demonib placita atq fed̾ata. qͣlia
sunt molimina magicarũ artiũ. que qͥdẽ cõmemo¬
rare potiꝰ qũa aocere assolent poete. ex qͦ gen̾e sunt.
s qͣsi licentiore uanitate aruspicũ ꝙ augurũ libri.
Adhocꝰ ꝑtinent om̃s etiã ligature. atq remedia quȩ
medicoꝵ qͦq disciplina condẽpnat: siue in p̾cantatio¬
nib siue inqͥb dam notis. qͦs caracteres uocant: siue in

Expanded text:
octrinarum quae in gentilibus etiam moribus exercentur: unum, earum rerum quas instituerunt homines; alterum, earum quas animadverterunt jam peractas, aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstitiosum est, partim non est superstitiosum. Superstitiosum est, quidquid institutum est ab hominibus ad facienda et colenda idola nens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in
Abbreviated transcription (Latin):
t fecit luctũ patͥ suo .uii. dies. Nescio utrũ
inueniat᷑ alicuiꝰ sc̃oꝵ in scͥptis celebratũ ẽẽ
luctũ uiiui. dies. qͦd apud latinos nouẽdialia
appellant. Unde mͥ uident᷑ ab hac consuetudine ꝓhi¬
bendi. si qͥ xp̃ianoꝵ istũ in mortuis numerũ seruant.
qui magis est ingentiliũ consuetudine. Septimꝰ uͦ dies.
Luctꝰ mortui .uii. dierũ. fatui aut̾e om̃s dies uitȩ eius.
Septenariꝰ autẽ numerꝰ. ꝓpt̾ sabbati sacm̃tũ p̾cipue
qͥetis indiciũ ẽ. Unde merito mortuis tanqͣm reqͥescen¬
tib exhibetu. Qu̾ẽ tam̃ numu̾m in luctu iacob decu¬
De eo qͦd seͥp¬
tũ est in exodo occurrit ei angłs ⁊ uolebat eũ
eccidere: ex libꝰ questionum de ȩxodo.

Expanded text:
dies. nescie utrum inueniatur alicui sanctorum in scripturis celebratum esse luctum nouem dies, quod apud Latinos nouendial appellant. unde mihi uidentur ab hac consuetudine prohibendi, si qui christianorum istum in mortuis suis numerum seruant, qui magis est in gentilium consuetudine. septimus uero dieluctus mortui septem dierum; fatui autem omnes dies uitae eius. septenarius autem numerus propter sabbati sacramentum praecipue quietis indicium est; unde merito mortuis tamquam requiescentibus exhibetur. quem tamen numerum in luctu Iacob decuDe eo quod scriptum est in Exodo: Occurrit ei angelus et volebat eum occidere; ex libro Quaestionum Exodi.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sitate p̾cisi abȩccłã remanser᷑: sic isti cipͥano ꝑ ha¬
bundantiã caritatis in sorte sc̃oꝵ passionis caritate sus¬
cepto. se ipsos exules unitatis agnoscunt. ꝙ cont᷑ uni¬
tatis patͥam. ꝓsuis całupniis ciuẽ unitatis opponunt.

Expanded text:
eruersitate praecisi ab ecclesia remanserunt, sic isti Cypriano per aeruersitate praecisi ab ecclesia remanserunt, sic isti Cypriano per abundantiam caritatis in sorte sanctorum passionis claritate suscepto se ipsos exules unitatis agnoscunt et contra unitatis patriam pro suis calumniis ciuem unitatis opponunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ta cogitantẽ. serenꝰ ꝑspicit u̾itatẽ: ꝗͣmeruit ad ipisci
ꝑ caritatẽ. Ad uiuet itaq nos orationib suis. in istius
carnis mortalitate t̾aꝗͣ in caliginosa nube laborantes:
ut donante dño bona eiꝰ quantũ possumꝰ imitem᷑. Si
qͥd aut̃ alit̾ sensit. & qͥb dam fr̾ib collegisq ꝑsuasit.
qd̾ nc eo qu̾e dilexit reuelante iam ceruit: nos longe
impar es m̾itis suis. ecclȩ tam̃ catholice auctoritat̾e
mitate sectantes. adu̾sus hereticos uel scismaticos
enodemus: qͦs p̃cisos abunitate ꝗͣtenuit. zarescen¬
tes a caritate qͣuiguit. ꝙ lapsos abhumilitate qͦ stent.
tanto ãpliꝰ ĩpbat atq ꝯde̾pnat. qͣtonagis eos nouit
ad in sidiandũ ꝑserutari uelle qd̾ scͥpsit. & ad pacifican¬
uocant. ꝙ more uidaico carnalia p̾putia cirẽcidunt.
nati heretici ex illo errore inqu̾e petrꝰ deuians a pau¬
lo reuocatꝰ ẽ. in hoc adhuc usq ꝑsistunt. Siẽ gͦ illi

Expanded text:
cogitantem, serenius perspicit veritatem, quam meruit adipisci per charitatem. Adjuvet itaque nos orationibus suis in istius carnis mortalitate, tanquam in caliginosa nube laborantes, ut, donante Domino, bona ejus quantum possumus imitemur. Si quid autem aliter sensit et quibusdam fratribus collegisque persuasit, quod nunc eo quem dilexit reuelante iam cernit, nos longe inpares meritis suis ecclesiae tamen catholicae auctoritatem, tra infirmitate sectantes aduersus haereticos uel schismaticos enodemus, quos praecisos ab unitate quam tenuit et arescentes a caritate qua uiguit et elapsos ab humilitate qua stetit tanto amplius inprobat adque condemnat, quanto magis eos nouit ad insidiandum perscrutari uelle quod scripsit et ad pacificanuocant et more Iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore, in quem Petrus deuians a Paulo reuocatus
Abbreviated transcription (Latin):
ix dñs ad moẏsen. N exaudiet uos pharao
ut multiplic̾e signa mea & potent᷑ta mea
int̾ra egẏpti: tanqͣ opꝰ fuerit eiꝰ mobedientia
ut signa mea multiplicent᷑. quȩ utilit̃ fiebant adt̾
rendũ popłm di: atq ipsa discretione ad pietatẽ informan¬
dũ. S hocdĩ fuit. malitia cordis illiꝰ bene utentis: ñ phara¬
onis dĩ patientiamale abutentis

Expanded text:
inus ad Moysen: non exaudiet uos Pharao, ut multiplicem signa mea et portenta mea in terra Aegypti. tamquam opus fuerit eius inoboedientia, ut signa illa multiplicarentur, quae utiliter fiebant ad rendum populum dei atque ipsa discretione ad pietatem informandum. sed hoc dei fuit malitia cordis illius bene utentis, non Pharaonis dei patientia male abutentis
Abbreviated transcription (Latin):
pecorib ꝯꝑasti: ñ utiq habentib intellectũ. Qd̾ ꝙ
alio loco seriptu ẽ. Nolite e̾ẽ sic̃ equꝰ ꝙ mułꝰ: qͥb ñ ẽ in¬
tellectꝰ. Qͤ ẽ ita sint. attende ꝙͣ qͥb u̾bis spĩn definieris
atq descͥpseris: ẽ illũ ab anima distinguere ytereris.
h ȩc anima in qͥs qͦ exflatu di habet originẽ. sine sensu
ꝓpͥo atq intellectu intimo ẽe̾ ñ potuit. qd̾ ẽ sp̃s. Et pau¬
lo pꝰ. ꝙ. ꝗͣuis aĩa inqͥs animet corpꝰ: tam̃ qd sentit qd̵¬

Expanded text:
ntellectum. quod et alio loco scriptum est: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. quae cum ita sint, attende etiam quibus uerbis spiritum definieris atque descripseris, cum illum ab anima distinguere niteris: "haec anima" inquis "quae ex flatu dei habet originem, sine sensu proprio atque intellectu intimo esse non potuit, quod est spiritus". et paulo post: net quamuis anima inquis "animet corpus, tamen quod sentit, q
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ rõne ꝯdid̾it. ipsũq hoĩnẽ aĩal rõnale intellectꝰ capa¬
cẽ. rõnis cõpotẽ sensusq uiuac̾e. qͥ om̃ia r̾̃onis exꝑtia.
prudenti ordinatione distͣbuat ꝓereaũit. his tunsu̾bͤ
satis asseriusti:. qd̾ omimo uerissimũ ẽ hoĩnẽ e̾eᷤᷤ cõpote
rõnis. atq intelligentiȩ capacẽ. qd̾ utiq ñ s̃ aĩ malia

Expanded text:
nem, animal rationale, intellectus capacem, rationis compotem sensuque uiuacem, qui omnia rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreauerit." his tuis uerbis satis asseruisti, quod omnino uerissimum est, hominem esse compotem rationis atque intellegentiae capacem, quod utiq
Abbreviated transcription (Latin):
ẜbeniuolentia: benignitas m̃tis. ñ iniqͥtas ñtientis. Sic̃
enĩ mir̃ absurdũq ñ eet. si alio pͥus tẽꝑe ẽmissa abeis
oꝑa mala. dt ꝓpt̾ post̾ĩora oꝑa bona uellet ignoscẽ: i ta
mirãdũ ũ ẽ qd̾ uno t̃ꝑe in una eausa as utrũq conspi¬
ciens id ẽ factũ unscdit. factũq fallacit᷑. ꝙͥ bonũ reniune¬
r̾aũ. ꝙ ꝓpt̾ hoc bonũ illud malũ ign᷑auit. Si enĩ pecc̃a¬

Expanded text:
ia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis. Sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis opera mala Deus 6 propter posteriora opera bona vellet ignoscere: ita mirandum non est, quod, uno tempore, in una causa, Deus utrumque conspiciens, id est factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remuneravit, et propter hoc bonum illud malum ign
Abbreviated transcription (Latin):
factast̃ creseit. Uerũtam̃ si eomͦ qͥsq teneat᷑. uelet ãliget᷑.
ut hec de suis m̃bͥsfacẽ q̃ at. Ñ id̾o ñ orat int̾ior homo: ut
ante ocłos dĩ insecretisimo cubili uͥ cõpungit᷑ st̾nit᷑. Ita
etiã c̃plurimũ int̾sit. ubi ponat corpꝰ mortui sui. qͥ pro spũ
eiꝰ dõ supplicat. ͥ ꝙ p̃cedens affectꝰ locũ eligit scm̃. Q. illic
affecꝰtũ. tam̃ etiã si ñ possit ubi religiosus animꝰ eligit huma¬
re quẽ ailigit. nullomͦ debet asupplicationib necessariis
in eiꝰ cõm̃datione cessare. Ubiẽq enĩ iaceat uel ñ iaceat de¬
func̾ti caro. spũĩ reqͥes ad qͥrenda ẽ. Q ẽ in de exiret. sec̃ abs¬
tulit sensũ qͦ int̾ e̾eᷤ possit. qͦmͦ qͥsq sit siue inbonis siue in
malis: nec ab ea carne expectat ad iuuari suã uitã. cui p̃be¬
bat ipse uitã ꝗͣ detrax̃ excedens. ꝙ readiturꝰ ẽ rediens:

Expanded text:
facta sunt, crescit. uerum tamen si eo modo quisque teneatur uel etiam ligetur, facta sunt, crescit. uerum tamen si eo modo quisque teneatur uel etiam ligetur, ut haec de suis membris facere nequeat, non ideo non orat interior homo et ante oculos dei in secretissimo cubili, ubi conpungitur, sternitur. ita etiam cum plurimum intersit, ubi ponat corpus mortui sui, qui pro spiritu eius deo supplicat, quia et praecedens affectus locum elegit sanctum et illic affectum, tamen etiamsi non possit ubi religiosus animus elegit humare quem diligit, nullo modo debet a supplicationibus necessariis in eius commendatione cessare. ubicumque enim iaceat uel non iaceat defuncti caro, spiritui requies adquirenda est, qui cum inde exiret, secum abstulit sensum, quo interesse possit quomodo quisque sit siue in bonis siue in malis, nec ab ea carne expectat adiuuari suam uitam, cui praebebat ipse uitam, quam detraxit excedens et redditurus est rediens,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendat: adiuuat de functi sp̃m. ñ mortui corꝑis locꝰ. s ex
loci memoria uiuus matͥs affectꝰ simulenĩ ꝙ qͥs ꝙcui cõm̃da¬
tꝰ sit. Ñ utiq infructuose ueligiosã mentẽ p̃cantis attingit:
nãꝙ̃ orantes dem̃bris sui corꝑis faciunt qd̵ supplicantib con-¬
gruit. c̃ genua figunt. c̃ extendunt manꝰ. ueletiã ꝓst̾nunt᷑
solo. & qͥd aliud faciunt uisibilit᷑. ꝗͣuis eoꝵ in uisibilis uolun¬
tas ꝙ cordis intentio do naͦta sit. nec ille indigeat his in ditiis
ut animꝰ ei pandat᷑ hunianꝰ. s hic magis se ipsũ excitat
homo adorandũ. gem̃dũq humiliꝰ atq feruentiꝰ. ꝙ nescio
qͦmͦ c̃ hi motꝰ corꝑisfieri. nͥ motu animi p̃cedente ñ possint.
eisde rursꝰ ext̾iꝰ uisibilit̾ factulle interior in uisibił qͥ eos
fec̃ auget᷑: ac ꝑhoc cordis affectꝰ qͥ ut fierent ista p̃cessit qͥa

Expanded text:
commendat, adiuuat defuncti spiritum non mortui corporis locus, sed ex commendat, adiuuat defuncti spiritum non mortui corporis locus, sed ex loci memoria uiuus matris affectus. simul enim et quis et cui commendatus sit non utique infructuose religiosam mentem precantis attingit. nam et orantes de membris sui corporis faciunt quod supplicantibus congruit, cum genua figunt, cum extendunt manus uel etiam prosternuntur solo et si quid aliud faciunt uisibiliter, quamuis eorum inuisibilis uoluntas et cordis intentio deo nota sit nec ille indigeat his indiciis, ut animus ei pandatur humanus. sed hic magis se ipsum excitat homo ad orandum gemendumque humilius atque feruentius, et nescio quomodo, cum hi motus corporis fieri nisi motu animi praecedente non possint, eisdem rursus exterius uisibiliter factis ille interior inuisibilis qui eos facit augetur, ac per hoc cordis affectus, qui, ut fierent ista, praecessit, quia